cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Partiya Guherînê ya Tirkiyeyê
Partiya ku di 8ê hezîrana 2023an de bi daxuyaniya serokê xwe Mustafa Sarıgül tevlî CHPê bû.
.ps
.ps navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Filistîn e. (ccTLD)
Mele Taha
Mele Taha zanistvan û alimekî mezin ê kurd e. Gelekî baha wî tê kirin. Li gor ku tê gotin, di deme Melayê Cizîrî de jîn bûya. Meleyê Cizîrî ji li ber destê wê seydatî wergirtiya. Li Amedê jîn bûya. Li gor ku tê gotin, di sala 1560 wan jîn bûya. Li gor ku tê gotin, li ser şifakirinê xwediyê hizreke ku mazin bû. Pir xwanda bû. Ew li medrese li Amedê ya wê demê dima. Hizre mele taha biqasî ku tê gotin, pir li pêş bû. Wî li medrese ku lê dima, fêr didana pir faqayan. Gelek faqayên wî ji, piştre weke zanistan derdikevine pêş. Ew ji bi vê yekê re, weke ´seydeyê zanistan´ tê naskirin. Bi vê yekê re biqasî ku tê gotin navê wî heya. Mele Taha, di dema Meleyê cizirî de jîn bûya. Hizre mele taha. xwedi diwan ji bû. Li gor hinek vegotinên ku li ser wî têne gotin, ew weke ´seydeyê amedî´ ji tê naskirin. Dema ku li devereke dûr bahsa wî bê kirin, jê re tê gotin seydeyê amedî. Mele taha zanistnekî kurd ê mohra xwe li deme xwe daya. di nav zanistên demê de navê wî mazina. Weke ku tê zanîn, wî gelek pêşketin di wêjeya kurdî de ji di deme xwe de daya çêkirin. Li gor ku tê gotin, wî li ser ´hizir´ û li ser ´şifakirinê´ ji nivîsandiya. Dema ku kala nivîsanên wî tê kirin, kala pirtûk ku wî nivîsandine tê kirin. faqayên wî, biqasî ku tê zanîn, ku li cem wî dixwandin, hizre wî ji fêr dibûn. Nivîsên ku wî nivîsandine ji dixwênin. Pişt wî re, yên ku hatina dewsa wî ji, ew kevneşopiya wî şopandin. Herême ku navê wî li wêderê li ser ziman bû, bêhtir amed bû. Li gor hinek vegotinne ew ji amede demeke çûbû Botanê û li wir ji mabû.Lê di derbarê wê çûna wî d haya nahaka wilo zêde ti agahî bidest ne ketina. di dema xwed de Mele Taha, zanistekî ku pir mezin bû. Mîr û şah diçûne ber destê wî.Bi vê yekê re ji, pir bahsa wî dihata kirin. Wî, weke dayikaka ku ji singa xwe şîr bide zaroka xwe, wî ji, gelek zanist daya zanistên deme xwe yên ku xwe gahandine de û xwe ne gahandinê de. Em dibêjin yên ku xwe ne gahandinê de ji. Ji ber ku tê gotin ku ew ji zanistên dema xwe kêm ne maya û hizre xwe rijandiya ser rupel ji. Bi vê yekê re, behsa nivîsanên wî yên ku wî nivîsandine tê kirin. Biqasî ku behs tê kirin, wî pir nivîsandiya. Û bi nivîsandina xwe, nav ji daya dore xwe di dema xwe de. Bi vê yekê ji pir tê naskirin. Herêmên kurdistanê yên ku wî xwe ne gahandiyê de, wê hizre wî ya ku wî nivîsandî xwe gahandiyê de. Bi vê yekê re, ew pir mirovekî ku tê naskirina. Bi vê yekê re mirov karê bêje ku mele Taha mirovekî zanist yê pir mazin yê deme xwe ya. Yek ji wan mirovên ku bi hizre xwe re di deme xwe de hatî naskirin û bi hizre û zanistitiye xwe re mohre xwe li deme xwe xistiya.
1669
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Sendroma Wolfram
Sendroma Wolfram, bi navê din DIDMOAD (Diabetes Insipidus, Diabetes Mellitus, Optic Atrophy, and Deafness), ji forma mîtokondriyal Diabetes mellitusê re tê gotin, ku bi taybetî xwe 10 saliyan de dide der. Sendromeke genetîkî ye.
Genetîk
Wolfram-Syndrom nexweşeyeke otozomal resessîv e û ji mûtasyona di gena wolframîn de (WFS1) ku ji kurtiya milên kromozom 4 (4p16.1) berpirsiyar e, pêk tê.
Vîrus (komputer)
Vîrus, kodeke nivîsandî ye ku xwe bi serê xwe tomar dike, an jî xwe bela dike. Ew piranî ji bo xirabkirina komputerên din hatine nivîsandin. Gelek şiklên vîrusan hene; vîrûsa faylan (vîrusên belgedankê) li belgedankan digere û xwe bi vî havî bela dike. virûsa bootsektorê ji xwe dixe sektora startup dîskxane an jî dîsketan, çaxê yek jî dîskxane an jî dîsketê dest pê bike ev vîrus xwe belav dike. Vîrûsen îro piranî tên bikaranîn makrovîrûs in û ew jî berê xwe dide Office.
Cara peşiyê di sala 1948an de ji aliye John von Neuman ve ramana xêvjimêr ku xwe bi xwe kopî kirin derxistiye holê.
Serişkevtê
Serişkevtê, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Şehrek rûstayî nesr
Şehrek rûstayî nesr gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 216 kes (69 malbat) bûn.
Driedorf
Driedorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lahn-Dill-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Çilxoroz
Çilxoroz, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Başûrê Kurdistanê
Komara Kurdistanê   ew parçeya Kurdistanê ye ya ku dikeve nav sînorên dewleta Îraqê de, ew Îraq a piştî şerê cîhanê yê yekê hatiye dirust kirin. Ev herême xak û niştimanê kurda ne û piraniya şêniyan (nifosa) kurd in. Lê ev herême ji aliyê pirneteweyî û pirolî ve ji herêmên din yên Îraqê cuda ye. Di vê herêmê de jibilî kurdan, ereb, tirkmen û asûrî jî hene. Herwesa piraniya rûniştvanên herêma Kurdistana Îraqê misilman in, lê belê xiristiyan (mesîhî) û êzidî jî tê de hene. Li Başûrê Kurdistanê bajarên Hewlêr, Silêmanî, Mûsil, Kerkûk, Duhok, Xaneqîn û Zaxo hene.
Kevir Reş
Kevir Reş (tr.: Y.Karataş) gundekî ser bi navçeya Rihayê Serê Kaniyê ye.
Meşkan
Meşkan, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Hattem
Hattem, bajarekî bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Hani Mojtahedy
Hanî Mojtahedy (jdb. bajarê Sine, parêzgeha Kurdistanê) stranbêj û strannivîsekî Kurd e ku bi nûjenkirin û berhevkirina muzîka kevneşopî ya farisî û stranên kurdî tê naskirin.
Salên Pîşeyî yên Destpêkê
Hanî Mojtahedy li bajarê Sine a Rojhilata Kurdistanê ji dayîk bûye. Piştî xwendina muzîka kurdî ya kevneşopî, di sala 2000'de dest bi karê xwe yê profesyonelî yê stranbêjiyê dike. Yekem koma jinên Kurd bi navê "Vian" ku tenê ji mûzîkvanên jin pêk dihat, ava kir. Ji ber ku li Îranê stranbêja muzîkvanên jin li pêşberî mêran qedexe ye, Wezareta Îrşada û Çanda Îslamî ya Îranê bi kapasîteya sînordar tenê bi temaşevanên jin konser dan. Herwiha rayedaran rê nedan komê ku wêneyên xwe û performansa xwe bikşîne. Lê tevî van astengiyan jî Hanî hewl da ku weke ku dixwaze bijî. Ew amade bû ku ramana muzîka herêmî bîne cîhanê.
Çûyîna Berlînê
Piştî salên xebatê li Îranê, Mojtahedy li xwe mikur hat ku qanûn nehiştiye ku ew serbixweyê hunerî û afirîneriya xwe ya hunerî derbikeve. Di sala 2004an de, wê biryareke dijwar da ku dev ji malbata xwe berde, ji Îranê derkeve û koçî Berlînê bike da ku kariyera xwe baştir bidomîne. Zû zû nasnameyek berfireh bi dest xist. Di festîvalên navneteweyî û televîzyonan de derket.
Xêbatên wi Ji bo mafên mirovan
Mojtahedy, tevî ku li Almanya bû jî, koka xwe ji bîr nekir û beşdarî projeyên piştgirîkirina gelê Kurdistanê bû. Di sala 2016an de, Hani, stran ji penaberên Kurd re, li ser sînorê Tirkiye - Sûri got. Di sala 2017an de li Almanya û Swêdê ji bo komkirina alîkariyên ji bo mexdûrên erdhejêyên li ser sînorê Îran û Iraqê konser da.
Xêbatên wi din
Mojtahedy, bi muzîkvanên rockê, instrumentîstên kevneşopî re kar kiriye. Ji bo senfoniya Kurdî ya ku ji aliyê Dilşad Seîd ve hatiye çêkirin, bi Orkestraya Senfonî ya Neteweyî ya Çekê re jî kar kiriye. Di gelek projeyên cuda de bi Baleta Ciwanên Federal re hevkarî kir. Bi Babylon Orchestra re konser dan. Wê di sala 2019an de ji bo Deutsche Oper Berlin stran got.
Elî Ebdullah Kolo
Elî Ebdullak Kolo (z. 1980, Dirbêsî) nivîskar û parêzerê kurd e.
Helbes û gotarên wî di weşanên wek Kurdî, Pênûsa Nû, Welatê Me, Gemya Kurdan de hatine weşandin.
Straubing
Straubing bajarekî xweser e li Bavyera, Almanyayê.
.py
.py navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Paragûay e. (ccTLD)
Abguyer
Abguyer, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Paletokan
Paletokan, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Gelhenasî
Gelê gund bi tevahî ji kurdan pêk tê. Ev kurd ji eşîra Birîmî ne.
Saint-Jean-de-Fos
Saint-Jean-de-Fos, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Lao Zî
Lao Zî fîlozofê Çînî de sedsala 6'an berî zayinê jiyaye. Di hinek çavkaniyan de navê wî wek "Lao Tsu, Lao Tse, Laotze yan jî Laozi" û ew bi navê " Brêz Lao" jî tê naskirin. wateya "Lao" bi çînî pîr e û "zî" jî mamoste ye.
Di derbarê jiyana wî de gelek agahî û çîrok hene. Evana pirranî çîrokên olî ne. Di dema xwe de fîlozofeke hêja, bikêr û zîrek bûye. Li ser ol, raman, zanîst û Çînî gelek xebat kiriye û berhemên hêja daye. Ramanên wî îro jî xwedî nirxeke bilind in. Ne diyar e ku nivîskarê pirtûka Tao Te Ching (bi çînî: 道德經/道德经, pinyin: Dào Dé Jīng) Lao Zî jiyaye an na, ev mijar tê nîqaşkirin. Lê dîsa jî mîn avakerê Taoîzmê tê pejirandin.
Bi kurdî
Helbestvanê kurd Ebdulrehman Efîf pirtûka Lao Zî ya bi navê Tao Te Ching wergerrandiye kurdî. Di pirtûkê de 81 helbest hene. Ew hemû di hejmara 42 ya Kovara Mehname de hatine weşandin.
Steißlingen
Steißlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Konstanz li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Qelecûq, Serab
Qelecûq, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çeto Özel
Çeto Özel mamoste û nivîskarê kurd e.
.pa
.pa navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Panama ye. (ccTLD)
Çeto Özel
Çeto Özel û zimanê kurdî
Çeto Özel li ser zimanê kurdî mamoste û nivîskarekî girîng e. Li Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê 10 salan endamtiya senatoya Enstîtuyê yek ji mezirînerê Akademiya kurdî ye, ya ku li Brukselê di sala 2001 de hatiye avakirin. Çeto Özel gelek çalakî li ser zimanê kurdî kirine û pêşengiya modernîzasyona wê kiriye. Ji pirtûkên Çeto Ozel nivîsî Kurdiya Nûjen, Bingehên Gramera Zimanê Kurdî û Kurdî, Perwerde û Mafên Ziman yên herî giring in.
Wargenima
Wargenima, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Çeto Özel
Çeto Özel û zimanê kurdî
Çeto Özel niha jiyana xwe li paytextê Tirkiyê, Enqerê didomine.
Xidir Xelef
Xidir Xelef (tr.: Damlacık) gundekî ser bi navçeya Rihayê Serê Kaniyê ye.
Civitanova Marche
Civitanova Marche, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Markeyê ye. Bajarê Civitanova Marche 40 km dikeve başûrê rojhilatê bajarê Ankonayê.
Ognes, Aisne
Ognes, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Duilhac-sous-Peyrepertuse
Duilhac-sous-Peyrepertuse, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Oxan
Oxan, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Rêzûk
Rêzûk, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Eynsirac
Eynsirac gundekî ser bi navçeya Rihayê Serê Kaniyê ye.
Ehringshausen
Ehringshausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lahn-Dill-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Nixûdlî
Nixûdlî, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Heukelum
Heukelum, bajarekî bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Şehirvîran
Şehirvîran gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 0 kes (0 malbat) bûn.
Chelsea F.C.
FC Chelsea (fermî: Chelsea Football Club) yaneyeke navdar ya futbolê ji rojavayê bajarê Londonê Fulham bingeh digire. di Lîga Premierê de, dabeşa jorîn a futbola Îngilîstanê de pêşbaziyê dike. Chelsea di nav klûbên herî serfiraz ên Îngilîstanê de ne, ku li ser wan 30 rûmetên pêşbazî bi dest xistine, di nav de 6 Lîga Premier, 1 Lîga şampiyonên UEFA, 2 Lîga UEFA Europa, 5 Kûpaya Lîga, 8 Kûpaya FA, 1 Kûpaya Super'a UEFA û 2 sernavên Kûpaya Serketiyên Kûpaya UEFA. stada wan Stamford Bridge ye.
Weiden in der Oberpfalz
Weiden in der Oberpfalz bajarekî xweser e li Bavyera, Almanyayê.
Textê Cemşîd
Textê Cemşîd (, ji navê "") an jî Parsa (bi farsiya kevn: ) an  (hezarsetûn, çil menar) ku li bakûrê şaristana Mervdeştê ya li bakûrê Fars (parêzgeh) cih digire. Di navbera vî mekanê turîstî û navendê ostanê 50 kîlometre hene. Ev der bajêreke kevnar yê Îranê ye.
Chelsea F.C.
Dîrok
Chelsea di sala 1905 de hatiye damezrandin û lîga yekem de lîst. Wan di 1955'an de, gava ku bûn lîga yekem lîga yekem, sernava xweya yekem bi dest xistin. Wan di 1970, 1997, 2000 û 2007 de Kûpaya FA'yê stendin. Wan di 1965, 1998, 2005 û 2007'an de Kûpaya Lîgayê stendin. Di 1970'an de Chelsea ji ber zehmetiyên darayî nikaribû pozîsyona xweya lîga yekem bidomîne. Di 1990'an de wan sernavê Lîga Premier pêşbaz kirin. Ew nêz bûn lê di 2005 û 2006'an de ew bi ser neketin.
Li sala 2003 de mîlyarderê rûsî, Roman Abramovich, Chelsea kirî û gelek sermaye veberhênan da ku lîstikvanên futbolê yên nû bikar bîne. Wî her weha Luiz Felipe Scolari, wekî rêveberê klûbê kar kir. Abramovich di heman demê de Peter Kenyon wekî rêveberê sereke kar kir ku ji stratejiyên bazirganî yên klûbê berpirsiyar be. Vê yekê Chelsea bêtir û bihêztir kir, û wan di salên li pey hev de Lîga Premier bi dest xistin. Sernavê sêyemîn a rastîn a Lîga Premierê piştî serneketina wan a têkbirina Arsenal li Stada Emirates, di tiliyên Chelsea de ket, wateya vê yekê ev bû ku Manchester United di 15 ceribandinan de lîga xweya 9'em bi dest xwe xistibû.
Di 20'ê Îlona 2007'an de, rahênerê pir serfiraz José Mourinho bi "razîbûna hev" klûb terikand. Vê derketinê tenê çend rojan piştî pêşandanek ecêb'a belengaz ku wan dît ku bi zor ji pêşbirka Lîga şampiyonên UEFA'de 1-1 li dijî alîyê Norwecî Rosenborg B.K. barandin. Piştî derketina Mourinho, Chelsea Avram Grant kir rahênerê yanê, rahênerê berê yê Israelsraîlê ji 2002 heta 2006, rahênerê nû yê klûbê heya Gulana 2008. Grant bi Chelsea re di "pêşbaziya sernavê" ya Lîga Premierê de paşiya Manchester United û Arsenal de cih girt, û karibû ku Chelsea heya lîstika paşîn di nêçîra lîgê de bihêle ya demsalê. Wî Chelsea cara yekem xist Fînala Lîga şampiyonên UEFA, lê ew di dawiya werzê de, digel alîkarê xwe Henk ten Cate ji kar hatn dûrxistin piştî ku wî di fînalê de di têkçûna cezayê 5-6 de winda kir Manchester United û di Tebaxê de şûnda Luiz Felipe Scolari, rahênerê wi demi Portekîz bû. Lêbelê, piştî encamek nebaş Scolari di 9ê Sibata 2009an de ji kar hate derxistin.Gus Hiddink klûbê heya mayîna dansalê girt ser xwe. Di destpêka hezîranê de wan di fînala Kûpaya FA dijî Everton de lîst, ku Chelsea 2-1 bi ser ket, piştî ku Frank Lampard û Didier Drogba gol avêtin. Di wê fînalê de, Louis Saha ya Everton, di 25 saniyeyan de, di dîroka Kûpaya FA yê de gola herî zû tomar kir. Piştî hefteyek, Antonio Conte heya Tîrmeha 2018 rahênerê wan bû û alîkariya wan kir ku sernavê Lîga Premier 2016/17 bi dest bixin. Frank Lampard, lîstikvanê berê yê Chelsea, bû rahênerê Chelsea, Ew di nîvê demsala 2020/21 de ji kar hat dûr xistin li dû rêzikên performansên nebaş û Thomas Tuchel li şûna wî yê ku Chelsea bi serfirazî girt fînala Lîga şampiyonên UEFA 2020/21 ku li Stembol, Tirkiye paşê di Gulana 2021 de were li dar xistin.
Ezdantepe
Ezdantepe, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Êvaristan
Êvaristan an jî Okzîdent (Alm: Abendland) ji bêre nava rojavaya Ewropaye bû bi taybetî Almanya, Brîtanya, Frankistan, Îtalya, û Nîvgirava Îberî.
Ew peyva ji îroh navê welatên rojavaye te bi karandin.
Têgiha Êvaristan ji li dema antik û serdema navîn da qewo ku roj derî avan û kû Filetîyan hene dahat bikarandin mînak qewo kû Misilman û Dêra Yewnan-ortodoxs hebûn ji wê derê ra jî digotin Rojistan (Orient).
Bide ber
Rojistan
Xanedaniya osmanî
Di pirraniya demê împeratorî de, siltan padîşahê mutleq, serokê dewletê û serokê hukûmetê bû, her çend pirê hêzê bi gelemperî ji karbidestên din re wekî Wezîrê Mezin dihat rêveberî kirin. Di Serdemên Destûra Bingehîn ên Yekem (1876-78) û Duyemîn (1908-20) yên demê împeratorî ya dereng de, veguheztinek ber bi monarşiyek destûrî ve hate pejirandin, digel ku Wezîrê Mezin wekî serokê hukûmetê rola serokwezîriyê girt û serokatiya generalek hilbijartî kir.
Ew malbata împeriyalî ji desthilatdariyê hate derxistin û siltanat di 1ê Mijdara sala 1922an de di dema Şerê Rizgariya Tirkiyeyê de hate hilweşandin. Sala paşîn Komara Tirkiyê ji aliyê Mustafa Kemal Atatürk hat îlankirin. Ev malbat bi şiklê xwe yê îroyîn wek malbata Osmanoğlu tê naskirin.
Dîrok
Xanedaniya Osmanî di bin çend bingehên de kar dikir: ku Siltan serweriya împeratoriyê bi rê ve dibir, ku her endamek mêr ji malbata xanedaniyê dikare bibe Siltan û ku her carê tenê yek kes dikare bibe Siltan. Rêgezên weha ji bo împeratoriyên padîşahî ya wê demên de standard bûn. Lêbelê, hin pêvajoyên ku meriv di nav wan de gihîştin Siltanatiyê, ji bo Împeratoriya Osmanî tenê pir taybetî bûn. Ji bo ku em bi hûrgulî li ser van pêvajoyan bipeyivin, dîroka peyrewiya di navbera siltanan de dikare par bibe di navbera dû serdem: serdema di navbera serdestiya Orhanê yekêm (rêveberî; 1323–1362), kesê yekem ku siltantiya Osmanî mîras girtiye, û serdema serdestiya Ahmed I. (rêveberî; 1603–1617); û heyama piştî serdestiya Ehmedê I. Pêvajoya cihgirtinê di heyama yekem de bi tundî û pevçûnên navmalbatî serdest bû, ku tê de kurên cûrbecûr yên Siltanê mirî di nav şer kirin heya ku tenê yek sax ma û bi vî rengî text mîras girt. Ev kevneşopî di Împeratoriya Osmanî de wekî birakujiyê dihat nasîn lê dibe ku ji tanîstiyê derketibe, mînak bihevrebûnê ya ku di gelek xanedanên tirko-mongolî beriya Osmaniyan de hebû. Gelek caran ji kurên Siltan re herêmên parêzgehan dihatin dayîn ku heya mirina Siltan birêve bibin, di wê demê de ew ê her yek ji bo ser text bikevin pêşbaziyê. Li gor dîroknas H. Erdem Çipa, her kur diviyabû ku "nîşan bide ku bextê wî ji bextê hevrikên wî bilindtir e", xwenîşandanek ku gelek caran şiklê serkeftin û hovîtiyên leşkerî digirt. Ev tendûrûstî bi taybetî neçaverêkirî an ne asayî hate hesibandin. Wekî ku Cipa destnîşan kiriye, peyvên osmanî yên ji bo "cîgirê" û "nakok" heman koka erebî ne, û bi rastî jî, ji bilî yek ji peyrewan di vê heyama bi qasî 200 salî de çareseriyek bi şer heye. Bi demê re, şer her ku çû berbelav bû û hate nas kirin, nemaze piştî ku serhildanek arteşên osmanî hewildana Murad II ku bi aştiyane text ji kurê xwe Mehmed II, di 1444 de red kir. Di dema dawî ya desthilatdariya Mehmedê II (rêveberî; 1451–1481) de, birakujî wekî pratîkek fermî hate qanûnîkirin; di dema Bayezîdê II (rêveberî; 1481–1512) de, berî mirina Bayezîdê II birakujî di navbera kurên Bayezîdê II de qewimî; û piştî serweriya Muradê III (rêveberî; 1574–1595), cîgirê wî Mehmedê III 19 bira îdam kirin da ku doza text bikin.
Di heyama duyemîn de, kevneşopiya birakujiyê bi pêvajoyek hêsantir û kêmtir têndûrûstî hate guhertin. Di sala 1617an de ji Ahmed I heta Mustafa I dest pê kir, textê Osmanî ji xizmê xwînê yê mêrê herî mezin - ne hewceyî kurê - sultan re hate mîras kirin, bêyî ku çend endamên malbatê sax bûn. Guherîna prosedûra peyrewiyê îhtîmal e ku ji hêla gelek faktoran ve hat destpêkirin, di nav wan de kêmbûna populerbûna birakujiyê di nav elîtên osmanî de û biryara Ahmed I ya ku Mustafa nekûje, dema ku di sala 1603an de mîrasê textê Mehmed III bû. Digel ku derî ji bo guhertinek siyasetê vebû, nîqaşek siyasî di navbera kesên ku piştgirî didin îmtiyazên siltan yên bêsînor û yên ku piştgirî didin pergalek qanûnî ya bihêztir, navendî ya ku dê heta radeyekê hêza Siltan jî ji derketa holê. Dîroknas Baki Tezcan amaje bi wê yekê kiriye ku ev aliyî - bi alîkariya şeyhûlislamê Hocazade Esad Efendi - di vê meselê de bi ser keve.
Panos
Panos an jî Patnos yek ji navçeyên Agiriyê ye. Di sala 1936an de bûye navçe. Bingeha navçeyê digihe dema ûrartûyan. Ûrartûyan wekî "Aladrî", romayiyan jî "Patûsîs" bi nav kirine. Gelê herêmê bi tevayî ji kurdan pêk tê. Dîroka wê wekî ya Kurdistanê ye. Rûber 1.421 km², bilindahî ji rûyê avê 1.650 m ye.
Navçe li ser xeta erdhejê ye. Di salên 1891, 1903, 1907 û 1919an de erdhejên mezin pêk hatine. Di demên dawî de hemî daristanên herêmê ji aliye dûgela Tirk ve hatine rûxandin. Axa herêmê ji aliyê giya ve xizan e. Aborî li ser xwedîkirina ajalan û çandiniyê ye. Deşta Panosê 20 km dirêj e. Çemên Baxdîşan û Avzer, girên wekî Eznewir, Giresor, Ziyaret û Kevirspî balkêş in.
Volkertshausen
Volkertshausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Konstanz li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Olivenza
Olivenza (bi spanî) an jî Olivença (bi portûgalî) bajarekî li sînora Spanya û Portûgal da ye. Li ser bajarê Olivenza navbera Spanya û Portûgalê nîqaş heye. Niha ji aliyê Spanya, bi şaredarîya parêzgehê Badajozê va tê birêvebirin. Portûgal li ser axa Olivenza bi birêvebirina Spanyayê nas nake û napejirîne û ji Spanyayê wî bajarî dixwaze.
Olivença navbera sala 1297 (Peymana Alcañices) û 1801 da li bin îdareya Portûgalê da bû. Pişte Şerê Pirteqal li bin Peymana Badajoz ji aliye Portûgalê ve hat terkkirin û ket birêvebirina Spanyayê.
Erdnîgarî
Olivenza li aliyê çepê (rojhelat) rûbarê Guadiana hatiye bicîhkirin. Nifûsa giştî 10.762 kes (2002), 8.274 li Olivenza de dijîn.
Ohis
Ohis, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Nadirşêx
Nadirşêx, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Xirbê Çaxş
Xirbê Çaxş (tr.: Muratlı) gundekî ser bi navçeya Rihayê Serê Kaniyê ye.
Peyler
Peyler, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Şerê Hemayê 1175
Şerê Hemayê an jî Şerê Qijikên Hemayê şerekî bû ku eyûbî li dijî zengiyan bi ser ketine. Şer dibe sedem ku Selahedînê Eyûbî Şam, Be'lebek (Baalbek) û Himsê (Homs) dixe bin kontrola xwe. Beriya ku ji aliyê artêşa Selahedîn ve bê tunekirin, Fermandarekî bi navê Gökböri (Gokbirî) fermandariya aliyê rastê yê artêşa zengiyan dikir ku aliyê çepê yê artêşa eyûbî şikandibû. Tevî ku dora 20.000 mêr li her du aliyan beşdar bûn, Selahedîn serkeftinek hema hema bêxwîn bi dest xist. Di 13ê nîsana 1175an de şer kirin.
Di 6ê gulana sala 1175an de, dijberên Selahedîn li ser peymanek ku desthilatdariya wî li ser Sûriyê ji bilî Helebê nas dike, qebûl kirin. Selahedîn daxwaz kir ku xelîfeyê ebasî serweriya wî ya li ser temamiya împeratoriya Nûredîn Zengî qebûl bike, lê ew bi tenê wekî waliyê serdestiya wî hate naskirin. Gökböri paşê alî xwe guhert û di sala 1182 de bû leşkerê eyûbî.
.ph
.ph navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Fîlîpîn e. (ccTLD)
Antalya
Antalya bajarek û parêzgeheke Tirkiyê ye ku dikeve herêma Deryaya Navîn. Rûerda bajarê 20.723 km², û gelhe 1.719.751 kes e. Aborî li ser tûrîzmê û bazirganiya fêkiyan e.
Navê wê yê eslî Ataleia ye û bi zimanê grekî ye. Antalya û herêma Deryaya Spî ji aliyê bermahiyên dîrokî û tûrîzmê ve dewlemend e.
Bajarê ku niha antalya bû yekem bi dora 200 mîlyonê bi hêla Atalayê Pergamon (Bergama) ve hatibû rûniştin, ku zûtir bû ku ji Romayê vekişand. Hukumeta Romayê dît ku Antalya hewl dide, avakirina avakirina gelek minkeyên nû, wekî Arcus Hadrani, û belavkirina bajarên cîran. Bajar dest bi çend caran dest bi guhertin, di nav sala 1391 de di nav Împeratoriya Bîzansê û di sala 1391'an de Împaratoriya Osmaniyan dirêj kirin. [4] Hukumeta Osmaniyan ji bo pênc salan paşî aştî û aramiyê re girêdayî. Bajarê di paşiya paşîn ya Şerê Cîhanê de hatibû veguhestin, lê ji aliyê Şerê Azadiya Tirkiyê ve ya nû ya serbixwe ve hat veguhestin. Antalya Tirkiyê ya herî mezin ya bazara navneteweyî ye, li Riviera tirkî ye. Pêşveçûneke mezin û pêdiviya hikûmetê tûrîzmîzmê pêşve kir. A record di nav 2014'an de bajêr 12.5 milyon tûrîstan derbas bûn. [5] Antalyayê ji bo 2015-20-ê GDP-20 û 2016-ê EXPO bû. Di 2015'an de, nifûsa 2.288.000 bû.
Askevatnet
Askevatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Gol, li aliyê bakurê rojhilata gundê Ask û aliyê rojhilata Girava Askøyê dikeve.
Hirçgûza Jêrî
Hirçgûza Jêrî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
.pk
.pk navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Pakistan e. (ccTLD)
Durban-Corbières
Durban-Corbières, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Karl Gjellerup
Jînenîgarî
Di jiyana xwe ya têr wêjeyî de binavkirina "Epîgonos" jî bikardianî. Heya sala 1878î perwerdeya teolojiyê dibîne. Dihat payîn ew jî wekî bavê xwe bibe keşe (pader, dêrnêr, keşîş, farer, pîder, baba) lê bi bandora Charles Darwin û Georg Brandes dest ji pîşeyê xwe vekişand, derkete gerekê mezin. Wî ji aliyekî ve li zimanên Aryanî (bi taybetî Almanî) dikola, ji aliyekî ve jî naveroka olan dişopand. Dawiyê de gihîşte wê encamê ku Xrîstiyanî (Mesîhîtî) û Bûdîzm xwedî bingehên têkûz û pozîtîv bûn. Diviyabû ev xezîneya han, ji bo fîlozofiyê bingeh bihata girtin. Wî helbestên bêhempa dinivîsandin û hevokên wê bi hostayî dirist. Sala 1917î bi tevî Henrik Pontoppidan guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hate dîtin.
Êlimê Rim Kesk
Êlimê Rim Kesk mirovekî zana û alimekî kurd bû. Li dore Cizîra Botan di dema derketine misilmatiyê de jiyaye. Li ser jiyana wî li herême Botanê di nav seyde û aliman de li ser wî pir qasîde û gotin têne gotin. Di dema xwe de biqasî ku tê gotin û zanîn, dergeha wî hebû. Gelek mirid û sofiyên wî hebûn. Li herêmê ku ew li dijiya, ku hinek êrîş li wir dibin, ew ji bi sofîmirid û faqayên xwe re dikeve şer de û tê pekravankirin. Tê gotin ku tirba wî li Girê Êlimê ye. Girê Êlimê jî, ji Cizîra Botan weke saetekê an ji du saetan dûr e, ji aliyê riye hevîrişîmê ve. Girê Êlimê, li ber gundê Xirabê Sosina ya. Xirabê Sosina li gir yê pêş dikeve. Li aliyê paş ji gundê Qaraxrabê heye. Li başûre gir jî gundekî ku hê berê hatibû valakirin jî ji ber çûna dewletê ya bi ser wan de. Navê wî gundî ji Xirabê Darik bû.
Otto Ballerstedt
Otto Ballerstedt ( jdb. 1ê nîsana l 1887 li Munîh, m. 30ê hezîranê an 1ê tîrmeha 1934 li kampa komkirinê ya Dachau an nêzîkî wê ) endezyar, nivîskar û ramyarê alman bû. Ballerstedt herî baş wekî rêberê taybetî Bayernbund (ku bi Bayernbund a îroyîn re, ku heya 1967an jê re Koma welatî û  keyî dihat gotin, neyê tevlihev kirin.), wekî dijberê ramyarî yê Adolf Hitler di rojên destpêkê yên kariyera xwe ya ramyarî de û ji bo dîlgirtina Hitler di sala 1922 an de ku  mehekê li girtîgehê de  girtî ma , tê nasîn.
Bayernbund û rûbirûbûna bi Hitler re
Piştî têkçûna Alman di payîza 1918 an de, Ballerstedt carinan pir serketî Bayernbund damezrand, rêxistinek ramyarî ya ku bal kişand ser xweseriya herêmî û taybetmendiyên herêmî û mebest kir ku ji nû ve Împaratoriya Alman li ser "bingehek hişk federal" rêxistin bike. Li gorî ramana Ballerstedt - "spî -şîn" û hişmendiya keyperest - yekîtiya împeratorî divê were parastin, lê xweseriya navxweyî û xweseriya dewletên federal ên ferdî divê bi girîngî were xurt kirin.
Wekî damezrêner û serokê Bayernbund, Ballerstedt di destpêka 1920 an de di ramyariya Dewleta Azad û paytexta wê de kesayetek pir berbiçav bû. Adolf Hitler, ku di vê demê de ket qada ramyariyê, "veqetîner" - wekî ku wî digot Ballerstedt - wekî dijber dihesiband û demekê nîqaşên tund bi Bayernbund re hebûn, ku wî bi eşkereyî êrîş kir û di heman demê de ji hêla fîzîkî ve jî civînên wî yên î hebûn ji aliyê talankerên mîlîtan ve hate şikandin. Hitler paşê Ballerstedt di yek ji monologên xwe de li baregeha rêberî şirove kir di dema şerê cîhanî yê duyem de, li paş xwe mêze kir, ku ew dijberê wî yê herî xeternak e di warê vegotina gelêrî de, û bi dehsalan şûnda ew wek bidestxiatina xwe dîti bû ku wê demê xwe li dijî Ballerstedt îlan kir. Di 14ê îlona 1921 an de, bûyerek sansasyonel qewimî dema ku Hitler, Hermann Esser, Oskar Körner û çend alîgirên din ên NSDAP ê êrişî civînek bi serokatiya Ballerstedt li Löwenbräukeller a Munîhê kirin da ku nehêlin ew axaftin bide. Hitler bi mebestên tûj ev armanc bi dest xist: Wî bi fizîkî êrişî Ballerstedt kir û ew bi giranî birîndar kir. Di encamê de, ji 27 heta 29ê kanûna paşîn a1922, Hitler bi binpêkirina aşitiyê hate sûcdarkirin, bû sedema acizkirina gel û birîna laşî birin dadgehê û bi 100 roj cezayê girtîgehê (dereng) û dayîna 1,000 Reichsmarks hat darizandin. Hitler ji 24ê hezîranê heta 27ê tîrmeha 1922an cezayê xwe li girtîgeha Stadelheîmê ya Munîhê xwar, ku ew tenê mehekê di zindanê de ma û 70 rojên mayî jî hatin berdan.
Salên paşîn ên jiyan û kuştina wî
Ji sala 1925an û vir ve, Ballerstedt di paşverûtiyê de rolek siyasî ya bêtir girt. Di destpêka salên 1930an de ew çû ser nivîsandina pirtûkên şiryar û welat ên bi wêne.Di 30ê Hezîran, 1934 de, rojek berî rêwîtiyek plansazkirî ya Awistiryayé, Ballerstedt di pêvajoya bûyera Röhm de ber bi kampa komkirinê ya Dachau ve hate şandin û li wir an li derveyî kampê li daristana Gündinger li nêzî Neuhimmelreich hate gulebaran kirin. Di heman demê de, Fritz Beck, Fritz Gerlich, Wilhelm Eduard Schmid û kebaniya malê Ernestine Zoref hatin kuştin. Îro kolana bi navê Ballerstedtstrasse li Munîhê bîranîna Otto Ballerstedt dike.
Belgeyên arşîvî
Mîrasa Ballerstedt naha di Arşîva Dewleta Dewletê ya Munîhê de tê hilanîn, di heman demê de pelên karmendên efserên Ballerstedt ji dema şerê cîhanî yê yekem ve jî di beşa arşîva şer a heman arşîvê de têne dîtin. Di Arşîva Dewletê ya Munîhê de jî dosyayek ji Midûriyeta Polîsan a Munîhê heye ku li ser pevçûnên di navbera Hitler û Ballerstedt de di destpêka 1920 -an de materyal heye.
Komelgeha Baziyan 2
Baziyan 2 (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Bazian 2), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1989an de hatiye avakirin.
Di sala 1989an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 13 kesan.
Saint-Jean-de-la-Blaquière
Saint-Jean-de-la-Blaquière, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Xirbê Temo
Xirbê Temo (tr.: Aydın) gundekî ser bi navçeya Rihayê Serê Kaniyê ye.
Mûşyan
Mûşyan, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Weysel Qerenî
Weysel Qerenî (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Uwais al-Qarani), mutesewifê misilman ê ereb ê Yemenê bû.
Weysel Qereni, îroj ji tirbe wî li Kurdistanê li Sêrtê ye. Tirbê wî, li Hêwelê ye. Tê gotin ku piştî zayînê di neqabine 560 û 657an de jîn bûya. Di vê demê de ji, nûka vê misilmantî derdikeve û hê Muhemmed ji saxê, li jiyanê ye. Weysel Qerenî di jiyeneka di rewşa xwe de dijî.
Ev yek, ji gotinen li ser jiyana wî yên ku di nav gelê de têne vegotin têt fêhm kirin. Weysel Qerenî jiyaneka wî ye ku li Kurdistanê xwedî bandora, heya. Hizre misilmantiyê dema ku tê Kurdistanê û li Kurdistanê belav dibe, di deme wî de ya. Ew bi xwe ji, ji vê yekê rê dibe temenekî ku mezin. Muhemmed, hê ku saxe, li jiyane ye, Weysel Qerenî nas dike. Berî çûn li ser mafeya xwe ji, xirqe xwe ji wî re disêne û wî pîroz dike. Ev yek, Weysel Qerenî di nav civakê de dike xwedî wesf û rada. Li ser vê wesf û radayê re, Weysel Qerenî, di nav gelê de mezin dibê û dibe xwedi bandor. Bi vê bandoriya wî re li Kurdistanê ji, ola Misilmantiyê mezin bi cih dibe û belav dibe. Mirov êdî Misilmantiye ji deve Weysel Qerenî fêhr dibin. Ev yek ji, Misilmantiyê li Kurdistanê bi cîh dike. Tê gotin ku Weysel Qerenî misilmanetî di 640 wan de erê kiriye. Weysel Qerenî, gava ku werê şîrove kirin, divêt ku bi gelek xal û mijaran re werê li ser ziman û şîrove kirin. Yê ku di Kurdistanê de misilmanti pêşî erê kiriye û misilmanetî aniye Kurdistanê ye. Mirov kare vê yekê li ser wî dest nîşan bike. Gava ku li ser Weysel Qerenî şîrove têne kirin, tenê li ser welîtiye wî tê sekinandin. Ev yek, ne xalate lê li gor gelekî û gelekî kêm e û ji kêm şîrove kirine re ji dibe temenekî ku mezin. Mirovên weke Weysel Qerenî di navê gelê de gava ku werê şîrove kirin, divêt rastiyên ku tên zanin hemû bi hev re werine şîrove kirin. Weysel Qerenî, ji bo hizre wî mezin bê zanîn, ti çavkanî îroj di destê me de zêde nîn ên. Lê hinek gotinên wî ku di nav gelê de ku bizêdeyi ji bo mafê dayikê derdixine pêş û li ser navê wî têne gotin weha ne.
Ku dê mafê xwe li me helel neke wê rihe me ne rihet bê û wê Xwedê me afu neke . Mirovê qanc, di nêzîkatiye xwe ye li hemberê dayikê dê kifşe . Têgihiştine mirov bi dayikê rê dest pê dike . Bila mirov çend bêje ez oldarim an ji başim, ku di nêzîkatiye xwe ye li hembere mirov û dayike de ne baş bê û safî bê, wê ti wate vê yekê neme ne . Wate rastitiye, xwe bi mirov re biwate dike û bi cism dike  ...  mirov divê ku jiyanê xwe baş fêhm bike . Divê ku mirov di emelê xwe de baş bê û divê ku mirov qadr û qiymetê jiyenê zanî be, ji ber ku Xwedê çê kirîye û danîye pêşiye me, ji bo jiyandine . Mirov nikare berê xwe ji jiyanê bizîvirêne û ji jiyenê bixayidê, ji ber ku rastiyeke bi Xwedê rê têne li ser ziman . Divê ku mirov bala xwe û guhê xwe bide hevîrdore xwe, da ku mirov rihet bibe û di emelê xwe de baş bibe . Jiyan, ji bo alimendinê rêyeke ku Xwedê daya pêşiye me ye .
Her weha gelek gotin û vebêjin li ser wî têne gotin. Weysel Qerenî mirovekî ku bandoraka wî ye mezin hebû bû, li ser gelê. Piştî ku Muhemmed dibihizê, êdî dike ku herê û wî bibîne. Bi vê yekê rê rêye Medinê digirê û diçê. Gava ku diçê ji, tê gotin ku di rê de demeke direj dimene û li Şamê û Yemenê ji dimêne. Lê weke van xatên jiyanê wî, li ser vê yekê ji zêde ti agahî di destê me de nîn ên. Piştî ku digihe Medinê, êdî dibihizê ku Muhemmed çûn li ser mafeya xwe. Li ser vê yekê, tê gotin gelekî dilê wî êşehe. Piştre ji, li wir ji weke demeke tê gotin demeke dirêj ne mene û piştre êdî divegerehê malê.
Piştî ku divegerehê malê, êdî weke welîyekî ku mezin û yê Îslamê, di nav mirovan diçe û tê. Misilmantiyê bi mirov re dide nas kirin, li Kurdistanê. Piştî ku deme ku dayike wî ji digihê rehmata xwe, êdî ew jiyeneke ku xwe dide fêhr kirine didomenê. Di derbarê ku zawac kirina wî an ji ne kirina de ti agahiye me nîn ên. Weke vê xalê, hêle di jiyene wî de, gelek xalên ku werine rohni kirin hene. Biqasî ku mirov ji gotinên ji navê gelê fêhm dike, bandoreke wî yê teybet li aliye Botanê wan deran heye. Mirine wî ji, tê gotin di deme şerê Sefere wî ye ku di naqabîne Xelifê Ebbasiyan Harûn Reşîd û waliye Sûrî, Muawiye bin Abu Sufyan de ya. Ev şer ji, di 675 an de li siffînê ku li keviye Firatê li raste wê dibe.
Huissen
Huissen, bajarekî bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Eschenburg
Eschenburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lahn-Dill-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Mezrayê Kûnerûvî
Mezreya Kûnerûvî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Richard Owen
Sir Richard Owen KCB FRMS FRS ( – ) biyolog, anatomîst û paleontologê Brîtanî bû. Ew yekem kes bû ku peyva dînezor bikar anî. Ew berpirsê damezrandina  bû.
Artvîn
Artvîn, îro bi fermî Artvin, yek ji bajar û parêzgehên Tirkiyeyê ye.
Erdê Artvînê digihêje tixûbên Kurdistanê. Di ber Deryaya Reş de ye. Gel ji gurcî, laz, terekeme û hwd pêk tê. Rûber 7,436 km², gelhe 191.934 e.
Fermo
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hêjmara niştecihên komûna Fermoyê digihîje 37 hezar û 732 kesan.
Xirarê
Gûndek ji navçeya Derikêye. kû di demek nezde ji terafê devlate tirk de hatiye şevtindin. u ^gllek kes hastiye kuştin. Gundeki pir diroke u kevne. u ji malêke de 6 kes hatîne Kuştin
.in
.in navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Hindistan e. (ccTLD)
Bernard Kouchner
Bernard Kouchner (bilêvkirina bi kurdî: Bernar Kûşner) 1ê çiriya paşîn a 1939an li Fransayê ji dayik bûye. Ew siyasetmedar, bijîşk (tixtor) û serokê rêxistina Bijîşkên Sînornenas (bi fransî: Medecins sans Frontieres) e.
Umul Azam
Umul Azam (tr.: Maden) gundekî ser bi navçeya Rihayê Serê Kaniyê ye.
Bernard Kouchner
Kouchner di sala 2007an de ji Partiya Sosyalist a Fransayê derket û bû wezîrê karûbarên derve yê hikumeta Fransayê ya Nicolas Sarkozy.
Kouchner, wekî hevalê kurdan
Bi sala 1974an, heyva îlonê, Bernard Kouchner û hevkarên wî yên Bijîşkên Sînornenas çûn Kurdistana Başûr cem Mela Mistefayê Barzanî. Hingê, Kouchner çûbû nav çiyanên bin kontrola Barzaniyan li wê dêrê 15 rojan ma û rezilhatiya du milyonên kurd dît. Idrîs Barzanî û serokkomare Kurdistanê Mesûd Barzanî jî li wir bûn.
Wekî tixtorekê, Kouchner dizanî ku kurd miletekî rezil bû, bê derman û bê tixtor. Hingê, Îraq li bin destê bêbextê Sedam Huseyn re bû, yê ku li wê gavê hevalê Fransayê bû.
Meleşemdîn
Meleşemdîn, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Bernard Kouchner
Kouchner, wekî hevalê kurdan
Kouchner hêj alîkariya kurdan dikir. Di sala 1983an de nava şerê Îraq û Îranê çû sera Celal Talabanî. Di 1991ê de, Kouchner dixwest ku Sedam Huseyn ji serokatiya Îraqê ve beynin. Di 1992an de li gel Danielle Mitterrandê hatiye Kurdistanê. Di sala 1994an de, nava şerê birakujiya kurdan, Kouchner Mesud Barzanî û Celal Talabanî anîne Fransayê.
Wextê şerê Amerîka dîjî Sedam Huseyn, Bernard Kouchner kirara xwe da ku şerê dîjî dîktatorê tiştekî pêwîst bû.
Kûnerûvî
Kûnerûvî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Miroslav Holub
Miroslav Holub helbestvanekî çekî ye. li Pîlsenê ji dayik bûye, di de jî miriye. Hîndekariya bijîşkî dîtiye û li ser Zanyariya Nexweşiyê (Patolojî) û îmmunolojîyê lêkolînan kiriye. Helbestên xwe bi zimanekî vekirî û nerm nivîsandiye,pirr bi hêsanî dihên wergerî zimanên din.
Nijkerk
Nijkerk, bajarekî bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Mûsîk
Mûsîk, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Eisenach
Eisenach, bajarekî navçeya (Landkreis) Wartburgkreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Qişlaq, Serab
Qişlaq, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Semek
Semek, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Kampa Ertoşê
Kampa Ertoşê, gundekî ser bajarê Geverê ye. Niştecihên vî gundî ji gundê Ertoşin. Salên 1990an hatin vir.
Tittmoning
Tittmoning bajarokekî navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şîban
Şîban gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 357 kes (50 malbat) bûn.
Rêxistina Xebata Rojhilatê Kurdistanê
Rêxistina Xebata Rojhilatê Kurdistanê (bi navê xwe yê kurt Xebat) rêxistineke siyasî ye ku di sala 1980î de bi serokatiya Seyîd Celaledîn Hisênî ve hatiye damezrandin. Dema hatiye avakirin navê vê rêxistinê Rêxistina Xebata Neteweyî û Îslamî ya Kurdistana Îranê bû lê paşî hate guherandin.
Berî damezrandinê
Di sala 1979’an de li Îranê çendîn xwenîşandan li dijî desthilatdariyê pêk hatin, ku piştre bi navê şoreşa gelên Îranê yan jî şoreşa Îslamî hat naskirin, ji ber ku hemû pêkhateyên cuda yên Îranê di wê de beşdar bûn. Encama vê şoreşê komara îslamî bû. Destpêka şoreşa Kurdistanê li Mehabadê dest pê kir, piştre li Banê, bi serkêşiya Şêx Celal Huseynî, bi taybetî piştî merasîma cenazeyê Xan Ehmedê Xanî, bi dirûşmeyên cuda li dijî Şah meş û xwepêşandan kirin. Şêx Celal êrîşî desthilatdarên Şahê Îranê kir û wan wek zalim bi nav kir û fesadî û xerabiyên vê hikûmetê ji xelkê re anî ziman. Dikaribûn desthilatdariya Şah têk bibin û çend encumenên xwerêveberiyê ava bikin. Piştî serketina şoreşê û rûxandina padîşahiyê, vegera Xumeynî ji Parîsê bo Tehranê û avakirina hikûmeteke demkî ya bi serokatiya karsazekî. Hêzên Rojhilatê Kurdistanê bi serpereştiya Şêx Ezadîn Husênî ji bo gotûbêjkirina li ser mafên kurdan serdana Rêberê Bilind ê Înqilaba Îranê Ayetullah Elî Xamineyî kirin. Lê ev serdan bi ser neket, ji ber ku desthilatdarên nû hilbijartî di wê baweriyê de bûn ku ev yek dê bibe sedema parçebûna Îranê û ji ber wê jî daxwazên Şêx Celal bi cih neanîn. Her çiqas di destpêka şoreşê de piştgiriya xwe ji bo mafên Kurdistanê diyar kiribûn jî, piştî serkeftina şoreşê li dijî wê bûn. Rêberên şoreşa Îranê ji bo hilbijartina sîstemeke nû ya desthilatdariyê biryara referandumê dan. Yekane pirsa ku ji xelkê dihat kirin, mîrîtî yan jî Komara Îslamî bû. Gelek kes li Îranê beşdar bûn, lê kêm Kurd ji ber ku di wê baweriyê de bûn ku referandum ti nîşana dayîna mafên Kurdan nemaye, bi taybetî Şêx Ezzedîn. Di rojnameyeke Îranê de ragihandibû ku ew beşdarî referandûmê nabin. Piştre jî hêzên din bi taybet Partiya Demokrat û Komala gel teşwîq kirin ku beşdar nebin. Lê di dawiyê de referandum serketî bû û bû sedema avakirina komara îslamî. Kurdên ku di serî de Misilmanên Sunî ne, bi piranî li dijî damezrandina teokratîka Şîa bûn. Hêzên Xumeynî Kurd bi kafirî û cudaxwaziyê tawanbar kirin û êrîşî wan kirin.
Di navbera Kurdan û hêzên Xumeynî de 3 meh in pevçûn derket. Xumeynî Sadeq Xelxalî wek desthilatdarê rewa yê Kurdistanê destnîşan kir û hemû desthilat da wî. Piştî wê Xelxalî çû Kurdistanê û ji kesayetên kurd alîkarî û piştgirî xwest lê hat redkirin. Xelxalî li Banê êrîşî malbata Şêx Celal kir û ew kuştin. Her wiha dest bi kuştin û îdamkirina kesên ku li dijî hikûmetê kar dikirin kir. Vana bûn sedema qetlîama Qarne, qetlîama Qelatan û gelek bûyerên din.
Damezrandinê
Rêxistina Xebat di 27’ê Tebaxa 1980’an de ji aliyê Şêx Celal ve bi alîkariya çend mamostayên olî yên ku piştgiriya neteweperestiya Kurdî-Îslamî dikirin, hate damezrandin. Ev yek bû sedema meyleke nû li beşê Kurdistanê yê Îranê, ji ber ku rêxistineke wisa bi îdeolojiyek wisa nebû. Beriya Xebatê, hemû partiyên din ên kurdî bi tundî çepgir bûn, ku kurdên olî piştgirî nedidan wan. Xebat di sala 1980’an de li Baneyê kongreya xwe ya yekemîn bi navê kongreya damezrîner li dar xist. Şêx Celal Huseynî wek kes û sekreter hat hilbijartin. Li hember damezrandina Rêxistina Xebatê gelek kes ji Bane û Serdeştê bûn endamên rêxistinê. Partiya Demokrat û Komala Ka ku du partiyên Rojhilatê Kurdistanê ne, avakirina vê rêxistinê ne asayî dîtin û di wê baweriyê de bûn ku ji bo dijberiya wan û astengkirina xebatên wan hatiye avakirin. Tevî ku Rêxistina Xebat diyar kiribû ku ew ne ji bo dijayetiya van partiyan hatine avakirin, lê armanca wan a sereke şerê li dijî hêzên rejîmê û bidestxistina mafên Kurdan bû. Paşê ji ber çewisandinên mezin li ser rêxistinên kurdî ji aliyê Îranê ve reviyan Kurdistana Iraqê. Xebat dem dem li ser sînor êrîşên pasewanên sînor ên Îranê dike.
Îdeoloji
Avakirina Rêxistina Xebat di wê demê de bûyereke nû bû û ew ji rêxistinên din cuda kir. Ji ber ku berî şoreşa Îranê û di dema şoreşa Îranê de, ewên ku beşdarî şerê siyasî û çekdarî li Kurdistana Îranê bûne, bi piranî ew kes bûn ku di hizra siyasî û bîrdozî de neteweperest, çep û sosyalîst bûn, ango di bin bandora hizra komunîstî û baweriyên çepgir de bûn. Berevajî vê yekê, Komara Îslamî ya Îranê xwediyê 12 îmamên şîe bû, ku ev yek ji aliyê Kurdên misilman ên sunnî ve nayê qebûlkirin. Ji ber vê yekê hebûna rêxistineke îslamî û neteweperest pêwîst hate dîtin. Di wê baweriyê de bûn ku bi vî awayî mafên xwe bi dest dixin û sekulerîzm wê tu tiştî bi dest nexe.
Greifenstein
Greifenstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lahn-Dill-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
.il
.il navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Îsraêl e. (ccTLD)
Îşraqîtî
Îşraqîtî an jî îşraqî tê wateya hilhatina rojê an jî derketina ronahiyê, navê rewtekeke felsefî ya îslamî ye ku ji aliyê fîlozofê kurd Şihabedînê Suhrewerdî ve hatiye damezrandin.
Gelekî fîlozofên Rojhilata Navîn û yê Ewropayê di bin bandora vê herikê de mane.
Bersorik
Bersorik, sîngsor an jî bûkesor (bi latînî: Erithacus rubecula), cureyekî mêşgiran (Muscicapidae)e ku dengxweş û fîkar e.
Şayes
Dirêjiya bersorikê nêzî 14 cm. Serê wî û pişta wî rengê qehwe û hinekkî gewr, nava wî spiyê berzere, sîng û serçavê wî jî sor e. Çavên wî jî reşê tarî ye.
Askjelldalsvatnet
Askjelldalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 10,49 km û bilindahiya ji asta deryayê 805 mêtre ye.
Bersorik
Belavbûn
Bersorik li Ewropa û bo milê rojhilat heta rojavaya Sîbîrya û joriya Îranê, têjikan diînte der. zivistana xwe, li joriya rojavaya Îranê û jorîya Îraqê (Kurdistanê) diborînit.
Reftar û hawidor
Li daristanan û baxçeyan dijîn. li kurdistanê, ji nîva meha Çiriya pêşîn pê de heta dûmahiya meha Avdarê, xweş di nav bîstan û baxçe û terraş û daristanan de tê dîtin. Hêlîn ji aliyê mêyê ve, li ciyên wek qul, derz, heyta çaydan û solên avêtî, li her ciyî dihê çêkirin.
Pirbûn
Di navbera 4-6 hêkan dikin. Salê 2 caran qurp dikevin, lê carinan ev derdikeve 3 û 4'an jî.
Sûlik
Sûlik, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Saint-Jean-de-Minervois
Saint-Jean-de-Minervois, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
.is
.is navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Îslenda ye. (ccTLD)
Pirtûkxaneya dîjîtal a kurdî
Pirtûkxaneya dîjîtal a kurdî 10ê berfanbara 2010an de ser xetê hate vêkirin. Ji aliyê Enstîtuya Kurdî ya Parîsê ve hate çêkirin û ev pirtûkxaneya dîjîtal ji nivîsên li ser kurdan û Kurdistanê pêk tê.
Koşkê, Gever
Koşkê, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Qayix (eşîr)
Qayix, anku qayiẍ (bi tirkî; Kayı), eşîreke oxûziyan bû.
Embres-et-Castelmaure
Embres-et-Castelmaure, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Qayix (eşîr)
Mehmûd Kaşxerî di bin navê Qayiẍ de wek yek ji 24 eşîrên oxiziyan bi nav kir. Navê eşîra wan di tirkiya kevin de tê maneya hêz.
Qayix di sedsala 11an de bi selcûqiyan re ji Asyaya Navîn hatine Anatolyayê. Hin komên ji êla qayixan di sedsala 14an de li Balkanê bi cih bûne. Parêzgeha îroyîn ya Bilecik bajarê herî girîng di eşîra qayixan de ye, ji ber ku ji Împeratoriya Osmanî li ew derê hatiye damezrandin û endamên malbat jî tirkmenên qayix bûne.
Mihemed Afşîn Qadirzade
Mihemed Afşîn Qadirzade (jdb. 22ê tîrmeha 2001ê li Bokan, Rojhilata Kurdistanê) weke mirovê herî kurt ê cîhanê hatiye bijartin ku rekora kesê herî kurt a sala 2022an a Guinnessê şikandiye.
Jînenîgarî
Mihemed Afşîn Qadirzade, ciwanek 20 salî ye û ji bajarê Bokanê ye. Jiber ku bejna wê 65 santîm dirêj e di jiyana wî de dibe sedema hinek sinoran. Mehrûmbûna ji xwendinê û nekarîna hinek karên rojane yên girêdayî jiyana gundewarî yek ji pirsgirêkên wî yên herî girîng e. Ev xort jî mîna hevsalên xwe  hez dike ku here dibistanê û guh bide axaftinên mamosteyan û bixwîne, lê bi gotina bavê wî, ew ji ber pirsgirêkên laşî û berdewamkirina dermankirinên pizîşkî, dest ji dibistanê berdaye. Tevî ku Afşîn 20 salî ye, mîna zarokên 4-5 salî xuya dike. Ev yek bûye sedem ku di vê qonaxa jiyana xwe de rastî gelek pirsgirêkan were. Ev ciwanê piçûk, jibo ku xwedî fikrên baş û xûyek başe e di nav gundiyan de pir bi nav û deng e û her kes bi navê wî yê duyem Mihemed nas dike.
Cemsera Bakur
Cemsera bakur xala herî bakur a cîhan e. Ewê li ser Derya bakurê cemed de ye. Ji bo wir gî av û cemedî ye tu jiyan li wir tune ye.
Herî pêş de di 6ê adarê 1909an de du amerîkan, Matthew Henson û Robert Edwin Peary, tev gîhîştine wir û ew hat dozkirin. Li wan xeyrî Frederi Cook jî îddia kir ko ew 21ê adarê 1908an de li ber her kesî ragîhişte wir.
Mirov, herî pêş de bi peya ragîhiştiyî Cemsera bakur di 1969an de Wally Herbert bû. Ew skotlendî bû.
Staverden
Staverden, bajarekî bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Herekîsa Jêrî
Herekîsa Jêrî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Henrik Pontoppidan
Henrik Pontoppidan (jdb. 24ê tîrmehê 1857 li Fredericia; m. 21ê tebaxê 1943 li Kopenhagen) nivîskarekî Danîmarkî bû.
Sala 1917î de bi tevî Karl Gjellerup Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtin. Ew yek ji natûralîstên mezin ên Danîmarka ye. Di nava komeke natûralîstan a bi navê "Det moderne Gennembrud" de xebata xwe ya wêjeyî didomîne. Sala ku xelatê distîne kerr dibe, êdî nabihîse. Sala 1927î de hew dikare jiyana xwe ya civakî bimeşîne, îzole dibe.
Îsheqê Mewsilî
Îsheq Mewsilî (767-850) yek ji muzîkvanekî kurd e ku ji bajarê Mûsilê ye kurrê Îbrahîm Mewsilî ye. Muzîkvanên weke Îbn Xurdazbeh, Ziryab, Amr bin Bana, Allûye û Muharik li ver destê wî gihîştine.
Oisy, Aisne
Oisy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Meter
Gora axa û mezinê êla Sipkî Abdulmecîd Begê Sipkî li vî gundî ye.
Osimo
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê 34 hezar û 716 kes e.
Hohenahr
Hohenahr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lahn-Dill-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Metolanis
Metolanis, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Gelengeça Jor
Gelengeça Jor, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Şêx Têmir
Şêx Têmir gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 164 kes (38 malbat) bûn.
Koşka Jêrîn
Koşka Jêrîn, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Traunreut
Traunreut bajarokekî navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Lîsteya Xelatgirên Nobela Kîmyayê
Lîsteya Xelatgirên Xelata Nobelê ya Kîmyayê
Astrolojî
Astrolojî demaku mirovekî tê cîhanê Zanistvan li stêrkan mêze dikin û li gorê jiyana wî hinkî îdîda davên ortê ji wan kesan re Astrolog tê gotin.