cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berlîn
Sedsalên 12an û 16an
Delîlên herî kevn ên niştecihbûnên li devera Berlîna îro bermahiyên bingeha xaniyekî ye ku di sala 1174an de ye, ku di kolandinên li Berlînê Mitte de hatine dîtin. Delîlek din jî situnekî darîn e ku tê pêşbînîkirin ji sala 1192an ve maye. Yekem tomarên nivîskî yên bajarên li devera Berlîna îro di dawiya sedsala 12an de pêk hatine. Beşa navendî ya Berlînê mirov dikare heta dema 2 bajarokan bişopîne. Cölln li ser Fischerinsel yekem car di belgeyên sala 1237an de tê behs kirin û Berlîn, li seranserê Spree ya ku niha jê re Nikolaiviertel tê gotin, di belgeyên sala 1244an de tê behskirin. Sala1237 wekî sala damezrandina bajêr tê pejirandin. Her du bajarok despêkê bi demê re têkiliyên aborî û civakî yên nêzîk ava kirin û ji du rêyên girîng ên bazirganiyê Via Imperii û ji Bruges ber bi Novgorodê ve sûd wergirtin.
Di sedsala 15an de, şûngirên wî Berlîn-Cölln wekî paytexta margarî ava kirin û endamên paşîn ên malbata Hohenzollern, pêşî wekî hilbijêrên Brandenburgê, paşê wekî keyên Prûsyayê û di dawiyê de wekî împeratorên Alman, heya sala 1918an li Berlînê hikûm kirin. Di sala 1443an de, Friedrich II Irontooth dest bi avakirina qesra nû ya keyaniyê li bajarê duyem Berlîn-Cölln kir. Xwepêşandanên welatiyên bajêr ên li dijî avahiyê di sala 1448an de, di "Xemgîniya Berlînê" de ("Berliner Unwille") bi dawî bû. Ev xwepêşandan bi ser neket û welatiyan gelek îmtiyazên xwe yên siyasî û aborî ji dest dan. Piştî ku qesra key di sala 1451an de qediya, hêdî hêdî dest bi kar kir. Ji sala 1470an pê ve, Albrecht III Achilles, Berlîn-Cölln bû rûniştgeha nû ya keyaniya bajêr.
Sedsalên 17an û 19an
Şerê Sî Salî ya di navbera salên 1618an û 1648an de bajarê Berlînê wêran kir. Sêyek ji xaniyên wê xera bûne an wêran bûn û bajêr nîvê nifûsa xwe winda kir. Friedrich William, ku wekî "Helbijêrê Mezin" tê zanîn, di sala 1640an de li cihê bavê xwe George William dibe hikumda, siyaseteke pêşvebirina koçberî û tolerasyona dînî da destpêkirin. Di sala 1685an de bi Fermana Potsdamê re, Friedrich William mafê penaberiyê ji Huguenotên Frensî re pêşkêş kir. Di sala 1700an de ji ber koçberiya Huguenot, ji sedî 30yê niştecîhên Berlînê Fransî bûn.
Damezrandina her du dewletên Alman tansiyona Şerê Sar zêde kir. Berlîna Rojava ji aliyê axa Almanyaya Rojhilat ve hatibû dorpêçkirin û Almanyaya Rojhilat beşa Rojhilat wekî paytexta xwe îlan kir. Lê ev îlankirin ji aliyê hêzên rojavayî nehate naskirin. Ji ber ku Friedrich III, Hilbijêrê Brandenburgê, xwe wekî key Friedrich I li Prûsya îlan kir, sala 1701ê de, dewleta dualî ya Keyaniya Prûsyayê ava dibe û Berlîn dibe paytexta Keyaniya nû. Ev yek jibo bajêr hewldanek serketî bû ku yekem car bû bajar dest bi mezinbûnê kir. Di sala 1709an de Berlîn bi çar bajarên Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt û Dorotheenstadt re di bin navê Berlîn, "Haupt- und Residenzstadt Berlin" de bûye yek.
Erdnîgarî
Berlîn li bakurê rojhilatê Almanyayê ye, li deverek daristanên çolê yên nizm ên bi topografîyek bi giranî rût e û beşek ji Deşta Ewropaya Bakur a berfireh a ku ji bakurê Fransa heta rojavayê Rûsyayê dirêj dibe. Berlîner Urstromtal (geliyek cemedî ya serdema qeşayê), di navbera Deşta Barnim a nizm li bakur û deşta Teltow li başûr e ku ji ava helîna ku ji qeşayê diherikê pêk hatiye. Çemê Spreeyê niha vê geliyê dişopîne. Li Spandau ku navçeyek li rojavayê Berlînê ye, Spree diherike çemê Havel ku ji bakur ber bi başûr ve di nav rojavayê Berlînê re diherike. Kursa Havel bêtir dişibihe rêzeke golan. Golên herî mezin Tegeler See û Großer Wannsee ye. Ava ji rêzek golan jî diherike çemê Spree ya jorîn, ku di Großer Müggelsee ya li rojhilatê Berlînê re derbas dibe.
Avhewa
Berlîn xwediyê avhewa okyanûsî ye; beşa rojhilatê bajêr xwedî bandorek parzemînî ya sivik e, yek ji guhertinan barîna baranê ya salane li gorî girseyên hewayê û pirbûna zêde ya barîna baranê, di heyamek salê de ye. Ev celeb a avhewayê, xwedî germekî havînê yên nerm lê carinan germ (ji bo ku nîvparzemînê) û zivistanên jî sar e lê bi piranî hewayê wî nerm e.
Sînor xoy
Sînor  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 82 bkes ( 13 malbat) bûn.
Fahrenwalde
Fahrenwalde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Deberan
Deberan an α Tauri (Alpha Tauri) stêreka pirrmezin a 65 salên roniyê dûr di komstêra Ga (komstêr) de, ya di çembera bircan de, ye. Bi qedra zahirîya 0,87 stêra herî geş a komstêrê ye û yek ji geştirîn stêrên esmên e. Ew di komstêrê de çavê ga yê sor pêk tîne. Navê wê, Deberan yan Aldeberan, ji zimanê erebî tê û ew tê mehneya şopîner. Ji ber ku ew wek Komika Sêwiyan teqîb dike xwiya dibe, hana binav bûye. Ew di pirtûka Avesta de wek Sedwîs derbas dibe.
Dîtin
Dîtîna Deberana di esmanê şevê de pirr hêsan e. Ew him yek ji stêrên herì geş e, him jî bi rênîşandana kemera oryonê ya di komstêra oryonê ew ew bi hêsanî tê dîtin. Dema merîv stêrên kemera oryonê bi hêla çep de ber ve hêla rastê (li nîvqada bakur, li nîvqada başûr berevajî) dewam bike, stêrka gêşa siftê ya merîv rast lê tê, deberan e.
Xewnên sibe dûr (pirtûk)
Xewnên sibe dûr, navê pirtûkek helbestan e ku ji aliyê Mamoste Şevdûr (Şevket Durmuş) ve hatiye nivîsandin.
Ji helbestên helbestvan ên bijartî hatiye amadekirin. Navê pirtûka Şevket Durmuş ku di nava gel de ji ber mamostetiya wî jê re Mamoste, Xoce jî dibêjin, Xewnên Sibedûr, Helbestên Bijartî ye. Pirtûk ji 155 rûpelan pêk tê û tê de 136 helbest hatine bicihkirin.
Pirtûk ji aliyê Weşanxaneya Angela Hackbarth ve hatiye çapkirin. Li ser bergê pirtûkê wêneyekê bermayiyên Nemrûdê heye. Pêşgotina pirtûkê ji aliyê psîkologê navdar ê Kurd Prof. Dr. Ilhan Kizilhan ve hatiye nivîsîn. Kizilhan di pêşgotina xwe de derbareyê dîroka helbesta Kurd de agahiyên bikêr dide.
Welîklî
Welîklî, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Çêşmêgan
Çêşmêgan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Malaibrahim
Malaibrahim, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gavrus
Gavrus, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Naîn (navçe)
Naîn yek ji navçeyên parêzgeha Îsfehanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Naîn e.
Xelatên Stranên Amerîkaya Latînî
Xelatên Stranên Amerîkaya Latînî an jî (Latin AMAs) de Xelata Stranên Amerîkayiya salane ya ji aliyê Telemundo ve tê pêşkeş kirin. Ev ji hevtayê Spanî-zimanî ya Xelatên Stranên Amerîkayê (AMAs) ku ji aliyê Hilberîner Dick Clark ve tê hilberinerandin.
Chantecoq
Chantecoq, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Mousseaux-Neuville
Mousseaux-Neuville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Çûvan
Çûvan eşîrek e li Weranşarê. Eşîreke mezin e. Ew ji Wêranşerê heta Qerejdaxê belav bûne. Mexsoya,Kaça, Sata û Pora berê wan in. Pirrên wan pez û dewaran xwedî dikin û hinek jî cotkariyê dikin. Bi mêrxasî û şervaniya xwe tên naskirin û ji wan rê tê gotin ku "çoyê wan tim li ser milên wan e".
Milla yî wexta diçûn Qerejdaxê dibûn mêvanên Çûvaniyan. Ava kaniyên wan cemidî ye û ajalên wan pir in û ji bona yekbûn û serxwebûna Milla yê dixebitin. Xwendekarên wan hene û gellek ji wan jî çûne Ewropa yê.
Asiyab
Asiyab, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bad Liebenzell
Bad Liebenzell bajarokekî navçeya Calwê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kanslêrên Almanyayê
Kanslêrên Almanyayê, şansolyeyên Almanyayê, serokwezîrên Almanyayê, serokwezîrên Komara Federalê Almanyayê ne. Navê fermî yê. (Li vir kanslêrên Almanyayê hatine lîstekirin.)
Di destûra bingehîn a Almanyayê de siyasetmedarê herî bihêz ne serokê Almanyayê (serokdewlet, ); lê kanslêr e.
Dîktator Adolf Hitler hate kirin serokwezîr, lê wî di heman demê de xwe wekî serokomar jî destnîşan kir. Ev di bin destûra bingehîn a Almanya de neqanûnî ye, û Partiya Nazî neçar bû ku qanûnê biguheze ku wê destûrê bide. Bi vê yekê, Hitler bû otokrat. Piştî Almanyaya nazî ji bo pêşî lê bigirin ku otokrasî venegere Almanyayê, Destûra bingehîn a nû ya Almanyayê hatiye çêkirin.
Goirle
Goirle, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Morfem
Morfem an morfêm, di zimanzanistî da, biçûktirîn yekîna zimanzanistî ye ko ji aliyê ramanzanistî anko sîmantîkê ve xwedî ramaneka xweser e. Di zimanê axivtinê da, morfem ji foneman anko biçûktirîn parên denganî yên ko dihên vavartin pêk dihên.
Têgeha morfemê ji têgeha peyvê cida ye. Morfem hindek caran bi tena serê xwe nahên (morfema vebestî) û hindek caran bi tena serê xwe dihên (morfema azad). Di koka xwe da, morfem bi morf-an xwe nîşa didin. Her ramana ko bi morfemekê dihêt pêşberkirin mumkîn e bi çend morf an şiklekan bit. Her yek ji van morfan alomorf anko alîmorfekê ji morfema xwe pêkdiînin. Jibo mînak, di zimanê înglîzî da, morfema s ko raman komê didit, carina wekî -s dihêt (mîna peyva cats [kets]), carina wekî -es (mîna peyva dishes [dîşiz]) û carina jî wekî -z (mîna peyva dogs [dagz]) dihêt. Hindek caran jî bi awayekê bitivavî guhartî wekî -ren (mîna peyva children [çîldrin]) dihêt. Ev hemî (-s, -es, -z û -ren) alomorfên morfema s ya ramana komê di înglîzî da ne.
Seleteya pirparê
Seleteya pirparê (li hin deveran pimpar) seleteyek ji pêjgeha kurd e. Kurd gelek hez ji pirparê dikin. Pirpar riwekeke bêar e, gelek tê dîtin. Biharên Kurdistanê bi sedan cureyên pincar û riwekên din ên xwarinê xweş dibin. Seleteya pirparê yek ji seleteyên biharê ye.
Mirov dikare hin tiştan lê zêde yan kêm bike, lê terîfeya wê ya standard de, divê sedî sed savar hebe, bêi savarê nabe.
Berkeliya seleteyê
Bo sosê:
Amadekirin
Savara xwe amadebikin. 4 kevçî rûnê zeytê bixin quşxaneyê. Pîvazekê ziravane hûr bikin navê û bidin ser agir. Dema pîvaz hinekê zer bûn, 2 stekan av û xwê tevlî bikin, bikelînin.
Dema keliya 1 stekan savarê têxinê, agirê xwe hinekê nizm (kêm) bikin, heya savarê ava xwe der kir, bikelînin. Bihêlin bila sar be.
Pirpara xwe ziravane hûr bikin, berdinê. Pîvaza teze, hebikên xiyarê û îsota dirêj a sor hûr bikin, berdin navê. Sosa we berê amade kiribû tevlî bikin û tevdin. Bixin binikan û bînin ser destexaneyê (sifreyê).
1 fîncan zeytê bixin badiyekê. Sirke, sîra kutayî û hinekê xerdelê têxinê. Xwêya xwe pê werbikin û berdin ser seleteya xwe.
Navdiyan
Navdiyan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye. Nawdiyan Gundeki navça GEVER'ê 5 km bakurê Geverê gundeki berbiroje. Ev gund terefê babpirêt Mela Eziz re hatîye awakirin.[dîroka babbapiran 400 sale] Mela ezîz di Dîroka Geverêde melayek pir zana u welatparêz bu. hemu kesan jêre hes dikir. Niha kuretwi keçétwi u newiyétwi qasi 1286 Kesanın hınek jıvane Nawdiyané hınek Geveré Wané hınek lı Kurdıstana rojhelat (İrané) hınek lı Kurdistana Başur é mezın (Iraqé) u hınji kanadaye dıjin, jı malbata Mela Eziz gelek Dema seferberlıké çobune başur lıvırji gelek mane jiyanaxwo dom dıken. Kuréwi Mela Mıhyeddin nıhaji lı Kurdıstana rojhelat malayek nawdare wek dıbéjın melayé 12 ılım dızane Wi lı İrané belgeya ((zanısti)) wergırtiye. Mela Eziz Qasi 6 Pırtuk Mela Mıhyeddin Qasi 20 Pırtuk nıwisandıne lé mıxabın ewana héj ji nehatıne çapkırın. Diroka Navdiyané gehite 4000 sal péş nehe. jı çiyayén gund da gelek tıştén diroké hatiye peydakırın belé mıxabın qedré van ne hatiye zanin. Dıvé ser Navdiyané réş kırınek béte kırın..
Horur
Horur, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Necefabad (navçe)
Necefabad yek ji navçeyên parêzgeha Îsfehanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Necefabad e.
Bêr
Bêr alaveke sereke ye di jiyana mirovan de. Bo kolandin, avadaniyê ye. Gelek cureyên wê hene.
Galba
Galba di sala 68 û 69 de împeratorê Romê bû.
Daryûs
Daryûs, Daryûş an jî Dara navêkî bi gelemperî ji aliyê îraniyan ve tê bikaranîn. Di dîrok de di Împeratoriya Hexamenişî de sê Şahên bi hewşêwe navî hebûn;
Haaren
Haaren, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Gewîzan
Gewîzan, gundekî bi ser Gelaleya navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Umera
Umera, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Sîyeh baz
Sîyeh baz gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 2.045 bkes ( 650 malbat) bûn.
Groß Luckow
Groß Luckow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
La Chapelle-Onzerain
La Chapelle-Onzerain, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Kijikan
Kijikan, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Stephen King
Stephen Edwin King (jdb. 21ê îlonê 1947 di Portland, Maine / Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê), nivîskarekî Amerîkan e. King di bin bernavk jî nivîsand ,1972an li bin bernavk John Swithen û di nav salên 1977an û 1985an  di bin bernavk Richard Bachman. Stephen King bi taybet bi romanên xwe yên tirsnakê navdar bû û  wisa nivîskarekî herî zede tê xwendin û biserkeftî bû. Nivîskar King heta îro ji 400 Mîlyon pirtir pirtûk firot wê ku bi 50 ziman pirtir hatine wergerandin.
Jiyan
Stephen King di  îlona 21ê 1947an de ji kurê Nellie Ruth Pillsbury û mêrê wê Donald Edwin King li Portland, Mainê de hat cîhanê .Debavê King di sala  1939 dizewicîn. Wexta Stephen 2 salî bû, bavê wê malbatê di sala 1949an bi tenê dihîşt. Dayika wî ewî û birayê wî bi karên biçûk bi tenê  zor mezin dikir û malbat pir caran mal diguherand.
Jinên Amazon
Jinên Amazon (bi yewnaniya kevn: Ἀμαζόνες Amazónes, yekjimar Ἀμαζών Amazōn, bi latînî Amāzon, -ŏnis) di mîtolojiya yewnanî de û di gelek destan û efsaneyên kevnar de derbas dibin, wekî Peywirên Hêraklês, Argonautica û Îlyada têne xuyang kirin. Ew grûbek ji şervan û nêçîrvanên jin bûn, yên ku bi bedenî û hêza xwe, di tîrvanî, behreyên siwarbûnê û hunerên şer de hin mêran derbas dikirin. Civaka wan ji mêran re girtî bû û wan tenê keçên xwe mezin dikirin û kurên xwe vedigerandin ba bavên xwe. Ew bi mêran re tenê bi kurtî bi hev re diciviyan da ku zarok çêkin.
Stephen King
Jiyan
Di zaroktiya King de hevalekî wê keti bû pêşiya trênê û miri bû. Bê her bîranîn malbat ewî re paşê goti bû Stephen mat û bi şok bû. Malbat tek paşê ji mirina   hevala wê beled  kir. Rexnergir texmîn dikin ku ew bûyer dikar be King bi berhemên wê tarî  îlham kir ye. King wê bûyer di pirtûk xwe On Writing de behs nake. Bûyerek din ratekandî ji jiyana wê mirina dapîra wî bû ku ew geleka  dîqat kir wexta dayika wê ne malê bû. Stephen ji berê de bi 7 salan çîrokên xwe yekemîn nivîsand. Di sînema yê de ew fîlmên aşopî û honaka zanistî temaşe dikir  û li ku tercîha wi ji bo  çîrokên dilteng yên aşopî û tirsnak. Bi 19 salan King di  kovara : "Comics Review“ çîroka xwe ya yekemîn weşand.
Jinên Amazon
Jinên Amazon pir wêrek û serbixwe bûn. Wan bi fermana keybanûya xwe, bi rêkûpêk seferên leşkerî yên berfireh li deverên dûr ên cîhanê dikirin, ji Sikîtya heta Trakya, Asya Biçûk û Giravên Egeyê, heta Erebistan û Misirê. Ji xeynî êrîşên leşkerî, jinên Amazon bi damezrandina perestgehan û damezrandina gelek bajarên kevnar ên mîna Efesos, Cyme, Smyrna, Sinope, Myrina, Magnesia, Pygela, hwd re têkildar in.
Stephen King
Jiyan pêşiya serkeftina wê ya mezin
Ji salên 1966an heta 1977an King di Zanîngeha Mainê de Inglizî dixwend li ku ew Tabhita Spruce  nas dikir. Coteyar di kanûna paşîn a 1971 zewicî. Ji sala 1971 di dawiya vekolîna xwe, King li bajarê Hampden de ji mamoste Inglizî fêr dikir. Debara wê ema têr ne dikir ji bo malbata xwe xwêdî ke û lema ew bi şev wek otîvan li balavxaneyê de dixebitî. Demên wê yê bêkar lema hinek bû. Wê demên bêkar de ew kurteçîrok nivîsand. Carecar ew dikar bû çîrok bifiroşe ema vê dêmê de nikar bû  abora xwe bi tene  bi nivîskarî qezenc ke. Pêş serkeftina wê ya mezin, King çend romanan  nivîsand dibû ku weşangeran ema ne dipejirandin. Wan berhemên berê King paşê sererast dikir û di bin bernavka xwe   „Richard Bachman“ diweşand.
Jinên Amazon
Nivîsarên efsaneyên orîjînal welatê jinên Amazon li derûdora cîhana wê demê ya naskirî xeyal dikirin. Daxuyaniyên cûrbecûr yên li ser cîhê rastîn ji parêzgehên Asyaya Biçûk (Lîkya, Caria hwd.) bigire heya deştên li dora Deryaya Reş, an jî heta Lîbyayê. Lêbelê, nivîskaran pir caran Pontos li bakurê Anatolyayê, li peravên başûrê Deryaya Reş, wekî keyaniya Amazon ya serbixwe binav dikin û paytexta wê Themiscyra, li qiraxa çemê Thermodon lê rûdinişt, tînin ziman.
Stephen King
Serkeftina Bazirganî
Di karavanekî kirêkirin de King bi nivîsandina Romana xwe Carrie  destpê kir. King bi xwendina destnivîsê wê begem ne dikir û lema davît hindirê gilêşê ( çop ). Jina we destnivîs li vir ditê bû, derdixist û ewî dicixirand ji bo romanê dawî ke. King wî dikir û di sala 1973an de weşana Doubelday wê romanê dipejirand. Paşê ew biryar da pîşeya mamoste ber da ji bo bi nivîsandinê bijî. Romana wê Shining jî xwe pir rind difirot. Bi salên dûmahî   pir romanên wê hatine filmçêkirin wek mînak Carrie ji  Brian Palma an jî Shining ji  Stanley Kubrick .Debara wê  45 Mîlyon Dollar bi salekî ye.
Jinên Amazon
Palaephatus, ku bi xwe jî dibe ku karakterek xeyalî bûya, di xebata xwe ya Li ser Çîrokên Bêbawer de hewl da ku efsaneyên yewnanî bi fahm bike. Wî guman kir ku jinên Amazon belkî zilam in ku ji hêla dijminên xwe ve bi jinan hatine şaş kirin, ji ber ku cil û bergên ku digihîje lingên wan li xwe dikirin, porê xwe di bendikên serê xwe de girêdidan û rihên xwe rîhên xwe tiraş kirin. Dibe ku ew yekem gumanbarê vê efsaneyê bû û lewma bingehek rastîn ji wan re red kir. Wî digot ku ji ber ku di dema wî de tunebûn, bi îhtîmaleke mezin ew di dema borî de jî tunebûn.
Bi dehsalan vedîtinên arkeolojîk ên cîhên goristana şervanên jin, di nav de mîrîtî, li deştên Ewrasyayê destnîşan dikin ku çandên hespan ên gelên Sikît, Sarmatî û Hîtît îhtîmal e ku îlhama efsaneya jinên Amazon dane. Di sala 2019an de, gorek bi gelek nifşên şervanên jin ên Îskîtan, çekdar û bi cil û bergên zêrîn, li nêzîkî Voronezh ya Rûsyayê hate dîtin.
Stephen King
Problemên Tiryakê
Stephen King zû de bi vexwarina alkol destpê kiri bû û bê dîtinê ket li bin  girêdayiya alkolê. Paşê ew destpê dikir Kokain û  hişyarker ( stimulans ) hildida. Ji sala 1885an de  King him girêdariya alkol him ji  Kokaînê  bû. Li ser tê ve dana jina xwe King diçû li klînîka jêkişînê. Ji wê demê da ew alkol ne vedixwe û ew diçe li cem grûpa alkolîkên anonîm.
King wek Muzîkvan
Koma Muzîkê Rock Bottom Remainders di sala 1992 hat damezrandin û bi nivîskar û rojnamevanan ne. Li ber Stephen King ewna li vir endamin:  Matt Groening ,Kathi Kamen Goldmark, Amy Tan di hevbêjê( koro ), Dave Barry ji solo gîtar, Ridley Pearson ji e-bassê , Mitch Albom ji kîbordê ,  Josh Kelley ji baterî û  Erasmo Paolo ji saksofonê .Helbet Stephen King wê di komê de gîtar dileyze û carcaran distre ne hema cem pêşwîste de ye.
Bernavk Richard Bachmann
Stephen King di bin bernavkê xwe Richard Bachmann heta niha 9 Roman nivîsand.
Rage ( 1977), The Long Walk (1979) , Roadwork ( 1981 ), The Running Man ( 1982 ) ( bi serlîstikvaniya Arnold Schwarzenegger fîlma wê romanê dihat çêkirin ), Thinner ( 1984 ) -(ew jî fîlmekî Tom Holland bû wê wek fîlma Langoliers li bin derhêneriya wê dihat çêkirin) û Blaze ( 2007 ). Stephen King di bin bernavk romanan nivîsand ji bo dikanan bi pirtûkên ku li ser navê wê dihatin nivîsandin zêde ne bin û ji bo binêre mirov seva navê li ser qapaxê an jî bo kalîte dikirin. Wexta ema derket ku ew bernavkên King in, hêjmarên pirtûkên firotin zêdetir ketin jorê.
Pirtûkfiroş Stephen Brown bi xwendina pirtûka çaremîn bi nav : Thinner pêtir dinêrand û bi çewtî ji aliyê weşanxaneya NAL di dosyayên mafên nivîskaran de di romana "Rage" li ser navê Stephen King nivisandin bû. Romanên din li ser nav Richard Bachmann nivîsandin bu.
Germav, Kerboran
Germab an jî Germav, gundekî ku bi ser navçeya Kerborana Mêrdînê ve ye. Gund ji ber bendava Ilisuyê ji aliyê dewletê ve hate xirakirin û di 2010an de careke din ji aliyê TOKIyê ve hate çêkirin.
Gund ji Kerboranê 15 km dûr e. Hejmara gundiyan herî kêm 400 kes e. Di gund de herî kêm 60 mal hene. Market, kafe, mala gund, dibistaneke seretayî û mala tendurstiyê heye. Riyen ku têne gund bi asfalt in. Şebeka avê û kanalîzasyona wê jî heye.
Aboriya gundiyan bi piranî li ser bendavê ye. Çandin ji kasê înşaeta bendavê des tpê kiriye xilas bûye. Tekiliyên gundiyan herî zêde ji bo ku nezîk in Taroniyan, Zenganiyan, İmariyan, Xelîliyan û bi Kerboraniyan re pir zêde ye. Ji qase ku pir a bendave avabûye hatûçûna Germavê jî pir zêde bûye. Zilamên gund herî zêde karê avakirina barajê de dixebitin.
Netenz (navçe)
Netenz yek ji navçeyên parêzgeha Îsfehanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Netenz e.
Géfosse-Fontenay
Géfosse-Fontenay, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Aulnay, Charente-Maritime
Aulnay, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Halderberge
Halderberge, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Awaza Mê
Awaza Mê bernameyeke di televîzyona kurd Roj TV de ye.
Ev heftiyê de sê rojan bi rengekî zindî ku ji aliyê gel we tê ne hejê kirin, têne weşandin.
Salih Begê Hênî
Salih Begê Hênî (jdb. 1868/1869 - li Amedê) zana, olnas, helbestvan, siyasetmedar û pêşawayekî kurdan bû. Bi tevî Şêx Seîd, 47 kes ji aliyê kemalîstan ve tên dardekirin.
Jiyan
Navê bavê wî Seîd Beg e. Hêj 6-7 salî ye bavê wî jiyana xwe jidest dide. Bapîrê wî (bavê diya wî) Şêx Ehmed wî xwedî lê derdikeve, dişîne medereseyan. Salih Beg dema li ser cinazê bavê xwe digirî, kalikê wî Şêx Ehmed wiha dibêje jê re: "Megrî Salih megrî, heger Xwedê bixwaze, çawa ku di nava şûran de, yê misirî navdar e, dê Salihê min roja mehşerê di nava mîran de wisa navdar be".
Salih Beg perwerdeya olî ya medreseyê li cem xalê xwe Şêx Merûf digire, di demekê kurt de dibe olzanekî hezkirî. Sê kurên (law) wî dibin; Hesen, Seîd û Emer. Di dema Osmanîyan de bi salan qazîtî û miftîtiya Erxenî, Madenê dike. Bi damezrandina komara Tirkiyeyê ve îstîfa dike. Sedemê îstîfaya xwe wiha bilêvdike: "Ez ji vê desthilatê re miftîtiyê nakim. Heger bikim, dibim gunehkar, li nik Xwedê dibim mesûl".
Sala 1909ê tevlî rêxistina Cemiyeta Teawun û Teraqiya Kurdê dibe. Di weşanên vê rêxistinê de bi zaraveyê kirdkî (kirmanckî, zazakî, dimilkî), helbest û gotaran dinivîsîne. Bi Ziya Gökalp re dibe heval ku wê demê Gökalp xwe bi giştî ji kurdan dûr negirtiye.
Di serhildanê de
Salih Beg di serhildana Şêx Seîd de xebatên birêxistinkirinê dike, girîngiyê dide lojîstîk û propagandayê. Salih Beg jî wekî Şêx Seîd bo destpêkirina serhildanê, giringiyê dide amadekarî û perwerdeyê. Herdu jî dixwazin beriya serhildan destpê bike, amadekarî bidawî bibin lê serhildan zû destpê dike. Bi gotineke din kurd provoke dibin, zû dikevin şer.
Bi têkçûna serhildanê ve Salih Beg bi tevî hin kesên ji malbata xwe ve bi birîndarî dîl tê girtin. Guleyê ji lingan ve dixwe. Kesên ji malbata wî hatine girtin, Hesen Beg (14 salî), birayê Salih Beg Hecî Elî, kurê wî Mistefa Beg (53 salî) û lawê wî Mehmûd Beg (19 salî). Hevjîna Mistefa Beg Qedriye Xanim, keça wî Hemîde Xatûn, xebatkara mala wî Xetîce Xatûn û kurê wî Hesen (13 salî).
Uga
Uga, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Salih Begê Hênî
Di serhildanê de
Beriya Salih Beg îdam bikin li ber çavên wî kurê wî Mehmûd Beg ku hêj zarok e, îdam dikin. Kurê wî yê din Hesen Beg bi cezayê 15 salan cezadikin.
Malikên wî
Bi kurmancî:
Échassières
Échassières, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
La Chapelle-Saint-Mesmin
La Chapelle-Saint-Mesmin, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Cibirkoy
Cibirkoy, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Çiraxlû, Verzeqan
Çiraxlû gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bad Lippspringe
Bad Lippspringe bajarokekî navçeya (Landkreis) Paderborn li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Bad Lobenstein
Bad Lobenstein, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Turîngiyayê ye.
Jatznick
Jatznick şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Suvariç
Suvariç, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Xelata Nobelê ya Wêjeyê
Xelata Nobelê ya Wêjeyê, ku yek ji mezintirîn xelata wêjeyê ye, ji sala 1901ê û vir ve tê belavkirin. Xelat di bin sîwana Akademiya Swêdê de, ji aliyê komîteyeke wêjenas ve tê destnîşankirin. Xelatgirê wêjeyê, digel xelatgirên Nobelê yên din, di roja wefata Alfred Nobel de, di 10ê meha dozdehan de xelata xwe bi merasimeke mezin ji destê keyê Swêdê digirin. Şeva xelatê bi şahiyeke xweş bi dawî dibe.
Babol (navçe)
Babol yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Babol e.
Ubila
Ubila, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Daryûsê Mezin
Daryûs I, ango Daryûsê Yekê, an jî Daryûsê Mezin (wekî Daryûş û Dara jî tê zanîn). (549 b.z.– nêzî 485 b.z.), şahanşah ekî dewleta farisên Hexamenişî bû. Ew lawê Vîştaspa (yewnanî: Hystaspes) bû û bavê Xeşeyerşa bû. Şahê Daryûs I di navbera salên 521ê berî zayînê û dor 485ê berî zayînê de şahîtî kir.
Bêjenasiya navê Daryûs
Dārayavauš ji zimanê elamî Da-ri-(y)a-ma-u-iš tê. Nav bi akkadî dibe Da-(a-)ri-ia-(a-)muš, bi aramî Dryhwš û bi aramiya kevn Drywhwš e.
Dîrok
Di dema Daryûs I de li împeratoriyê gelek serîhildan der ketin. Dema wî de Babîl du caran, sê caran, Elaman sê caran, Îyonya li hembera karger serîhildan. Ji bo wan serîhildanan jî Împeratorî lawaz bû û Daryûs I li hembera Yewnana kevnare di Cenga Maraton de bin ket. Lê dîsa jî wî Împeratorî li Qefqasya, Pontos û Ermenistan belav kir û bi Saka û Turaniyan re ceng kirin. Di wan cengan de wî dest bi nerîtên nûyên wek dan dana leşkeran û wan antrenman kirin, kirin. Daryûs I di dema xwe de dewlet organîze kir û gorî Satrap ango herêman karger kir. Gorî Herodot wî împeratorî parva 20 satrapan kirî bû û ew satrapan ji aliya satrapan dihat karger kirin û wek otonom bi navenda împeratorî ve girêde bû.
Avakirinên wî
Daryûş di dema xwe de paytexta împeratoriyê Persepolis çêkir. Li ber wî dema Kûruş de Pesargad paytexta împaratorî bû û paş wî persapolis ava kir re kargera xwe bira wir. Li persapolis bêtir wî navbera Sûweyş û Nîl de kanaleke bo keştiyan kola. Dîsa gorî tabletên Persapolisê wî navbera Susa (bajerekî îroj li Xûzistanê) û Sardis (îroj nêzi Manisayê) rêyeke keyî çêkiribû.
Tirikan
Tirikan, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Muzy
Muzy, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Aumagne
Aumagne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bad Marienberg
Bad Marienberg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Rheinland-Pfalzê ye.
Babolser (navçe)
Babolser yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Babolser e.
Raman (zimannasî)
Raman, di zimanzanistî de, raman ew naverok an peyam e ko peyv an nîşan vediguhêzin, dema xelk bi rêya zimanî danûstandinê dikin. Bi gotineka dî, veguhastina ramanê armanc û erkê xebitandina zimanî ye.
La Chapelle-Saint-Sépulcre
La Chapelle-Saint-Sépulcre, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Escurolles
Escurolles, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Çamuriya Jêrîn
Çamuriya jêrîn an Goma Jêrîn, gundekî li ser girêdana navçeya Başanê ye. Ew gund 11 km dûrê navçeya Başanê û 34 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.
Koblentz
Koblentz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qelareşk (helbest)
Naverok
Di helbestê de vebêjê helbestitî dema   pirtûk dixwîne û nêzîkê xewê ye derî de dengê lêdanekî   tê guhê wî. Mêr ji bo mirina  evîndara xwe Lenore pir gêj bû ye û bi xwendina pirtûkan (dikar be pirtûkên Okûltism ne ) xemrevandin digere yên jixwe hişê wê  hê biheyecan kirine. Lê wisa dilê wî hê zû lê dixe li dema zerbûna agirê dûkêşê de an ji xuşîniya perdeyan. Ji bo bêhna xwe fireh ke ew xwe re dibêje ew lêdana deriyê ji mêvanekî derenghatî ye. Wexta ew ema derî vedike û kes li vir tune ew di bin bandora pirtûkên ecêb dîsa hevî dike ku ew lêdana derî ji Lenore tê. Dema ew dîsa vedigere odeya xwe dîsa lêdan tê guhê wî, îcar ji pencerê. Ew pencere vedikê û pencere de qijayek difirê li nav odeyê li ser busta Atîna. Vebêj dixwaze navê qijak bizan be û wê lema dipirse. Qijak jî diweqîne : ,,Tew qet".  Mêr li ser vê xwe dipirse qijak li ku wî hîn bûye û çi mebest dike.  Mêr xwe re dibêjî  Lenore dîsa bîr ke. Li ser vê qijak nepirsyayî dibersîvîne :  ,,Tew qet". Ew vebêjê fît dike û ew qijak re pirsên xwe didomîne : Gelo  ji bo canê wê dilxweşî heye û  dikar be ew belkî Lenore bihûşt de bibîne. Qijak herdu pirs bi : ,,Tew qet" dibersîvîne . Di tevê hev de hêrsa mêr tê û qijak re tika dike ji bo qijak ewî biterkîne . Qijak jî wek hema eynî dibersîvîne.Helbest bi vê dawî te  ji mêr an jî canê wî di nav  sîyê qijak yê te diramedîne  û tew qet  hil dibe.
Wergera kurdî
Wergêrê kurd Samî Hêzil ev helbest di pirtûka xwe ya bi navê Qelareşk û Bîst Helbestên Din (2004) de wergerand bo kurdî. Di Weşanên Bajar de derket.
Hurs
Hurs, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bad Mergentheim
Bad Mergentheim, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Genneville
Genneville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Harold Pinter
Harold Pinter CH CBE (jdb. 10ê çiriya pêşîn 1930 – m. 24ê çileya pêşîn a 2008an) nivîskarekî îngilîz e. Di sala 2005an de Xelata Nobel a Wêjeyê qezenc kir.
Jînenîgarî
Pinter di sala 1930î de li Hackneya Londonê ku cihê karkeran e, wekî kurê terziyek cihû hatiye jiyanê. Bi destpêkirina Şerê Cîhanê yê Duyemîn re ji bajêr derket û di 14 saliya xwe de vegeriya Londonê. Di dibistanê de wî ji nivîskarên wekî Franz Kafka û Ernest Hemingway hezkir. Piştî dibistana amadeyî beşdarî Dibistana Akademiya Drama a Hunerê ya Keyaniyê, lê du sal paşê dev jê berda. Sala 1949î de ji ber ku çûyîna leşkeriyê red kir hat darizandin, lê bi cezaya pereyan ji girtîgehê rizgar bû.
Sala 1950î de bi navê Harold Pinta di kovara Poems de helbestên wî derketin. Di bernameyên radyoyê yên BBC de xebitî, sala 1957î de yekem lîstika xwe bi navê "The Room" (Ode) ji bo Zanîngeha Bristolê 4 rojan de nivîsî
Yekem berhema wî ya radyoyê "A Slight Ache" 1959î de di BBC de hatiye weşandin. Lîstikên wî bi giştî di nav odeyekê de, bi karekterê kesan ên têne hatin lîstin. Armancê wan ê sereke, ne ji aliyê temaşevan, ne jî ji aliyê karakteran ve nayê zanîn û hêzên nayên zanîn wan tehdît dikin. Ev karakter gelek caran ji bo neyên kuştin têkoşîneke kûr didin
Piştî derbeya li hemberî serokê Şîleyê Allende ku 1973î de bi derbeyê ji kar hatibû girtin, Pinter di nav têkoşîna mafên mirovan de xebateke aktîf dike.
Ew di sala 1999î li hemberî tevgera NATO'yê ya li Kosovoyê derket, sala 2001ê de di nav ji bo parastina Slobodan Milosevîç, di nav Komîteya Neteweyî de cih girt.
Sala 2002îde bi şêrpenceya (kanser) qirikê ket. Heman salê di meha çiriya paşîn de nêzîktêdayîna Dewletên Yekbûyî ya Amerîkayê (DYA) ya bi rengê "şerê pêşîlêgirtinê" rexne kir.
Li hemberî Serokê DYA George W. Bush derket û got: "Bush got, 'emê destûrê nedin çekên herî xirab ên dinyayê, di destê rêberên herî xirab de bimînin' tu rast dibêjî, li neynikê binêre dostê min. Vaye ew tu yî."
Pinter di sibata 2005 de ragihandibû ku wî êdî dev ji nivîsandina nivîskariya şanoyê berdaye û ew ê hemî kariyera xwe ji bo siyasetê bikar bîne. Û gotibû: "29 sal e ez lîstikan dinivîsim. Ma ev ne bes e?"
Gundikê Eliyo
Gundikê Eliyo, gundekî girêdayî navçeya Kerborana Mêrdînê ye. Gundikê Eliyo gundikê Seyîdan e. Di sala 2008an di gund de heşt mal dijiyan. Tenê malbata mala Eliyo li wir dijî. Hemû gundî tenê ji malbata mala Eliyo ne.
Arik
Arik, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Çapan xwarû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Çapan xwarû 214 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 48 e.
Gundikê Kêzim
Gundikê Kêzim gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Dîko (govend)
Dîko yan Dîk yek ji cureyên hilperkînên Kurdan e. Pirranî li herêmên Mezra, Meletî, Sêwas hwd tê lîstin.
Sê gavên govendî bere rastê tê çûyîn û bi pêşîbirîna lingê çepê ve li ser lingê çepê tê çokşikestin. Di dora duyemîn de ji vana zêdetir bi lingêrastê 3 carî heya çokê (jinûyê) tê lêdan. Di vê govendê de sergovend divê bêhtir çalak be. Di her dorê de govend bileztir dibe. Heger def-zirne hebe, tempo bileztir dibe. Sergovan diçe di ber def-zirneçî de wekî dîk çawa li dora mirîşkan xwe qure dike û wan ji xetereyan diparêze, dansa xwe dike û bi carekê vegerê li pêşa govendgeran dîsa dikeve serê govendê.
Çomak
Çomak, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gundikê Hecî Mirad
Gundikê Hecî Mirad    gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Çaykendî Xêyredîn
Çaykendî Xêyredîn gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Temir Axa
Temir Axa, Tewmiraxa, Te mir axa, yek ji cureyên hilperkînên Kurdan e. Lîstik a mêran e û pirranî li herêmên Tolhildanê, Dersîm û hin deverên din tê lîstin. Du mêr rûbirû dilîzin. Jinûyê (çokê) rastê wekî beranan erdê dixwîrine û qesta êrîşê tê girtin. Her du govendger li navendê digihên hev û bi carekê lêdana destan cih diguherînin. Ev wisa didome.
Fîlozofiya Temir Axa
Govendger qesta axatiyê dikin û yê herî baş dansdike, tevgeren xwe bêhtir dişibîne axayan. Wekî govendeke pesindayîn, mêraniyê ye.
Bazkiyan
Bazkiyan, baztiyan, bazkî cureyekî dansa jinan e û pirranî li herêmên Tolhildanê (Meletî, Dîlok, Gurgum hwd) tê lîstin. Nîşaneya destpêka dîlanan e. Helbet di berdewamiya dîlanê de jî tê lîstin. Ne bi destgirtinê lê bi dûhevrêzkirinê tê danskirin. Jinên ku di pêşiya govendê ne xelata defger (Daholçî) û zirneger (zirneçî) didin. Xelata wan jî pirranî qumaşên hevrîşimî ne.
Pêwîst e di destên jînan de temezî yan destmalên rengîn hebin. Lingên xwe di bera rêveçûyînê de pi panî û pêçiyan diqirpînin û bi destên xwe pêşwaziya çep û rastê dikin. Ev cureyê lîstinê heya xelatdayînê wiha didome. Piştî dayîna xelatan, destên çepê li jor û yên rastê jî teqlîda teşîristinê de bi çokan diqirpin. Lêzimên bûk-zava yên herî pêşî vê dansê dikin.
Mirov ji bo vê cureyê dansê dikare bêje lîstineke silavdayîna mêvanan, daholçî-zirneçiyan e.
Krugsdorf
Krugsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Espinasse-Vozelle
Espinasse-Vozelle, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Daruselman
Daruselman, gundekî bi ser Gelaleya navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gerrots
Gerrots, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst
Chlodwig Carl Viktor Fürst zu Hohenlohe-Schillingsfürst (31ê Adar 1819 - 6ê Tîrmeh 1901), serokwezîra împeratoriya Almanyayê, ji Cotmeha 1894 an heta Cotmeha 1900an serokwezîrê Prusya û Apê Chlodwig ê Împeratorê Wilhelm II. Tevî bandora xwe ya li ser Emperatorê jî nekarî pêşî li zêdebûnên xwe veke.
Kariyera siyasî
Hohenlohe, a katolîk ji Bavaria û daket ji mala mîra, hilgirtin sernivîsên ji herdu Prince of Hohenlohe-Schillingsfürst û mîrê Ratibor karûbarên Corvey. Piştî ku demek kurt di xizmeta dewleta Prûsî de xizmet kir, ew beşdarî xaniyê jorîn ê Bavaria bû. Sala 1848 li Frankfurt di bin hukumeta demkî ya Almanî da wekî dîplomat kar kir.
Piştî têkçûna Bavaria li dijî Prussia wekî hevalbendê Avusturyayê di şerê Heft Heftan de (1866), di Kanûna 1866 de ew li ser pêşniyara bestekar Richard Wagner wekî serokwezîrê Bavaria hate wezîfedarkirin. Hevbendiya wî bi Konfederasyona Almanya Bakur re û piştgiriya wî ji bo nûvekirina Yekîtiya Gumrikê ya Alman (Zollverein ) bû. Jiber sedema dijberiya neteweperwerên Bayern û di Adar 1870 de ji desthilatdariyê ket.
Ji ber hişyarî, zîrekbûn û ezmûna wî ya berfireh, ew wekî namzetek ji bo tijîkirina postê serokwezîr, ku di sala 1894an de hate vala kirin dema ku Leo Count Countri ji erka xwe hate durxistin ew bû Serokwezîr, wî xwe di bin siya kesayetiyên bibandor ên wekî Johannes von Miquel, Admiral Alfred von Tirpitz, Adolf Marschall von Bieberstein û Bernhard von Bülow dît. II. Wilhelm Her çend wî hewl da ku zirara ku bi kelecaniya xwe daye, pêşî lê bigire an jî sererast bike, lê ew pir serkevtî nebû. Wî piştgirî da qanûna Alman (1894) û qanûna Prusya ya dijî Sosyalîst (1897), tevî têkçûnê, digel ku siyaseta Wilhelm ya tund li ser Sosyaldemokratan.
Dema Bülow, wekî wezîrê karên derve ya sala 1897an de, dest bi şopandina siyasetek nû ya cîhanî kir ku armanc dike ku bandora Almanya di karûbarên navneteweyî de zêde bike, ew bû serokwezîrê tevahî nezelal. Dema ku wî dev ji kar berda Bülow hate cihê wî.
Cûybar (navçe)
Cûybar yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Cûybar e.
Nero
Nero an Neron navbera salên 54 û 68 de împeratorê Romê bû.
Authon-Ébéon
Authon-Ébéon, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Nagel-Séez-Mesnil
Nagel-Séez-Mesnil, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Gundikê Silo
Gundikê Silo  gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Topel Mehmûd
Topel Mehmûd, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Salih abad xoy
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 123 bkes ( 24 malbat) bûn.
Chapelon
Chapelon, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Vac
Vac (ji farisî: Vaj) anko fonem (ji yewnanî: φώνημα, phōnēma, "deng", "peyv"), di zimanasiyê da, awayê teorîk yê nîşadana dengên her zimanekî ye. Vac dengekê zimanî ye ko bê amajekirina bib pêgeh an jihê wê di peyv an hevokê da dihêt pênaskirin. Vac ew deng e ko eger di peyvê da bihêt guhartin ramana peyvê diguhêrit an hema dengekê bêyî raman çêdikit. Carina çend deng weha xwe nîşadidin ko yek awayê ramanî pêkdiînin, dibêjî qey heman deng in.
Gelek kesên ko şehrezayê zimanzanistî nîne wesa difikirin ko vac her ew tîpên alfabeyê ne. Lê ev hizir şaş e û ne rast e. Alfabeya gelek zimanan (mîna alfabeya latînî jibo zimanê kurdî) kêm-zêde alfabe ji deng anko vacên zimanî nêzîk bûye. Lê di hindek zimanên mîna fransî û înglîzî da, alfabe û vacên zimanî gelek ji hevdu dûr bûne. Jibo mînak, di zimanê înglîzî da, "ph", "gh", "f" û "ff" hemî li şûna vaca /f/ dihên xebitandin. Herwesa, "sh", "ssio", "sio", "tio" û carina "ch" jî li şûna vaca /ş/ li kar in.
Di alfabeya zimanê kurdî da, tîpeka wekî "k" heye ko du vacên /k/ û /k'/ nîşadidit. Ev du vac xwe di peyvên cidacida da nîşa didin, lê di alfabeya Kurdî da, çi alfabêya latînî, çi alfabeya erebî da, tenê yek tîp nûneratiya wan dikit. Li peyvên mîna kar mêze bikin. Du ramanên vê peyvê hene, bi du bilêvkirinên ji hev cida yên tûpa "k" (kar anko îş û têşikê bizinê).
Estivareilles, Allier
Estivareilles, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Çalûs (navçe)
Çalûs yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Çalûs e.
Gundikê Xecê
Gundikê Xecê  , gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Nassandres sur Risle
Nassandres sur Risle, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Leter (xwarin)
Leter, biraştina kundirê, mucver navê xwarinek ji kundirê ye. Berê tenê ji kundirê dihatiye çêkirin, lê niha bi heman awayê ji gizêr, darikên siyaleyê ûêd jî çêdikin.
Leter kufte ye?
Mirov dikare wekî kufte jî bibîne lê bêhtir biraşkek e, tê biraştin. Mirov îro dikare bêje "leter kufteya sebzeyên biraştî ye". Sebzeyên hatine kelandin an nekelî, di nava rûn de tên biraştin, dibin leter. Helbet berê ne wisa bûye, leter tenê ji kundirê bûye.
Leter di wêjeya devkî de
Leter navê gundekî Kopê ye. Herwiha di erdnîgariya Kurdistanê de bi heman navê zevî, zixur, raste hene ku berê lê kundir hatine ajotin.
Bi texmînî leter navê cureyekê kundirê ye, heya bigire navê kundira tirşê ye. Ji vê kundirê ev xwarin dihatiye çêkirin û her navê wê jî wisa maye.
Çêkirina xwarinê
Pîvazên teze ziravane hûr bikin. Pelên hêlizê jî herwiha bişon û hûr bikin. Penîra şûştî bipişirînin an bidin rêşkerê. Ji xeynî xwê, tevayiya berkeliya (melzeme) xwe berdin nava kundirê û tevdin.
Di rûnbirêşkê de rûnê xwe biqijilînin, bi kevçiyê parçeyan gorî dilê xwe amade bikin, bavêjin nav rûnê. Zerayiyê bi herdu aliyan bixin.
A (tîp)
A tîpa yekem a alfabeya kurdî ye. Dengdêreke dirêj e.
Leter (xwarin)
Çêkirina xwarinê
Bi kefgîra qulqulkî (kevçîng, mevsik) rûnê wê bidarivînin, raxînin ser kaxeza xwarinê ya rûnê digire. Xwêya xwe pê werbikin, li binikan belav bikin, bînin ser destexaneyê (sifre).
A (tîp)
Çêbûn
Tîpa A dîrokekî dirêj heye. Li vir nîşanî me tê dan, çawan çêbûye.
Alignan-du-Vent
Alignan-du-Vent, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Tûra
Tûra yek ji cureyên hilperkînên Kurdan e. Pirranî li herêmên Tolhildanê tê lîstin. Govend tenê ya mêran e, ango mêr dilîzin. Bêî destgirtinê govendger wekî bazan milên xwe vedikin û berepêşiyê ve dikevin rêzê. Bi rêzek an komên dijber tê lîstin. Gorî pergala lîstinê 1 an zêdetir qamçî tên bikaranîn. Ji bo ku laşê mirovan ne zêde biêşe bi tiştekê ku dişibe qamçiyan jî tê lîstin.
Divê qamçî hîç nekeve erdê, kê avêt hewa yên li wî didin. Bo govendê cihekê kivşekirî heye. Heya wê derê kes nikare qamçiyê xwe bavêje û ji govendê bireve yan derkeve, fedî ye. Dema hatin wê cihê jî divê qamçî were avêtin. Govendgerê herî baş hin caran diqire û qamçiyê xwe li erdê dide û govendgeran dicoşîne.
Hîzar
Hîzar gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Coşîn, Verzeqan
Coşîn gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rafael Vitti
Rafael Alencar Vitti an jî Rafael Vitti, di 2ê çiriya paşîn, 1995 de li Rio de Janeiro, lîstikvan û muzîkjenek brezîlî ye.
Peyv
Di zimanzanistî da, peyv (an jî bêje) yekîneka zimanî ye ko ramanê digehînit û ji morfîmekê an zêdetir ko kêm-zêde bi hevra girêdayî ne pêk dihêt û ji aliyê fonetîkê ve cihê xwe heye. Bi awayekê nimûneyî (tîpîk), her peyvek ji morfîmeka kok an bingehîn û gîrekeka sifir an zêdetir pêkdihêt. Peyv digehin hev da hevokan an nîvhevokan û hevoksaran pêkbiînin.
Zehmetiya pênasekirin û diyarkirina peyvê
Herçind e ko di piraniya awayên nivîskî yên zimanan da, peyv bi navberan ji hev dihên cidakirin, di hindek zimanên nivîskî yên mîna Çînî û Japonî da, peyv di nivîsînê da ji hev nahên cidakirin. Di zimanên dî yên mîna Inglîzî an Kurdiyê jî da, carina peyv hene ko cidacida dihên nivîsîn û navber parên ji hev cidayên wan ji hev vediqedînin. Mînakên wê di zimanê Inglîzî da ev in: ice cream, cell phone.
Nieden
Nieden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Giberville
Giberville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gizrê
Gizrê gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî Mêrdînê ye. Gund ewil 33 mal bûn. Di sala 2014'an de 20-25 mal bûn. Debara gund li ser xwedîkirina heywanan û xebata cotkariyê ye. Ev gund berav e. Gelek çem hene li derdorê hene. Navê wan çemê Hemzo, çemê Çemke, çemê Nefira û çemê Kera. Li derdora gund ev gundên li jêr hene;
Gund di sala 1920'an da hate vala kirin. Mezinê gund ê berî 100 salî Emerê Elîka bû. Di demeke pişî vê de Hiseynê Ehmê û Xelîlkê Hemed bûn. Hinek cihên dîrokî li gund hene. Li rojavayê gund kelhoşka Emero û kelhoşka Diyarê Ravan li gund gelekî binavûdeng in. Li gund ziyaretên gelekî kevnare jî hene. Ziyareta Pîrê Qureyşiyan, ziyareta Ravan û ziyareta Memezeran hinek ji wan in. Gelê gund ji heft bavikan pêk tê; Segvan, Kurmuska, Resulka, Şerefka û Mala Sofî.
Avy, Charente-Maritime
Avy, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gizrê
Li derdora gundê Gizrê, di 2'yê adara 2016'an de di encama operasyona artêş tirk de 8 gerîlayên PKK'ê jiyana xwe ji dest didin. Li gorî agahiyan di heman operasyonê de 3 leşkerên tirk jî hatine kuştin.
Qodekî
Qodekî, gundekî li ser girêdana navçeya Başanê ye. Ew gund 12 km dûrê navçeya Başanê û 57 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.
Pirasa
Pirasa (carnan pirase, porrîse) (Allium ampeloprasum an Allium porrum) navê cureyek riweka çîna allium e ku di famîleya sîr û pîvazan de cih digire. Navê bi piraseyê ji kurdî/îraniya kevn tê. Di hîtîtî de garassar, di yewnaniya kevn de prasînûs e. Li Kurdistan çandiniya wê kêm e. Kurd bêhtir ji pîvaz û sîrê hez dikin.
Riwekeke dusalane ye, heya 60-80 cm bilind dibe. Xwarbar e, di gelek xwarinan de tê bikaranîn. Bi taybetî di şorbe, hêyavk û kiloran de. Li Zagrosan, bakurê Mezopotamyayê bo cara pêşîn hatiye xwarin. Karkerên di pîramîdên Egîptê (Misir) de xebitîne jî pirasa dixwaribûne. Yek ji bernavkên Nero, "porrophagus-pirasaxwur" bûye.
JAR (formata faylê)
JAR (ji Java ARchive) şiklekî formata ZIPê ye ku ji bonî programên Javayê hatiye çêkirin. Tê de hemû faylên Javayê û tiştên weke sûret û nivîs têne komkirin û ew dibê programek.
Di arşîvê de manifest heye û ew ji bonî diyarkirina melûmatên weke ma kîjan fayl ya serî ye, versiyona programê, xwediyê programê û bêhtir tişt. Navê faylên JARê bi  re xilas dibin.
Matt LeBlanc
Matt LeBlanc (jdb. 25ê tîrmeha 1967an, Massachusetts ) lîstikvan, hilberînerê televîzyonê û komedyenekî amerîkî ye. Wî ji ber rola xwe ya Joey Tribbiani di sîtkoma NBCyê yaFriends de navdariya cîhanî bi dest xist.
Kelardeşt (navçe)
Kelardeşt yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Kelardeşt e.
Adonîs
Adonîs di mîtolojiya yewnanî de lehenga Afrodîtê evîndarê wî bûyî ye. Di mîtolojiyê yewnanî de çîroka wî ji ketina zikê diya xwe heta bûyî xwedawend li derdora Afrodîtê çêdibe. Fikra mîtên wî ya esas ew e ku piştî mirina wî disa vejiyaye ew jî di mirina xwezayê di demsala zivistanê vêjina xwezayê di demsala biharê re hatiye tekildar kirin.
Mîta Adonîs di Şaristaniyên Deryaya Navîn de
Mîta Adonîsê herî baş di nav mîtolojiya Romaya Kevnare û Yewnanistana kevnare de xwe parastîye lê çêbûna vê mîtê hinek zûtir û warê ku ew mît çêbûyî jî hinekî din dikeve milê rojhelatê. Tê zanîn ku ew mît pêşî di Kenana Rojhilata Navîn derket holê. Di herema Kenanê de di nav Mîtolojiya Fenîkeyî de cara ewil ew hat hebandin. Navê wî Adon bû ew di zimanê Kenanî de wateya Yezdan û Rebbê.
Di nav Babîlîyan de ew wek Temûz dihat zanîn navê heyva Temûzê jî ji wî dihat. Li Mîtolojiya Misirê de ew wek Osîrîsê derket hemberê bawermendan.
Kêmbûna çavkaniyan derheqê Mîtolojiyên rojhelata navîn dike ku di jiyane rojane de ew her du evîndar ne wek Adon û Astarte zêdetir wek Adonîs û Afrodît tê zanîn.
Mîta Adonîs
Li gorî çavkaniyên Yewnanî û Romayî mîta Adonîs wisa ye: