cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meyamî (navçe)
Meyamî yek ji navçeyên parêzgeha Simnanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Meyamî e.
Friedrich II yê Mezin
Hinek rexne jî hene li wî tên kirin. Tê gotin qîmet nedida merivan. Nijadperestiya wî hebû. Naziyan ew ji xwe re kirine sembol.
Frîedrîchê Mezin di de li Qesra xwe ya Sanssoucî dimire. Biraziyê xwe tîne şûna xwe. Dixwaze di Qesra Sanssoucî de were veşartin, lê daxwaza wî ji 200 salî zêdetir nayê cîh. Dewleta Almanya Federal wasiyeta wî di sala 1991ê de tîne cîh û tirba wî dibe Qesra Sanssoucî.
Elvîq
Elvîq gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sunete
Sunete, gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sunete 860 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 199 e.
Ückeritz
Ückeritz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Honşû
Honşû (Japonî: Herêma Bingehî) girava herî mezina di arşîpela Japonê welata Japonya li ser e. Ew li bakur bi Tengava Tsugaru ji girava Hokkaidō vediqete ye. Li başûra wê Derya Seto û girava Şikoku dimê ye. Li başûr rojavaya wêyê girava Kyūşū, ya bi tengava Şimonoseki vediqete, dimê ye.
Payrtexta Japonya Tokyo jî li ser Honşu dime ye.
Erdnîgarî
Dirêjahiya Honşû 1.300 km ye û firahiya wê jî ji 50 km de heta 240 km diguhere. Bi Aqara nêzî 230.500 km², ew nêzî %60a xakên dihêwirîneye. Dirêjahiya beravên xwe 5.450 km ye. Çiyayê wêyî herî bilind bi 3.776 m Fuji e.
Li ser wê giravê, gorî hejmerên 2000, 100 milon kes dijî ye. Hin bajarên xweya mezin wiha ne;Kyoto, Osaka, Kobe, Hîroşîma, Akita û Nagoya.
Noyers, Eure
Noyers, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Seinsfeld
Seinsfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Zempin
Zempin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sarinc, Mêrdîn
Sarinc gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Bois, Charente-Maritime
Bois, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hérouvillette
Hérouvillette, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bad Sooden-Allendorf
Bad Sooden-Allendorf, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Tepebax
Tepebax, Tepebaẍ, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hiqûqa tendirustiyê
Hiqûqa tendirustiyê, temamê qaîdeyên hiqûqî diyar dike ku di sektora tendirustiyê de pêşkêşkerên xizmetên tendirustiyê û wergirên xizmetan riayet bikin.
Hiqûqa tenduristiyê li ser mijarên hiqûqî yên pirsgirêkên di navbera pêşkêşkerên xizmetên tendirustiyê de, rêzikname û rênimayên pêşkêşkerên xizmetên tendirustiyê, pirsgirêkên hiqûqî yên di derbarê têkiliyên di navbera pêşkêşker û wergirên xizmetan de, û mijarên hiqûqî yên derbarê radestkirina xizmetên tendirustiyê, xizmetên çavdêriyê disekine.
Coulmiers
Coulmiers, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Xan dîzec xoy
Xan dîzec  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 587 kes ( 120 malbat) bûn.
Antoine-Louis-Claude
Antoine-Louis-Claude (20ê Tîrmeha 1754ê - 9ê Adara 1836ê) feylesof û arîstokratê ruhnhizirî ya Fransayê ko zarava "aydiolocî" dahîna. Ew kontê De Tracy bû.
Hozan Canê
Hozan Canê ( li Qereyaziyê), hunermedeke kurd e.
Jînenîgarî
Canê di sala 1969an de li bajarê Erzîrom navca Qereyazîyê hatiye dinê. Dibistana serete jî, li heman navçê xelaskiriye. Ew dibistana navendî li bajarê Edenê qedand. Piştî hîngê jiyana wê ya muzîkê destpêkir. Di dibistana ASM û Arîf Sağ de, bi alîkariya mamoste Ferqîn Şiyar û Kazim Bora, sê salan dersa deng û stranbêjiyê wergirt. Ji bo kaseta xwe ya yekem, di studyo ASM de xebitî. Mereq û heskirina muzîkê di dilê wê de, hê ji piçûkatiyê ve destpêkiribû. Hozan Canê di wan deman de guhdariya Radyoya Erîvanê dikir. Kêfa wê pir ji stranên Meryem Xan, Eyşe Şan û Şakiro re dihat. Ew bi hunermendên mezin re yên weke Eyşe Şan û Şakiro'ra dixebitî. Daxwaza wê ew bû ku bibê hunermendeke mezin wek Meryem Xan. Mîna wê stranên Kurdî bêje û rêya wan hunermendan bişopîne. Piştî xebata sê mehan li studyo ASM ê, li ser navê "Rê Waye, lê lê Dayê" bi rêya Fîrma Ataman kaseta wê ya yekemîn derket. Li dûv viya, kaseta "Hozanê Kurdî" derket. Di bin zor û zehmetên li Tirkiyê, ligel van xebatên kasetan wê, konsert jî çêdikirin. Ji ber van xebatan, polêsên Tirk her tim Hozan Canê dawetê qereqolan dikir, êşkence û zehmetî didan wê. Herwiha, di konsereke xwe hatî girtin û birîndarkirin. Ji bo ku derfetên xebata hunerî nemabû, mejbûr mam derket derveyî welêt.
Xebata wê ya muzîkê li Almanya, di bin banê Akademiya Çand û Hunera Kurdî de domkir. Piştî çend salan, bi rêya Kom Muzîkê, kaseteke bi navê "Esqa Welat" derxist. Kaseta wê ya pençemîn di studyo D&D Sound Production GbR de, bi navê "Wezîrê Min" derket.
Di de ji ber tawana "endamtiya rêxistina terorî" ji aliyê hêzên rejîma tirk ve hatiye girtin û heta  di zindanê de maye.
Rîçik
Rîçik, gundekî girêdayî navçeya Dêrsimê Mêzgirê ye.
Melayê Cizîrî
Melayê Cizîrî an Mela Ehmedê Cizîrî (jdb. 1570, Cizîr – m. 1640, Cizîr) yek ji helbestvan û nivîskarekî mezin yên kurd e.
Jiyan
Melayê Cizîrî zanyarekî kurd e ku di sala 1570 an de ji dayîk bûye. Wekî ku tê gotin, di sala 1640 an de çûye li ser dilovaniya xwe. Ku mirov behsa Melayê Cizîrî bike, divêt hinekî mezin behsa wî bikê. Zîra ew, mirovekî mezin bû. Bi hizra xwe re di dema xwe de gelek kifşkirinên mezin dana çêkirin.
Bi hizir û ramana ji xwe re jî mezin bû. Dema xwe baş û qenc fêhm kiribû û têgihiştî bû. Tê gotin ku wî pir nivîsandiye, lê ji wan pirtûkên ku wî nivîsandine zêde nehatin dema me. Gelek hê jî winda ne. Hizra Melayê Cizirî pir mezin û pir bi kifş e. Ji ber vê yekê, pêşî em ji hizra wî dest pê bikin û behsa wî û jiyana wî bikin. Wî bi hizra xwe gelek kifşkirinên mezin dana çêkirin û ji xwe re demek da vekirin. Di sedsala 16an de, hizir bi nêzîkatiyeke bi pergal bidest pêşketinê dike. Ew jî di vê yekê de, li Kurdistanê pêşavaniyeke mezin ji gel re dike. Ji ber vê yekê, ew û hizra wî çiqas were fêhmkirin û têgihiştin, ewçend jî rastiya wî û pêşketinên ku wî bi hizra xwe pêşengitî ji wan re kiriye, wê bêne dîtin.
Meleyê Cizirî di dema xwe de bi hizra xwe temenê demekê diafirîne. Temenê hizra hemdem û nûjen bi wî re li Kurdistanê mezin tê afirandin. Ew bi hizra xwe pêşavaniya vê yekê dike. Piştî wî çend zanistvan werin, bandora wî li ser wan xuya dibe.
Di wê demê de, Li Anatoliya hinek pêşketin hene. Lê pêşketinên ku dibin jî, pêşavaniya wan herêmê Mezopotamya dike. Bi zêdeyî jî, naqabine Dijlê û Ferat, di vê pêşavaniyê mezin bidest kirinê dike. Di wê demê de, Wek Semerqendê, Bexdayê û Şamê, Cizîra Botan jî navendeke mezin e. Li hewbûneke mezin li wir dibe. Ne tenê mirovên Misilman, yên Fileh û Êzîdî jî li wir dicivin. Wê derê ji xwe re weke navendekê dibînin. Bi vê yekê re, divê mirov bêje ku Cizîre Botan, navendeke mezin e. Bi vê navenditiya xwe re di serê mirovan, di nav gel û di pêşketinan de cih û war digire. Bi vê yekê re, divê mirov navê wê bi rêz hilde û bîne ser ziman.
Melayê Cizîrî li Cizire Botan dimîn û mezin dibe. Malbata wî ji wir e. Ji derûdore wir e. Ne ji deştê lê ji torê ya. Ji ber vê yekê jî, ew zû bi pêşdikeve. Malbate wî bi ehlîtiya xwe ve jî digihe malbata mîr. Nêzîkî hevdû ne. Ya rastî ku mirov bêje, malbate wî jî bi navê heye û mezin e û mîrîtiyeke wan jî heye. Malbate wî ji ber rewş û waxtê wan xweş e, êdî ji bo xwandin û pêşketinê ji Melayê Cizirî re gelek derfet derdikevin holê. Ew wan derfetan baş bi kar tîne û xwe bi pêş dixe. Piştî ku zarokatiya xwe li malê li gunde Hasetê dibuhurîne, êdî bi pêşavaniya bavê xwe û xwedîderketina mîrê botan, tê Cizîra Botan û li wir dest bi xwebdina xwe dike. Di nav îlm (hizir) de kûr diçe û mezin dibe. Bi vê yekê re di demeke kin de bi hişmendiya xwe, derdikeve pêş di nav gelê de. Ji ber ku di xwendinê de jîr û bi fêhm e, êdî zû bi pêş dikeve.
Meleyê Cizirî, bi wê zû pêşketine xwe rê, di demeke kin de xwe digihinê asteke mezine, di zanebûnê de. Bi vê yekê re, ku ew jî digihê wê qinyatê ku di hizir de mezin bûye, êdî dike ku xwe bigihinê zanistên dema xwe û bi wan re bide û bistêne. Ji ber vê yekê ji, êdî ew bîryara xwe dide ku ji Cizîre Botan derkeve û herê herêmên din yên Kurdistanê. Di wê demê de, herêmên ku navê wan hen, Sêrt, Çemişgezeg, Amed, Xîzan, Îdir, Heskîf û hwd. Ev der, tenê derne ji wan derên ku navê wan hene. Ew jî dixweze ku xwe bigihinê wanderan.
Di mala xwe de, Meleyê Cizirî birayê mezin e. Ji ber vê yekê jî, piştî ku bavê wî diçê li ser dilovaniya xwe, êdî divêt ku ew werê dewsa wî. Lê ew vê yekê erê nakê û birayê xwe yê ku ji xwe biçûktir didêne dewsa xwe û ji wir diçê. Êdî ew tê wan herêmên Kurdistanê, yên ku navê wan hene û di wan de zanist jî hene. Piştî ku ji Cizirê Botan derdikeve, êdî tê û li gelek deverên Kurdistanê dimene û wanderên ku lê dimene, li wanderan, di nav civatên wan de dimene û diaxivê û xwe dide naskirin. Piştî ku diçê gelek deveran, êdî tê û xwe digihinê Heskîfê.
Li wir, li cem Şêx Hisên demeke dirêj li cem wî dimene. Li wir meleyê Cizirî xwe digihinê asteke mezin. Piştre ku demekê li wir dimene, êdî piştre tê Amede. Li Amedê, di wê demê de mele Taha heye. Mele Taha, bi zanebûn û alimtiye xwe mirovekî pir mezin û zane ya. Meleyê Cizirî tê cem wî û li cem wî jî weke demekê dimene. Li wir jî xwe bi pêş dixe. Pir dixwîne. Pir eşqî xwandina. Piştî ku demekê li wir dimenê, piştre, êdî ku ew di zanebûne xwe de û di îlmê xwe de hê ji mezin dibe, êdî Mele Taha qinyatê pê têne ku ew mirovekî ku alime, êdî wî dişene gundekî bi navê Sirba ku li wir seydetiyê bike û fêran bide feqiyan. Ew jî, ku Mele Taha jê re vê yekê dibêje û dixweze, êdî ew jî bi dilekî xwêş dibêje erê û piştre rê digirê û diçê wir û li wir demeke dirêj dimene û seydetiyê dikê.
Piştî ku demekê li wir dimene, êdî careke di tê Amedê û li wir hinekî di jî li civate mele Taha dimene û dirûnihê û piştre careke dî rêya xwe digirê û tê cem Şêx Hisên Heskîfê û li wir jî demekê dimene. Piştî ku demeke dimene, duvre rêya xwe digirê û tê Cizîre Botan. Piştre ku carek dî tê Cizîre Botan êdî li wir bidest seydetiyê dikê. Meleyê Cizîrî, li herême botana hema bêja hemûkî digerihê û wanderan dibînê. Bi mirovên herêmê yên zanist rê hemûnkan rê dirûnihê û li wan dihisenê û xwe li wan dide hisandin. Bi vê yekê qedr û qiymetê wî hê mezintir dibe.
Meleyê Cizîrî, piştî ku divegerihê, careke dî derdikeve geran û li herêman digerihê. Lê êdî ne weke berê derdikeve geran. Êdî ew demên xwe bêhtir li Cizîra Botan bi fêrdayina faqayên ji xwe re dibuhurêne. Di wê demê de jî dinivîsene. Biqasî ku em zanin, wî li ser gelek mijarên hizrî nivîsên mezin nivîsandina. Gelek ji wan nivîsên wî ne gihana roja ma. Lê gelek ji wan jî, yên ku gihana îro, bidev gihana. Haya dawiya umrê xwe li Cizîre Botan dimîne. Li wir, li Medresa Sor jî, demeke dirêj seydetiyê dikê. Gelek faqa jê fêran digirin. Gelek feqiyên wî jî, piştre dibine zanistvanên mezin. Piştî vêqasê, heya ku digihê dilovaniya xwe, li wir dimene. Piştî ku digihê dilovaniya xwe, wî ji wî cihê ku wî lê fêr didana feqiyan û şîret li mirovan dikirin, naveqetênin. Mezele wî li Medresa Sor tê çêkirin û ew li wir tê bicihkirin.
Hê jî, haya îroj mezele wî li wir e û haya îroj jî dimene.
Berhem
Pirtûk ji aliyê nivîskar Celaleddin Yöyler ve bi navê "Şîroveya Dîwana Melayê Cizîrî" hatiye neşrkirin....[bi giştî çar cureyên helbesta kurdî hene: 1. helbesta QEHREMANÎ-NETEWÎ ku mînaka wê ya herî berceste di zimanê kurdî da Mem û Zîn e 2. helbesta AWAZÎ-STRANKÎ ku mînaka herî berçav, xezelên Cizîrî ne 3. Helbesta AMOJGARÎ-PERWERDEYÎ û 4. helbesta NIMAYIŞÎ...her yek ji van cureyên helbestan hêman û girovên xwe ne...her wiha di wêjeya kurdî da pênc rêbazên sereke hene: 1. rêbaza kevin ku pêşengê wê Ebdusemmed Babek e 2. rêbaza Êzidiyan 3. Rêbaza Botanê ku her yek ji kenkeneyên wekî Feqî, Cizîrî û Xanî bavê çiqeke vê rêbazê ne 4. rêbaza wêjeya kurdên Xorasanê ku pêşengên wê Ibni Xerîb û Ce'fer Qulî Zengî ne 4.rêbaza nû ku ji 1900 vêvetir bi destê Ebdurrehîm Rehmiyê Hekarî wek yekemîn nûxwazê kurd di qada wêjeyê da tê hisabê, dest pê bûye..înstagram: usibe_bemal]
Fürth
Fürth, bajarekî herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Sarinc, Gimgim
Sarinc, Sarincê (bi romî kirine: Dönertaş) gundekî navçe Gimgima Mûşê ye.
Wateya navê gund ji sermayê tê. Di Kurmancî de herwiha wateya wê ya cihê sar ji bo parastina tiştan jî heye, heta carinan ji bo dolabê qeşayê jî tê bikaranîn. 11 km ji Gimgim, 63 km ji Mûşê dûr dikeve.
Felat Özsoy
Felat Özsoy nivîskarekî kurd î bi zimanê tirkî ye ku di sala 1974an de li gundê Çilkaniyê yê Çewlîgê hatiye dinê.
Sarinc, Gimgim
Erdnîgarî
Koordînat; Hêlîpan: 39.169998, Hêlîlar: 41.459999
Aborî
Aboriya gund li ser xwedîkirina ajalên malê, çandinî û alîkariyên koçberbûyan e.
Felat Özsoy
Özsoy dibistana seretayî û ya navîn li gund xwendiye û dûre çûye Çewlîgê dibistana amadehiyê xwendiye. Di 1990î de li Zanîngeha Dîcleyê dest bi beşa biyolojiyê kir. Paşê ji ber xebatên siyasî dest ji xwendinê berdaye û di nav şoreşa bakur de cih girtiye.
Pratibha Patil
Pratibha Patil (bi Marathî: प्रतिभा पाटील) (19'ê berfanbarê 1934) serokkomora dozdehem ya komara Hindistanê ye. Ew jina herî pêşîn e ko dibit serkomara Hindistanê.
Felat Özsoy
Di sala 1995an de li Stembolê hatiye girtin û nêzî 10 salan li girtîgehê maye. Di sala 2004an de ji girtîgeha Bursayê hate berdan. Di sala 2005an de wekî damezirînerê DTPê û berpirsiyarê Çewlîgê peywir girt.
Kemal Pir
Kemal Pir (z. 1952, li Güzeloluk, Torul, Gümüşhaneyê − m. 7ê îlona 1982, li Amedê) yek ji damezirinerên Partiya Karkerên Kurdistanê bû.
Felat Özsoy
Berhem
Yekemîn pirtûka Felat Özsoy di sala 2007an de bi navê "Öncesi ve Sonrasıyla 1925 Kürt Direnişi" (Berxwedana 1925an a kurdan û berî wê û piştî wê) derket. Pirtûk wekî lêkolîneke dîrokê di sala 1998an de li girtîgeha Bayrampaşa ji aliyê Felat Özsoy û Tahsin Eriş ve hatiye nivîsandin. Felat Özsoy endamê Komeleya Nivîskarên Kurd e.
Kemal Pir
Kemal Pir di sala 1952an de li gundê Güzeloluka Torulê yê navçeya Gümüşhaneyê hate dinê. Dibistana lîseyê li Samsunê qedand, paşê di sala 1970î de li Enqerê derbasî Fakûlteya Dîrok-Cografya û Ziman bû. Di yekemîn koma navendî ya PKKê cîh girt. Di sala 1977an de li Enqerê hate binçavkirin û paşê hate girtin. Li girtîgeha Ordu-Ulubeyê di payîza 1977an de firar kir û ji dîsa hate girtin. Lê belê li girtîgeha Rihayê dîsa firar kir. Di sala 1980î de dema ku dîsa hate girtin, di îşkenceyên mezin re hate derbaskirin û piştî lêpirsînê ew şandin girtîgeha leşkerî ya Amedê.
Aradan (navçe)
Aradan yek ji navçeyên parêzgeha Simnanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Aradan e.
Ottobeuren
Ottobeuren şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zirchow
Zirchow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kîtek
Kîtek, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Nîvgirava Tsugaru
Ew di nîvgirava li bakur bi Tengava Tsugaru ji girava Hokkaido tê veqatandin. Li hembera nîvgirava Tsugaru, li beravên tengava Tsugaruya bakur rojhelat, Nîvgirava Matsumae dimê ye û ewna di bin tengavê re bi Tunela Seikan bi hev ve tên girêdan.
Serê Kaniyê, Hesîçe
Serê Kaniyê an jî Serêkaniyê, Herêmek li Hisiçayê li Rojavaya Kurdistanê ye Serê Kaniyê bi kaniyên xwe yên avê tên naskirin, Komek cih û girên dîrokî û kevnare li Serê Kaniyê tên dîtin wekî Waşokanî (Til helef) paytext û cihê Mîtaniyan (Kurdên berê). Di sala 2019an de dewleta Tirkiyê Serê Kaniyê û Girê spî dagirker kir
Serê Kaniyê dikevê ser sînorê Sûrî û Tirkiyeyê û navê wî bi tirkî bû Ceylanpınar. Serêkaniyê 85 km ji Hisiça û 90 ji Qamişlo dûre. Li gor hin sermijêrên 2019 hejmara niştecîhên Serêkaniyê 80 hezar kesin.
Dîrok
Dîroka Serêkaniyê vedigere heya 200 sal berî zayinê, dema Mîtaniyan. Di dema romayê de navê bajêr « Resaina » bû. Ev nav li ser gelek pereyan û tekstan hebû. Di « Tabula Peutingeriana » (Tabloya peutingerî) navê Serêkaniyê hebû. Di dawiya sedsala 6 bajer du caran bi tevahî hate xerabkirin.
Di sala 640 z. Serêkaniyê kete bin destê Ereban. Di sedsala 10 Bîzansî ketin Serêkaniyê û bajar talan kirin.
Serêkaniya niha, a em wê nazdikin di sala 1878 jinûve hatiye avakirin. Piştî şerê cîhanê ê yekemîn, Serêkaniyê di navbera Sûriye û Tirkiye de hate perçekirin û heya îro jî hîna perçeye.
Şoreşa Serê Kaniyê
Li Serêkaniyê piştî pevçûnên dijwar ku duh bi êrîşa Cephet El-Nusra ya girêdayî DAÎŞ li Iraq û Biladî Şam destpê kirî bûn, navenda van koman ku girêdayî El-Qaîdeyê şer YPGê qezenc kiri ye. Deriyê bajêr û bajar di destê YPG'ê de ye.
Tunela Seikan
Tunela Seikan ( Seikan tonneru) bi dirêjahîyeke îroj (heta Gotthard-Basistunnel çê bû ye) 53,9 km tunela herî dirêja dinê ye. Li wan 53,9 kilomitiran 23,3 km yên xwe di bin re derê ye û bi wê perçeyên xweyên bin avê ve ji Eurotunnel şunda duyem dirêjtir tunela dinê ye. Rêhesina wê di 1988an de hat vakirin û ew herdu giravên arşîpela Japon Hokkaidō û Honshū bi hev ve girê dide ye.
Susan Flannery
Susan Flannery (  jdb. 31ê tîrmeha 1939 li Jersey City, Nû Jersey) lîstikvan  û derhênereka amerîkan e. Navdarbûna wê ya dinav temşevana de bi xêra  Filmên wek (daytime dramas The Bold and the Beautiful ) û (Days of Our Lives.) bû. Hatiye xelatkirin bi çandîn xeltên weka (Daytime Emmy Award û Xelata Kûreya Zêrîn ).
Eyrî Olya
Eyrî Olya gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ajmanuk
Ajmanuk an jî Acmanuk, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ormes, Eure
Ormes, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Ajmanuk
Ev gund sala 1993'a destê dewleta tirk hatîye şewitandin. Mal û avahîye wan hatîye talankirin. Kurdên ev gundê hinekî mala xwe bar kirine çûne rojhilatê turkiye hinek jî ji xwe re dîsa mal avakirine.
Zaningeha Mûş Alparaslanê li ev gunde hatîye avakirin. Xelkê ev gunde hemî Kurdin.Zimanê wan Kurmancîye û bi Kurmancî mijûldibin.
Perwerde
Ji bo perwerdeya dinê Îslamî medrese hatîye avakirin. Dibîstana pêşîn û dibîstana navîn heye. Di nav gund de Zaningeha Mûş Alparslanê hatîye avakirin. Zanîngeha Mûşê
Nifûs
Nifûsa Taxa Ajmanukê bi tevahî 3992 kes e. Ji vê nifûsê 1354 mêr û 2638 jin in. Ji ber ku di nav gund de 2 hev xwargeha xwendekarên keçik heye ji bo wî nifûsa jinan jî nifûsa mêran pirtir e.
Çavkanî
Çavkanîya Haydar Işık: https://pirha.org/katliam-anilariyla-yasamak-agir-bir-yuk-video-47825.html/24/03/2017/ Çavkanîya Dîrok : https://www.academia.edu/36503752/%C3%87END_BIW%C3%8AJ_%C3%9B_GOTIN%C3%8AN_P%C3%8A%C5%9E%C3%8EYAN_%C3%8AN_AJMAN%C3%9BK%C3%8A_
Çavkanîya nifûs: https://www.nufusune.com/183760-mus-merkez-guzeltepe-mahallesi-nufusu#:~:text=G%C3%9CZELTEPE%20MAHALLES%C4%B0%20N%C3%9CFUSU%20MERKEZ%20MU%C5%9E&text=G%C3%9CZELTEPE%20mahallesinin%20N%C3%BCfusu%20Toplam%203.992,Erkek%2C%202.638'si%20Kad%C4%B1nd%C4%B1r.
Baziwan
Baziwan (1928: بازيوان / Bazîwan; 1946: Bazivan; ), gundekî li ser Qubîna Batmanê ye.
Kewar
Kewar, gundekî bi ser bajarê Mûşê (Kurdistana bakur) e ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Wateya peyva "kewar"
Kewar hêlîna mêşhingivan e. Mêşhingiv di kewarê da hêk dikin û zêde dibin. Nav kewarê de hingiv û tozkûlîlk (polen) berhev dikin. Di nav her kewarekî de yek şaheng (mak), 200-300 hev mêşhingivên nêr û 7-8 hezar mêşhingivên mê (karker) dijî.
Heuland
Heuland, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mezra Momê
Mezra Momê, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Hiqûqa malbatê
Hiqûqa malbatî, şaxeke hiqûqê ye ku bi mijarên malbatî û navmalî ve mijûl dibe. Mijarên sereke yên vê şaxê nîşanîbûn, hikm û şertûmercên zewacê, netîce û şertûmercên hevberdanê, girêbesta pergala mal û milkan, xaniya malbatê, neseb, pêsikandin, sermîyanî, mafê debareyê ya zarokan, raspêrî, qeyimî, kesên mafsînorkirî, debareya alîkariyê ye. Hiqûqa malbatî bi mafên jinan û mafên zarokan ve jî eleqedar e.
Basnê
Basnê (1946: Basni, dû re bi tirkî navê Bozatlı lê kirine), gundekî navçeya Diha Sêrtê ye.
Bîsat Jorî
Bîsat Jorî, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Koşk
Du gundên bi vî navî hene:
Courcelles-le-Roi
Courcelles-le-Roi, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Cem Boyner
Cem Boyner (jdb. 23ê îlonê, 1955) karsazekî tirk ê di endustriya tekstîlê de, xwediyê mexezeyên mezin e û siyasetmedarekî dem-kurt bû.
Heyat û perwerdehî
Cem Boyner di 3ê îlona 1955an de li Stenbolê wek kurê Osman Boyner tê dinyayê ku malbatek pîşesazê tekstîlê yê Tosyayî ye. Piştî xilaskirina Koleja Robertê, li Zanîngeha Bosforê xwend û di beşa Rêveberiya Karsaziyê de lîsansa xwe temam kir.
Êraw
Êraw, gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Cem Boyner
Kariyer
Di navbera salên 1989-1990î de serokatiya Komeleya Pîşesaz û Karsazên Tirkiyeyê (TUSİAD) kiriye, ku yek ji yekîtiya karsazên mezin e. Di hevpeyvîneke dawî de ji bo projeya Creating Emerging Markets li Dibistana Karsaziyê ya Harvardê, ew diyar dike ku wî çawa Karta Avantajan da nasîn ku di awayê firotanên perakende ya li Tirkiyeyê de şoreşek çêkir.
Êraw
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Êraw 117 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 26 e.
Cem Boyner
Kariyer
Cem Boyner di salên 1990î de bi siyasetê re eleqedar dibe. Partiyeke siyasî ya bi meyla lîberal, Hereketa Demokrasiya Nû (, YDH) damezrand, û wekî serokê wê hat hilbijartin. Partiya wî beşdarî hilbijartinên giştî yên sala 1995an bû. YDHê bi tenê %0,48ê dengan bi dest xist, nekarî bikeve meclîsê. Ew di sala 1996an de ji ber encamên nebaş ên hilbijartinan dev ji siyasetê berda.
Ji xeynî van ew xwediyê markayê T Boxê ye ku bi stratejiyên xwe yên bazarkirinê ên cihêreng derketiye pêş. Ew zimanên almanî û îngilîzî jî dizane.
Heyata malbatê
Cem Boyner berê bi Bilgün Sazak, keça siyasetmedarê hatî kuştin Gun Sazak re zewicîbû. Ji vê zewacê sê keçên wî bûbûn, Emîne (jdb. 16ê adarê, 1989), û cêwî Elîf û Ayşe (jdb. 6ê adarê, 1985). Cem Boyner zewaca xwe ya duyem bi Ümit Boyner re kir, ku jê re kurê wî Murat (jdb. 14ê sibatê, 1996) çêbû.
Hobî
Piştî ku Cem Boynerî dev ji siyasetê berda, eleqeya wî bi wênekêşiya binê avê re çêbûye. Fotografên xwe yên ku di binê avê de kişandine, dema ku li çaraliyê cîhanê geriyaye pêşan daye. Fotografên xwe yên safarî yên ku li Afrîkayê kişandiye û di 2005an de di kitêbeke bi navê Yakındaki Uzak Uzaktaki Yakın (Dûrê li Nêzîk / Nêzîkê li Dûr) de berhev kirine.
Ew di eynî wextê de pratîkkerê kîkboksê yê amator e.
Steinborn, Bitburg-Prüm
Steinborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Springe
Springe, bajarekî navçeya (Landkreis) Hannoverê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Tu (pirtûk)
Tu, navê romaneke Mehmed Uzun e ku di sala 1984an de li Swedê hat weşandin.
Bad Staffelstein
Bad Staffelstein, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Mehmet Ağar
Mehmet Kemal Ağar (jdb. li Enqere, Tirkiye) yek ji pisporê şer û siyasetmedarên rastgîr ên Tirkiyê ye. Damezrênêrê DP yê ye.
Di cûntaya leşkerî ya 1980î de wekî birêvebirek beşa antîteror a polîsê Stembolê kar dike û tevlî gelek êşkenceyan dibe. Wekî endameke hêzên tarî yên dewleta Tirk navê wî tevlî gelek operasyonên taybet ên dewletê dibe.
Bi destpêkirina şerê çekdarî yê PKKê ve dewlet wî wekî berpirsiyar dide xebitandin. Saziya Çalakiyên Taybet (Özel Hareket Dairesi) dadimezirîne. Li dijî hêzên çekdar ên PKKê pirr bisernakevin û berê xwe didin sîvîlan. Gorî polîtîkaya wan, heger pişta gel bihata şikîn, pêşmergeyên Kurd jî êdî nedikarîn berxwebidin.
Di bin peywirdariya Ağar de sed hezaran Kurd êşkence dîtin, birîndar bûn an seqet man. Milyonan Kurd ji Kurdistanê hatin derêxistin. Ciwanên Kurd bi darê zorê xistin karên narkotîkê. Li dijî PKKê perwerdeyeka mezin didin cerdewanan û bi deh hezaran îtîrafkar û sîxuran birêxistin dikin. Têkilî bi serokê cerdewanan Sedat Bucak re datîne û bi hev re ji bo fînansekirina şer li ser navê dewletê karên krîmînal dikin. Eroîn û maddeyên din ên narkotîkê belavdikin. Bi derfet û alavên dewletê riya narkotîkê ya ku ji ji Efxanistanê bi ser Tirkiyê ve berî bi Ewropa diçe kontrol dikin. Li Almanyayê derbarê narkotîkê de hin doz li dijî berpirsiyarên Tirkiyê hatin vekirin.
Di sala 1997î de li ser daxwaza Ewropa li dijî hin endamên payebilind ên dewleta Tirk lêpirsîn hatin vekirin. Ağar bi sûcdarkirinên mezin hat tewanbarkirin lê wî xwe parast û got hemî kar ji bo dewleta Tirk kirine û ew nikarin werin darizandin. Sala 1995î de wekî parlamenterê Mezrayê tê hilbijartin û gorî zagonan dibe xwedî parastina zagonî.
Sala 2002î de wekî serokê DYP (Partiya Riya Rast) tê hilbijartin û berê xwe bi xurtî dide polîtîkayê. Di hilbijartinên giştî yên 2007î de têk diçe û dest ji serokatiya DPê vedikişîne.
Xanqah xoy
Xanqah   gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 460 kes ( 150 malbat) bûn.
Îranşehr (navçe)
Îranşehr yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Îranşehr e.
Piştşikestî
Li Riha û Mêrdînê têkelên biharbêhnê yên taybet ên bo kebaban in jî tevlî dikin. Pirraniya aşpêjan pesnê versiyona herêma Mêrdînê didin.
Li vir raveka parêzgeha Rihayê hatiye dayîn.
Berkelî (melzemeyên xwarinê)
Bo hundirê wê:
Ravek
Qalikên bacanan bi belekî bigirin. Serî û binî bavêjin, bi qasî tiliyê (bêçî) stûr bibirrin. Di şoravê de bi qasî 20-25 deqeyan bihêlin, pakij bişon.
Qalikên fringiyan bigirin, di ser bacanan de hûr bikin. Rûn û avê tevlî bikin, xwê pê werbikin, di agirê zelûl (hindik, kêm) de bikelînin. Goşt û sebzeyan tehma xwe da, nermijî bû, ji ser agir daynin.
Lapalisse
Lapalisse, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Courcy-aux-Loges
Courcy-aux-Loges, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Pfaffenhausen
Pfaffenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nevala Mulkê
Nevala Mulkê gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta tirkî ve hate valakirin.
Yekbûn (hunermend)
Yekbûn navê bestekar, sazkir û stranbêjeke jin a kurd e ku di 1979an de li Stembolê ji dayik bûye. Ew ji Mêrdînê ye û biçûka şeş xwîşk û birayan e.
Di sala 1989an bi awayekî amator dest bi mûzîkê kir, heta sala 1997an bi komek gelek şev, şahî, konser û organîzasyonan de bi awayekî aktîv xebitî. Li Zanîngeha Marmarayê ya Stembolê di beşa Mamostatiya Mûzîkê, perwerdehiya deng xelas kir.
Berhema wê ya pêşîn, "Nîrwana" (2002)
Di sala 2002yan de bi yekemîn berhema xwe ya solo bi navê “Nirwana” derket pêşberî hezkiriyên xwe. Di vê navberê de tevlî gelek xebatên hunerî bû. Dîsa bi mûzîk û vokalîstiyê tevlî xebatên rêzefilmên “Ihlamurlar Altında", "Esir Kalpler û Asî” bû. Li aliyê din reklam û jenerîkên mûzîkan amade kirin. Ji bo komên dans, muzîkên taybet amade kirin. Berhema wê bi xwe jî di nava de ji gelek berhemên hûnerî re muzîksazî (aranjor) kir.
Berhema wê ya duyem, "Kejê" (2007)
Di sala 2007an de bi duyem berhema xweya hunerî bi navê “Kejê” derket pêşberî hezkiriyên xwe. Ji bo hinek stranan (Were were, Xwezî dîsa, Esir kalpler, Kejê, Yar eman, Nikarim, Haro Baso, Şervana kurd im) klîp kişand.
Ji bo televîzyona Zagros TV li bernameya Mêvan Show derhêneriya muzîkê kir û jenerîk û tûşeyê bernameyê amade kirin. Li TRT Kurdî pêşbaziya deng de "Strana xwe bêje" wek jurî cihê xwe girt. Ser navê Kurdistanê li festîvala Pusan li Başûrê Koreyê bi stranên xwe beşdar bû.
Berhema wê ji bo zarokan, "Zarok" (2013)
Di sala 2013 berhemeke ji bo zarokan a bi navê "Zarok" amade kir û li ser iTunes, Amazon û Musicload belav kir.
Berhema wê ya bi navê "Dilop" (2013)
Her wekî din albûma çaran a bi navê "Dilop" him li Başûrê Kurdistanê him jî li Tirkiyê hate belavkirin û du klîb hate kişandin.
Hiqûqa bazirganiyê
Hiqûqa bazirganiyê, an bi navekî din "hiqûqa ticaretê", şaxê hiqûqê ye ku li ser maf, îrtîbat û halûhereketên şexsan, taciran û karsaziyan disekine, ku bi ticaretê re, kirînûfirotanê re mijûl dibin. Ew bi gelemperî wekî şaxeke hiqûqa medenî tê hesibandin û him bi mijarên hiqûqa taybet û him jî bi hiqûqa giştî re mijûl dibe.
Tepeçermîn
Tepeçermîn, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bad Sulza
Bad Sulza, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Turîngiyayê ye.
Dada parastina civaknasiyê
Dadweriya parastina civaknasîyê, ji aliyê civaknasî ve, jîyane civakî ya mirov, diparêzê. Ji prensiba ku her mirov, mirovekî civaknas a, gav diavêje û mafê parastinê dike. Têkildanîna civatî ya civaknasî û mafê mirov yê têkildanînê têde tê ziman. Wekî din jî, dada parastina civaknasîyê, ji du beşan diafirê, yek, ya beşa keseyetî û beşa duyem jî, beşa komî û komelî ya. Li ser van xalan, rêzgeên xwe li ser civatê û ahlaqê wê û pêşketina wê diafirên.
Sprockhövel
Sprockhövel, bajarekî navçeya (Landkreis) Ennepe-Ruhr-Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Füssen
Füssen bajarokekî navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
La Cour-Marigny
La Cour-Marigny, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Laroque, Gironde
Laroque, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Şiyê
Şiyê, nahîyek girêdayî Efrîna başûr-rojavayê Kurdistanê ye.
Civanrû
Civanrû anjî Cevanrûd, bajarekî ser bi parezgeha Kirmanşanê ye û dikevê navbera bajarê Revanser û Pavê ku di rojavaya Kirmanşanê de ye.
Xelkê bajar bi tevavî kurdin û zarava van Cafîye û yeḱ ji zaravên soranî tê hesibandin kû gelik nêzî zarava Erdelanî ya Sine ye. misilmanin û li ser mezhebê şafiėîne. bazerganiya bajar girêdayî bi bazaroḱeḱê ye ḱu ketîye xîyavaneḱê de di rojhilata bajar,cinsê xaricî divê bazaroḱê de tên belavkirin û ber vê hindê xelkên bajarên dine Îranê serdana vê dikin. kesb û karê xelḱê gundê derdora vê verzêrî û ajaldarîye, piraniya zevîzarê van dêmin û malatê van pez û bizin. Rojên teėtîl de veḱî înê ku dinav velatên misilman de teėtîla resmîye,gundiyên derdorê ji guzerana xve re pez serjê diḱin û dara diveḱin û difroşine rêvîng û kesên bi qesta seyranê têne vî welatî, her çend qedeman vêde dîmeneḱî ha tê dîtin, (kîloya goşt 5000 heta 6500 tûmenê Îranê tê firotin di sala 2008 goreḱî min dîtî) ev bajare li nav ċiya de hatiye avaḱirin û mal û xiyavanên vê berevxar û berevjorin û ketine nav dolan û singê giriḱan bi cireḱê ku şeher ĥemî bi carekê nayê dîtin, devr û berên bajar bi tevavî daristan û cengeleḱî keske tu dibêjî xêliyeḱî kesḱe ḱu ser serê ciyayê bilinde Şaho dane. Di navbera Civanrû û Pavê şiḱevta mezine Qorîqela bala hemî musafirê vê rêkê dikişîne.hijmara xelḱê vî bajarî derdora 50î ĥezar kesî tê texmînḱirin CD ya dêhxuda derbara ċiya û ċem û asevarên ḱevnare vî bajarî de dibêje; ċiyayê vê menteqê bi vî avayîne silsile ċiyayê Şaho bilintirîn ċiyayê vilayeta Kirmanşahê bi bilindiya 3370 mêtran ji derya bilintire ketiye bakûra rojhilatê bajar. Cîyayê dûyê ji zincîr ċiyayê Şaho ḱu di rojavaya Şimşêr desṗêdibe û digîje ċemê Sîrvan, desṗêka vî ċiyayî bi Ateşgeh meşhûre, nîveḱa vê bi navê Gezn û daviya vê Zerdoyî navbange, Ateşgeh 2462,Gezn 2389,zerdoyî 2153 metre.zincîra sêyê ji Qelėegehê desṗêdibe û hêdîhêdî bilindatiya vê zêde dibe di navbera ċemê Merexîl ċemê Leyle cihê giheştina ċemê Leyle bi sîrvan didome û bilintirîn tûtiḱa vê Makûhan bi bilindiya 2615 mêtir dikeve bakûra gundê Kilaş ev ċîyaye ṗiştî Şaho bilintirîn ċiyayê vî bajarîye û eteḱên vê cengel û daristane û axira rojhilata vê Dirḱ û Bîzil tê binav ḱirin. zincîra çarê di başûrê de û muvazî digel ċemê Leyle, Hêsir(hêstir) û Serbend hatiye binav ḱirin. bilindiya Hêsirê 2171 mêtre.Etegê vî ċiyayî jî bi darê cengelîye belûtê hatine xemilîn. hat û çon bi sedema lêj bûna vê û daristaniya vê di vî ċiyayê de geliḱ zeĥmete.muhimtirîn ċemê vê Leyle û Merexîle û asevarên ḱevnare vê ḱela xirabeye Gebrîye ḱu ser tûtka ċiyayê gundê Revanzerdoyî ye.ḱela xirabe meşhûr bi pisge di bakûra rojhilata Şimşêr deye.ḱela xirabe Seyid Eĥmedbeg di rojhilata Mezîdî yê de û ser gireḱê ye.ḱela xirabe meşhûr bi Çengîzxan di bakûra ḱela Civanrû ser gireḱê ye,Kela xirabeye Qereqelėe di bakûra rojhilata gundê Qorî qelėe…, ḱela xirabeye Simbor di bakûra rojhilata gundê Mensûr Aqayî, şiḱevta Kavik Civanrû de cihên dîtina ėeleqmendên asevarên ḱevnarin.
Kabus
Kabus, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Tengava Oresund
Oresund (Danimarkî: Øresund) tengaveke navbera Seeland (Danîmarka) û Schonen (Swêd) de ye. Di tengava Oresund de giravên Ven (Swêd) Amager, Saltholm û Peberholm (gîşk Danîmarka) hê ne. Li dor tengavê du bajarên mezin û paytext Kopenhag û Malmö, hê ne û bi pirayeke digêhine hev. Dera herî tenga di tengavê de navbera bajarên Helsingør û Helsingborg de ye.
La Hoguette
La Hoguette, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Çabehar (navçe)
Çabehar yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Çabehar e.
Evîliq
Evîliq gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bad Sülze
Bad Sülze, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Mecklenburg-Vorpommernê ye.
Courtemaux
Courtemaux, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bîsat Jêrî
Bîsat Jêrî, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Newroz (riwek)
Newroz (Linaria vulgaris) riwekek ji cinsê Linaria ye û li biharan tê dîtin. Bilindbûna vê riwekê 80 cm e.
Çend navên din ên vê kulîlkê bilbizêk, bizbizok û bizalik in.
Xencer xan xoy
Xencer xan gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 330kes ( 76 malbat) bûn.
Stockem, Almanya
Stockem şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Deryaya Norwêcî
Deryaya Norwêcî an Deryaya Bakur a Ewropayê, deryayeke qiraxiyê di Okyanûsa Atlantîk de ye. Ew bi Grînlenda, Spîtsberg, Norwêc, giravên Feroe û Îslenda tê sînorkirin. Ew di navbera Deryaya Bakur, Deryaya Grînlendayê û Deryaya Barents de ye.
Bandelin
Bandelin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Ishwarpur
Ishwarpur, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No. 2) cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 40.511 kes hatiye hejmartin
Hüseyin Bektaş
Hüseyin Bektaş doktorekî kurd û nivîskarê pirtûkeke ser anatomiyê ye.
Prof. Dr. Hüseyin Bektaş li sala 1961ê li Kurdistana bakur li Lîçik (Kaynarpınar) hatiye dinê. Li Kanireşê li hêla bajarê Çewaxçurê lîse xwend. Piştî xwendina Lîsê, derket derveyî welêt û li Almanya federal da li ser îlmê bijîşkî xwend.
Di sala 1990î da fakûlte qedand û niha li nexweşxana zanîngeha Hannover da li ser bêrê cerahî û naqîlkirina organa wek Professor dixebite.
Bektaş nivîskarê pirtûka Anatomiya Bedena Mirovan e ku di sala 2004an de derket.
Türkheim
Türkheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Laprugne
Laprugne, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Ask
Ask, xezal an jî ẍezal (bi îtalî:Gazella), cureyekî heywanên guhandar û qiloçî ye, pirtirîn li çol û beriyan dijîn. Pir bi lez direvin. Bi bedewî û xweşikiya çavên xwe yên mezin bi navûdeng in.
Vartinîs
Vartinîs, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gundekî Tetwanê ye. navê gundekî Tetwanê jî vartinîs e.
Temrbeg
Temrbeg, gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Temrbeg 278 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 54 e.
Berlou
Berlou, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
MusicMoz
MusicMoz, (The Open Music Project) malperek çêkirî ji bo projeyekê azad e û ji aliya edîtoran malpera dmoz.org ODP hatê çêkirin. Armanca malper dewlemendkirina agahî ser naskirina hunermend e. Musicmoz armanca xwe wek projeyek berhevkirina profîlên artist, dengbêj, stranbêj, hunermend, gotin û stranan û gellek çavkaniyên di derbarê wan de ye.
Herkes ji bo piştgiriya vê projeyê dikare zanînên xwe yên di derheqê hunermendên navdar de wek agahiyan dewlemend bide naskirin. Projeya Musicmozê weşana xwe bi alikariyan edîtor û wergêran dike, malper pirzimanî ye.
Envîq
Envîq gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Aisonville-et-Bernoville
Aisonville-et-Bernoville, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Seraven (navçe)
Seraven yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Seraven e.
Komis
Komis, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bad Teinach-Zavelstein
Bad Teinach-Zavelstein bajarokekî navçeya Calwê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Deggendorf (navçe)
Deggendorf, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Parville
Parville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Bakur-amerîkiyên resen
Bakûr-amerîkiyên resen, ji hemû gelên amerîkiyên resen ên qitaya Amerîkaya bakûr re tê gotin. Li Kanada yê ji wan re 'First Nations' (gelên ewil) û li DYA'yê ji bo wan navên 'Native Americans' (Amerîkiyên eslî) ango 'American Indians' tên bikaranîn.
Îro li DYA'yê 562 civatên amerîkiyên xwediyê statu û nasnameya fermî ne. Ji van 225 civat li Alaska yê dijîn. [1] Li Kanadayê jimara civatên ku xwediyê nasnameya fermî ne digihêje 615'an, lê Department of Indian Affairs and Northern Development jimara wan wek 632 nîşan dide. Ji ber ku civatên Hawaii, Inuit, Unangan û Dorset ji hêla jenetîk û çandî ve ji bakur-amerîkiyên resen pir cûda ne, ew ji van jimaran tên veqetandin. Herwiha, hin etnîkên din jî - mîna gelê Méti - nakevin nava bakur-amerîkiyên resen. Taybetiyeke bakur-amerîkiyên resen ev e ku çend civak ji aliyê ziman ve wekhev bin jî, ji aliyê çand û erdnigariyê ve karin pirr ji hev cuda bin.
Tîrêjên alfayê
Tîrêjên alfayê zêde çetin dikarin di nav tiştekî ra herin, ji ber ku ew atoma helyûmê zêde mezin û gran in (4 u).
Xeterê tîrêjên alfayê
Ji mirovan ra tîrojên alfayê ne xeterî ne, eger ew ne di canî mirov da bin. Di wê demê da ew çalakiya bes digê ser canî mirov, lê nikane têkevê. Tîrojên alfayê zêde xeterî dibin, eger ew di canî mirov da bin. Xeterbûna xwe 20-caran ji tîrêjên betayê û tîrêjên gamayê mezintir dibin.
Bakur-amerîkiyên resen
Di nava civakên resen ên Amerîkaya bakur gelek taybetmendî û cudatiyên çandî hene. Ji hêlekê ve civak hene, yên ku xwe bi haviyeke demokratîk birêxistine, bi konseyeke kal û pîran, konseya civakî û komên agirê - wek li cem ìrokesan. Ji hêleke din ve civak hene xwe wek monarşî birêxistine, wek civakên Wampanoag an jî Powbatan. Civakên wek ya Nuu-chah-nulth giraniyê didin nêçirvaniyê, yên din koçberên siwar in an jî karê cotkariyê dikin.
Rêberê civakekî bi gelek zimanên ewropî hatiye bi nav kirin: Îngîlîzên ku di dema koloniyalîzme de rastî amerîkiyên resen hatibûn, serokê wan wek 'chief', fransî wek 'sachem' û îspanyol wek 'cacique' bi nav kirin. Bi kurdî ew gotin wek 'rêberê qabîleyê/civakê' kare bê wergerandin. Piştre ev gotin ji bo rêberên civakên bêserok hate bikaranîn. Li cem amerîkiyên resen ên çolan (wek ba Absarokee), hemû şervanên jêhatî wek 'chief' tên bi nav kirin.
Tussenhausen
Tussenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zimanê marathî
Marathî ( ) yek ji zimanên hindû-aryan, ko li rojava ya Hindistanê li Maharaştrayê tê axivîn e. Ev ziman, di gel zimanê bengalî yek ji kevintirîn zimanên xwecihî yên Hindistanê ne ko xwedî edebiyateka xwesr ya nivîskî ne. Marathî zimanê fermî yê wîlayeta Maharaştrayê ye û nêzî 90 milyon kesan wekî zimanê dayikê pê diaxivin. Ev ziman bi kêmanî 1500 salan kevin e.
Marathî ji aliyê rêzimanê ve li zimanê palî û prakît hatiye. Di kevin da, ji vî zimanî ra maharaştrî, maharathî, malhathî û marthî jî digot.
Belavbîna cihnaskî
Marathî zêdetir li wîlayeta Maharaştrayê belav e, lê li Guceratê, Madhiya Pradêşê, Goayê, Karnatakayê, Tamîl Naduyê û Andhra Pradêşê û herêmên ser bi Hindistanê yên Daman-Diuyê, Nadra Nagal Haveliyê jî tê axivtin. Bajarên Baroda û Ahmedabadê hêşetên mezin yên marathîaxiv hene.
Pêgehê fermî
Ev ziman zimanê fermî yê wîlayeta Maharştra ya Hindistanê ye. Qanûna Bingehîn ya Hindistanê vî zimanî yek ji 22 zimanên fermî yên Hindistanê dihesibînit.
Muhemmed Katib Erbîlî
Muhemmed Katib Erbîlî an (Muhammad al-Khatib Arbili) yek ji muzîknasên kurd ên Serdema Zêrîn a Îslamê bû.
Muhemmed Erbîlî bi xwe ji Başûrê Kurdistanê ji bajarê Erbilê ye. Dîroknasê kurd Mehrdad Izady di pirtûka xwe a bi navê Kurd de behsa wî dike.
Deniz Firat
Deniz Firat (navê wê yê rast: Leyla Yıldızhan), rojnamevaneke kurd bû ku di 1982/83an de li herêma Wanê ji dayika xwe bûye.
Kurtejiyana wê
Deniz Firat zaroyeke sirgûna hundirîn bû û di 6-7 saliya temenê xwe de koçber bû. Wê ligel malbata xwe di sala 1989an de ji Wanê koçî Başûrê Kurdistanê kir û li kampa Mexmûrê bi cih bû. Ew di nava şer de hat dinyayê û ji temenê xwe yê ciwan heta niha bi salan di şert û mercên dijwar de nûçegihaniya xwe şer kir.
Rojnamevan Deniz Firat di roja 8ê tebaxa 2014an de nêzîkî kampa Mexmûrê di êrîşên tundîxwazên îslamî yên DAIŞê de jiyana xwe ji dest da dema wê ji bo ajansa Firat karê xwe dikir.
Honfleur
Honfleur, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Lavault-Sainte-Anne
Lavault-Sainte-Anne, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Akksjøen
Akksjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Detektîv Conan
Detektîv Conan navê rêzeyekî manga ye ku bi destê xêzkarê japonî Gosho Aoyama hatiye afirandin  ku di sala 1994'an de dest pê kir û qada navneteweyî de jî biserkeftî ye.Naverok derbarê xwendekarê 16-salî ( di rêzefîlm/animê de 17-salî ) Shinichi Kudo (bêje: Şînîçî Kûdo) de  ye  ku  seva jehrekî dibe zarokekî  6 an jî 7 salî.
Xoymen cedîd xoy
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 112 kes ( 26 malbat) bûn.
Rêzan Tovjîn
Rêzan Tovjîn (jdb. 1978, Dêrika Çiyayê Mazî), nivîskar, bernamenivîs û wergêreke kurd e.
Şerîl
Şerîl (, berê Noraşên (1930-1964), Îliyîç  an Îliyîçêvsk (Ильичёвск) (1964–1991) navkirî piştî Lenînê), bajarek li Naxçivanê, komara otonomî ya Azerbaycanê.
Rêzan Tovjîn
Jiyan û Zarokatî
Rêzan Tovjîn di 1993an de dest bi rojnamegeriyê kiriye. Di gelek rojname û kovaran de nivîsiye û edîtorî kiriye, ji Kovara PCKurd û Bername NET re gerînendetî kiriye. Di salên rojnamegeriyê de hatiye girtin û yek ji wan kesan e ku di temenê zaroktiyê de gelek salan girtî maye.
Xebat
Bi ciwanî dest bi nivîsê kir. Çîroka wî ya yekem "Pîra Zînê" di 1998an de li Swêdê di kovara Helwest de hate weşandin. Helbesta wî ya yekem jî di 1998'an de di Kovara Jiyana Rewşen de hate weşandin.
Di avakirina Komeleya Lêkolîn û Pêşxistina Çand û Ziman (Karger) de cih girt û seroktiya wê kir. Di 2005an de tenê hejmarek Kovara teknolojiyê bi navê Kovara PCKurd derxist û piştre dîsa tenê hejmarek kovara teknolojiyê bi navê Bername NET derxist. Heta dawiya sala 2006an seroktiya Kargerê kir. Ji 2006an ve bi sedan gotarên wî di malpera Amîda Kurd de hatin weşandin.
Werger
Mirin di xewê de bû, Cuma Boynukara, lîstik, 2010, Weşanên Lîs, ji tirkî
Xebatên IT, Nivîsbarî û Bernamenûsî
Wî geroka Opera û Avant Browser, scriptên wekî PostNuke, Mambo, Joomla, Php-Fusion, Squirrel Mail û bernameyên wekî anti-spyware a Winpooch û Ad-aware, PSPad, FileZilla di navbera salên 2004-2006an de wergerand kurmancî. Di wergera Abiword Ubuntu û OpenOffice de gelek salan kar kir. Ji bo zimanê kurdî li Facebookê were zêdekirin kampanya da destpêkirin û piştî hate pejirandin jî wergera wê pêk anî.
Wî heta îro gelek bernameyên tîcarî yên pirzimanî (kurdî, tirkî, îngilîzî, erebî) afirandiye. Hin ji van bi navê Koberz, New-C, Karger, Baro CMS, BIYS, BBYS û Otopas A di bazarê de ne. Ev pergalên webê (scrîpt) ku hemû bi zimanên kurdî, tirkî û îngilîzî hatine afirandin ji aliyê gelek sazî û dezgeyên fermî û civakî ve hatin bikaranîn.
Susemêrg
Susemêrg, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kelehên Anzafa Jor û Jêr
Kelehên Anzafa Jor û Jêr du kelheyên dîrokî yên Wanê ne.
Endergan
Endergan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Detektîv Conan
Ji wê pê ve ew li cem detektiv Kogoro Morî dijî û dozên wê wisa dizîka hal dike. Rêze cureya polîsiye û komedî hatiye hesibandin û wek rêzefîlm, sira fîlman û lîstikên xêvjimêrê hene.
Cengeya dîlanê
Cengeya dîlanê, dorpişar, pişêriya Dîlokê, hûrkiriya dîlanê yek ji xwarinên di dîlanan de didin ser ên pêjgeha kurd e. Versiyona Dîlokê deng vedaye lê bêhtir herêma Tolhildanê tê xwarin. Li Mêrdînê jî bi qasî kutilka dîlanê nebe jî, di dîlanan de didin ser.
Li vir versiyona pişêriya Dîlokê tê dayîn. Di dîlanan de bi sîtilan xwarin tên çêkirin. Ev terîfe tenê bo 4 kesan e.
Berkelî (melzemeyên xwarinê)
Bo rûyê wê:
Ravek
Jê êvar de nokan bikin nava ava germ, bi qasî 7-8 katjimêrî bihêlin bila nermijî bibe. Bi tevî tîkegoştê bidin ser agir, avê berdinê, heya nemirjî bû bikelînin.
Detektîv Conan
Naverok
Detektîv Conan bi kurteçîrokên pêwend derbarê    lîsevan û detektîvê bi hobî  Shinichi Kudo de ye  ku  cîwan û pir jîre. Bi rojekî du mêr bi kincên reş Shinichi li cem  doza tawankarî bi bin dixin û  kapsûla  jehra xaneyî  Apoptoxin 4869 didin wê ji bo Shinichi  bikujin. Li şûna jehr ewî  10 sal daha cîwan dike û Shinichi wisa dibe zarok.
Cengeya dîlanê
Ravek
Bacan, fringî (yan jî merge), bîberên hûrkirî berdin ser goşt, ango quşxaneyê, xwê pê werbikin. Sebze bi nîvcoyî keliyan, sîra kutayî û ava simaqê berdin ser, bila bikele.