cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hozan Dilgeş
Kaseta duyan
Kaseta xwe a duyan di sala 1979an de derdixe. Di vê kaseta xwe de banga şer li dijî bindestiyê dike û dibêje “here şoreşê here kurê min / li te helal be şîrê berê min.”
Kaseta siyan
Kaseta xwe ya siyan di sala 1980 de çêdike û di vir de bala gel dikşîne ser Kurdistana Rojhilat ku di bindestê Xumeynî de dinale û dibêje: “xum xum xumeynî, tu xwîna kurda dimijî.”
Kaseta çaran
Di kaseta xwe a çaran de ku sala 1981ê de derxistiye, terora cuntaya 12 Elunê li Kurdistana Bakur şermezar dike û banga xwe bi agirê Newrozê dike “Newroze Newroze cejna kurdane / Brano cejna we pîroz be.”Hozan Dilgeş şerê Gelê kurd li dijî zordestiyê wek doza Proleterya li dijî Kapîtalîzmê dinirxîne.
Kasetên wî yên şeşan û heftan û heştan
Dilgeş kaseta xwe a şeşan heftan û heştan (1986-1990) bi alîkariya HUNERKOM çêdike û dîsa banga xebatê dike û bîranîna şehîdan tîne ziman.
Li Merdînê li Bagokê Xwîn herîkê wekê cokê şer devam kir şev û rokê bijî şerê me li Bagokê.
Her wuha hozan Dilgeş di helbestên xwe da bala Gel dikşîne ser îdeolojî û Felsefeya nuh ku Gelê kurd tide dimeşe û li ser seokê netewî wuha dibêje: “Serokê gelemperî / Xweş rêzan û rêberî / qehremanê Kurdistan tu çira find û fenerî.” Di vê Kaseta xweyî nuh de Hozan Dilgeş dîsa bîranîna şehîdan û buyerên dawî tîne ziman. Em dêbêjin her bijî Hozan Dilgeş em hevîdarin û em dizanên Dilgeş bi helbestên xwe û bi xebata xwe dilê gelê me da cî girtiye.
Elî Mîr
Elî Mîr,  'Elî Mîr, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mamlukî Hacî Simayl
Mamlukî Hacî Simayl, Mamlukî Ḧacî Simayl, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Axnîs
Axnîs, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Terîhejok
Terîhejok,Beravîk,beravok (Motacilla), famîleyekî fîkarên bera ye.beravî ne Li gişê cîhanê dihêne dîtin.
Reftar
Hêlîna xwe axilbe li ser axê û li kendalan çêdikin.
Hosêynî Sofla
Hosêynî Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Jean-de-Blaignac
Saint-Jean-de-Blaignac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Heleqûş
Heleqûş gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 238 kes (44 malbat) bûn.
Mengel
Mengel, Mengelan, Mengen (bi romî kirine: Alabalık), gundekî navçe Gimgima Mûşê ye.
35 km ji Gimgim, 95 km ji Mûşê dûr dikeve. Gundî bi zaraveyê kirmanckî (dimilkî, kirdkî, zazakî) diaxivin û ji aliyê olî ve Elewî ne. Gundên li devedorên wê Emeran, gundên Kanîreşê û Zengel hene.
Axa wê çiyayî, ahhewaya wê sar e. Çemê Mengelê ji nava gund re derbas dibe xwe digihîne Mûradê.
Anaksagoras
Le esînay dîmukrasî rû le geşaneweda, dway rumanî sî stemkareke, anaksagoras wirde wirde têrrwanîne felsefîyekanî xoy kamill kirduwe. Bellam maweyekî kem ber le hellgîrsanî cengî pîloponîş tometbar dekrêt be djayetîkirdnî syasîyaney şaru bêbawerrî û dannenan be xudakanî şarda. Îtir dway ewey hendêk hawrrêy nzîkî boy têdekewn, naçar debêt rew bkat berew lampsakos û paş maweyekî kem lewê demrêt.
Sebaret be dadgayîkirdnekey anaksagoras, dayaocînyes çend boçûnêkî cyacyay tomar kirduwe: hendêk dellên kîlon tometî bêbawerrîy dawete pallî, çunke wtûyetî xor brîtye le topêkî asnînî grrawî. Bellam pêrîklês ke qutabîşî buwe dakokî lêkirduwew neyhêştuwe rewaney merg bikrêt, boye le şar deryan kirduwe. Bellam satîros dellêt, syosîdîdêsî neyarî pêrîklês şkatî lêkirduwew be xyabî xoy szay mergî beserda drawe. Bellam hêrmîpos dellêt frrê drawete zîndanewe bo ewey szay mergî beserda bsepênrêt, pêrîklês firyay kewtuwew azadî kirduwe, ewîş hest be sûkayetîpêkirdin dekat û şareke cêdehêllêt.
Anaksagoras yekemîn feylesufe le mêjûy hizrî xorawayîda ke qsey leser prensîpî rohî kirdbêt û pêşî wabuwe roh jyan û form debexşêt be made. Têrrwanînî xoy le şî'rêkda darriştuwe be nawî "derbarey sruşt" û tenha çend birrgeyekî bedestî ême geyiştuwe.
Anaksagoras zor le têrrwanîne felsefîyekanî anaksîmanêsewe nzîk buwe, be taybetî kozkolojyakey ew, ke lay xoyewe zor drêjey pêdawew wirdekarîy têda kirduwe. Welê legell eweda nebuwe ke hewa prensîpî seretayî bûn bbêt û ştekan le encamî çirrbûnewew xawbûnewey hewada drust bûbin. Pêştir parmênîdês em boçûney le bnaxewe helltekandibû, boye anaksagoras pêy wabû take lêkdanewe bo gerdûn freyye, nek yekdaneyî. Bo nmune êmpîdoklês pêy wabuwe ke êsk le xak û hewaw aw û agir drust buwe, her yekeyan be rêjeyekî guncaw beşdarîy kirduwe le pêkhênanîda, boye deşêt dîsanewe cyabbnewew regeze binçîneyyekan bênewe berhem. Bellam lay anaksagoras, nek tenha xak û hewaw agru aw madey bnerretîn, bellku xwên, zêrr, mû, êsk..hitd emanîş hemûyan madey bnerretîn û qabîlî ewe nîn kert bikrên bo beşî bnerretîtir.
Be boçûnî anaksagoras xor berdêkî spî germew mangîş heman pêkhatey zewî heyew tîşkî xor perçdekatewe, her em boçûnaneş bû ke bûne hoy ewey gumanî bêbawerrî lêbkirêt û dadgayî bikrêt, wek leserewe baskra.Gerçî wek eresto dellêt anaksagoras le împîdoklês gewretir buwe, bellam dway ew destî kirduwe be nusîn û le zor ruwewe legell hizrî ewda yekdegrêtewe. Bellam têrrwanînekey êmîdoklêsî bedill nebuwe ke deyût bûn le (xak û hewaw agir û aw pêkhatuwe). Zyatir pêy wabû ke sereta hemû madekan weku şêweyek le şêwekanî tow yan etomî cyacya pêkewe bûn û paşan heryekey beşêweyekî taybetî geşey kirduwe. Ew towane, yan etomane yekey pêkhênerî hemû madekanî naw sruştin. Lemeşewe pêy wabuwe xeslletî taybetî etomekan buwete hoy cyawazî nêwanî matiryallekan. Be guzarşitêkî tir le seretada hemû ştekan pêkewe bûn û beşêweyekî nakota bçûk bûn, hîç ştêk rûn nebû, be hoy bçûkîyanewe xeslletekanyan nedenasrayewe. Paşan wirde wirde behoy karîgerîy îserewe her madeyek xeslletî taybetî xoy wergirt. Gerçî anaksagoras yekemîn kes buwe bas le roh yan hzir bkat û cêgayekî le gerdunda bo terxan bkat. Bellam dwatir heryeke le eflatun û erestoş rexneyan lêgirtuwew wtûyane anaksagoras hizrî be hoyekî mîkanîkî leqellemdawe, nek rêkxeru harmonîkerî ştekan. Bellam em rexnane le behay ewe kem nakenewe ke anaksagoras yekemîn kes buwe lepall madeda basî le roh (hzir)îş kirduwe, ew be hizrî dewut naws û pêy wabuwe yekemîn fakterî rûdanî cûlleye le nêwanî ştekanda, xeslletekanî naws zor deşubhête ser ew prensîpey dwatir pêy witra yezdan.
Zimanê azerî yê kevn
Azeriya kevn yan jî Azerî ( Āḏarī) zimanekî îranî ya windabûyî ye ku berî tirkkirina herêmê li herêma dîrokî ya Azerbaycan Îranê ji aliyê azeriyan ve hatiye axaftin. Hinek zimannas bawer dikin ku cûreyên tatî yên başûrî yên Azerbaycana Îranê li derdora Takestanê, mîna zaravayên harzandî û karinganî, bermahiyên azeriya kevin in.
Qernebî
Qernebî, gundekî bi ser navenda Kilîsê ve ye.
Zimanê azerî yê kevn
Berî asîmîlasyona tirkkirina Azerbaycanê, azeriya kevin (zimanê azerî) li Azerbaycanê zimanek serdest bû.
Lêkolînên destpêkê
Zanyar û zimannasê azerî Ehmed Kasrewî yekem zimannas bû ku zimanê îranî yê herêma dîrokî ya Azerbaycanê ya Îranê lêkolîn kir. Ehmed Kasrewî lêkolînên berfireh bi bikaranîna çavkaniyên dîrokî yên erebî, farisî, tirkî û yewnanî dike û digihîje vê encamê berî ku zimanê tirkî wekê zimanê azerî hatiye binavkirin zimanê azeriyan, zimanê azerî ya kevn e (zimanê îranî) ku ji aliyê azeriyan ve hatiye axaftin. Lêkolînên dîrokî destnîşan dikin ku Azerî beriya hatina tirkên selçûqî li herêmê, yek ji komên etnîkî yên îranî bûne.
Berawirdkirin
Berawirdkirina zimanê azerî û hinek zimananên dinên îranî.
Dijberên hîstamînê
Dijberên hîstamînê yan jî antîhîstamîn, antîhîstamînîk polek ji dermanên ku karê hîstamîn radigire bi awayî dagirtina wergirên hîstamînê an diristkirina hîstamînê.
Kelekavî Mehabad
Kelekavî, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Xianning
Xianning, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.040.100 kesî
Kilîce Mehabad
Kilîce, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Mamlukî Şêx Simayl
Mamlukî Şêx Simayl, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şîr
Şîr vexwirakek spî ye ku ji guhanên lawiran tê. Şîr li destpêka jiyana têjikên lawiran hemî xwirak û vexwiraka wan e. Mirov şîrê lawiran sar yan germkirî vedixwin. Şîr herwiha dibe mast û gelek pêxwarinên din jî.
Şîrê dayîkê
Şîrê dayîkê ku ji bo êşbirê dermanekî suriştî ye piştî aşîkirinê jî dê bandora xwe hebe. Ji ber ku di şîrê dayîkê de ”endorfin” heye digel bandorên xwe yên rawestînê yên êşkujiyê jî heye. Ji bo her pitikê xwarina herî baş şîrê dayîkê ye, divê ku mirov şeş mehên serî tenê şîrê dayîkê bide pitikê
Aşiya yekemîn ya pitikê jî di nava şîrê dayîkê yê ku cara yekemîn didê ku jê re ”kolostrum” tê gotin de ye. Her dayîkek ku bi rêyeke siruştî pitika/ê wê jê re çêdibe divê ku pitika wê hema piştî jidayîkbûnê bi tazîtî bête danîn ser sênga diya wê. Ev yeka hanê dema ku pitik dest bi mêtinê dike dibe sedem ku şîr zûtir û bêtir were.
Pêşveçûna sîstema hînbûnê û alerjî
Di ew xwarinên ku didin pitikan de tu tiştê ku têkiliya wê bi sîstema hînbûnê re heye nîne. Hinek xweziyênê-enzîm ( girêzên ji bo herifandin û mehandinê û hwd.) di nava şîrê dayîkê de hene ku dibin sedema xweştir hezimkirin û herifandina xwarina pitikê.
Digel ku proteînên şîrê dayîkê ji yê çêlekê hindiktir in, hemû proteînên ku hene derbasî sirkulasyona bedena pitikê dibin.
”Egzama” di şîrê dayîkê de hindiktir tête dîtin. Bi şîrê dayîkê mehekê liserhev xwedîbûn hem ji bo alerjiyên xwarinan û hem jî ji bo yên ku di rêka hilmê de çêdibin bandûreke xwa ya parastina a baş heye.
Bandora li hember ”egzama” ya parastinê, di pitikên ku şeş mehan an jî bêtir bi şîrê diya xwe xwedî bûne qewîntir e.
Şîrê dayîkê ji bo pitikeke nexweş xwarineke herî îdeal e.
Bandora şîrê dayîkê ya li ser diristkirina meşa roviyên zaroka heye. Ji ber vê yekê bandoreke xwe ya erênî heye ji bo wan pitikên bi zikêşê û emel dikevin.
Dema derbarê rêyên hilmê de pirsgirêk derdikevin, bi wan pitikên ku bi xwarinên çêkirî tên xwedîkirin re belxem û girêzên mezeloqî zêde dibin. Lê şîrê dayîkê taybetmendiyên xwe yên saxkirina nexweşiyên enfeksiyonê hene û nabe sedema zêdebûna girêz û belxeman jî.
Nuri Sesigüzel
Nuri Sesigüzel bi navê rastî Nuri Kaştaş (jdb. sala 1937 li Qeremezre, Xelfetî - 20ê gulanê 2023, Stenbol) hunermendekî kurd e, ku bi tirkî strana dibêjî.
Nûrî Sesîguzel (Dengxweş) li gundê Qeremezre (girêdayê Xelfêtî, parêzgeha Riha jidayik bûye. Ev li Bêrecugê mezin dibe. Paşnavê xwe yê bingehîn Kaştaş e, lê ew paşnavê xwe diguherîne. Car caran hatibe gundê xwe jî, heta neha tu kar û xizmetê wî ji gundê xwe re ne bûye.
Saint-Jean-d'Illac
Saint-Jean-d'Illac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Vogelsang, Brandenburg
Vogelsang şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oder-Spree li Brandenburg, Almanyayê ye.
Hacîkendî Olya
Hacîkendî Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pênîsan
Pênîsan, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Hengirvan
Hengirvan gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 294 kes (60 malbat) bûn.
Teyrok
Teyrok, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Neuenkirchen, Nordrhein-Westfalen
Neuenkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Steinfurt li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Hinenîs
Hinenîs an henîs (bi latînî: Alkanna) navê malbateke riwekan e ji binemala boraginaceae. Li Kurdistan, Îran, qefqaz, Anatoliya, başûrê Ewropa û bakurê Afrîkayê cihwar e. 30 heya 50 cureyên we hene. Bi almanî jê re alkanna dibêjin.
Rotînda
Rotînda Yetkiner, hunermendekî kurd e.
Di kasetekê de xwe bi vê rengê dide nas kirin:
Berhem
Koîro 216 Jin Û Jiyan 2017
Kunav
Kunav, gundekî navçeya Gimgima Mûşê ye.
Dîrok
Gundekî stratejîk e, di serîhildanên kurd de xwedî cihekê taybet e.
Erdnîgarî
12 km ji Gimgimê dûr dikeve. Koordînat, hêlîpan: 39.17971°, hêlîlar: 41.59046°. Bilindahiya axa wê ji rûyê avê: 1.755 m.
Guhan
Guhan, ew pişkên / beşên leşê lawirên mê yên ku şîr jê tê. Ji heman beşên leşê jinan re çiçik yan pêsîr tê gotin.
Clube de Regatas do Flamengo
Flamengo (Clube de Regatas do Flamengo) yaneyeke navdar ya futbolê ji rojavayê bajarê Rio de Janeiro ê li Brezîlê ye, ku di sala 1895'a de hatiye damezrandin.
Golparêz
Futbol
Golparêz an Qalevan an jî Golgir, yek yarîkerê di futbolê da, li herî paş de radiweste û yekem erka parastina netêketiya goga li dergeha desteya xwe dike. Di nav golgirîyê de li qada dergehê de destnedayî ye. Bi sînordariyê di hebûna nav Qada cezayê de, yek yarîkerek bi rêzika destdana gogê ye. Eger golgir seqet bibe, lîstik disekine û başkirin di nav qadê de pêk tê.
Golgir, bi piranî b kurt kirina GK (Îngilîzî golker: goalkeeper) tê zanîn. Hejmara formayê, bi gelemperî 1 e. Daxuyaniya IFFHS'ê ya herî dawî, got ku golkerê herî baş di desteya Real Madrid de xwekirina forma Iker Casillas e.
Saint-Julien-Beychevelle
Saint-Julien-Beychevelle, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Schwarzwald-Baar-Kreis
Schwarzwald-Baar-Kreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
Wiesenau
Wiesenau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oder-Spree li Brandenburg, Almanyayê ye.
Kotir Mehabad
Kotir, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kadir Mısıroğlu
Kadir Mısıroğlu (bixwîne Kadîr Misirolû) (z. 24ê kanûna paşîn 1933 li Trabzonê, Tirkiye - m. 5ê gulanê 2019 li Stembolê, Tirkiye), lêkolîner, dadparêz, nivîskar û helbestvanekî romî (tirk) ye. Yek ji giregirên demê yê senteza Tirk-Îslamê ye.
Jînenîgarî
Dibistana seretayî li Akçaabat, amadeyî li Trabzonê bidawî dike. Xwe qeydê beşa dadê ya Zanîngeha Stembolê dike, Di dema xwendina xwe de, tevlî çalakiyên xwendekaran dibe, bi alîkariya devedorên rastgir û terîqatan gelek stargehên (hêwirgeh) xwendekaran vedike. Sala 1964'ê yekem pirtûka xwe '' Lozan; Zafer mi, Hezimet mi?! - Lozan serkeftin e yan têşikîn'' diweşîne. Ji ber konferanseke li ser şoreşa alfabeya latînî, ku rexne dike, lê doz tê vekirin.
Sala 1976'ê kovareke îslamgir/îslamparêz a bi navê  Sebil Dergisi dertîne. Di vê kovarê de rexne li kirinê Mustafa Kemal Atatürk dike, ji ber wê jî gelek caran dozê lê vedikin. Di lijneya navendî ya giştî ya partiya Necmettin Erbakan MSP'ê de peywirdar dibe. Dema derbeya leşkerî dibe (1980), derdikeve derveyî welat. Piştî 11 salan, sala 1991'ê vedigere Tirkiyeyê. Niha serokatiya weqfa Osmanlılar İlim ve İrfan Vakfı - Weqfa zanist û îrfana di Osmaniyan de' dike.
Nêrîna wî ya bo kurdan
Zordariya li kurdan hatiye kirin, xwarina mafên wan dipejirîne, viya bi kirinên kemalîstan ve girê dide. Îdia dike ku beriya damezrîna komara Tirkiyeyê ti pirsgirêkên kurd û tirkan nebûne. Ji bo çareseriya "pirsgirêka kurd", mafên ku ji hindikayiyên wekî ermenî û grekiyên Tirkiyeyê re hatin dayîn, pêşniyar dike. Bi gotineke din, mafên hindikayiyan ên di Peymana Lozanê de hatine pejirandin, bo kurdan jî pêşniyar dike.
Bi tundî li dijî tevger û rêxistinên kurdan derdikeve, wan wekî "terorîst" binavdike. Li dijî dewleteke serbixwe bo kurdan derdikeve, wan wekî parçeyekê ji neteweya tirk dide nasandin. Gorî wî divê perwerdeya bi kurdî jî hebe, lê kurd ji Tirkiyeyê veneqetin. Îdia dike ku Îsrael û Ermenistan (bi tevî diyazporayê) kurdan dixapînin, lê di meseleya Kurdistanê de bi hevûdu nakin. Îsrael dixwaze ji robara Nîlê heya Firatê bigire bin destê xwe. Ermenî jî dixwazin heyfa xwe ji kurdan bigirin ku hin eşîrên wan tevlî Komkujiya Ermeniyan bûne. Ango bi nêrîna wî Îsrael û Ermenî li ser Kurdistanê bi hev re şer dikin.
Hacîkendî Sofla
Hacîkendî Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hevirsîn
Hevirsîn gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Robert Walpole
Robert Walpole, Yekem ', KG PC (26 tebax 1676 – 18 adar 1745; di navbera 1725 û 1742an de wekî Sir Robert Walpole' jî tê naskirin) siyasetmedarekî whig'' ê brîtanî bû. Walpole bi gelemperî wekî serokwezîrê yekem ê de facto yê Keyaniya Yekbûyî tê hesibandin.
Hevirsîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 211 kes (1.328malbat) bûn.
Qerecewêran, Kilîs
Qerecewêran, gundekî bi ser navenda Kilîsê ve ye.
Hingivîn
Hingivîn, gezika derewîn, riwekek ji famîleya gezika derewîn lamiumalbumê ye. Riwekek salane yan dusalane ye. Pelên wê dişibin gezikê (gezgezok, gezgezk), perên pelan dirûvê birrekê de ne. Di axa bikêr de digihê û di sermayê de wekî gelek riwekan naqerise.
Li Kurdistanê tê berhevkirin, çandiniya wê hêj jî nîne. Berê di bijîşkiya gelêrî de sûd jê dihate wergirtin.
Sim
Sim, navê piyên ajalên weke ker, hêstir û hespan e.
Zikê mirov
Zik (bi latînî: abdominis ya abdomen) beşa navîn di laşê mirovan û ajalan bi taybetî. Zika mirov endameke anatomîye ku nav sîng û hestiyê hewzê cî digire. Di zik de kezeb, rûviyên stûr, rûviyên hûr, ûr, her dû gurçik, danzegire, kolon, cecum, ileum, masulkên zik, rastek û zûtik.
Kûzik
Kûzik, Kuzike, Kûzikê (bi romî kirine Gölyayla), gundekî navçe Gimgima Mûşê ye.
36 km ji Gimgim û 96 km ji Mûşê dûr dikeve.
Dagirên H1-wergirên hîstamînê
Antîhîstamîna H1, antagonîsta H1 an jî dagirên wergirên H1 yên hîstamînê cureyek ji dermanên ku wergirên H1 yên hîstamînê dadigire.
Nifşên yekem ên dagirên H1
Ethylenediamine (Etîlenediyamîn)
Ethanolamines (Etanolamîn)
Alkylamines (Alkîlamîn)
Tricyclics & Tetracyclics (Trîsîklîk û tetrasîklîk)
Nifşên duyem ên dagirên H1
Systemic:
Topical:
Nal
Nal, hesinê ku mirov bi bizmaran li binê simê ker û hespan dixe. Ji bo parastina simî ye. Bi giştî, di tîpa herfa U yê de ye. Lê belê nalê ku mirov ji binê çima ga dixe ji du perçeyên hesin pêk tê.
Mexferî Teyrok
Mexferî Teyrok, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Avzan
Avzan, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Xiantao
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.175.085 kesî
Şêx Maşûqê Xeznewî
Şêx Muhemmed Maşûqê Xeznewî an jî Şêx Maşûqê Xeznewî (z. 25 çiriya paşîn 1957, Qamîşlo - m. 1 hezîran 2005, Suriye), alimê îslamê yê kurd e ku di 1957an de li Tilmarûf yê bi ser bajarê Qamişlo yê Rojavayê Kurdistanê ve hatiye dinyayê. Bi xwe alimekî kurdperwerê bi nav û deng e. Di sala 2005an hate kuştin.
Navê bavê wî Şêx Îzedînê Xeznewî (m. 1992) ye. Navê kalikê wî jî Şêx Ehmedê Xeznewî (m. 1950) ye. Navê gundê wî Xezna ye ku paşnava xwe ji wê digre. Kalikê wî yê mezin Mele Suwar ji Bazîdê koçê wêderê kirine. Şêx Muhemmed Maşûqê Xeznewî di nav kurdan de weke Şêx Seîd ê duyem tê pejirandin.
Çim
Çim, navê piyên ajalên weke mih, bizin, çêlek, gamêş û hêştiran e.
Pedro Cays
Pedro Cays navê koma giravên ku di nava Banka Pedro de disekinin e. Girav tevli komara Jamaika ne û ji vê 97 km dûr in.
Hacîabad, Çaroymaq
Hacîabad, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pedro Cays
Ji çar giravan pêk tê û navê wan jî Northeast Cay, Middle Cay, Southwest Cay û South Cay ne. Mezinahiya giravan bi giş digihêjin 15,2 hektaran û li ser wan gelek zinarên biçûk jî hene. Herwiha, li ser giravan dar û bîşe mezin dibin û ew yek ji aliyê req û çûkan ve wekî helîn têne bikaranîn. Ji boy parastina xwezayê li ser girava Middle Cay îstasyonek hatibû avakirin. Ji xeynî îstasyonê ti kes li ser van giravan najî. Wekî din, gihîna van giravan ji boy tûrîzm û masîgirî vekirî ye.
Derdora ew giravan koral û axûya dengizê hene.
Le Castellard-Mélan
Le Castellard-Mélan, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Mettingen
Mettingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Steinfurt li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Hendûk
Hendûk gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Zoro Metînî
Zoro Mettînî, li cîhana rojava Zoro Mettini, (jdb. 1ê îlona 1949an li Amûdê) wênesaz û peykertraşekî kurd e.
Hendûk
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 39 kes (13 malbat) bûn.
Zinar
Ferqa di nava zinar û kevir de
Ji kevirên re ku bi awayeke azad li erdê disekinin zinar naye gotin. Zinar pêtir navê kevirên ku ji erdê ve mezin û bilind bûne ye. Herwiha, zinar ji kevir pêk tê, lê bi xûyabûna xwe (bilindbûn hwd.) wek zinar tê binavkirin.
Zoro Metînî
Jiyan
Zoro Mettini sala 1949an li başûrê biçûkê Kurdistanê tê jiyanê. Malbata wî ji ber sedemên polîtîk sala 1964î diçe Libnanê, li wir bicih dibin.
Zinar
Maneya sembolîk
Zinar sembola metanetê ye. Çiya jî xwediyê vê maneya sembolîk e, lê bi xwe ji zinaran meztir e. Lerwa gotina zinar, di gelek helbest, stran û çîrokan de derbas dibe.
Zoro Metînî
Jiyan
Ji sala 1976ê ve li Berlînê dijî. Di perwerdekirina wênesazan da bi Prof. Waldemar Grzimek, Prof. Erich Fritz Reuter, Henry Moore û Hans-Jürgen Kiebach re dixebite.
Ziltendorf
Ziltendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oder-Spree li Brandenburg, Almanyayê ye.
Rûbarê Han
Han, ango çemê Han an jî robarê Han (bi korêyî 한강, Han Gang; bi înglîzî Han River) robarekê welatê Korêya Başûr e ko bi nav Sêûla paytextê welatî da derbaz dibit. Ev robar ji hevgirtina du tayên bakur û başûr her bi vî navî pêk dihêt. Tayê başûr ji Çiyayê Dêdûk û tayê bakur jî ji Çiyayê Gumgang dizêt. Herdu ta hev digirin û bi nav bajarê Sêûlê da derbaz dibit û dirijit nav Deryaya Zer. Dirêjiya robarê Han 514 km in.
Hesîçe
Hesîçe an jî Hesekê, parêzgeh û bajarekî Başûrê Rojavaya Kurdistanê ye. Li Hesîçê hindikahî pir in wekî aramî, suryanî, cihû, çerkez, ermenî, kildan, kurd û hindek ereb û tirkman.
Bajarê Hesîçê ne ji zû de hatiye avakirin, tu dikarî bibêjî ji sed salî û vir de ye, bajarê kar û xebatê ye. Çandinî bi hemû cûreyên xwe lê dibe. Genim, ceh, nok, garis, nîsk, kuncî û pembû ji aliyê dar û fêkiyan de jî gelek darên fêkî lê çêdibin wek tirî, hinar, sêv, hejîr, xox, tû û hirmî, lê tu guhdan li vî bajarî nebûye tev ko makdera petrola sûrî ye û ya genim, ceh û pembû ye.
Hejmara kurdan li hundirê bajêr 60% ye, li derveyî bajar ji aliyê bakur de rê ya Amûdê bi tevayî kurd in, rêya Qamişlo ya bakur ew jî wisan, lê rêya Hesîçê Qamişlo ya jêrîn hejmareke mezin li başûrê rê gundên ereban hene.
Di serhildana 12ê adara 2004an de kurdên bajêr ew jî mîna birayên xwe yên başûrê Rojavayê Kurdistanê serî hildan, di encamê de du şehîd û bi dehan birîndar ketin û bi dehan jî girtî hebûn. Mixabin Ereban bi alîkariya hêzên ewlekariyê ziyaneke zor gihandin gelê Kurd, mal û milkên Kurdan talan kirin. Mîna zemanê bav û kalên xwe dest dirêjî dikanên Kurdan kirin, bi milyonan perê sûrî li kurdên sivîl xisar bû.
Saint-Laurent-d'Arce
Saint-Laurent-d'Arce, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Golparêz (futbol)
Golparêz an Qalevan an jî Golgir, yek yarîkerê di futbolê da, li herî paş de radiweste û yekem erka parastina netêketiya goga li dergeha desteya xwe dike. Di nav golgirîyê de li qada dergehê de destnedayî ye. Bi sînordariyê di hebûna nav Qada cezayê de, yek yarîkerek bi rêzika destdana gogê ye. Eger golgir seqet bibe, lîstik disekine û başkirin di nav qadê de pêk tê.
Bîlunî
Bîlûnî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Dûlik
Dûlik, gundekî bi ser navenda Kilîsê ve ye.
Abdulmelik Fırat
Abdülmelik Fırat (jdb. 1934 li Xinûs, parêzgeha Erzîromê, Bakurê Kurdistanê - m.  li Enqere, Tirkiye) siyasetmederekî bi esil kurd ê Tirkiyeyê bû.
Firat, perwerdehiya xwe li Amedê "Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu" (Dibistana bilind a pîşeyî û zanistî ya civakî) xwendibû.
Çiçik
Pêsîr, çiçik, memik, paxil, paşil, ber, an bersîng (bi latînî: Mamma) ew pişkên laşê mêya mirov an jinan yên şîr jê tê. Herwekî pêsîr organa jinan a duyemîn girîng ê di têkiliya seksî de ye.
Kûran Mehabad
Kûran, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Çiçik
Ji bo pêsîrên lawiran guhan tê bikaranîn. Di zimanê zaroktiyê de navê pêsîrê çiçik e lê li gelek deverên Kurdistanê pirranî çiçik tê bikaranîn. Gelek peyvên wiha ji cîhanê zarokan û ji zimanê zaroktiyê derbasî zimanê jiyana rojane bûne hene. Çiçik di têkiliya cinsî de yek ji cihên bêhtir jinê stîmûlîze dike (hişyar dike) ye.
Abdulmelik Fırat
Lawê Şex Şahabeddîn û nêviyê (torin) Şêx Seîdê Pîran e. Piştî darvekirina Şêx Seîd hemû malbata Şêx Seîd hatin nefîkirin (1925). Piştî wê di sala 1929an de, bi efûyekê re, li welatê xwe vegeryan. Lê belê ev jî pirr neajot û ji hêla komara Romê (Tirkiye) ve, di sala 1935an de disa hatin nefîkirin. wê demê jî Abdûl Melîk Firat yek salî bûye.
Çiçik
Nexweşiyên çiçikan
Bo tenduristiyê û parastin ji şêrpenceya pêsîrê pêwîst e jin xwe birêkûpêk bidin kontrolkirin. Di zaroktiyê de pêsîrên keçikan jî wekî yê lawikan nepişkivî ne. Piştî balixbûnê pêsîr girdibin. Di dema ducanîmayînê de pêsîr şîr hildiberîne û pitokên nûbûyî bi wê mezindibin. Di pirraniya çandan de wekî cihê din ên cinsî, pêsîr jî di nava civakê de tê porkirin, veşartin.
Abdulmelik Fırat
Û herî dawiyê di sala 1947an de efûyek derket, ku malbat hatin li welatê xwe bi cîh bûn.
Abdûl Melîk Firat, Di sala 1957an de di Demokrat Partî yê de bû parlementer. Dema cûnta de ew jî hatiye girtin û nêzîkî 1,5 salê di girtîgeha “Yassiada” yê ma.
Ser dawiyê Partiya Maf û Azadiyan (HAK-PAR) ava kir. Bû serokê vê partiyê. Dema ku çû ser dîlovaniyê serokê rûmetê yê HAK-PARê bû.
Utrecht (parêzgeh)
Utrecht, yek ji parêzgehên îdarî ya Holendayê ye û di derbarê rûbarê de parêzgeha herî biçûk a Holendayê ye. Paytexta parêzgehê, bajarê bi heman navê bajarê Utrecht e.
Bajar û şaredarî
Bajar û şaredariyên ku niştecihên wan ji 20 hezarî zêdetir in. Şaredarî
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hejmara gelheya parêzgeha Utrechtê 1.353.596 kes e.
Satoshi
Satoshi yekîneya herî piçûk a bitcoin e. Navê wê ji Satoshi Nakamoto, damezrînerê(ên) bîtcoîn, tê. 100 mîlyon satoshi yek bitcoin e. 0.00000001 BTC --> 1 satoshi ye û 0.00210028 BTC -->210,028 satoshi ye.
Çavkanî
https://www.investopedia.com/terms/s/satoshi.asp ( arşîv )
Hencîre, Xaneqîn
Hencîre, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mela Omer
Mela Omer, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Partiya siyasî ya Ewropayê
Partiya siyasî ya Ewropayê (bi fermî, partiyeke siyasî ya di asta Ewropayê; Ewropartî ya nefermî) teşeyeke rêxistina partiya siyasî ya xebatê wêdeneteweyî yên li Ewropayê û li saziyên fermî yên Yekîtiya Ewropayê ye. Ew bi tertîbkirin û fînansekirina ji aliyê Yekîtiya Ewropayê û bi piraniya kesên ji partiyên netewî ne çêkirin in. Ewropartiyên di dema hilbijartinên Ewropayê de mafê xwe daparêzin, helmeteke û xwe di nav Parlamena Ewropayê de îfadeya ji aliyê komên siyasî yên girêdayî xwe û gel naderbirînin heye. Ewropartî, bi rêya civînên ahengiyê bi serê girêdayî wan ji dewlet û hikûmetê, ku bandorê li pêvajoya biryargirtinê de, di Konseya Ewropayê de ne. Europarties jî ji nêz ve li gor Peymana Lîzbonê ya Europarty ku serdikeve hilbijartinên Ewropayê maf heye ku ji namzed nîşan bidin ji bo di Konseya Ewropa de namzetê xwe ji bo Serokê Komîsyona Ewropayê kar û co-koordîne bi endamên girêdayî wan ên ku Komîsyona Ewropayê.
Dijwate
Dijwate, wateya ango maneya dijî tiştekî ye. Mînak: "sar" dijwateya "germ" e.
Sigmaringen (navçe)
Sigmaringen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
Saremenî
Saremenî vexwirakên sar in, bi taybetî yên bi alavên karebayî tên sarkirin, sar tên parastin û tên firotin, mîna Coca Cola, Pepsi û hwd.
Birîva, Stewr
Birîva an Brîva an jî Birîvan (1946: Birivan; ), gundekî Stewrê ye. Tewfîqê Îsa yê ku serkêşê Serhildana Stewrê ji vî gundî ye.
Qewal
Qewal parêzerên dîn û keleporên êzdîtiyê ne. Qewalan bi emanet û destpakî mîratê babkalkên êzdiyan, felsefa dînê êzdiyan, edebê devkî, cejn, û hwd parastine û gehandine roja îro.
Gotina "qewal"
Heya demeke kin û belkî heya niha jî li gorî ditîna hinek kesan gotina "qewal" ji bêja erebî "qale-qewl" tê, lê li pê hinek vekolînan û her wisa li pê berhevkirina zimanan diyar dibe, ku gotina "qewal" ji bêja zimanê Somerî "kalo" tê. Ramana peyva "kalo" bi wî zimanî tê mana mirovê dîndar, mirovê mezin û rûspî. Heya niha jî di zimanê me de bi taybetî li cem Êzîdiyên Şengalê gotina "kalo" bi eynî ramanê tê bi kar anîn. Gotina "Şengal" bi xwe jî ji peyva "kal" pêk tê. Ew ji hevdûdana peyvên "şingo" û "kal" çêbûye. "Şengal" tê mana "mirovê dîndar ê mezin, micewir û kahîn".
Dîsan navê "Şingal" di Tewratê de bi navê "şinêar" diyar dibe, ku "şinêar" tê mana "deşta Babîlonya" yanî "erdê Babilonya". Di hinek pirtûkên dîrokî de dîsa tê nivîsîn, ku perestgeheke mezin yê "Xûdawen" (Xwedêyan) yanî yê "Sin" li çiyayê Şingalê hebûye. Ev jî îspat dike, ku reha peyva "qewal" digihîje zimanê Somerî û Babilî û girêdaneke wê ya xurt bi van zimanan ve heye.
Gotina "qewal" ne tenê bi aliyê zimanî ve, her wisa ew bi aliyê tarîx ve jî bi dîroka kevin ve girêdana xwe heye. Belkî qewalan anko "kalo" di dema Babiliyan de xizmeta perestgehên (ziyaretên) dînî dikirin û li Def û Şibab di îd û rojên pîroz de didan. Yek ji wan cejnan ev e, ku ji wê re digotin "cejna birîna hiriya pez". Di vê cejnê de rolên qewalan roleke mezin bû û wan li Def û Şibab didan. Milet di vê cejnê de pez dianî û qewalan li mûzîkê anko li Def û Şibaban dixistin û xelkê hiriya pezên xwe dibirî. Ev roj îro dikeve meha nîsanê, piştî cejna Sersalê, ku îro jî di enyî wextî de li gundê Behzanê "Cejna Tewafa Xefurê Rêyan" tê pîroz kirin û di vê cejnê de qewal vê bîranînê nûjen û pîroz dikin.
Ber û eşîrên qewalan
Hê jî tê gotin, ku tim û tim feqîr û qewal bi navê Şêx Adî tên naskirin û ji wan re dibêjin Feqîrê Şîxadî, Qewalê Şîxadî.
Ji koka xwe ve qewal bi tenê ji eşîretên Hekarî û Dimilan bûn. Qewaltî jî ne bi helbijartinê ye, ev kar ji bav derbasî kûran dibe û çênabe, ku kes ji der ve bê û bibe qewal. Lê wek Qewal Sivo, lawê Qewal Silêman, dibêje: "Piştî fermana Mîrê Kor, Mîr Mihemedê Rewanduzî, di sala 1834an de qewal kêm bûn. Yekî ku navê wî Baso bû û ku ji eşîra Mamûsiyan bû, bi qewalan re diçe seferan. Ew mirovekî jîr bû û ilmê Şîxadî û êzdîtiyê hilgirtibû û şûnde binemala wan jî bûne qewal".
Qewal ji berê ve li du gundên êzdiyan rûdinin: Başîk û Behzanê. Qewalên li van her du gundan rûdinin, qewalên dimilî û hekarî ne. Qewalên dimilî li gundê Behzanê û qewalên hekarî li gundên Başîkê dimînin. Eşîra Dimilian ji bab û babkalikên xwe ve mirîdên Şemsaniyê (mirîdên Nasirdîn) ne. Eşîra Hekariyan ji koka xwe ve mirîdên Adaniyê (mirîdên Şêx Sin) ne. Heke qewal niha tevî eşîretên xwe di nava van her du gundan de hatibin parvekirin, dîsa jî wê demê qewal bi Tawisê re diçûn û her yekî ji wan ciyê xwe yê arinzî li gel Tawisê hebû û heye. Qewalên Hekarî li milê Tawisê yê rastê rûdinin, qewalên Dimilî li milê Tawisê yê çepê rûdinin. Lewra jî dibêjîn, ku qewalên Dimilî, mirîdên Nasirdîn, nûnerên Şemsaniyê, li milê çepê Tawisê dikin û qewalên Hekarî jî, mirîdên Şêx - Sin, nûnerên Adaniyê, li milê rastê Tawisê dikin. Qewalên li şibabê dixin hekarî ne û yên defê dixin dimilî ne.
Sorxaç
Sorxaç, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Qewal
Qewal û fêrbûna ilm û mûzîka dînî
Lê pîştî mirina Mam Îso Mala Mîra ev mekteba dînî li Behzanê ji ber gelek sebeban girtin.
Xwendina qewalbêjiyê
Kesekî bixwaze bibe qewal, sê merc (şert) ji wî tên xwastin:
Berî her tiştî divê xwendevan (şagirt) fêrî lêdana def û şibaban bibe, ji bo vê yekê jî qewalê herî zîrek û şareza ew e, ku yê bi awaz, kûbrî û melodiya qewlan zanîbe. Ew dibe mamosteyê xwendekaran û nûfêr dersên mûzîkê, lêdana def û şibaban li ber destê wî fêr dibin.
Tiştê zor fêrbûna melodî û kûbriya qewlan e. Her qewlek, qesîdekê û beytek melodiyeke xwe yî arinzî heye; belkî 3-4 kûbriyan hene, anko bilindî û nizmiya gotinên wan qewl û qesîdan bi deng.
Ji ber wê yekê yên nû destpêdikirî re dibêjin şagirt an jî nûfêr (mûbtede) û ji yên baş dizanin re serhosta.
Piştî qewalên nûfêr lêxistina def û şibaban serrast dikin û fêr dibin, mamoste her roj 3 - 4 - 5 sebeqa ji qewl, qesîde, beyt û hwd dide ber wan. Qewalên nûfêr roja din tiştên fêrbûyî ji bo mamosteyên xwe dubare dikin. Heke wan tiştê mamoste dide ber wan, baş ezber kiribin, mamoste hingê çend sebeqên din dide ber wan û ew bi vî awayî qewlan ji ber dikin.
Şûnde mamoste qewlekî nû dide ber qewalên nûfer (şagirt).
Ilmê dînê êzdiyan pir zor e. Helbet her qewalek gerek e, ku di destpêkê de van tiştan hîn bibe:
Mishabet di xwendina qewalan de dereca bilindtirîn ya fêrbûniyê ye, jiber ku mishabet zîrekî û şarezetiya qewal derdixe medanê. Ew çawa dikare felsefa dînê Êzîdiyan şirove bike, şîretan li wan bike û şireata wan bibire û hwd.
Ji bo fêrkirina mishabeta rêyeke qewalan ya taybetî heye. Hinga mishabet tê gotin, qewalê nûfer li tîra qewalan rûdinê û guhê xwe dide corê gotinên mishabeta wan.
Sîstem û derecên qewalan
Sîstema qewalan ji çar dereca pêkhatiye :
Mezinê Qewalan
Ew serok û rêberê qewalan e : Ji aliyê hilbijartin û hînkirina wan ve, ji aliyê birêvebirina karê wan ve, her wisa ji bo destnîşankirina coqa qewalan li gel Tawisê ji bo Çiyayê Şingalê, Welatê Şêx, berê ji bo Tirkiyê (Welatê Xalta, Wêhranşar, nav Çêlkiyan), Sûriyê, Rûsiya (Tawisa Moskofê), Iranê (Tawisa Tewrêzê) û hwd.
Mezinê Qewalan endamê serokatiya meclîsa rohaniya Êzîdiyan ya bilind e. Ew li gel gera Tawisê diçe gundên Êzîdiyan û Lalişê û karê Tawisê û qewalan bi rê ve dibe.
Begê Sinceqê
Ew dereca her bilind ya qewaltiyê ye, ew seyda ye û dema li dîwana Tawisê amade be, ew mishabetê dibêje.
Begê Sinceqê divê ji qewalên hekarî anjî ji qewalên dimilî be. Timî divê ew li gel Tawisê be û li tenişta Tawisê ya rastê û çepê rûnê, jiber ku Begê Sinceqê temsîla Şêx - Sin û Şêx - Şems dike.
Di vê derheqê de yanî li ber Tawisê kesekî ji Begê Sinceqê mezintir tûne : Ne Mîrê Şêxa, ne Babê Şêx, ne jî Pêşîmam. Kîjan ji van kesan bên dîwana Tawsê jî, Begê Sinceqê ne mecbur e, ji pêş wan ve rabe, ciyê xwe bide wan. Her çiqas şiret û çareserkirina probleman hebe, Begê Sinceqê dibire, jiber ku ew bi navê Şîxadî, Şêx - Sin û Şêx - Şems diaxive, jiber vê yekê jî tim Begê Sinceqê qewalên bi emirê xwe mezin in, rûhspî û bi tecrûbe ne.
Serhosta
Ew qewal e, yê ku melodî, kûbrî, awazên hemî qewl, qesîde, beytan hildigire, dizane û bi gera Tawisê re diçe. Serhosta serokê coqa qewalan e, wekî serokê orkestrayê. Ew hem li defê dixe û pêre qewlan dibêje û hem jî çavê xwe dide qewalên din yên li Def û Şibaban dixin, da ku ew ne kevin tû şaşiyê û kûbriyê winda nekin. Tiştê balkêş jî ev e, ku qewalên li Şibabê dixin, li milê Tawisê yê rastê rûdinin û ew temsîla Şêx-Sin dikin.
Maşik
Maşik xwarineke herêma Tolhildanê ye. Berê ji maşê didabûne ser, lewra jî navê wê maşik e, lê niha bi rizê (birincê) dikelînin. Li Edene, Mêrsînê îsota kutilkê (îsota gloverik a dolmehê), li Meletî û hin deveran bi îsota dirêj didin ser. Divê îsot (bîber) ne tûj (no) be. Çêkirina wê gelek hêsan e.
Qewal
Serhosta
Qewalên defê dixin li milê Tawisê yê çepê rûdinin û ew temsîla Şêx - Şems dikin. Li virê qewalên nûfêr jî li gel qewalan rûdinin, lê ew hemî qewl û qesîda bi rêz nakin, belkî bi tenê sebeqa dawiyê bi qewalan re dibêjin.
Maşik
Çêkirin
Îsotan di quşxaneyê de bikelînin. Ava wê vala bikin, bidarivînîn û îsotan berdin quşxaneyê. Rûn tevlî bikin û biqelînin lê bila neşewitin.
Qewal
Nûfêr (mûbtede)
Ew ev kes e, yê ku hê nû dest pê dike here dersên dînî û fêrî karê qewaltiyê dibe.
Maşik
Çêkirin
Ava pakij a germ berdin navê û rizê tevlî bikin, bikelînin. Birinc keliyan, xwê, îsota tûj, ava lîmon û pûjanê tevlî bikin û bi tevbidin bila di nava hev de bihele. Bi germî bînin ser destexaneyê (sifre).
Qewal
Cûreyên semayan
Di nav edebê dînê Êzîdiyan de heft cûreyên semayê hene. Şert e, ku qewal bi gotin û kûbrî her heftan jî bizanîbe.
Navê wan ev in :
Ev sema li gel Tawisê li gundan nayê gotin, belkî ew li ser miriya, li goristanan tê gotin û jin sê caran li dora tirbê (gorê) digerin. Em dikarin bibêjin, ku Semaya Merkeba semaya mirinê ye.
Kar û wezîfên qewalan
Bi rastî dema ku mirov bixwaze karên qewal pê radibin, rêzbike, divê hingê mirov xizmeta wan î dînî ya bi cî tînin, bide ber çavan. Hingê mirov dizane, ku dewrê qewalan çiqas mezin û pîroz e û qedrê wan çiqas giranbuha ye. Mirov dikare bibêje, ku ew giyan û nefesê di ber baweriyên oldarî de dikin. Bi saya wan rewş û berdewamî dayê giyana olî û heta îro felsefa dînê Êzîdiyan karibûye bimîne û nemire.
Ji bo vê yekê ez dixwazim her Êzîdiyekî dilsoz, xwudan bext, dengê xwe bilind bike û bibêje : Bila dibistanên qewalan bêne vekirin, bila em nehêlin destgeha qewalan zehif bibe, jiber ku koka dînê Êzîdiyan li ser aliyê hiş û hisî hatiye avakirin, ne wek li ser aliyê şirîet û pirtûkan. Ji bo vê yekê mesela ruhî, mûzîk (Def û Şibab), gotina şîret û mishabetan roleke mezin di baweriya Êzîdiyan de dilîzin. Bi tenê ezê çîroka dûristkirina Adem û çawa ruh nedihate berdan, bibêjim.
Ji ruh re gotine : "Ji bo çî tû nakevî ber giyanê Adem ?"
Ruh jî gotiye : "Ferman ji ba Xwedê ji min re nehatiye, heya saz û qidûm (Def û Şibab) ji asmanan neyêne xwar, ez nikarim bikevim qalibê Adem."
Berî heftsed sal heft sûr hatine hindave. Qalib mabûyî bêî gave gote rûh : "Ma tu ji bo çî naçî navê ?"
Rûh got : "Li ba aşiqa we malûm e, heya bo min ji bana neynin "Saz û Qidumê", nîveka ruh û qelibê Adem Pêxember zor tûxum e."
"Saz û Qidum" hatin û hidirî, nûra mûhbetê hingivte serî, ruh hat û qalibê Adem Pêxember êwirî.
Binêr : Qewlê Zebûnî Meksur, Sebeqa : 32, 33 û 34 Hinek ji kar û barê pîroz yên qewal pêradibin, ev in.
Li Lalişê
Her cara cejnek, tor û tibetekî Êzîdiyan li Lalişê çêbibe, divê wekî mercekî sereke qewal têda amade bin.
Serê sibehê bi derketina rojê re Beyta Sibê dibêjin. Ev Beyt li gel Mehter tê gotin. Mehter jî du heb cûr in : Mehtera Tewrêzî û Mehtera Şamî. Awaz û kûbriya Mehteran wekî awaza marşên eskeriyê (leşkeriyê) ne. Demê bi dehol û zirnê tê gotin, dibêjinê Meytirxane.
Sibehê di dema simatê de qewalek amade dibe, bi tenê li Şibabê dixe û pêşewaziya simatê dike. Ew ji Şîlana Şîxadî tîne ber Celsa Şîxadî.
Varê berî roj here ava ji bo rewankirina nûra Xwedê qewal Beyta varê dibêjin. Helbet dema qewal dibêjîn, pêre li Def û Şibaban jî dixin. Carna ji xeynî vê beytê beytên din jî tên gotin, mesele wekî Beyta Beharê anjî Beyta Esriya.
Çaxê dibe şev û Êzîdî li hev komdibin, Qewalê Begê Sinceqê dest bi mishabetan dike û ku ew temam bû, simat tê pêşkêşkirin.
Piştî mishabet xilas dibin, Sema Celsa Şîxadî tê kirin. Ew jî bi amadebûna hemî mirovên dîndar û mezinên ocaxan wekî Pêşîmam, Bavê Şêx, Şêxê Wezîr, Mîrhec, Micêwirê Şîxadî, Micêwirê Kaniya Spî, Koçek, Pîr, Şêx û hwd. Heft heb ji van kesan semayê digirin û sê caran li dora Çeqeltuyê (Çirayê) digerin.
Qewal dibine du rêz û dest bi gotina qewlekî dikin, her rêzek sebeqekê dibêje, rêza din sebeqa pêra li wan vedigerînin. Pirtirîn di nav van şaxan de Qewlên Medih û Stayişa tên gotin, mîna Qewlê Şêx Hesen Sultan anjî Qewlê Pîr Dawid anjî Qewlê Bayzidê Bastamî.
Di morkirina berê şibakê de dîsan qewal li Def û Şibaban dixin û qewlan dibêjin.
Roja Qepaxê yanî dema golikekî ji ber Şîxadî dibene ber Şêx - Şems, qewal dikevin pêşiyê û li Def û Şibaban dixin.
Perî - Guhastina ji ber Şêx - Şems û Kaniya Spî bo ber Şîxadî dîsan qewal pêra dibin.
Morkirin û ciwankirina Tawisê di roja dawiya çilê havînê de qewal tên ser kaniya ku Şîxadî li ser rûdinişt, Tawisê tînin û bi simaqê û ava kaniyê mor dikin, şeş - heft qewal li wê derê qewl û beytan dibêjin.
Gûyîdaş
Gûyîdaş, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kimsoran, Gimgim
Kimsoran (ango Kumsoran) (1946: Kimsoran; bi romî kirine: Kaygıntaş), gundekî navçeya Gimgima Mûşê ye.
Dîrok
Kimsoran navê gelek gundan e li Kurdistanê. Herwiha navê êlekî kurdan e jî. Kurd ji bo kesên baweriya Elewî dihewînin jî 'kumsorî, kimsorî' dibêjin.
Qewal
Gera Tawisê
Bi kêmasî salê du caran Tawis li nav gundên Êzîdiyan digere. Di vî demê de Beyta Sibê, Beyta varî, Mishabet, Sema têne gotin û kirin.
Lêxistina Def û Şibaban li ser miriyan Berê demê yek diket ber kêferta mirinê, du qewal dihatin ber serê wî Qewlê Seremergê digotin, heta wî mirovî ruh dispart. Lê niha Qewlê Seremergê li ser yê mirî dibêjin, gava ku wî gordikin, her wisa qewal pê ra li Def û Şibaban jî dixin. Hinga cenaze ji malê radikin û dibin ser goristanê, bêgûman qewal awazê şînê yanî xemgîniyê lêdixin.
DMOZ
Open Directory Project (ODP) projeyek ji bo çêkirina rêza înternetê ye. Navê din ê ODP "Komara WEB" e. Wateya navê vî bi kurdî Projeya Rêza Vekirî ye.
Qewal
Gera Tawisê
Her li gel cenaze qewal jinek bi xwe re hildigire û jin li pêşiya wî diçe, qewalek jî li Şibabê dixe û li pey cinaze diçe û li pey wî jî du qewalên li Def di dest de tên. B vî awayî heta digehîjin ser goristanê.
DMOZ
Di sala 1998 da Rich Skrenta û Bob Truel bi têv navê Gnuhoo hat çekirin. Xebata muhendîsî jî bi şîrketa Sun Microsystems bû. Gnuhoo, pir mezin bû, paşî hat guherandin bi navê Newhoo, 1999 dîsa hat guhartin û bû Open Directory Project. Naveke din a ODP jî Dmoz e.
Qewal
Gera Tawisê
Qewal heft rojan li mala yê mirî dimînin, taziya wî dikin, roja sêyemîn ji yê mirî re semayê li dar dixin.
DMOZ
Armanca vê proje, tevêkirin û rêzkirina hemû malperên ku bi kalîte ne. Çavkaniya daneyên hemû rêzên cîhan pê danî ji bo malperên lêgerîn. Bi vê rengê wek Google, Yahoo, Altavista û malperên lêgerînên din, daneyên ODP bikartînin, niha ODP çavkaniyeke herî girîng ji bo malperên lêgerînê ye.
Qewal
Sinetkirin
Berê û niha jî li hinek ciya dema zarokan sinet dikirin, qewala bi awazekî arinzî li Def û Şibaban dixistin. Bi vê yekê jî diyar dibe, kû sinet bi rewişeke pîroz tê hijmartin.
Rojên cejn û tiwafa
Di van î'dan de sematên giran tên girtin û qewal qewlan dibêjin, li Def û Şibaban dixin. Ev Cejn û Tiwaf ev in: Cejna Sersalê, Cejna Êzîd, Cejna Çilê Zivistanê li Lalişê, Cejna şevberatê li Lalişê, Cejna Çilê Havînê li Lalişê.
Tiwafa Sema bi şev li cem Xasa (Xûdanên Gundan) tên girtin û berî hingê Beyta Sibê û varî tê gotin.
Govend
Govendên li ber derê Kaniya Spî, Suka Marifetê, govendên li gûndan yên dema gera Tewisê. Ev govend hemî bi Def û şebaban tên gerandin.
Karvansera, Barandûz
Karvansera gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Lawitz
Lawitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oder-Spree li Brandenburg, Almanyayê ye.
Karvansera, Barandûz
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 265 kes (45 malbat) bûn.
Bêr (ajalvanî)
Bêr, hewşa pez ya ku li derveyî gund bi keviran hatiye lêkirin. Ji peyva bêrî û bêrîvan re bûye qurm.
Mela Omerî Serziyê
Mela Omerî Serziyê, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Laurent-du-Bois
Saint-Laurent-du-Bois, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kûrgeh Mehabad
Kûrgeh, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Barhilgiroka Intermodal
barhilgiroka intermodal, Herwisa gelek caran jê re gelek navên din tên bikaranîn wek konteynirê barkirinê an jî konteynirê barkêşiyê tê gotin, ew konteynirek barkirinê ya standardkirî ya mezin e, ku ji bo veguheztina hatî çêkirin e. . Ev barhilgiroka  di bin çend navan de têne naskirin ., ,
.
Yekem di destpêka sedsala 20-an de hate îcad kirin, barhilgiroka Intermodal serdem ên 40-lingî yên intermodal di salên 1960 û 1970-an de di bin nûvekirinên barhilgiroka Intermodal yên pargîdaniya keştiyê ya Amerîkî SeaLand de belav bûn. Mîna qutiyên karton û paletan, van konteyneran amûrek e ku mirov tiştan di nav barên yekbûyî, mezintir de kom bike, ku dikare bi hêsanî were hilanîn û veguheztin û berhev kirin, û ew ê di keştiyek an hewşê de hişk were pakij kirin. barhilgiroka Intermodal gelek taybetmendiyên avahîsaziyê yên sereke parve dikin da ku li hember barkirina  bisekinin, ji bo hêsankirina destwerdana wan û destûrê bidin stûyê.
Di 2012 de, nêzîkî 20,5 mîlyon barhilgiroka Intermodal ên li dinyayê hebûn. - di sala 2010-an de barhilgirokan %60 ji bazirganiya deryayê ya cîhanê pêk dihanîn. ew ji bo veguheztina barên giran tê karînan, ku vegûhastin gelek tiştên wek gaz, şil, an hişk; Mînak, bi barhilgir an araba, an kamyonê. Ji bo barkirina hewayê, amûrên bijarhînan.
Beşanlî
Beşanlî, gundekî bi ser navenda Kilîsê ve ye.
Ajala Selahedîn
Ajala Selahedîn an Ajala Kurdî an jî Ajala kurdan ku Misir jî carna dibêjin Ajala Misirê '''ew ajale ku Xanadana Eyûbiyan ev nîşan dixebitandin. Niha jî nîşana Herêma Kurdistanê, Filistînê, Misirê, Sûriyê û Iraqê jî tê xebitandin.'''
Adele
Adele Laurie Blue Adkins bêtir wek Adele tê naskirin (jidayikbûn, 5ê gulanê 1988 li Tottenham London) Stranbêjek Îngilîz e.
Jiyan
Adele Laurie Blue Adkins 5ê gulanê 1988 li Tottenham, London Îngilistan hatiye Dinyayê. dema Adele 2 salî bû bavê wê dev ji wan berdide, Ji ber vî yekê jî Adele tu carî li Bavê xwe naborîye. Dema Adele biçûk bu dest bi strangotinê dike. Wexta dibe 11 salî bi dayika xwera mal xwe dibin başûrê London,li West Norwood e.
Tepe, Şingal
Tepe, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Adele
Jiyan
Albuma yekê ya wê bi navê Albûma 19 bû û ji albûmên herî serketî bû. Album di Birtaniyî de 4 caran xelata platin bidest xist. Di 2009 Xelat Grammy bi Stranbêjên herî baş ên Nû ra Xelat bi dest xist. Albuma dûyê ya bi navê Adela stûdyo 21 ya di 2011an hat balv kirin. Bi vê Albumê Adele 6 xelatên Grammy bi destxist. û bi Beyoncé-e re wekhev bû. Albuma 21 ya Adele li Îngilistan 16 caran bi planîtum hate belgekirin. her wesa di lîsteya siyê de bû ya di Billboard Hot 100 û Billboard Hot 200 de.
Soul
Soul wek R&B û muzîkên kilîsan de (Gospel) tê sazkirin. Ji alîyê reşikên DYA'yê muzîk bi Populer hate curekirin. Di muzîka Soul de Vokal bandor dide. Di muzîka Soul de navê xwe dane pêş Al Green, Marvin Gaye, Aretha Franklin, James Brown û Otis Redding tê hejmarandin.
Kurmanciya rojava (devok)
Kurmanciya rojava bi komî ji devokên kurmancî yên rojavayê Kurdistanê re tê gotin. Axivên van devokan li Efrînê, Dîlokê, Qiriqxanê, Meraşê, Semsûrê û Melediyê, hin navçeyên Rihayê yên bi navê Pîrsûs, Bêrecûg û Xelfetîyê dimînin. Dîsa devoka Kurdên Anatoliya Navîn dikare ser vê tîpeyê bê jimartin.
Warendorf (navçe)
Warendorf, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Merkez Şêx
Merkez Şêx, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xiaogan
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.814.542 kesî
Alas
Alas, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.