cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enstîtuya Perestgehê ya Orşelîmê
Enstîtuya Perestgehê ya Orşelîmê (bi îbrî: מכון המקדש, Machon HaMikdash), enstîtu û muzexaneyeke bajarê Orşelîma Îsraelê ye. Enstîtu di sala 1987an de ji aliyê mamoste Yisrael Ariel ve hat avakirin.
Kîçwa
Gelê Kêçua (bi spanî: quechua) an jî gelê Kîçua, yek ji gelên xwecih ên Amerîkaya Başûr in, yên ku bi zimanên Quechua (yên Perûyê) diaxivin. Her çend piraniya axaftvanên Kêçua ji Peruyê ne, li Ekuador, Bolîvya, Şîle, Kolombiya û Arjentînê jî komên girîng hene.
Ji axaftvaneke Keçua re runa an nuna ye ("kes"); ji axaftvanên pirjimar re jî runakuna an nunakuna tê gotin. Axaftvaneke Keçua ji xwe re dibêjin runa - ku tê wateya gel.
Villers-Saint-Christophe
Villers-Saint-Christophe, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Esteville
Esteville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
American Broadcasting Company
American Broadcasting Company (ABC) torek televîzyona bejayî ya amerîkî ye ku di 15ê gulana sala 1943an de hatî damezrandin. Ew xwedan xwedan Walt Disney Television e, pariyek şirketa The Walt Disney Company.
Endamok
Pekhateyên ku di nav sîtoplazmayê de cih digirin û ji bo xaneyê hin karên taybet dikin, wekî endamok (organel)tên bi nav kirin. Piraniya karûbarên xaneyê di nav sîtoplazmayê de pêk tê. Bi gelemperî, xaneyên ciwan ên ku metabolîzmayê wan bi lez û bez in, sîtoplazmaya wan jî pir e. Beşa sîtoplazmaya bêendamok wekî sîtozol tê binavkirin. Xaneyên prokaryotî ji bilî rîbozom, tu endamok lixwe nagirin.
Bundesagentur für Arbeit
Bundesagentur für Arbeit (Daîreya Karûbarê ya Federal, BA) saziyek federal a alman e ku di qada berpirsiyariya Wezareta Federal ji bo ked û karên civakî ye û navenda wê li Nürnbergê ye. Birêvebirê wê yê nû Detlef Scheele ye.
Endamok
Di nav sîtoplazmaya eukaryotiyan de sê kom endamok heye.
Bundesagentur für Arbeit
BA navendên karan ên li seranserê Almanyayê bi rê ve dibe û muçeya (meaş) bêkariyê îdare dike.
Endamok
Endamokên yekparzûnî: Retîkûlûma endoplazmî, Heybera Golgî, Lîzozom, Vakuol, Vezîkul.
Endamokên cotparzûnî: Mîtokondrî û Plastîd
Hejmara endamokên hemû xaneya ne wek hev e. Li gor erka xane û şaneyê dibe ku hejmara hin endamokên xaneyê ji xaneyên din pirtir be. Wekî mînak, xaneyên masûlke û xaneyên kezebê gelek pêdivi bi ATP tînin, loma di nav sîtoplazmaya van xaneyan de hejmara mîtokondriyê ji xaneyên din ên laşê mirov zêdetir e.
Badermût
Bedermût (bi tirkî: Taşyuva), gundekî ser Sasona Batmanê ye.
Xalmoge
Xalmoge, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Isanotski Peaks
Isanotski Peaks (bi kurdî: Lûtkeyên Isanotskiyê), li herêmê wekî "Ragged Jack" jî tê zanîn, volkaneke vemirî ye li girava Unimak (rojhilata Alaskayê, DYA). Isanotski Peaks li rojhilatê Çiyayê Shishaldinê ne û lûtkeyên herî bilind ên giravên Aleutî ne.
Di salên 1825 û 1840î de, jeologan tenê li ser Isanotski Peaks delîlên teqînên holosenê dîtine. Ji ber vê yekê dîroka rastî ya çalakbûna dawî ya Isanotski Peaks nayê zanîn.
Gotteszell
Gotteszell şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Redkî (eşîr)
Redkî, Redkan ,Rêkanî, eşîreke Kurdistan û Xorasanê ye. Pirraniya wan li herêma Serhed Botan Behdînanê,dijîn li Mûş, Agirî,  Îdir, Qers, Erdêxan, Erzirom û Wanê wek Redkî, li Colemêrg, Gever Çelê, Şemzînan, Duhok û Şeladizê wek Rêkanî têne naskirin. Kurd li Xorasanê, 2005 Yên li bakur bi giştî 359 gundan belav bûne. Her wusa li gelek welatên Sovyeta berê belav bûne. Nivîskar û lêkolîner Pittard dibêje, "kurd bi pirranî bejnbilind in. Hin ji wan jî ji kurdên din jî bilintir in. Wek mînak Redkî."
Di kovareka Dewleta Ûris a fermî ya di sala 1894an da derketîye de wuha dibêje: "Di nava Kurdan da zaravayê Kurmancî herî xweş, herî paqij ji alîyê eşîra Redkî ve tê bikar anîn"
Mûsa Anter di pirtûka xwe ya bi navê Ferhenga Kurdî û Tirkî de wuha dibêje: "Redkan eşîreke kurdan e ku li Qers, Agirî, Mûş û Geliyê Berezan dijîn"
Antropologên Zanîngeha Harvard ê di sala 1890an de di nava kurdan de lêkolîn kirine. Di sala 1895an de xebat û lêkolînên xwe wek pirtûk çapkirine. Ji bo eşîra Redkî wuha gotine: "Redkî di mehên havînê de derdikevine zozanên xwe yên bilindahiya wan 2925 mêtre. Zivistanan jî diçine gundên Sirmeliyê (Îdir). Herêma di destê wan de, herêma herî xweş e. Serokên wan em vexwendin xwarinê. Konên wan gelekî mezin, kincên jin û mêrên wan yên gelekî baş hebûn. Cil û xalîçeyên wan ên gelekî biha hebûn. Ev eşîra kurdan, dişibiya Ewropiyan. Sêpa, çetel, kevçî û kêr bikar dianîn. Wexta ku me ev dîtin, em gelekî bi matmayî man. Di malên ermeniyan de çi hebûya, di malên vê eşîrê de jî hebû. Ji xeynî şerabê."
Eşîra Redkî (Redkan) bi konfederasyona Zîlan ve girêdayî ye. Vê êla kurdan di dîrokê xwe de, navê xwe ji jîrektî û mêrxasiyê hildaye.
Wateya peyva redka xelasker an jî dawî lê hanîn e. Redkî, redkirin xelaskirin e. Êla Redka di dema Osmaniyan de di sala 1918an de ji Rewanê hatiye Serhed ê. Çîroka hildana navê Redkî; Berê navê vê eşîrê Zîllî bû (konfederasyona Zîlan na). Dora hezar sal berê, Mîrê Merwan, eşîra Zîlla ya li Farqînê li gundê Kelê dimîne daxwaz dike ku keçika bi navê Newal şevekê bişînine konê wî. Eşîra Zîlla vê daxwazîya mîr qebûl nake. Mîrê Merwan bi tevî çil merivên (çil şervan) xwe êrîşê dibe ser Zîlla û Zîlla wan hemûyan dikujin. Wan red (xelas) dikin. Ji wê rojê bi şûn da, ji wan re dibêjin "Redkî". Cîyê ku Redkî, Mîrê Merwan û çil merivên wî ve dikujin re îro jî Girê Serîya dibêjin (li gundê Kelê).
Piştî wê eşîra Redkî ji wir re diçe Qûma Îranê. Ji wir re jî diçe Rewanê.
Merkava
Merkava ( tankeka şer ya sereke ye ku ji hêla Hêzên Parastina Israelsraî ve tê bikar anîn. Tank di sala1970 de dest bi geşedanê kir û di 1979 bi fermî keta xizmetê da. Çar jorên sereke yên tankê hatine çê kirin. Cara yekem di şerê Libnanê yê 1982-an de hate bikar anîn.
Redkî (eşîr)
Zozanên eşîrê
Eşîra Redkî berê li Rewanê, derdikete zozanên li Elegezê, yên bi navê Axmaxan, Egrîce, Heçe û Çekema. Li piştî ku di sala 1918an de ermeniyan ew ji axa wan qewitandin, neçûne wan zozanan.
Chaudenay-le-Château
Chaudenay-le-Château, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Redkî (eşîr)
Serokên eşîrê
Di nava vê eşîrê de axa na, beg hebûne. Dema ku Rewan di destê Safeviyan de bûye, Hecî Cibîrê Kal mezintiya eşîrê kiriye. Bi dû wî re Şemdîn Axa, Hiseyîn Axayê Çongdeve, Gulî Cewer Axa û Eleşref Beg. Piştî koça ji Rewanê jî Hecî Ûsiv, Esê Beko, Hecî Eme Topal û Miheme Şerîfê Sirdo mezintiya êlê kirine.
Eşîra redkî di serhildana Agiriyê de
Hemû gundên eşîra Redkî yên li dora çiyayên Agiriyê di serhildanê de hatine valakirin, herêma wan bûye herêma qedexe. Gundên Hesepêxas, Gomika Redka û Êretan bi balefiran ve hatine bomberankirin, gelek qurbanî çêbûne. Li Îdirê li gundê Panîg ji Mala Axê Qecer Ûsivê Redkî û du pismamên wî şehîd ketine. Emîn Karaca di pirtûka xwe ya li ser serhildanê de qala wî dike. Ji Dîgor gundê Başko, Eliyê Keleş (Elî Axa) û kurên wî bi hinceta piştgirî dane serhildanê davêjine hepsê û di wir de bi awayekî şikber dimire. Ji Îdirê gundên Millo û Evcî ji Mala Şero çend kes beşdarî serhildanê dibin û heya dawiyê bi tevî Şêx Evdirehman têdikoşin. Ji gundê Xelfeliyê Mala Kiloç bi giştî beşdarî serhildanê dibe. Ji vê malbatê yekî bi navê Elî tê kuştin, serê wî jê dikin û dibine Qersê. Fermandarekî tirk di bîranînên xwe da qala wî dike. Wexta ku serhildan têk diçe, ji vê malbatê gelek direvine aliyê Rûsyayê û li wir gundan ava dikin.
Ol û ziman
Bi piranî Kurmancî diaxivin û sunî ne. Lê, yên li Rewanê li gundên Elegez, Senger û Nalbandê mane ji tirsa ermeniyan xwe wek êzdî dane nasandin û bûne êzdî. Yên li gundên Senger û Nalbantê bi xizmên xwe yên li Îdir û Agiriyê re diaxivin û guh nadine cudatiya olan a di navbera hevudu de. Redkiyên ku sala 1918an de li Rewanê û devdora Kurdistana Sor mabûm, di sala 1988an de di şerê ecem (azerî) û ermeniyan de hatibûne sirgûnkirin. Yên ku çûne devdora paytexta Azerbaycanê, Bakûyê bi piranî bûne şîe. Mixabin piraniya wan zimanê xwe ji bîr kirine. Redkiyên li Gurcistanê gundê Karakilîsa jî li wir di nava azeriyan de mane û bûne şîe. Redkiyên li Îdirê gundê Emînce ji Kurdistana Sor hatine. Kalikê wan di nava azeriyan de maye. Îro xwe wek azerî-şîe didine nasandin, lê dizanin Kurd-Redkî ne û Redkiyan re dibêjine pismam. Dema ku Rewan di destê Sefewîyan bû, Sefeviyiwan ji eşîrên Redkî û Şadilî gelek malbat sirgûnî Xorasanê kirine. Îro li wir gelek Redkî hene, lê em nizanin ew şîe ne yan sûnî.
Hin gundên eşîra Redkî yên li Rewanê
Piraniya van gundan beriya 1918an gundên Redkiyan bûn. Hin ji wan hatine xerakirin, hin jî navê wan guhirandine, em nizanin navên wan yên niha çine. Hin ji van gundan jî heya 1988an Redkî li wan gundan hebûn. Di sala 1988an de ermeniyan ew ji gundên wan qewirandin.
Girêdanên derve
Malpera eşîra Redkî
Stranên li ser eşîra Redkî
Baishac e Calhau
Baishac e Calhau (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Les Clayes-sous-Bois
Les Clayes-sous-Bois, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Sinzheim
Sinzheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rastatt li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Étaimpuis
Étaimpuis, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Girnasir
Girnasir navê yek ji gundên gundistana Mirgewera li navçeya Sîlvanayê ye. Sîlvana girêdayî şaristana Wirmê ye.
Rêwî
Rêwî navê pirtûka Azad Zal a helbestan e. Di sala 2010an de di nava Weşanên AVA de derketiye.
Pirtûka ku ji weşanên Avayê derketiye, behsa hêvî, bendewarî û xeyalên “rêwiyek” dike.
Dîwana Rêwî ji Weşanên AVAyê derketiye û ji 7 helbestên bi navê Çîroka Rêwî, Rêwî û hêvî, Zerî, Rêwî û mirin, Rêwî û kevok û Destana rêwî pêk tê.
Partiya Gel a Swîsreyê
Partiya Gel a Swîsreyê (Schweizerische Volkspartei, bi kurtî: SVP, kurtenavê partiya rastgir a Swîsrê ye. Meztirîn partiya swîsrî ye û bi siyaseta xwe ya li dijî koçberan bi nav û deng e.
Chun Jung-myung
Chun Jung-myung (bi korêyî: hangul: 천정명 / hanja: 千正明, di 29ê çiriya paşîn a 1980an de hatiye dinyayê, aktorekî korêyî ye.
Sheffield
Sheffield bajarekî Yorkshire, Înglistan e.
Muzeya Axên Încîlê ya Orşelîmê
Muzeya Axên Încîlê ya Orşelîmê (bi îbrî: מוזיאון ארצות המקרא ירושלים, Muzeon Artzot HaMikra Yeruşalayim) muzeyeke arkeolojîk a Orşelîma Îsraelê ye.
Zuxur
Zuxur, gundekî girêdayî navçe Hezro ya ser bi Amedê ve ye.
Rastgiriya tund
Rastgiriya tund an tundrewiya rastgir behsa tevgerên tundrew ên cihêreng ên di nav rastgiriya siyasî de dike. Ev têgîn îdeolojî û çalakiyên siyasî yên nijadperest, neteweperest, faşîst, neo-nazîst, an neo-faşîst digire nav xwe.
Mele Zahirê Tendûrekî
Mele Zahirê Tendûrekî (jdb. 1882 - m. 1966) yek ji alimên îslamê û nivîskarê kurd e.
Rastgiriya tund
Tundrewên rastgir li ser bingeha etnîkî ne. Ew mafê wekheviya civakî û yasayî ya hemû mirovan înkar dikin û têdikoşin. Ew têgihiştina antî-pluralîst, antî-demokratîk û otorîter a civakê temsîl dikin. Di warê siyasî de jî dixwazin netew-dewletê veguherînin “civaka netewî” ya otorîter. “Gel” û “netew” bi awayekî nijadperest an etnopluralîst têne pênasekirin.
Mele Zahirê Tendûrekî
Di dîwana Mele Zahirê Tendûrekî de nod û neh helbest hene. Ji vana şêst û şeş bi zimanê kurdî, şanzdeh bi zimanê erebî û bîst û yek jî bi zimanê farisî hatine nivîsandin.
Rastgiriya tund
Taybetmendiyên van têgehên curbecur sembol û nîşaneyên rastgirên tundrew, revîzyonîzma dîrokî ya li ser hin serdeman (wek faşîzma Îtalyayê û dema Sosyalîzma Netewî), antîsemîtîzm, biyanofobî û teoriyên antî-amerîkî û/an teoriyên din ên komployê.
Mele Zahirê Tendûrekî
Gelek alim li ber destê wî îcaze wergirtine. Ji helbestên Mele Zahir tê fêhmkirin ku ew di îlmên îslamî pir kûr çûye, her wiha di helbestên xwe de jî xwediyê hunerekî mezin e. Di helbestên xwe de li ser rêya wêjeya kurdî ya klasîk çûye.
Mele Zahirê Tendûrekî usûl û rêbaza edebî û helbesta klasîk jî baş dizanî. Her wekî ku ji vê Dîwanê jî têye zanîn ew gelek baş perwerde ditiye.
Boos, Bad Kreuznach
Boos şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Louis Renault
Louis Renault (jdb. li Autun; m.  li Barbizon) dadnasekî navdar ê fransî bû. Sala 1907î de Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Kumiş
Kumiş sernavê binecureyê kûçikên kediyê biçûk e, yên ku li malan xwedî dikin. Kumiş ji pez û nêçîr û seydê ra nabin.
Coignières
Coignières, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Villers-sur-Fère
Villers-sur-Fère, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Kanîberd
Kanîberd, gundekî bi ser Balîsan a navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Steinmauern
Steinmauern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rastatt li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Léon Jouhaux
Léon Jouhaux (jdb. li Parîs; m.  li heman derê) sendîkavanekî fransî bû. Sala 1951î Xelata Nobel a aşitiyê girtiye.
Komgirav
Komgirav an jî Arxîpel, wûşe archipelagus di zimanê latînî de derbasa zimanên din bûye. Ew ji bo koma giravên nêzî hev tê bikaranîn. Bi yewnanî "ἀρχι-" (arxi) ango "ser", "πέλαγος" (pelagos) ango "derya" ye. Ew herî pêşîn ji bo giravên Egeyê dihat bikaranîn. Paş de jî bi gelemperî, ji bo komgiravên gîşkan hat xebitandin.
Viaujac
Viaujac (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Léon Jouhaux
Sala 1943î ji aliyê Nazîyan ve dîl tê girtin û wî dişînin kampa tunekirinê ya Buchenwald. Wî di jiyana xwe de bo aşitî û maf ê karkeran têkoşiyaye. Ji ber ku di zaroktiyê de diviyabû bixebitiya û malbata wî xizan bûye, nekariye xwandineke birêkûpêk bike û dibistanan bidawîbike. Hêj di 16 saliya xwe de dikeve nava baskên sendîkayan. Di demeke kurt de di karê sendîkayî de navê wî tê bihîstin û kariyereka mezin çêdike. Di dema dagirkeriya Almanan a Fransa de dîl tê girtin û di dawiya şerê cîhanî yê duyem de ji aliyê artêşên DYAyê ve tê felatkirin.
Mîhranî
Mîhranî, gundekî girêdayî navçe Hezro ya ser bi Amedê ve ye.
Sîtoplazma
Li gel sîtoplazma, tegîna protoplazma jî ji boy vî pêkhateyê tê bikaranîn. Sîtoplazma dişibe spîka hêkê, nîvherikoyî û nîvruhnik e. Ji ber ku di nava wê de molekulên hûrik û gir hene û bi hev re tevdigerin, sîtoplazma madeyek kolloîdal e û hundirê xaneyê de, navbera endamok, navik û parzûnê tijî dike. Sîtoplazma bi parzûna xaneyê dorpêçî ye.
Xaneyên prokaryotî di nav sîtoplazmayê de ji bilî rîbozom, tu endamokok nahewînin. Pekhateyên ku di nav sîtoplazmayê de cih digirin û ji bo xaneyê hin karên taybet dikin, wekî endamok tên binavkirin. Beşa sîtoplazmaya bêendamok, wekî sîtozol tê bi nav kirin. Sîtoplazma 80% ji avê pêk tê. Ji bilî avê, gelek molekulên organîk û înorganîk ên wekî glukoz, asîdên amînî, asîdên nukleî, asîdên rûnê, sodyûm, kalsîyûm hwd.jî di nav sîtozolê de cih digirin. Ji xeynî vana, rîşalkên proteîn jî wekî torek di nav sîtoplazmayê de belav dibin û kakûtê xaneyê (cytoskeleton) pêk tînin.
Hînge
Hînge, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Sîtoplazma
Piraniya karûbarên xaneyê di nav sîtoplazmayê de pêk tê. Bi gelemperî, xaneyên ciwan, ên ku metabolîzmayê wan bi lez û bez in, sîtoplazmaya wan jî pir e.
Sîtor
Sîtor (bi tirkî: Binekli), gundekî ser Sasona Batmanê ye.
Bextiyarî (êl)
Bextiyarî yek ji êlên Lur e. Dîroknasê îranî Hemdûllah Mistewfî Qezwînî dibêje ku Bextiyarî bi eslê xwe ve kurd in û ji Kurdistana Rojava hatîne li vê herêmê bicîh bûne. Herwiha dîroknas û mîrê kurd Şerefxanê Bidlîsî di berhema xwe Şerefname de diyar dike û dibêje Bextiyarîyan yek ji 28 êlên kurdên ku koçberê Loristanê kirîye ye.
Chaugey
Chaugey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kubik
Kubik, gundekî girêdayî navçe Hezro ya ser bi Amedê ve ye.
Gîdornî
Gîdornî (bi tirkî: Kaşyayla), gundekî ser Sasona Batmanê ye.
IPhone 7
iPhone 7 û iPhone 7 Plus rêzeya iPhone-ê telefonekî teknolojîk û multîmedî xebitandinê iOS 13.3 ye ku ji hêla Apple, hilberînerek teknolojiya Amerîkî ve hatiye çêkirin û pêş xistin. ji hêla CEO′yê Apple Tim Cook ve di 7′ê lonê 2016′an de hatiye pêşkêş kirin. Li Tirkiye, di 14ê çiriya pêşîn a 2016′an de di pêş-firotan hat pêşkêş kirin.
Mînakkirin
IPhone 7 di warê sêwiranê de di hêla iPhone 6s û iPhone 6 de radiweste. Lêbelê, ev nayê vê wateyê ku guhertinên berbiçav nayên dîtin. cûdahiya herî mezin ji hêla kameraya dualî ya nû ve tê peyda kirin. 3,5 mm. Meriv ji hespê qamçê û têlefonên Apple yên kevneşop re baş bibêje, Apple li ser smartphone xwe yê nû stereo ye, iPhone 7 xwedî doza biraştî di asta IP67 di nava avêde ar dike.
Xemil
Apple diyar kir ku jiyana baterî ya iPhone 7-ê dê 1 demjimêran ji iPhone 6s re dirêjtir be. Vebijarkên hilanînê iPhone ya nû 32, 128 û 256 GB ne. Bi danasîna iPhone-yê nû, Apple ji iPhone 6s re xweş got.
Cano Amedî
Wî dibistana seretayî li Xirûcê (kaynak), a navîn li bajarê Meletîyê û amadeyî (lîse) jî li Amedê xwendiye. Dûv re ji ber fikr û ramanên xwe yên siyasî di 17ê adara 1980an de tê girtin û 20 salî di girtîgehên Tirkiyeyê yên li gelek bajaran, girtî ma. Amedî, di 17ê adara 2000an de ji girtîgehê derket. Du-sê salan li bajarên Tirkiyeyê dimîne, niha jî li Kurdistanê, li bajarê Rihayê dijî.
Cano Amedî, 2 pirtûkên Bûbê Eser Gardiyan û Dîroka Rûreş (Ku li ser anfaliya Barzanîyan e) wergerandiye tirkî.
Gelek gotarên wî jî, di rojname, kovar û malperan de hatine weşandin; Dengê Azadi, Rewşen, Nûbihar, Rizgarî, Roj, Roja Kurd, Nûroj û niha di jî di netewe.com ê de dinivîsine.
Pirsa Mûsilê
Pirsa Mûsilê (bi tirkî: Musul Sorunu, ) herêmeke xwedî gengeşê ye di sedsala 20ê de, di navbera Tirkiye û Keyaniya Yekbûyî de. Mûsil parêzgeheke kurdnişîn ya osmaniyan bû. Îro navenda Mûsilê dikeve nav sinorê Başûrê Kurdistanê û Iraqê de. Hêj nehatiye kifşkirin ku ev herêm dê di nav sinorên Iraqê da be an jî Başurê Kurdistanê de be.
Mûsil kîder e?
Bi dûçûna dabeşkirina parêzgehên osmaniyan ya li sala 1907ê de Mûsil ji sê senceqan pêk tê. Ya yekem Mûsil e ku ji Amêdî, Zaxo, Duhok, Akrê û Şengalê pêk tê. Ya duyem Kerkûk e ku ji Rewandûz, Koysenceq, Ranya, Hewlêr û Kifriyê pêk tê. Ya sêyem Silêmanî ye ku ji Gulanber, Mamuretûlhamîd, Bazyan, Şehrîbazar pêk tê. Lê li gor sîstema rêvebirina Brîtanî û Iraqê wiha ye; Mûsil(herêmên li rojavayê Zêyê Mezin, Hewlêr (herêmên di navbera herdu Zêyan de), Kerkûk û Silêmanî
Glary Utilities
Glary Utilities bernameya herî baş a Utilitiesê ye. Wateya Utilitiesê jî ew e ku, ew bername zêdetir ji hêla lijneyên fermî tê bikaranîn.
Pirsa Mûsilê
Dîroka Mûsilê
Mûsil di dîrokê de ketiye destê gelek şaristanan. Ji ber vê jî xuya ye ku gelek netewe û dîn li vê parêzgehê hene. Mûsil bajarekê girîng yê asûriyan bû. Piştî ruxandina dewleta Asuriyan, li herêmê îraniyan, Îskenderê Mezin, Sasaniyan, Ebasiyan, Selcûqiyan, Eyûbiyan hwd hikûm kir. Di şerê Çaldiranê de ku di navbera safewiyan û osmaniyan rû daye, ev herêm kete bin destê osmaniyan.
Mîr Perwer
Mîr Perwer, bi navê jidayîkbûnê Şirin Aydın, muzîkjen û stranbêjekî kurd e ku li Gimgim a bi ser parêzgeha Mûşê hatiye dinyayê.
Glary Utilities
Utilities - Lijneyên Gelemperî
Bernameyeke popûler e di dinyayê de ji hêla lijneyên gelemperî tê bikaranîn.
Bername bi zimanê Kurdî jî heye.
Taybetmendiyên Bernameyê
Glary Utilities Bernameya çakkirin û paqijkirina kompîturê ye.
Digel 20 faktorên xwe kompîturê çak dike. Ji bo Windowsê amûrekê jênegir e.
Faktorên Wê bernamê
1. Dîsk Paqij kirin. Bermayî û pelê nehewce paqij dike.
2. Paqij kirina Bingeha Tomarê. Ji bo çak bûna çalakiyên pergalê bingeha dalîta tomarê pak û paqij dike.
3. Sererastkirina Kurterêyan. Kurterêyên ku xelet hatine menuya sermaseyê yan digere li gor bernamê sererast dike.
Mîr Perwer
Jînenîgarî
Aydın, li navçeya Varto ya Mûşê di malbateke kurd de hatiye dinê. Ji zarokatiya xwe ve bi zimanê xwe yê zikmakî bi kurdî muzîkê çêdike. Ew bi perçeyên wekî Felek, Bajar, Bang û Sarya tê naskirin.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
4. Rêvebirina Rakirinê. Bernameyên nehewce bê şop dirake.
Mîr Perwer
Jînenîgarî
Ew di sala 2021an de bi derxistina albûma xwe ya yekem û paşîn 'Bedengi' bi ser ket ku navê xwe bide zanîn.
Di êrîşê de perwer rastî êrîşê hat û hat kuştin
Di 23’ê Kanûna 2022’an de li Parîsê li ber Navenda Çanda Kurd a Ahmet Kaya bû. Her wiha Emîne Kara ku bi PKK’ê re bû û endamê komeleya çandê Abdullah Kizil jî di nav kuştiyan de ne.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
5. Rêvebirina Destpêka Windowsê. Bernameyên ku di Windowsê de jixeber despêdike yan rêve dibe û li gor dilê ve mîhengê dide.
Mîr Perwer
Di êrîşê de perwer rastî êrîşê hat û hat kuştin
Nîjadperestê tund Montreuil ê 69 salî William M bi çeka Colt 1911 gule li Aydın, Kara û Kizil reşandin û 4 kesên din jî bi wan re dîtin.
Di êrîşê de Kara û Ateş jiyana xwe ji dest dan. Li aliyê din Aydin piştî demekê nefes girt û jiyana xwe ji dest da. Cenazeyê wî şandin bajarê wî Mûşê, lê dewleta Tirk li dijî merasîma cenaze derket û di merasîma cenaze de bûyer qewimîn. Piştî ku çalakî bi dawî bû di bin axê de hate definkirin.
Êrîşkar, William M, hat girtin.
Diskografî
Albûm
Pirsa Mûsilê
Dîroka Mûsilê
Tirkên oxuz di dema Selcukiyan de li dora sala 1050 şûnde tên herêma Mûsilê. Her wiha ji van tirkan re dibêjin tirkmen.
Mûsil di serdema osmaniyan de
Di salnameyên Parêzgeha Mûsilê de wiha dibêje: "Parêzgeha Mûsilê sê qism e, qisma yekem bajarî ne ku piraniyan wan kurd in. Li şehrên wek Mûsil, Şehrîzor (Kerkûk), Silêmanî, Akrê, Duhok, Zaxo, Şengal, Kifrî, Rewandûz, Koysenceq de dijîn. Qismê duyê jî nîvkoçer in û gelek ji wan eşîrên kurd in. Qismê sêyem jî eşîrên koçer in."
Sami Frashëri di berhemekê xwe de wiha dibêje;
Efserê osmaniyan Ahmed Cemal jî di berhema xwe de wiha dibêje: "Mûsil parêzgeha 54an ya osmaniyan e û 6an parêzgeha Kurdistanê ye. Parêzgehên Kurdistanê heft in:
Ev delîlên dîrokî nîşan didin ku parêzgeha Mûsilê û taybetî bajarê Kerkûkê, herêmên dîrokî yên kurdistanî ne. Hem bi dîrokî hem bi çandî hem jî bi gelheyê xwe ev herêm, têkildariyeke xurt bi kurdan re heye.
Mûsil di serdema şerê cîhanî de
Mûsil di şerê cîhanî yê yekem de di bin desthilata osmaniyan de bû. Piştî ku şer xelas bû, Brîtanî dest bi dagirkirina Mûsilê kirin. Em dikarin bibêjin ku Mûsil li ser mase ji destê tirkan derket.
Parêzgeha Mûsil û bi giştî Rojhilata Navîn di bin dagirkeriya dewletên Keyaniya Yekbûyî û Fransa de bû. Dema şer dewam dike, di 29 nîsan 1916 de di navbera Keyaniya Yekbûyî û Fransa û paşî jî Rûsya beşdar bû, van her sê dewletan Peymana Sykes Pycot bi dizîkî destnîşan kirin. Bi dûçûna vê peymanê Rojhilata Navin di navbera van dewletan de hate parvekirin. Parêzgeha Mûsilê jî kete bin destê Fransayê. Lê paşî dikeve destê Keyaniya Yekbûyî. Hêjayî gotinê ye ku dema ev peyman hatiye destnîşankirin, Mûsil hêj jî di destê osmaniyan da bû. Piştî Bexda jî ket destê Keyaniya Yekbûyî, vê dewletê berê xwe da Mûsilê.
Hêjayî gotinê ye ku di proseya şer de bi dûçûna planên veşartî herêmên Rojhilata Navîn wiha hatibûn parve kirin; Di 9ê gulana 1916ê de Sir Edward Gray û balyozê Fransayê yê li Londonê di navbera xwe de hinek biryar wergirtin,li başûrê Anatolyayê 5 herêm dîzayn kirin. Bii dûçûna biryaran ;
26 nîsana 1916ê Rûsan jî daxwaznên xwe ji van herdu dewletan gotibû ku Rûsî bi wergirtina herêmên başûrê Wanê û Bedlîsê vê planê qebûl dike.
30ê çiriya pêşîn a 1918ê de di navbera osmaniyan û dewletên Îtîlafê Hevpeymena Agirbes ya Mondrosê hate destnîşankirin. Ev peyman belgenameya fermî bû ku Împeratoriya Osmanî xirab bû. Bi dûçûna vê peymanê dewletên Keyaniya Yekbûyî, Fransa û Rûsya dikarin li her derê osmaniyan dagir bikin. Jixwe artêşa Keyaniya Yekbûyî jî berê xwe da Mûsilê û li vir artêşa tirkan xwest ku ji Mûsil derkevin. Serkirdeyê leşkerên Brîtanî li Îraqê General Marshall di 7ê çiriya paşîn a 1918ê de ji artêşa tirkan xwest ku heta 15ê çiriya paşîn a 1918ê ji Mûsil derkevin. 9ê çiriya paşîn a 1918ê de Sedrezam Îzzet Paşa fermanek ji serkirdeyê leşkerî yên tirkan Ali İhsan Paşa re şand ku Mûsilê vala bikin. Di encamê de 15ê çiriya paşîn ji Mûsilê vekişiya, 7ê kanûna pêşîn a 1918ê de jî temamî Parêzgeha Mûsilê vekişiyan heta Nisêbinê. Dema dagirkeriya Brîtanîli parêzgeha Mûsil dewam dike, di gulana 1919ê de li Silêmanî Serhildana Şêx Mehmûd Berzencî ya Yekem destpê dike. Şêx Mehmûdê Berzencî, Keyaniya Kurdistanê îlan kir, xwe jî wek melikê Kurdistanê îlan kir. Dagirkeriya Brîtanî bi tundî dijî derket û operasyon li Silêmanî ji Brîtanî hate destpêkirin. Di encamê de Şêx Mehmûd hate girtin û sirgûnê Hindistanê kirin. Her wisa di heman wextî de Rewandiz hêj di destê leşkerên osmaniyan de bû.
Konferansa San Remo (18-26 nîsan 1920)
Dewletên Brîtanî û Fransa di nîsana 1920ê de li Îtalya konferansên San Remo dan destpêkirin. Elbete bi rûxandina Împeretoriya Rûsî plana Sykes Pycot jî betal bû û planên nû hatin danîn. Serokwezîrê Fransayê Georges Clemenceau miqabilê %25 petrola Mezopotamyayê, Mûsil ji bo Brîtanyayê hêla. Em dikarin bibêjin ku hidûdên Mûsilê û Sûrî hatin kifş kirin. Piştî Konferansa San Remoyê hevrikên li ser parêzgeha Mûsilê Tirk, İngilîz û rêvebirina Iraqê ne.
Heftava
Heftava navê yek ji gundên gundistana Mirgewera li navçeya Sîlvanayê ye. Sîlvana girêdayî şaristana Wirmê ye.
Pirsa Mûsilê
Peymana Sevrê (10 gelawêja 1920)
10ê gelawêja 1920ê de di navbera dewletên îtilafan û osmaniyan de Peymana Sevrê hate destnîşan kirin. Osmaniyan bi vê peymana veqetîna Îraqê û Mûsilê pejirand. Lê li Tirkiyeyê Şerê Rizgariya Tirkiyeyê destpê kir û di encamê de Peymana Sevr nehate bicîhkirin. Tirkan li ser Mûsilê mafên xwe îlan kirin û nexwastin ev der ji bo Brîtanî bimîne.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
6. Sererastkirina Bîrê (mêjiyê) Rewş û tevgera mêjiyê didahûrîne.
Pirsa Mûsilê
Konferansa Lozanê (11 mijdar 1922-24 tîrmeh 1924)
Parêzgeha Mûsilê ji aliyê petrolê ve gelek zengîn bû û çavê Brîtanî li ser vê herêmê bû ku bixin destê xwe. Jixwe pêşiyê ev herêm di destê Fransayê de bû, ji ber girîngiya petrolê ji Fransayê bi rêya dîplomasiyê wergirt. Lê piştî şerê cîhanî yê yekem, Tirkiye ber bi avabûna dewleteka nû û modern ve çû. Tirkiyeyê di meclîsa xwe de biryar girt ku parêzgeha Mûsilê parçeyek ji Tirkiyeyê ye. Lê Mûsil hêj jî di destê Brîtanî de bû.
Netewe.com
Netewe, malperek an jî rojnameyek xwerû bi Kurdî, li ser internetê ye.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
7. Rêvebirrina Menuya girêdanê. Ji bo dosya û klasoran rêbazên têkevtina menuya girêdanî rêve dibe.
Netewe.com
Netewe, rojnameyek Kurdistanî ye, di nav Kurdan de bêalî ye û nêzîkî hemî partiyên Kurd û Kurdistanî ye. Tenê nûçeyên rojane bi zimanê Kurdî dê biweşîne û bûyerên li cîhanê diqewimin dê wergerîne bo Kurdî.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
8. Yekkirina Dalîta tomarê. Bi “Yekkirna Dalîta Tomarê” ve kompîterê bi performanstir dike.
Pirsa Mûsilê
Konferansa Lozanê (11 mijdar 1922-24 tîrmeh 1924)
Pirsgirêka Mûsilê di konferansa Lozanê de ji pirsgirêkên sereke bû yên hatine gengeşekirin. Ji bo bidestxistina parêzgeha Mûsilê herdu dewletan wiha îdiyaên xwe diparastin
Albert Lutuli
Albert John Mvumbi Luthuli (jdb. 1898 li Groutville, Parêzgeha Natal (Afrîkaya Başûr); m. li KwaDukuza (berê Stanger)/Afrîkaya Başûr) ramyar û yek ji pêşengên olî yê Afrîkaya Başûr bû.Herwekî axayê eşîra Zûlû bû. Ji sala 1952 heya 1960î serokatiya ANCê (Kongreya Neteweyî ya Afrîkayê) kiriye. Di sala 1960î de Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Pirsa Mûsilê
Îdiayên Brîtanî
Brîtanî jimarên xwe parve kirin ku tirkên herêmê pişkek ji 12 pişkan e. Bi dûçûna Brîtanî 455 hezar kurd, 66 hezar tirk û 62 hezar mesihî hene. Bi dûçûna jimaratina nifûsa herêmê ji layê Brîtanî; tirk hem hebûna kurdan ya bingeh-aryan red dikin hem jî nifûsa kurdan gelek kêm nîşan didin. Lê dijî vê Brîtanî dibêjin ku kurd mileteke cuda ye ji ereban û tirkan. Ji ber vê sedemê Brîtanî nexwast ev parêzgeh bikeve destê tirkan.
Bi dûçûna raportên Brîtanî nifûsa parêzgeha Mûsilê ;
Heftava
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Heftava 432 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 81 e.
Pirsa Mûsilê
Îdiayên Brîtanî
Nûnerê Brîtanî Lord Curzon li dijî nûnerên tirkan wiha digot:
Nîşana qeydê
Pîşesaziya stranê
Di nav sektora muzîkê, piraniya hunermendên qeydkirinê bûne her ku diçe li ser nîşana qeydê xwe bixwebawer ji bo firehkirina bingeha xerîdaran, wan, bazara albumên xwe, û hem terfî û li ser xizmetên darijandina stranên xwe, radyo, televîzyon û bihîstin, bi weşankarên ku alîkariya hunermendan di raporên medyayê erênî bazarê malên wan, û ew jî bi riya dikanên û dezgehên din ên çapemenîyê tune.
Pirsa Mûsilê
Îdiayên tirkan
Dewleta Tirkiyeyê di Lozanê de tezên xwe diparastin û digot nifûsa Mûsilê 500 hezar e; 263 hezar kurd, 146 hezar tirk, 43 hezar ereb, 18 hezar êzidî û 13 hezar jî xeyrîmûslîm dijîn li herêmê. Bi dûçûna van jimaran nûnerê Tirkiyeyê İsmet İnönü diparast ku qedera tirk û kurdan wekhev e, bingeha kurdan digehe ser nijadê turanan. Ji ber vê sedemê parêzgeha Mûsilê wek para xwe hesab dikir.
Bi dûçûna raportên tirkan nifûsa parêzgeha Mûsilê ;
Peymana Lozanê (24 tîrmeh 1923)
Ev gengeşeya herdu terefan negihîşt ti encaman. Di Lozanê de biryar hat girtin ku divê di neh mehan de ev pirsgirêk bi dostane were çareserkirin. Eger dîsa çareser nebû, ev pirsgirêk dê li Cemiyeta Neteweyan were çareserkirin. Heta ku ev pirs were çareserkirin nayê qebûlkirin ku ti alî statûko yê xerab bikin. . Jixwe heta ku dîsa heyetên van herdu dewletan kombûn, ti hereketên van herdu hêzan li herêmê çênebûn.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
10. Hûrkerî Pelan. Pelan bêyî bermayî û şop tune dike.
Pirsa Mûsilê
Peymana Lozanê (24 tîrmeh 1923)
Di metna Peymana Lozanê de(madeya 3yê) wiha dinivîse ; Hidûdê di navbera Tirkiyeyê û Îraqê de divê di nav 9 mehan de di navbera Brîtanyaya Mezin û Tirkiyeyê de bi dostane dê were çareser kirin. Eger di nav 9 mehan de ev pirsgirêk neyê çareser kirin, pirsgirêk dê were birin bo Konseya Cemiyeta Neteweyan. Heta ku ev pirsgirêk neyê çareser kirin, şer destpê nake û hidûdên niha dê werin parastin
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
11. Pel Rizgarkirin. Dosye û pelê ku bi nezanebûn hatin paqij kirin paşve vediguherîne.
12. Dosye şîfrekirin û şîfre dahûrandin. Ji bo parastina dosye û pelan ûnîteya herî baş ya bernameyan e. Û şîfrên ku hatine dayîn jî radike.
Pirsa Mûsilê
Konferansa Stenbolê (19 gulan-5 xizîran 1924)
Piştî Lozanê prosesa 9 mehan destpê kir û 19ê gulana 1924ê li Stenbolê konferansek çêbû. Tirkiyeyê li vir jî tezên xwe parastin û ji Brîtanî got eger Musilê bidin Tirkiyeyê, em ê hinek dahatên petrolê bidin Brîtanî. Lê serokheyetê Brîtanî Sir Percy Cox ev qebûl nekir û li ser vê herêma Hekariyê jî ji tirkan xwest ku li Hekariyê nerazîbûnên nestoriyan hebûn û dewleta tirk ev nerazîbûn bi şidetê çareser dikir. Ji ber van angaştên Brîtanî, tirk bêçare man. Jixwe piştî vê konferansê 7ê tebaxa 1924ê li herêma Hekarî, serhildana nestoriyan destpê kir. Vê rûdanê nîşan da ku tirk hêj nikarin aşitî li welatê xwe durist bike lê Mûsilê jî dixwazin. Wezareta derve ya tirkan ji vê civînê jî destvala vegerî.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
13. Dîsk Dahûrandin. Agahiyên hûrgilî yên dosye û klasoran dide nîşandanê bikarhênerê.
Pirsa Mûsilê
Konferansa Stenbolê (19 gulan-5 xizîran 1924)
Êdî karê çareserkirina Pirsa Mûsilê ji bo Cemiyeta Neteweyan ma.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
14. Dîtina Kopiyên Wekhev. Pelê û kopiyên nehewce digere, dibîne û paqij dike.
Pirsa Mûsilê
30emîn rûniştina Cemiyeta Neteweyan (îlon 1924)
Ji bo çareserkirina vê pirsgirêkê rêyek tenê ma bû; Çareseriya Cemiyeta Neteweyan. Cemiyeta Neteweyan ji bo vê pirsgirêkê komîsyonek ava kir. ev komîsyon ji 3 kesan pêk dihat. Navê wan hersê kesan; Mr. Branting(Swêd), Sr.Quinones de Leon(Spanya), Sr. Guani(Ûrûguay). Her wisa komîteyek din jî hate ava kirin ku li navenda Cemiyeta Neteweyan bixebite. Piştî van kifşkirinan komîsyonê berê xwe da hidûdê Tirkiyeyê û Iraqê. Vê komîsyonê dest bi xebatên çandî, dîrokî, folklorî, cografyayî kir.
31emîn rûniştina Cemiyeta Neteweyan (çiriya pêşîn 1924)
Komîsyona Cemiyeta Neteweyan xebatên xwe bi dawî anîn û raportek amade kirin. Bi dûçûna wê raportê 29ê çiriya pêşîn a 1924ê di navbera parêzgeha Hekarî û Mûsilê de xetek hate çêkirin. Ev xet wek Xeta Brûkselê hate binavkirin. Komîsyonê bi dûçûna lêkolînên xwe gihiştin van biryaran ;
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
15. Klasorên Vala Dîtin. Pergalê de dosye û klasorên vala yên nehewce li gor dilê bikarhênerê paqij dike.
Pirsa Mûsilê
31emîn rûniştina Cemiyeta Neteweyan (çiriya pêşîn 1924)
31emîn rûniştina Cemiyeta Neteweyan bi nêrînên komîsyonê bidawî bû lê biryarên dawiyê nehatin kifş kirin. Her çend her tişt bi menfieta dewleta Iraqê biçe jî, komîsyonê dîsa dest bi lêkolîn xwe kirin. Mijar hemû li ser kurdan ma, tirkan digot kurd ji miletê me ne, komîsyonê jî digot kurd xwedî neteweyek, zimaneke cuda ne. Her çend tirkan digot kurd brayên me ne, li Bakurê Kurdistanê nerazîbûnên kurdan mezin dibû li dijî rêvebirina kemalîstan. Çûnkî kemalîstan zilm û zordariyeke mezin li Bakurê Kurdistanê didan meşandin. Di prosesa lêkolînên komîsyonê de li Tirkiyeyê bi taybetî jî li Kurdistana Tirkiyeyê nerazîbûnên kurdan xwe nîşan didan.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
16. Dosye Dabeşkirin û Yekkirin. Nava Klasoran de dosyên biçûk hûn dikarin danin û rêve bibin.
Aram Serhad
Aram Serhad, bi navê jidayîkbûnê Gökhan Sevinç, muzîkjen û sitranbêjekî kurd e.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
17. Rêvebirrina Kirariyê. Bernamên ku piştî pergalê dixebite, rêve dibe.
Pirsa Mûsilê
Serhildana Şêx Seîd li Tirkiyeyê (13 reşemeha 1925)
Di prosesa çareserkirina Cemiyeta Neteweyan de, li Tirkiyeyê gelek rûdan çêbûn. Berpirsên komîsyonê ji aliyê tirkan dihatin asteng kirin ku lêkolînên xwe bikin, li herêma Hekarî êrîşên tirkan ser nestoriyan çêbûn û ya girîngtirîn li Bakurê Kurdistanê, Serhildana Şêx Seîd rûda. 16 reşemeha 1925ê de di medyaya tirkan de agahiyên derbarê vê serhildanê de hatin weşandin. Ji bo pirsa Mûsilê angaştên tirkan berhewa dibûn ku kurdan nedixwast li gel tirkan bijîn. Ev serhildan ji bo dewleta Brîtanya û Iraqê bû sedemeke baş.
Aram Serhad
Jîyan
Aram Serhad ê ku navê wî yê rastî Gokhan Sevinç e, li navçeya Sarıgöl a Manîsayê di malbateke kurd de hatiye dinê. Bi eslê xwe ji navçeya Kop bi ser parêzgeha Mûşê ye. Malbata wî ji ber hin bûyeran neçar ma ku biçe Manîsayê. Dema ku 2 salan li Manîsasporê govend gerand û 5 salan jî wek operatorê kepçeyê xebitî, stranên kurdî berdewam kir. Piştî demekê bi bavê xwe re li Stenbolê bi cih dibe.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
18. Alîkarê Internet Explorer ê. Çalakiyên Internet Explorer ê kontrol û rêve dibe.
Aram Serhad
Jîyan
Şevekê, dema ku ew ji cîhê ku lê performansê dikir, ji aliyê neteweperestên ultra nîjadperest ve bi lêdanê hat kuştin. Demekê dev ji muzîkê berda, lê êdî nikarîbû rabe û dîsa dest pê kir. Cara yekem albuma xwe ya profesyonel a bi navê 'Te Nedî / Çavşîn' derxist. Wî bi vê albûmê nav û deng da. Paşê di sala 2019an de albûmek bi navê 'Rê' derxist. Her wiha şîrketeke muzîkê ya bi navê Aram Records damezrand.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
19. Agahiyên Arestekê (Hardware). Arestekên Kompîterê û nivîsbariyê bi giştî dide nasîn.
20. Amûrên Windows ê yên standart. Erk û pewirên Windowsê li gor dilê bikarhêrerê rêve dibe.
Aram Serhad
Dîskografî
Albûm
Pirsa Mûsilê
Serhildana Şêx Seîd li Tirkiyeyê (13 reşemeha 1925)
Di encamê de angaştên tirkan bêbingeh man. rûniştinên din yên Cemiyeta Neteweyan qedera Mûsilê hate kifş kirin.
Glary Utilities
Taybetmendiyên Bernameyê
Rewşa Windowsê-Rewşa Windowsê didahûrîn e.
Pirsa Mûsilê
Peymana Brîtanya û Iraqê (13 kanûna pêşîn 1926)
Di 13ê kanûna pêşîn ya 1925ê de di navbera Brîtanyaya Mezin û Iraqê de peymaneke nû hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê peymanê; ev peyman ji 16ê kanûna pêşîn dê destpê bike û heta 25 salan dê berdewam bike. Lê eger Dewleta Iraqê tevlî Cemiyeta Neteweyan bibe, dê peyman were betal kirin. Ev peyman şert û mercên mandateriya Brîtanyayê li Iraqê kifş dike.
Peymana Enqereyê
5ê hezîrana 1926ê di navbera Tirkiyeyê, Brîtanya û Iraqê de peymanek hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê peymanê Tirkiyeyê tevlîbûna Mûsilê bo Iraqê pejirand. Li hemberî vê hindek dahatên petrola Mûsilê ji Tirkiyeyê re hat dayîn. Ev dahatên petrolê ji bo 25 salan dê were dayîb ji bo Tirkiyeyê. 7ê hezîrana 1926ê jî parlamanetoya Tirkiyeyê ev peyman erê kir.
Paşeroja vê mijarê
Her çend pirsa Musilê wek herêma Mûsil bê fêmkirin, di esasê de li vir behs û xeber Başûrê Kurdistanê ye.
Niha pirsa Mûsilê bi serxwebûna Başurê Kurdistanê girêdayî ye ku parêzgeha Mûsil ya di wextê Osmaniyan de bi giştî herêmên kurdnişîn bûn.
Braunweiler
Braunweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ornella Muti
Ornella Muti lîstikvana Îtalî ye.
Di 9'ê adarê sala 1955 de li Romayê hate dinê.
Hemû dinya wê wekî Onnella Muti nasdike lê navê wê ya rastî Francesca Romana Rivelli ye. Ewê wekî navê herî girîng ya sînemaya Îtalî tê pejirandin. Ornella Mutî di sala 1969'an bi fîlma La Moglie Piu Bella (bi kurdî: Hevala herî xweşik) dest bi sînemayê kir. Di 38 salê de 99 fîlm kişand. Piranî di filmên Ewropayî de lîst.Di anketa kovara bi navê 'Class' ku di sala 1994'an de di seranserî cîhanê pêkanîbû Ornella wek jina herî xweşik hate hilbijartin. Bi xweşikbûna xwe ya xwzayî her tim rûya herî balkêş ya sînemaya îtalî bû. Li gor Mutî tiştê ku jinan kêşwer, balkêş û xweşik dike bişirîna wê û feraseta wê ye. Mutî xwedî 3 zarok û neviyeke ye.
Ville-Savoye
Ville-Savoye, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Kirchdorf im Wald
Kirchdorf im Wald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ewropaya Rojhilat
Ewropaya Rojhilat para Rojhilatî ya parzemîna Ewropayê ye ko bi gelek awayan hatiye pênaskirin:
Li aliyê siyasî ve, reng e zarava Ewropaya Rojhilat hemî welatên Ewrasyayê vegirit. Ji ber hindê ko Rûsya welatekê mezin e ko li herdu parzemînan cih digirit. Hidek caran welatên mîna Ermenistan, Gurcistan û Azerbaycanê jî ji Ewropaya Rojhilat dihesibînin, herçind e ko ji aliyê cihnasiyê ve (geografiyê) ji parzemîna Asyayê ne.
Hêşta di hindek jêderan da kêm-zêde ji wan herêman ra ko heta dawîbûna Şerê Sar li sala 1989'ê parek ji Welatên Komunîst bûn dihêt gotin. Gelek ji xelkên welatên mîna Polonya, Çekya, Slovakya, Mecaristan û Slovenyayê xwe parek ji Ewropaya Navîn dihesibînin.
Lîsteya gundên Pîranşarê
Navên gundên Pîranşar bi rêza alfabê:
Étalleville
Étalleville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Bergiriya giştî
Bergiriya giştî yek ji beşên sereke yên sîstema bergiriyê yên laşê mirov e. Hokarên nexweşiyê hertim li derdora mirov e, lê mirov hin caran nexweş dibe lê, gelek caran bi nexweşiyê nakeve. Sîstema (koendema) bergirî di laşê mirov de li dij hokarên nexweşiyê, bergirî dirust dike. Sîstema bergiriyê ji du beşên sereke pêk tê; bergiriya giştî û bergiriya destketî. Koendema bergiriyê bi du qonaxên sereke rê li ber hokarên nexweşiyê digire û parastina laş dabîn dike. Di qonaxa yekem de bi hin pêşgiriyan hokarên nexweşiyê tên astengkirin ko nekevin nav laş. Na heke qonaxa yekem bi ser neket û hokarên nexweşiyê ketin nav laş, îcar qonaxa duyem dest pê dike. Di qonaxa duyem de sîstema bergiriyê ji bo tunekirin an jî bêbandorkirina hokarên nexweşiyên di nav laş de kar dike.
Bergiriya giştî ne ji bo corek diyarkirî ya hokara nexweşiyê ye. Li dij hemû corên hokarên nexweşiyê, bi heman şêweyê bergirî tê dabînkirin. Ango dibe ko hokar bakterî, vîrus, jehr an jî tiştek din be, lê dîsa jî li dij hemû corên hokaran heman rêbaz tên bikaranîn.
Laşê mirov bi şeş rêbazan bergiriya giştî dabîn dike, evana; berbestên rûyî, bersîvdana hewdanî, bergiriya xaneyî, berteka germî (ta), sîstema temamker û înterferon e :
Bergiriya xaneyî
Heke hokarên nexweşiyê ji berevaniya berbestên rûyî bifilitin û derbasê nav xwîn û şaneyên laş bibin, vê gavê bergiriya xaneyî li dij hokarên nexweşiyê çalak dibe. Bergiriya xaneyî ji aliyê xirokên spî (xaneyên spî yên xwînê) tê dabînkirin. Xirokên spî wekî mîna zîndewerek tekxaneyî li hemû dewerên laş dê digerin û li dij hokarên nexweşiyê berbesta duyem ava dikin.
Lêkosît (xirokên spî) hokarên nexweşiyê bi vî awayî dinasin: Heke xaneyek tuşî vîrus bibe, vîrus rasterast dikeve nav xaneyê û li wê derî de zêde dibe. Lê hokarên nexweşiyê bakterî, mişexwer an jî zindiyên din be, dibe kodi nav xaneyê de an jî li dewrûbera xaneyê de zêde bibin. Ji bo nasîna hokarên nexweşiyê, divê xirokên spî û hokarên nexweşiyê an jî xaneyên mêwandar (xaneyên bi hokarê nexweşiyê tuşbûyî) rastê hev werin. Li ser rûyê hokarên nexweşiyê de nexşên molekulên têkildarên hokarên nexweşiyê (bi îngilîzî: Pathogen-associated molecular patterns (PAMPs)) heye. PAMP molekulên taybet in, dibe koji polîpeptîd, karbohîdrad an jî ji asîdên nukleyî (dendikî) çêbûyî bin. Taybetiya van molekulan eve ku, li ser xaneyên sax ên laş de tune ne. Lêkosît heke rastê PAMPan were, wê gavê dizane koev xane ne ji xaneyên asayî yê laş e. Xaneyên hellûşênera gewre û xaneyen dendrîdî corên xaneyên xirokê spî (lêkosît) ne. Li ser rûyê parzûna xaneyên hellûşênera gewre û xaneyên dendrîdî de ji bo naskirina PAMPan molekulên tewawker heye. Ev molekulan wekî wergirên nasîna nexşê (bi îngilîzî: Pattern recognition receptors (PRRs)) bi nav dibin. Ango PAMP û PRR temamkerên hevdu ne. Hellûşênera gewre (makrofaj) bi alikariya PRRên li ser rûyê derva yê parzûnê, hokarên nexweşiyê ji PAMPan nas dike û hewl dide ko hokarên nexweşiyê qûtbide (diqurtine) û têkbişkîne. Ji bo naskirina hokarên nexweşiyê, divê lêkosît û hokarên nexweşiyê di nav têkiliyê de bin.
Hellûşîn
Heke hokara nexweşiyê ji çerm û linceperdeyê derbasî nav laş bibe, bergiriya xaneyî çalak dibe. Xaneya dendrîdî, hellûşênera gewre û nêtrofîl berbesta yekemîn a xaneyî ya laş in û bi hellûşînê, rê li ber hokarên nexweşiyê digirin. Xaneyên hellûşêner bi awayek çalak, li her derê laş de, di nav xwînê, an jî li nav xane û şaneyan de digerin. Heke rastê hokarên nexweşiyê werin, hellûşêner hokarên nexweşiyê qût didin û têk dişkînin.
Bersîvdana hewdanî
Bersîvdana hewdanî (bi înglîzî: inflammatory response) yek ji rêbazên beravaniya laş e. Heke hokarê nexweşiyê bikeve nav laş an jî li beşek laş de birindarbûn rû bide, bersîvdana hewdanî çalak dibe. Armanca bersîvdana hewdaniyê tenêkirin, bêçalakkirin û tûnekirina hokarên nexweşiyê û xaneyên tuşbûyî ne. Her hokara ko ziyan dide xaneyan, an jî şaneyan birîndar dike, dibe sedema çalakbûna bersîvdana hewdaniyê. Li gel vîrus, bakterî, mişexwer, tozkulîlk, jehr û hwd., birînên li ser çerm, ên wekî birînên kêrê, çûyina sitriyek (dirî) jî bersîvdana hewdaniyê han dike.
Ta
Ta jî yek ji bersîvdanek bergiriya giştî ye. Bi gelemperî ta û bersîvdana hewdanî di heman demê de rû didin, loma li hin çavkaniyan de ta wekî beşek ji bersîvdana hewdaniyê tê nîşankirin. Heke endamek laşê mirov tûşî hokarên nexweşiyê bibe, ta tê mirov. Ta ne tenê li devrûbera tûşbûyî, lê li seranserê laş de pileya germiya laş bilind dike. Ango ta ji ber tekoşîna laş a li dijî hokarên nexweşiyê peyda dibe, loma gava ta tê mirov, ev tê vî weteyê ko sîstema bergiriya mirov çalak e.
Sîstema temamker
Ev sîstem zêdetirî 30 cor proteînên pêşeng lixwe digire. Proteînên sîstema tewawker (temamker) di kezebê de tên çêkirin û gava tevlî xwînê dibin hê neçalak in. Heke proteînên sîstema temamker di nav xwînê an jî di navbera şaneyan de rastê hokarên nexweşiyê (dijepeydaker) werin, wê gavê çalak dibin. Di nav xwînê û navbera şaneyan de hertim proteînên sîstema temamker hene, loma li dij hokarên nexweşiyê, bersîvdana sîstema temamker bi lez çê dibe. Çalakbûna sîstema temamker ne bi yek carê de, lê gav bi gav, bi rêzereaksiyonan (zincîra reaksiyonan) rû dide. Gava proteînek çalak bû, îcar ev proteîna çalak, proteînek neçalak, ji bo çalakbûnê han dike.
Înterferon
Xane bi gelek rêbazan bi hev re di nav têkiliyêde ne, nîşanên (sînyal) cur be cur ji xaneyek ber bi yeka din ve wekî peyamber tên şandin. Navê gelemperi ji bo van molekulên peyamber, sîtokîn e. Gelek corên sîtokînan heye, înterferon jî yek ji van sîtokînan e. Înterferon proteînên agahdariyê ne. Cara pêşîn di sala 1957an de ji aliyê bakteriyologê Skotlandî Alick Isaacs û bakteriyologê swîsrî Jean Lindenmann ve hatê vedîtin. Xaneyên bi virusan tûşbûyî, înterferon der didin. Înterferon xaneyên nêzîkî xaneya tûşbûyî ji vîrûsan agahdar dikin, bi vî awayê xaneyên sax li hember zêdebûna vîrusan bergiriyê ava dikin. Înterferon nê ji bo vîrusek diyarkirî, lê li dij hemû vîrusan bi heman şêweyê berevanî dabîn dike.
St, Louis
Bajarê St. Louis, li rojavayê parêzgeha Missouri yê cîh digire. Bajar di wîlayeta St, Louis County ê de bajareke serbixwe ya DYA ye.
Weisenbach
Weisenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rastatt li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kurdava
Kurdava (bi Zimanê farisî: Kordabad) navê bajarekî Bakurê Kurdistanê ye. Ew bû li dema Komara Agiriyê (1927-1930) li paytexta Kurdistanê û dû re roman şûnde zeft kirin û nav kirin Bazîd.
Salford
Salford bajarekî Lancashire, Înglistan e.
Kaxrinî
Kaxrinî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Bextiyar Elî
Bextiyar Elî romannivîs, helbestvan û ronakbîrekî kurd e. Yek ji damezrênerên kovara Rehendê ye. Yekemîn romana wî bi navê Mergî Taqaney Duwem (Mirina Tekaneyê Duyem), di sala 1997an de li Swêdê hat weşandin.
Jiyan
Bextiyar Elî, li bajarê Silêmaniyê di sala 1960an de ji dayik bûye. Li Silêmaniyê xwendina seretayî li dibistana Şêx Selam qedandiye, dû re li dibistana navendî ya Ezmir xwendiye, qonaxa amadeyî jî li dibistana amadeyî ya Helkewt xilas kiriye. Li Zanîngeha Silêmaniyê û pişt re li Hewlêrê, di fakulteya zanistî ya Zanîngeha Selahedînê di beşê Jeolojiyê de xwendekar bû, lê xwendina xwe ya zanîngehê xilas nekir.
Di sala 1983an de, di xwepêşandanên zanîngehê de birîndar dibe û ew dixin zindana rijêma Bees. Paşê dev ji zanîngehê berdide û ji wê salê bi şûn de bi tevahî xwe ji bo karê edebiyatê terxan dike. Kevintirîn berhema wî ya belavkirî ku di sala 1983an de nivîsandiye helbesta Niştiman e ku piştî 9 salan di dîwana Guneh û Karneval de tê çapkirin. Di rojên destpêka Raperîna 1991an de, bi çend nivîskarên din re hejmareke kovara Azadî ku pênc hejmar jê derdikevin, belav dike. Di sala 1992an de yekemîn dîwana xwe bi awayekî sade û seretayî û bi tîrajeke kêm çap dike. Di navbera salên 1992-1994an de, hejmareke zêde ya panel û semîneran li Hewlêr û Silêmaniyê pêşkêş dike.
Di salên 1980yan de, Bextiyar Elî hejmareke helbestên dirêj dinivîse, weke “bajar”, “guneh”, “karneval” û çend helbestên din. Destnivîsa yekem a romana Mergî Taqaney Duwem jî vedigere wê heyamê. Di payiza sala 1989an de, gotara xwe ya yekem di rojnameya paşkoya Iraqê de belav dike.
Piştî derketina şerê navxwe di îlona 1994an de, ji Kurdistanê bar dike û berê xwe dide Sûriyê, piştî neh mehan ji jiyana li Şamê diçe Almanyayê û heya sala 1999an li bajarê Frankfurtê bicî dibe. Di sala 1998an de romana Êwareyî Perwane dinivîse. Ji sala 1999an ve li bajarê Kölnê rûdine.
Villiers-Saint-Denis
Villiers-Saint-Denis, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Emîl hê jî li Lönnebergayê dijî (pirtûk)
Emîl hê ji Lönnebergayê dijî (bi swêdî: Emil i Lönneberga) rêzeromanên zarokan e ku ji hêla Astrid Lindgren ve di salên 1963, 1966 û 1970 de li ser henekbazê Emîl Svensson, ku li çandingehek li gundê Lönneberga li Småland, li Swêdê dijî, hatine nivîsandin.
Wergera kurdî
Pîrtûk ji aliyê nivîskar û wergêr Firat Cewerî ve hatiye wergerandin bo zimanê kurdî .Pirtûk di sala 2000an li Weşanên Nûdem de derket.