cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deniz Naki
FC St. Pauli
Wî yekem Bundesliga li dijî SC Freiburg di 21 Tebax 2010 de kir. Lêbelê, serpêhatiya Bundesliga ya Naki baş derbas nebû. Di 20 lîstikan de lîstin, Naki tenê karîbû yek gol li hember VfL Wolfsburg biavêje. Tîma ku zû ji kûpayê hat derxistin, di Bundeslîgayê de wekî ya dawîn vegeriya Bundeslîgaya 2yemîn. Di werzê de carekê di tîma duyemîn a di lîga pêncem de dilîze, lê ji ber birîndarbûnê nekarî lîstikê bidomîne. Lîstikvanê futbolê yê ku di destpêka sezona pêş de bi birîndarî têkoşiya, meha Cotmehê bi golekê vegeriya qadan. Wî demsal bi çar gol û çar asîstan bi dawî kir.
SC Paderborn
Di dawiya paceya veguheztina demsala 2012-13 de, ew hate veguheztin SC Paderborn 07, ku di Bundesliga 2nd de dilîst. Wî gola xwe ya yekem li hember tîmê xwe yê berê FC St. Pauli di maça ku hefteya pêş de li hember 1. FC Union Berlin hat lîstin de gola serkeftinê avêt. Dûv re, lîstikvanê futbolê, ku dem bi dem di 11 yekem de xuya bû, nekarî bi golekê re hevdîtin bike. Di maça ku di 28ê Nîsana 2013an de bi VfR Aalen re hat lîstin de, lîstikvanê futbolê yê ku di deqîqeya 78emîn de dev ji lîstikê berda, ji ber ku di deqîqeya 90emîn de ji hakemê re tevdigere, li kursiyê qerta sor hat nîşandan. Lîstika dawî ya Nakî li hember Paderbornê ku di du lîstikan de hatibû sekinû.
Leyla Îşxan
Leyla Îşxan eslê xwe ji malbatek Êzidî tê û eslê vê malbatê jî digihê Bazîd'a navçeya Agiriyê. Malbata wê piştî buyerên 1912'an tevî refên reyayên Osmaniyan koçberî Rusyayê dikin û li herêma Elegezê a Ermenistanê bi cîh dibin. Herêma Elegezê dikeve li pişt çiyayê Agiriyê, ji %95 gelheya vê herêmê kurd e û navenda beşa dengê Elegezê a Radyoya Êrîvanê ye. Leyla Îşxan li vê herêmê cavê xwe li dinyayê vedikê. Malbata wê niha li Gurcistan û Moskow'ê jîyana xwe didomînin.
Deniz Naki
Gençlerbirliği
Di dawiya paceya veguheztina demsala 2012-13 de, ew hate veguheztin SC Paderborn 07, ku di Bundesliga 2nd de dilîst. Wî gola xwe ya yekem li hember tîmê xwe yê berê FC St. Pauli di maça ku hefteya pêş de li hember 1. FC Union Berlin hat lîstin de gola serkeftinê avêt. Dûv re, lîstikvanê futbolê, ku dem bi dem di 11 yekem de xuya bû, nekarî bi golekê re hevdîtin bike. Di maça ku di 28ê Nîsana 2013an de bi VfR Aalen re hat lîstin de, lîstikvanê futbolê yê ku di deqîqeya 78emîn de dev ji lîstikê berda, ji ber ku di deqîqeya 90emîn de ji hakemê re tevdigere, li kursiyê qerta sor hat nîşandan. Lîstika dawî ya Nakî li hember Paderbornê ku di du lîstikan de hatibû sekinandin ev maç bû.
Leyla Îşxan
Dengbêjiya ku di çanda kurdî de cihek gelek girîng digirê li vê herêmê û li herêma serhedê gelek xurt û bihêz e. Kurdên Êzidî yên li vê herêmê dijîyin çand û kevneşopên xwe baş parastine û xizmetên gelek hêja li çanda kurdî zêde kirin e. Leyla Îşxan li vê herêmê bi kilam û awazên dengbêjên wekê Şakiro, Karapetê Xaço, Meryem Xan, Şeroyê Biro mezin bûye...
Leyla Îşxan a xwediyê dengê zîz û zelal mûzîka kurd a otantîk bi şêweya muzîka klasîk a rojavayê rave kiriye. Demekî li gel xwîşke xwe nazê a pîyanojen tevlî hin bernameyên Roj TV'yê dibû. Bi rengê dengê xwe û teşeya xwe hunermendek tama dengbêjekî deye. Dengê wê dengê dengbêjên berê yên jin tînê bîra guhdarên xwe. Dengek şîfonî, hilû û hestîyar.
Deniz Naki
Amedspor
Piştî ku ji Gençlerbirliği derket, tîma wî ya berê FC St. Tevî ku navê Pauli tê gotin jî, kluba Alman îdiayên ku dibêjin Nakî dê vegere klûbê derewand. Fitbolîstê ku heta dawiya sezonê bê klûb berdewam kir, bi erênî bersiv da pêşniyara Amed a ku di sezona 2015-16an de di Lîga 2yemîn a TFFyê da beşdar bû, biryar da ku li Tirkiyeyê bimîne. Ew piştî demeke dirêj bi maça ku bi Bucasporê re di 6ê Îlona 2015an de lîst, vegeriya fûtbolê. Di Kûpaya Tirkiyeyê de gola xwe ya yekem li hemberî Elazigsporê avêt. Bi vê gola ku di dema zêde de hat avêtin Amed Sportîf karî di koman de bimîne. Nakî di hemû maçên qonaxa komê de lîst û gol avêt. Nakî yek ji gol avêt, tîma ku di 16 dawîn de mabû Bursasporê 2-1 têk bir. Di Sibata 2016an de ji ber daxuyaniyên ku piştî vê maçê li ser medyaya civakî dabû, bi hincetên "daxuyaniyên ne sporê" û "cudakarî û propagandaya îdeolojîk" ji Federasyona Futbolê ya Tirkiyeyê 12 maç hatin qedexekirin. Ji ber vê yekê tîmê nekarî di çaryek fînala Kupaya Tirkiyeyê ya ku di dîroka xwe da serkeftina herî girîng e bilîze.
Leyla Îşxan
Tu albûmên orijînal ên Leyla Îşxanê tunînin lê kesên dixwezin dikarin li malperên mp3'an nêzîkî 5-6 sitranên ji bernameyên roj tv'yê hatîn tomar kirin peyda bikin. Nemaze strana bi navê were dotmam - Ayşe Şanê jî ev sitran xwendibû - û wey malîno li hemû kesên ji muzîkê fêhm dikin pend dibe. Dawiya dawî em dikarin bibêjin ku Leyla Îşxan çendî li pîyasê peyda nebe jî yek ji xwêştirîn sitranbêjên deng xwêş a kilam û sitranên kurdî ye...
Nevşin Mengü
Nevşin Mengü, ( li Enqere) rojnamevan, nivîskar û pêşkêşvaneke tirk e.
Leyla Îşxan
Çavkanî
Ev agahiyên derbarê Leyla Îşxanê de ji malperên înternetê hatine berhev kirin. Dibe ku hundurê xwe de şaşî û xeletiyan bihewîne...
Deniz Naki
Jiyana kesane
Kariyera Tîma Neteweyî
Nevşin Mengü
Jînenîgarî
Nevşîn Mengû dibistana seretayî û dibistana navîn li Koleja TED Enqereyê xwendiye. Lîsansa bilind ji beşa Zanista Siyasî ya Zanîngeha Bîlkentê û mastera xwe jî li Zanîngeha Galatasarayê teza bi navê "Vekolîna dîtinên civakî yên li ser Tirkiyê" nivîsî. Nevşin Mengü, aniye ziman ku ew di warê "perspektîfa azadî" û "naskirina nasnameyan" de kesekî lîberal e. Di hevpeyvînekê de anî ziman ku ew ji zaroktiya xwe de vegan e.
Deniz Naki
Jiyana kesane
Bûyerên dadwerî û îdarî
Di Çileya 2018an de Denîz Nakî bang li medyaya civakî kiribû ku beşdarî mitînga ku di 26ê Çile de li bajarê Kolnê yê Almanyayê li dijî Operasyona Çiqlê Zeytûnê ya Hêzên Çekdar ên Tirk a li dijî Efrînê, Lijneya Disîplînê ya Futbolê ya Profesyonel (PFDK), lîstikvanê Amedsporê hat lidarxistin, bibin. ji ber peyamên ku li ser hesabên xwe yên medyaya civakî parve kiribû 3 sal û 6 meh ji pêşbirkan hat qedexekirin û 273 hezar lîre jî cezayê pere hat birîn.
Di Çile 2018 de, otomobîla wî li Bundesautobahn 4 li nêzîkî bajarê wî Düren hate xistin. Denîz Nakî di Adara 2018’an de ji bo şermezarkirina Operasyona Çiqlê Zeytûnê ya Hêzên Çekdar ên Tirk li ber avahiya Neteweyên Yekbûyî ya li Cenevreyê dest bi greva birçîbûnê kiribû.
Nakî di 26ê Tîrmeha 2018an de nameyek belav kiribû û ji Mesut Özil xwestibû ku li dijî nijadperestiya li Tirkiyê bikevin nava tevgerê.
Nakî di 24ê Kanûna Pêşîn a 2020an de li ser serlêdana Yekîneya Sûcên Organîze ya Dozgeriya Aachenê bi hinceta ku rêxistineke sûcê organîze ji bo qazanckirin, şantaj û bazirganiya narkotîkê ava kiriye û ji Tîrmeha 2020an pê va 5 meh (10 meh ji vir ve) hat girtin. Hezîran 2021) Hat ragihandin ku ew girtî ye. Di 21'ê Gulana 2021'an de 10'emîn Daîreya Cezayê Giran a Dadgeha Eyaletê ya Aachenê ragihandibû ku îdianameya doza der barê Nakî de hatiye qebûlkirin, rûniştina dozê wê di 4'ê Hezîrana 2021'an de dest pê bike û bi giştî 39 rojên danişînê heta 3'ê Kanûnê., 2021. Nakî di îdianameyê de bi 8 sûcên cuda hatin sûcdarkirin; Hat îdiakirin ku 7 ji wan bi rêxistina bi navê Bahoz a ku di Îlona 2017an de hat betalkirin ve girêdayî ne û di van sûcan de şantajên giran ên bi armanca diziyê, hewldana şantajê ya bi armanca diziyê û birîndarkirina giran, bi maddeyên hişbirê re mijûl in. mîqdar, teşwîqkirina îfadeyên derew, astengkirina dadgehê, bê ruxset xwedîkirina çekan û sûcên şewitandinê.
Di 9’ê Gulana 2023’an de Nakî ku ji sala 2021’an û vir ve li Elmanyayê girtî ye, li ser biryara berdewamkirina darizandina wî ya li benda darizandinê hate berdan.
Nevşin Mengü
Karîyera wê
Nevşîn Mengû, di sala 2005an de li Kanaltürk TV dest bi weşana televîzyonê kir û li ser vê kanalê bernameya bi navê Klûba Jinan pêşkêş kir.
Mengû piştî salekî li Habertürkê dest bi karê nûçegihaniyê kir. Li ser pêşniyara One Ajansê Mengû wekê nûnerê One Ajans ya Tehranê sal û nîvek xebitî. Nevşîn Mengû şeş mehan di rojnameya Hurriyet ê de xebitî. Piştre di qenala CNN Türk de karê edîtorî û pêşkêşvaniyê de xebitî.
Mengü; di Tîrmeh 2011an  de jiber rewşa tenduristiyê nuçegihanê Kanala D, Mehmet Ali Birand di nav rojekê de, di du qenalên cuda yên televîzyonê de nûçeyan pêşkêşê bîneran kir.
Di dema rojnamevaniya xwe ya li Îranê di wê demê de nêrînên xwe bi navê "Jiber Fikirbûnê Canê Mirovan Dişewite?" nivîsî û pirtûka xwe ya yekem bi vî navê çapkir.
Wê di 31 Çirî 2017 de di rojnameya BirGün de dest bi nivîskariyê kir. Her sêşem di saet 21:00an de bernameya xwe ya bi navê Yek bi Yek li ser qenal Youtube ya DW-Tirkî pêşkêş kir. 30ê çiriya paşîn, 2020 û çile 25, 2020, di televîzyonê Olay Tv de dest bi pêşkêşkirina nûçeyan kir. Piştî demekê kurt ev televîzyon jiber zextên dewleta tirk jibo ku liser fikrekî li dijî hikûmeta AKP'ê bû hate girtin.
Yaqob Tilermenî
Yaqob Tilermenî, sala 1972'yan li Qosera Mêrdînê ji dayik bûye. Dibistana Seretayî, Navîn û Lîseyê li Qoserê xwendiye. Li Zanîngeha Dîjleyê, Fakûlteya Perwerdehiyê, Beşa Fizîkê qedandiye. Ji 1995'an heta taliya 1998'an li Stenbolê Mamostetiya Fîzîkê kiriye. Dû re li Qoserê Mamostetiya Fen Bîlgîsiyê kiriye. Di Gulana 2002'yan de ligel deh mamosteyan û endazyarekî, bi bahaneya xebatên perwerdekirina kurdî hatiye girtin û mehekê di Girtîgeha Mêrdînê de maye. Piştî serbestmayîn û rizgarbûna Dadgeha Ewlekariya Dewletê (DGM) li karê xwe vegeriyaye û ji hêla Walîtiya Mêrdînê ve sirgûnî bajarê Yozgatê bûye. Weke sirgûn sê salan li gundekî navçeyeke Yozgatê maye. Dû re li bajarê Mersînê heta sala 2017'an mamostetî kiriye û bi biryara hikûmetê ji kar hatiye derxistin. Ji ber zextên berpirsiyarên dewletê mecbûr maye ji welatê xwe veqete û ligel malbata xwe li bajarê Lozanê yê bi ser Swîsreyê bi cih bibe. Tilermenî bi helbestvan Dîlber Hêma re zewicandiye û xwediyê du keçan e.
Berhemên wî
Wergerên wî (Ji Tirkî bo Kurdî)
Fischerbach
Fischerbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mayçank
Mayçank an maîçank riwekeka ku li Kurdistanê diçê ye. Ku gir dibe kulîlkinan zeik yan biçûk vedike. Li ser mayçankê tiştekî mîna kûlkê heye. Ku ew kûlka bi meriva dibe meriv dixurê. Ku hişk dibe ji bo şewitandinê bi kar tînin.
Servais
Servais, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
La Manche
Lamanş an jî La Manche [] (bi îngilîzî: English Channel) kanaleke Okyanûsa Atlantîk di Tengava Dover re bi Deryaya Bakur ve girê dide ye. Ew di navbera Fransa û Brîtanya Mezin de dime ye. Di Kanalê de giravên Kanalê yên Brîtanya Mezin hene. Çemê herî mezinî tala Kanalê dibe çemê Seine ye. Bajarên girîngên li dor rêz dibin Le Havre (Fransa), Southampton û Plymouth (herdu Brîtanya) ne.
Dirêjahiya kanalê 563 km, li dera herî fireh jî 248 km, dera herî teng di Tengava Dover de jî 34 km firehiya xwe di Dover de heta Cap Gris-Nez heye.
Eurotunnel
Bi Eurotunnel girava Brîtanya di 1994an de bin avê re bi tora rêhesin bi parzemîna Ewropayê ve girêde ye. Ew di ser Dover re Calais, Cherbourg û Portsmouth û Vlissingen û Sheerness digêhîne hev e. Di tunela Eurotunnel pirtrîn trên sefer dikin. Otomobîl ji dikarin di trêna de park bikin, bi wî awaye otomobîl jî karîn di tunelê de herin û wêrîn.
Mêrgero
Mîregero, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Şînbeko
Şînbeko, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Mêrgero
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Mîregero 33 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 4 e.
Qereseydî
Qereseydî (bi tirkî: Karaseydi), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Montjardin
Montjardin, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Sensûr
Sensûr (ji peyva latînî censura ya ku tê wateya sergirtin, pêşîlêgirtin, sehêt(kontrol) kirin), peşkînan û qedexekirina ku ji hêla dewlet, desthilat û hikûmetekê ve li ser raman, ziman, çapemenî, weşan, şano, fîlm û hwd tê kirin. Kesekî ku sensûr dike dibêjinê sensor yan sensûrkar.
Sensûr di dema ku pêşî li hatina hizireke li ser ziman were kirin û newê hiştin ku were ser ziman, hingî, dibe. Sensûr, ji aliyê dadgehan ve pirr dihê bikaranîn bi biryarna ku didin. Bo mînak, di girtina siyasetmedar û rewşenbîrên kurd de, dadgeha tirk, biryar daye ku wê ti kesek, dosyayên wan nebînê. Sensûrkirin jî, xoslet û taybetmendiyek ji xoslet û taybetmendiyê rejîmên totalîter e. Mînak, pirtûk û filmên bi kurdî, yên ku çand û kultura kurdan bi rengê kurdan tênina ser ziman, di çapemeniya tirk de tên sensûrkirin. Gotina "Kurdistanê", hê qedexe ye, tê sensûrkirin li Tirkiyeyê. Ji beşa Kurdistanê ya ku di nav sînorê Îraqê de hatiye hiştin û ku navê wê Başûrê Kurdistanê ye, li tirkî di çapemeniya wê de navê wê qedexe ye û bi navê "Kuzey Irak"ê binav dikin û tênina ser ziman. Gotin û navê Başûrê Kurdistanê, qedexe ye û di çapemeniyê de di deme hanîna li ser ziman de bi vî rengî sensûrkirin tê kirin.
Wekî din jî, sensûr, di çapemeniyê de, li ser weşan û fîlm, û pirtûkên ku ne li gor ahlaqê civatê ne. Di nav civatan de bi demê re, kevneşopiyên wan diafirin. Ev kevneşopî jî, bi demê re karin bibin, temenê sensûrên ku werine kirin.
Bi taybetî, di sensûrkirinê de hertimî destûr tên bikaranîn, hin xalên wê weke ji bo wê tên bikaranîn û an jî, dikine temenê çêkirina hin "zagonan" de û tên kirin.
Sensûrên li ser çand û musikê
Li tirkî, çanda kurdan qedexe ya. musika wan jî, qedexe ya. Ti carî di televizyonên wan de bi kurdî li Helbestan hisandin jî nabê. Yan wê helbestan, bi gotin û awazên wan re vergerênina bi tirkî û bi tikî derxina TV û bi wêşênin, yanî wê newşênin. Salên 1980 û hwd de, dewleta tirk, komên lêkolînê dabûn avakirin ku herrînê herêmên kurdan, dengên musika wan bi Awaz û Gotinên wan re kifş bikin û werina ankarê û wan bi qulubênina bi tirkî û bêjin bi tirkîya û bi tirkî bi weşênin.
Sensûr û qedexeya destûrî
Weke xelaka din jî, ku divir de divêt ku mirov bêne ser ziman û pirr girînge, di dadgahên tirkî, bi deh hazaran kurd ji ber ku kurd in tên darizandin, lê zimanê kurdî ji bo wan qedexe ya û nikarin bizimanê xwe yê dayikê parastina xwe bikin, tevî ku pirranîyên wan girtîyên siyasî ji kurdî pêve ti zimanê nizanên û kurdî zimanê wan yê dayikê ya. zimanê kurdî, bi navê "zimanekî ku nayê zanîn" binav dikin û tênin ser ziman. Ji bo ku navê Kurdî, nekeve belge û dukumetên dadgahê de ev yek tê kirin. Ji ber ku kurdî hê qedexeya, ev yek tê kirin.
Sensûra Medîya
MED TV û Medya TV, du ji wan televizjonên kurdî bûn û ji ber ku bi kurdî weşandin dikirin, li ser xwestek û hewldanên Dewleta Tirkî hatina girtin. Piştî MED TV û Medya TV re televîsyon kurd ya din ya bi navê Roj TV jî ji ber ku bi kurdî weşan dikir, li ser xwesteka dewleta tirk, hin hêncet jêre hatina derxistin û ew jî hat girtin.
Aliyê din jî yê sensûra weşanê, li ser nûçeyên ku tên weşandin in. Minaq, weke ku di Çapamenîya Tirk gotinên kurdî û yên ku mafê wan tênin ser ziman, sensûr dike. Ev jî, bi Bîryarnema û Giştînemayên ku Hikumeta tirk yên ku ew der dirxê ya dibin. Car bi car, nûçayên ku diweşênin jî, navaroka wan, sensûr dikin û diweşênin. An jî, ku nûçeyne di derbarî kurdî û mafê wan de bin, ku bidina weşanê jî, wê di seatên pirr dereng de bidina weşanê ku êdî zêde ti kesek nikaribê wan bihîzê.
Sensûra di pirtûkên perwerdehîyê de ku tê kirin
Li tirkî, nav, dîrok û çanda kurdan ji hemû aliyên xwe ve ji pirtûkên perwerde hatîna derxistin. Bawerîyên weke Êzîdîtîyê û Elewîtî û hwd, jî bi ti awayê têde cih nagirin. Bi wê rejî, bi sînormayîn nabê, û di pirtûkên perwerdê de Nijadparêzîya Tirkîtiyê tê derxistin li pêş. Bi vê yekê re, dijminatî, tê pêşxistin di nava civatê de li hemberê komên din yên di nav sînorê tirkî ku ne tirk in û nexwezin ku ji çand, nav û dîroka xwe dûr bikevin ên weke kurdan û komên olî ên weke elewîyan û hwd.
Sensûr û mafên mirovan
Sensûr, li ser temenê qedexekirina mafên mirovan yên çandî, kulturî, zimanî, hizrî, bawerî, û hwd, bi rê ve diçêt. Sîstem an jî hikûmeta wê sistemê, hertimî dike ku li gor têgihiştina xwe bi rê ve bibe. Lê ku pêşketina ku dervî, têgihiştin û destûra wê ya ku ew li gor wê avaya ku bû jî, wê bi qedexekirinê bê û sensûrê bê ji holê dirakê. Bi vê yekê re, mirov karê bêje ku sensûr, temenê wê, têgihiştina desthilatdariyê serdest diafirêne. Li tirkî, qedexeyên li ser kurdî û baweriyên cuda ên weke elewîtiyê û hwd. Kurd, ser 25 milyonan re li Bakurê Kurdistanê yê ku di bin mêtinkariya tirkî de ya lê dijîn, lê tenê dibistaneka wan jî, nîna ku têde zaroyên xwe bi zimanê wan yê dayikê perwerde bikin. Dewlet û hukûmet, destûrê jê re nadê. Qedexe, asta sensûrê ya li ser wê re ye, asta wê ya bilind e û wê qedexe dike.
Çanda Berxwedan
Îro gelek kesên ku bi kurdî dinivîsin û wekî nivîskar tên nasîn bi nivîskariya vê kovarê dest pê kirine.
Tengava Dover
Ew tengava ji aliya çowara keştiyan de bi rojê de nêzî 400 keştî ve yek ji tengavên herî geremolên dinê ye. Dera herî teng navbera Calais û Dover de ye.
Di bin avê re tor rêhesinê bi navî Eurotunnel di 1994an de hat vekirî derbaz dibe.
Wabern, Hessen
Wabern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwalm-Eder-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Le Caule-Sainte-Beuve
Le Caule-Sainte-Beuve, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Zerqalî
Zerqalî an jî Abū Isḥāq Ibrāhīm ibn Yaḥyā al-Naqqāsh al-Zarqālī al-Tujibi ; (jdb. 1029 - m. 1087) stêrnasekî bi eslê xwe erebê Endulusê bû.
Kird
Kird, xwebinavkirina kurdên herêma Çewlîg û hin deverên Erzeromê ye. Yek ji navên kurdên zazakîaxêvan (kurden bi zaraveyê zazakî, dimilî, kirdkî, kirmanckî, ginî diaxivin) e. Ew ji xwe re dibêjin kird û ji zimanê xwe re jî kirdkî yan kirdî.
François Mauriac
François Mauriac (jdb. li Bordeaux; m.  li Parîs) nivîskarekî fransî bû. Di sala 1952an de guncavê Xelata Nobelê ya Wêjeyê hatiye dîtin.
Ew bi qasî wêjevaniya xwe fîlozofiyê rejî bilîdibû. Di herdu şerên cîhanê de gelek dijwarî dîtiye. Rêbaza nivîsandina wî di bin navê "çepa katolîk" de dihat binavkirin. Wî ji ber ku mafê azadiya Cezayîrê diparast heya bigire ji aliyê artêşa welatê xwe êşkence jî dîtiye. Bi her awayî berxwedanên li dijî faşîzma Mûssolînî, Franko û Nazî parastiye û alîkarî daye.
Navberojan
Navberojan, gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
Adainville
Adainville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Hevrîşk
Xwarinek e.Ji nan û rûn dihê çêkirin.Nanê germ yê nû ji tendûrê hatiye derxistin pêşî bi avê dihê şilkirin û di leganekê de dihê hûrkirin,paşî jî rûnê qelandî bi ser dihê dakirin û dihê lihevxistin û bi kevçîyan dihê xwarin.Carinan şekirê hûr yê toz jî bi ser ve dihê dakirin.
Îbn Şueyb
Îbn Şueyb, Îbn Şu'eyb yan jî Abu l-Abbas Ahmed ibn Muhammed ibn Shuayb al-Kirjani, zanyarê Fasê ye ku li ser stêrnasiyê û matematîkê xebitiye. Ji bilî stêrnasî, bijîşkî, sîmya û matematîkê bi xwe helbest nivîsandiye. Di sala 1ê adara 1349an de çûye ber dilovaniya Xwedê.
Mirovahî (xawên)
Mirovahî, xawêneke ku bi ehlaqa bingehîn a fedakariyê ve bi tevgera mirovî ve têkildar e ku di heman demê de hezkirin û dilovaniya mirovan a li hember hev nîşan dide. Mirovahî ji edaletê cuda ye ji ber ku astek fedakariyê tê de heye ku ev ast di edaletê de nayê dîtin. Mirovahî û tevgerên evînê, fedakarî û aqilmendiya civakî bi gelemperî hêzên takekesî ne lê edalet bi gelemperî ji bo her kesî re tê berfireh kirin. Mirovahî dikare wekî yek ji şeş xawênên ku di nav hemî çandan de hevgirtî ne were binav kirin.
Têgeh vedigere pêşetina felsefeya "mirovî" yan jî "humanîzm" a ku di dema Ronesansê hatiye pêşketin (bi pêşiyên di skolastîzma sedsala 13an de têgînek rûmeta bingehîn a mirovî ku ji Arîstotelyîzmê hatiye îlhamkirin) û têgeha mirovahîparêziyê di destpêka serdema nûjen de jî têgînên nûjen ên wekê "mafên mirovan" hatiye bidest xistin.
Felsefeya Konfusyus
Konfusyus dibêje ku mirovahî yan jî "Ren" (仁), "hezkirina mirovan" e û dibêje "eger hûn dixwazin helwestek çêbikin, alîkariya kesên din bikin ku bibin xwedî helwest. Teoriya Konfusyus ya mirovahiyê rêgeza zêrîn a mirovahiyê destnîşan dike. Ramana Konfusyus qasî navendî ye ku dikare di analektan de 58 caran derbas bibe.
Dînên îbrahîmî
Di Încîlê de behsa qencî, altruîzm (fedakarî) û hezkirinê tê kirin. Metelok 19:22da tê gotinê: “Daxwaziya mirovan qenciya wan e”. Di Încîlê de li ser mijara altruîzmê de bi giranî li ser alîkariya biyaniyan tê sekinandin (Îbranî 13:1) û Încîl li ser hevoka "dan ji sitendinê çêtir e" disekine (Karên Şandiyan 20:35).
Mirovahî yek ji "Heft xawênên esmanî" yên Thomas Aquinas e. Ji xeynî wê, mirovahî di hinek çandên xiristiyan ên pozîtîvîst de ew qas girîng bû ku diviyabû peyva mirovahiyê wekî navê Xwedê bi tîpê mezin bihatina nivîsandin.
Hezkirin
Gelek pênaseyên cihêreng ên hezkirinê hene ku di nav de ji komek pêvajoyên biyolojîk û kîmyewî yên safî bigire  heta têgehên dînî hene. Hezkirin wekî hêzek karakterî, hestek hevbeş e di navbera du kesan de ku ji hêla hevgirtin, rehetî û bi gelemperî di navbera hestên erênî de têne xuya kirin. Ev dikare bi 3 kategoriyan were dabeş kirin: hezkirina zarok û dêûbavên wan, hezkirina ji bo hevalên xwe û evîna romantîk.
Nezaketî
Hêza dilovanî piraniya peyvên têkildar ên ku hestên altruîzm, comerdî, arîkarî û xwestekek giştî ya ji bo arîkariya mirovan derdixe vedihewîne. Daxuyaniyên li jêr in ji nirxandina derûnî ya Nirxên Di Çalakiyê (VIA) ne ku bi mebesta destnîşankirina hêza mirovan di dilovaniyê de ye: yên din ji bo min ewqas girîng in, dayîn ji standinê girîngtir e, ez wek giringî didim şikirdaran hema giringî jî didim nankoran jî. Xêrxwazî, wekî beşek ji mirovahiyê ku bi bingehî di kevneşopiyên felsefî û dînî de ye ku her yek ji wan peyvên ji bo hêla hezkirina altruîst a dilovaniyê, wek bi yewnanî agape, bi îbranî chesed û peyva latînî philantropia ku ji koka peyva "xêrxwazî"yê tê. Nezaketî ew qas giring e ku wekî hêzek ji têgînên dînî û teorîkî wêdetir tê nirx kirin ku ew bi bernameyên karûbarê civaka dibistanê û bernameyên neteweyî yên mîna AmeriCorps ve tê piştgirî kirin.
Dûrved
Dûrved gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 496 kes (66 malbat) bûn.
Bézouotte
Bézouotte, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Serval, Aisne
Serval, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Warmsroth
Warmsroth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Cauville-sur-Mer
Cauville-sur-Mer, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Welatê Me (rojname)
Welatê Me rojnameyeke kurdî ya hefteyî bû û weşana xwe li Stenbolê kir.
Piştî ku rojnameya heftane Welat di sala 1994an de hat girtin, li şûna wê bi navê Welatê Me rojnameyeke nû, dîsa bi kurdî û heftane dest bi weşanê kir. Aynur Bozkurt bû xwediya vê rojnameyê, Zana Farqînî jî berpirsê nivîsaran.
Rojnameya hefteyî Welatê Me bi qasî salekê weşana xwe domand, pişt re jî şûna xwe ji rojnameya kurdî ya hefteyî Azadiya Welat re hişt.
Alane
Alane, gundekî bi ser navçeya Rewanduzê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Friesenheim (Baden-Württemberg)
Friesenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Willingshausen
Willingshausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwalm-Eder-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Montjoi, Aude
Montjoi, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Mîresê
Mîresê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Mîresê 268 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 35 e.
Hurî
Hurî, hurrî yan ḧûrî yan jî xurî  (bi nivîsa mîxî:   ) yek ji gelên Mezrabotana kevnar a bakur ango Kurdistanê bûn. Peytexta welatê Hûriyan bajarê Kerkûk bû.
Heta îro bi qasî ku hatiye tespîtkirin, 6.000 sal berî niha ango 4.000 sal berî zayînê cara pêşî Subaroyan li herêma Amedê jiyane û hikm kirine. Sumer û Akad ango gelên navbera herdû çeman û paşê jî grekiyan ji wê herêmê re bi zimanê xwe gotine Mezopotamya.
Dibe ku li gor eşîretan navê wan hatibe guhertin. Di wê demê de kîjan eşîr desthilatdariyê bigirta destê xwe, ew bi wî navî dihat nas kirin. Îro hemû dîroknasan dibêjin ku Subaro û Hurî heman gel in û zimanê wan hind û ewropî bûye.
Hûriyan li herêma jorê Dîclê hukim kirine. Demeke ji Zagrosan, heta Amed, Riha, Mêrdîn, Kerkûk, û beşek ji Sûriya îro û heta Deryaya Spî jî ketine bin destê huriyan. Li van herêman kevneşopên huriyan hin jî tê pêkanîn.
Di navbera salên 1800-1500'an berî zayînê de li herêmê dewleta herî mezin û bi nav û deng ew bûne.
Piştî 1500'î berî zayînê mirov êdî li herêmê ji xeynî huriyan, mîtaniyan jî dibîne. Subaro, Hurî û Mîtanî ji heman gelê bûne, û her yekê ji eşîrên cûda afirîne. Piştre, li herêmê Mîtaniyan desthilatdariyê werdigrin destê xwe. Mîtaniyan zêdetîr li herêmên Mêrdîn, Haran, Riha, Heleb, Antakyayê hikm kirine. Li Amedê bi tenê herêma rojavayê xistine bin kontrola xwe. Weha xuya ye ku herêmên bakur û rojhilata Amedê di destê mîtaniyan de maye.
Çavkanî
Çiroken Geleri yen Devera Qerejdaxe, Haşim Aslan, Diwan, 2012.
Passau (navçe)
Passau, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Şikurlî
Şikurlî, Şukurlî, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Séry-lès-Mézières
Séry-lès-Mézières, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Persor, Espîr
Persor (bi tirkî: Yeşiltepe), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Billey
Billey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Gutach (Schwarzwaldbahn)
Gutach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Amarîc
Amaric, gundekî navçeya Çêrmeya Çewlîgê ye.
Les Cent-Acres
Les Cent-Acres, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hezewan
Hezewan (Adiabene), keyaniyake Kurd bû a kevnar li bakûrê Mezopotamya bi pêtextiya Hewlêrê bû. Li sedeya 1em paş zayinê ji Xiristîyanîyê vegeryane.
Rojev (rojname)
Rojev rojnameyek xwerû bi kurdî ye ku li Tirkiyê û bakurê Kurdistanê rojane derdikevê.
Rojnameya Rojevê piştî girtina rojnameya rojane Azadiya Welat di 16'e Adara 2009'a de dest bi weşana xwe kir. Rojname bi kurdî ye û ji 12 rûpela pêk tê. Rojname li Stembolê derdikevê û li Tirkiyê û bakurê Kurdistanê tê belavkirin. Ji 28'ê nîsana 2009'a ve Rojev ji ber hinceta ku propagandaya PKK`ê dike weşana wê ji bo dema mehekê hate rawestandin. Ji bo cihgirtina Rojev'ê 5'ê gulanê 2009'a rojnameya Hawar dest bi weşanê kir.
Siyamend Cemşîd
Siyamend Cemşîd di nav refên gerîlayên PKK'ê de şer kiriye û di heman demê de kurteçîrokên şervaniyê nivîsiye.
Pirtûka wî ya yekem a bi navê Soza Pepûlkan ji nav Weşanên Aram derket.
Rojek ji rojên Evdalê Zeynikê
Axaftin şiklekî hebûnê ye û dema mirov diaxive, hebûna xwe nîşan dide. Ku mirov bi zimanekî biaxive, ev yek nîşan dide ku mirov di nav wê çandê de gihiştiye û mirov dikare barê wê şaristaniyê bi wî zimanî hilgire. Ji vê yekê dengbêjan ev bar hilgirtine ser xwe û hebûna gelen kurdan bi van gotinên xwe kișandina heta îro. Go merov behsa dengbêjîya Kurdi dike, serê yekemîn dibe navê Evdalê Zeynikê bên gotin. Wî di dîroka kurdan de cihekî weke Homêrosê yûnanî girtiye. Dengbêj dengê bîrê dîroka kurdan bûn. Dengbêjan bîr û baweriya gel, têkoşîna li dijî zilm û neheqiyan bi gotinên xwe heta îro anîbûn û ji niha pê de di sedsala nûjen de wêjeyê ew erka taybetî bi cih bianiya.
Evdalê Zeynikê. Zeynikê navê dayika wî bo. Ji ber kû bave wî di biçûkatiya Evdal de miribû, wî bi navê dayika wî bi nav dikin. Çanda kurdî, ya ku weke behrekî bêsînor û kûr e, di stran û di gotinên vî dengbejî de bi cih dibe. Ne bi tenê ji bo fêrbûn û naskirina folklora kurdî, le belê ji bo fêm kirina dîroka kurdistana bakur û bașûr di dema Osmaniyan de jî, xwendina vê romanê pêwîst e. Otonomiya axa kurdan wê demê de bi destên Osmaniyan ve tê merkezîkirin û begên gedirșinas ên ku hêj gelên xwe dikin tên avêtin an jî tên kuștin, tarawgehkirin. Piștre jî xwefiroșên nû dikevin dewsa wan de.Ew doxmanên nû dibine serokên kurdan û wan dikine bin emrên xwe de. Bi vî awayî șer û nexweșiyên kurdan yên dirokî weke neheqî û komkujiya dijî ermen û êzidiyan bi zimanê dengbêjan baș tên naskirin.
Mehmet Uzun di romana xwe de bi zimanê Ehmedê Fermanê Kiki rojek ji rojên rewșa Evdalê Zeynikê pêșkêșî me dike. Le belê ev roj jiyana Evdal bi tevî dide naskirin. Ehmedê Fermanê Kiki bi daweta Mîrên Celadet Elî ve Kamiran Bedirxan hatiye cem wan û ji wan re çîroka Evdalê Zeynikê têdigihîne.
Di romanê de gelek caran çûn û hatin vegerandin hene. Veguhestina jiyana Evdal bi zimanê Ehmedê Ferman tê pêșkêșkirin. Di nava çîrokê de Uzun gelek caran divegerê ser zimanê Ehmedê Ferman û bi vî halî, di romanê de rênûseke çemberî berdewam dike. Bi vê șêwazê romana Uzun û çîrokên Mewlana Romî û yen Feridüddin Attar dirûvên hev. Ev șêwaza vegotinên Rojhilata Vavîn in û bûye pêmaya nivîskarên hevdem yên vê axa kevn.
Şirușta saf û pakij bi tev xweșiya xwe dikeve nav stranên dengbêjan de. Uzun bi kitekîtan heybet û xweșikatiya çiyayê Sîpanê Xelatê pêșkêșî me dike. çiya dikeve dilê Uzun de û ew jî vena bi zimanê wan dengbêjan evîna xwe herwiha șanime dike. Stranên Evdalê Zeynikê yên li ser navê „qulingo“ bûne bingehên denbêjiya kurdî.
Evîn bi herdu cureyên xwe di ve romanê de hene: Evîna diyar û evîna nediyar.Konên koçberan li zozanên welat, hespên boz, gerdișên kurdan, destanên kevn, stran û leckirina dengbêjan li cem began… evîn û mirin,Siyabend û Xecê, mezinatî û zilm, șer û hawar, nexweșî û korbûnî...ev tev di romanekê wisa piçûk de û di rojek ji rojên şahê dengbêjan, Evdalê Zeynikê, de têne naskirin.
Yekê Gulanê
Yekê Gulanê, 1ê Gulanê roja karkerên cîhanê ye. Ev salveger di 1ê gulanê de tê pîrozkirin. Di sedsala 19an de, li Ewropa û Emerîka, karker û kedkar di rewşekê pir zehmet de bûn. Ev zehmetî, belengazî û hejarbûna wan bû. Di karên paşketî de, li dijî tenduristiya mirovan, rojane 15-16 saetan dixebitîn. Di gel vê yekê de jî, heqdestê karkeran, carna têra xwarina wan jî ne dikr. Di wê demê de, karker ji zanebûn û rêxistinê dûrbûn. Nizanibûn mafên xwe yên mirovahî biparêzin. Di sedsala 19an de, bi pêşketina burjiwaziyê, ku teknolojî bi pêşdike ve. Ceyran tê keşifkirin. Ev pêşkeninên teknikî, berheman zêdedike. Êdî pêwistî bi hejmara karkeran ya zêde namîne. Di vê rewşê de, di navbera karkeran de, pêşbazî çêdibe. Betalî pir dibe û di warê aborî de, heqdesta karkeran kêmdibe. Karker li hemberî makînî û teknolojiyê dibin dijmin. Ev dijminahî bi awayekî zelal li Ingiltere bi çalakiyan destpêdike û li cîhanê belavdibe. Êdî karker çareseriyê di tunekirina teknolojiyê de dibînin. Lê belê, pêşketina karkeran li ser bingehên zanistî û felsefî destpêdike. Ev Pêşketin bi xwe re rêxistina dertîne holê û ji nava refên karkeran rêvebirên tekoşînê derdikevin. Bi van rêvebiriyan re hêza wan birêxistin dibe.
Dîroka salvegera Yekê Gulanê
Bi vî awayî 1ê Gulanê ji bo karkeran bû cejnek yekîtî û piştgiriyê.
Yekê Gulanê li Tirkiyê
Digel qedexeyên salên 1921 û 1922an de, li Stembolê karkerên tersane û tramvayê mitîng lidarxistin.
Nixayla
Nixayla, gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
Kêl (pîvan)
Kêl, pîvaneke giraniyê ya bi qasî 1.283 gr e. Kêlek heşt an 16 olçek e.
Canbegan (eşîr)
Canbegî êleke kurd e, anatola navîn e, bi taybetî li Qoçgirîye û Canbegan (Cihanbeyli) ye dijîn.
Dostek, Şino
Dostek gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 430 kes (90 malbat) bûn.
Kardî
Kardî (bi latînî Arum maculatum), riwekek ji famîleya kardî û zîlgurzan e, mîna siyaleyê (ispenax) ye. Du cureyên xwe hene. Kardiyê erdan yî pelç biçûke û pelçê xwe çirtikçirtikî ne. Kardiyê zinaran yî pelç gir û direjtir e.
Kardî xamxamî nayê xwarin. Nolanî şîva siyaleyê dikelînin. Zêde tirş tevlî dikin ku tirşbûna xwe kêm be, devî mirov digidgidîne. Ku kardî qert dibe di ortê de pelçeka mihor vedibe û di orta pelçê de nêriyeke mihor dertê. Bêhna wê giran e.
Li hin deverên Kurdistanê kardiyê ji bo bikaranîna zivistanê hişk dikin. Kardî wekî werisan an guliyan tê ristin û bintavîkirin. Xwarina kardiyê ya xavî dikare xeterdar be û jengariyê bitetikîne.
Azadiya ragihandinê
Gelek awayên ragihandinê hene. Ji Dev bigira, heya ku digihijê hemû amûrên wê yên ku bi tekonolijiyê re dihên afirandin. Rojnema, di ragihandinê re, weke amûrekî pêşî di sadsale pêşiya me ya 20´an de derket li pêş. Piştre Televizyon derketin û bûn. Bi azadiya ragihandinê re, hem mafê yên ku diragihênin û hem jî yên ku ew ragihandin li wan tê ragihandin jî, cuda bi cuda tê ser ziman. Di sadsale me de, hemû ragihandin, di çeçrova pergalên ku serdest in de dibêt. Bi vê yekê re, êdî divêt ku mirov têkiliya ragihandinê û azadiya wê û rêveberî û têgihiştina wê, bi hev re û cuda bide lê bikolê.
Kardî
Kardî bêyom e?
Gorî baweriyan kardî giyayeke bêyom e û li herkesê nayê. Di foklora Kurdî de jî kardî wekî giyayeke majîk derbas dibe. Gorî hin baweriyên nazanistî, kardî li hin malbat, eşîr an beran nayê. Dema ew bixwin bûyerên nebaş li wan diqewimin.
Kurd dibêjin ku kardî ji hezar derdî re derman e. Zemanekî yekî bi çav xwe re kirîye ku reqekî marek girtî ye û hêd î hêdî dixwîye. Ku mar dixwerîye diçûye serda jî kardî dixwerîye. Kurd dibêjin ew ew qas bi fayda ye ku mitikê maran dikane bikuje.
Zinar Soran
Zinar Soran nivîskarekî kurd e.
Zinar Soran di 2yê cotmeha 1955 de li gundê Qizilê ya Dêrika Çiyayê Mazî hatiye dinyayê. Zaroktiya wî di odeya gund û di nav civaka eşîrtiyê de derbas dibe. Di wê demê de, ode û civaka kurdî hê ji şevbihêrkên dengbêj û çîrokbêjan xalî nebûne. Bingehê ziman û çanda xwe ya kurdî ji wê civatê û wan şevbihêrkan werdigre.
Berî ku ew dest bi dibistana destpêkê bike li cem Mele Mahmûdê meleyê gund Quranê carî dike. Pênc salî dest di dibistana gund dike. Ji gund xwendekarê pêşî ye ku piştî dibistana destpêkê xwendina xwe didomîne. Dibistana navîn li Wêranşehrê, lîseyê jî li Mêrdîn û Entabê dixwîne.
Pêwendiyên malbata wî û bi taybetî têkiliyên apê wî Hecî Hesen bi hinek meleyên welatparêz yên wê demê re dibe destpêka kurdperweriya wî. Hîna di dema dibistana pêşîn de, apê wî çend helbestên kurdî bi wî dide jiberkirin. Piştî xwendina xwe ya lîseyê diqedîne, di nîsana 1973an de dihere Almanyaya Rojava. Beşdarî Festîvala Berlîna Rojhilatê ya navneteweyî dibe. Di wê demê de bi Peymana 11ê Adarê di nav Tevgera Kurdistana Iraqê û dewleta Iraqê de, kurdên Başûr mafê xweseriyê bi dest dixin. Ji ber vê yekê jî cara pêşîn bû ku, grûbek kurd li ser navê Kurdistana Iraqê, bi awayekî fermî û bi cil û bergên kurdî beşdarî fesîtvaleke weha navnetewî dibûn.
Lê piştî demekê, ew qîma xwe bi jiyan û xebata siyasî ya Ewropayê nayîne û vedigere welêt. Li Diyarbekirê dest bi xwendina bilind ya mamostetiyê dike. Di wê demê de, ji hilekê de xwendina xwe û ji hêla din de jî xebata xwe ya siyasî didomîne. Lê ji ber ku karbidestên dewletê dibistana Diyarbekirê digrin, ew jî wek gelek xwendekarên dinê xwendina xwe li Ankarayê didomîne û di sala 1979an de xwendina xwe diqedîne.
Piştî darbeya leşkerî ya 12ê îlona 1980yî dadikeve Binya Xetê. Di dawiya sala 1983an de jî tê Swêdê û niha li vir dijî. Ew zewicî ye û sê keç û kurekî wî heye.
Cara pêşîn li Binya Xetê ji bo kovara zarokan Kulîlkê dest bi nivîsandina hinek çîrokên kurdî dike û ew çîrok di wê kovarê de tên weşandin. Ji ber vê yekê jî ew wê kovara zarokan Kulîlkê wek mamostayê xwe yê destpêka bikurdînivîsînê dibîne. Ew çîrok jî pêmayiyên wan şevbihêrkên civata kurdî yên zaroktiya wî bûn.
Piştî ku ew tê Swêdê dest bi mamostetiya kurdî dike. Ew giraniya xwe bêtir dide ser bikurdînivîsînê û wek prensîp êdî bi kurdî dinivîse. Bi taybetî li ser dîroka komele û rêxistên kurdan dixebite. Beşek xebat, lêkolîn û nivîsên wî di hinek kovar û malperên kurdan de hatine weşandin.
Ew demeke dirêj wek redaktorê berpirsiyar kovara zarokan Kulîlkê derdixe. Nivîsandina bi kurdî weke perçakî xebata siyasî ya neteweyî û demokratîk dibîne. Loma jî ji nivîskarekî bêtir xwe dildarê bi kurdînivîsînê dibîne.
Ji havîna 1990î û heta niha beşdarî nav xebata KURMANCiyê dibe. Weke tê zanîn ev xebat li ser zaravê kurmancî tê kirin û ji aliyê Enstîtuya Kurdî ya Parîsê ve tê birêvebirin.
Yek ji wan bîst damezrînerên ku di 22.01.1995 de Komeleya Nivîskarên Kurd li Swêdê damezrandin e. Ji roja ev komele hatiye avakirin û heta îro di Komîteya birêvebir ya vê komeleyê de cih girtiye. Herweha ji destpêkê heta dawiyê ew weke endamekî redaksiyona ÇIRAyê xebitiye ku kovara Komeleya Nivîskarên Kurd li Swêdê bû.
Omer Mateen
Jînenîgar
Ew li New York City ji dayik bû. Dê û bavê wî li Efxanistan ji dayik bûne û peştûn bûn. Bavê wî Mîr Siddîq Metîn di sala 1980an de ji Efxanîstanê hatiye Amerîkayê. û di 17ê çiriya paşîna (November) 1989ê de bû hemwelatiyê Amerîkayê. Mîr Siddîq Metîn xwediyê kanala televizyona "Peyamî Efxan" bû ku tê de kîna xwe ya ji Pakistanê anî ziman. Neteweperestên peştûn ji Pakistanê nefret dikin ku Pakistan dagir kirine axa Peştûn. Sê birayên Metîn hene. Piştî ku çend salan li New York City mezin bû, ew di sala 1991 de tevî malbata xwe çû Florida. Malbata wî tenê wekî binavkirî misilman, lê ne olî hate binav kirin.
2011-2016
Mateen di sala 2011an de du caran çû Siûdî. Karbidestên siûdî ji bo lêkolînkirina seferên Mateen bi FBI re hevkarî kirin.
Di heman salê de, Mateen hevjîna xwe Nûr Zahî Selman li ser malperek serhêl nas kir û di 29ê îlona 2011ê de li Kalîforniyayê zewicî. Nûr Selman a ku li Kaliforniya mezin bûbû, keça koçberên filistînî bû. Wê di kanûna pêşîn a 2015an de hevjînê xwe berda. Di dema mirina wî de, Mateen kurekî şeş salî bi Nûr Selman re hebû.
Dibêjin ku Mateen ji zarokatiya xwe ve her tim fikrên nijadperest û homofobî aniye ziman.
Êrîşa Mateen li ser mêvanên klûba Pulse li Orlandoyê, 2016
Di 12ê hezîrana 2016an de êrîşa bi guleyan li mêvanên LGBT yên klûba Pulse kir û di encamê de 49 kes qurban bûn û 53 kes birîndar bûn. Êrîşker Mateen jî ji aliyê polîsan ve hate kuştin.
Voice of America
Voice of America (VOA) (kurdî: Dengê Amerîkayê an jî Dengî Emerîka) radyoya fermî ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Dengê Amerîkayê ji yek navdartirîn radyoyên navneteweyî ye.
Aigremont, Yvelines
Aigremont, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Voice of America
Pişka Kurdî ya Dengê Amerîkayê
Dengê Amerîkayê, di sala 1942an ava bû. Pişka Kurdî ya Dengê Amerîkayê radyoyeka kurdî ye ku girêdayî Dengê Amerîkayê ye.
Aigremont, Yvelines
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Voice of America
Pişka Kurdî ya Dengê Amerîkayê
Pişka Kurdî di roja 25a Nîsana 1992an de hat damezirandin, piştî şerê kendavê yê yekê û bizaveka zora Kongireya Neteweyî ya Kurd li Bakora Amerîka bi taybetî Dr. Necmedîn Kerîm, Prof. Es’ed Xeylanî û balyoz Peter Galbraith, ku li wî demê şîretvanê Desteya Têkelîyêt Derve ya Sîneta Amerîkî bu. Li destpêkê, Pişka Kurdî pênc karmend hebun.
Pexişa bernama
Sernivîsên Pişka Kurdî Salih Necim Hesen 1992 heta 1994 Maykil Çayat 1995 heta 1997 Reyçil Aytiçz 1997 heta 2000 Homer Şêxmûs 2000 heta 2005
Lê li destpêkê, Pişka Kurdî ser bi Pişka Erebî bu, paşî bu pişkek li Kerta Asya Jûrî. Bu pêzanîna liser pêkhata rêveberiya Dengê Amerîka, seredana malpera Dengê Amerîkayê bike.
Ginî
Ginî, yek ji xwebinavkirinên Kurdên Zazakîaxêv e. Li herêma Qoçgirî û Sêwasê Kurdên bi Zazakî (Dimilî, Kirmanckî, Kirdkî) diaxivin ji zimanê xwe re dibêjin Ginî. Kurdên Zazakîaxêv xwe bi hin navên cuda binavdikin. Li herêma Dêrsîmê ji xwe re dibêjin Kirmanc û ji zimanê xwe re jî Kirmanckî. Li herêma Çewlîgê Kird û ji zimanê xwe re Kirdkî yan Kirdî, li herêma Sêwêrekê ji zimanê xwe re dibêjin Dimilî. Zaza yan Zazakî binavkirineke derveyî ye. Ango kesên ku ne Zazakî diaxivin bi vî navî binavdikin.
Baxcoxaz
Baxçoxaz, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Waldlaubersheim
Waldlaubersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Montmaur, Aude
Montmaur, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Ritil
Ritil, pîvaneke giraniyê bi heşt kîlo ye.
Şeytanok
Şeytanok, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Silly-la-Poterie
Silly-la-Poterie, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Magic: The Gathering
Magic: The Gathering (bi devkî wekî Magic an tenê MTG tê zanîn) lîstikeke kartê ya berhevkar û dîjîtal e ku ji hêla Richard Garfield ve hat afirandin. Di sala 1993an de ji hêla Wizards of the Coast ve hat derxistin (aniha fîrmayek Hasbro), Magic yekem lîstika karta bazirganiyê bû û ji kanûna 2018an ve nêzîkê sih û pênc mîlyon lîstikvan hene, û ji bîst mîlyar kartên Magic di heyama 2008 - 2016 de hatine hilberandin, û di vê demê de ew bi populerîte mezin dibe.
Her lîstika Magicê şerekî di navbera Planeswalkers (her lîstikvanek mirovî Planeswalker e) temsîl dike ku spells diavêjin, madeyan bikar tînin û afirîdên gazî dikin ku li ser kartên kesane têne xuyang kirin da ku dijberên xwe têk bibin, bi gelemperî, lê ne her dem, bi derxistina wan ji dest bi tevahî jiyanê dike. Her çend konsepta resen a lîstikê bi giranî ji motîvên lîstikên rolan yên kevneşopî yên mîna Dungeons & Dragons derdiket jî, lîstika lîstikê dişibihe lîstikên serpêhatî yên pênûs-û-kaxezê, lê di heman demê de ji wan bêtir kart û rêgezên tevlihevtir gelek lîstikên karta din.
Magic dikare ji hêla du an zêdetir lîstikvanan ve were lîstin, an kes bi kartên çapkirî an jî li ser xêvjimêr, jîrfon an tablet bi kartên virtual bi navgîniya nermalava bingeha Înternetê Magic: The Gathering Online an lîstikên vîdyoyî yên wekî Magic: The Gathering Arena. Ew dikare di gelek teşeyên rêgezê de, yên ku dikevin du kategoriyan: bê çêkirin û bi sînor, were lîstin. Di formatên bi sînor de lîstikvanên ku ji hewşa kartên bêserûber bi kêmtirîn dirêjahiya 40 kart, dekek jixweber çêdikin; di formatên hatine çêkirin de, lîstikvan ji kartên ku ew xwediyê wan in, bi gelemperî bi kêmîve 60 kartên her dekî diafirînin.
Kartên nû li ser bingehek rêkûpêk bi navgîniya setên berfirehkirinê têne berdan. Sîstemek tûrnûvaya rêxistî (DCI) di asta navneteweyî de lîst û civakek cîhanî ya lîstikvanên Magic ên pispor pêşketiye, û her wiha ji bo kartên Magic sûkek ji nû ve firotanê ya berbiçav pêş xistiye. Hinek kart ji ber ku di hilberîn û kêrhatîbûna di lîstikê de kêm in, bi bihayên ji çend sentan heya bi hezaran dolaran, dikarin hêja bin.
La Cerlangue
La Cerlangue, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kanal
Kanal an jî kenal, leqemeke ji bo avê ji aliyê mirov ve hat çêkirin. Ew bi gelemperî ji bo gol, çem, derya an okyanûsan bi hev gihînin tên çêkirin. Bi gelemperî kanal ji bo du sedeman tên çêkirin: yek ji bo avdanî û yek jî ji bo derbazbûna mirov û tiştan tên çêkirin.
Kanalên kevnar
Kanalên ji bo avdaniyê herî kevinên hatin çêkirin di 4000 b.z. li Mezopotamya bûn. Li Pakistan û Hindistanê jî kanal hene yên ku li dor 2600 b.z. hatin çêkirin. Kanala herî dirêj a ku di dîrokê de hat çêkirin li Çînê bû. Ew 1.794 km bû û ji bo împeratorê Yangê Sui ji Beijingê de bo Hangzhou hat çêkirin. Çêkirina wê di 605an de dest pê kir û dera xwe ya herî teng 30 m bû.
Billy-lès-Chanceaux
Billy-lès-Chanceaux, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sinceny
Sinceny, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Schwalmstadt
Schwalmstadt bajarokekî navçeya (Landkreis) Schwalm-Eder-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Hofstetten, Baden-Württemberg
Hofstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Şehînan
Şehînan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Cibalî
Cibalî (bi tirkî: Cibali), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Heusenstamm
Heusenstamm, bajarekî navçeya (Landkreis) Offenbachê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
La Chapelle-du-Bourgay
La Chapelle-du-Bourgay, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Fatime
Fatime, Fatime bint Muhemmed (Fatimeya keça Muhemmed), yan jî Fatima Zehra (jdb. 606 - m. 632), dota Muhemmed pêxember û jina Elî bû.
Fatime bi xwe sala 624an de bi Elî re zewiciye.
Ji piçûktiya xwe de alîkariya Muhemmed kiriye û weke dê li Muhemmed xwedî derketiye ji ber wê Muhemmed Pêxember jê re gotiye Ûmmu Ebîha ("Dêya bavê xwe").
Zarok
Zaroken wê yên ji Elî
Amadeo Preziosi
Amadeo Preziosi yan Amedeo Preziosi yan jî Kont Amadeo Preziosi (jdb. 2ê kanûna pêşîn 1816 - m. 27ê îlonê 1882) wênesazekî maltî bû. Ew di 2ê kanûna pêşîna 1816an de li bajarê Vallettayê (li girava Maltayê) hatiye dinê. Preziosi di atolyeya wênekarê maltî Giuseppe Hyzler de şagirt bûye û pişt re di École des Beaux Arts a Parîsê de xwendiye. Di sala 1842an de li Stembolê bi cih bû û heta mirina xwe li wir ma.
Ji xeynî wêneyên jiyana adetî ya gel û cih û peysajên rengareng ên Stembolê, Preziosi çend portreyên kurdan jî çêkirin. Wî nîgareyên xwe bi zirîç û hibir xêz dikirin û dû re bi rengên avî dikişandin. Du albûmên wî yên nîgareyên lîtografîk jî hene.
Xwecihên Kolombiyayê
Beşên hewandina çermesorên şêniyên herî bilind li Kolombiyayê: Amazonas (% 43,4), La Guajira (% 40), Guainía (% 32), Vichada (% 31), Vaupés (% 29), Cauca (% 19), Putumayo (% 12). .
Hermê, Xelîfan
Hermê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Hermê 86 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 8 e.
Pirtûkxaneya neteweyî
Pirtûkxaneya Îskenderiyê
Dîroka pirtûxaneyan pir kevn here. Di hemû demên şariştaniyan de, mirov rastî wê were. Herî zêde wê pirtûkxaneyên dîrokî ên weke "Pirtûkxaneya Îskenderiyê", navê wan derkeve li pêş. Pirtûkxaneya Îskenderiyê, gelek caran, rastî rûxandin û şawitandinê were. Lê dîsa ew hatiya avakirin û tişî berhem hatiye kirin. Pirtûkxane, ne ji nerînekê wê ji hemû nerînan di wê de wê berhem wê bên tomarkirin. Wê hemû çavkaniyên civakî wê, di wê de, werine tomarkirin.
Pirtûkxaneya neteweyî yê Kurdistanê
Dîroka pirtûkxaneyê wê li Kurdistanê jî wê pirr kevn here. Kurdan wê, deverên weke cihên Medreseya Sor wê hem weke zaningeh û cihên berhevkirinên bi pirtûkxaneyî wê bi karbênin. Di roja me de wê, pirtûkxaneyek giştî a Kurdistanî wê li Başûrê Kurdistanê hebê. Di wê pirtûkxaneyê de wê, bervkirinên civakî wê, werina tomarkirin. Pirtûkxane wê, weke nîşanaka netew û civakbûna wê ya bizane jî jî wê were dîtin. Di roja me de wê, pirtûkxane wê, pergalên wan ên berhevkirin û kirina temenê ku herkesek wê, karibê di wê de xwe bigihênê amûrên xwandinê û hwd jî. Wê li ser wê re hin bi hin wê civakek xwanda wê were pêşxistin û afirandin. Temenê wê û çavkaniyên bi wê werin çêkirin.
Binêre
Netewe-welat
Derûnnasiya civakî
Derûnnasiya civakî yek ji şaxên zanîstiya derûnnasiyê ye. Lêkolînan li ser tevgerên mirov û ajalan dike. Wekî tê zanîn cara pêşîn Wilhelm Wundt di sala 1879an de bi avakirina laboratuwareke ceribandinê bingehê zanîstiya derûnnnasiyê avêtiye yan jî derûnnasî ji zanistiyên din veqetandiye. Pişt re hin şax û dibistanên derûnnasiyê pêşketiye. Yek ji van jî derûnnasiya civakî ye.
Ceribandin, destxistin û angaştên derûnnasiyê di warê jiyana sosyal de bikartîne. Derûnnasiya civakî wekî mirovan, li ser jiyana ajalan jî xebatan dike. Tekiliyên mirovan, têkiliyên koman, têkiliyên li kargehê û polîtîkayê, jiyana ciwanî, zaroktî û temenmeziniyê û têkiliyên generasyonan, şer û bandora şer hwd mijarên derûnnasiya civakî ne.