cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nicê
Nicê, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Degnepollvatnet
Degnepollvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Sogn og Fjordaneya Norwêcê de ye.
Nicê
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Nicê' 310 kese (145 mêr, 165 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 70 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 310 kes rûniştvanên Nicê, 211 kes dikarin bixwînin u binivsînin (114 mêr, 97 jin).
Serdegirtina kongreya Brezîlê 2023
Serdegirtina kongreya Brezîlyayê, serdegirtineke kongreya Brezîlyayê ku di 8ê çileya sala 2023an de, piştî têkçûna serokê wê demê Jair Bolsonaro a di hilbijartinên giştî yên Brezîlyayê ya sala 2022an de, ji aliyê girseyek ji alîgirên wî êrîşî avahiyên hikûmeta federal a Brezîlyayê li paytexta Brezîlyayê kiriye. Girseya gel êrîşî Dadgeha Federal a Bilind, avahiya Kongreya Neteweyî û Qesra Serokatiyê ya Planalto ya li Plazaya Sê Hêzan kir û xera kir û xwest in ku bi tundî serokê bijartî yê Brezîlyayê Luiz Inácio Lula da Silva ku di 1ê çileyê de dest bi wezîfeyê kiribû, dest ji erkdariya wî (wezîfe) bidin berdan. Di dema êrîşê de Lula û Bolsonaro li Brezîlyayê nebûn.
Êrîş hefteyek piştî sondxwarina Lula qewimî û piştî demekê çend hefte nerazîbûnên alîgirên Bolsonaro pêk hat. Zêdetirî pênc saetan berxwe da ku hêzên ewlehiyê yên Brezîlyayê her sê avahiyan ji serhildanan bistînin ku demjimêr 21:00 (UTC−03:00) de destpê kiribû. Êrîşa li ser avahiyên hikûmetê ji çar aliyê cîhanê ve hatin şermezarkirin.
Li hemberu êrîşê, saet 18:00 (Saeta Brezîlyayê) de, Lula ragihand ku wî biryarnameyek îmze kiriye ku heya dawiya çileya sala 2023an li herêma federal destûra rewşa awarte ya federal hatiye dayîn. Kongre di dema êrîşan de ne di rûniştinê de bû lê wê di 10ê çileyê de bi lez û bez deklerasyon hatin pejirandin.
Deniz Çakır
Deniz Çakır (31ê kanûna pêşîn ,1981) aktrîseke tirk e. Rolê wê ya ewil di rêzefîlmê tirkî Kadın Isterse de bi navê Alev bû. Esil li rêzêfilma Yaprak Dökümü bi navê Ferhunde bêhtir hatiye naskirin.
Jînenîgarî
Deniz Çakır di 31ê kanûna pêşîn a 1981an de li Enqereyê ji dayik bûye. Li Zanîngeha Hacettepe'yê li Konservatuara Dewletê ya Enqereyê ji beşa şanoyê mezûn bûye. Li dibistana bi navê Ayrancı Süper Lisesi xwendina dibistana amadehiyê qedandiye..
Zengesor
Zengesor, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîcê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin. Zengesor, li bakurê Licê, li herêma Dimbiliyan e. Li sînorê Darahênê ye û 35 km ji Licê dûr e. Heft gomên wê hene: Botiyan, Mehmedo, Selmono, Qaso, Varmono, Helezîn û Dergî. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Akçabudak lê kiriye.
Xanî
Xanî, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Bayqira Rûd
Bayqira Rûd gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Froult
Saint-Froult, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mary Wollstonecraft
Mary Wollstonecraft (jdb. − m. ) yek ji nivîskar û parêzvanên mafê jinan a brîtanî ya bi eslê xwe îrlendî ye. Mary Wollstonecraft dayika nivîskara navdar Mary Shelley bû.
Bandora Şoreşa Fransayê ragîhaniye Brîtanyayê û ketiye polemîkên mezin. Têkoşîn bo mafê jinan bûye karê wê yî sereke.
Hêyavka artîşokê
Hêyavka artîşokê, cureyeke xwarina pêjgeha kurd e. Ji artîşokê re neynoka bûkê jî dibêjin.
Ji hêyavkê re herwiha tirşik jî dibêjin lê ev ne rast e, tirşik tenê navê cureyekê hêyavkê ye. Hêyavk di wateya xwarinên quşxaneyê yên biav û pirranî ji zebzeyan in de ye.
Berkeliya vê xwarinê ya sereke artîşok e, bêî wê ev xwarin nabe. Terîfeya han ji aşpêjxaneyên Dîlokê ye, varyantên wê yên din jî hene.
Çêkirin
Kixseyên xwe hûr bikin, artîşokan ji nava ava lîmonê derînin, bikin quşxaneyeke fireh. Kixseyek, gizêr û şoqilan têkin nava wan. Herwiha bo her artîşokek hinekê şekir. Xwêya xwe jî pê werbikin.
Rûnê zeytê, ava lîmonekê bi ser artîşokên xwe de bikin, berdin quşxaneyê. Stekanek ava xwe jî bikin ser û bidin ser agir. Di germiyeke normal de bi qasî 20-30 deqeyan bikelînin.
Xwarina xwe sar bikin, li binikan parve bikin, bi hêlizan bixemilînin. Êdî dikarin bên ser destexaneyê.
Saussay-la-Campagne
Saussay-la-Campagne, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Bucilly
Bucilly, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Saint-Pierre-du-Mont, Calvados
Saint-Pierre-du-Mont, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bucy-le-Long
Bucy-le-Long, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Tengava Melakayê
Tengava Melakayê tengaveke li Asyaya Başûr Rojhelat, Deryaya Andamanenê de deryayên Deryaya Çîna Başûr û Deryaya Javayê bi hev ve girêdidaye. Ew navber nîvgirava Malayî û girava Sumatra de dimê. Dirêjahiyê wê dorê 930 km ye û firehÎyê xwe jî navbera 38 û 393 km de diguhêre.
Marktbreit
Marktbreit, bajarekî navçeya (Landkreis) Kitzingenê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Bruttig-Fankel
Bruttig-Fankel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Helal
Di ola Îslamê de bêjeya helal (Erebî : حلال, destûr; ne pîroz; dinyewî) dijwateya gotina heram e. Helal tiştên ku destûra wan ji misilmanan re heye destnîşan dike û heram jî tiştên ku destûra wan ji misilmanan re nehatiye dayîn destnîşan dike.
Fikr û ramana helal di Îslamê de yekser pêwendî xwarin û vexwarinê ye: wek mînak xwarina goştê pez helal e, lê xwarina goştê berêz heram e.
Quran û sinnet xwarin û vexwarinên heram û şertên helalbûna wan wisa vedibêjin:
"Ajalên mirî (di Kurmancî de weke "jikêrbûyî" tên binavkirin), xwîn, goştê berêz, her tiştê ku ji bilî binavkirina navê xwedê hatibe serjêkirin, ajalên fetisî, yên ji hişketî (bi derban û hwd.) ajalên bi ketin an jî bi derbên qiloçan mirin, ajalên ku ji aliyê ajalên dirinde ve hatin kuştin, heta ku hûn wî ji xwînê paqij bikin (xwîna laşê wî biherikînin); ajalên ku ji pûtan re hatine qurbankirin; ev hemî li we qedexene." Quran (V ; 4)
Mela Xelîlê Mişextî
Mela Xelîlê Mişextî an jî Mela Xelîlê Silêman (jdb. 1888, gundê Belawat, Mûsil, Parêzgeha Neynewayê, m. 01.01.2007) lêkoler û helbestvanê kurd ê ji Başûr e.
Jiyan
Mela Xelîlê Mişextî li gundê Belawetê yê girêdayî bajarê Mûsil hatiye dinê. Wextê wî yê bûnê ne zelal e. Wek 1888, 1890 an 1892 tê texmînkirin. Navê wî yê eslî Xelîl Silêman Xabûr e. Ji ber ku malbata wan neçar e Silêmanê bavê Mela Xelîl bi gavantiya gundan debara xwe kiriye ku yek ji wan gundan gundê Bazîce ye. Bavê wî di zaroktiya wî de li gundê Bazîce wefat dike. Dû re Mela Xelîl dibe golikvanê gundê Bazîcê. Mela Xelîl dest bi feqîtiyê dike. Wexta ku diya wî wefat dike êdî Mela Xelîl temamê jiyana xwe bo xwendinê terxan dike û li gelek gundan li cem gelek seydayan dixwîne.
Mela Xelîl xwendina xwe ya medreseyê di bîst salan de temam dike, îcaza melatiyê werdigire û dibe mela. Mela Xelîl li çendîn gundên Kurdistanê melatiyê dike. Di vê navberê de sê caran dizewice. Zewaca wî ne wek pirjinî ye. Jinek wî miriye dû re wî ya din aniye.
Ji sala 1956an pê de, ew ji karê Melatiyê qeraye û berê xwe daye têkoşîna neteweyî. Mela Xelîl di warê siyasetê de li Kurdistana Başûr bi ḥereketa Kurdistanî ya Mela Mustefayê Berzanî re têkilî daniye û bo tevî wê hereketê tevgeriyaye. Ew dikeve nav xebata Partiya Demokrat a Kurdistanê û dibe endamekî çalak. Piştî sala 1958an, dema general Ebdulkerîm Qasim destheladariya şahinşahî li Îraqê rûdixîne û komarê di şûnê de datîne, jixwe di wê salê de, Mela Mistefa Berzanî, tevî hevalên xwe ên şoreşger, piştî diwazde salan ji koçberiyê vedigerin Kurdistanê. Ew ji sala 1947an ve, piştî hilweşîna Komara Kurdistanê li Mehabadê, bi 500 têkoşerî re, berê xwe dabû Yekîtiya Sovyetê. Wan şer dikir bi artêşa sê dewletên dijmin re û ji nû ve çemê Arasê birî û ketin sînorê dewleta komunîst.
Vegera Mistefa Berzanî hêzeka mezintir dike di dilê Mela Xelîl de. Hingê ew bi hinek hevalên xwe re, şaxê Partiya Demokrat a Kurdistanê li devera Şêxanê dadimezrînin û Mela berpirsiyariyê dike. Hingê pêwendiyên Mela bi Ibrahîm Ehmed re çêdibin. Herwiha Celal Talabanî jî dinase, lê ew hîna şagirtê zankoyê bû û li Bexdayê xwendina xwe dikir.
Di dema desthelatiya serokê komara Îraqê Ebdulkerîm Qasim de, Mela sê caran tê binçavkirin. Wisa demên dirêj di zindanê de diborîne. Çaxê nemir Mistefa Berzanî dest bi şoreşê kir, Mela Xelîl dibe pêşmerge. Dema bi sedemê peymana Cezayirê di sala 1975an de şoreş têk diçe û milet perîşan dibe, hingê Mela Xelîl bi pêşmergeyan re koçberî Îranê dibe û bi salan li wir dimîne. Lê piştî temenê wî mezin dibe, dîsa vedigere Başûrê Kurdistanê û li komelgeha Çireyê niştecîh dibe.
Berhem
Pirtûkên Mela Xelîlê Mişextî gelek in, lê pir kêm ji wan hatine çapkirin. Mexlesa "Mişextî" bi kar aniye.
Kumspî
Kumspî navê xwarineke kurdî ye. Ji bacanreşk û penîrê ye. Penîrê pişirandî li ser xwarinê tê werkirin, rengê wê spî dibe. Navê xwe ji wir digire. Ango dişibe seriyên bi kumên an kolosên spî.
Kumspiyên îro ne êdî ewqas spî ne, lewra niha bi penîrên qaşar tên çêkirin ku rengê wê jî hinekê zer e.
Mîrên kurd zebzexwur û hevîrxwur bûne
Ev xwarin derbasê gelên cîran jî bûye. Paşayên Osmanîyan ev xwarin pirr ecibandine û jê re hunkar begendi - key eciband, jê hezkir gotine.
Xwarina xizan û gundiyên Kurdistanê heya palasên Fars û Osmaniyan belav bûne. Mîr û keyên kurdan ji xwarinên bi zebze û hevîrê hezkirine, yên romiyan (tirkan) û rojavayiyan jî ji yên bigoşt.
Sedemekê viya ev bûye ku li Kurdistanê goşt, li cem wan jî sebze pirr bûye. Kurdistan welateke çiyayî ye. Ji cotyariyê bêhtir, ajalvanî rûdaye. Di pêjgeha kurd de xwarinên herî xweşik û bitehm, ên bi zebzeyan in. Rêza duyemîn de xwarinên ji hevîrê cih digire.
Çêkirin
Bacanên xwe saxî li ser agir bibirijînin. Qalikên wan bigirin û têxin nava ava bi lîmonê. Ji wir derînin, biguvişînin, hûr bikin.
Ardê xwe di nava rûnê nivîşkî de biqelînin, bacanê xwe berdin navê, bi hev re hinekê biqelînin. Şîr rokin navê, agirê xwe kêm bikin bila bikele.
Penîrê qaşar (herwiha yê spî jî dibe, lê qaşar baştir e) li rêşkerê bidin (rende), gûzê hindê û xwê tevlî bikin û baş tevbidin. Êdî dikare were ser destexaneyê.
Newrozawa
Newrozawa gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 286 kes (68 malbat) bûn.
Gamêrkan
Gamêrkan, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Parlamen
Parlamen (parlêman, parlement, perleman) damezriyayiyeke qanûndananê ye ko nemaze li wan welatan dihêt dîtin ko li ser şopa Dozena Westmînîsterê li Keyaniya Yekbûyî diçin.
Erkê parlamenê
Têgeh û çemka hebûna parlamenê ji hizir anko baweriya bi jihevvavartina sê desthilatan hatiye holê. Li goreyê vê nihêrînê dibê sê desthilatên serekî yên Desthilata Dadwerî, Desthilata Qanûndananê û Desthilata Bicihkirinê di destê çi aliyekê bi tenê da nehên komkirin.
Di pergala parlamenî ya hikûmetê da, parlamen desthilata bicihkirinê hildibijêrit û çavdêriya karên wê jî dikit. Di Pergala Serkomarî ya hikûmetê da parlamen jî wekî desthilata qanûndananê hevsenga desthilata bicihker e û bi awayekê xweser xwediya desthilata xwe ye.
Asrenîk
Asrenîk, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Çilav
Çilav ji komekê giraran, pîlawan re tê gotin. Çilav navê cureyeke rizê (birinc) ye. Li Tirkiyeyê û rojavayê wekî birinca Îranê, riza eceman tê binavkirin. Xwarinên ji vê birincê tên çêkirin re çilav dibêjin.
Di pêjgeha kurd û gelên îranî de bi heman navê cihê xwe digire. Herwiha di pêjgeha Azerbaycanê de cihê wê heye. Xwarinên ku bi çilavê tên çêkirin di nava komên giraran (pîlawan) de cihê xwe digirin.
Kedik
Kedik, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Saint-Genis-de-Saintonge
Saint-Genis-de-Saintonge, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dingevatn
Dingevatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Sogn og Fjordaneya Norwêcê de ye. Gol, li rojhilata gundê Dingjayê ye û bi qasî kîlomêtreyek li aliyê başûrê rojhilata gola Sognefjordenê ye.
Bucy-lès-Cerny
Bucy-lès-Cerny, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Dohr
Dohr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bolşewîk
Bolşewîk an jî Bolşewîkî (Rûsî:большевики, wergera bi peyvî Piranîperêz) fraksîyoneka Partiya Sosyal Demokratê Karkarên Rûsyayê bû. Fraksîyonê Bolşewîkan diktatoriya prolêteran dişopand û bo vê dixebitîn û wan xwe li hembera Menşewîkîyên ko daxwaza xwe demokrasiya nimînî bûn girtibû.
Nav û serborî
Navê wê fraksîyonê di civîneka di 1903an de li Londonê cih girtî de hatibû. Hêldarên Wladimir Îlyîç Ulyanow (Lenin) di wê civînê de piraniya civakê (rusî bolşînstwo) pêk dianÎn û bo vê ewna wek Bolşewîkî dihatin nav kirin. Hindikeyên ko di wê civînê de bûn jî wek Menşewîkî(rusî menşînstwo) dihatin nav kirin. Stalin jî pê re di hêla Bolşewîkiyan de cih girtibû.
Bolşewîk gorî fraksîyonên dinê partiyê radîkal bûn. Wan xirab kirina Çariya Rûsyayê dixwest û bo vê armancê xwe bi Komûnîstan re yek kiribûn. Armanca Menşewikiyan hembera Bolşewîkan ne tu diktatoriya partiyan bû. .
Bolşewîkan pê Şoreşa Kewçêrê di 1917 re kargerî di pêşengiya Lenin de dest xwe xist.
Di Şerê Hindirê Rûsyayê di 1918an de destpêkirî de Artêşa Sor li hembera Artêşa Sipî têkoşÎn dikir. Artêşa Sorê ko di fermanderiyê Leon Davidovich Trotsky de bû Artêşa Sipî bin xist û Bolşewîkan di 1922an de li hemû welata Rûsyayê hikuma xwe dianîn. Ji sala 1918an şûnda Boşlşewîkan xwe wek Partiya Komûnîstê Rûsyayê nav kirin û pê sala 1925an re jî xwe wek Partiya Komûnîstê YKSS xwe nav kirin.
Marktsteft
Marktsteft, bajarekî navçeya (Landkreis) Kitzingenê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Qebeẍllû, Temoẍe
Qebeẍllû, gundekî gundistana Temoẍea navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Saint-Pierre-en-Auge
Saint-Pierre-en-Auge, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şoreşa Sibatê
Şoreşa Sibatê di sala 1917an de li Çariya Rûsyayê hatibû holê bû. Bi encamê vê şoreşê re Çar Nicholas II ji texta xwe bû û şoreşê dawiya Çariya Rûsyayê anî. Li şûna çariyê jî Hikumeta Bihorbara Rûsyayê hat pêkanîn û prens Georgy Lvov hate serê wê hikmetê. Çend mehan pê re wexta raperînên di mehayê pûşperê, de yên ko wek Rojên Pûşperê dihatin nav kirin de, ew ji wê erkê bû Û Alexander Kerensky derbaza şûna wî bû. Ew Hikumeta Bihorbara Rûsyayê hikumeteka bi li hev hatina lîberal û Sosyalîstan re hatibû pêkanîn bÛ û armanca wanê bingeh reformên polîtîk û saz kirina Rûsyayê ko ji hêla meclîseka federatîf dihat karger kirinbû.
Şoreşa Sibatê gorî salnameya Gregorian di adarê 1917an de hatibû holê, lê bo ko di wê demê de Rûsyayê salnameya Julian bikar dianî, gorî wê texwîmê di Sibatê de hatibû holê.
Ew şoreşa bêplan û bêpêşengekî diyar kirî, di pêvajoyekê xweristî de hate holê. Bi taybetî li bajarê rojavayên wek Petrograd (Navê Saint Petersburgê wê demê) tovên şoreşê hatin avitin.
Ji pê Şoreşa Sibatê re dîsa gorî texwîma Rûsyayê wê çaxê de, di meha kewçêrê de Şoreşa Kewçêrê da dû wê. Bolşewîkên ko pê Şoreşa Sibatê de kargerî bi hevpariya lÎberalan ve bi qismî dest xwe xistinî, ji pê Şoreşa Kewçêrê re kargerî bi tunî dest xwe xistin û pêk ananîna otorîteyê paş Şerê Hindirê Rûsyayê re Yekitiya KomarênSovyet ên Sosyalîst dane zanîn.
Şerê cîhanî yê yekemîn
Çariya Rûsyayê, ji xeynî Partiya Sosyal Demokrata Karkarên Rûsyayê, di desteka hemû partiyên welat de di gelawêjê 1914an de kete Şerê cîhanî yê yekemîn. Rûsya di hevalbendiyê Împeratoriya Brîtanî û Fransayê de ketibû şerê. Ji pê çend serfiraziyan re artêşa Çar, li hin cepheyên wek Prûsyaya rojhilat binketiyên giran dîtin. Di wê şerê de Rûsyayê nêzî 1,700,000 leşkerên xwe winda kirin û nêzî 5,900,000 leşkerên xwe jî bibirin bûn.
Pê van binketin û xerc kirinên giran re Rûsya kete bin krîzeka ekonomîka giran. Bo va krîzê mezin meclîsa Rûsyayê Duma Çar bo encamên vê krîzê ew hişyar kirin, û bo damezrendina meclîseka nû li wî şîret kirin. Lê Çar guh neda ser Duma û şîretên wan vegerandin.
Raperîna Petrograd
Di 25'ê sibatê de dema ko raperîn roj bi roj hîn bi şidet bûn Çar bo rawestînî wan pêşaniyan leşker şandine Petrogradê. Leşkeran siftê ceribîn ko xwepêşandine bisekinîn û bo wê hin kes kuştin jî bi şevê re ewna jî teva pêşaniyê bûn.
Baxçacîq, Heştrûd
Baxçacîq gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şoreşa Sibatê
Raperîna Petrograd
Wexta ko Çar dibihîze ko lawkê xwe bi sorkê ketiye, di 1'ê adarêyî gorî salnameya Rûsyayê wê çaxê, nêt dike ko bi trênê here paytexta Rûsyayê Petrogradê. Lê wextê ko Çar digêhê bajêr, fermanderî artêşê bo li vaz hatinê textê, li Çar şîreta dike. Çar jî di bêçareyiyê de wê şîretê guh xwe re dike û di 2'ê adarê de kargeriyê vedikişe. Çar çiqas birayî xwe bo derbaza texta xwe be dimîne jî, birayî xwe jî nemimkîniya wê dibîne û vê telîfê qebûl nake.
Hikumeta Bihorbara Rûsyayê tê pêkanîn û sosyalîst jî Petrograda Sovyet saz dikin.
Vladîmîr Lenînê ko li Swîsrê li sirgûnê bû di 3'ê avrêlê de tê Petrogradê û demeka kurtê pê re jî deraza pêşengiyê Bolşewîkan dibe. Ew bo dawî dana Şerê li hembera Hikumeta Bihorbara Rûsyayê dest bi felîyatan dike. Wextê ko artêş bo dawî danê şerê hember Almanyayê pêşaniya dikin, Lenin wê wek fersendeka bo derbe kirinê dibîne. Lê ew ceribandina ji hêla Kerensky tê boşê xistin û Lenin carekî din tê sirgûn kirin û ew direve Fînlendayê. Pê Lenîn re hin ceribandinê bo pêkanîna kargeriyekê cûnta dibin jî ewna bêserfirazî dimên. Ew gelemşe û nerehetiyên di welat de wek encam Şoreşa Çiriya Pêşîn didin û Bolşewîk kargeriyê dest xwe dixin..
Sébécourt
Sébécourt, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Priyamani
Jînenîgarî
Priyamani, li bajarê Bangalore, Karnataka ji dayik bû û bi eslê xwe tamîlî ye. Di salên xwe yên dibistanê de ji bo pargindaniyên bi navê Kancheepuram silk, Erode silk û Lakshmi silkê karê modeltiyê dikir. Derhênerê Tamîlî Bharathiraja dema ku di 12emîn Standard ê de bû wê bi pîşesaziyên fîlman re da naskirin.
Bavê wê Vasudev Mani ku ji Palakkad, Kerala, ji malbateke tamîlî ye xwediyê karsaziya çandinê ye û dayika wê, lîstikvanê berê yê astê neteweyî ye û li Union Bank of India de karê rêveberê bankayê dikir. Birayê wê yê mezin Vîşax heye ku bi bavê xwe re di karê çandinê de ye. Dema ku li dibistanê bû, bi awayekî çalak tevlî çalakiyên derveyî dersan û sporê bû. Prîyamanî, neviyê dengbêjê karnatîk Kemala Kaylas e. dotmamê lîstikvana sînemayê Vidya Balan e û xwarziya stranbêja playbackê Malgudi Shubha ye.
Priyamani piştî ku dibistana xwe qedand, ji bo reklamên çapê karê modeltiyê kir. Priyamani bi rêya nameya di beşê psîkolojiyê de dîploma ya Bekeloriya Hunerê wergirt. Prîyamanî, di 23ê Tebaxa 2017an de bi merasîmek taybetî bi organîzatorê çalakiyê Mustafa Raj re zewicî.
Kenallî Asmanî Gelî Kurdistan
Kenallî Asmanî Gelî Kurdistan, ango Kanala esmanî ya Gelê Kurdistanê, bi îngilîzî GK Channel, televîzyoneke kurdî ye û ji başûrê Kurdistanê ji bajarê Silêmaniyê bi giranî bi herdû zaravayên kurdî ên serekî kurmanciya jor û kurmanciya navendi (soranî) weşanê dike. Kenallî Asmanî Gelî Kurdistan nêzîkê YNKê ye û di 11ê îlona 1991ê dest bi weşana xwe kir. Kenallî Asmanî Gelî Kurdistan di 1ê hezîrana 2008an de dest bi weşana li ser sataleytê kir.
Cîdan
Cîdan, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Kolan
Kolan an jî kuçe, riyên teng yên di navbera du rêzên avahiyan re ne.
Pêjgeha Ewropayê
Sînorên Ewropayê û pêjgeha Ewropayê hevûdu nagirin, lewra ev binavkirin ji bo hêsankirinê ye, mirov nikare pêjgehan bi sînorên welatan ên fermî re bisînor bike. Bo mînak bakurê Amerîkayê jî bi giranî ji pêjgeha Ewropayê dixwe lê herçendî parçeyeke axa Tirkiyeyê di Ewropayê de ye, pêjgeha Tirkiyeyê gelek cuda ye. Herwiha ya Rûsyayê jî. Bingeha xwarin vexwarinên ewropayî jî Asya ye. Pêjgeha Asyayê kevintirîn û dewlemendtirîn e. Gelek hevparî hene. Bi pêşketina teknîkên aşpêjiyê ve, xwarina bilez, bikaranîna xurdemeniyên di fabrîkan de hatine hilberîn û hêsan, xwe didin pêş. Bi taybetî li Ewropa û bakurê Amerîkayê wisa ye.
Dilyar Dêrikî
Dilyar Dêrikî, anku Dilyarê Dêrîkî (z. 1970, li Giresorê), helbestvan û rojnamevanekî kurd e.
Di sala 1970î de bi xeçxeçokên nîşanê re li gundê Giresor wî çavên xwe vekirine. Giresor gundê ku hatî parçekirin di navbera Başûr û Rojavayê Kurdistanê de, gundê ku bi şev dihat xemlandin bi pêşmergeyan. Wî çavên xwe bi dîtina bavê xwe kil nekiriyê, bavê wî wekî gelek kurdan alîkariya Şoreşa Kurdistanê dikir û pêşmerge hembêz dikirin di cihên veşartî de li gund. Piştî wê, hat girtin ji aliyê hêzên Ewlekariya Sûrî ve û dema hat berdan ji girtîgehê, piştî kêmî heyvekî, koça dawiyê kir, bi sedemên di bin eşkençê de hinavên wî dirabûn, dijminên Kurdistanê bavê wî kuştine û ji ber van astengên çivakî û aborî û cografiya sînoran wî mala xwe veguheste bajarê Dêrika Hemko û li wir bi cih bûn. Lê dayika wî ya ku rola wê ya herî mezin û ber çav di jiyana wî de heye berê wî da dibistanê û xwendinê, ew fêr kirin ku welatê wî pêwestiya wê bi zana û xwandevana heye.
Helbestên wî li kovarên Pirs û Dugirê (1996-1999)
Di sala 1996an wî di kovara Pirs de ya bi zimanê kurdî dihat weşandin wî helbestek belav dikir. Di navbera salên 1997an û 1999an de jî wî di kovara Dugir ya li Swêdê dihat çapkirin, du helbest belav dikirin.
Pirtûka wî ya pêşîn bi zimanê erebî
Di sala 2000î de yekemîn pirtûka helbestan bi zimanê erebî bi şêwakî nehîne bi alîkariya heval û dostan li Sûriyê hat çapkirin.
Jiyan û perwerdehî li Holendayê
Di sala 2000î heta 2003an de li Holendayê bi alîkariya Yekîtiya Nivîskar û rojnemavanê Holenda wî jimarek kursên rojnemavaniyê û ragihandinê xwendin li Media Center Hilversum û nasnameya rojnemavaniyê wî wergirt.
Şeş pirtûk amade ne ji bo çapê
Bêhtir ji çar pirtûkên wî bi zimanê kurdî û du pirtûkên bi zimanê erebî amade ne ji bo çapê.
Ekberê Mezin
Celaledîn Mihemed Ekber an Ekberê Mezin (, jdb., m. ) yek ji padîşah‎ên Hindistanê ku bi eslê xwe mongol bû.
Piştî bavê xwe Nesredîn Mihemed Humayûn di salên 1556 - 1605 de desthilatdarî kiriye. Di dema xwe de gelek reforman di artêşa Împeratoriya Mongolî ya Hindî de pêk tîne. Bo mînak fîlan bikartîne. Bi xwe kesekî nexwandî bûye, ango xwandin û nivîsandinê nedizanîbûye lê li ser fîlozofiya wê demê lêkolîn kiriye. Di nava olan de gorî xwe nermiyeke avakiriye.
Ekbar, di warê bac, îdareya hikûmetê û dadmendiyê de jî gelek reform pêk aniye. Di sala 1562î de bi navê Mohur dirav derxistiye. Li dijî zewaca bi zarokan re, leyîstikên bi berdêla diravî, neheqiyên li jinên bî, xwefirotina jinan hwd derketiye û bandora zagonan li ser jiyanê bilindkiriye. Wî jî wekî hemî desthilatdarên tirk û mongol hez ji zimanê farisî kiriye.
Newrozlû
Newrozlû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 22 kes (4 malbat) bûn.
Hunera Şer (pirtûk)
Hunera Şer (çînî: 孙子兵法, "Sūnzĭ Bīngfǎ") pirtûk eke navdare ku li ser taktîkên leşkerî û şer ji hêla Sun Tzu ve di sedsala 6 (B.Z)an de hatiye nivîsandin. Ew ji 13 beşan pêk tê, ku her yek aliyekî cuda ya şer destnîşan dike. Ew, pirtûka bingehîn a stratejî û taktîkên leşkerî tê hesibandin. Ew yek ji pirtûkên "Heft Klasîkên Leşkerî yên Çînê" ye.
Hunera Şer yek ji pirtûkên kevn û baştirine ku li ser stratejiyê hatiye nivîsandin e. Di dîrok ê de bandorek mezin li ser pirsgirêkên leşkerî kiriye. Her weha ji dawiya sedsala 20an û vir de di aborî û karsaziya cîhanê de jî tê bikar anîn.
Ev pirtûka ku ji hêla Sun Tzu ve hatî nivîsandin bandor li gelek navên navdar ên di warên werzîş, siyaset, zanist û huner ê de kir û rê da wan. Wê bandor li ser Mao Zedong, General Nguyên Giáp|Võ Nguyên Giáp,  General Douglas MacArthur û hîn serokên împeratoriya Japon kirîye.
Sun Tzu di pîrtûkê da gotîye kû "Serkeftina rast, serkeftina bê şer kirine, rêberê rast ew kese ku bê şer serkeftin dest xistîye ye."
Ekberê Mezin
Ekberê Mezin gelek avahiyên bêhempa daye çêkirin. Wî ji zanîstiyê, muzîkê, fîlozofiyê hezkiriye. Mirov dikare bêje, ew gihîştiye nêrîneke taybet bo xwe.
Mohur
Mohur (Farisî muhr „Mor“) navê diravekî Hindistanê yê zêrîn e. Di sala 1562´î de ji aliyê Ekberê Mezin ê ji împeratoriya Mongolê Mezin (1556 – 1605) hatiye derxistin û sedsala 19. li Hindistanê hatiye bikaranîn.
Wêne Şahmaran
Şahmaran, wêneyên wê yên ku binaqş dihatina çêkirin û bi xaniyan ve dihatina dalaqandin. Di wan çêkirinên naqşayî yên wêneyê yên şahmaran de, Di wêneyan de bi teybetî li ser çavên Şahmaran dihate sekin in. Çavên wê pirr bi bal dihatina çêkirin. Di wan çêkiirnên wê yên yên bi naqşî yên weke ku ji dil bi nîgarç dihatina çêkirin jî, ji dil çi hest heban dihatina têde bicihkirin. Cihê Şahmaranê yê ku ew lê jînbûya ya jî, Cizîr û Nisêbîn" û dora wê ya.
Komik, Kemax
Komik, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Komirî
Komirî, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Ediger-Eller
Ediger-Eller şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Cade
Cade riyên fireh ên erebayan di nava bajaran de ne.
Marl
Marl, bajarekî navçeya (Landkreis) Recklinghausenê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Koma kulîlksîwanan
Koma kulîlksîwanan (an kulîlksîwankiyan) (Apiales) komeke riwekan e, di çîna riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de cih digire. Li tevahiya parzemînan mirov dikare rast li riwekên vê komê bê. 7 famîle, nêzîkî 500 cins, bi qasî 5500 cureyên vê komê hene.
Formula kulîlkan:
Sîstematîk
Koma Apiales di nava Euasteriden IIyan de xuşkekoma Monophylum (Paracryphiales + Dipsacales) e. Ev famîle aîdê koma kulîlksîwanan in:
Saint-Georges-Antignac
Saint-Georges-Antignac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Salyan
Salyan, Sałyan, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Bucy-lès-Pierrepont
Bucy-lès-Pierrepont, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Marlow
Marlow, bajarekî navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügenê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Salyan
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Salyan 343 kese (158 mêr, 185 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 82 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 343 kes rûniştvanên Salyan, 232 kes dikarin bixwînin u binivsînin (122 mêr, 110 jin).
Rojhelat TV
Rojhelat TV televîzyoneke kurdî ye û ji Swêdê bi giranî bi herdû zaravayên kurdî ên serekî kurmanciya jor û kurmanciya navendî (soranî) û bi zimanê farisî weşanê dike. Rojhelat TV kû weke yekem televîzyona Rojhilatê Kurdistanê dest bi weşanê kir, nêzîkî Komala ye û bi taybetî ji bo Rojhilatê Kurdistanê weşanê dikê.
Kurdî (Mistefa Beg)
Kurdî an jî Mistefa Beg (1808/1809 - 1848) helbestvanekî kurd e. Kurdî yek ji helbestvanên pêşî yê Soranî li Silêmanî ji dayik bûye. Ji malbateke mezin û bi nav û deng e. Navê wî yê bi rastî Mistefa ye û li derdoreke ku gelekî li ser xwendin û gihandina zarokan radiwestîn mezin bûye. Ji vê derdorê (malbata mezin) gelek helbestvanên hêja derketine. Yên here bêhtir têne nasîn “Kurdî” û hemdem û pismamê wî “Salim” in. Perwerdeya Kurdî ya di warê wêjeyê (lîteratûrê) de gelekî bilind e, vê yekê meriv dikare li gor ku ew ketiye nav dîwana şahê Îranê û nav çînê helbestvanên Îranê, hezr bike. Wisa diyar e ku Kurdî zarokên şahê Îranê perwerde kirine. Kurdî bi farisî jî nivîsîye lê piraniya helbestên wî bi vî zimanî negihiştine îro. Bandora helbestvaniya farisî li ser wî gelekî hebû. Li ser jiyana Kurdî em kêm tiştan dizanin. Em çîroka li ser Qadir dizanin ku di jiyan û berhemên Kurdî de cihekî mezin digre. Qadir xulamê malbata Kurdî li Silêmanî bû û Kurdî dil ketibûyê û evîna wî hiş û aqlê Kurdî ji serê wî biribû. Em di derbarê vê tekiliya evîndarî gelek tiştan nizanin ji ber ku gelek wêjenas û şîrovegerên wêjeya kurdî nexwestine navê “Kurdî” bi lêv bikin. Hinek şîrove dibêjin ku Qadîr navekî xwedêye û Kurdî bi vî navî balê dikşîne ser evîna xwedê û sofîtiyê. Lê li gor nameyên ku di destê me de ne, ev yek ne rast e.
Sed mixabin ku îro hin berhemên kurdî bi temamî nayîne nasîn. Herdu diwanen çapkirî xwediye gelek kêmasiyan in. Li gor berhemên di destê me de Kurdî bi tenê xezal ango helbestên kurt yên evîndariyê nivîsîne.
Va ye helbesteke wî: Çawekem zanî te bo çî xew le çawim nakewê Çunke min pêşxizmet im peşxizmetan nanûn şewê Roj û şew daîm le ber dîdey xeyalim hazir î Sa çi ferqekî heye bo min îtir êre û ewê? Bes niye lêre dewêrim car be car basit bikem Nemdewêra qet le ber exyar nawit bem lewê Dil le taw zamî fîraqit daîma yarî deka Roj be roj mencî dekem baz derdî sext e û nasrewê Aql û hoşim dawe pêt lêşî detorêy malwêran Dewletêkî mift û bê sahib e bo qî natewê? Ger muxeyyer bim le nêwanî beheşt û weslî to Weslî to bo min cehennem pir le cennet namewê Ey reqîb wêl im le destit lêre bo lêm nagerêy? Bawkekuştit nêm erê hey bedmezeb çît lêm dewê? Her wekû kêwî demawendê serim pir şoriş e Qet temî hîcran û xem satê le dewrî narewê Gerdenî “Kurdî” le kewî bêstûn mehkemtir e Çunke çend sal e le jêrbarî xemaye nanewê Bi Kurmancî: Çavêm tu zanî ji ber çi xew bi çavêm nakevê Ji ber ku ez xulam im, xulam nanivin bi şevê Şev û roj tim li ber çavê xeyalên min amade yî Ka çi cihêtî heye êdî ji bo min ev der û ew der Qena livir diwêrim carina behsa te bikim Nediwêram li ber dijminan qet navê te bêjim li wir Dil ji ber taya birîna durîtiya te herdem dikule Roj bi roj menca wî dikim, derdê giran e dîsa nahewise Hiş û aqlê xwe min dane te laş diqehere malwêran Dewleteke belaş, bê xwedî ye ji bo çi navî? Heger bivê ku di navbera bihuşt û evîna te de hilbijêrim Evîna te ji bo min cehennem, ji buhuştê pir navêm Ey raqîb winda me ji berte li vir çima ji min nagerî? Ne qatilê bavê te me herê hey deredîn tu çi ji min dixwazî? Her weke çiyayê demawend li serê min pir şoreş e Mija dûrîtiyê û xem qet seetekê ji dorê naçe Gerdenê “Kurdî” ji çiyayê bêsitûn stûrtir e Ji ber ku çend sal e ji ber barana xeman natewe
Komala TV
Komala TV televîzyoneke kurdî ye û bi giranî bi zaravayê kurmanciya navendî (soranî) û bi zimanê farisî weşanê dike. Komala TV nêzîkî Komala ye û bi taybetî ji bo Rojhilatê Kurdistanê weşanê dikê.
Saint-Rémy, Calvados
Saint-Rémy, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xido
Xido, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Heşedere
Heşedere, li bakurê Licê li herêma Dimbilyan e û 39 km ji Licê dûr e. Bi dimilkî Heşdere dibêjin. Di sînorê Darahênê li nav newaleke kûr e. Di zemanê berê de, li derdorê hirç gelek bûne. Ji xwe navê xwe jî ji newala hirçan digire. Goma Miho li ser e. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Ulucak lê kiriye.
Riya Ketelanî
Riya Ketelanî (bi ketelanî: Via Catalana) yan jî Riya Ketelanî ber bi Serbixwebûnê (Via Catalana cap a la Independència) xwepêşandaneke mezin bû ku ji rêzeke 1.600.000 mirovên aştîxwaz ên dest bi dest girtî pêk hat. Xwepêşandana ketelanparêz ji bo roja neteweyî ya Ketelonyayê ji hêla 14 rêxistinên civata sivîl a ketelan ve hat lidarxistin û di roja 11ê îlona 2013an de hat çêkirin. Dirûşma xwepêşanderan ew bû: Independència! ("Serbixwebûn!").
Zincîra mirovan di dirêjahiya riya romanî ya Via Augusta ji bakur ber bi başûrê Ketelonyayê ve bi awayekî aştîxwaz û bi şayîne hate çêkirin û zêdeyî 400 km dirêj bû.
Mafê çêkirina referendûmê (Dret a Decidir)
Civîna Neteweyî ya Katalonyayê (bi ketelanî: Assemblea Nacional Catalana) ev xwenîşandan pêşniyaz kiriye da ku di roja neteweyî ya ketelanan de xelkê Ketelonyayê bikaribe daxwaza xwe ji bo mafê çêkirina referendûmeke di sala 2014an de nîşan bide hikûmetên Spanya û Ketelonyayê û pêşkêşî bernameya dewleta serbixwe bike. Dirûşmeke din jî hebû: Fem via!; bi wateya "De em riya xwe çêkin!" yan jî "Bila em bi lez bikin [ber bi serbixwebûnê]!"
Riya Ketelanî di Ketelonyayê ve diçe
Rêza mirovan di dirêjahiya Via Augusta ya romaniyan de meşiya û di zêdetirî 86 bajaran re derbaz bû; ji bakur ber bi başûr: El Pertús, la Jonquera, Pont de Molins, Figueres, Santa Llogaia d'Àlguema, Bàscara, Orriols, Sarrià de Ter, Sant Julià de Ramis, Girona, Fornells de la Selva, Riudellots de la Selva, Tordera, Pineda de Mar, Calella, Sant Pol de Mar, Canet de Mar, Arenys de Mar, Caldes d'Estrac, Sant Andreu de Llavaneres, Mataró, Vilassar de Mar, Premià de Mar, El Masnou, Montgat, Badalona, Sant Adrià de Besòs, Barselona, l'Hospitalet de Llobregat, Esplugues de Llobregat, Sant Just Desvern, Sant Feliu de Llobregat, Molins de Rei, Sant Vicenç dels Horts, Cervelló, Vallirana, Ordal, Cantallops, Sant Cugat Sesgarrigues, Olèrdola, Vilafranca del Penedès, Santa Margarida i els Monjos, la Ràpita, l'Arboç, Castellet i la Gornal, Bellvei, el Vendrell, Roda de Berà, Creixell, Clarà, Torredembarra, Altafulla, Tarragona, Reus, Riudoms, Montbrió del Camp, Mont-roig del Camp, l'Hospitalet de l'Infant, l'Ametlla de Mar, El Perelló, l'Ampolla, Camarles, l'Aldea, Amposta, Sant Carles de la Ràpita û Alcanar.
Buire
Buire, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Mote
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mote 120 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 22 e.
Otaqlû
Otaqlû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 21 kes (4malbat) bûn.
Civaknasî
Civaknasî yan jî sosyolojî şaxekî zanistê ye li ser civakê, zanîna li ser civaka mirovatî, li ser rûdan û peywendiyên civakî ye. Civaknasî li ser jiyana modern a civaka modern ku salên 1800î de peyda bû. Ev zanist ji bo me de bije ku heza civake çi qase bi merovek, u merovek çi qase mo civake. Sosyologên heren klasîk ev in Max Weber, Karl Marx, Emile Durkheim.
Selles, Eure
Selles, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Marne, Holstein
Marne, bajarekî navçeya (Landkreis) Dithmarschenê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Ellenz-Poltersdorf
Ellenz-Poltersdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Silêmanê Dengizî
Silêmanê Dengizî kemançejen û dengbêjekî kurd ê navdar e. Li gorî nasnameya fermî ew di sala 1943an de li Qosera Mêrdînê ji dayik bû ye. Lê ew bi xwe dibêje: "Ez li Hêsara Kercewsê çêbûme."
Sê caran zewicî ye. Navê hevjîna wî a yekem Faîqe, navê a duwem Ceylanê, navê a nuha jî Gulbihar e.
Salamat
Salamat, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Silêmanê Dengizî
Rewşa wî ya îro
Îro (2019) Silêmanê Dengizî li gundê Elfanê (Stewra Mêrdînê) dijî.
Kurd Channel
Kurd Channel televîzyoneke kurdî ye û ji Londonê bi giranî bi zaravayê kurdî kurmanciya navendî (soranî) û bi zimanê farisî weşanê dikê. Kurd Channel nezîkî PDK-Îranê ye û li gorî dema navenda Ewropa (bi îngilîzî: Central European Time (CET)) herroj di navbera saet 20 û 21ê bi taybetî ji bo Rojhilatê Kurdistanê weşanê dikê.
Seleteya siyaleyê
Seleteya siyaleyê cureyeke seleteya pêjgeha kurd e. Ji siyaleyê re herwiha spenax, îspenax, silqok jî dibêjin. Standardeke vê seleteyê nîne, mirov dikare gelek tiştan tevê bike. Bo mînak cureyên biharbêhnê (biharat), zeytûn ûêd.
Çêkirin
Îspenaxên xwe bişon, tenê pelên wê veqetînin, ên din bavêjin. Pelên siyaleyê hûrane hûrbikin, bi xwêyê tevdin. Savara xwe bi hinekê avê nermijî bikin, di nava avê de bi qasî 10 deqeyan bihêlin.
Pîvazên xwe hûrik hûrbikin. Tevahiya berkeliya xwe (melzeme) berdin badiyekê, tê de li hev bidin. Ava hinarê û rûnê zeytê bi ser de bikin. Dawiyê de penîrê xwe bipişirînin ser û servîs bikin.
Beriya were ser destexaneyê (sifre) hûn dikarin gorî kêfa xwe binikên xwarinê bi hêşînayî û biharbêhnan bixemilînin.
Hêcanan
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hêcanan 505 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 101 e.
Mîxayîl
Mîxayîl an jî Mîkaîl ( [ˌmixäˈʔel]), Micha'el an Mîkhâ'êl; ; ; : Mîka'îl, Mîkâl, Mīkhā'īl) navê serfirîşteyek e ku ji cihûyan û ola wan derbazî xiristiyanî û îslamê bûye. Tê zanîn ku hersê ol jî di heman herêmê di nava gelên samî de rûdaye. Li cîhana rojavayiyan jê re Michael (Mi-ka-el tê wateya "Kî-weke-Xwedê" ) dibêjin û navekî mêran e. Hersê ol jî wî wekî "milyaketê karên erdê û xwezaya wê digerîne" didin nasandin. Di baweriya îslamê de herwiha ew milyaketê erzanî-bihabûn, xela-dewlemendî, bela-aramiyê îdare dike ye.
Baqustan, Stewr
Baqustan an Baxistan an jî Baqistan (1928: باقيستان, باغيستان / Baqîstan, Baẍîstan; 1946: Bakıstan; ), gundekî bi navçeya Stewra Mêrdînê ve girêdayî ye.
Mîxayîl
Gorî baweriya îslamê
Mîxayîl yek ji çar serfirîşte ye. Peyva "Mikaîl" bi kurdî tê wateya "Qûlê piçûk û hêja yê Xwedê". Di gora ola îslamê firîşte Mîxayîl bi destûra Xwedê hemû karên gerdûnê bi rêve dibe. Ew hetanî roja dawiyê yê dinê bi karê gerdûnê hatiye vatinandin.
Navê Mîxayîl an Mîkaîl tenê yek carekî di Quranê da derbaz dibe: "Û kê bibe neyarê Xwedê û firîşteyên wî û pêxamberên wî û Cibrayîl û Mîkaîl, bira bizane ku bi rastî Xwedê jî neyarê xudanenasa ne."
Baqustan, Stewr
Gund li ser rêya Ewîna û Mêrdînê ye. Li derdora Baqustanê Ewîna, Şûtê, Cilîn, Tizyan, Bernişt, Şivistan, Zonê û Dêrbigûz he ye.
Debara gund, bi bexçevanî, hêzingvanî, çandinî û xwedîkirina heywanan e.
Gund di salên 90'î de ji aliyê hêzên dewletê ve hatibû valakirin. Di 2000'an de dîsa ji bicîbûnê re hate vekirin, lê kêm kes vegeriyan gund.
Azraîl
Azraîl an Rihsîn (Rihstîn) yek ji çar melekên mezin e. Di gora ola Îslam ê Azraîl di hêla Xwedê da bi kuştina mirovan hatiye wezîfe kirin. Lêbelê navê vî meleka mezin di Quran ê da û di hadîsên Muhemmed Pêxamber da ne Azraîl e. Ji wî ra "Melekûl mewt" yanê "Meleka mirinê" tê gotin. Di Quran ê da ji bona Azraîl aha tê gotin: "Ew melekê mirinê, ku yê ji bona we hatîye wezîfe kirin, gerê canê we bigire û dûra jî hûn li ba Xwedê yê xwe da bêne zivirandinê." (Sûreya Secde: 32/11)
Baqustan, Stewr
Di dema Osmanîyan de di bin hîmayeya Ehmed Axa yê Ewînî de bû.
Azraîl
Ji bona girtina rihê her mirovekî melekek heye û Azraîl jî serokê van melekan e.
Di Quran ê da aha derbaz dibe: " Paşê danê mirina yekî ji we hatî be saiyên me canê wî digirin û ewna di wezîfa xwe da qet tu kêmasiyekî nakin." (Sûreya El-En'am: 6/61)
Îsrafîl
Îsrafîl (bi erebî:إسرافيلIsrāfīl, bi kurdî tê wateya agirnak, bişewat) firîşteyekî sereke ye di ola Îslamê de.
Yek ji çar serfirîşte ye. Di gora ola Îslamê Îsrafîl di roja qiyametê de bi destûra Xwedê pifê sûrê yan jî lûleyê dike. Hêja Mihemmed Pêxamber di hadîsekî xwe de ji Îsrafîl re "sahib - i karn", ango xwediyê sûrê, xwediyê lûlê gotiye. Di roja dawiyê de Îsrafil du caran pifê sûrê dike.
Bi pifkirina yekemîn, hemû tişt di ezmîn û zemîn de tune dibin. Di Quranê de wiha tê gotin: "Êdî gava ku di sûrê de bi carekî tenê tê pifkirinê, zemîn û çiya tên rakirin û bi yek carekî li hev dikevin." (Sûreya Haqqe: 69/13,14)
Lê bi pifkirina duyemîn, hemû mirov disa zindî dibin û bi hev re li derekî bi nav "Mahşer" li ba Xwedê kom dibim. Li ser vî bûyerê jî Quran wiha dibêje: "Gava ku di sûrê de tê pifkirinê. Êdî ew ji goran derketine û li ba Xwedêyê xwe de lez dikin. " (Sûreya Yasîn: 36/51)
Bergiriya destketî
Bergiriya destketî an jî bi îngilîzî acquired immunity, hin caran wekî bergiriya taybet jî tê bi navkirin. Heke di laşê mirov de li dij nexweşiyek an jî hokara nexweşiyêk diyarkiri dijeten hebe, ev rewş wekî hebûna bergiriya destketî bi nav dibe. Anko bergiriya destketî bi berhemkirina dijetenan tê dabînkirin. Lîmfexaneyên B û lîmfexaneyên T ji boy bergiriya destketî kar dikin. Bergiriya destketî ji boy hokara nexweşiyê ya diyarkiri taybet e, tenê bandor li ser hokara nexweşiya diyarkirî dike. Di laşê mirov de bi çendan riya bergiriya desketî peyda dibe.
Şîrê dayikê û bergiriya destketî
Mirov cara pêşîn dijetenan ji diya xwe digire. Dema ducaniyê, ji xwîna dayikê dijeten derbasê xwîna korpeleyê dibe. Piştê zayînê, dergûş şîrê dayika xwe dimije, hin dijeten jî bi riya şîrmijandinê derbasê dergûş dibe. Van dijetenên dayikê, bergiriya desketiyê ya dergûşê dabîn dikin. Bergiriya desketiya ji dayikê tên girtin bergiriya sist e. Ji ber ku dijeten ji aliyê dergûşê ve nehatinê berhemkirin, hejmara wan di nav laşê dergûşê de zêde nabe, herwiha xaneyên bîrker jî çê nabe. Loma bandora dijetenên dayikê ne ji boy demek dûr û dirêj e.
Nexweşketin û bergiriya destketî
Heke mirov tûşî nexweşiyê bibe û paşê sax bibe, di laşê mirov de li dij hokara ew nexweşiyê, bergiriya destketî ya çalak peyda dibe. Gava hokara nexweşiyê tûşî laş dibe, lîmfexane hewla tunekirina hokara nexweşiyê dike. Bi bergiriya xaneyî û bergiriya derdanî hokara nexweşiyê têkdişkîne. Di heman demê demê de hin ji lîmfexaneyên B û T diguherin û ji bo ew hokara diyarkirî, dibin xaneyên bîrker. Heke siberojê heman hokar cara duyemîn tûşî laş bibe, bersîvdana bergiriya duyemîn rû dide. Vê gavê xaneyên B bîrker di demek kin de bi hejmarek zêde dijeten berhem dike û hokara nexweşiyê têkdişkîne.
Kutan û bergiriya destketî
Kutan (vaksîn) jî rêbazek e ji boy dabînkirina bergiriya destketî ya çalak. Kutan gîrawek ji hokarên nexweşiyê yên mirî an yên hatine lawazkirin an jî perçeyek ji hokara nexweşiyê ye ku li ser wî de dijepeydaker hene, pêk tê. Bi vaksînlêdanê, bersîvdana bergiriya yekemîn a laş çalak dibe û xaneyên bîrker tên dirûstkirin. Anko bi vaksînê laş bi awayêk kontrolkirî bi hokarên nexweşiyê ve rû bi rû dimîne. Ji ber ku hokarên nexweşiyê yên nav kutan lawaz in, bergiriya laş li dij van hokaran beravaniyê ava dike û bi hesanî van hokarên mirî an jî lawazkirî têkdişkîne. Di heman dema beravaniyê de hin xaneyên bîrker ên xaneyên B û T jî tên dirûstkirin. Heke heman hokara nexweşiyê carek din tûşî laş bibe, xaneyên bîrker li dij hokara nexweşiyê hê hesantir, bi bergiriya xaneyî û bergiriya derdanî bi bervaniya laş dikin. Anko mirov bi kutanê(vaksîn) hokara nexweşiye ya diyarkirî bi awayek kontrolî bi laş ve dide naskirin ku lîmfexane li dij wî nexweşiyê xaneyên bîrker û dijeten berhem bike.
Serûm û bergiriya destketî
Hin caran ji boy çareseriya nexweşiyan, dibe ku dijeten di nav şileya serûmê de bidin laşê nexweş. Li dij hokara nexweşiyê ya diyarkirî bi gelemperî di laşê ajalan de dijeten tên berhemkirin. Ji boy berhemkirina dijeten, hinek ji hokara nexweşiyê tûşê laşê ajal dikin. Lîmfexaneyên ajalê li hember dijepeydakeran (hokarên nexweşiyê) dijeten berhem dikin û der didin nav xwînê. Paşê ji xwîna ajalê hinek plazmaya xwînê tê girtin û dijetenên nav xwînê tên berhevkirin. Heke mirovek tûşî heman hokarê bibe, vê gavê ew dijetenên ji xwîna ajal hatibû berhevkirin, wekî serûm didin mirovê nexweş. Serûm bi rêjeyek zêde raste rast tevlî xwîna nexweş dibe. Dijetenên nav serûmê dijepeydakerên di nav xwîna nexweşê têkdişkînin, nexweş di demek kurt de sax dibe. Laşê mirov bi serûmê bergiriyê dest dike, lê ev bergirî bergiriya sist e. Ji ber ku limfexaneyên mirovê nexweş dijeten berhem nekir û xaneyên bîrker çê nekir, dijetenan ji derve girt, heke cara duyemîn tûşî vî nexweşiyê were, ji ber tunebûna xaneyên bîrker, nikare bersîvdana bergiriya duyemîn ava bike. Wekî mînak heke mar li mîrovek pêvede, jehra mar ji ciyê pêvedanê tevlê xwînê dibe. Jehra maran ji boy laşê mirov proteînek dijepeydaker e, lê di laşê mirov de li dij jehra maran xaneyên bîrker an jî dijeten tune ye. Loma ji boy bêbandorkirina jehra meran, serûma dijejehr didin laşê mirov. Dijejehr, ji laşê ajalên bi jehra maran ve hatiye tûşbûyî ve tê berhevkirin. Bi eslê xwe dijejehr dijeten e. Heke ev serûm tevlê xwîna mirovê mar pêvedayî bibe, hemû dijepeydaker(jahra maran) di demek kurt de ji aliyê dijetenan ve tê tunekirin.
Rê
Rê yan jî rêk cihê hişk û taybet e ku li ser çûnûhatin tê pêkanîn. Ew dibe ku ji ber sedemên xwezayî pêk tê an jî bi destên mirovan ve hatî amadekirin. Alîkariya mirov an, ajal an û wesayît an dike ku pêşveçûnek zû, bi hêsanî û bi ewlehî pêşve bibin.
Dîrok
Yekem rê yên di dîrokêda derketêne hole, ji alîyê çuyin û hatina ajalan hatine çêkirin. Ev rê ji alîyê mîrovan jî hate bi kar anîn. Rê yên di salên 6000an berî zayînê de bi vî rengî hatine damezirandin, li dora çavkaniyên avê yên li nêzîkî Jericho têne dîtin. Pîşt re bi destê mîrovan rê hatin çêkirin. Riyên împeratoriya Romayê gelek navdar in.
Buironfosse
Buironfosse, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Serez, Eure
Serez, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Marsberg
Marsberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Hochsauerlandkreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Başmax, Heştrûd
Başmax gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Koxarî
Koxarî, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Koma kulîlkselikan
Koma kulîlkselikan an koma stêrawayan (Asterales) komeke riwekan e, di çîna riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de cih digire. Fosîlên hin riwekên vê komê yên 29 milyon salî ne, hatine vedîtin.
Sîstematîk
Koma kulîlkselikan di nava Euasteriden IIyê de ye. Ev famîleyên riwekan li ser koma kulîlkselikan tên hejmartin:
Saint-Georges-de-Didonne
Saint-Georges-de-Didonne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ernst, Almanya
Ernst şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bizinsor
Bizinsor, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Împeratoriya Moxol a Hindistanê
Împeratoriya Moxol a Hindistanê, Paşageha Moxol a Hindistanê, (bi tirkî: Babür İmparatorluğu; farisî: شاهان مغول, Shāhāne Mughul, Ûrdû: مغل باد شاہ, Mughal Bādshāh; farisî: گوركانى, Gurkānî, ji peyva tirkî kürügän, "lawên damariyê", kesên ji zewaca zarokên Tîmûrleng bi malbata Cengîz Xan re tên) yek ji împeratoriyên berê yên mongol i Hindistanê ye.
Di nava salên 1526 - 1857an de berdewam kiriye. Mirov dikare bêje ev împeratorî ji tirk û mongol û pêkis û berên Hindistanê pêk tê. Li Hindistanê, Tacikistan, Efxanistan û Ûzbêkistanê desthilatdariya vê împeratoriyê çêbûye.
Ji aliyê Babur ve hatiye damezrandin. Ji serhildanên herêmê, êrîşa keyê faris Nadir Şah a di sala 1740î de û bi hatina Brîtaniyan bo herêmê ev împeratorî têk çûye.
Obebilaxî
Obebilaxî gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 96 kes (21 malbat) bûn.
Mayen
Mayen, bajarekî navçeya (Landkreis) Mayen-Koblenzê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Barman, Stewr
Barman, bajarokekî navçeya Stewra Mêrdînê ye. Li ser rêya Mêrdîn û Stewrê ye.
Serhûye
Serhûye, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Serhûye' 1066 kese (562 mêr, 504 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 260 e.
Burelles
Burelles, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Heftqelî
Çiye heftqelî?
Kurd bi biharan sûdê ji xwezayê û pincarên werdigirin. Sedsala dawiyê stêrka kurdan her çû çilmisî. Ziman, çand û aboriya Kurdistanê serobino bû. Viya qîra xwe li xwezaya Kurdistanê jî da. Daristan hatin tunekirin, ajalvanî, cotyarî, bi kurtî jiyana asayî ber bi mirinê çû.