cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seks
Hin beşên seksê yên sereke
Dîsa her beşek di nava xwe de bi gelek koman vediqete û her komek jî gelek cureyan dihewîne. Hin cureyên seksê bêî parcot dibin, bo mînak seks bi pêlîstokan re. Hin bi serê xwe dibin, mînak mastûrbasyon. Rewabûn an nerewabûna seksê li gorî dem û civakê diguhere û diguhêze. Hin cureyên sado-mazo li gelek civakan rewa tên dîtin.
Hin cureyên seksa nelirê, nerewa
Sex bi serê xwe beşekê mezin ji aboriyê dadigire. Di sektora seksê de bi milyaran Dolar dirav digere. Bo mînak pornografî sektoreke mezin e.
Erra
Erra, weke xwûdayekî şer tê tefsîrkirin. Hevjina wî wî Mammî ya. Weke xwûdayekî dunya binêardê di tefsîran de tê ziman. Carna jî, di asta Nergal de tê tefsîrkirin. Zor û şîdet, bi navê wî re tê ser ziman.
Carinerland
Carinerland şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
La Selve, Aveyron
La Selve, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Rimbach, Palatîna Jorîn
Rimbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Oberstedem
Oberstedem şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Cews
Cews, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bau
Bau (ba-u, ba´u,), xwûdayeka jin ya dema sumer a. Baba, Ba ba, xwûdayê Lagaş û Gîrsu bû. Ew keça Gatumdag bû. ew derbetiya li pêş. ew, derketina wê ya li pêş, weke kevneşoyê tê ser ziman. Di malê de, yê bi temen mazin a, ew piştî dê û bav re derdikeve li pêş. wilo tê tefsîrkirin ku li gorî vê nêzîkatîyê ew bûya. Hevjînê wê Nîngîrsu ya. Nîngîrsu, xwûdayê Lagaşê ya. Li Urê jî, parastgahaka wê hat dîtin. Piştre, bi xwûdayên jin ên şifakirin û başkirinê Gula û Nininsîna re di astekê de hatîya dîtin di nava snorên Lagaşê de.
Lê di hin tefsîrên cuda de jî, weke hevjîna Nînurta jî tê ser ziman.
Peteklû
Peteklû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Alzenau
Alzenau, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Peteklû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 61 kes (12 malbat) bûn.
Lîsteya mîrên ertuqiyan
Va ye lîsteya mîrên ertuqî yên Kurdistanê ye. Mîrên ertuqiyan yên ku bi eslê xwe tirkên selcûqî bûn, di navbera salên 1101 û 1409an de li Diyarbekirê xwediyê sê mîrîtiyan bûn. Bavê vê xanedanê fermandarê selcûqî Zehiredewle Ertuqê kurê Ekseb bû.
Kefan
Kefan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
FIFA
FIFA kurteya Fédération Internationale de Football Association ye (bi kurdî: Federasyona Navneteweyî ya Rêxistina Futbolê), rêxistina cihanî ya futbolê ye. Navenda vê rêxistinê li bajarê Zurîha Swîsreyê ye. Ev rêxistin pêşbirkên futbolê yên curbicur lidardixê, di nav wan de Pêşbirka Futbolê ya Cihanî ya mêra û "Pêşbirka Futbolê ya Cihanî" ya jina. Serokê FIFA'yê yê niha Joseph S. Blatterê swîsrî ye.
Vilnius
Vilnius an jî Vîlnûs (bi belarûsî: Вiльня, Vilnia,almanî: Wilna, latînî: Vilna, letonî: Viļņa, polonî: Wilno, rûsî: Вильна / Вильно, Vilna / Vilno), paytexta Lîtvanyayê ye ku 553.904 kes tê de dijîn û ew bajarê herî mezin e di nav welat de. Nêzîka 40 km dûr e ji tixubê Rûsyaya Sipî.
Bror Abelli
Bror Abelli (jdb. 26ê hezîranê 1880; m. 12ê çiriya paşîn 1962 li Överjärna, Södermanland) lîstikvan, stranbêj, derhêner û nivîskarekî swêdî bû.
26ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Gurgawê
Gurgawê, gundekî gundistana Gewirkî serdeşta bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Qirace Mohemed
Qirace Mohemed gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gurgawê
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Gurgawê 4 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 22 e.
Berwenos
Berwenos, Berwedol gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Mogadishu
Mogadishu (Bilêvkirina bi kurdî Mogadîşû /ˌmɒɡəˈdɪʃuː/; Erebî مقديشو‎ Maqadīshū, îtalyanî; Mogadiscio) paytextî Somaliyayê ye. Li başûrê Somaliyayê cîh digire.
Etîmolojî
Navê Mogadişû ji zimanê farisî tê مقعد شاه Maq'ad-i-Shah (Meqemî - Şah) (The seat of the Shah)
Muhemmed Mûsa Muhemmed
Muhemmed Musa Muhemmed siyasetmedarekî kurd e.
Mihemed Musa Mihemed niha Sekreterê Giştî yê Partiya Çep a Kurd li Suriyeyê ye.
Zekeriya Husênî
Zekeriya Husênî, yan Dilbixwîn (nav bi farisî, ذکریا حسینی, Zakariya Hosseini), helbestvanekî ciwan ê kurd e ku di sala 1371ê şemsî, anku 1992ê zayînî de, li Belecuka Xoyê (Rojhilatê Kurdistanê, Îran) ji dayîk bûye.
Jiyan
Li gorê jiyan nigariya Dilbixwîn, ew bi eslê xwe kurd ê gundê Belecukê bi ser bajêrê Xoyê ye, li malbateke welatparêz de ji dayîk bûye. Malbata wî ji eşîra memêkî ye ya ku bigodêna wî ji tirkiyê koçber bûnê Îranê. Dilbixwîn dibistan li gundê xwe û navîn jî li bajarên Xoy û Ûrmiyeyê kuta kir û dû re jî li bajêrê Tewrêzê li zanîngehê de beşa endazîyariyê qetand. Li ser helbesta bi zimanê kurdî û farisî gele xebat berhev kirine û heta niha gelek helbest gotî lê belê helbestên wî hîn nehatine veşandin.
Serkilox
Di laşkelêşiyê da, Serkilox para jorîn a kiloxî ye ko ji hemî parên kiloxî bil ji lixafikê pêkdihêt.
Weitnau
Weitnau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pîraq
Pîraq gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Qaryaxdî
Qaryaxdî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1922 kes (451 malbat) bûn.
Dinlik
Dinlik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bentwisch
Bentwisch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Oberweiler
Oberweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pêjgeha polonyayî
Pêjgeha polonyayî, ji xwarin-vexwarinên Polonyayê re tê gotin. Xwarinên polonyayî, herçendî bi yên skandînavyayî, slavî re gelek hevpar bin jî, xwedî gelek taybetiyan e. Di xwarinên polonyayî de wekî yê kurdan rêça cotyariyê heye. Ango xwarinên ku cotyar ji keda xwe dixwin, hêyavk, xwarinên din ên bi zebzeyan tên çêkirin. Dîsa kurd jî polon jî hez ji benî, şirdanê dikin.
Dab û nêrîtên destexaneya polonan
Polon jî wekî kurdan carnan du caran taştê dixwin ku kurd jê re xurînî dibêjin. Di taştêyê de nan, sosîs, penîrê spî, arû, fringî, pîvaz (teze yan serî), çay tên ser destexaneyê (sifre). Piştê navrojê çaya kelî (germ) vedixwin. Di navrojê de xwarinên giran, bi germî dixwin. Şîvê wekî ewropayiyên rojavayî, hindik dixwin. Şîv an parçeyeke nan e, yan sosîs, salamî yan jî kartolê xaşandî yan kulîçeyek e. Her wiha xiyarê tirşînê, yan kuvarkê jî.
Polon gelek qîmetê didin rojên neteweyî û olî û di wan rojan de destexaneyên xwe rengîn dikin, dixemilînin. Şeva Pîroz (rojbûyîna Hêja Îsa) de, 12 xwarinan amade dikin lê divê goşt tê de nebe. Bo mînak fasûlî, kuvark, riz, fêkiyên pijandî ûêd. Mêvan divê ji hemiyan tehm bike, heger neke li edeba sifreyê nayê. Lê polon di rojên neteweyî de bi dilê xwe xwarinan çêdikin û alkolê jî vedixwin.
Runding
Runding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Audes
Audes, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Alzey
Alzey bajarokekî navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sénergues
Sénergues, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Qirace Feyazollah
Qirace Feyazollah gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Spîndarê
Spîndarê, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Deyas
Deyas, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
James Watt
James Watt FRS FRSE (19ê Befirbara paşîn 1736ê - 19ê Tebaxa 1819ê) dahêner û endazyarê Skotlendayî ko makîneya hilmê baştir kir û bi vî awayî Şoreşa Pîşesazî hilkir. Dersdêrê wî yê serekî Joseph Black bû.
Destpêka jiyanê
James Watt li 19ê Befirbara Paşîn ya sala 1736ê li benderekê Skotlendayê, Greenock, hat dinyayê. Babê wî gemîsaz û gehîdar û peymankarekê gemiyan bû. Dayka wî jî gelek xwenda û ji malbateka berniyas bû.
Xwîndina fermî ya Jamesî gelek bêserûber bû û wî piranî li mal li cem dayika xwe dixwînd. Li zarotiya xwe da, James di karên destî û di matematîkê da gelek serkevtî bû.
Li 17-saliyê dayika wî mir û ew jibo xwîndina li ser çêkirina amûran çû Londonê da li bajarê Glasgow kargeheka çêkirina amûran jibo xwe dabimezirînit. Lê ji ber hindê ko wî bi qasî heft salan şagirdî nekiribû, koma asinkarên Skotlendayê nehêla ko ew karê xwe yê xweser dabimezirînit. Lê sê kes ji dersdêrên zanîngeha Glasgowê delîve da wî ko di zanîngehê da kargehekê jibo xwe ava bikit. Sedema wê ew bî ko James amûrkerê yekane yê Skotlendayê bo ko matîmatîk dizanî. Wî li sala 1758ê, kargehê xwe li zanîngehê damezirand û Joseph Black bû dersdêr û hevalê wî. Joseph yek ji fîzîkzan û kîmyazanên zanîngeha Glasgowê bû.
Makîneya hilmê
Çar salan piştî vekirina kargeha xwe, Jamesî li ser pêşnihara dersdêr û hevalê xwe John Robinsonî dest bi karkirin a li ser makîneya hilmê kir. Heta wî çaxî Jamesî çi makîneyên hilmê nedîtibûn. Wî dixwest ko modêlekê xwe çê bikit. Lê bizavên wî çi verêj nebûn. Wî dest bi xwîndina hemî pirtûk an nivîsînên li ser makîneyên hilmê kir.
Hakkari Sûretleri: Sümbül Dagı'nda Ayın Doğuşunu izlerken
Hakkari Sûretleri: Sumbul Dagi'ndan Ayin Doguşunu Izlerken (Dîmenên Hekariyê: Dema Mirov li Çiyayê Simbil li hilatina heyvê dinêre) pirtûkeke bi tirkî ya nivîskar Îhsan Colemêrgî ye. Di pirtûkê de Colemêrgî behsa erdzemîna Colemêrgê û navçeyên wê, behsa kele û mîrateyên wê yên dîrokî, behsa nivîsarên nivîskarên dîrokî yên mîna Ewliya Çelebî û Austen Henry Layard li ser Colemêrgê dike.
Pirtûk sala 2006an li Amedê hatiye weşandin û ji rêza pirtûkên Weşanên Lîs derketiye.
Barzo
Barzo gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Asperg
Asperg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Îbn Îshaq Tûnisî
Îbn Îshaq Tûnisî (bi erebî: ابن اسحاق التونسي, Abū el ʿAbbās ibn Isḥāq al-Tamīmī al ‐ Tūnisī) stêrnasê Tûnisî yê sedsala 13an e ku nivîskarê zîcê ye.
Hema hema di derbarê jiyana wî de qet agahî nayê zanîn. Tê gotin ku berhema wî ya li ser Zîcê jî nivîsandiye di nîvî de maye.
Belin
Belin, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kufteya bi cacix a Dîlokê
Kufteya bi cacix a Dîlokê, zazkufte, kufteya Wanê ya bi cacixê navê kufteyeke pêjgeha kurd e. Li vir terîfeya variyanta parêzgeha Dîlokê hatiye dayîn lê ev kufte ne tenê li Dîlokê, li gelek deverên Kurdistanê tê zanîn û xwarin. Li Sêrt, Mûş û Dêrsimê jî awayên wê hene lê ji ber ku biharbêhnên cuda bikartînin, carnan cureyekî din jî tê dîtin.
Berkeliya variyanta Dîlokê
Bo kufteyê:
Bo rûyê xwarinê:
Amadekirin
Savarê bedin sêniyekê, xwê, îsota sor û îsota reş, mergeyê tevlî bikin. Destên xwe bi ava şîregerm şil bikin, hêdî hêdî bistrên. Savar nermijî bû, goştê kişandî jî berdinê, heya bi hev ve zeliqîn, bistrên.
Kufteyên hûrik (gilolik) çêbikin, di ava şor a dikele de bixaşînin û bidarivînin.
Pincarê bişon, hûrbikin, bê avê bixaşînin. Di nava kevçiyek rûnê de hindik biqelînin.
Hêk û mastê tevlîhev bikin, biçelpînin, bi ava kufteyê ron bikin. Bidin ser agir, keliya pincarê jî berdin navê. Sîrê bikutin, tevlî bikin û berdin binika servîsê.
Kufteyên xaşandî di nava rûn de biqelînin, bila bi ser mastê bikevin. Di rûnê jibermayî de, îsota sor biqelînin, berdin ser kufteyan.
Blankenhagen
Blankenhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hectomare
Hectomare, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
La Serre
La Serre, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Qibaxkendî
Qibaxkendî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 683 kes (122 malbat) bûn.
Oberweis, Almanya
Oberweis şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mawelo
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mawelo 18 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 96 e.
SC Corinthians Paulista
Corinthians (Sport Club Corinthians Paulista) yaneyeke navdar ya futbolê ji rojavayê bajarê São Pauloê li Brezîlê ye, ku di sala 1910'a de hatiye damezrandin.
Ziyaret, Hawêl
Ziyaret bajarekî bi ser navçeya Hewêla Sêrtê ve ye.
Kritik der reinen Vernunft
Bi taybetî, felsefeye ahlaqê bi awayekî teybet dihilde li dest. Metafizîk, weke mijareke herî zêde ya ku wî têde hildaya li dest. Di pirtûkê de, bi taybetî, du şeklê metafizîkê Kant şîrove dike; "aqlê sentetîk" û "aqlê dahûr" in. Di pirtûkê de, bi taybetî, dibêje ku deme ku mirov got "Zelal çûme mal" hingî li gor aqlê dahûr, têne ser ziman û ev aliyê qêil li gor kant, aqlê dahûr a, yan jî bi navê dîn aqlê analîtîk e. Lê deme ku Zelal bi hêst bû, hingî hestî dikeve aliyê aqlê sentetîk de, yanî aqlê subjektîvîte.
Naverok
Navarok, felsefe, ahlaq (etîk), metafizîk, û fezeyê bi gotin "derbêra fizîkê" têne ser ziman. Vê jî bi gotina "a priori", têne ser ziman.
Feicheng
Feicheng, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 992.000 kesî
Sévérac-d'Aveyron
Sévérac-d'Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Cengîz Xan
Çengîz Xan (bi mongolî: Чингис Хаан, yanî ; yê rast Temûçîn, Тэмүүжин, yanê hesinkar), (jdb. 1155, 1162 an 1167; m. 18ê tebaxê 1227) yek ji serdarên navdar ê Mongolan bû.
Çengîz Xan bi barbariya xwe tê naskirin. Yek ji barbarên herî mezin ê dîroka mirovahiyê ye. Di çanda kurdî de jî barbariya Çengîz Xan, Tîmûrleng, Atîlla, hwd cihekê girîng digirin.
Tê gotin ku ji qebîleya Kiyatê ye û bavê wî navê Temûçîn lê kiriye û dema ku hatiye dinê di çengê wî de xwîn hebûye û ji bo wê gotin ku ew dê bibe şervanekê mezin.
Çengîz Xan ji aliyê bavê xwe ve xizmê Kabûl Xan, Ambagaî û Kûtûla Xan e. Dewleta Mongolan bindestê Xanedana Jin de bû û dema ku ji aliyê wan ve hatiye hilweşandin, bavê wî Yeşugey, bû serekê qebîleyên Mongolan.
Bi navê Hazar Kasar, kaçîûn û Temuge ve 3 birayên wî, bi navê Temûlîn ve xwişkeka wî û bi navê Bekter, belgutey ve 2 biramariyên wî hebûn.
Jina wî ya yekem Borte ye. Borte, dema ku nû mêr kiribû ji aliyê qebîleya Merkîtan ve hatibû revandin lê paşê ji aliyê Temûçîn ve dîsa hatiye rizgarkirin. Borteyê 4 zarok anîne dinê. Navê wan; Cûcî, Çaxatay, Ogedey, Tolûy e. Xêncî van a gelek jin û zarokên wî hebûne û hejmara keçên wî jî nayê zanîn.
Di sala 1190ê de Konfederasyona Mongolan bi yek kir û ji bo hakimiyeta xwe bi navê Yasa qanûnek da nivîsandin. Paşê şerekî de Tûxrûl Xan û destbirakê xwe Camûka têk bir û hemû konfederasyonên Mongolîstanê yek kir. Li pey wê re komcivîn dîsa kombû û navê Cengîz Xan dan wî.
Di sala 1215an de Çîn kir bin destê xwe, di sala 1220an de Dewleta Xwarezmşahan hilweşand û sînorên xwe li Deryaya Japanê heta Deryaya Qezwînê berfirehkir.
Di sala 1227an de di rêya sefera Çînê de jiyana xwe ji dest da. Li gorî kevneşopên Mongolan cihê gora wî hatiye weşartin û nayê zanîn.
Giorgia Meloni
Giorgia Meloni, (jdb. 15ê kanûna paşîn a 1977an) ramyar û rojnamevaneke îtalyan e. Ji 2006an vir ve endama kabîneya parlamenteran li Îtalyayê ye, ew ji 2014an û pê ve serokatiya partiya ramyarî Fratelli d'Italia ("Birayên Îtalya") dike û ji sala 2020an ve serokatiya Partiya kevneperest û nûsazîperestên Ewropayê ye.
Wekî gelperestek rastgir û neteweperesteke îtalî, helwestên wê yên ramyarî wekî rastgirek tund tê binav kirin.
Ew li dijî zarokjiberbirin, ewtanazî û hevjînî û zewac ji hêla hevzayendiyan e, di şûna wê de destnîşan dike ku malbatên navokî bi taybetî ji hêla coteyarên mêr-jin ve têne rêvebirin.
Li dijî pêşwazîkirina koçberên ne ewropî û pirçandiyê, ew bi dijberiya biyaniyan û dijîslamîtî hat tawanbarkirin.
Ew piştgirê NATO yê ye, ji Yekîtiya Ewropayê bi guman e û berî Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022 di sala 2022an de, ku wê şermezar kir, piştgirî da têkiliyên çêtir ên bi Rûsyayê re û soz da ku dê çekan bide Ûkraynayê.
Wê nêrînên nakok diyar kiriye, wek mînak pesinandina dîktatorê îtalî Benito Mussolini di sala 1996an de û hevkarê Naziyan û hevdamezrînerê Tevgera Civakî ya Îtalyayê Giorgio Almirante di sala 2020an de.
Jînenîgarî
Di sala 1996an de, Meloni bû seroka neteweyî yê Çalakiya Xwendekaran, tevgera xwendekar a Hevbendiya Neteweyî (AN),  mîrasgirê neteweyî-kevneperest  Tevgera Civakî ya Îtalyayê û nûnertiya vê tevgerê di Forûma Komeleyên Xwendekaran de ku ji hêla Wezareta Perwerdehiyê ya Îtalyayê ve hatî damezrandin.
Piştî serketina hilbijartinên seretayî, ew di sala 1998an de ji bo Encûmena Parêzgeha Romayê hate hilbijartin, payek ku wê heya 2002 girt. Di sala 2000an de ew wek Rêvebira Niştimanî hate hilbijartin û di sala 2004an de ew yekem seroka jin a Tevgera Ciwanan, rêxistina ciwanan a Hevbendiya Niştimanî bû. Di van salan de, Meloni wekî dadok, xwaringêrr û li Piper Club, yek ji yaneyên şevê yên herî navdar li Romayê wekî meygêrr xebitî.
Meloni di sala 1996an de di Enstîtuya Amerigo Vespucci de bawernameyek wergirt. Meloni da zanîn ku wê bawernameya lîseyê ya zimanên li Enstîtuya Amerigo Vespucci ya Romayê, bi nota dawîn 60/60 wergirtiye. Dibistan ne lîseya zimanên biyanî bû û ji ber vê yekê ne bawernameyaya zimanî bû, lê dibistanek amadeyî ya teknîkî bû ku di warê geştiyarê de şareza bû. Vê yekê nakokî li ser wê yekê derxist ku gelo ew li ser bawernameya xwe derew kiriye.
Kapela Sîkstînî
Kapela Sîkstînî yan Kapela Sîstînî (bi latînî: Sacellum Sixtinum; bi îtalî: Capella Sistina) kapeleke Vatîkanê ye ya ku di navbera 1473-1481'ê de ji aliyê papa Sîkstûsê çarem (Sixtus IV) ve hat avakirin.
Di kapelê de freskên hunermendê florensî Michelangelo yên bi navê "Roja Axretê" (1530-1541) tên dîtin.
Serkîrê
Serkîrê, gundekî bi ser navçeya Mêrgesor ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zîc
Zîc (erebî: الزيج) têgihek stêrnasî ye ku ji bo rastkêş tê gotin.
Éterville
Éterville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Zîc
Peyva Zîcê ji erebî ketiye farisî. Di farisî de tê wateya "Ta, bend" û bi taybetî jî di geometriyê de tê wateya kirîşê. Di erebî de jî tê wateya "Tayê hostayî çêkirinê".
Tê gotin peyv, bi koka xwe bi zimanê pehlewî ye û rastiya wî Zîg e. Bîrûnî jî di Qanûnûl Mesûdiyê de gotiye ji peyva Zîh tê.
Kapuka
Kapuka, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Şoreşa pîşesaziyê
Şoreşa pîşesaziyê werçerxaneke mezin bû di rewşa teknolojî, civakî-aborî û kulturî ya Ewropayê da. Ev werçerxan li dawiya sedsala 18ê û destpêka sedsala 19ê dest pê bû û heta evro jî wekî pîşesazîkirin berdewam e. Ev şoreş li Brîtanyaya Mezin dest pê bû û ber bi hemî welatên cîhanê belav bû. Li wî çaxî berhemanîna makîneyî cihê berhemanîna girêdayî karê destî yê karkeran girt. Şoreş bi zêdebûna berhemanîna makîneyî ya pîşesaziya pateyî, geşbûna teknîkên çêkirina asin û polayî û zêdebûna bikaranîna komir anko rejûya berîn dest pê bû.
Bikaranîna makîneya hilmê (dûkelê) agirê vê şoreşê xurttir kir.
Qapûlûx
Qapûlûx gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kajû
Nîvek ji diranan li ser kajûyê ne. Nîva dî ya didanan li ser kajûya jorîn in.
Kufteya Evdîgor
Kufteya Evdîgor xwarineka ku goştê dewaran yê bêbez ve tête çêkirin e. Li Bakurê Kurdistanê taybetî li serhedê tê çêkirin.
Amadekirin
Goşte dewaran ê bêbez û bê reh lî ser kevirekî heta bibe wek benîşt tê kutandin. Wexta ku li ser kevir tê kutan din av de reh bê dîtin jê tên derxistin. Paşê pîvaz tên rendekirin. Tevlî goşt dibe û baş tê ecinandin. Goştê ku hatiye ecinandin dibin girêkên bi qasî 200 gr. Û bê run tê kelandin. Ava kufteyên keliyayî ji bo savar tê bi kar anîn. Kufte di teyfikan de li ser birinc tê pêşkêşkirin. Kufteyên Evdîgor li navçeya Bazîdê tête çêkirin. Li wir ew xwarin pirr navdar e. Ji ber yê yekê ye ku turîstên serdana Bazîdê dikin bi gelemperî vê xwarinê wek xwarineka herêmî tercîh dikin.
Amberg
Amberg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Olsdorf
Olsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qipçax
Qipçax gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 3669 kes (1068 malbat) bûn.
Aßlar
Aßlar, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Schönthal
Schönthal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kiloxê mirov
Kilox, kiloxê serî an jî kelleserê mirov, beşek ji tewerepeykerê ye.
Hennezis
Hennezis, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Kiloxê mirov
Kilox mejiyê diparêze û destek dide bo pekhateyên ser rûyê mirov. Kilox ji 22 hestiyan pêk tê û hestiyên pan û hestiyên bêserûber li xwe digire. Kilox dabeşî du beşan dibe; hestiyên serî (bi îngilîzî: cranial bones) û hestiyên rûyê (bi îngilîzî: facial bones). Herwisa hestîkên bihîstine û hestiyê ziman jî wekî hestiyên di kiloxê de tên hesîbandin. Di laşê mirovê pêgihîştî de 21 heb ji hestiyên kiloxe bi gehên nebizew in, tenê 1 hestiyek kiloxê, hestiyê çena jêrîn bi geha bizew e.
Hestiyên serî
Hestiyên serî 8 in. Di laşê mirovên pêgehiştî de ev 8 hestî bi gehên nebizêw (nelivok) bi hev re girêdayî ne, bi vî awayî kiloxekelênê pêk tînin. Mejî di nav kiloxekelênê de cih digire. Ango mejî di nav kiloxekelênê de ji aliyê hestiyên serî ve tê parastin. Ji bilî wê, hestiyên serî bingehek req e ji bo girêdana masûlkeyên serî û stûyê.
Navê 8 hestiyên serî:
Hestiyên rûyê
Rûyê mirov ji 14 hestiyan pêk tê. Hestiyên rûyê ji bo endamên hestê (çav, dev û difin) kelênên piçûk (valahî) ava dikin. Bi vî awayî devê coga henaseyê û coga herîsê diparêzin. Herwisa ji bo masûlkeyên rû bingehek req ava dikin.
Navê 14 hestiyên rûyê :
Hestîkên bihîstinê
Hestîkên bihîstinê di guhê naverast de, di nav hestiyê beleguhê de cih digirin. Karê sereke yê van hestîkan guhêztina pêlên dengan e. Gava pêlên deng li ser perdeya guh dikevin, perdeya guhê dilerizînin, hestikên bihîstinê hêza lerizên ji perdeya guhê 22 car bilintir dikin û diguhêzinin ser kuna hêlkeyî ya lûlpêçê .Li her guhek de sê hestikên bi navê çekûç, dezgeh û zengû heye. Hestîkên bihîstinê, hestiyên herî hûrik in di laş de.
Hestiyê zimanê
Bi eslê xwe hestiyê zimanê (bi îngilîzî: hyoid bone) di kiloxê de cih nagire, lê ev hestî jî beşek ji hestiyên tewerepeykerê ye û nêzê kiloxê ye. Hestiyê zimanê bi şeweyê nalên hespan e. Hestiyê ziman li bin çena jêrîn, li aliyê pêş ê stû de cih digire. Ji bo ziman wekî bingehek livok kar dike. Hestiyê ziman bi tu hestî ve girê nîn e. Hestiyê zimanê bi masûlkeyên çeneyê, qirrik û ziman ve girêdayî ye.
Xoçka
Xoçka, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Aurouër
Aurouër, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Qereyûsiflî
Qereyûsiflî, gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.
Gelbensande
Gelbensande şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kuftetirş
Kuftetirş navê kufteyeke pêjgeha kurd e. Li gelek herêman tê zanîn û xwarin lê ya Mêrdîn û Meledîyê navdar e. Li vir terîfeya variyanta Mêrdînê tê dayîn, jixwe kêm-zêde terîfeyên wan yek in, hib biharbêhn lê tên kêm-zêdekirin.
Aichtal
Aichtal, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Kuftetirş
Amadekirin
Hindik xwê bi birincê werbikin, bi avê bişon, bidin sekinandin. Ava wê bidarivînin. Îsota reş tê werbikin.
Di sêniyekê de goşt, rizê bistrên, kufteyên biçûk çêbikin. Di quşxaneyê de rûn bihelînin, pîvaza xwe dirêjkî wekî rişteyê hûr bikin, berdin nava rûn û biqijilînin. Zerayî pê ket mergeyê tevlî bikin biqelînin. Avê berdin ser, xwê bavêjinê.
Pîvaz keliya kufteyan berdin navê, ava lîmonê jî. Heya kufte keliyan bikelînin. Êdî dikare were ser destexaneyê.
Serhildana Boxer
Serhildana Boxer (Çînî: 義和團起義, pinyin: Yìhétuán qǐyì), ew serhildanek li dijî bandora aborî û siyasî ya welatê rojava li ser Çîn ê, di sedsala 19an de bû. Armanc ew e ku hemû biyanî ji welat were derxistin. Ew di meha mijdar a 1899 de dest pê kir û di 7ê îlon a 1901an de bi dawî bû. Di dema serhildan û tepisandina serhildanê de, bi hezaran serhildêr, biyanî û sîvîlan jîyana xwe ji dest dan.
Rewşa beriya serhildanê
Çîn û Japon di sala 1894an de ji bo serweriya Kore yê (ku wê demê keyanîyek bi girêdayî Çînê bû) şerekî dijwar kirin. Di şerda Çîn têk çû û peymana aştîya Shimonoseki hate îmze kirin. Di vê peymanêda Çîn gelek tawîzên girîng da Japon. Lê ji ber ku dewletên ewropî û Rûsya, nedixwestin kû Japon li rojhilata dûr pir bi hêz be, ketin navberê û Çîn hinek ji van tawîzan paşta hilda.
Dewletên ewropî û Rûsya ji bo vê alîkarîyê gelek tawîz ji Çînê hildan, dewerên aborî yên girîng dagir kirin, Çîn parçe kirin. Wan bûyeran hestên neteweperestî dirust kir.
Civaka Bokserê ya olî, ku bi dizî di sala 1870an de hatibu damezrandin, li dijî xanedana Qing têkoşîn dikirin. Lêbelê, piştî perçebûna Çînê, Civaka Bokserê li dijî hêzên biyanî dest bi têkoşînê kirin.
Schorndorf, Bavyera
Schorndorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Serhildana Boxer
Serhildan
Boxeran, ku di mijdar a 1899an de seri hildan, êrîşî nûnerên biyanî, mîsyoneran, rêhesin ên ku ji alîyê welatên biyanî tê çêkirin û karkerên ku çêkirinêda dixebitin, kirin.
Tepisandina Serhildanê
Di dema tepisandina serhildanê de gelek sivîl hatin tecawîz kirin. Ji ber vê yekê bi hezeran jinan xwe kuşt.
Hessen
Hessen yek ji herêmên kargeriyên Almanyayê ye. Paytexta Hessenê Wiesbaden û bajarê wê yê herî mezin Frankfurt e.
Navê Hessenê ji dimatiyên wê yên kevin, qevmekî Germen, Chatten ve hatiye afirandin.
Erdnîgarî
Hessen di navenda Elmanyayê de bi sînoreke 1.410,736 km ve bi Nordrhein-Westfalen ( 269,330 km), Saksonya Nizm (167,013 km), Turîngiya (269,647 km), Bavyera (261,881 km), Baden-Wurttemberg (176,540 km) û Rheinland-Pfalz (266,325 km) ve tê sînorkirin.
Orsfeld
Orsfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sonnac, Aveyron
Sonnac, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Herqueville, Eure
Herqueville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Wiggensbach
Wiggensbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qeytere
Qeytere, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Amöneburg
Amöneburg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Geliyê Hunê
Geliyê Hunê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Lingua franca
Lingua franca, an jî bi navên din zimanê hevpar, zimanê bazirganî, di civatên ku bi gelek ziman an jî zaravayan xeber didin de, ji bo ku xelk ji hev fam bikin, bi hev re bikevin îrtîbatê wê zimanê an jî wê zaravayê bi kar tînin. Ev gotin îro ji bo zimanê îngilîzî tê bikaranîn. Lingua franca, bi zimanê îtalî tê maneya zimanê frankî.
Lingua francas (yanî zimanên hevpar), di dîroka însanetiyê de carna ji ber sedemên ticarî, çandî, dînî, dîplomatîk û îdarî û carna jî li seranserê cîhanê ji bo ku alim û zanayên ji milletên cuda bi hev re danûstandinên ilmî kirine bi pêş ketiye. Ev gotin pêşî ji bo zimanê Sabîr (an jî bi navê xwe yê din Lingua Franca yê Deryaya Navîn) hatiye bikaranîn. Fikra "zimanê dinyayê" fikrekî çêkirina "lingua franca"yek global e.
Xusûsiyet
Lingua franca, gotinek fonksiyonel e, ne ji bo yek zimanê, ji bo hemû zimanên ku di vê fonksiyonê de ne dikare were bikaranîn. Pidgin û kreol (creole) bi pirranî wek "lingua franca" rol digrin, lê gelek zimanên lingua franca hene ku ne pidgin in ne jî kreol.
Herçiqas "zimanê vernekûler" (vernacular language - yanî zimanê deverekê, pîşeyekê yan girûhekê) di civatekî de wek zimanê pêşîn - zimanê dayîkî were bikaranîn jî, lê belê lingua franca wê li derveyî sînorên wê civatê û li navbera komên cuda ji bo îrtîbatê wek zimanê duyem were bikaranîn. Wekî nimûne, zimanê îngilîzî li Keyaniya Yekbûyî zimanek vernekûler (zimanê deverekê, pîşeyekê yan girûhekê) e lê belê li Filîpîn û Hindistanê wek lingua francayê tê bikaranîn. Rûsî, çîniya mandarîn, erebî, spanî, portûgalî û frensî di gelek qadan de wek lingua francayên îndûstriyî/perwerdeyî têne bikaranîn.
Zimanên alîkar yên navneteweyî yê wek Esperento ji ber ku li seranserê dinyayê nehatine qebûlkirin nikarin wek lingua francayên global werin binavkirin.
Etîmolojî
Terma lingua franca ji zimanê Sabîr (an jî bi navê xwe yê din Lingua Franca yê Deryaya Navîn) hatiye peydakirin. Ev ziman ji aliyê kesên li rojhilata Deryaya Spî û derdorên wê ve ji zemanên Serdema Navîn heta sedsala 18em û bi taybetî jî di dema Ronesansê de di warên ticarî û dîplomasiyê de wek zimanê esasî hatiye bikaranîn. Wê gavê kesên îtalî-axev, di bazirganiya behrî de li bajarên lîmanê yên Împeratoriya Osmanî bûne hakim û versiyona hêsankirî yê zimanê îtalî, tevî peyvên deynkirî yên ji zimanên yewnanî, fransiya kevin, portûgalî, oksîtanî û spanî û digel wan de jî erebî û tirkî li wê derê bi awayekî berfireh wek "lingua franca"yek hatin bikaranîn.
Di gotina Lingua Francayê de lingua bi portûgalî û îtalî tê maneya zimanê, û franca jî bi zimanê yewnanî eleqedarê peyva phrankoi ye û di zimanê erebî de jî bi 'faranji'yê re eleqedar e û herwiha beramberî maneya wê ya îtalî ye. Di her sê halê de jî maneya heqîqî "Frankî" ye, lê belê ev nav di zemanên Împeratoriya Bîzansê de ji bo hemû Ewropiyên rojhilatê dihate bikaranîn.
Nimûneyên Lingua Francayan
Gotina lingua francayê ji zemanên berê ve heye. Zimanê latînî û yewnaniya koine lingua francayên Împeratoriya Romî û çanda Helenî ne. Zimanê akkadî û piştre jî zimanê aramî ji împeratoriyên berê wek zimanê hevpar ya parçeyek mezin yê Asyaya Rojava maye.
Liklikî
Liklikî, liklikkufte navê kufteyeke pêjgeha kurd e. Liklikiya Rihayê jî dibêjin, lewra li Rihayê navdar bûye. Li hin herêmên din ên Kurdistanê jî tê zanîn û xwarin. Tê gotin ji wir 100 sal berê li bajarê Bidlîsê deng vedaye, wê demê wekî xwarineke bidlîsî hatiye binavkirin.
Mêwnê
Mêwnê, gundekî gundistana Gewirkî serdeşta bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
29ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Mönchhagen
Mönchhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Liklikî
Çêkirin
Dûmê hûrik hûrik hûrbikin an li makîneyê bidin. Kakilê gûzê bi kêrê hûrbikin, bi tevî biharbêhn, xwê û dûmê mihê de bistrên. Ji vê têkelê kufteyên hûrik (gilolik) çêbikin û bavêjin sarincê bila sar bibin.
Lingua franca
Nimûneyên Lingua Francayan
Li hinek welatan, lingua franca zimanê neteweyî ye. Wekî mînak, zimanê urdû hem lingua francayê Pakistanê ye hem jî zimanê neteweyî yê wê welatê ye. Zimanê îndonezî jî li Îndonezyayê di eynî fonsiyonê de ye, herçiqas zimanê javayî xwediyê zêdetir axiveran be jî. Dîsa jî, zimanê îndonezî bi tena serê xwe zimanê fermî ye û li seranserê wê welatê tê xeberdan. Herwiha zimanê farisî jî hem lingua francayê Îranê ye hem jî zimanê neteweyî yê wê welatê ye.
Mêwnê
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mêwnê 15 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 82 e.
Liklikî
Çêkirin
Ji têkela kufteyê ya Rihayê bigirin, di nava destê xwe wekî qalikê hêkê dirûvê bidinê û gilolikên xwe têxin navê. Ango kufteyê ji kufteyê dabigirin.
Stamsried
Stamsried şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Lingua franca
Nimûneyên Lingua Francayan
Di navbera zimanên îşaretê de yek zimanek heye ku wekî lingua francayê tê bikaranîn, ew jî Plains Indian Sign Language (Zimanê îşaretê yê hindiyaniyên deştan) ye. Ev ziman li Bakurê Amerîkayê zehf tê bikaranîn. Ev ziman wek zimanê duyem di navbera gelek qewmên xwecihî de hatiye bikaranîn. Li gel Plains Indian Sign Language an jî wek rihê zimanê Plains Indian Sign Language, Plateau Sign Language (Zimanê îşaretê yê platoyan) jî hebû, lê ev ziman niha vemirî ye. Zimanê îşaretê yê Inuît li Arktîkê dibe ku di eynî rewşê de be lê li ser vê zimanê lêkolînên ku hene pir kêm in.
Qudretkendî
Qudretkendî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Guyê
Guyê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Qudretkendî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 177 kes (39 malbat) bûn.
Lingua franca
Nimûneyên Lingua Francayan
Li Yekîtiya Ewropayê bikaranîna zimanê îngilîzî yê wek lingua francayê, bûye sedem ku zaravayek nû yê ku wek îngilîziya euroyê (euro english) derkeve holê.
Rövershagen
Rövershagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Liklikî
Çêkirin
Vana di nava ava şor de bikelînin, bixaşînin. Bi germî bînin ser destexaneyê (sifre) û servîs bikin.
Soulages-Bonneval
Soulages-Bonneval, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Rittersdorf, Rheinland-Pfalz
Rittersdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qiptî
Qiptî yan koptî (ji peyva yewnanî: αιγύπτιοι, tê wateya "misirî") navê civaka dêra qiptî ya Misirê ye.
Ev peyv berê ji bo hemû mirovên Misira kevnare re dihat bikaranîn, ên ku bi zimanê misirî xeber didan. Di dema Împeratoriya Romî, Bîzans û destpêka weşandina ola îslamê de eleqeya peyvê bi baweriya mirovan re tune bû.
Zimanê qiptî di sêyemîn sedsala piştî zayînê de ji zimanê misirî pêk hatiye. Bi belavbûna ereban û baweriya misilmantiyê ya li Misirê ev peyv êdî xwediyê wateyeke din dibe û ji wê pê ve tenê ji bo xiristiyanên girêdayî dêra qiptî tê bikaranîn.
Qirqçî
Qirqçî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Qiptî
Ji ber koçkirinên ku di nava gelê qiptî ve pêk hatine (ku sedema wan sedî sed naye zanîn), îro gelê qiptî li barek welatan xwe bi cih kirine.
Qirqçî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 133 kes (20 malbat) bûn.
Chioggia
Chioggia, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajarê Chioggio li ser nîvgirava bi heman navê, li ser Nîvgirava Chioggio hatiye avakirin.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Kalaiya
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara gelhe ya bajarê Kalaiyayê 123,659 kes hatiye tomarkirin
Kulpik
Kulpik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Goner
Goner, gundekî ser bi navçeya Pasûra Diyarbekirê ve ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Wildpoldsried
Wildpoldsried şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mezir
Mezir, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Sêlkê
Sêlkê, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Benitz
Benitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Nistan
Nistan, gundekî gundistana Gewirkî serdeşta bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Nistan 113 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 686 e.
Bediran, Kele
Bediran (bi tirkî: Muratlı), gundekî bi ser navçeya Keleya Dîlokê ve ye. .
Şerîf Omerî
Şerîf Omerî an jî Sherif Omeri hunermendekî bi nav û deng e û xwedî bi cureyên stranên Reggîton, Hip hop, Pop, Dance û Metalica ye. Ew di 1987an de li Qamişlo, Rojavaya Kurdistanê, hate dinyayê.
Şerîf Omerî weke yekemîn rapvanê Rojavayê Kurdistanê tê qebûlkirin û stranên xwe bi zaravayê kurmancî distre. Ew bi rapên xwe yên balkêş mijarên rojane yên Rojavayê Kurdistanê tîne ziman, wek pêşketinên dawî yên şoreşa Sûriyê. Omerî yekem konsera xwe ya mezin di çarçoveya xwepêşandineke kurdan de pêk anî û gelek rastî ecibandinan hat. Meriv kare bibêje ku Omerî êdî bûye dengê ciwanên şoreşa rojavayê Kurdistanê, ji ber ku bi dengê xwe yê dilêş û gotinên xwe yên otantîk bandorekê bêhempa dide guhdarvanan û pirsgirêk, hêvî û daxwazên ciwanên rojavayî bi awayeke bêsansur tîne ziman.
Jiyan
Hunermendê Hîp Hopê Şerîf Omerî di sala 1987'an de li bajarê Qamişlo hatiye dinê û xwendina xwe li Zanîngeha Helebê di beşa civaknasiyê dewam kir.
Di sala 2004an de li Qamişlo dest bi hunerê kir. Tevlî pêşbirka mûzîkê ya li Efrînê SuperStar bû û cihê yekê girt.
Röhl, Almanya
Röhl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Çavmark
Çavmark, meroje an jî melajo (navê zanistî yê latînî Asparagus) navê komek riwekan ji famîleya çavmarkan (Asparagaceae) ye. Pincareke biharê ye. Li Kurdistanê jî heşîn dibe.
Şerîf Omerî
Jiyan
Di sala 2008'an de, Şerîf Omerî bû endamê Koma Qamişlo.
Çavmarka strîlok
Melajoya strîlok, melajoya peldirî, melajoya pelzirav, melajoya pelstrî, çavmarka strîlok (Asparagus acutifolius) cureyek melajoyan e, ji malbata Asparagaceae.
Çavmark
Li dora 100 cureyên wê hene, lê li Ewropa û Asyayê nêzîk 15-20 cure tên dîtin. Pirranî li Afrîkayê heşîn dibe.
Şerîf Omerî
Stîla wî
Dengê Şerîf Omerî hinkî zirav be jî, mijarên gotinên wî giran û kûr in. Ji hêla xwendinê ve gelek jêhatî ye û lewra stranên xwe pir hişkî (lezgîn) dixwîne.
Arkoxag
Çend cihên bi vî navî hene:
Çavmarka strîlok
Bi qasî 1-2 metro bilind dibe. Navê xwe ji pelgên xwe yên kesk ên wekî diriyan (striyan) digire. Ji Asyayê, ji peravên Deryaya Naverast belav bûye. Heya 1525 metro bilindahiya ji rûyê avê jî tê dîtin.
Çavmark
Gelo bo ganecaniyê (seks) bikêr e?
Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de cihê wê girîng e, dibêjin performansa seksê zêdetir dike. Lê xebat û lêkolînên zanistiyê nînin, hebin jî em nizanin.
Hin ji cureyên wê yên navdar in
Dibe ku di ferhenga kurdî de bi navên din hatibin binavkirin. Ji dirûvê wan û binavkirinên zimanên din, hin ji melajoyan ev in:
Şerîf Omerî
Stîla wî
Hêjayî gotinê ye ku gelek klîbên wî yên weşandî li taxên bajarên Rojavayê Kurdistanê hatine kişandin.
Çavmarka sûsê
Melajoya sûsê, melajoya rindik, melajoya xemlxweş, çavmarka sûsê (Asparagus densiflorus) cureyek melajoyê ye ji koma melajoyan, ji malbata (Asparagaceae).
Pîr Bala
Pîr Bala gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Attendorn
Attendorn, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Qirmizxelîfey Serû
Qirmizxelîfey Serû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kiran, Pasûr
Kiran, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Sylvanès
Sylvanès, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Termînolojî
Termînolojî, komek peyvan û wateyên têkildar e ku di warê taybetî de pispor in û di heman demê de lêkolîna van têgehan û bikaranîna wan e. Wateyek din jî wekî zanista termînolojiyê jî tê zanîn. Peyvek, peyva hevedudanî yan jî biwêjên pir-peyv e ku di çarçoveyek taybetî de wateyên taybetî jê re tê dayîn - dibe ku ev ji wateyên ku heman peyvan di çarçoveyek din de û di zimanê rojane de hene dûr bikevin. Termînolojî di heman demê de dîsîplînek e ku di nav tiştên din de, pêşveçûna têgînên weha û têkiliyên wan ên di nav domanek pispor de lêkolîn dike. Termînolojî ji ferhengografiyê cûda dibe, ji ber ku ew lêkolîna têgehan, pergalên têgehî û etîketên wan (term) dike, lê ferhengokrafî peyvan û wateyên wan lêkolîn dike.
Demaxê mirov
Pir caran ji dewsa demax peyva mejî (bi îngilîzî: cerebrum) tê bikaranîn, lê bi eslê xwe mejî beşek ji demaxê ye. Demax ji çar pişkan pêk tê; mejî, demaxê navê, qedê demax û mejîk. Demax çavdariya kiryarên laşî yên rojane dike. Çêbûna raman, hest, bîranîn, huner û ji hawirdorê agahdarîbûyîna mirov, xavbûn û girjbûna masûlkeyan û livîna mirov bi destê demaxê pêk tê. Lê piraniya xebatê demax ji bo kar û xebata laş û avakirina hevsengiya navekî ya laş e. Demax ji demarexane, xaneyên glîa û demarexaneyên bineretî pêk tê. Giraniya asayî ya demaxê mirovek gehiştî, bi qasî 1400 gram e û zêdetirê 100 bîlyon(mîlyar) demarexane lixwe digire.
Destekkirin û parastina demaxê
Demax di nav hestiyê kiloxê de, dirkepetik di nav hestiyên birrbirre de tên parastin. Herwiha demax û dirkepetik ji aliyê perdeyên mejî  ve dorpêçkirî ne. Di navbera perdeyên mejî û hestiyê kiloxê de şileya mejî- dirkepetik heye.
Perdeyên mejiyê
Demax û dirkepetik bi sê perdeyên parêzger ve dapoşî ne. Perdeyên mejî (bi latînî: yekjimar meninx, pirjimar meninges ) navê gelemperî ye ji bo van hersê perdeyan. Perdeya req, perdeyek qalind û zexm e, ji du çînên bestreşaneyê pêk tê. Karê sereke ya perdeya req, parastina demax û dirkepetikê ye. Çîna aliyê derve rûyê hundir ê hestiyê kiloxê dapoş dike û wekî bergê hestî kar dike. Çîna navî ya perdeya req, demaxê ji aliyê derve ve dorpêç dike. Di navbera perdeya req û ya tenik de perdeya tevnepîrikî cih digire. Şêweyê vî perdeyê dişibe tevnepîrikê, loma vî navê lê kirine. Ji bestereşaneya rîşalî pêk tê. Perdeya tenik ji çînek tenik a bestereşaneyê pêk tê. Perdeya tenik raste rast bi rûyê demax û dirkepetikê ve di nav tekilî de ye, rûyê demax û dirkepetikê mîna pêçek plastîkî dapoş dike.
Zikokên demaxê
Tevahiya demax di nav kiloxekelênê de cih digire. Lê di nav demaxê de çar çavikên piçûktir jî heye û bi şileya mejî-dirkepetik tijî ne. Evan çavikan wekî zikokên demaxê tê navkirin (bi îngilîzî: brain ventricles). Navê van zikokan; zikokên tenîştê, zikokê sêyêm, zikokê çarem e.
Şileya Mejî-dirkepetik
Şileya mejî-dirkepetik ji bo xwedîkirina xaneyên demaxê, madeyên sûdbexş dabîn dikin. Herwiha şileya mejî – dirkepetik mîna balifek destek dide demaxê û wî ji derbên hawirdorê diparêzê. Şileya mejî-dirkepetik di nav zikokan de tê çêkirin. Xaneyên ependîmî corek ji xaneyên glîa ne û kûlkdar in. Xaneyên ependîmî di zikokan de ji mûlûleyên xwînê, xwînê parzûn dikin. Ji xwînê hin made û şilemênî digrin ji bo çêkirina şileya mejî-dirkepetik. Şileya mejî-dirkepetik, av, hin pêkhateyên xwînê, molekulên sade, hin îyonan û gazên henasedanê lixwe digire. Ev molekulên di nav şileya mejî-dirkepetikê, di navbera şaneya demar û zikokan de bi hêsanî alûgor dibin.
Mejî
Mejî (bi îngilîzî: cerebrum, telencephalon) beşa herî gir e di demaxê mirov de. Navanda çêbûna hizir, hest, bîrhatin, hînbûn, peyvîn, dîtin û kontrola masûlkeyan e. Ji derdor û nav laş de ragihandin û kartêkir ji aliyê demarexaneyên hestê ve tên şandin bo demax. Piraniya kiloxekelênê bi mejî tijî ye. Ango mejî pişka herî gir ê demaxê ye. Mejî navenda herî dawî û armanc e ji bo girtin û yekxistina ragihandinan. Mejî agahiyên ji derdorê hatî saz dike, bi vî awayî bertekên guncav û rêkxistî çê dike .Mejî ji aliyê derve ve werpêçik e.Mejî ji du pişkan pêk tê, nîvê rastê û nîvê çepê. Herdu nîvên mejiyê bi navbeynkariya tenê req, bi hevre girêdayî ne.
Pilên mejiyê
Her nîvek mejiyê dabeşê çar pila dibe. Her pilek ji hev cudaye li gor erkê xwe. Navbera pilan de xetek berçav tune ye. Pila li aliyê herî pêşî ya li kiloxê wekî pila eniyê (navçavepil) (bi îngilîzî: frontal lobe) tê navkirin. Li paş navçavepilê de pila tasê (dîwarepil) (bi îngilîzî: parietal lobe) cih digire. Li paş dîwarepilê de pila patikê (patikepil) (bi îngilîzî: occipital lobe) heye. Li bin navçevepil û dîwarepil de pila cênikê (cênikepil) (bi îngilîzî: temporal lobe) cih digire.
Tûkila mejî
Her nîvek mejiyê ji aliyê derve madeyê gewr lixwe digire. Ev beşa gewr wekî tûkil tê navkirin. Tewereyên demarexaneyên tûkila mejî ne maylînî ne. Li tûkila mejî de 100 bîlyonê(mîlyar) zêdetir laşê demarexaneyan heye. %80yê mejiyê mirov ji tûkila mejî( bi îngilîzî: cerebral cortex) pêk tê.
Termînolojî
Termînolojî dîsîplînek e ku bi rêkûpêk li ser "nîşankirin yan binavkirina têgehan" bi taybetî ji yek yan çend warên mijarê yan jî qadên çalakiya mirovî lêkolîn dike. Ev yek tê lêkolînkirin, bi lêkolîn û analîzkirina têgînan di çarçovê de ji bo mebesta belgekirin û pêşvebirina bikaranîna domdar dike. Termînolojî dikare bi yek yan jî çend zimanan were sînordar kirin (mînak, "termînolojiya pirzimanî" û "termînolojiya duzimanî"), yan jî dibe ku li ser bikaranîna peyvan di warên cihê de hûrguliyek navdîsîplînî hebe.
Ewlekarî
Ewlekarî, ( bi îngilîzî secure ) xwe parastina yan parastina kesekî yan tiştekî ye. Ew berevanîkirineke ji bo hebûna tiştekî dihê kirin, li djî hemû wan  metirsî û zîyanên li ser hebûna wî tiştî heyîn. Ku armanc jê wek xwe hêlan wî yekê wek cihakî an parastina kesekî an parastina nihênî yekê. Dakû bên dûrkirina ji dastên wan kesên din yên bi metrsî û ne bawerpêkerî.
Zirakti
Zirakti, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Şêxan, Dûbis
Şêxan, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Çatbehlûl
Çatbehlûl an Çata Jorê gundekî li ser navçeya Zêtka (Elajgir) ye. Gund aliyê rojava Kosedaxê ye.
Gundekî piçûk e û ji çend malan pêk tê. Girêdayiyê belediyeya Daharê ye.
Demaxê mirov
Tûkila mejî
-Erkên bingehînên çalakiya hîşî yên wekî, bîr, raman, fêrbûn, biryar dayîn, hesta berpirsariyê
-Hestkirin. Ango girtin û şîrovekirina hesten wekî mînak hêstkirina êşê, germahiya hawirdore, tahmkirina xurekan, bêhngirtina kulîlkan.
-Kontrola çalakiyên masûlkeyên kakûtê.
Beşên tûkila mejî
Li gor pêkanîna erkê xwe, tûkila mejî dabeşî sê beşan dibe ;
Beşên livînê (bi îngilîzî: motor areas); li beşa pişt(para) ya navçavepilê de cih digire. Kontrola girjbûn û xavbûna masûlkeyên peykerê dike.
Beşên hestê (sêhkirin) ( bi îngilîzî: sensory areas); Beşa hestelaşê li aliyê pêşî yê dîwarepilê de cih digire. Bi navbeynkariya hestewergiran, ji endamên hestê yên wekî çav, guh, pest, ziman û difin agahî digire û şîrove dike.
Beşên pêwendîkirinê( bi îngilîzî: association areas); Her çar pilên mejî beşa pêwendîkirinê lixwe digin. Beşên pêwendîkirinê navend e ji bo karê entelektuelî, bîr û ziman (peyvîn). Herwisa şîrovekirina agahdariyên hestê li vir rû dide.
Madeyê spî
Nîvên mejiyê ji aliyê hundirê ve madeyê spî lixwe digirin. Madeyê spî ji tewereyên bi maylînî pêk tê. Tewerêyên bi maylînî di navbera beşên demaxê de girêdan ava dike. Tewereyên madeyê spî bi şeweyê gurzkî li ba hev dirêj dibin.
Erkên madeyê spî;
-Demarexaneyên heman nîvê mejiyê bi hev re girê dide.
-Nîvê rastê bi nîvê çepê mejî ve girê dide.
-Mejiyê bi beşên din ên demax û dirkepetikê ve girê dide.
Termînolojî
Wateya giştî
Dîsîplîna termînolojiyê bi giranî ji van aliyên jêrîn pêk tê: