cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şerê Kadeşê
Şerê Kadeşê, navê şerekî mezin e ku di sala 1274an berî zayînê de di navbera Fîrawinê Misirê Ramses II û Keyê hîtîtan Muwatallî de li Sûriyê li bajarê Kadeşê diqewime. Ev şer mîna Şerê Kadeşê derbasî dîrokê dibe. Şer bi Peymana Kadeşê bi dawî dibe. Gorî vê Peymanê Ramsesê II xwe ji cihên ku berî şer bi dest xisti bû, vedigşîne û bajarê Kadeşê ji hîtîtiyan re dimîne.
Schwandorf
Schwandorf bajarokekî navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Fünfseen
Fünfseen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Prétot-Vicquemare
Prétot-Vicquemare, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Fîrewn
Fîrewn an fîrewûn an jî faraon hikumdarên Misira kevnare bûn. Li Misira kevnare hikumdar bi vê şiklî dihatin binavkirin. Fîrewnê herî bi nav û deng Ramses II ye.
Balan Abişehmed
Balan Abişehmed gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hemzan
Hemzan, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sêyêdlî
Sêyêdlî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
11ê îlonê
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Zahir Xezî
Zahir Xezî (z. 1172 - m. 1216, erebî: الملك الظاهر غازي, Ebû'l Feth Ebû Mensûr Xiyasûdîn el-Melikû Zahir Xezî bin Selahedîn Yûsif bin Eyûb. Kurê Selahedînê Eyûbî ye. Bi xwe fermandarê Helebê bû.
Aldingen
Aldingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tuttlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kaiserslautern (navçe)
Kaiserslautern, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Gianni Infantino
Giovanni Vincenzo Infantino (jdb. 23ê adarê 1970) rêveberê futbolê yê swîsre-îtalî û serokê niha yê FIFAyê. Di sala 2016an de di Kongreya Awarte ya FIFAyê û di sibata sala 2016an de wek serokê FIFAyê hatiye hilbijartin. Ew di hezîrana sala 2019 de ji nû ve wekî serokê FIFA hatiye hilbijartin. Di çileya sala 2020an de wekî endamê Komîteya Olîmpîk a Navneteweyî hatiye hilbijartin.
Jiyan
Infantino di 23 Adar 1970 de li Brig, Swîsre hate dinê. Ew kurê dê û bavên koçberên Îtalyan yên ji Kalabriya û Lombardiyayê ye. Li zanîngeha Fribourgê yasa xwend. Bi zimanên Îtalî, Spanî, Fransî û Almanî baş dizane û bi Ingilîzî, Portûgalî û Erebî jî dizane.
Xiamen
Xiamen, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û bajar di parêzgeha Fujianê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.531.347 kesî
Hemzîk
Hemzîk, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Axpirîs
Axpirîs, gundekî ku bi ser navçeya Kopa Mûşê ve ye.
Sêyêdler
Sêyêdler, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Broué
Broué, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Shenyang
Shenyang ( çînî 沈阳市; "Shěnyáng shì" ),, serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Liaoning ya Çînê ye. Hejmara niştecîhan di sala 2010an da 6,3 milyon kes e. Shenyang bajarê herî mezin e li bakurê Çîn e.
Çavkanî
https://web.archive.org/web/20140603182841/http://www.shenyang.gov.cn/zwgk/system/2012/09/10/010003414.shtml
12ê îlonê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Emeran, Qerebaxan
Emeran (bi tirkî: Ormanpınar), gundekî bi ser navçeya Qerebaxana Xarpêtê ve ye.
Balasenig
Balasenig gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Teublitz
Teublitz bajarokekî navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Andrei Tarkovsky
Andrei Arsenyevich Tarkovsky derhêner, fîlmçêker û nivîserê rûsî.
Sêyêd Bene
Sêyêd Bene, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Balgheim
Balgheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tuttlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Hêzankî Jorî
Hêzankî Jorî, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Göhren-Lebbin
Göhren-Lebbin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Peter Grünberg
Peter Andreas Grünberg (jdb. li Plzeň, Bohemya (îro Çekya) - m. 7ê nîsana 2018an li Jülich, Nordrhein-Westfalen, Almanya), fîzîknasekî alman e.
Ew pirranî li ser mijara tevahiya girseyê, bi binavkirineke din berxwedana mezin a manyetîkî sekiniye. Wî keşfa GMR-Effektê kiriye. Ji ber xebatên xwe sala 2007î bi tevî Albert Fert guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hatiye dîtin. Xebatên wî riya dîskên xwedî kapasîteyên mezin ê lêbarkirinê vekiriye.
Hîlmî Akyol
Hîlmî Akyol (jdb. 1960î li Dersila Hezroyê, li Diyarbekirê) nivîskar û berhevkarê edebiyata devkî ya kurdî ye.
Jiyan
Hîlmî Akyol di sala 1960î de li Bajarê Amedê, li navçeya Hezro, li Gundê Dersilê ji diya xwe dibe. Hêj şeş heyvî bû mala wan koçî Amedê dibin. Dibistana seretayiyê ya Alpaslan, di sala 1973an de; dibistana navîn a Alî Emîrî di sala 1976an de û dibistana amadeyî ya Ziya Gökalp jî di sala 1979an de li Amedê diqedîne.
Ji sala 2007an û vir de antolojiya dengbêjan a ku projekteke YEyê û şaredariya bajarê mezin ê Amedê û Navenda Çanda Dîcle Firatê ye, bi tevî hevalên xwe wekî komîsyon amade dike. Niha jî karê berhevkariyê didomîne.
Mainz-Bingen
Mainz-Bingen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Weşkola
Weşkola (bi tirkî: Çevrecik), gundekî bi ser navçeya Qerebaxana Xarpêtê ve ye.
Bärenthal
Bärenthal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tuttlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bû
Bû, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sewkan
Sewkan, gundekî bi ser navçeya Elbaka Wanê ve ye.
Hêzankî Jêrî
Hêzankî Jêrî, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bitûlî
Bitûlî, gundekî ku bi ser navçeya Kopa Mûşê ve ye.
Polioz
Polioz (bi îngilîzî jê re poliosis circumscripta jî tê gotin) kêmbûn yan jî tinebûna melanînê (reng) di porê serî, çav, bijang yan her deverek din ên mûyî de ye.
Dema ku ew rasterast li jorê eniyê bandorê li porê dike, di nav gel de wekî pirçema spî tê zanîn. Ev rewş dikare bibe sedema yekane yan jî, bi gelemperî, leke yên spî yê li ser porê. Hinek ev lekeyên spî bi nîşanên jidayikbûnê yên hêsan têne tevlîhev kirin. Di poliozê de melanîn kêm e yan yan jî tineye. Melanokîtên çerm bi gelemperî jiber vê rewşê bi bandor nabin.
Rewşên bijîşkî yên têkildar
Polioz di gelek sendromên genetîkî yên wekî piyebaldîzm, sendroma Waardenburg, neurofîbromatoz celeb 2 û skleroza tuberousê pêk tê. Rewşa poliozê di heman demê de ji ber sedemên wekî vitiligo, nexweşiya Vogt-Koyanagi-Harada, alopecia areata, sarkoidoz û digel neoplazma û ji ber bandora hinek dermanan de çêbibe.
Penkow
Penkow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Yong'an
Yong'an, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di parêzgeha Fujianê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2009an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 322.236 kesî
Elîbonciyan
Elîboncîyan, gundekî ku bi ser navçeya Kopa Mûşê ve ye.
Baxlar
Baxlar gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Marcenay
Marcenay, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Nasyonalsosyalîzm
Nasyonalsosyalîzm, nazîzm an jî Hitlerîzm peyveke kolanî ya bo alîgir û birêveberên Adolf Hitler û sosyalîstên neteweperest (bi almanî: Nationalsozialist) tê bikaranîn. Peyv ji kurtkirina peyva almanî Nationalsozialismus tê. Herwekî neonazî (anku, "tezenazî", "nûnazî") jî tê wateya nasyonalsosyalîstên nû. Îdeologiya nasyonalsosyalîzmê di Şerê Cîhanî yê Duyem de bo sedemê mirina nêzîki 50 milyon mirovî û têk çû. Nazî, di deme şerê cihanê yê duyem de li Almanya hatina ser desthilatdariyê. Avakerê bîrdoziya Naziyan Adolf Hitler, bi eslê xwe yekî ku Awistiryayî bû. Pênaberekî ku li Almanya bû. Piştre li wir xwe avêta nava Siyasetê û pêde çû. Hitler, li Almanya, hemû nirxên mirovatî bikarhanîn bi wan bilind bû û hat û bû desthilatdar. Pêşî di partiya Almana ya ku weke partiyeka karkeran bû "Partiya Karkerên Alman a Nasyonalsosyalîst " ku bi almanî navê wê "Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, (kinasî; NSDAP)" Li ser wê wê re bilind bû û hat ser desthilatdariyê.
13ê îlonê
Jidayikbûn
1813 –  Auguste Maquet, nivîskar û libretîstê fransayî
Nasyonalsosyalîzm
Nazîsm û bîrdoziya wê
Nazîsm, bîrdoziya wê, li ser asasê netewperestiya hişk ava ya. Di temenê wê de, weke li ser temenê "tûxmekÎ" ava ya. Tuxm û cûrahiyên din herê nakê. Ew mirovê ku ji wê tuxmî bê, xwe li ser tûxmê din re dibîne. Ya ku herî zêde di temenê vê de ku bi bandûra jî, bûna desthilatî ya. Desthilatî û tûxmîtî, bi hev re, di temenê bîrdoziyekê de bi hev re hatina hunandin û tûxmê desthilatdar weke tûxmê herî bilind ku li ser hemû tûxmên din re hatiya dîtin a. Hitler, vê bîrdoziya netewperestî û faşîştî di pirtûka xwe ya ku sernavê wê Mein Kampf de têne ser ziman. Hitler, ol jî, bikarhanî. Sedemeke wê ya herî mezin ku wê bi milyonan Cîhû qetîlkirin ew bû. Di sembola xwe de Xaç bikar hanî. Xaç, sembola Xirîstaniyê jî ya. Di baweriya xwe de, Hitler, wilo ola xirîstiyatê, weke temenê bijart.
Netewperestî xala herî giring ya li pêş bû ku Hitler li ser bîrdoziya nazîsmê û faşîzmê afirand û hanî ser ziman. Li Almanya, "tenê, neteweke alman", wî xwest ku hebe û li ser Ewropa ra bi desthilatdar bê. Ku leşkerekî kevn bû Hîtler, di sale 1921´ê de keta "Partiya alman ya Karkeran de û piştre navê wê weke "Partiya Alman ya Karker û Sosyalîst guharand. Di politikayên xwe de pirr zêde netewperest û di politkayên aboriyê de jî, Dewletîtiya almanî derxista li pêş. Hemû tişt, kira ya dewletê. Piştî ku bû endam û serekê partiyê, piştre xwe di nav bi rêxistin kir û tabûra xwe ya pêşî ya ku bi navê "tabûra bahoz(Sturmabteilung)" tê zanîn û navê wê yê kin jî "SA ya, bi rêxistin kir. Hitler, ji bo ku pêşî li eyelete Bovyara bibe desthilatdar bidest bixwe, derbeya braxane karkir bike. Lê li wir bi ser neket û hat girtin û piştre ket girtîgehê de û 5 salan di hapsê de ma, Di wê demê de, wê pirtûka xwe ya bi navê "Cenge min" nivîsand.
Her çend ku tê gotin ku ew bi dijmatiya cîhûtiyê jî bû, lê divê ku mirov bibêje ku wî xwest ku hemû komên din ên li Almanya ji nava almanan paqij bike, Pêşî, herkesekê li Almanya bike alman. Rewşenbîr û hemû kesên ne alman, hatina girtin. Mirovên weke Albert Einstein ku wê piştre weke fizîkvanên mezin weke yên xwediyê teoriya "rolatîvê" derkevina pêş ku bi aslê xwe Cîhû bûn, bazdana Amerîka. Yên ku nekarîn bazdin jî, hatina girtin û şandina wargehên esîran.
Taybetmendiya Naziyan
Teybermendiya Naziyan ya pêşî ew bû ku pirr netewperest bin. Li ser netewperestiya almanî re hemû kirinên xwe kirin. Piştre li ser wê re, pirr giringî dane bangeşe û agahdariyê. Bi vê yekê, wezareta bangeşe ava kirin. Hemû gotin û fikrên ku li dijî wan dihatina ser ziman, rastî hêrîşa wan hatin. Hitler, piştre bi Îtalya û Spanya ku di wê demê de li van welatên ewropî ji desthilatdar bûn, Mussolini û Franco re têkili û levkirinên xwe kirin. Li welatên din jî, temenê neteperestiyê hat avêtin. Ji bo ku wê neteperetiyê bigihênina hevdû jî, gotin ku "em hemû tûxmê arî na". Bi wê yekê re, hemû kirina yek û netewperestiya ewropî temenê wê bi propaganda avêtin û pêşxistin. Piştre naziyan, cihû û çîngene û komûnîst û hwd, dane berxwe û çûna bi ser wan de.
Şerê cihanî yê duyem
Şerê cihanî yê duyem di 1' îlonê de bi êrîşkirina artêşa naziyan li Polonya re dest pê kir. Piştre, Ewropa hemû ket navê de. Rêveberiyên weke yên Fransa û hwd, li ber Naziyan li ber xwe nadan û teslim bûn. Lê li hemû welatên ku ewropî ên ku nazî ketinê de li wan welatan, komên sosyalist û komûnist, xwe bi rêxistin kirin û bi tarzê şerê Gerîla bi naziyan re ketina şer de. Li gelemperiya Ewropa, piştgiriyeka mezin ji komên netewperest ku cih bi cih têkiliya wan bi istihbaratên welatan re jî hebûn, ji naziyan re bû. Mînaq, weke ku Li Emerîka bû, 'Ku Klux Klan´, li ingilistanê ´Skinhead´ û hwd hebûn. Ew di nava naziyan de cih girtin.
"Neo-nazî" û an jê naziyên nû
Ku em îro jî li cihanê binerin, em bibînin ku hê bi tememê bandora Naziyan û netewperestiya wan ne buhurtiya. di bin navê "netewperestiyan" û an jî "partiyên netewperest" de, hê li welatên cihanê hebûna xwe didomênin. di bin navê fikir û bîrdoziyna nû de, xwe dijîn. Lê weke ku li Awistirya bû, "partiya Haider" û hwd, bi awayekî vekirî, piştgiriya xwe bi naziyan re tênina ser ziman. Weke xaleka din jî, ku mirov bahse wê bike, dijmatî û dijîtiya pêneber û xelkên din li ewropa, aliyekî wê têgihiştina Naziyan jî, radixe berçav. Çend, navê Hitler û nazîzmê hatibê qedexa kirin jî, di roja me de hê nîqaş li ser wê têne kirin û dewam kirin.
Bîrik, Qerebaxan
Bîrik (bi tirkî: Bükardı), bajarokeke biser navçeya Qerebaxana Xarpêtê ve ye.
Albert Einstein
Albert Einstein (jdb. 1879, Ulm, - m. 1955 DYA) zanyarê fizîkê ye. Wekî damezrînerê Teoriya îzafiyetê tê nas kirin.
Agirê Mezin ê Londonê
Agirê mezin ê Londonê an jî Şewata Mezîn ê Londonê di sala 1666an de li navenda Londonê qewimî. Şewat ê ji 2ê îlonê heya 5ê îlonê, sê roj an berdewam kir.
Albert Einstein
Jiyana wî
Einstein di 14ê adara 1879an de li Ulmê wekî zarokekî malbateke cihûyên Almanya ji dayik dibe. Bavê wî endezyar e, lê belê mirovekî dewlemend nîne. Albert zarokatiya xwe li Munîhê diborîne û tevî ku li malê gelekî jîr û hişmend tê dîtin jî, li dibistanê serkeftinên mezin bidest naxe. Di dibistana navîn de ji pergala hîndekariyê ya almanî hez nake, tewer bi mamosteyên ku berovajî wî tevdigerin, dikeve nav pevçûnê. Ji ber van azmûnên pêşwext, Albert dibe dijmin û neyarê meqamên fermî yên almanî. Di sala 1894an de şert û mercên aborî malbata Einsteinî ber bi koçberiyê ve dibe û berê malbata wî dide Mîlanoyê. Lê Eistein li Munîhê tê hiştin da ku hîndekariya xwe temam bike. Einstein bi hinceta nexweşiyê piştre tevî malbata xwe ya li Îtalyayê dibe. Einstein gelekî ji Îtalyayê hez dike û li wê derê, di nava demeke kin de, ji Mîlanoyê heta Cenevreyê 160 km rê bi armanca gerê peyatî dibihûrîne. Einstein piştre serî li dibistanaPolîteknîk a li Zurihê dide. Bi tevî ku di fizîk û matematîkê de xwedî serkeftineke serdest be jî, ji ber ku bawernameya wî ya têr a Dibistana Amadehiyê tune ye, nekare azmûna destpêkê derbas bike û serlêdana wî nayê pejirandin. Ji bo qezenckirina azmûnê, ji bo wergirtina hîndekariyê diçe cîmnazyûma li Aarauyê. Li wê derê gelekî bextiyar dibe. Ew êdî evîndarê Swîsreyê ye; piştre xwe dike hemwelatiya Swîsreyê û di dûmahîka jiyana xwe de careke din qet ji wê derê venaqete. Paşê, dema ku dikeve dibistana Polîteknîkê, profesorên matematîkê H. Minkowski û A. Huntwitz dibin. Her du jî zanyarên pola yekemîn in. Lê belê ne Einstein zêde tiştek ji wan werdigire û ne jî ew li Einsteinî hay dibin.
Agirê Mezin ê Londonê
Agir di firrin a Thomas Farriner a lî ser kolana Pudding dest pê kir. Piştî nîvê şevê roja yekşemê dest pê kir û pir zû mezin bû. Agirkujan hilweşandina avahiyên li dora agir pêşniyar kirin da ku agir belav nebe. Lê bi ser neketin. Şaredar Thomas Bloodworth ne ewle bû ku çi bike. Di hilweşandina avahiyan de gelek dereng man û agir gelek belav bû.
Agir roja duşemi yê ber bi navenda bajar ve diçû. Hinek kes difikirîn ku kesên ne îngîlîz (xerîban) agir derxist. Wan bawer kir ku ew frensî û holendî ne, ku di wê demê de dijminên îngîlîzan bûn. Sêşem ê, agir li piraniya bajar belav bû. Katedrala St. Paul's wêran kir, çêmê Fleet derbas kir. Nêzîkî dadgeha Charles II ya li Whitehall bû.
Albert Einstein
Jiyana wî
Weke rewşa Planck a salên berê, heman mijar berê ji aliyê Gibbs ve dihate nirxandin, lê belê Einstein vê yekê dizanibû. Di sala 1905an de dehaya Einstein bi awayekî bêhempa çirûsî, di adar, gulan û hezîranê de 3 xebatên xwe weşand ku evana bi tena serê xwe dikaribû wî bike keseke nemir. Xebata yekemîn ”Pêkhatina roniyê û derbarê gîhandina wê de xala awireke zimanê xweser” ku ev xebat kifşa pakêtokên roniyê û weke pêkanîneke mezin daxûyandina bandora ronayî-elektrîkê di hundirand. Ya duyemîn jî Li ser tevgera pirtikên şileyên meyîbûyî ku ji aliyê teoriya kînetîk a roniyê ve tê diyarkirin ku ev yek teoriya libatê ya Browncil dihewand û careke din hebûna rastîn a atoman nîşan dida û sabîtiya Boltzman bi rêyek din tespît dikir. Ya sêyemîn jî `Li ser elektromagnetîka cîsmên bitevger` bû. Ev xebat jî teoriya îzafiyeta taybet dihewand. Ji vê derê jî îzafet ango pêwendiya E=mc2 hat dîtin ku bû sedem ku herkes Einstein nas bike.
Agirê Mezin ê Londonê
Pirsgirêkên civakî û aborî yên ji hêla vê bûyerê ve derketin holê pir mezin bûn. Ji Londonê derketin û li cîhek din jiyan bi xurtî ji hêla Charles II ve hat pêşniyar kirin. Ew ji derketina serhildanekî (di nav penaberên ku malên xwe wenda kir) tirsiya. Tevî gelek pêşniyarên radîkal, London li ser heman planê kolanê ku, beriya şewatê dahate bikar anîn, ji nû ve hate çêkirin.
Albert Einstein
Jiyana wî
Tevî ku piraniya cîhana fîzîkê bi guman Einstein pêşwazî dikir jî, encamên ku Einstein bi dest xistin ku qet nedihat hêvîkirin, di demeke kin de hate piştrastkirin. Einstein di 1913an de li Berlînê dest bi xebatê kir. Teoriya gumlatkêşiyê ji qonaxa ku Newton beriya du sedsalî hiştibû rahiştê û di 1916`an de weke Teoriya Îzafiyeta Giştî danî holê. Encamên weke xwarbûna zeman-mekanê ku Îzafiyeta Giştî datanî holê, bi ceribandinên ku hatin kirin, çend sal şûn de hate piştrastkirin. Piştre bi dîtina teorî, bi dîtina Firehbûna Gerdûna re ahengî çêkir.
Agirê Mezin ê Londonê
Girêdanên derve
http://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/great_fire_01.shtml
Albert Einstein
Jiyana wî
Ramana `Ronî bi hişyarbûnê re pexş dibe` ku Einstein di 1917an de danî holê, piştî 40 salan bi dîtina lazerê bi encam bû. Einstein ku ji mekanîka kuantumê ya di 1920an de pêşdiket bêzar dibû, di dewsa nêrîna determenîst a klasîk, nêrîna muhtemelparêziyê qebûl nekir. Einsteinê ku li hemberî mekanîka kuantumê diyar kir ku "Xwedê zar navêje", cara yekem xwe şaş kir.
Agirê Mezin ê Londonê
Girêdanên derve
http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/fire/map.html
Sêyêd Qişlaqî
Sêyêd Qişlaqî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Albert Einstein
Jiyana wî
Teoriyên Nisbiyeta Taybet û Gîştî yên Albert Einstein
Puisenval
Puisenval, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Albert Einstein
Jiyana wî
E=mc^2(Binavûdengtirîn Hevkêşeya Cîhanê) Albert Einstein, xwediyê 2 teoriyên pir grîng û binavûdeng ên bi navên Nisbiyeta Taybet û Nisbiyeta Gîştî ne ku ya yekem di 25 saliya wê û ya duda jî di 36 saliya wê de, hatin weşandin. Nisbiyeta Taybet, ji 3 fenomenan, ew jî di lezên pir pir mezin da, pêk tê:
Vebûn û berfirehbûna demê ku heman hêdîbûna demê ye.
Mezinbûna giraniya Baristeyê.
Tenê di Nisbiyeta Taybet e ku di suretên pir pir mezin da(di şertên ku suret di dema herikînê da naguhere û wekxwe dimîne- sureta neguher) meriv dikare baweriya xwe bi encamên wê bîne. Bi vê yekê tevgera Cîhana derdora me, di suretên pir pir mezin, bi riya qanûnên ku di jiyana me da nayên dîtin, dikarin bên şirovekirin. Wek mînak, dema ku cismek bi sureta nêzîkê leza Ronahiyê biherike, hingî dema ku ew derbas dike, pir pir hêdî û kin dibe. Hemû alî yan dûriyên wê jî, biçûktir dibin. Bariste yan cirma cismê ku bi leza ronahiyê diherike jî, îdî neguher nine, belke zêde dibe. Eger cismek bi leza ronahiyê biherike, hingî derbasbûn û herikîna demê jê ra disekine, dirêjahiya wê dibe sifir û bariste yan çiriya wê dibe bêsînor û vediguhere cirmeke pir pir giran. Yek ji encamên pir balkêş yên teoriya nisbiyeta taybeta Einsteinê, pêwendiya navbera dem û fezayê(navber) ye ku dibêje hemû tiştên dinyayê girêdayî hevodin nin û bandoran jî li hev dikin. Bi baweriya Newtonê, dem neguher û sabit e û di her dera dinyayê da jî tevgera wê yeksan e. Lê Einstein, îsbat dike ku ev yek ne rast e. Mînaka pir pir balkêş ku jibo şirovekirina vê meselê tê bikaranîn, wiha ye: eger ji 2 birayên ku cêwî ne, yek jê li ser erdê bimîne û yê din, bi keştiyeke fezayî ya bi leza nêzîkî ronahiyê ber bi esmîn yan galaksiyan, hereket bike. Dema ku 100 sal ji emrê birayê ser erdê, derbas bibe, birayê ku li keştiya fezayî ye, hê salek ji emrê wî derbas nebuye, yanê tenê salek kaltir buye!
Teoriya Nisbiyeta Gîştî:
Nisbiyeta Gîştî, jibo herikînên ku di dema herikîna wan da, sureta wan diguherin yan jî leza wan tê guhertin, tê bikaranîn. Leza Kêşa erdê, g ku heman 9,81 m/s e jî, yek ji cureyên lezê ye. Nisbiyeta gîştî girêdayî lezê ye nek herikînê. Teoriya ku behsa cirmên xwedî leza kêş û navendî dike ye. Bi gîştî, li her dera dinyayê ku cirmek di cihên vala da hebe, sedîsed li derdora wê, lezek kaşok jî heye ku mezinahiya wê girêdayî baristeya wê cismê ye. Bi gotineke din, li derdora her cismekê, lezek heye. Nisbiyeta gîştî jî liser wan lezana disekine û dide zanîn ku bi dûrbûna her cismekî ji rûxar yan setha gerstêrkekê, derbasbûna demê jê ra hêdîtir dibe. Wek mînak, eger em kamerayek daynin ser saeta xwe û jê fîlm, bikşînin û yeke din jî daynine ser saeta kesê/a ku hildikişe jorê, ji erdê vediqete, ber bi esmîn diçe û em her du fîlmên han, di perdeyeka televizyonê da nîşan bidin û bidine ber hev, emê pir eşkere bibînin ku saeta ser erdê pir bileztir ji ya derveyî atmospherê dixebite. Encamên nisbiyeta gîştî pir balkêş in û îmkana pêkhatina wan jî dikare li labarutawaran, were ceribandin. Wek mînak, ronahiya ku digihîje derdora stêrgeke giran, hinek ber bi aliyê wê kaş dibe, ji riya xwe derdikeve û jêbadan diqewime. Reşçal (Reşçal: eger mezinahiya stêrgek çend qasî Rojê be û hemû ardû yan şewatokên xwe şewitandibe, jiber hêza cazibeya xwe ya pirbihêz, bariste yan çiriya xwe di nav xwe da digivişîne, dide ser hev û çaleke reş ku dişibe qîfan(Forma Şeytanokî), jê çêdibe ku hêza cazibeya wê pir pir mezin e û tu ronahî jî, nikare jê bifilite) jî ligor vê taybetmendiyê, tevdigerin. Cirm yan çiriya wan, ewqas giran û hecma wan ewqas biçûk e ku dema ronahî, ber ra derbas dibe, dikeve nav û îdî tu car, nikare jê derkeve. Riya me hemuyan, jibo carek jî bûbe, ketiye dukanên ku saetan difroşin û me gelek saetên biçûk û mezin dîtine ku li ser 10:10 deqeyan, tenzîm bûne lê me tu carî nepirsiye, çima! Albert Einstein, di teoriya nisbiyeta taybet da, li ser hereketa lezdar nesekinî û pey şirovekirina kêşa erdê neket. Ew behsa mijarên teoriya nisbiyeta gîştiya xwe ku yekem car hatibûn weşandin, kir. Teoriya nisbiyeta gîştî bû sedema guhertina çawaniya şirove û dîtinên berê yên liser kêşa erdê û di vê teoriya nû da, hêza kêşa erdê wek taybetmendiyeke fezayê hat dîtin nek mîna hêza di navbera cirman da, yanê tam berevajî tişta ku Newton gotibû! Di teoriya wî da, feza di kêleka maddeyê da hinek ditewe. Bi gotineke din, cirmên heyî, rê yan jî kêmtirîn bergiriya nava kevaneyan, hildibijêrin. Fikra Albert Einstein, pir ecêb bû lê dikarî bersiva qewimînên ku qanûna siqla Newtonê nedikarî wan şirove bike, bide. Gerstêrka Ûranus, di sala 1781ê da keşif bûbû û bazineya(medar yan vedor) wê ya li dora Rojê hinekî ecêb yan jî xilloxwar bû!
Zêdetir ji 50 salan, liser vê meselê behs hatibûn kirin. Ligor qanûna Newtonê, diviya ku cazibe û hêzek, bandorê lê bikira. Bi gotineke din, diviya ku gerstêrkeke mezin di aliyê din yê Ûranusê da hebiya ku ev yeka han normal bihata dîtinê. Di sala 1846an da stêrnasê Almanî, kameraya xwe danî ser nuqteya ku Le verrier, gotibû loma jî gerstêrgeke nû li wêderê dît ku paşê navê Neptûnê lêkir. Nêzîktirîn nuqteya vedor yan medara gerstêrka Mercury yan heman Tîr bi Rojê, li her dor û zivirîna xwe ya salane, dihate guhertin û ev guhertin tu carî, 2 caran di nuqteyeke taybet da nediqewimîn. Stêrknasan wisa dizanîn ku ev tevlihevî û nerêkî jiber guhertina hêza kêşa gerstêrkên nêzîkî Etarudê ne! Mezinahiya ladan yan jêbadana medara Tîrê, 43 saniye qews bû. Ev hereket di sala 1845an da ji aliyê Le Verrierê hate têderxistin, lê di dawiya dawî da bi riya teoriya nisbiyeta gîştiya Albert Einsteinê, hate şirovekirin. Teoriya nisbiyeta gîştî nîşan da ku ligor hendeseya neoqlîdosî(Non*Eukleides) û tam berevajî teoriya Newtonê, Hezîz yan Perihelion’a her cismekî zivirok, xwedî hereketekî taybet e. Dema ku formûlên Albert Einstein, liser gerstêrka Mercury hate bikaranîn, derket holê ku guherînên hezîza wê tam ligor formûlan e. Gerstêrkên ku mesafeya wan ji Rojê, zêdetir ji mesafeya Tîr heya Rojê ne, cihguhertina hezîza wan hêdîhêdî zêdetir dibe. Balkêştir ji fenomenên jorê, 2 mijarên nû bûn ku tenê teoriya Albert Einstein, dikarî wan pêşbînî bike. Ya yekem ew bû ku bi dîtina Albert Einstein, qada megnetîka pirbihêz, dibe sedema kêmbûna lerizîn û hejheja(irti’aş) etoman. Ev yek jî daketina leza guherîna cihê xêzên spectruman ber bi aliyê rengê sor erê dike! Dema stêrkek pir pir germ û kelok dibe, ligor formûlên berê, ronahiya wê divê ku şîn be, lê di pratîkê da sor e, gelo emê li ku karibin tîna mezin û hêzên kêş yên pirbihêz, peyda bikin, bersiv, Kinikên Sipî ne.
Zaniyaran destbi lêkolînên berfireh liser teyfên kinikên sipî, kirin û cihguhertina ku hatibû pêşbînîkirin, bi çavê xwe dîtin! Navê wê guhertina cihan, cihguhertina Albert Einstein, danîn. Albert Einstein digot ku meydana kêş dibe sedema ladan û jêbadana şuayên ronahiyê, lê gelo ev yek dikare bê ceribandin. Eger stêrkek di pişt Rojê da, tam di imtidada rûxara wê da be, di dema Kusûfa Rojê da bê dîtin û em dewsa wan ligor dema ku em Rojê tune hesav bikin, bidin berhev, hingî dê ladana ronahiya wan misoger be. Tam wek dema ku hûn tiliyên destê xwe li ber çavê xwe û di mesafeya 8 santîmetriya wê da daydidin û carek bi çavê çepê û carek din jî bi yê rastê, lê mêze dikin, ji we tirê dewsa tiliyên we tê guhertin, lê di rastiyê da ne wisa ye û ew di dewsa xwe da ne!
Zaniyaran di dema Kusûfê, li girava Principe’eya Rojavayê Afrîqayê da, dîtin ku ronahiya stêrkan dewsa ku rasterast û dîrekt hereket bikin, nêzîkî Rojê, jiber hêza kêşa Rojê, ditewin û wek kevanekan dibin. Ev yek dide xuyakirin ku em şûn û cihên stêrkan, hinek joratir ji cihên wan yên rastîn dibînin. Hemû serketinên teoriya nisbiyeta gîştiya Einstein, derbarê stêrkan bû, lê piraniya zaniyaran di hesreta vê yekê da bûn ku karibin wan di labaratuwaran da biceribînin. Teoriya Albert Einstein, maddeyan wek pakêteke givaştî ji enerjiyê, didît loma jî her du vediguherîne hev, yanê madde dikarî biguherta forma enerjiyê û enerjî jî dikarî veguherta maddeyê. E=mc2.
Ji nişkê va, zaniyaran bersiva piraniya pirsan peyda kirin. Radiyoektîv, bi riya vê hevkêşeyê pir bi hêsanî hate şirovekirin. Zaniyaran têderxistin ku her zerreya maddî, ji dijmaddeyeke bi qasî xwe, pêktê û zanîn ku madde û enerjî, tu caraî ji hevodin nayên veqetandin. Heya ku Albert Einstein nameyek ji serokomarê Amerîkayê(letter to President Franklin D. Roosevelt) ra nivîsî û tê da wiha got: Meriv dikare maddeyê veguherîne enerjiyê û jê Bombeke Etomî berhem bîne loma jî serokomarê Amerîkayê, fermana damezrandina rêxistineke mezin da, ku bombeya etomî çêbikin. Jibo qelişandinê, dendika etoma Ûranyumê hate hilbijartin. Uranium elementeke ku di qaşila erdê da pir e. 2 giram di her tonek keviran da! Yanê 400 carî zêdetir ji zêrê, lêbelê Ûranyum gelek pergende û belavela ye. Di sala 1945an da, têra çêkirina bombeya etomî, Ûranyum hate berhevkirin û karê çêkirina bombeyê, di labaratuwareke bajarê Los Angelesê bi serpereştiya fîzîkzanê amerîkî Robert Oppenheimer, destpêbû. Ceribandina amûreke wiha di pîvaneke biçûk da mumkin nibû. Bombe, divê yan di raserî mezinahiya kirîtîk da be, yan jî qe nebe, loma jî yekemîn bombe, jibo ceribandinê hate teqandin. Ew di saet 5,5ê sibeya roja 16’eyê July’a sala 1945an da pêkhat(25 tîrmeha sala 1324an) û hêza teqîna ku beramberê 20 hezar ton T.N.T’yan bû, jê azad bû. 2 bombeyên din jî hatin çêkirin. Bombeyek Uraniumê bi navê Kurikê ku dirêjahiya wê 3,6 metre, kêşa wê 5,4 ton û ya din jî Mêrê Qelew bû ku tê da Plutonium jî hebû. Ya yekem liser Hiroshima û ya din jî liser Nagasakiyê hate avêtin. Sibeya roja 16’eyê Aguest’a sala 1945an di saet 10:10 deqeyan da, bajarê Hiroshima bi teqîna etomî bi erdê ra bû yek û hilweşiya. Bi bombarana Hiroshimayê, dinya teze hay ji xwe bû, çimku 160000 kes mirin, ew jî di rojekê da û ev karesata mirovî, bû sedema hişyarbûna wûjdana razayî ya fîzîkzanan! Oppenheimer ku berpirsê projeya bombeyê bû, tevî kesên din ji ezaba wûjdana zêde, bertekên tund nîşan dan loma jî hatin girtin û zîndankirinê. Albert Einstein, ragihand ku eger qirar be ku cardin were dinyayê, ew hez dike ku bibe lûlekêş nek zaniyar!
Hin Encamên Teoriya Nisbiyetê:
Böttingen
Böttingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tuttlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Albert Einstein
Jiyana wî
Einstein bi teoriya nisbiyeta taybeta xwe nîşan da ku, her 3 qanûnên Newtonê, tenê di şertên taybet da, ew jî teqrîben rast in nek bi temamî, çimku dema leza ecsam zêde dibe û digihîje leza ronahiyê, hingî bi tu awayî, qanûnên Newtonê, nikarin jê ra bên bikaranîn û encamên wê pir ji rastiyê dûr in. Teoriya nisbiyeta gîştiya wî jî, nîşan da ku teoriya Newton ya liser qanûna cazibeya gîştî jî, pir rast nîne û di meydanên cazibeya pirbihêz da, formûla Newtonê dikeve ber behs û gengeşiyên ciddî.
Lêkolîna ser tevgera gerstêrka Tîrê li dor Rojê, ji mêj va ye ku bala stêrnas û fîzîkzanan kişandibû ser xwe. Pirsgrêk dema destpêkir ku stêrnasan têderxistin ku sefheya ku Etarud tê da li dor Rojê dizivire, bixwe jî hereketa wê heye. Ev hereket pir bi zelalî tê dîtin.
Pîvandinên girêdayî tevgera Tîrê, nîşan didin ku ev hereket di her sedsalekê da, 43 saniye ye(Li vir mebest ji saniyeyê yekeya pîvandina kevanekê ye ku dibe 1/3600 dereceyan). Her çend ku 43 saniye di 100 salan da, pir pir kême bitaybet jibo salekê, lê qanûna cazibeya gîştiya Newtonê, nikare wê şirove bike.
Newton digot ku ronahî di riyek dîrekt da hereket dike lê Einstein, nîşan da ku eger cismek xwediyê meydaneke cazibe ya pir mezin be û ronahî ji kêleka wê derbas bibe, hingî ladan û jêbadan ji mesîra Rojê diqewime.
Mijarên din ku meriv dikare ji qanûna nisbiyeta gîştî, derxe, ew e ku ronahiya stêrkên ku meydanên megnetîka wan pirbihêz in, di dirêjahiya pêlên wan da, di nav riya ku ber bi erdê va tên, guhertin çêdibe. Ev bandor ku jê ra Red Shift, dibêjin dibe sedema mezinbûna dirêjahiya pêlên ronahiya van stêrkan. Ev mesele ku dîsa bi qanûnên Newtonê naye analîzkirin, bi riya hevkêşeyên teoriya nisbiyeta gîştî, pir hêsan tê modelkirin.
Gelo Erd di çaleke Feza*Zeman da cih girtiye?
Dem û feza, ligor teoriya nisbiyeta Einstein, bi hevodin ra hatine hûnandin û bûne sedema çêbûna pêkhateya tar û pûdî ya çaralî(4D) ya bi navê Feza-Zemanê. Bariste yan çiriya pir mezin ya erdê, buye sedem ku ev pêkhate, bi forma çalekê were xuyan. Wek kesekî/ê giran ku di nîveka doşikek bi bayê dagirtî, rûniştibe(Her çend ku em tewîn, çemîn yan kevanekên Feza* Zemanê yên wiha, bi piranî li derdorên baristeyên pir giran û zev givaştîtir yên wek Reşçalan, Stêrkên Notronî û Kinikên Sipî, dibînin lê eger em hûr û kûr û bi diqqetek zêdetir li diyaspora derdora ecramên ku baristeyên wan kêmtir in yên wek erdê, binêrin û liser wan bisekinin, emê karibin çemîn yan tewînên Feza*Zeman yên ku baristeya erdê buye sedema wan, pir baş bibînin).
Ligor teoriya nisbiyeta gîştiya Einsteinê, hereketa ecsam di pêkhateya tar û pûdî ya Feza* Zemanê, pêktê. Yanê cism di dema ku hereket dike, ew di bin bandora forma Feza*Zemana ku tê da ye, dimîne. Ligor vê teoriyê, kêş yan giraniş dibe sedema guhertina forma pêkhateya Feza*Zeman û di encama wê da, hereketa cism jî jiber meydana kêşa erdê, tê guhertin. Bi gotineke din, ligor Einstein, kêşa erdê, hereketa ecsam di mesîra tewyayî ya pêkhateya Feza*Zeman ya li dora cisma giran e. Yanê dema ku erd di vedorek da li dora Rojê dizivire ligor nisbiyetê, jiber kevaneka Feza*Zeman ya li dora Rojê, ev yek pêktê.
Eger erd neguherbar û sabit biba, hingî tu pêwîstiyek jibo lêkolîna han tune bû, lê jiber ku erd li dora xwe dizivire, loma ev çemîn jî divê bi erdê ra, bizivire. Erd bi badan û alandina hêdî ya pêkhateya Feza*Zemanê ya li dora xwe, wê dike wek pêkhateyeke zivirokî ya çendalî? Ev yek jî buye sedema şandina Satelite’a GP-B ber bi fezayê ku divê liser kêşa erdê, lêkolîn û pîvandinên pêwîst bike.
Kešfa pêwendîya navbera cirm û enerjîyê ya ku ji alîyê Albert Einstein hate îsbatkirin û bikarhanîna wê di çêkirina bombeya Atomî, dišibe wê ku em kešfa Newton ya cazibe û hêza kaša Erdê bi ketina balafiran va girêbidine hevodin û wî wek sûçdar bibînin.
Silz, Mecklenburg-Vorpommern
Silz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Albert Einstein
Jiyana wî
Eger kesek wisa zanibe ku di jîyana xwe da, tu şaşîyek nekirîye
Ew tê wateya ku ew di jîyana xwe da, tu hewlek nedaye.
Albert Einstein
Bullainville
Bullainville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Mayen-Koblenz
Mayen-Koblenz, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Hîtît
Hîtît, di dîrokê de dewleteke ku li Anatoliyayê hukumdarî kiriye ye. Ji ber ku bi zimanekî hind û ewropî diaxivîn, mîna gelekî Hîndo Ewropî tên pejirandin. B.Z. di salên 2000'an de hatine Anatolyayê û li ser Mîrtiyên Hattî serdestiya xwe danîne. Paytexta Hîtîtan Hattûşaş ( Bogazkoy) e. Keyê wan ê yekemîn Pithana ye.
Altendorf, Oberpfalz
Altendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hîtît
Stranekê bi zimanê Hîtîtî. Kilama "Neşa". Ev sitiran ji salan 1600 berî zayînê tê.
Ev milkê kurda (stran)
Ev milkê kurda straneke kurdên Sovyeta berê ye. Piştî salên komarbûnê Tirkiyê leşkerên tirk vê stranê guhartin û navî wê bi tirkî kirin Ankara'nın taşına bak.
Quevillon
Quevillon, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Lîsteya wênesazên îtalyan
Lîsteya wênesazên Îtalyan
Gabriel Lippmann
Gabriel Lippmann (jdb. 16ê tebaxê 1845 li Bonnevoie, Lûksembûrg; m. 13ê tîrmehê 1921 li ser deryayê) fizîknasekî navdar ê fransî bû.
Wi keşfa ku bi navê birêvebirina Lippmann tê zanîn, kiriye û xebatên wî asta fotografgeriya bireng gelek bipêşxistiye. Sala 1908an Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Neuwied (navçe)
Neuwied, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Shijiazhuang
Shijiazhuang (çînî: 石家庄; "Shíjiāzhuāng") serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Hebei ya Çînê ye. Hejmara niştecîhan di sala 2010an da 10.163.788 kes e.
Shijiazhuang di warê pîşesazîyê da bajarek nû ye. Ew piştî damezrandina Komara Gel a Çînê ,di sala 1949an de, gelek mezin bû. Nifûsa metropolê tenê di 30 salan de 4 car zêde buye. Bajar di heman demê de navenda rê ya ne. Ew ji bo parastina paytext Pekîn, xwedanê garnîzonek mezin e.
Çavkanî
http://rendezvous.blogs.nytimes.com/2013/01/29/gallows-humor-and-smog-engulf-china/?src=recg
Melkiwa
Melkiwa, Melkava? , gundekî bi ser navçeya Elbaka Wanê ve ye.
14ê îlonê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Desmonî
Desmonî (bi tirkî: Küplüce), gundekî bi ser navçeya Qerebaxana Xarpêtê ve ye.
Soxtilî
Soxtilî (bi tirkî: Söğütlü), gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Başkelan
Başkelan gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rêxistina Neteweyî a Mafên Mirovan li Sûriyê
Rêxistina Neteweyî a Mafên Mirovan li Sûriyê (en: National Organisation for Human Rights in Syria) rêxistineke mafên mirovan li Sûriyê ye.
Zislow
Zislow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Marcheseuil
Marcheseuil, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Quévreville-la-Poterie
Quévreville-la-Poterie, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Cernay, Eure-et-Loir
Cernay, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Taiyuan
Taiyuan (çînî: 太原; "Tàiyuán"), serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Shanxi ya Çînê ye. Rûerdê bajar 6.959 km² û hejmara niştecîhan di sala 2010an da 4,201,591 kes e. Bajar li peravên çemê Fen, li bakurê zeviyê ku ji hêla çem hatîye avakirin e. Pênc pire li ser çem hatine çêkirin û Balafirgeha Navneteweyî ya Taiyuan Wusu bajêr re xizmet dike.
Babaylû
Babaylû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zhangping
Zhangping, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê  Çînê ye û di parêzgeha Fujianê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 1999an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 272.589 kesî
Lîsteya wênesazên arjentînî
Lîsteya wênesazên Arjantînî
Xêrgîs
Xêrgîs, gundekî ku bi ser navçeya Kopa Mûşê ve ye.
Kolana Puddingê
Kolana Puddingê (bi inglîzî: Pudding Lane) kolan eke li bajarê London a Îngilistan ê ye. Firina Thomas Farryner, ku cihê destpêka Agirê Mezin ê Londonê yê sala 1666an e, li ser vê kolanê bû. Ew li herêmeke nêzikî pira Londonê ye.
Xelesinî
Xelesinî eşîreki di Agirî de ye. Yek ji milên êla Sipkî ye.
Rivayet ewe ku Xelesinî eşîrekî bin Sîpkî ye. Ji Êzdî zewicîne û navê eşîrê Êzdî ji "Hesinî" bû ye. Ewna jî bûne " Xalê Hesinî". Û dem derbas bû ye gotin guhertîye ku " xelesinî" bû ye...
Tori Black
Tori Black ( z.26'ê gelawêja 1988 li Bainbridge Island, Washington li ser navê Michelle Chapman fotomodel û pornostêrkeke amerîkan e.
Deilingen
Deilingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tuttlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rhein-Hunsrück-Kreis
Rhein-Hunsrück-Kreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Quiberville
Quiberville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Sylvester Stallone
Sylvester Stallone Enzio (( ji dayikbûn ) lîstikvan, derhêner, fîlmçêkerekî amerîkî ye. destpêka wî wekî lîstikvanek têkoşer dest pê kir û di 1969an de piştî ku gihaşte New York City û paşî Hollywood di 1974, wî yekem pesnê xwe ya rexnegiriyê wekî lîstikvan stend.
Film
Helbijartinek ji filmography Main article: Sylvester Stallone filmography
Rhein-Lahn-Kreis
Rhein-Lahn-Kreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Lîsteya wênesazên albanî
Lîsteya wênesazên Albanî
Walow
Walow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Silêvanî
Silêvanî,eşîrete Silêvaneyî û deverek berfereh e (nahye ye)li ser qeza Zaxo bû lê niha li ser qeza Sêmêlê ye êk ji nahyeyên herî kevnarên zxoyê bu,gundê Asîhê senterê nehya silêvanî bu Dihok (parêzgeh)|parêzgeha Dihokê]] (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Marcigny-sous-Thil
Marcigny-sous-Thil, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Willis Lamb
Willis Eugene Lamb (jdb. li Los Angeles) fîzîknasekî DYAyî ye. Sala 1955î Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Jiyan
Sala 1930î li zanîngeha Berkeley a Kalîforniya dest bi perwerdeya kîmyayê kiriye. Li DYA û Brîtanyayê di gelek zanîngehan de dersdarî kiriye. Bi navê Xijbûna - cihveguheztina Lamb keşfekî wî yî teorîk heye. Ji sala 1974î virde wekî profesor li Zanîngeha Arîzonayê dixebite.
Girîngiya Lamb
Li ser mijarên wekî bagerên kozmîk, angaştên rûerdî, strûktûra dendikî, ristina magnetronan û elementên wekî deuteryûm, helyûm, oksîjen hwd sekiniye û angaştên têr dagirtî pêşkêş kiriye.
Bodenwöhr
Bodenwöhr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Birekilek
Birekilek, gundekî bi ser navçeya Elbaka Wanê ve ye.
Nivîsa mîxî
Nivîsa mîxî an jî tîpên bizmarî yek ji şiklên nivîsê ên herî kevn e. Ji aliya Sumeriyan di salên navîn a B.Z. 3400-3300 hatiye avakirin. Orjîna sîstema vê nivîsê Pîsografîk bû lê xwe adapteyî zimanên din ên herêmê jî kiribû û berbî sîstemek fonetîkê feresînî bû.
Ji ber awayê nivîsê dişibihe mîxan navê wê bû "nivîsa mîxî". Bi granî bi pênûsekê (bi yewnanî calamos, καλαμος bi erebî qalam) li ser tabletên ji kîl dihatin nivisandin.
Aqdere Qedîm
Aqdere Qedîm gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nivîsa mîxî
Ev nivîs ji aliyê Akadiyan, Elamiyan, Hîtîtan û hwd. hat bikaranîn.
Narvîş
Narvîş (bi tirkî: Yoğunbilek), gundekî bi ser navçeya Qerebaxana Xarpêtê ve ye.
Mirîşk
Mirîşk Gînewareke pînê ye. Mirîşk bi xwe ji başûr-rojhilatê Asya tên. Ew hêka dîdinin. Hêkên wan bi rengên sipî, mor, kesk û sor hene. Mirîşk kanin 5 - 6 sala dijin, eger ew berî wê wextê netên şerjêkirin.
Bêjenasî peyvê
Peyv "mirîşk" bi ihtimaleka mezin ji zimanê avesta ji peyva merekha (çûkek) tê. Di zimanî sanskrîtî da jî ew peyva viskira ye.
Peyv "kurk" di zimanê pehlewî da kark tê gotin.
Peyv "dîk" di erebî da jî wek dîk derbas dibe.
Çend tiştên bi eleqeyê mirîşkan
Bi mirîşkên nêr ra dibêjin dîk. Bi giştî dîk ji mirîşkan girtir dibin. Dîk bi awaza û bang kirina xwe yî sibehê navdar e. Ji bo ewê, wexta ber rojhiltê ra dibêjin berbang an jî wextê dîkan an jî qut dîkan. Bi yên ku nûbûyî re dibêjin çêlik. Ku kurkek li ser hêkan radikeve dorê deh çêlikan derdixe. Mirîşk ti dikin ku i derekê hêkan bikin. Li ew derê tim hêkek dixwaze ku bimîne. Bi ew hêkê ra dibêjin pîngal an mod. Yek caran ku hêk tunnene pîvazêka gewr dikin pînê. Yanê pîngal naxwaze ku ti hêk be. Ku mirîşk pîngalê nabînin diherin li derê din hêkan dikin.
Nexweşiyên mirîşkan
Derdên mîrişkan pir in. Xurî derdekî mirîşkan e û zû belav dibe. Mirîşk xuriyê ji hev vedigirin. Mirîkê ku bi huriyê dikevin serçavên xwe kul dibin. Hin dimirin hin jî kûr dibin. Nexwaşîyeke wek vê nexweşiyê li mirovan jî tê. Mirov kor dibin an jî dimirin. Bi wê nexweşiyê ra jî dibêjin xurî lê ne diyar e ku mirov ji mirîşkan vedigirîye an jî ew nexweşiyeke din e. Nexweşiyeke din jî heye pê ra dibêjin derdê mirîşkan. Ew jî nexweşiyekê ku zû belav dibiyê. Mirîşkê ku bi vî derdî dikevin virikê berdidin û dimirin. Derdekî din jî ev salinan derket ku pê ra dibêjin sitama çûkan. Sitama çûkan nav mirovan jî belav dibe û derdekî mirinê ye. Ew nexweşî ji vîrûseke bi navî H5N1 çêdibe.
Lîsteya wênesazên cezayêrî
Lîsteya wênesazên Cezayêrî
16ê îlonê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Denkingen
Denkingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tuttlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Muhyan
Muhyan (bi tirkî: Yaylabaşı), gundekî bi ser navçeya Qerebaxana Xarpêtê ve ye.
Champhol
Champhol, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
15ê îlonê
Kurdistan
Di 15ê îlona sala 2014an de çeteyên DAIŞê bi piştgiriya Dewleta tirk êrişên dijwar li ser bajarê Kobanê dan destpêkirin.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse) Di sala 1812an de Artêşa Fransayê di pêşengtiya împerator Napoleon Bonapart li Moskowê gihîştin Kremlînê.
Di sala 1821an de Guatemala, El Salvador, Hondûras, Nîkaragua û Kosta Rîka serxwebûnên xwe a ji Spanyayê ragihandin.
Di sala 1916 dan de tanka yekemîn ji aliyê yekîneyên Îngîlîz ve di dema şerê cîhanê yê yekem li herêma Fransa Somme hatiye bikaranîn.
Di sala 1930an de Nazî li Almanya piştî sosyalîstan bûn duyemîn partiya mezin.
Di sala 1944an de Hêzên hewayî yê Keyaniya Brîtanya di Şerê Cîhanî yê Duyem de 185 balafirên Almanya xistin xwarê.
Di sala 1982an de Îsralêl Beyrût dagir kir.
Di sala 2000 î de lîderê rêxistina azadî û welatê Baskê ETA Ignacio Gracia Arregui li Fransayê hatiye girtin.
Marcilly-et-Dracy
Marcilly-et-Dracy, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Xweza
Xweza an sirûşt ji cihê ku jiyan lê dibe re tê gotin. Di zimanê kurdî de, pirranî bêjeya "xweza" tê bikaranîn û ji xwe+za, ango ya ku bi xwe zaye tê. Herçendî peyv cihê ku lê jiyan dibe nîşandide jî, ji vê kokê gelek bêje hene û her yek cîhana, naveroka û teybetmendiya wê bêjeyê nîşandide. Li hin deverên Kurdistanê bêjeya sirûşt jî tê bikaranîn ku heman wateyê dide.
Devedor, demedor an hawirdor jî bi wateyeke berfireh tê bikaranîn lê bêjeya xweza hemiyan dihewîne û ji wan mezintir e. Mirov dikare devedora miravahiyê wekî xwezaya mirovahiyê bilêvbike lê Xweza devedorên bêdawî dihewîne û mirov jî ne tenê ne di xwezayê de.
Challet
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Warrenzin
Warrenzin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Südliche Weinstraße
Südliche Weinstraße, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Afirme
Afirme, Afirma, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dürbheim
Dürbheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tuttlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Nazlı Tolga
Nazlı Tolga li Enqereya Tirkiyê ji dayik bûye. Ji Samsun û Meletiyê li Enqereyê di malbateke misilman-tirk de hatiye dinê. Ew bi tirkî, holendî, portûgalî û îngilîzî baş dizane. Piştî ku xwendina xwe ya seretayî û amadeyî li Koleja Amerîkî ya Stembolê qedand, li Zanîngeha Marmarayê, beşa ragihandinê – saziya sereke ya perwerdehiya ragihandinê û xwendina li Tirkiyê, xwend. Li beşa rojnamegeriyê xwend.
Tolga di sala 1998an de li Kanal D Haber dest bi karê rojnamegeriyê kir. Di Show TV, Skyturk û Fox de xebitî. Di îlona 2013an de li Katedrala Ruhê Pîroz a Stembolê bi karsazê holendî Lawrence Brenninkmeyer re zewicî. Ew li Brezîl, London û Shanghai dijî. Ew ji sala 2013an vir ve katolîka roman e.  Di salên borî de Nazli Tolga bû dayika du zarokên keç.
Sûtat
Sûtat, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sengerava
Sengerava, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Aqdere Cedîd
Aqdere Cedîd gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Durchhausen
Durchhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tuttlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
17ê îlonê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Mirin
1982 – Elî Çîçek di rojiya mirinê de şehîd ket.
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Sêkaniyan, Bismîl
Sêkaniyan, mezrayeke Çawişliyê ya Bismilê ye. Gund li ber Çemê Mihemediyê ji 3-4 Malan avabûye. Nîştcihên gund giş merivên hev in û ji zemaniyan ve ji Hezroyê hatine û li vir bi cî bûne. Li gund ziyaretek bi navê Şêx Hesen Mensûr he ye. Kesên ku zarokên çê nabin diçin ser vê ziyaretê dua dikin ku xwedê zaroyek bide wan. Li gorî baweriyê ji kesên ku duayên wan dihên qebûl kirin zarokên di qorika wan de nîşan heye ji wan re çêdibe. Heger kurr be nav dikin 'Hesen', heger keç be dikin 'Mensûre'.
Quincampoix
Quincampoix, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Pira Evrihmanpaşa
Pira Evrihmanpaşa di navbera Gimgim û Mûşê de hatiye lêkirin.Bi sedan salan li ser Çemê Gimgimê (Ava Bîngolê) buhureke sereke bûye. Şêx Seîd û hevalên xwe dema dixwazin di vî bihurê re derbas bibin li devera vê pireyê di kevin kemînê û li vir dîl têne girtin. Pira Evrihmanpaşa a dîrokî di havîna 2020'an de ketiye ber û binê bendavê.
Dieterskirchen
Dieterskirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Champrond-en-Gâtine
Champrond-en-Gâtine, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Geyît
Geyît (bi tirkî: Bozçavuş), gundekî bi ser navçeya Qerebaxana Xarpêtê ve ye.