cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Macîran
Di sala 1948ê de bûye navçe. Di tomarên Osmaniyan de navê wê wekî Hemîdabad, Çît jî derbas dibe. Li gundên Maciranê de kurdî (kurmancî) tê axaftin. Li vê derê hema hema 90 tenê gundan kurdî diaxavî. Li vê navçeyê de 90 gundan û mezreyên van gundan elewî û kurdî ne, kurmancî diaxavîn. Li 10 gundanê de jî tirkî diaxavî. Di derûdora hêrema Maciranê de eşîrên Qoçgîrî dijî. Bav û kalên van eşîran koçberî kirine ji eşîrê Îzolî, Şadî û Xiraniyan. Zimanê wan ê zikmakî kurdî (Kurmancî) ye. Di vê navçêyê da Zaza tune lê di sê û çar gundan da ezbetên Zaza jî hene.
Erebşah Diriq
Erebşah Diriq gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Weilheim, Baden-Württemberg
Weilheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Malato
Malato (bi tirkî: Bahçedere), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Zirzow
Zirzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Xelîfelû Eher
Xelîfelû Eher, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mirate Kebîr
Mirate Kebîr, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Waldsassen
Waldsassen bajarokekî navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Wutach, Baden-Württemberg
Wutach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bamîr
Bamîr, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sologamî
Sologamî yan jî otogamî, zewaca kesane ye ku kes bi xwe re dizewice. Alîgirên vî pratîkê îdia dikin ku ew nirxê xwe diparêzin û ev pratîk dibe sedema jiyanek bextewar. Bi taybetî jinên dewlemend bi vî pratîkê dizewicin.
Merasîm
Merasimên di zewaca bi xwe re de hema hema heman forma zewaca kevneşopî ku tê de mêvan, kek û resepsiyonek pêk tê, tê lidarxistin. Di hinek bernameyên bi xwe re zewacê, berî zewacê divê rêberî, pratîk û piştgirî werbigire.
Axçe zêve
Axçe zêve gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 18 kes (7 malbat) bûn.
Çemtox
Çemtox, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
2ê çiriya pêşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Moloy
Moloy, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sainneville
Sainneville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Meissen (navçe)
Meissen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Xelifyan
Xelifyan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Conie-Molitard
Conie-Molitard, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sanîsî
Sanîsî (bi tirkî: Eğrikavak), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Molphey
Molphey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Ankershagen
Ankershagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Amazilia
Amazilia, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Trochilidaeyê ye.
Waldershof
Waldershof bajarokekî navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xizirkendî
Xizirkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Remile
Remile, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Sehîhî Muslîm
Sehîhî Muslîm (erebî: صحيح مسلم), pirtûka Muslîm bin Hecac a Hedîsan e. Weke pirtûka Buxarî ya Sehîhî Buxwarî ye. Yek ji pirtûkek hedîsan ya herî mezin e.
Tahi
Tahi, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Mittelsachsen
Mittelsachsen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Mensûriyey Taze
Mensûriyey Taze, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Sergelî, Colemêrg
Sergeli, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Saint-Aignan-sur-Ry
Saint-Aignan-sur-Ry, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Corancez
Corancez, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kilikan
Kilikan (bi tirkî: Çalkaya), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Bawirdê
Bawirdê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Montagny-lès-Beaune
Montagny-lès-Beaune, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kuckssee
Kuckssee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Begir
Begir, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Amazona
Amazona, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya Psittacidaeyê ye.
3ê çiriya pêşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Geislingen, Zollernalbkreis
Geislingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Zollernalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Axabeglû, Nexede
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 297 kes (77 malbat) bûn.
Erebşah Xan
Erebşah Xan gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nordsachsen
Nordsachsen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Cormainville
Cormainville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Brand, Bavyera
Brand şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Möllenhagen
Möllenhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kafe Kemîn
Kafe Kemîn, bernameyeke kurdî lî ser platforma Youtubeyê tê te weşandin. Peşkeşvanê bernameyê Mehdî Mutlu ye. Bername li ser kanala Waar mediayê tê weşandin. Formata bernameyê cafeyekî da li ser xapandina qurbaniyan pêk tê. Lîstîkvan Senyor Lopez bi dîrektîvên pêşkeşvanê agahiyên taybet di derhaqê qurbaniyan dide qurbaniyan û sê pirsên kurdî ji wan ra dike.
Saint-André-sur-Cailly
Saint-André-sur-Cailly, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Xûrde Qişlaq
Xûrde Qişlaq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ebdolrezaq
Ebdolrezaq gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Haigerloch
Haigerloch bajarokekî navçeya (Landkreis) Zollernalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Balqusê
Balqusê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gezîn
Gezîn (bi tirkî: Gezin), bajarokeke biser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Melota
Melota, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
{kurt}
Iraq
Iraq an jî Îraq (bi soranî: Êraq; bi erebî: العراق al-‘Irāq) an jî Komara Iraqê (bi erebî: الجمهورية العراقية, al-Jumhūrīyat al-‘Irāqīya) navê dewleteke federal a Rojhilata Navîn e. Başûrê Kurdistanê û Herêma Kurdistanê di nav sinorên Iraqê de ye.
Serdema nûjen
Piştî encamdana Şerê Cîhanî yê Yekem, di navbera Împeratoriya Osmanî û dewletên Ewropî de Peymana Versayê hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê peymanê Osmanî dê serxwebûna dewletên ereb bi şerta mandatiya Fransa û Brîtanyayê qebûl bike. Emîr Faysal 23ê tebaxa 1920an de wek keyê Iraqê hate hilbijartin. Li sala 1922an de di Cemiyeta Netewan de ev mafên van dewletan hatin pejirandin. Bi dûçûna vê rêkeftinê Iraq û Filistîn dê di bin berpirsiyariya Brîtanyayê de, Libnan û Sûrî jî dê di bin berpirsiyariya Fransayê de bin. Lê gelên herêmê ev rewş qebûl nekir.
Kurê Şerîfê Mekeyê Huseyîn; Emîr Faysal li dijî Fransayê serhildanek da destpêkirin ku Sûriyê bike di bin desthilata xwe de lê ev serhildan hate vemirandin. Piştî têkçûnê Faysal tê Iraqê. Iraq di bin hikûmraniya brîtanî de bû û baregehên brîtanî ji aliyê mesihiyên sûryanî ve dihatin parastin. Her wiha brîtanî xwest ku Iraq ji layê Emîr Faysal ve bê rêvebirin. Gelek efserên iraqî jî sunî bûn û di bin perwerdehiya Jon tirkan de bûn. Dîroknasê kurd Nejat Abdulla dibêje;
Li vê derê di bin mandateriya îngîlîzan de ji çiriya pêşîn a 1922an heta 1933an keyaniya Iraqê dike û dewletê bi rê ve dibe.
Mandata Brîtanî ya Iraqê
Mandata Brîtanî ya Iraqê an jî Mandata Brîtanî ya Mezopotamyayê di 23ê tebaxa 1921ê hatiye avakirin. Ev mandat di 3ê çiriya pêşîn a 1932an de wek Keyaniya Iraqê hatiye guhartin. Mandat yekem dewlet e ku piştî osmaniyan li Iraqê ava bûye.
Di navbera brîtanî û Melîk Feysel de, di sala 1930î de peymanek hate destnîşankirin. Bi dûçûna vê peymanê, dewleta Iraqê êdî azad dibe û dibe endamê Cemiyeta Neteweyan.
Berî şerê cîhanî yê duyem di nav dewletên ewropayî de li her derê cîhanê de micadeleyek hebû. Ji ber tirsa ketina almanan bo rojhilata navî di gulana 1941ê de Brîtanyayê cardîn Iraq dagir kir û hikûmeteke nêzî xwe ava kiriye.
Sächsische Schweiz-Osterzgebirge
Sächsische Schweiz-Osterzgebirge, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Iraq
Keyaniya Iraqê
Keyaniya Iraqê di 3ê çiriya pêşîn a 1932an li ser desthilata Mandata Brîtanî ya Iraqê hatiye îlankirin. Di sala 1937an de kudetayeke neserketî ji aliyê general Bekîr Sidqî ve hat lidarxistin. Di encamê de Bekîr Sidqî hat kuştin.
Di sala 1955an de hikûmeta Iraqê bi armanca alîkariya berxwedanê û aboriyê bi Tirkiyeyê re Pakta Bexdayê destnîşan kir. Îran, Pakistan û Brîtanya jî tevlî vê hevpeymanê bûn.
Komara Iraqê
Komara Iraqê di 14a tîrmeha 1958an de bi rûxandina Keyaniya Iraqê hatiye avakirin. Bi avabûna Komara Be'sî ya Iraqê ya di 17ê tîrmeha 1968an de dawî lê hat.
Komara Be'sî ya Iraqê
Li sala 1968ê de bi rêberiya hindek pisporên leşkerî derbeya leşkerî pêkhat, di encamê grûpeke têkildarî partiya Be's bû desthilat, û Komara Be'sî ya Iraqê di 17ê tîrmeha 1968an de bi rûxandina Komara Iraqê hatiye avakirin. Di nav vê grûpê de jî Sedam Huseyn jêhatî bû û xwe dida pêş.
Serokê dewleta Iraqê, Sedam Huseyn ji tevlîheviyên piştî şoreşa îslamî li Îranê, fersend dît ku êrîşî Îranê bike. Dixwast ku parêzgeha Xûzistanê ku gelheya wê bi giştî ereb in û hemî nefta Îranê ji wir derdikeve, bixe nav axa Iraqê. Di 22ê îlona 1980an de Iraqê êrişî Îranê kir. Vî şerî heşt salan berdewam kir û di 20ê tebaxa 1988an de bi agirbestekê bi dawî bû.
Şerê Iraqê
Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û hevalbendên wê di 20ê adara 2003an de bi hincêta ku Iraq xwedî çekên komkuj bû li dijî Iraqê şerekî îlan kir. Giraniya şer li ser milê şervanên DYA û Brîtanyayê bû, lê hejmareka kêm ji şervanên welatên mîna Polonya, Danîmarka, Spanya û Awistralyayê jî arîkariya wan kir. Piştevan anko hevalbendên DYAyê di nava Iraqê de hêzên pêşmerge yên herdu partiyên siyasî yên serekî yên Başûrê Kurdistanê anko Partiya Demokrat a Kurdistanê û Yekîtiya Niştîmanî ya Kurdistanê û hinek hêzên erebî bûn. Di encama wî şerî da desthilata Sedam Huseyn li Iraqê bi dawî bû.
Ew şer bi awayekî fermî di roja 1ê gulana sala 2003an bi dawî bû, lê şerê desthilatdariya nû ya Iraqê û dijbêrên wê heta îro jî dewam dike. Lewma jî gelek welatên din hatin rêza hevalbendên Amerîkayê (mîna Korêya Başûr) û hindek jî ji rêza wan derçûn.
Di 8ê adara 2004an de Destûra bingehîn a Demkî ya Rêvebirinê hate îlamkirin. 8ê hezîrana 2004an jî Neteweyên Yekbûyî ev makezagon pejirand.
20ê kanûna paşîn a 2005an li tevahiya Iraqê hilbijartin hatin kirin. Di encamê de hikûmeta nû hate hilbijartin.
Ziman
76% Iraqê bê Zimanê erebî diaxifin, 20% bê Zimanê kurdî diaxifin, an ji bê Kurmancî, Soranî û Hewramî. 4% bê Azerî, Suryanî û Lurî diaxifin.
Dîn
95% - 98% ji niştecihên Iraqê misilman (64% - 69% şiî û 29% - 34% sunî) in. 1% jî mesihî û 1-4% yên din e.
Amblyornis
Amblyornis, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Ptilonorhynchidaeyê ye.
Sehîhî Buxarî
Sehîhî Buxarî an jî Buxarî Şerîf, pirtûka Îmam Buxarî a Hedîsan e. Navê pirtûkê yê rastî el-Camiu's-Sehîh e lê ji bo navê Buxarî dibêjin Sehîhî Buxarî. Pirtûka herî navdar û bibawer ê Kûtûbî Sîte (gorî sunîtiyê şeş pirtûkên hedîsê yên bibawer) ye.
Les Corvées-les-Yys
Les Corvées-les-Yys, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Herge
Herge, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Les Corvées-les-Yys
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Ebnath
Ebnath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sunenî Tîrmîzî
Sunenî Tîrmîzî navê pirtûkê ê rastî el-Camiu's-Sahih pirtûka hedîsan a Tîrmîzî ye. Di sedsala 9an de hatiye nivîsandin. Weke Sehîhî Buxarî û Sehîhî Muslîm pirtûkek bi nav û deng û bibawer e.
Alagûz Serû
Alagûz Serû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Pîlekî
Pîlekî eşîreke kurdan e.
Alagûz Serû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 12 kes (8 malbat) bûn.
Pîlekî
Bi gelemperî, navçeya Avkevir (bi tirkî: Taşlıçay) (gundên Geldûşa Jor û Dizmeydana Jêr), Îdir, Bazîd, Panos û Giyadîn li çend gundan, gundên li ser sînorê Tirkiye-İran, Qonya, Cihanbeyli navend û bi piranî li gundê Yeniceoba dijîn. Tête gotin ku ew piştî şoreşa 1960an li aliyên hundur ên Anatolî hatine sirgûnkirin. Tê gotin ku Mala Evloyê Simo malbata yekem bû ku li gundê Avkevirê li Dizmeydana Jêr niştecî bû.
Malbatên ku li Konya û Yeniceoba bicîh bûne, ji gundên Taşlıçay (Avkevir) yên Agirî û Aşağı Düzmeydan, Çökelge (Mardik), Geldûşa Jêr û Geldûşa Jor (Aşağı û Yukarı Dumanlı) çûne gundan û Seré Newalé (Derebaşı) çûne. Li dora Konya, endamên vê eşîrê tê gotin mihacir.
Jack û dara fasûlyê
Naverok
Jinebîyek hejar bi kurê xwe Jack (an jî Azad) re bi tenê dijî, ku mixabin ew kesek kelêj e. Dema ku çêleka wê ya tekane dev ji şîrdanê berda, dêyê kurê xwe dişîn e bazarê da ku çêlekê bifiroşe.Di rê de, Jack zilamek nas dike ku wî çêlek ji bo  pênc fasûlyeyên efsûnî dikir e.Ger ew êvarê biçiya, dê heta sibê fasûlî biçûya esmanê.Dayik hêrs dibe dema Jack bi pênc fasûlî û bê ga tê malê. Lê sibeha din nîşan dide ku xerîb zêde soz nedaye. Riwekên fasûlî mezin in û dixuye ku digihîjin esmanê.
Pîlekî
Ev ne diyar e ku wan navê Pîlekî ji ku derê girtiye. Ji ber ku Pîlekîyan di pirtûka dîroka Kurdî ya bi navê Şerefname de, ku di sala 1597-an de temam bû, qet nehatiye behs kirin, tê texmîn kirin ku avakirina vê eşîrê an dabeşkirina wê ji şaxê wê, ji demên pir kevn derneketiye.
Jack û dara fasûlyê
Naverok
Jack hildikişe jor û bi rastî digihîje esmên. Lêbelê, dêwên ku hez dikin mirovan bixwin li wir dijîn. Jixwe, Jack bextewar e ku dêw niha ne li malê ye, tenê jina wî li vir e. Ew pariyek nan dide wî û dema mêrik tê malê wî di firnê de vedişêre û di cih de guman dike: “Ez bêhna goştê mirovan distînim!”Ji ciyê xwe yê veşartiye temaşe dike ku dêw zêrên xwe di kîsê de dihejmêre û dûv re kîsê dixe nav gelekên din. Dema ku dêw di xew re dikeve, Jack kîsekî zêr dizîne û dadikeve binê riwêkê.
Niha ew û diya xwe demekê bê xem dijîn. Hemî pir xemsarî, ji ber ku zû dewlemendî winda dibe.Jack dîsa hildikişe jor û mirîşkek ku hêkên zêrîn dide dizîne.Naha ewna bi rastî lênêrîn in, lê Jack dîsa hilkişiya ser xwe da ku arpa zêrîn ê dêw bidize. Jack dikare arpê bidize, lê mixabin ev amûr arpek efsûnî ye ku gazî xwediyê xwe dike.Jack bi lez dadikeve jêr, dêw li dû wî.Dema ku berê xwe dide malê, gazî diya xwe dike ku zû axînê bigire. Dema ku ew li erdê dikeve, ew bi kêrê riwekê dibire, dibe sedem ku dêw bi erdê ve biqelişe û stûyê wî bişkîne. Jack û dayika wî bi saya hêkên zêrîn û arpa bi muzîka xwe ya efsûnî debara xwe dikin. Û di dawiyê de, Jack bi prenseseke bedew re dizewice.
Pîlekî
General û Rojhilatnasê Brîtan Mark Sykes, di xebata xwe ya bi navê "The Tribes of the Empire Osman" de, ji bo mirovên Pîlekî, ango ewên ku jiyanek nîv-nomade û nîv-bijîn bikar tînin, wateya "nîv-nomadic" bikar anîn. Ew ji hêla Iraniyan ve di sala 1810-an de ji hêla Xelikan Bey Esko (İskender) ve hatin anîn, ku ew bi çîyayê Araratê ve girêdayî ne.
Di sala 1930-an de, navbera Iranan-Rûsya li ser sînorê bi Tirkiyê re li deverê û şêweya herî baş havînan li vir dimînin heya ku zivistanê,piştra ew daketin nav newalê ji bo şertên jiyanê yên baştir ên van sê welatan. Hemî şaxên gelên Celal, ku gelek ji azadiya xwe ve girêdayî ne, gellek oldarin sunni şafiine.
Beşa Xelikan ji bilî Keskoyi, Meyaka, Elemıhoyi, Cımkii, Misirkî, bi Koti re têkiliyên xwînê yên nêzîk hene.
Pîlekîyan di rêzên Hamidiye de, ku di dema serweriya Sultan Abdülhamit II de, di nav bargêrên Örtülü Kışlağı de û di Şehlü Kışlağı ​​de, û di Celali Mirlivası de sazkirî re xizmet kir. Lêbelê, ew çend mirovên ku ew ji hêla wan ve dihatin destnîşan kirin ne dîyare.
Xweda Qulî
Xweda Qulî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Scheibenberg
Scheibenberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Necim Kilawî
Necim Kilawî, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Saint-Antoine-la-Forêt
Saint-Antoine-la-Forêt, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hechingen
Hechingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Zollernalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Montagny-lès-Seurre
Montagny-lès-Seurre, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Gerê, Maden
Gerê (bi tirkî: Yenibahçe), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Ammodramus
Ammodramus, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Passerellidaeyê ye.
Montbard
Montbard, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Xankendî
Xankendî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Eevelî Qişlaq
Eevelî Qişlaq gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Meßstetten
Meßstetten bajarokekî navçeya (Landkreis) Zollernalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rizoyê Xerzî
Rizoyê Xerzî helbestvanekî kurd e. Xerzî di sala 1966an li bajarê Qamişlo hatiye dinyayê. Li zanîngeha Helebê beşa zimanê îngilîzî xwendiyê, lê xwendina xwe kuta nekiriye.
Ji sala 2006an heta sala 2016an di beşa çapemeniyê ya şaredariya Sûr a Amedê de xebitî. Di sala 2016an de piştî hatina qeyûman tevlî gelek kesên din dawî li karê wan hate anîn û ew ji şaredariyê derxistin.
Di sala 2018an de derdora salekê li Weqfa Mezopotamyayê wekî midûrê karê weşanê xebitî. Di dawiya sala 2019an de bi destpêkirina rojnameya kurdî ya heftane (Xwebûn) li wir dest bi kar kir.
Altenhof, Mecklenburg-Vorpommern
Altenhof şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Motorola
Motorola, pargîdaniyek têlefonê ya pirneteweyî ya amerîkî bû ku li Schaumburg, Illinois, Dewletên Yekbûyî hatiye avakirin. Berê ku ji 2007an heya 2009an 4.3 mîlyar dolar zirar kir, pargîdanî di 4ê rêbendana 2011an de bû du pargîdaniyên giştî yên serbixwe yê Motorola Mobility û Motorola Solutions.
Pîşesazî
Pîşesazî an îndustrî an jî endustrî (ji latînî Industria), ji hemû kargeh û karxaneyan, kû bi alîkariya mekîneyan, kala, xardemenî, ebzar yan jî, madeyên xav berhev û saz dikin, pêk tê.
Bi ramaneka dî, pîşesazî ew tişt bû ko wekî bingehê peydebûna Ewropa ya nû piştî Şoreşa Pîşesaziyê dihêt hesibandin. Di vê ramana nû da, pîşesaziyê wekî metodekê nû yê berhemanîn û aboriyê cihê berhemanîna bazirganane û feudalane girt. Destpêka wan guhartinan bi afirandina makîneya helmê û pêşkevtinên zanistî û teknolocîkî yên dî bû.
Îndustrî di aboriya her welatekê, rolekê gelek giring dibîne. Endezyariya endustrî, karê pilan û sazkirina van kargeh û karxaneyan dike û prosêsa avakirinê heta bi Dawî hatin û karkirinê jî kontrol dike.
Pîşesaziya destpêkê
Ev pişik ji pîşesaziya her neteweyekê wan pîşesaziya vedigirit ko ji bo hemî pîşesaziyên dî gelek bingehîn û destpêkanî ne. Mînakên vî coreyê pîşesaziyê derêxistina madeyên xav ji madenan, cotkarî û çandin, rêlvanî (daristan), terşdarî (xwedîkirina pez û ga û lawirên dî), masîgirî û hwd ne.
Cureyên pîşesaziyê
Pîşesazî di aboriyê da dabêşî pîşesaziya destpêk, pîşesaziya duyê û pîşesaziya sêyê dibêt. Pîşesaziya duyê bi xwe dabêşî pîşesaziya sivik û pîşesaziya giran dibit.
Şaxeyên pîşesaziyê
Pîşesazî ji gelek şaxe an ji beşan pêk tê. Çend beşên giring di vî warî de evin:
Nasnameya zayendî ya nebînar
Ew xwe li derveyî nîzama zayenda dubeş, bînar dibînin (berevajî jinên trans û mêrên trans). Peyva genderqueer jî ji bo vê yekê ji Îngilîzî hatiye girtin (gender queer: zayenda civakî ya cûda);  Di qada navneteweyî de, têgîna nelihevkirina zayendî pir caran tê bikar anîn. Eleqeya nebinariya mirov bi cinsê biyolojîk an taybetmendiyên zayendî ve tine ye, û hin mirovên înterseks jî xwe wekî nebînar didin nasîn. Nasnameya zayendî ya civakî divê ji nasnameya zayendî were cuda kirin: meyla romantîk û meyla zayendî ya mirovên nebînar jî bi qasî yên mirovên "bînar" (cisgender an transgender) ji hev cuda û cihêreng in. Nasnameya zayendî ya ne-bînar bi gelemperî di xuyang û tevgera kesek de nayê xuyang kirin û ne hewce ye ku androjen be (tevgerên nêr û mê li hev bîne) - mirovên nebînar hesta nasnameya xwe bi awayên cuda diyar dikin.
Gotina genderfluid (“zayendiya ku diherike her du hêlan”) di navbera zayendên nêr-jin (yan yên din) de, dikare ber bi her du hêlan ve bê guhertin. Nasnameya bigender hêmanên du zayendan dihewîne, pangender hemî zayendan dihewîne. Ji bilî wê, kesên ku (demkî) xwe ji tu zayendî hîs nakin û xwe wek bêzayend (“agender”) an bêalî pênase dikin jî hene. Bi ser de, ji bo danasîna nasnameya xwe, xwe-naskirinên din jî hene. Kesên ku xwe wekî nebînar didin nasîn di heman demê de ew kes in ku xwe wek zayendek sêyemîn hîs dikin (vebijarka zayenda qanûnî bi gotina "cuda" tê kirin) an jî têgehek zayendî ya bi tevahî cûda. Kesên ku bi qestî nasnameya xwe ya zayendî diyar nakin û naxwazin bi rola zayenda kevneşopî ve bên girêdan jî xwe wekî nebînar binav dikin.
Le Coudray
Le Coudray, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
4ê çiriya pêşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Taqîgeh
Taqîgeh, ezmûngeh an jî laboratuwar,  jûrek an avahiyek bi alavên zanistî ji bo kirina têstên zanistî an ji bo hînkirina zanistê, an cîhek ku kîmyewî an derman têne hilberandin. Bi kurtî ev cihê ku tê de tecrûbeyên zanistî û lêkolîn ji bo zanyariyan were kirin. Karûbarên zanîn û zanistî di warên cûrbecûr cûrbecûr de dihên kirin: ofîsên bijîşkan, klînîk, nexweşxane, û navendên sewqî yên herêmî û neteweyî ne.
Têgihiştinî
Ciyê hin lêgerînên fizîkî kîmyeyî û wd, ciyê ku tê de hin emrazên lêgerînan hene û bi rêya wan emrazan li ser hin maddeyên fizîkî kîmyeyî û hwd yan jî li ser hin dermanan lêgerîn tên kirin "di fakulteyên fizikê û kîmyayê de taqîgeh hene" "ji bo fabrîkayên dermanan laboratuwar pirr pêwîst in". Laboratuwar peyvik bi eslê xwe fransî ye, di wî zimanî de laboratoire tê nivîsîn û "laboratuwar" tế gotin
Dîrok
Mînakên destpêkê yên taqîgehan ên ku bi inglîzî hatine tomarkirin alkîmya û amadekirina dermanan e.
Teknîk
Teknîkên laboratuwarê komek rêbazên ku li ser zanistên xwezayî yên wekî kîmya, biyolojî, fîzîk ji bo pêkanîna ezmûnekê têne bikar anîn e, hemî jî rêbaza zanistî dişopînin; dema ku hin ji wan karanîna alavên laboratuarê yên tevlihev ji şûşeyên laboratuarê bigire heya amûrên elektrîkê, û yên din jî pêdiviyên taybetîtir an bihatir hewce dikin.
Alagûz Xwarû
Alagûz Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 178 kes (43 malbat) bûn.
Kijan
Kijan (bi tirkî: Işıktepe), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Bakirme
Bakirme, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Amtrak
Pargîdaniya Rêwiyan a Neteweyî ya Rêhesinê, an jî wekî Amtrak karsaziyê dike û pargîdaniya rêwiyan a neteweyî ya Dewletên Yekbûyî ye. Ew ji 46 heta 48 hevgirtiyên Dewletên Yekbûyî ye û neh bajarên Kanadayê ya karûbarê trênên navbajêr dixebitîne. Amtrak portmantoya peyvên America û trak e, bi xwe rastnivîsînek hestiyar a rêgezê ye.
Ayatollah Hosseini Nassab
Ayatollah Hosseini Nassab ( 1960 ) damezrînerê 22 rêxistinan, nivîskarê 215 pirtûkan, Serokê Navenda Îslamî ya Hamburgê û Serokê Meclisa Îslamî ya Kanadayê ye..
Amtrak
Efserên Şîrketê
Karbidestên Pargîdaniyê wekî Sereka Rêvebir û Serok ji aliyê Lijneya Rêvebir ve têne hilbijartin û li gorî kêfa Lijneyê kar dikin.
Lijneya Rêvebir
Heşt ji rêvebiran, piştî ji aliyê Serokkomar ve têne destnîşankirin û ji aliyê Senatoyê ve têne destnîşankirin, ji bo heyama pênc salan kar dikin. Bi tevahî deh hene, ku Sekreterê Veguhestinê û CEO wekî endamekî bê dengî herdu jî endamên desteyê ne.
Saint-Arnoult, Seine-Maritime
Saint-Arnoult, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Çemê Pehn
Çemê Pehn, gundekî navçeya Colemêrgê Geverê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Montberthault
Montberthault, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Zengmilk
Zengmilk, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zwickau (navçe)
Zwickau, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Ostdorf
Ostdorf bajarokekî navçeya (Landkreis) Zollernalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Friedenfels
Friedenfels şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pêndro
Dîrok
Dîroka Pêndro bi kêmî ve di dema serweriya Emirate ya Badînan de ye, ku di sala 1843 de bi dawî bû. Pêndro sedan salan e ji aliyê Mizûrî ve hatibû rûniştin. Mizûrî yek ji kevintirîn eşîrên kurdan e li Kurdistan ê. Eşîra Mizûrî cara yekem ji aliyê Şerefxanê Bedlîsî ve tê behskirin di pirtûka xo de Şerefname di sala 1597an de. Ewliya Çelebî di pirtûka rêwîtiyê xwe ya bi navê "Seyahatname" de di sala 1638 de behsê Mizûrî kiriye û ji aliyê Mark Sykes ve di sala 1909an de, ji aliyê dîroknasê kurd Muhemmed Emîn Zekî di pirtûka xwe (Kurd û Kurdistan) di 1931ê de behsa eşîra Mizûrî kiriye.
Li erdê, çiyayî û daristan, bûye harîkar bo tevgera kurdayetî û tevgera civakî. Di tevahiya dîrokê de, herêm gelek caran bi hêzên derveyî hatiye dagirkirin. Pêndro û gundên din li herêmê gefa jeopolîtîk ya herî mezin bû bo dijminê kurdan. Gelek caran gundiyan ji mecbûr hatin derxistin û gundên wan hatin şewitandin, dijminê kurdan ev kir, ji ber ku gelek gundan serhildan kirin û ji bo serxwebûna Kurdistan şer dikin. Gelek pendroyî beşdarî şoreşa yekem a Barzan bûn, ku di sala 1932an de bi dawî bû û Şêx Ehmedê Barzanî zorê lê hat kirin penaberiyê bikin bo Wanê bi 400 malbatan Barzanî re, ev hejmara malbatan 31 pêndroyî hene. Piştî deh salan di sala 1943an de Mistefa Barzanî li sirgûnkirinî di li Sulaymaniyê derket, ji vegera Barzan û wî li deverê serdana çend gundan kir û hejmarek gundiyan gehişne wî, û polîsit herêmî girtin û bê çek kirin. Hevketineka xûnavi di navbera Barzanî û leşkerên îstîxbarata leşkerî de li Pendro, vê pevçûnê da sê karbidestên îstîxbarata leşkerî ya Îraqî hatin kuştin, ew şer destpêka serhildan 1943 yê Barzanî bû. Dagirkirna Barzan di 7ê cotmeha 1945 de ji aliyê Îraqê ve, zorê Barzanî kir ku hêzên xwe ji deverê vekişînin û derbasî Rojhilata Kurdistanê bi nêzîkî sê hezar Barzanî re, 165 ji wan ji Pêndro hatibûn. Paşê bejdarî û sazkirina Komara Kurdistanê kirin. Piştî Komara Kurdistanê ji aliyê artêşa Îranê ve hatibû rûxana din, Barzanî û 500 pêşmerge wî di çine Sovyetê de, di nav de 19 pendroyî hebûn. Zêdetir ji 150 pendroyê di Şoreşa Îlonê û Şoreşa Gulan de beşdarî bûn. Piştî Peymana Cezayirê zêdetir ji şêst hezar kurd bi zorê hatine penaberkirin, di nav de 116 malbatên pêndroyê hebûn, piraniya pir ber bi Îranê ve reviyan.
Di 25ê hizêrana 1978'an de artêşa Iraqê hemî gundin nêzîkî sînora derxistin û veguhastin û gundên wan rûxandin û hatin şewitandin, hemî pêndroyî li Komelgeha Behirkê li Hewlêrê nîştecêkirin, tevahî herêmê winda kirin û kes tûne ma tê da. Komkujî li dijî kurdên Barzanî ji hêla rejîmê Îraqê di 1983an de, kuştina 8.000 barzanî, 16 qurbanî ji Pêndro bûn.
Di dema 1980î de serhildanên kurdan, çend malbatên pêndroyî dîsa vegeriyane gundê Pêndro û li bakur gundek nû ava kirin, li binarê çiyayê Bûtin digutê "Mlane", carek dî dîsa gund ji aliyê rejîmê Îraqê ve di sala 1987an de gundê wan hate şewitandin û gundiyên mecbûr hatin ku di Îranê de penaber bin.
Di 1991ê de, piştî serhildana Başûrê Kurdistanê, gundî vegeriyan gundê û di sala 1994an de ji aliyê rêxistinên brîtanî ve hat avakirin. Gundek nû ya nêzîkî 1,5 kîlometre rojavayê Pêndro ya erdê ve ava kir ku "Çema" digutin. Lê du salan piştî gund di dema şer PKK-Tirkiye de winda kir.
Coxrafya
Pêndro dikeve li ser 1325 m asta deryayê û erdê wê li dora 10 km². Ew dikeve li bakurê Başûrê Kurdistanê. Piranî ya beyarê gundî çiyayan û giran, bi pir kêm hinek deşteka xar û navendî heye. Xala herî nevî şîfka avêye ya Çema, ku 1174 metre bilind e û bilindtirîn xal serê çiyayê Bûtîn e, 2.534 m, li rojava gundî li Çema gelek şîvkit avê tevhev dibin. Çiyayê di nêzîk gund na Bûtin û Kêryê Spîndarê ne, li başûrê Mîsek û Kûrê Hurê ne. Pêndro ne çem û gol hene. Di warên sînorên erdê de, Pêndro bi sînorê Êdilbê, Zêt, Benan, Şîvê, Dêzo, Spîndarê, Navkurika, Binavyê, Stopê, Sêlkê, Gîza Wilatî û Hekarî ji bo 50 km. Bajarên here nizîk Şêrwan Mezin, 14 kmdi keve ji başûr-rojhilat, Barzan, 18 km di keve ji başûr û paytexta Hewlêrê, 172 km ji başûr (bi rê trimbêl). Zeviyên gundê yên gelemperî dibêjin: Sebaskî, Gurê, Çema, Milanê, Bûtînê, Eliyê, Lêrî û Ser Xingêl. Pêndro gelek kanî serekî yên heyê wekî Kaniya Gundî, Kaniya Serderavê, Kanî Jêfrê, Kaniya Milanê, Kaniya Bûtînê, Kaniya Hilara û Kaniya Mîra ne.
Bagûrdan
Avhewaya Pêndroyê germ e li havînan û şileka navîn heye (Disa ) li gor dabeşandina avhewaya Köppen, avhewaya li herêmê bi taybetî li zivistanên navendî ye ku pir sar û baranî ye (zêdetir ji 1500 mm di hindek salan de) û barîna 150 cm berf ji salekê de. Çile meha zêdeyî ya şil e.
Gel
Pêndro gundê sê-herî mezin e li eşîra Mizûrî bi nifûsa xwe de, di sala 2017 de serjimara ku ji aliyê Mihemedali Said Pêndroyê, gundê Pêndro 2547 nifûs hatiye qeydkirin; 50,65% mê û 49,35% nêr. Zidetir ji nîvê wan li Behirkê dijîn ji sala 1978û û vir da.
Perwerde
Di gor jimara 2017 de ji aliyê Mihemedali Said pêndroyî ve, Pendroyê li gundên qeza Mêrgesor yek ji asta herî bilinde ji perwerde ye. 50% kesên pêgihîştî yên Pêndroya xwendekar zanîngeha an derçoyê zanîngehê.
Jiyana Wehşî
Parastina hawirdorê li Pêndro û deverên din yên eşîrên Berzanî di dema serokatî ya Xûdanî de destpê kir, Wî jêbirina darên û neçirkirna heywanên kûvî qedexekirin, bi taybetî bizna kûvî, parastina û pêşveçûnê hawirdorê ya deverê zêdetir di salên 1990'î de dest pê kir.
Floraya
Pêndro bi sedan cureyên nebatan hene, hin cûreyên din têne naskirine û ne niştecîhn. Ji zêde 70% devera Pêndro daristane, bi dara Berû, Mazî, Kezwan, Fistiq, Bî, Behîv, Gûz, Hejîr, Mêwê rêz, Hirmî, Tûtirşik, Mişmiş, Tewî, Terqî, Sêv, Hinar, Xox, Bîhok, Simaq û darên hêja yên din. Gîha kîvî mîna Kuvark, Rese, Porsorik, Qaçmûk, Rizyane, Luşe, Kengir, Karî, Hindirş, Rêwas û gelek gîha ên din. Di gulan de Nêrgiz, Zengila Zoma, Şîlan, Şilêr, Yasemîn, Hîro, Pizîlaq, Gulebûk û gulên din.
Şîrmêj
Heywanan ku li derdora Pêndro hene, Hirç, Sivorî, Kûz, Bizina Kîvî, Berazê kovî, Gur, Keftar, Tûrg, Kurbeşk, Sîxur, Fistîk, Rovî, Xerûşk, Jûjî. Famîleya pisîkan Di vê malbatade Pisîka kovî, Gorewîlk hene.
Balinde
Bi deh hezaran teyran ji gelek cûrên ku di heyama koçberiyê de derbasî Pêndro û gundên derdorê dibin, ji Qefqasya û rojavayê Asya bû başûrê Iraqê û başûr-rojhilatê Îranê li zivistanê, û paş li biharê de vedigerin. Tevaya herêmê xala rawestandina ji bo hezaran teyrên koçber ji Qefqasyayê bo Kendava Farsê û hinek dema Quling ji ber hewayê xerab dê bisekinin li deverê, dema ku di navbera demsala zêdebonê û bingehîn zivistanan de rêwîtiyê dikin. Hinek nav û cûrên balinde li Pêndro û derdora wê.
Kewê sor, Kew, Qitik, Zirsûsik, Quling, Sîqalok, Margîr, Baz, Şimqar, Şahîn, Başok, Hulîçal, Eyloyê zêrîn, Teşîlok, Şaqaviyê spî yê mezin, Leglega spî, Tirliyê çavzer, Hechecikê malan, Dûvmeqesk, Kotirî, Kewê hêşin, Pepûk, Kurkurê zikreş, Kund, Kundê spî, Şakund, Bûmekorik, Sorewîlka mezintir, Şivanxapînok, Şehlûr, (heşt cure yên Torxe hene ), Mûte, Başkulok, Boqijeya reş, (li ser çar cureyên ji Çirkone "Warbler" hene), Bersorik, Dûvsorik, Serreşe, Befrîk, Bûknefsok, Berkuteyê biçûk, Berkuteyê mezin, Gasor, Gabelek, Bûrek, Pêping, Zaq, Qirgurg, Qijak, Qirika reş, Qijika bikumik, Qelaşînk, Cîq, ( bi kêmîmanî şeş cureyên balinde Zerdik "Bunting" hene), Kîrkot, Befrîk, Zengilok, Çivîka malan, Ebûr, Bereşe, Fîkar, Li seranserî cîhanê 30 cureyên Çivîk hene û heşt cure ji wan ku li herêmê hene.
Xijende û ewan din
Eve hinek xijendeyên Pêndro ne, bi taybetî di devera bakurê Başûrê Kurdistanê. Kûremar, Marê reş. Margîska Kurdistanê, Kobrayê çolê, Tîremar, Ejdehmarê axê, Req, Apik, Marmaroka dîwaran, Daykemar, hinek cûreyên din ên Mare, Qirtîş û Kûsî di herêmê de hene. Bejavî di vê Çîn (biyolojî)de, Beq, Beqa bejî, Qurnewêlk, û bejavît din. Pêndro bi hezaran Bê Hestî (Invertebrates) û Cinsên berbiçav (Invasive species) hene.
Dûdêran
Didêran navê eşîreke mezin li Cizîra Botan e.
Niwîş
Niwîş, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Ammomanes
Ammomanes, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Alaudidaeyê ye.
Bollewick
Bollewick şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Coudray-au-Perche
Coudray-au-Perche, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Şêxmeman
Şêxmeman, gundekî navçeya Colemêrgê Geverê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Kermekom
Kermekom (bi tirkî: Naldöken), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Immenreuth
Immenreuth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Enbastiq
Enbastiq gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zendava
Zendava, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Montceau-et-Écharnant
Montceau-et-Écharnant, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Lîsteya welatan ji hêla hilberîna pola
Di sala 2020 de, tevahiya hilberîna pola xav a cîhanê 1877,5 mîlyon ton bû. Welatê herî mezin ê hilberînera pola niha Çîn e, ku di sala 2020-an de %57 hilberîna pola ya cîhanê pêk tîne. Di sala 2020 de Çîn bû welatê yekem ku zêdetirî mîlyar ton pola hilberand. Hilberîna pola xav di sala 2019an de ji xeynî Asya û Rojhilata Navîn li hemû cîhanê kêm bû.
Zincîrbilax
Zincîrbilax, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ammerland
Ammerland, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Baranî Ecem
Baranî Ecem gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 263 kes (67 malbat) bûn.
Ammoperdix
Ammoperdix, celebek teyran e ku ji famîleya Phasianidaeyê ye.
Baviya
Baviya, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rosenfeld, Almanya
Rosenfeld bajarokekî navçeya (Landkreis) Zollernalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Saint-Aubin-Celloville
Saint-Aubin-Celloville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Buchholz, Mecklenburg-Vorpommern
Buchholz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gustav Klimt
Gustav Klimt (z. 14'ê tîrmehê 1862 - m. 6'ê reşemiyê 1918) wênesazekî sembolîst ê Awûstûryayî û yek ji endamên herî navdar ê tevgera Veqetîna Viyanay ê bû. Klimt bi tabloyên xwe, mural, xêz û tiştên din ên hunerî tê zanîn.
Di destpêka kariyera xwe de, ew wênesazek ​​serketî ya xemlên mîmarî bi rengek kevneşopî bû. Gava ku wî dest bi pêşdebirina şêwazek kesanetir kir, xebata wî bû mijara nîqaşê ku dema ku tabloyên ku wî li dora sala 1900-an ji bo banê Salona Mezin a Zanîngeha Viyanayê temam kirin wekî pornografîk hatin rexne kirin. Dûv re wî êdî komîsyonên gelemperî qebûl nekir, lê bi tabloyên xwe yên "qonaxa zêrîn", ku gelek ji wan pelên zêr jî hene, serkeftinek nû bi dest xist. Xebata Klimt bandorek girîng li hevalê wî yê ciwan Egon Schiele bû.
Ciwantî û perwerdeya hunerî
Gustav Klimt di 14ê tîrmeha 1862an de li Baumgartenê, wê demê taxeke Viyanayê, ji heft xwişk û birayan (çar keç û sê kur) yê duyem bû: bavê wî Ernst Klimt (1834-1892), xelkê Bohemyayê, bû. zêrker û diya wî, Anna Finster (1836-1915), di muzîka operayê de jineke xwenda û jêhatî bû. Hemî kurên malbata Klimt dê di pêşerojê de meylek xurt a hunerê diyar bikin: birayên piçûk ên Gustav, Ernst û Georg jî dê bibin resam. Wî heşt salan dibistana seretayî li navçeya heftemîn ya şaredariya Viyanayê xwend û paşê di sala 1876-an de, tevî tengasiyên darayî yên giran, Gustavê çarde salî hate pejirandin ku beşdarî dibistana hunerî ya Avusturyayê (Kunstgewerbeschule) bibe. Wî heta sala 1883-an li wir hunera sepandî xwend, dest bi rêgezên kesane yên çêj û fêrbûna teknîkên hunerî yên cihêreng kir, ji ​​mozaîk bigire heya seramîkê, rêzgirtina qanunên akademîk û dîroka hunera berê; bandora Ferdinand Laufberger û Hans Makart, ku wî lêkolînên pêşîn li ser wan kir, li vir bingehîn bû.
Fêkiyên dewlemendkirina weha nedihatin paşxistin: sê sal şûnda, Gustavê ciwan hate wezîfedarkirin ku hewşa Kunsthistorisches Museum bixemilîne, li ser bingeha projeya Laufberger bi xwe. Ji vê gavê û pê ve, peywiran dest bi zêdebûnê kirin: di sala 1880-an de wî çar alegoriyên Qesra Sturanî li Viyanayê û banê Kurhausê li Karlsbadê xêz kirin, di navbera 1886 û 1888-an de bi birayê xwe û hevalê xwe Franz von Matsch re. Dûv re wî Burgtheater xemiland, di rêze panelên ku şanoyên kevnar an cîhana hemdem nîşan didin. Her sê zû dest pê kirin ku di derdorên hunerî de navdar bibin û komîsyonên portreyên yekem ji wan re hin serkeftin û aramiya aborî garantî kirin.
Wek delîla naskirina wî ya hunerî, di sala 1888an de Klimt ji Qeyser Franz Joseph merîfeteke fermî wergirt û zanîngehên Munchen û Viyanayê ew kirin endamê rûmetê. Di sala 1892-an de, çend meh piştî mirina bavê wî, birayê wî Ernst jî ji nişka ve mir: van şînên ku di berhemên wî yên hunerî de jî şopeke kûr hiştin, şeş sal bêçalakî li pey xwe hişt. Di heman serdemê de wî Emilie Flöge nas kir ku, tevî ku haya wî ji têkiliyên ku wênesaz bi jinên din re hebûn (di salên nodî yên sedsala 19an de Klimt dê bibe bavê herî kêm çardeh zarokên naskirî). Ew heta mirina wî rêheval bûn. Di tabloya bi navê Evîn a sala 1895'an de, jixwe hin taybetmendiyên form û naverokê hene ku dê di tevahiya kariyera wî de ligel Klimt bin.
Piştî veqetîna Viyanayê
Di sala 1903-an de Klimt du caran çû Ravenna, li wir bi spehîtiya mozaîkên Bîzansî re hevdîtin pêk anî: zêrê mozaîka, ekoya karên bav û birayê wî yên di zêrsaziyê de, rêyek nû ji bo veguherandina rastiyê û modulkirina beşên daîmî û plastîk bi rêgezên tonal vekirin, ji opaque heya brilliant. Dema ku hunermend vegeriya malê ji berhevkirina dewlemendiya mozaîkên Ravenna û Wiener Werkstätte (Atolyeyên Viyana) yên nûbûyî, hin şaheserên herî navdar ên Klimtî çêbûn, wek Judith I (1901), Portreya Adele Bloch-Bauer I (1907) û Der Kuss (1907-08), hemî karên ku Klimt xwe pêşkêşî zêrê Bîzansê kiriye.
Ew serdestiya zêr e ku tabloyên bi navê "serdema zêrîn" an "zêrîn" a Klimt, ku wê demê nêzî çil salî bû, ji hev cuda dike. Taybetmendiyên din ên berhemên serdema zêrîn du-alîbûna nîşankirî ya şêwaza wan e, ku bi giranîkirina zêdetir li ser rêzeparêzî û paşerojê, karanîna sembolîzma ducanî û berbelavbûna fîgurên jinan, ku firçeya Klimt bi erotîzmeke lihevhatî tijî dike. Gelek berhemên hunermendê yên serdema zêrîn hene: ji van, ji bilî yên ku hatine jê behs kirin, hêjayî gotinê ev in: Sê temenên jinê (1905), Danae (1907-1908) û Dara jiyanê (1905-1909), û beşek ji mezintirîn projeya xemilandî ya Palazzo Stoclet.
Serdema mezinahî û mirin
Piştî xêzkirina Judith II di sala 1909 de, Klimt serdemek krîzek hebûnî û hunerî derbas kir. Mîta Belle Époque êdî bi dawî bû, û hem jî rûmetên Împaratoriya Awûstro-Macarîstanê, ku dê bi derketina Şerê Cîhanê yê Yekem re bi teqez hilweşe. Bi heman awayî, Klimt dest pê kir ku rewabûna hunera xwe bipirse, nemaze dema ku ew bi hilberîna hunermendên wekî Van Gogh, Matisse, Toulouse-Lautrec re ket têkiliyê: ji hêla stîlîstîkî ve, "serdema gihîştî" (an "qonaxa sêyem a klîmtî", ku jê re serdema kulîlkan jî tê gotin) bi tevlihevbûna van bandoran û berdabûna spehîtiya zêr û xetên Art Nouveau-yê xweşik tê destnîşan kirin.
Ev tevlihevbûn xwe di yekbûna bi tabloya Ekspresyonîst re jî diyar dike, saya du wênesazên mezin: Egon Schiele û Oskar Kokoschka, xwendekarên wî yên berê. Dîmenên cihêreng ên împresyonîst ên Klimt, ji nêz ve dişibin şêwaza Claude Monet.
Armanca Klimt di vê serdemê de, bi rastî, ew bû ku li şêwazek vegotinê kêmtir sofîstîke û spontan bigere: wî bersiva vê hewcedariyê da bi pejirandina paletek rengîntir, bi rengên geştir û kêmkirina bikaranîna zêr. Tevî guhertinên kûr ên van salan, hunermenda Viyanayî di sala 1910-an de li Bîenaleya Venedîkê pêşangehvanek bû, di heman demê de xelata yekem a Pêşangeha Hunerê ya Navneteweyî li Romayê bi The Three Ages of Woman di sala 1911-an de wergirt. Demek berî mirina xwe, di navbera salên 1916 û 1917an de, wî Portreyê Xanimê kişand. Portre di sala 1925an de ji hêla pîşesazkarê Piacenzayê Giuseppe Ricci Oddi ve bi 30,000 lîreyî hate kirîn. Patronê ew li odeya bîlardoyê ya mala xwe pêşan da, lê paşê ew ê ji vekirina wê di Cotmeha 1931-an vir ve wê veguhezîne navenda Galeriyê.
Xebatek ku bi xeletî ji hêla rexnegirên hunerê ve hatî winda kirin: Portreya keçek - belkî di sala 1910-an de hatî boyax kirin û du sal şûnda li Dresdenê li Grosse Kunstausstellung hate pêşandan. Di sala 1997-an de, şaheser hate dizîn û di Kanûna 2019-an de ji nu ve hate dîtin. Naha ew di kasa Banca di Piacenza de tê girtin û dê di demek nêzîk de li Galeriya Ricci-Oddi were veguheztin. Nirxa wê di navbera 60 û 100 milyon euro de tê texmînkirin.
Çalakiya Klimt di 11 Çile 1918 de hate qut kirin: dema ku ji gera Romanyayê vedigeriya ew ji ber grîpa spanî tûşî mejî û pişikê bû. Piştî meheke tijî eziyet di 6ê Sibatê de jiyana xwe ji dest da. Schiele (ku bi Kokoschka re li ser dîmena hunera Viyanayê wekî şûngirê wî yê îdeal dihat hesibandin) ew li ser nivîna mirinê bi pastel xêz kir. Ew li Viyanayê li goristana Hietzing hat veşartin. Gelek tabloyên wî neqediya mane.
5ê çiriya pêşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Coulombs, Eure-et-Loir
Coulombs, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Hêlîndîr
Hêlîndîr (bi tirkî: Çitliköy), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Halit Akçatepe
Halit Akçatepe (jdb. 1ê kanûna paşîn a 1938; li Üsküdar, Stembol ; m. 31ê adara 2017), lîstikvanekî tirk bû.
Jiyan
Halil Akçatepe Li Üsküdar di 1-ê kanûna paşîn a 1938an de  hat cîhanê. Ew li dibistana seretayî Refik Halit Karay Mektebi de xwendi bû. Bavê wî Sıtkı Akçatepe ye. Perwerdiya wî ya lîstikvaniyé tune bû. Destpêka wî di pîşesaziyê di rola zarokekî di fîlimeke bavê wî de bû dema ku ew pênc salî bû. Akçatepe xwendina xwe li Lîseya Saint-Benoît li Stembolê qedand.
Wî di fîlmanên Hababam Sınıfı de, ku bavê wî jî lîstiye de, rola xwe ya herî navdar wekî Güdük Necmi lîst. Her wiha gelek fîlmên bi lîstikvanên gelêrî wekî Kemal Sunal, Tarık Akan, Adile Naşit, Şener Şen, Ayşen Gruda û Münir Ozkul re jî hebûn.
Jiyana kesane
Dayik û bavê Halit Akçatepe jî lîstikvan in. Diya wî, Leman Akçatepe, û bavê wî Sıtkı Akçatepe ye ku ji bo rola wî wekî "Paşa Nûrî" di fîlma Hababam Sinif de tê nasîn. Lîstikvanê, ku du caran zewicî bû, di 1963 de yekem zewacê bi Tülin Akçatepe re çêkir, û wê du keçên wî hene bi navê Itır (1964) û Ebru (1968). Di sala 1981an de ew ji Tülin Xanım re hatiye veqetandin, lîstikvan bi Rezzan Akçatepe, ku ji wî 39 sal biçûktir bû, zewicî. Ji vê zewacê, keça wan Günsu di sala 2001an de ji dayik bû. Halit Akçatepe û Rezzan Akçatepe di sala 2009an de hatin veqetandin.
Schömberg, Zollernalbkreis
Schömberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Zollernalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Eslan Bêglû
Eslan Bêglû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Halit Akçatepe
Mirin
Halit Akçatepe di 31ê adarê sala 2017an de li Stembolê di 79 saliya xwe de mir. Bijîşkê Akçatepe daxuyand ku lîstikvanê, ku fîzototerapî girtiye, ji ber têrnekirina dil û têrnekirina hilmijê mir. Di 2ê nîsana 2017an de, ew li Goristana Karacaahmet hatiye veşartin, piştî merasîma bîranînê ya ku li Navenda Çandê Caddebostan  hatiye saz kirin û nimêja cenaze li Mizgefta Şakirin.
Birixan
Birixan, gundekî navçeya Colemêrgê Geverê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Kastl, Tirschenreuth
Kastl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ziglîk Korbilax
Ziglîk Korbilax, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Monthelie
Monthelie, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Nîtrî Gewrew Giçke
Nîtrî Gewrew Giçke, Nîtrî Gewre u Giçke, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Matê
{kurt}
Saint-Aubin-de-Crétot
Saint-Aubin-de-Crétot, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kajar
Kajar (bi tirkî: Akboğa), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Eldetal
Eldetal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Aurich (navçe)
Aurich, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Talanê
Talanê, gundekî navçeya Colemêrgê Geverê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Bastikê Serê
Bastikê Serê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
6ê çiriya pêşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Ziglîk Jor
Ziglîk Jor, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Simaylawa, Dûbis
Simaylawa, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Mele Mehmûdê Kurdî
Mele Mehmûdê Kurdî an Mehmûd el-Kurdî alimekî îslamê yê sedsala 17'an e ku di bin bandora Mele Çelebî de maye. Mehmûd el-Kurdî li Şamê hatiye dinyayê. 125 saliya xwe de sala 1663 wefat kiriye.
Krummennaab
Krummennaab şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Odeya rûniştinê
Odeya runiştinê cihên ku divê li malek be, ku endamên malbatê bi gelemperî li malê bi hev re ne, bi gelemperî li wêneguhêzê temaşe dikin û carinan jî dixwînin, axaftinên malbatê û çalakiyên wisa dikin.
Courbehaye
Courbehaye, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Odeya rûniştinê
Di xanî û warxaneyên nûjen ên îroyîn de, zewacê hêdî bi hêdî cihê xwe dane odeyên mêvan an salona. Odeyên runiştinê bi gelemperî ji paldank, maseyên qehwe, sêpiyan û pirtûkgehan pêk tê. Wêneguhêz ji bo odeyên rûniştinê di çanda Kurdî ya îroyîn de girînge. Li hin malan, odeyek bi argûnê odeya rûniştinê ye. Lêbelê, ev kevneşopî tê hiştin ji ber ku di sêwirana warxaneyê de ku îro îro tê çareser kirin dijwar e.
Her çend odeya rûniştinê ne yek ji wan hêmanan e ku xaniyek malê çêbikin, hema hema her mal xwedan perçeyek odeya rûniştinê ya ji odeya nivînê, pêjgeh û serşokê ye. Li hin malan, nemaze di celebên ku jê re dibêjin warxaneyên stûdyoyê, li wê pêjgehek û odeyek rûniştinê heye. Wan celeb re tê gotin pêjgeha amerîkan.
Courbehaye
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.