cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gelê Farsê
Dîrok
Împeratoriya Hexamenişî di dîroka kevin da ew împeratorî mezintirîn, xurttirîn û berfirehtirîn împeratorî bûye. Li deman demekê, desthilata wê li aliyê rojhilatê digehişt Efxanistan û Pakistana niha, li aliyê Bakurê rojhilatê digehişt Asyaya Navîn, li aliyê Bakurê Rojhilat digehişt peravên Deryaya Reş, li rojava digehişt tevaya Anatolî û parek ji nîvgirava Balkanê, tevaya welatên rojhilata navîn mîna Îraq, Sûrî, Urdun, Libnan, Filistîn, Îsraêl, Nîvgirava Erebistanê, Misir û parek ji welatê Lîbyayê. Rûberê împeratorî ya Hexamenişiyan nêzî 7.5 - 8.5 milyon kîlometirên çargoşe bû. Ev împeratorî wekî serhildanekê dijberî împeratorî ya Mîdiyan hat avakirin û bi qasekî xurt û bihêz bû ko du caran nêzîk bû tevaya Yewnanistana kevnare bigirt. Li dawiyê jî liser destê Îskenderê Mezin herifya. Leşkerê Îskender paytextê Hexamenişiyan, Persepolîs anko Parse şewitand.
Niştecîhbûn
Şûna Farisî rûdinin, Farsistan an jî tenê Fars tê gotin, li Rojavayê ev bi navê Parsya, bi yewnanî Persis bi îngilîzî Persia bi almanî Persien bi frensî la Perse, tê zanîn, ew hemû navana ji yonanî, latînî û bi farsiya kevn hatine girtin, û Osmaniyan vê derê re digot Ecem an Ecemistan û Ereban jî dogotin al-Acam an al-furs, welatê farisiyên îrohîn (nexşe: Farsiyên îranê) jî eynî deme merkeza welatê ariyanê, yane em karin bejin Îrana navendî.
Charly-sur-Marne
Charly-sur-Marne, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Adgon
Adgon, gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Ece Üner
Özge Ece Üner, ( li Stenbol) nûçegihan, pêşkêşvan û rojnamevana tirk e ku bi rexnegiriya xwe tê naskirin. Di 25ê hezîrana sala 2021an de wekî pêşkêşvana nûçeya sereke ya Show TVyê dest bi karê pêşkêşvaniya nûçeyan kir û 7 sal di heman qenalê de xebitî. Piştre di qenalên wekî Kanala D û TV100ê de wekê pêşkêşvana nûçeyan dest bi kar kiriye.
Jînenîgarî
Ece Üner, di sala 1981ê de li bajarê Stenbolê ji dayik bûye û keça Dinç Üner û Ayşe Meral Üner e ku demekê wekî rêvebera giştî ya CNN Türkê xebitiye. Piştî xilaskirina Lîseya Taybet a Koç, di sala 2003an de beşa Civaknasî û Dîrokê ya Zanîngeha Koçê qedand. Li Zanîngeha Parîsê beşa zimanê fransî xwend û li Brukselê li ser mijaran Yekîtiya Ewropayê perwerde wergirtiye. Dibistana Diyalog, Ragihandin û Pêşkeşvaniyê wek yekem a dewreyê qedandiye. Gotar û tezên wî li ser Aboriya Medya, Medya Cîhanî, Dîroka Medya û Pêwendiya Gerdûnî hene.
Xefnêrî
Xefnêrî kiryara bidestxistina agahdariya veşartî an nepenî an eşkerekirina heman tiştî bêyî destûra xwediyê agahdariyê ye. Ji kesê ku xefnêriyê dike re wekî sazûmanê xefnêrî an jî xefnêr re tê gotin. Xefnêr alîkariya saziyan dikin ku agahiyên veşartî derxînin holê.
Her kesek an daîra xefnêriyê (komek hevkariya xefnêran), di xizmeta hikûmetek, pargîdaniyek an operasyonek serbixwe de, dikare xefnêriyê bike. Pratîk nepenî ye, lewra ku ji hêla pênaseyê ve nayê xwestin. Di hin şert û mercan de, dibe ku bibe amûrek qanûnî ya sepandina zagonê û di rewşên din de, dibe ku neqanûnî be û bi qanûnê were cezakirin. Xêfnêrî rêbaza berhevkirinê ye ku tê de komkirina agahdariyê ji çavkaniyên nediyar vedihewîne.Xêfnêrî bi gelemperî perçeyek ji hewildana sazûmanî ya hikûmetek an endîşeyek bazirganî ye. Lêbelê, têgîn dibe ku bi dewletê re li ser dijminên potansiyel an rastîn ên ji bo armancên leşkerî xefnêrî bibe. Xêfnêriya li ser pargîdaniyan wekî xefnêriya pîşesaziyê tê zanîn.
Kotzen
Kotzen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Havelland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Bêwke
Bêwke, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Islamgunkî
Islamgunkî, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Şikeftên Cemaledîn
Şikeftên Cemaledîn gundekî ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Serî Tepey Gewre
Serî Tepey Gewre, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Dêsutak
Dêsutak, Dêstuk? gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ezîzlî
Ezîzlî, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Hemzîgan
Hemzîgan (navê wê bi tirkî Sağdıçlar lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.
Wasungen
Wasungen, bajarekî navçeya (Landkreis) Schmalkalden-Meiningenê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Gomên Şêx Şehab
Gomên Şêx Şehab, carina weke Gomên Şêx Şab dihêt nivîsandin mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Se (tîp)
Se ( ث ) herfa çarem a alfabeya erebî ye.
Kirchdorf an der Amper
Kirchdorf an der Amper şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freising li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hawdos
Hawdos, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Tarûnê
Tarûnê, gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.
Le Charmel
Le Charmel, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
GNU
Projeya GNU ji aliyê Richard Stallman hat dan dest pê kirin. Armanca vê projeyê çêkirina sîstemeke bikaranîna kompûteran a azad bû. Berdewamên sîstema GNU îro wek Linux tên bi kar anîn. Ji ber vê yekê şûna "Linux" jî "GNU/Lînux" tê gotin.
"Gnu" jî navê lawirekê ye, ji ber vê yekê wekî sembola GNU gelek car serê vê heywanê tê bi kar anîn.
Lîsansên GPL û Lîsansa Belgekirina Azada GNU (GNU FDL) ji bo projeya GNU hatin nivîsandin. Linux û Wikipedia îro projeyên herî mezin bin vê lîsansan in.
Mörsfeld
Mörsfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nurgül Yeşilçay
Nurgül Yeşilçay, ( li bajarê Afyonê) lîstikvaneke tirk e ku bi taybetî bi rolên xweyên di salên 2000î de hatiye naskirin.
Kariyer
Nurgül Yeşilçay di 26ê adara sala 1976an de li bajarê Afyonê ji dayik bûye. Dibistana navîn û lîseyê li Îzmîrê qedandiye û di sala 2001ê de beşa Şanoyê ya Zanîngeha Anadolu ya Eskîşehîrê qedandiye. Nurgül Yeşilçay, bi rola xwe ya bi navê "Gülsüm" di rêzefîlma İkinci Bahar de ku di dema xwendina zanîngehê de rol wergirtiye, hatiye naskirin. Di sala 2002an de bi rola "Bahar Karadağ" a di rêzefîlma Asmalı Konak a ku derhêneriya rêzefîlmê Çagan Irmak dikir, zêdetir bi navdar dibe. Di heman salê de, bi Teoman re di filmê Mumya Firarda rol wergirtiye. Di sala 2003an de, wê bi Özcan Deniz re di rêzefîlmê Asmalı Konak-Hayat de ku berdewamiya rêzefîlma Asmalı Konak a ku derhêneriya rêzefîlmê Abdullah Oğuz dikir, rola sereke parvekiriye. Di sala 2005an de di 12emîn Festîvala Fîlman a Qozeya Zêrîn a Edeneyê de xelata "Lîstikvana Herî Baş" bi rola xwe ya "Kostak Emîne" di fîlma Eğreti Gelin a bi derhêneriya Atîf Yilmaz ve wergirt. Di heman salê de bi Hande Ataizi re di rêzefîlma Melekler Adası de rol werdigire.
Deyoses
Deyoses, Diyaku , Diyako, yewnanî dibêjinê Diyukis, anku Dêiokês (Δηιόκης, Deiókes, Deioces) (728 berî zayînê - 715/714 berî zayînê), keyekî medî bû.
Nêzîk 700 sal berî zayînê li nav gelê Med kesayetiyek dijiya ku ji aliya hemû mediyan rêz û hurmeteke taybet hebû, Navê wî Diyako bû. Diyako miroveke bi awez, têgeheştî u navdarê gundê xwe bû ku bawer dikir li navberî "stem "u "dadmendî" de xebateke hemîşeyî û hetahetayî heye.
Gel ku lêzanî, jêhatî u têgeheştî bûn u dadwerî ya Diyako dîtbûn jibo çareserkirina gîr u girift u kêşe u ajaweyan ji wi yarmetî dixwestin u diçûn aliya wî.
Diyako bû xoşewîstê gel u nawbanga wî derkete holê, bi wê rengî ku jibona dadgerî u mêrxasî ji aliya xelk re daxwaz lê hat kirin ku bibê serok u patşayê wan. Ew jî ku bi bilavî u alozî ya navçe nerazî bû, wê daxwazî qebûl kir u biriyar da madan le cem hev kom bike u ji wan neteweyeke yekgirtî u hawbeş pêk bihîne.
Yekem kar ku Diyako kir ew bû ku ji xelkê xwest waz ji hevkûjî bihînin u li cem hev kom bin u ferman da ku paytexte çê biken. Lewma bajarê  Ekbatan (Hemedan) ava kir. Ew bajar heft dîwarê bazneyî li dewra wê hebû u her dîwar jî ji wê din bilindtir bû u baregahê şa u xezêneyên wî li nav axirîn dîwar de bû. Rengên wan dîwaran birîtî bûn ji: sipî, reş, erxewanî, şîn u narincî. Herwisa dîwarên navîn, yek bi zîv u ewî din bi zêr dapoşadibûn.
Breanne Benson
Breanne Benson, ( li Tîrana, Albanya) lîstikvanek pornostêrkeke albanî ye ku li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê dijî.
Jiyana wê
Breanne Benson bi navê rastî Benedetta Hamzai   li Tîranayê ji dayik bû, lê malbata wê di zarokatiya xwe de koçberî Îtalyayê bû, û dema ku ew 7 salî bû, çû Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê. Ew li San Diego, Başûrê Kalîforniyayê man, ku wê ji dibistanê mezûn bû û li zanîngehê derûnnasî xwend. Di 19 saliya xwe de, Brina dest bi kişandina wêneyan ji bo kovarên mezinan kir. Ew ji hêla hevalek baş, Tanya James, ku Breanne bi wê re li klûbek şevê dansand, hat pornografiyê. Tanya di wê demê de lîstikvanek fîlimê porno nas kir û di bin pêbawerkirina wî de, di çend fîlman de jî lîst. Breanne, biryar da ku ew dikare bibe kêf û şahî, di heman demê de biryar da ku wê biceribîne. Yekem fîlma ku wê tevî Tanya tê de lîstiye bi sernavê Cockless 23 bû û ew di sala 2003 de hate kişandin. Breanne dest bi kariyerek nû kir, bi hêviya ku kes wê nas neke, lê ew di demek kurt de ji hêla hevala wê ve hat kirin, ku wêneyan li ser welivetogether.com dît û dûv re li ser xwişka xwe ya mezin û tevahiya malbatê fêr bû. Di sala 2004an Breanne ji ber zexta malbatê dest ji kişandina fîlmê berda û  û di van salan de tenê di dîmenên bi tenê  û dîmenên bi keçan re lîst. Demek dirêj li klûbên şevê yên Kalîforniyayê wekî xwerûsker xebitî. Di havîna 2009an de wê biryar da ku vegere pornografiyê û di payîza heman salê de yekem car dîmenê seksê bi mêrê xwe re kişand.
Ew di kanûna paşîn a 2011ê de wekî Keça Mehê ya kovara Penthouse hate hilbijartin.
Yekîtiya Ewropayê
Yekîtiya Ewropa, bi kurtasî YE (bi îngilîzî: European Union (EU), elmanî: Europäische Union, frensî: Union européenne), rêxistina navneteweyî ya aborî û siyasî ye di navbera 28 welatên Ewropayê de. Di sala 1992an bi Peymana Maastrichtê ava bû ye navê YEyê pejirandiye. Bingeha zagonî ya yekîtiyê Peymana Nice ya ku di sala 2003an de xebitî an go bû meriyet. Alaya Yekîtiya Ewropayê ji 12 stêrkên zer yên li ser zemîna şîn hatine bicîhkirin pêk tê. Ev ala di 29ê gulana sala 1986an de li Brukselê ber bi ezmana hatiye bilindkirin. Sirûda Yekîtiyê, beşa 4em a "Pesna Şadiyê" ya senfoniyaya 9em a Beethoven e. Roja Yekîtiyê 9ê gulanê ye. Yekitiya Ewropayê xwedî pasaport û ehliyeta hevbeş e.
Dîrok
Parzemîna Ewropayê bi sedan salan bû şahidê şerên gelek mezin û dijwar. Di navbera salên 1870 û 1945an Almanya û Fransayê li hemberî hev sê caran şer kirin. Gelek mirov di van şeran de jiyana xwe ji dest dan. Hîn serokên welatên Ewropî ji bo ku di nav xwe de aştiyeke domdar damezrînin baweriya xwe pê anîn ku divê yekîtiyek aborî û siyasî ava bibe. Piştî Şerê cîhanî yê duyem, welatên ewropî ji bo birînên xwe yên şer derman bike û aştiyek pêk bîne ketin hewldana. Di sala 1950î de ji aliyê Wezîrê karûbarên derveyî yê Fransayê Robert Schuman ve ji bo yekkirina pîşesaziyên komir û hesinê ya welatên Ewropaya Rojava, planek hate danîn. Piştre Peymana Parîsê hate îmzekirin û di encamê de di sala 1951an Civata Komir û Pola ya Ewropayê (CKPE) (European Coal and Steel Community) bi şeş endamên ku ji Belçîka, Almanyaya Rojava, Lûksembûrg, Fransa, Îtalya û Holendayê pêk dihat hate damezrandin. Di van welatan de biryarên ku derbarê komir û polayê hatine girtin li saziyeke bilind serbixwe û serwelatî ya bi navê Otoriteya Bilind (High Authority) hate dewirkirin. Serokê yekemîn ya vê saziyê Jean Monnet bû. Di nava çend salan CKPE ew qas serkeftî bû ku şeş welatên endam, di derbarê pêşvebirina hevkariya di nav xwe û ji bo yekkirina beşên an go sektorên din yên aboriyên xwe biryar girtin.
Peyama Romayê, 1957
Di sala 1957an Peymana Romayê îmze kirin. Di encamê de Civata Vejena Atomî ya Ewropayê (European Atomic Energy Community) û Civata Aboriya Ewropayê (European Economic Community) hate damezrandin. Welatên endam bi darxistina "Bazara Hevbeş" ya di nav xwe de, hemû astengiyên bazirganî ji holê rakirin.
Di destpêkê de endamên Parlamena Ewropayê ji parlamenên neteweyî dihatin hilbijartin. Di sala 1979an hilbijartin hatin lidarxistin. Bi vê riyê li hemwelatiyên welatên endam, derfeta hilbijartina li gor daxwaziyên xwe hate dayîn. Ji wê salê şûn de ji her 5 salan carekê hilbijartin hatin li darxistin.
Peyama Maastrichtê, 1992
Peymana Maastrichtê (1992) ji bo destpêkirina hevkariya di navbera hikûmetên welatên endam bû firsendek nû. Bi tevlîkirina mekanizmeya hevkariya navbera hikûmetan de li sîstema civatê ve, Peymana Maastrichtê Yekîtiya Ewropayê derxist holê.
Di destpêkê de girîngi li ser polîtikayên hevbeş yên di derbarê komir û polayê û polîtikayek hevbeş derbarê cotemeniyê bû. Armancên polîtikayên din bi derbasbûna demê û bi pêwistiyan ve derket holê. Hinek armancên polîtikayên bingehîn bi guherîna şert û mercên demê, hate guherîn.
Bi derbasbûna wextê girîngiya têkiliyên YE bi welatên din re zêdetir bû. YE, bi welatêb din re li ser peymanên bingehîn ya bazirganî û alîkariyê peymanan çêdike û polîtikayên karûbarên hevbeş yên derveyî û ewlekariyê pêşvedixe.
Ji bo ku dewletên endam astengiyên bazirganî yên di navbera xwe de ji holê rakin û ji bona avakirina bazareke ku tê de gerîna kes, xizmet, mal, sermayeyan serbest be, gelek wext derbas bû. Di dawiya sala 1992an de "Bazara Hevbeş" bi şêweyekê fermî hatibû darxistin.
Di salên 90î de bi rakirina kontorolên gumrik û pasaporta di nav sînorên YE yê hindurîn, li Ewropayê hatin û çûyîn hêsantir bû. Bi vî awayî xwendina zaningehê ya li derveyî welêt jî hêsantir bû. Yekîtiya Ewropayê, di sala 1992an de ji bo derbasbûna li cûreyek diravê ku ev yek wê ji aliyê Banka Navendî ya Ewropayê ve bihate birêvebirin û ji bo Yekîtiya Aborî û Diravî pêşvebixe, biryaran girt. Di 1ê kanûna paşîn sala 2002an ji nav 15 endamên Yekîtiya Ewropa 12 welatên endam ji bo bikaranîna dirava hevbeş ya Euro yê dev ji diravên xwe yên neteweyî berdan. Ev 12 welat Belçîka, Almanya, Yewnanistan, Spanya, Fransa, Îrlenda, Îtalya, Lûksembûrg, Holenda, Awistirya, Portûgal û Fînlenda ne. Piştre bi endambûn Slovenya yê hejmara van welatan gihîşt 13 yê.
Erdnîgarî
Dewletên endamên Yekîtiya Ewropî rûberek 4.233.262 kîlomêtre çargoşe rûerd vedihewîne. Çiyayê herî bilind ê yekitiyê Çiyayê Blancê ye li Alperên Graianê bi qasî 4.810.45 mêtre ji asta deryayê bilind e. Xalên herî nizm ên yekîtiya ewropayê Lammefjorden, Danîmarka û Zuidplaspolder, Holanda ye ku 7 mêtre ji asta deryayê jêrdetir e. Erdnîgarî, avhewa û aboriya YE ji hêla peravê wê ve ku 65.993 kîlomêtre dirêj e, bandor dike. Tevê herêmên derveyî welat ên Fransayê ku li derveyî parzemîna Ewropayê ne, lê endamên yekîtiyê ne, YE ji Arktîkê (bakur-rojhilatê Ewropayê) heta tropîkal a (Guiana ya Fransayê) herî zêde cureyên avhewayê diceribîne û ji bo YE navîna meteorolojiyê bi temamî bêwate dike. Piraniya nifûsê li herêmên xwedan avhewaya deryayî ya nerm (Ewropa Bakur-Rojava û Ewropaya Navîn), avhewa Deryaya Navîn (Ewropa Başûr), an avhewa germ a havînê ya parzemînî an hemîboral (Bakûrên Balkan û Ewropa Navîn) dijîn.
Niştecihên yekitiyê bi piranî bajarvanî ne. Ji 2006an vir ve ji sedî 75 ê niştecihan li herêmên bajarî dijîn. Bajar bi giranî li seranserê Yekîtiya Ewropî bi komek mezin li Benelux û derdora wê belav bûne. Gelek herêmên li derveyî welêt û girêdayîbûna welatên cuda yên endam jî bi awayekî fermî di nava Yekîtiya Ewropayê de cih digirin.
Dewletên endam
Yekîtiya Ewropayê, bi endambûna gelek welatan roj bi roj fireh û mezin bû. Almanya, Belçîka, Fransa, Holenda, Îtalya, Lûksembûrg di 1951ê wek damezrêner, Danîmarka, Îrlenda û Brîtaniya Mezin di 1973an, Yewnanistan di 1981ê, Spanya û Portûgal di 1986an, Awistirya, Fînlenda û Swêd di 1995an, Çekya, Estonya, Kîpros, Letonya, Lîtvanya, Mecaristan, Malta, Polonya, Slovakya û Slovenya di, û Bulgaristan, Makedonya û Romanya di 2007an bûn endamê Yekîtiya Ewropayê. Di dawiyê de di de Kroatya bû 28êmîn endama Yekîtiyê. Ji bilî van Tirkiyê berendamekî Yekîtiya Ewropayê ye. Ji bo bi 28 endamên xwe re pergala ku Yekîtiya Ewropayê li ser ava bûye çalaktir bixebite, divê mekanizmeya biryargirtinê baştir bihata lidarxistin. Ji bo vê yekê Peymana Nice li ser xebat û meşandina YE yê zagon û fermanên nû xist xebitandinê. Ev peyman di 1ê sibatya sala 2003an xebitî.
Ji bo ku welatek bibe endam, divê krîterên Kopenhagê, ku di civîna 1993an ya Konseya Ewropî ya li Kopenhagê de hatine diyarkirin, bicîh bîne. Ji bo van demokrasiyek bi îstîqrar hewce dike ku rêzê li mafên mirovan û serweriya qanûnê bigire; aboriya bazarê ya bikêrhatî;  û pejirandina erkên endamtiyê, di nav de qanûnên yekitiyê. Nirxandina cîbicîkirina pîvanan ji aliyê welatekî ve, berpirsiyariya Konseya Ewropayê ye. Benda 50emîn ya Peymana Lîzbonê destûra derketina endamekî ji YEyê dide. Du herêm ji yekîtiyê veqetiyan: Grînlenda (wîlayeteke xweser a Danîmarkayê) di sala 1985an de vekişiya. Di sala 2017an de Keyaniya Yekbûyî benda 50îemîn a Peymana Yekitiya Ewropayê bi awayekî fermî betal kir û di sala 2020an de bû yekem dewleta serwer ku ji YEyê vekişiya.
Pêvajoya firehbûnê
Damezrandina Yekîtiya Ewropayê bi îmzekirina Peymana Parîsê (1951) ya ji bo avakirina Civata Komir û Pola ya Ewropayê û bi îmzekirina Peymana Romayê (1957) ya ji bo avakirina Civata Vejena Atomî ya Ewropayê (EURATOM) û Civata Aborî ya Ewropayê, bi îmzekirina ji aliyê şeş damezrêneran ve pêk hatibû. Hejmara welatên endam piştî şeş welatên damezrêner yên Belçîka, Fransa, Almanya, Îtalya, Lûksembûrg û Holenda bi pêkhatina 6 pêvajoyên firehbûnê gihîşte 28ê:
Baracûq
Baracûq gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 519 kes (88 malbat) bûn.
Kranzberg
Kranzberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freising li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Silifke
Silifke, yek ji navçeyên perava Deryaya Navîn û navçe ya parêzgeha Mêrsînê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê
Erdnîgarî
Silifke, navçeyake perava Deryaya Navîn e.
Reşik, Hezro
Reşik mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Tionek
Tionek an Tihonek, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Cîm (tîp)
Cîm ( ج ) herfa pêncem a alfabeya erebî ye.
Megan Fox
Megan Denise Fox, (Oak Ridge, Tênêsî, DYA) lîstikvan û modeleke amerîkî ye. Wê di fîlmê bi navê Holiday in the Sun yê 2001an de dest bi rola xwe ya lîstikvaniyê kirîye.Dûv re wê di gelek fîlim û rêzefîlman bi role piştgirî kirîye. Her wiha wê bi role sereke di ABC Hope & Faith ya di salên 2004 û 2006an lîstîye. Fox bi rola xwe ya pêşî di fîlmê komediya muzîkê ya ciwanan ( Confessions of a Teenage Drama Queen ) de di sala 2004an de karê lîstikvaniyê kirîye.
Jînenîgarî
Megan Fox di 16ê gulana 1986an de li Oak Ridge, Tênêsî, ji dêûbav Gloria Darlene (Cisson) û Franklin Thomas Fox ji dayik bû. Wê zarokatiya xwe li nêzê Rockwoodê derbas kir. Dêûbavê wê dema ku Fox sê salî bû ji hev cuda bûn. Diya wê paşê zewicî, ​​Megan Fox û xwişka wê li ba bavmalî ya xwe Tony Tonachio mezin bûn. Ew bi baweriya pentekostî hate mezinkirin, lê paşê 12 salan çû dibistana katolîk. Wê got ku her du xwîşk "bi pirbawerî" bûn û ku nehiştin ku wê hevalek wanên kur hebe û hevalan vexwendî mala xwe bike. Heta ku têra xwedikirina xwe dirav bi dest dixist ku xwe xwedî bike, bi dayika xwe re xwe re jiyan dikir.
Fox di 10 saliya xwe de, piştî koçî St. Petersburg, Florîda bûn û perwerdehiya xwe li wir domand. Dema ku ew 13 salî bû dest bi modeltiyê kir û gelek xelat ji Kongreya Modelê û Talenta Amerîkî ya 1999an li Hilton Head, Karolînaya Başûr stand. Di 17 saliya xwe de, wê ji dibistanê ceribandin bi navnîşanê ji bo ku biçe Los Angeles, Kalîforniya. Fox bi serbestî li ser dema xwe ya dibistanê peyivî, diyar kir ku di dibistana navîn de ew hate tacîz kirin û neçar bû ku nîvro li serşokê bixwe da ku "pakêtên ketçap neyê pel kirin". Wê got ku pirsgirêk ne awirên wê bûn, lê ku ew "her dem bi xortan re çêtir hevûdu bû" û ku "hin kes bi awayek çewt xapandin." Fox her wiha got ku ew di dibistana navîn de qet populer nebû, û ku "her kes ji min nefret kir, û ez tevde derbeder bûm, hevalên min her gav xort bûn, kesayetek min a pir êrişker heye, û keçan ji bo vê yekê ji min hez nedikir. Di jiyana xwe de ez tenê bi yek hevalek min keç hebû"  Di heman hevpeyivînê de, ew behs dike ku ew ji dibistanê nefret dike û "tu carî di perwerdehiya fermî de bawermendek mezin nediye" û ku "perwerdehiya ku ez dibînim bêwate xuya dikir. Ji ber vê yekê, ez bi awayekî li wê beşê (dibistana navîn) hatim kontrol kirin."
Kariyera wê
Megan Fox di 5 saliya xwe de dest bi dersên şano û reqsê dike. Di 10 saliya xwe de ew bi malbata xwe re çû Florîdayê û xwendina xwe li wir dewam kir. Di 13 saliya xwe de, ew dest bi lîstikvanî û modesaziyê dike. Di sala 1999an de, wê xelatên cûrbecûr di Pêşbaziya Model û Talent a DYA yê de stand. Fox bi fîlmê Holiday in the Sun di çapemeniya tabloîd de ji Ashley Olsen re hevrikek nîşan dide. Bilindahiya bejna Megan Fox 163 cm ye. Ew ji sala 2007an û vir ve bi Brian Austin Green re ye. Hevjîn di 2010an de zewicîn. Dii salên pêşîn de ew bi şibandin a Angelina Jolie, gelek hate axaftin. Di 2010an de, wî di vîdyoya muzîkê ya Eminem û Rihanna ya "Love The Way You Lie" de lîst. Di 27ê îlona 2012ê de kure wê, Noah Shannon Green hate dinê.
Märkisch Luch
Märkisch Luch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Havelland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Cebrawe
Cebrawe, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Geçîk
Geçîk, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Pungîne
Pungîne, gundekî bi ser Hîrana navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bêtlox
Bêtloq an Beytloq, carina weke Beytlok dihêt nivîsandin, mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Avbirî
Avbirî, gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Dûlgeh
Dûlgeh, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Gundikê Melî
Gundikê Melî an jî Gundikê Melê, bajarokekî Şirnexê ye. Herçiqas hinek gundiyan ji gund barkirîbin jî, niha nêzîkî 5000 nifûsa vî gundî heye û weke nehiyeyek dewam dike.
Hingivî û gezuyê gundik meşhûr e. Gelik alim û zanayên mezin jê râbune, wek Şêx Şemsedînê Şehrînûhî (m. 1943), Şêx Xalidê Berwarî Gundikî (m. 1921) û Mele Derwêş.
Çûyîna ser ziyaretê Temtemo
Li Gundikê Melê her sal pehîzê de diçine ser ziyaretê. Navê goristanê weke ziyaret tête bikaranîn.
Ev adet ji 300 salan zêdetire hema li Gundikê Melê dewam dike. Her malekî ji bo ziyaretê gîskekî hazir dikin û gava diçin ser ziyaretê ewî gîskî serjê dikin.
Atlas
Atlas di mîtolojiya yewnanî de tîtanê bihuştê, hin çavkaniyan de tîtana esmanê hildigre. Sembola wî giloverê esmanê, warê wî rojava Gaîayê bû. Bavê wî Iapetus, diya wê Klîmenê bû.
Gundikê Melî
Çûyîna ser ziyaretê Temtemo
Gundî hemî tekbîra xwe dikin yek û siharê piştî taştê rêdikevine.
Heştan
Heştan, gundekî Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Atlas
Atlas rêberekî Tîtanan ku beşdarî Şerê Tîtanan bûyî bû. Di encamên şer de Xwedawendên olîmpûsê serketî derketin û Zeus cezayekî da Atlasê. Cezaya wê hilgirtina asîmanê bû. Heman demê de dihat bawerkirin ku ew ji mirovan re stêrnasiyê hîn kiriye.
Sê jinên wî hebû. Ya ewil Pleione bû heşt keçê wî ji Pleione çêbû yek ji wan , Kalîpso û yên din jî Heft Pleiad bûn. Navê Pleîadan jî bi rêzê de Maya, Elektra, Taygete, Alkyone, Kelano, Asterope, Merope bûn. Jina duyem Okeanîdek binavê Aethra bû. Ji wê keçên wê binavê Hyades û kurê wî Hias. Jina wî ya dawî jî (hin çavkaniyan da diya wê) Hesperîdes bû. Ew jî diya Hesperîdan bû. Navên wan jî Aigle, Erytheia, Hesperie, û Arethousa bûn.
Leheng Hêraklês û Atlas
Atlas li baxçeyên Hesperîdan de cezaya xwe ya hilgirtina dinyayê dikir. Di nav peywirên Hêraklêsê de dizîna sêvên Hesperîdan jî hebû. Hêrakles rasta Atlasê hat. Lihev hatin; Di demekî kurt de Hêraklês bihûştê hilgirta, di wê wextê de jî Atlas bi çûya û sêvan ji bo Hêraklêsê bi aniya. Atlas bihûştê da ser milê Heraklêsê û çû. Piştê wextekî direng de zivirî hat. Lê ne dixwast ku dîsa bihûştê hilbigre. Hêraklês neçar ma û wê xapand. Dîsa bihûştê da ser milê wê û sêvên xwe ji wê stand û çû.
Gundikê Melî
Çûyîna ser ziyaretê Temtemo
Welhasil kes namîne betal. Zarok ji jixwere dilehîzin. Wextê bu demê nimîja nîvro, zelam hemu dest û destmîjên xwe digirin û bihevre nimîja nîvro cemaet dikin. Feqeyek diçe ser berê bilind bang dide, paşê melayê gund diçe pêşiyê û nimeja xwe dikin. Piştî nimîjê xwarinê hazir dikin. Ji her malekî laliyên xwarinê têne ber zelaman. Zelam li cihekî, zarok li cihekî xwarina xwe dixwin. Piştî xwarinê herkes (jin, zelam, zarok) diçin ser qebrên (gor) miriyên xwe. Dewr û Yasînan dixwînin. Xêr û xêratan dikin. Der û berên qebrên xwe paqij dikin.
Van salên paşiyê de nifûsa Gundik mezin bûye. Hêdi cih ser ziyaretê namîne. Sala 2008'ê belkî 3000 mirov pirtir hatîbun ser ziyaretê.
IPhone 4
Ew yek bû ji iPhonên herî baş û zîrakên Kompaniya Apple. Ew ji nifşa 4 bû, ku piştî iPhonên 1 û 2 û 3 hatin ragihandin, iPhone 4 jî yekem car di 7ê hezîrana 2010an de li Konferansa Pêşvebiran Cîhanî ya Kompaniya Apple li San Francisco hate eşkerekirin.
Kamera
IPhone 4 û kameraya piştê 5 megapixel -a pêşiyê bi 3,85 heye. lens lens mm / 2.8 û birûskek LED. Kameraya 5-megapixel a piştê dikare bi kuwalitiya 720p vîdyoyên HD tomar bike û mirov dikare her du kamerayan ji bo tomarkirina wêne û vîdyoya bi kar bînit. Di kameraya piştê de 5 "om zoom dîjîtal" heye.
Vital Cuinet
Vital-Casimir Cuinet an jî Vital Cuinet (z. 19'ê berfanbarê 1833 - m. 6'ê rezberê 1896) erdnîgarzanekî fransî bû.
Nivîskarê berhema navdar a La Turquie d'Asie - Géographie administrative, statistique, descriptive et raisonnée de chaque province de l'Asie-Mineure ye. Berhema xwe di sala 1891'ê de derxist û çavkaniyeke girîng e di warê erdnîgara herêmên Bakurê Kurdistana salên dawî yên sedsala 19'an de.
Vital Cuinet li Longuevilles (Doubs, Fransa) di 19'ê kanûna 1833'an de hatiye dinyayê û li Konstantînopelê (Stenbolê) di 6'ê îlona 1896'an de çûye rehmetê. Li Stenbolê veşartî ye.
Gijnîj
Gijnîj an jî Şemujek (Coriandrum sativum) hêşînahiyek, riwekek ji famîleya bexdenûsan (Apiaceae yan Umbelliferae) e. Giha û yeksalane ye. Du cureyên wê hene. Çandinî (kedî) û kûvî (bejî). Hêşînahiyek bêhnnexweş e.
Bejna wê 20- 80 cm bilind dibe. Belgên wê keskê vekirî û 3 pirt wek bexdenûsan e. Kulîlkên wê di gupikên çîqan de dibişkivin, 10-20 lib bi hev re sîvankekê pêk tînin, hêkane û sernûxîn in. Rengê kulîlkan spî û peyazî ne. Fêkiya wê girover, rengê wan reş, esmer an jî qehweyî ne. Ji gijnîjê çay, dermanên xweristî, ji rûnê bizrê wê ji bo tedawiyan aroma, bizrê wê jî wek biharbêhn (biharat) tê xebitandin.
Cirzê, Stewr
Cirzê (1946: Cirzi; ), gundê Stewrê ya ku navçeya Mêrdînê ye. Berê gundekî Amedê bû. Him li ser waadên Mala Qawakan yê Stewrî û him jî ji ber ku di ji çiya rê Stewrê ji bajarên din nêzîktir bû, gund, weke rêzgundên xwe Dêrîş, Quzêrîb û Çilstûnê di encama plebîsîteke berî niha 50-60 sal xwe bi Stewrê ve girêdaye. Lê tu fêde û kar û bar ji Stewrê nedîtiye; lewra heyta sala 2005an ew jî weke Quzêrîb û Dêrîşê bê av mabû.
Cakbini.com
Cakbini.com (yê rast Çakbînî.com, lê ev nivîsandina di înternetê da ne tê pejirandin) malperek e ku di sala 2008ê de hate holê.
Cirzê, Stewr
Dîrok
Di sînorê navçeya Amedê Bismil û Stewrê de ye. Di sala 1993yan de gund hate valakirin lê di sala 2004an de dîsa ji niştecihêyê rê hate vekirin. Lê piraniya gundiyan venegeriyan.
Cakbini.com
Weblogek e ku divê ciwanên kurd teşwîqî nivîsandina bi zimanê kurdî bike.
Cirzê, Stewr
Dîrok
Gund ji sê malbata ye: Malbata Eyo, Malbata Ehmê û Malbata Azo...
Lînak
Lînak, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Cirzê, Stewr
Dîrok
Di dema Osmanîyan de di bin hîmayeya Ehmed Axa yê Ewînî de bû. Lê gundî bi xwe ne jî Eşîreta Sûrguçîiyan in. Malbata Ehmê Necarî ne
Cakbini.com
Sernivîskarê wê Sîdar Bengîn Epozdemir e.
Cirzê, Stewr
Erdnîgarî
Gundekî pir dîrokî ye, her çar aliyê wê xerabeyên avahiyên kevn û şikeft he ne. Şikeftên gund bi giranî îroj wek axur dihên bikaranîn. Weke Rêzgundên xwe başûrê gund Çiyayê Stewrê, bakûrê wê Deşta Bismilê ye. Li derûdora wê gundên Çilstûn, Xindeq, Quzêrîb, Dengiza, Îsepar, Gundikê Pîrê û Ewîna he ne. Çilên wê sar; bi berf û baran; havînên wê germ û ziwa derbas dibin.
Heremên gund
Taht Meyrem, Bêndara Elîkê, Tahta Bêşê, Xerap, Xerêp, Warê Bêrimê, Tahta Mêşê, Giyarê Cirda, Darikê Melê.
Aborî
Debara gund bi çandinî, xwedikirina heywanan (wek mî, bizin, ker, qantir, hesp, mirîşk, şamîk û hwd), bi etariyê û bi baziganiyê (alvêr) ye.
== Leystokên gund = = Bizina Kejo, Çavikê Şirdonekê, holê (golf), xarmenaj, dar û pil, birrê, heftok, pilik, tilîpintkê, çakûç û herî,gok, morik, kab, çavgirtînek, veşartok, kerik, kerikê reş dîwaran, pizpilêr, sing û sêmero.
Fêntera Jêrîn
Fêntera Jêrîn an jî Feyntera Jêrîn mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Nerex
Nerex, gundekî Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Xe (tîp)
Xe ( خ ) herfa heftem a alfabeya erebî ye.
Di alfabeya kurdî ya latînî da ev deng bi tîpa x tê nivîsandin.
Fêntera Jorîn
Fêntera Jorîn an jî Feyntera Jorîn mezrayeke ku bi navçeya Hezroya Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Barandûz
Barandûz gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 632 kes (160 malbat) bûn.
Charmes, Aisne
Charmes, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Morschheim
Morschheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mopêd
Hin ji wan dişibin bisîkletan lêbelê piraniya wan dişibin motorsîkletek û di rastî de bi gerek coreyan hene û her corayek bi rengekê û teybetmendiyên xwe ên cûda ne.
Dîrok
Gotina "moped" naha tenê ji bo wesayîtên kêm-hêz (pirî caran super-aborî) derbas dibû, lê pedal li hin motorsîkletên destpêkê, wek wêneya Douglas a 1912-an, hatin bicîh kirin.
Imran, Ceyhan
Imran, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Nennhausen
Nennhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Havelland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Serî Tepey Yûnis
Serî Tepey Yûnis, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Qişlaq Rûsta
Qişlaq Rûsta, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çîraqişle
Çîraqişle, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Sîdar Bengîn Epozdemir
Sîdar Bengîn Epozdemir (Carna: Sidar Bengin Epozdemir, yan jî Sidar Epozdemir, 1987 li Rotterdam, Hollanda) dadnas û parêzerekî kurd e. Kurê nivîskar Bedirxan Epozdemir e.
Epozdemir di 2010-ê de ji Fakûlteya Hiqûqê ya Zanîngeha Maastricht destûryariya xwe ya di warê Hiqûqa Ewropî (European Law) stand û ji wê salê ve wek hiqûqnasekî dixebite. Di 2011-ê de Master kir li Zanîngeha Leiden û di 2012-ê de li ber dadgeha Lahey (Den Haag) sond xwar û bû parêzer.
Ji 18 saliya xwe ve û di ber xwendina xwe de Epozdemir karê rojnamegerî û kunciknivîskariyê jî kiriye. Ji bo malpera Azady.nl Epozdemir wek rêveber û redaktor xebitî û wî herwiha 2 sal sernivîskarê beşa holandî ya heftenameya Rûdaw bû. Ji bilî nivîsên wî yên bi holandî û ingilîzî, di heftenameya Rûdawê de û li ser malperên cuda-cuda wek Netkurd, Rizgarî û Avestakurd nivîsên Epozdemir û kurtelekolînên wî yên hiqûqî bi kurdî jî derketin. Epozdemir hê jî carna ji bo Rûdaw dinivîse bi kurdî. Herwiha nivîsên wî yên holandî di malpera Rojane.nl de derdikevin.
Lîsteya fanosên deryayî yên Inglîstanê
Eva ha lîsteya fanosên deryayî (bircên deryayî) yên Inglîstanê ye.
Benê
Benê gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Xêstê
Xêstê, Xîstê, gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.
Golçiman
Golçiman, gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Langenbach, Bavyera
Langenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freising li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bêrkot
Bêrkot, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Cocorîs
Cocorîs, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Mehmediyan
Mehmediyan gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Maman, Şiwan
Maman, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Chartèves
Chartèves, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Spîndarok
Spîndarok, gundekî Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Gorî Gunûşî Xwarû
Gorî Gunûşî Xwarû, Gorginusî Xwarû, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Greta Martini
Greta Martini ( jdb.7ê tîrmeha 1985an li Galati, Romanya ) pornostêrkeke romanyayî ye.
Kariyera wê
Martini ji bo pargîdaniya hilberînê ya Pink'o dixebite, ku lîstikvana Roberta Missoni jî jê re fîlman çêdike. Fîlma wê ya yekem The G.M. Affaire ya derhêner Denis Marti bi serkeftî bû. Wê di pêşangeha erotîkê Venus Berlin di  sala 2008an de wek "Nûhatiya Ewropî" a herî baş hate xelat kirin.
Ẍeyn (tîp)
Ẍeyn ( غ ) herfa nozdehem a alfabeya erebî ye.
Bi kurdî jî, ev deng tê bilêvkirin. Di alfabeya kurdî ya latînî da bi pirranî bi tîpa x tê nivîsandin.
Celadet Alî Bedirxan di Hawarê da, bona vî dengî nîşanka Ẍ - ẍ pêşkêş dike û bikartîne.
Emilio Palma
Emilio Marcos Des Palma Morella (jdb. ) mirovê pêşîn e ku li Antartîkayê ji dayîk bûye û hatiye qeyîdkirin. Bi eslê xwe arjentînî ye.
Xoşgel
Xoşgel, gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912
Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912, yan jî Şerê Terablusê, şerê ku di salên 1911 û 1912an de navbera Îtalya û dewleta Osmaniyan de derbas bûye.
Di dema pevçûnan de hêzên Îtalyayê giravên Dodekan ên li Deryaya Egeyê jî dagir kirin. Îtalya bi Peymana Ouchy di sala 1912 de razî bû ku Dodecanese vegerîne Împaratoriya Osmanî. Lêbelê, nezelaliya metnê, digel bûyerên neyînî yên paşerojê yên ku ji bo Împeratoriya Osmanî nebaş bûn (destpêkirina Şerên Balkan û Şerê Cîhanê yê Yekem ), destûr da rêvebirina Îtalî ya demkî ya giravan, û Tirkiye di dawiyê de dev ji hemû daxwazên li ser van giravan di xala 15 ya Peymana Lozanê ya sala 1923an de berda.
Şer pêşgotina Şerê Cîhanê yê Yekem bû. Endamên Lîga Balkanan, bi qelsiya Osmanî û bi motîvasyona neteweperestiya Balkan a destpêkê, di Cotmeha 1912 de êrîşî Împaratoriya Osmanî kirin û çend roj beriya bidawîbûna Şerê Îtalo-Tirkî dest bi Şerê Balkanê yê Yekem kirin.
Carzo
Carzo, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Nêvava
Nêvava, gundekî Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Şeqlatê
Şeqlatê gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Gemşa profesyonel
Wrestling an jî gemşa profesyonel (kurteya Pro Wrestling e, herwiha bi kurdî zoranbaziya azad) corekî hunera şanoyî ye ya ku bi pehlewaniyê dişibe, gelek corên lîstika yanjî maça tê da yîe. Pêk têt ji kompaniyên corawcor. Hereke gelek corên şampiyon hene, û her kompanîe yîen xwe yîen heyn. Şampiyon gelek giring e di Wrestlingê da. Di Wrestlingê de te got qey mirov hindek cara brîndar dibît wekî her werzişekê yanjî yariyekê, lê ne rast e, lîstik e.
Heresh Kurdî êkem Gemşevanê kurde di mêjuyê da.
Qerediriq
Qerediriq, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dal (tîp)
Dal ( د ) herfa heştem a alfabeya erebî ye.
Ev herf mîna dengê d yê kurdî tê bilêvkirin.
Wedel
Wedel, bajarekî navçeya (Landkreis) Pinnebergê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Barbîn, Ûrmiye
Barbîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kubara min (albûm)
Kubara min albûma hunermenda kurd Zînê (Saadet Özlük) e. Albûm ji deh stranan pêk tê û di salên 1990î de ji aliyê Elmas Müzik Üretim ve hat çêkirin.
Barbîn, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 34 kes (12 malbat) bûn.
Marzling
Marzling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freising li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Stetten, Rheinland-Pfalz
Stetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Giravên Kîklad
Coxrafya
220 giravên gir û hûr ên di navbera parzemîna Yewnanîstanê û peravên rojavayê Anatolyayê de pêk tê. Ya sereke ev in; Amorgós, Anáfē, Andros, Antíparos, Dēlos, Eschátē, Íos, Kéa, Kímōlos, Kýthnos, Milos, Mykonos , Naksos , Páros , Folégandros , Sériéréols , Ji van giravên herî mezin Naksos e.
Yewnanistana îroyîn bajarê Hermoupolis li girava Syrosê ye, navenda parêzgeha Kîkladesê ne. Mykonos û Santorini, ku ji bo tûrîzma cîhanê giravên navdar in, di nav giravên Kîkladan e.
Dîrok
Di dîrokê de girîngiya giravên Kîklad; Ew girav dergûşa çanda bi navê "Çanda Kîkladîk" e. Ev çand bi pûtên piçûk ên ji mermerê hatibûn çêkirin tên zanîn çaxên vê çandê jî nêzîkê Neolîtîka Dereng û Serdema Bronzê ya Destpêkê ye. Ev çand çend sedsal beriya çanda Mînosî ya Krît ê derketi bû holê. Bi taybetî tê zanîn ku di hezarsala 3'an a berî zayînê de, di navbera Kîklad, Peravên Anatoliya Rojava û Anatoliya Hundir a Rojava de têkiliyên xurt hebûn.
Tê zanîn ku miroven li vir wargeh bûyî herî kevn ji rojhilat û başûrê hatibûn. Ew kes dizaniyan madena misê bikarbînin.
Lada
Lada (bi rûsî: Лaдa, Lada) markeyeke rûsî ya tirombêlan e ku ji aliyê pargîdaniya AvtoVAZ ve tê çêkirin. Şirket di sala 1973an de hate damezrandin. Qerargeha şirketê li bajarê rûsî Tolyattiyê ye.
Şêxomeran
Şêxomeran gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye.
Zal (tîp)
Zal ( ذ ) herfa nehem a alfabeya erebî ye.
Xingyang
Xingyang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 626.700 kesî
Avgamasiyê
Avgamasiyê, gundekî Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Kaunas
Kaunas, piştî Vilnius'ê re bajarê duyemîn mezin ê Lîtvanya yê ye. Di zimanê îngilîzî de bi piranî mîna Kovno dihat binavkirin heta serxwebûna Lîtvanya. Her du rûbarên mezin yên Lîtvanya (Rûbara Neman û Rûbara Nerîs) dikevin derdora vî bajarî. Piştî Şerê Cîhanî yê Duyemîn ev bajar ji aliyê pîşesaziyê ve bû şarê serekê yê Lîtvanya.Li gorî serjimêra 2001'ê nêzîkî 378,943 kes li vî şarî dijîn.
Aqtam
Aqtam, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Bestehor
Bestehor, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Celikan, Basan
Celikan, gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.
Girêgewr, Sirûc
Girêgewr, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Chassemy
Chassemy, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Stechow-Ferchesar
Stechow-Ferchesar şaredariyeke navçeya (Landkreis) Havelland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Zalike
Zalike, Załike, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ayvan
Ayvan, gundekî Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Pêrzîn
Pêrzîn, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rittersheim
Rittersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Roza Erîzîn
Roza Erîzîn (jdb. 1982 Ezirgan), derhêner û mamosteya kurd e.
Jînenîgarî
Di sala 1982an de li Erzinganê ji dayik bû. Di Zanîngeha Marmarayê di beşa Şêwirmendiya Psîkolojîk de perwerde bû. Dibistanên seretayî û yê navincî li Erzinganê qedand. Vê gavê li Amedê mamostetiyê dike. Di sala 2010an de li Konservatuara Aramê Dîkran a Şarederiya Bajarê Mezin a Amedê dest bi perwerdehiya sinemayê kir û di sala 2012an de perwerdehiya xwe qedand. Defter yekemîn kurtefîlma wê ye. Duyemîn kurtefîlma wê ya bi navê Bayêkûr di 4emîn Mîhrîcana Filman a Antaqyayê ya Cihanî de kete nav fînalîstan.
Delfî (bajar)
Di yewnanîstana kevn de bajarekî girîng bû, niha bermayîyên wê dikeve nav welatê Yewnanîstanê. Dikev ji hêla başûrê çiyayê Parnassosê. Nêzîkê weranîyên kevn de wargehekî moder jî heye. Di demên kevin de ev bajar navbendekî olî jibo gelên yewnanî û yên dora wan. Piranî xwedawend Apolon û Atênêyê re teatan dihate kirin ji berku dihat bawer kirin ku ev bajar aliyê wan hatiye pîrozkirin.
Hemayûn Şeceryan
Hemayûn Şeceryan (bi farisî:  ) (jdb. 21ê gulana 1975an, Tehran, Îran ) hunermendekî muzîka kevneşopî ya îranî ye.
Jînenîgarî
Şeceryan li Tehranê ji dayik bûye, kurê Muhemmed Reza Şeceryan û birayê mezin Mujgan Şeceryan e. Di temenekî biçûk de ew dest bi xwendina tombakê dike û hînî stranên cureyê awazê dibe.
Şeceryan kemançe wek amûreke muzîkê ya profesyonel hilbijart û tevlî Konservatuwara Muzîkê ya Tehranê bû. Li vir dibe şagirtê Ardeşîr Kamkar. Di sala 1991ê de li gel bavê xwe bi lêxistina dombek beşdarî konserên Koma Ava Muzîkê ya li Amerîka, Ewropa û Îranê bû. Ji sala 1999an û vir ve wek dengbêj dest bi bavê xwe kiriye. Yekem berhema wî ya serbixwe ya bi navê Nassim-e Vasl ji aliyê Mihemed Cewad Zarrabian ve hatiye çêkirin û di 21ê gulana 2003an de di 28 saliya rojbûna wî de hatiye çapkirin. Wî di 24ê gulana 2020an de di dema pandemiya Covid-19 de konsera xwe ya weşana zindî da.
Îbn Betûte
Îbn Betûte yan jî Ebû Ebdullah Muhemmed îbn Betûte, jdb. (703ê koçî) li Tence, Mexribê − m. 1368/1378 (770/780î koçî) li Mexribê, dadrês, qadî û gerokekî bi eslê xwe berberî ko di sedsala 14an de jiyabû.
Îbn Betûte wexta ko 21 salî bû çûbû Hecê li Mekeyê. Pîştî hecê ew dest bi gerê xwe dike û bi temamî çûna xwe ya dorê 120.000 km, di welatên misilmanan de bi dawî vedigere welatê xwe. Ew di pirtûka xwe ya bi navê "Ger" (, Tuhfat an-nuzzar fi ghar'ib al-amsâr wa'ajâ'ib al-asfâr), bi kurtî Rihle  de ew serboriyên xwe dinivise.
Lê bo ko ji xeynî pirtûka wî, tu çavkaniyên ko qala serboriyên wî dikin tune ne hin caran mirov dikeve gumanê ka ew rast qala serboriyên ko di gera xwe de dînî dike, an ew yên ko bihîstînî an bixwe xeyal kirinî dikeye.
Hec
Îbn Betûte wexta ko dorê 20 salî bû, di sala 1325an de, bo here hecê ji bajarê xwe yê Tenceyê li Mexribê, Afrîkaya Bakur derdikeve û di beravên Deryaya Navîn de ser Îskenderiyeyê re dihere Qehîreyê. Ew ji bo ji deryayê re derbaza Erebistanê be dihere ber Deryaya Sor lê bo ko li wir rasta cenga navbera qebîleyan dibe fikrî xwe diguhêre û şunda vedigere Qehîreyê. Ew di wir re, di rêyê ser erdê re dewama rêyê xwe dike û dihere Şamê. Betûte li Şamê rociyê Remezanê derbaz dike û pê wê re teva kerwanekê dibe û pê rêwitiyekê dorê 800 km re digêhê Medîneyê. Pê mayînê çar rojanê li wir re ew şunda dikeve rê û berî xwe dide Mekeyê. Ew li Mekeyê vezîfeyê xwe yê Hecê tîne şûnê unvanê Hecî digire û şûnê ko vegere welatê xwe şunda dikeve rê û rêyê xwe berve Îraq û Îranê dirêj dike.
Dogma
Dogma yan jî Dogmatîzm, baweriyek yan jî komeke baweriyan e ku ji aliyê endamên komekê ve bê pirs û bê guman tê pejirandin. Dogma, dibe ku ew di awayê pergalek fermî ya prensîb an doktrînên dîneke de be, wek mînakên Katolîkiya Roma, Cihûdaîzm, yan jî Protestantî û her weha helwestên fîlozofek yan jî ekolek felsefî yên wekî Pozîtîvîzm, Postmodernîzm, Wekhevîxwazî ​​û Ronakbîriya tariyê ye. Di heman demê de dibe dogmatîzm ku di pergalên baweriya siyasî de, wekî Marksîzm, Komunîzm, Kapîtalîzm, Pêşverûbûn, Lîberalîzm, Kevneperestî û di Faşîzmê de jî were dîtin.
Îbn Betûte
Kurdistan û Mezopotomya
Ew li Îranê şunda teva kerwanekê dibe û berî dîsa dide Mezopotamyayê. Ew li Necefê tirbê Elî ziyaret dike. Ew li wir şunda dadigere bajarên Basra, Îsfehan, Şîraz Bexdayê.
Dogma
Di wateya pejoratîf de, dogma biryarên bi darê zorê, wekî berjewendî yan jî desthilatên siyasî yên êrîşkar vedibêje. Dogmatîzm, bi gelemperî, li ser hinek baweriyên bihêz ên ku alîgirên wê ne amade ne ku bi aqilane nîqaş bikin tê bikaranîn. Helwest wekî helwesteke dogmatîk, yan jî wekî dogmatîzmê tê binavkirin ku gelek caran ji bo behsa mijarên girêdayî dînê tê bikaranîn, lê tenê bi helwestên teîstî ne sînordar e û pir caran bi rêzgirtina dogmayên siyasî an felsefî tê bikar anîn.
Îbn Betûte
Kurdistan û Mezopotomya
Ew li wir Ebû Saîdê Îlxanan tê wî ve hevdu dibîne. Li wir şunda vê carê jî ew teva kerwaneka keyatiyê Îlxanan dibe û dihere bajarê Tewrêzê. Wextê ko Îbn Betûte tê Loristanê qala kurdên wir dike, lê ew wek bi wî re tê gotin, ew mafê kurdan de wek ereb behs dike. Ew li Kûfê jî qala kurdên di mezheba Şîtî yê de û li wir dijîn dike
Li beravên Efrîqayê
Ew pê vê gerê re bo carê duyem hecê bike tê Mekeyê û vê carê li wir dorê salekê dimîne. Ew vê carê di beravên Deryaya Sor re dadigere bajarê Adenê li ber Kendava Adenê. Ew li vir şunda jî, di sala 1331ê de, bo çûna Efrîqayê qirarê dide. Ew rêyê xwe vê carê diajo ser Hebeşistan (Etiyopya), Mogadîşû, Mombasa, Zanzîbar û Kîlwa. Ew ji wir de jî bi keştiyê xwe dihere Ûman û Tengava Hormuz.
Dogma
Etîmolojî
Peyva dogma di sedsala 17an de ji dogma ya latînî hatiye wergerandin ku tê wateya "bingehek felsefî" yan prensîb, ku ji dogmaya yewnanî (δόγμα) tê wateya "tiştê ku meriv rast difikire" û lêkera dokein, "baş xuya dike" hatiye wergerandin. Pirjimar a fikirî li ser bingeha peyva yewnanî, "dogmata" ye.
Îbn Betûte
Meke-Konstantînopel û Delhî
Ew ji wir de carekî din dihere Mekeyê û dîsa li wir dorê salekê dimîne. Ew ji wir de jî bo here Anatoliyayê derdikeve. Ew ser Şamê re bi keştiyekê re derbaza Alanyayê dibe. Li wir dihere Qonye, Sinopê û beravên Deryaya Reş. Ew di ser Deryaya Reş re derbaza Qirimê dibe û dihere welatê Artêşa Zêrê ya mongolan. Ew li wir bi kerwanekê ûzbekan re ber çemê Volga re dewama rêwitiyê xwe dike û heta Astarxan dihere. Ew li wir rêyê xwe çerxa ser Konstantînopolîs û dorê sala 1332an de digêhê wir. Ew li wir împeratorê Bîzansan ê Andronîkos III re hevditînekê dike û Aya Sofyayê ji der de dibîne. Ew pê mayînekê dorê meheke li bajêr şunda ew vedigere Astraxanê. Ew li wir jî ser Deryaya Mazenderan, Gola Aral re dihere Bûxara û Semerqandê. Ew di wir re dewama rêwitiyê xwe dike dihere Efxanistan û Hindistanê.
Giravên Maldîvê
Lê pê demeka kurt re li wir jî nasekine û bo gerînê xwe şunda dikeve rê. Ew li ser rêya xwe yê ko bo here beravên Okyanûsê rasta hindûyan tê û hindû êrîşa wî hevalên wî dikin û ew bizorê ji mirinê difilite. Ew do rojan şunda dewama rêçûna xwe dike û dihere Cambayê. Ew li wir di deryayê re bi keştiyê dihere Kalkûta. Ew di wê derê re derbaza Sûmatrayê dibe. Ew bi tirs ji wir de vedigere Dehliyê. Lê ew ji Hindistanê derdikeve şunda vedigere giravên Maldîvê. Ew li wir dorê heft mehan dimîne.
Betûte ji wir derdikeve şunda dihere Seylonê û li wir tepeyê Ademê li Srî Lankaya îroj ziyaret dike. Wextê ko ew li Seyonê derdikeve keştiyê xwe di avê binavdibe, lê keştiyekê li kêlakê wî ji xeniqînê difilitîne. Ew di Şîttagong, Sûmatra, Viyetnam û Quanzhou re dewama rêwitiyê xwe dike. Ew li wir derdikeve şunda dihere Hangzhouyê nêzî Şangaya îroj.
Vegera Meke û Veba li Mezopotomyayê
Wextê ko Betûte dihere Pekînê û şunda vedigere Quanzhou re şunda Betûte êdî qirar digire ko vegere Mekeyê. Wextê ko ew dihere Şamê, wefatê bavî xwe dibihîze. Lê na bavê xwe tenê li Sûrî, Filistîn û Nîvgirava Erebistanê peroka veba hebû. Ew vedigere Mekeyê û dixwaze ko êdî vegere welatê xwe. Ew hîn ko neçûye Tenceyê dadigere ser Sardînyayê û di wir re dihere bajarê lê hatibû dinê. Lê kînga ew digêhê wir jî mirinê dayikê xweyê mehekê ber wî hatibû holê dibîhîze.
Endulus
Lê ew li bajarê Tenceyê jî tehmûl nake û berî xwe dide Endulusê. Betûte bi hevalên xwe ve dihere ko Cîbraltarê li hembera kastîliyan biparêze. Lê demekê pê re ew tahlîkê êrîşê derbaz dibe û ew berve Valensiya û Granadayê dewama rêçûna xwe dike.
Li Çolê Sahara
Ew di sala 1351ê de Betûte ji bajarê Fezê ko nêzik hatibû der dikeve dihere Sîcîlmasayê. Ew li wir teva kerwaneke dibe û bi wê re dihere Taxazayê di Sahara de. Lê ew di Saharayê de dewama rêwitiyê xwe dike û heta Maliyê dihere. Ew li wir wê de jî heta Tîmbûktûyê dihere.
Baxçelîqişle
Baxçelîqişle, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.
Virginia Woolf
Virginia Woolf an jî Adeline Virginia Stephen nivîskareke îngilîz e ku wekî yek ji girîngtirîn nivîskarên modernîst ên sedsala 20an û pêşengeke bikaranîna herikîna hişmendiyê wekî amûreke vegotinê tê hesibandin.
Baxçecix
Baxçecix, gundekî bi ser navçeya Oltî a Erzîromê ve ye.