cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sêrt
Lîstikên cîwarî
Li heremê şeyxani, govent û reşkıştanî tên dilîzîn. Ev lîstikên herêmê ji nava xwe de bilav dibin: miranî-şeyhanî, giranî, botanî, garzanî, çaçanî, hirpanî, roşkî û hwd.
Ferzendeyên bajêr
Ismaîl Feqîrullah, Birahîm Heqî, Weysel Qaranî, Şêx Mûsa, Şêx Ebu-l Wefa, Şêx ut-Turkî, Şêx Halef, Şêx ul-Horanî, Şêx Îlyas, Şêx ul-Sibre, Şêx ul-Hazin, Şêx Saad, Şêx Cerrah, Şêx Mihemed Tarmilî, Şêx Micahîd, Şêx Hemza, Xevs ul-Memduh, Şêx Şerafedîn, Mela Xelîl, Şêx Hattap, Şêx Celaledîn û hwd.
Ciyên turîstîk, dîrokî û gerê
Tirbeya Weysel Qaranî, Keleha Derzîn a Hewêlê, Mizgefta Mezin, Asakir, Pira Nasredîn, Germava Bilolsê, Germava Xista û Germava Lîfê ciyên herî naskirî ne ku ji aliyê gel ve tên ziyaretkirin.
Sarteke Serê
Sarteke Serê gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Şuleabadî Elya
Şuleabadî Elya, navê yek ji bajarên li parêzgeha Luristanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Ehningen
Ehningen şaredariyeke navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Baqûz
Baqûz, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye. Nîfûsa Gundî gorî Saal 2007 bi 493 Kes ê.
Dîrok
Gundê ku berê jê re kurdî baqûz dihat gotin, xwedî dîrokeke 800 salî ye.
Erdnîgarî
Ji Amedê 94 km û ji Farqînê 12 km dûr e.
Saint-Pierre, Alpes-de-Haute-Provence
Saint-Pierre, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Qeregobek
Qeregobek gundekî bi ser navçeya Erzîromê ve ye.
Bastêq
Bastêq, bastiq yan jî basîq (li Torê), pêstîlê ku ji tirî an tûyan tê çêkirin.
Çêkirina bastêqê
Çêkirina bastêqê karekî gelek bi zehmet e. Ji komkirina tiriyan heta qeşartina bastêq gelek gav pêwîst in.
Kelandina ava tiriyê
Berî her tistî tiriyê ku di bax û baxçeyan de di mehên îlonê de têne qutkirin. Torbeyên ku avê berdidin derve bi ew tiriyên qutkirî tên tijîkirin. Di pişt re meriv pê li wan torbeyan dike da ku ava tiriyan jê derkeve, ew av jî piştî tê fîltrekirin di zarikên mezin de tê komkirin.
Binê zarik agir pê dixin da ku av bikele û bitemize. Da ku zûtir bitemize kef tê dayîn. Dema ku av kefdan dibe zarik ji agirê tê rakirin, ji ber ku heger ava tiriyê ne kefdan be wê basdêq şêrîn nabe û dirdirkî dibe.
Şîre
Bi vê şerbeta ku bi vî awayî çêdibe re dibêjin şîre. Piştrev bi leganên mezin tê rakirin. Şîre dema ku sar dibe carekî din tê kelandin, lê vê gavê kesekî xort gerez hertim şîreyê li hev bixe.
Li ser alanekî duz de bezên paqij têne raxistin û serbet li ser wan de tê rijandin. Dema ku şerbet li ser bezan hat rijandin, şerbet bi tetikekî tê belav kirin da ku qalindabûna şerbetê wekhev be.
Qeşartina bastiqê
Ew çarên ku şerbet li ser wan hatiye rijandin şevekê wisa dimîne da ku şerbet bi hişkbûna xwe re bibe bastêq.
Sibê ew bêz têne komkirin û ber bendan têne girêdan. Qasî saetekê bez wisa dimînin û pistrev bastiq ji bezan têne qeşartin. Da ku qeşartina bastiqan hêsantir bibe meriv bezan (binê bastiqan) hindik hêmî dike. Dema ku bastiq hat qeşartin meriv parçe parçe dibire û parçeyan datîne ser hev. Pistrev ev bastiq di sandoqan de ji boy zivistanê têne vesartin.
Di zivistanê de bi fisqek, nûk yan jî bi mast tê xwarin.
Qesrî Ehsînat
Qesrî Ehsînat, Qesrî Eḧsînat, Qesra Ehsînat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Landsberg (navçe)
Landsberg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Zernak
Zernak, gundekî girêdayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Kîş
Kîş, (bi sumerî:𒆧𒆠 Kiški) bajarekî dîrokî ye ku li parêzgeha Babilê (Iraq) cihekî arkeolojîk a girîng e. Cihwarê Kîşê ji serdema Ubeyd heta heyama Helenîstîk hatiye dagirkirin. bajarekî ji dema sûmerîyan a. Li ber babilê dikeve. Di dema ku babilî li herêmê serdestbûn, ew bajer bû weke bajerekî wan jî. Lê Kîş, li ber ava firatê dikeve. Di rêzê de di xate bajarê ku li ber avê dikevin piştî Kîşê re Nîppûr tê. Piştî Nîppûrê re jî Ur´ tê. Weke bajarê li ber ava firatê.
Selchenbach
Selchenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qadê
Qadê, gundekî navçeya Diha Sêrtê ye. Gund dikeve di navbera Girê Hesênî û Goveşilê de.
Trebbin
Trebbin bajarokekî navçeya (Landkreis) Teltow-Fläming li Brandenburg, Almanyayê ye.
Xiaomi
Xiaomi inc., şîrketek elektronîkê ya Çînê ye ku di nîsana 2010an de hatiye damezrandin û navenda wê li bajarê Pekînê ye. Xiaomi, serîlêdanên mobîl, laptop, bag, guhikdeng, pêlav, bandên fitarê û gelek hilberên din de dike û veberhênan dike.
Xiaomi di heman demê de şirketa çaremîn e ku piştî Apple, Samsung û Huawei xwedan karûbarên çipên desta yên têlefonê ye. Xiaomi di Tebax 2011 de yekem telefona xwe xilas kir û bi lezûbez rahijmendê bazarê li Chinaînê peyda kir ku bibe şirketa smartphone ya herî mezin a welat di sala 2014 de. Di destpêka çaryeka duyemîn ya 2018 de, Xiaomi mezintirîn hilberînerê telefonê yê çaremîn yê cîhanê bû, ku di herdû bazara herî mezin de, Chinaîn, û bazara duyemîn a herî mezin, Hindistan bû. Ji Gulan 2019 ve, Xiaomi di nav çar welatan û deverên mezin de bi mîlyonan cîhazên razdar di nav 5 beşên bazara telefona de ye. Bikarhênerên mehane yên çalak (MAU) yên MIUI di îlon a 2019 de 291.6 mîlyon zêde bûn.
Xiaomi li seranserê cîhanê 16,700 karmenda ye. Ew berbi bazarên din ve diçe, di nav de Chinaîn, Hindistan, Japonya, Rusya, Koreya Başûr, Afrîka Başûr û piranîya welat û deverên li Asya Başûr û Ewropa Rojavayî. Xiaomi di serî de li zêdetirî 90 bazaran li çaraliyê cîhanê bazirganî kiriye. Li gorî kovara Forbes, Lei Jun, damezrîner û CEO, xwediyê nirxek nermî ya 12.5 mîlyar dolar e. Xiaomi piştî destpêkirina wergirtina fona 1.1 mîlyar dolar ji veberhêneran, 4-ê teknolojiya herî hêja ya cîhanê ye. Navnîşa 468-ê ye, Xiaomi şîrketa herî piçûk e ku li ser navnîşa Fortune Global 500 ji bo 2019 heye. Di sala 2019 de, pêlavên telefona desta Xiaomi gihîşt 125 mîlyon yekîneyan, di sala 2018an de di rêza çaremîn de û yekem li Hindistanê di rêza yekem de ye.
Dîrok
Di 6 Avrêl 2010 de Xiaomi ji hêla Lei Jun û şeş kesên din ve hate damezrandin:
Lin Bin, cîgirê serokê Enstîtuya Endezyariya Google înê
Liu De, serokê beşa sêwirana pîşesaziyê li Enstîtuya Teknolojiya Pekînê
Li Wanqiang, rêveberê giştî yê Ferhenga Kingsoft
Wong Kong-Kat, rêvebirê pêşkeftina sereke
Hong Kong, rêveberê hilberên pîr ji bo Google înê
Di tûra yekem a fînansê de, veberhênerên sazûmanê wekî Temasek Holdings, IDG Capital, Qiming Venture Partners û Qualcom.
Di 16 Tebax 2010 de, Xiaomi bi fermî yekem bi sistema Android û MIUI xwe dest pê kir. Ew bi TouchWiz û iOS-a Apple-ê re xuya dike.
Xiaomi bi navê telefon a Mi 1 di Tebax 2011 de ragihand. Di cîhazê de bi cîhaza Android re xwediyê sîstema Xiaomi ya MIUI bû. Pêşîn telefon a Xiaomi Mi 1 piştre bazirganî li bazarên teknolojî û Rojhilat a Asyayê xuya bû.
Di Tebax 2012 de, piştî guhertoya yekem a telefonê, Xiaomi Corporation amûra xwe ya nû ya bi navê telefon a Xiaomi Mi 2 ragihand. Ji nûvekirina guhertoya nû ya bi Guhertoya Android-ya nûvekirî guhert.
Di 5 îlon a 2013 de, CEO Xiaomi Lei Jun ragihand ku plan dike ku dest bi weşana Android-based 47 înç û bi kapasîteya 3D yê ku dê ji hêla Sony TV-yê hilberînerê Wistron Corporation of Taiwan ve hatî civandin. Pargîdanî bijartî wekî karanîna hêjahiya Wistron wekî dabînkerê Sony diyar kir.
Gerab
Gerab, navê yek ji bajarên li parêzgeha Luristanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Xiaomi
Dîrok
Di îlona 2013 de, Xiaomi telefona xwe ya Mi 3 ragihand.
Beriya Cotmeha 2013, Xiaomi li Chinaînê pêncemîn kevintirîn firotgehek telefonê bû.
Di sala 2013-an de Xiaomi 18,7 mîlyon telefonên xwe firot.
Di 2014 de, Xiaomi pêşangeha xwe li derveyî Çînê ragihand, ku li herêmê dê çalakî û çalakiyên hilberîna pêşerojê li herêmê werin saz kirin. Li pey Singapûrê, pargîdanî li Malezya, Fîlîpîn û Hindistan hate vekirin, û plan dike ku di mehên pêş de bikeve Îndonezya, Taylenda, Rûsya, Tirkiye, Brezîl û Meksîk.
Di 21 Sibat 2014 de telefona Red û Mi 3 ya Xiaomi li Singapore derketin. Tabloyên Xiaomi Mi 3 di nav 2 hûrdeman de ji firotgeha rojê li Singapore hate firotin.
Di adar 2014 de, Xiaomi Store Australia (karsaziyek ne girêdayî) dest bi firotina têlefonên mobîl Xiaomi li Awistralya bi riya malpera xwe, XiaomiStore.com.au kir. Lêbelê, wan bazirganî tenê çend meh hte kirin, ji ber ku Xiaomi zû "xwest" ku firotgeh di 25 Tîrmeh 2014 de were rawestandin (an jî). Demek kurt piştî firotanê hate sekinandin, di 7-ê Tebaxa 2014-an de malpera xwe jî hate daxistin, Anîrovekek pîşesaziyê behsa çalakiya Xiaomi kir ku malpera Australian bê girtin û got, "Ez qet carî vî yekê nakim [berî].  Pêdivî ye ku ew bibe gavek stratejîk. "  Di wê demê de ev bi tenê firoşgerek serhêl firotina têlefonên Xiaomi li Awistralya (MobiCity) hate girtin. Ev firoşgeh li bajarê Hong Kongê jî hebûn di dawiya 2015 de hat girtin.
Başboyik
Başboyik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Ancretiéville-Saint-Victor
Ancretiéville-Saint-Victor, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Sarteke Xwarê
Sarteke Xwarê gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Nîvkada Başûr
Nîvkada Başûr nîvkada dinê yê li başûra ekwator û nîvkada bakur dimê ye.
Li Nîvkada Başûr havîn di kanûna pêşîn de heta sibatê, zivistan jî di hezîranê de heta tebaxê dajo. Li nîvkada başûr başûra parzemîna Afrîka û Amerîkî, bi piranî Îndonezya, parzemîna Awistralya, Nû Zelenda û Antarktîka he ye. Nîvkada başûr bi piranî di nîvkada deryayî de ye.
Qanbir
Qanbir gundekî bi ser navçeya Erzîromê ve ye.
Ohlenhard
Ohlenhard şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pakistan
Pakistan (bi ûrdû: پاکستان Pākistān) an jî Komara Îslamî ya Pakistanê (bi ûrdû:  اسلامی جمہوریہ پاکستان  Islāmī Jomhuri-ye Pākistān) welatek e li başûrê Asyayê, li bakur-rojavayê Hindistanê ye.
Dîrok
Neteweya Pakistan çêkirina avahiyek nûjen e, lê mirov ji 5,000 salan ve li bajaran mezin çêbikin. Çil salan berî, Deryaya Çandî ya Indus di nav Harappa û Mohenjo-Daro de navendên bajêr mezin çêkir, her du jî li Pakistanê.
Li erdên Pakistanê ji aliyê dora Dususê Mezin ve500 mîlyon dakêşin serdestiya wî Achaemenid li herêmê nêzîkî 200 salan desthilatdar kir.
Alexandria mezin mezin a Achaemenîd hilweşand ku di 334 BZ de, desthilatdariya Yûnanî heta heya Punjab. Piştî mirina Alexander ji 12 salan piştî, împaratoriyê dişewitîne, wekî germên wî yên li satrapî belav bûn ; Rêberê herêmî, Chandragupta Maurya, destnîşan kir ku ji bo rêveberiya herêmî ve vegerin Punjab. Lê belê, çand û Yunanî çandî berdewam kir ku bandor li ser Afganîstan û Afganistana ku li niha ye.
Piştî Împaratoriya Mauryan piştî piraniya Asyayê baş kir. Nêçîrvanê Chandragupta, Ashoka yê Mezin, di sedsala sêyemîn a Bûrsîzmê de guhertin
Pêşveçûna olî ya girîng a di nav sedsala 8emîn de, dema ku bazirganên Misilman xwe dûr damezrand ku li herêma Sûrî. Îslam di bin ola Ghaznavid de (olî 997-1187) bû.
Serkeftina dahatiyên Tirk / Afganistan herêmê 1526 dema ku herêm ji hêla Empireê MughalBabur ve hatibû qezenc kirin serwer kir. Babur bû nijadê Timur (Tamerlane), û perestiya wî piranîya Asyayê Başûr bû, heta 1857 dema ku Brîtanyayê kontrol kiriye. Piştî serhildana 1857-ê, Şaredariya Mûgal- paş, Bahadur Shah II, ji Burma -Brîtanî re hate revandin.
Brîtanya Mezin ji kêmtir 1757 de ji hêla Brîtanya Rojhilata Brîtanyayê ya Brîtanyayê ve hate kontrolkirin.
Rajê Rûsyayê, dema ku Asyayê Başûr di bin kontrola yekser ya Dewleta Yekbûyî de, di sala 1947'an de derbas bû.
Kûnanî
Kûnanî, navê yek ji bajarên li parêzgeha Luristanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Pakistan
Dîrok
Originally, Pakistan ji du parçeyên dabeş bûne; beşa rojhilata rojavayê neteweya Bangladeşê bû.
Pakistan di salên 1980yê de çekên nukleer çêkir, di testên 1998ê de bi îmtîhanên atomî ve piştrast kirin. Pakistan li alîgirên terorîstî di şer de terorîst e. Ew li Sovyets li ser şerê şoreşa Afganistanê dijber lê têkiliyên baş bûne.
Aborî
Pakistan xwedî potansiyona mezin a aborî ye, lê ji aliyê astengiya siyasî ya navxweyî, ne kêmbûna veberhênana biyanî, û dewleta wê ya kevneşopî bi şerê Hindistanê. Wekî encamek, GDP per gişt tenê tenê 5000 dolar e, û sedî 22% Pakistanî di binî sînorê xizengaziyê de (2015 estimates) dimîne.
Dema ku GDP di navbera 2004 û 2007 de di navbera 2004 û 2007'an de zêde bûn, ew ji sedî 3.5% ji sala 2008-2013-2013 ve çû. Bêkariyê tenê 6.5-sed e-an jî, lê ew ne pêwîst e ku dewlet bi gelemperî bêkar eşkere dike.
Pakûra pakistan li 101 rupees / $ 1 US (2015) ve bazirganî dike
Erdnigarî
Pakîstanê di nav barkirina taktîkên navendî yên Hindî û Asyayî de di nav xala tehlûk de ye. Wekî encamek, piraniya welatên çiyayên çolê hene. Li herêma Pakistan 880,940 km² (340,133 mîlyon mîlan e).
Welatekî bi Afganistana bakurê rojhilat, Çîn li bakurê rojhilat, Hindistanê başûr û rojhilat e û bi Îranê re rojhilat e. Bi sînorê Hindistanê re mijara nakokî ye, bi herdu welatan îdîa dikin ku herêmên çiyayê Kendem û Jammu.
Pakistanê herî kêmtir e ku li Okyanûsa Okyanûsa Navîn ye, li asta deryayê. Dîteya herî bilind K2 e, li çiyayê duyem-tallest, li 8,611 metre (28,251 ling).
Klîmayê Pakistan
Ji bilî xemgîniya herêmî ya germî, piranîya Pakîstanê ji demjimêrên demsalî yên germ dike.
Ji Pûşperê heta Îlonê, Pakistan di demjimêr de mîlyona xwe ye, bi hinek heway û germên giran di hin deveran de heye. Çermê di di meha Berfanbar de ji ber sibehê de, diçin dema bihara gelemperî û hişk dibe. Bêguman, ji hêla alîgirên wan yên bilind ên Karakoram û Çiyayên Çiyayê Kushê çiyayê gelek salan dikin.
Temperatures jî li ser avên jêrîn dikarin di dema zivistanê de, di havîna bilind de 40 ° C (104 ° F) ne yek ne. Reya herî bilind 55 ° C (131 ° F) ye.
Hîkûmet
Pakistan demokrasiya parlamentoyê heye (hinek hûrgelan). Serok Serê Dewletê ye, gava Serokwezîr serokê Dewletê ye. Serokwezîr Mian Nawaz Sharif û Serok Mamnoon Hussain di 2013'an de hat hilbijartin. Hilbijartinên her pênc salan û hûrgelan têne hilbijartin.
Parlamentoya du-Malan (Meclis-e-Shura) ji Senatoriya 100-endamekî û ji Meclîsa Niştimanî ya 342-ê ye.
Pergal dadgehek parçeyek secular û îslamî ye, di nav Dadgeha Dadgeha Bilind, dadgehên dadwerî û dadgehên Şerîetê yên ku qanûnên îslamî birêvebirin jî hene. Qanûnên secular ên Pakistan li dijî qanûnek hevpar a Brîtanî ye.
Hemî hemwelatiyên di 18 salî de dengdanê heye
Koma Etnîk
Nirxandina nifşa Pakistanê sala 2015, 199,085,847, neteweya herî populous li ser Erdê çêkir.
Komên herî etnîkî Pîxember e, ku ji sedî 45 kesan re nifûsa. Gomezên din hene ku pîvan (an jî Pathan), sedî 15.4; Sindhi, 14.1% Sariaki, sedî 8.4 Urdu, 7.6% Beluçi, 3.6% û komên piçûk bi sedî 4.7% dakêşin
Ziman
Zimanek fermî Pakistanî Îngilîzî ye, ziman zimanê neteweyî ye (e ku nêzîkî Hindiî ye). Bi balkêş e, Urdu ji hêla yek ji neteweyên etnîkî ve bi zimanekî zûtirî dipeyivî ye û ji bo pêwendiyên gelên pakistana ji bo têkiliya neutral bijarte.
Peyvî zimanê zikmakî 48% Pakistanisî, bi 12% sedî, Sindhi di 10%, Sîraniki 8%, Balochi li 3%, û komek zimanên piçûk. Piranîya zimanên Pakistanî yên malbatî bi zimanê Hindo-Aryan re hene û di nivîskî Perso-Erebî de têne nivîsandin
Olên Xelk
Li geli Pakistanê 95% xwe misilmanên ne (75% sunî, ehmedîye û 20% Şiî). 5% en xwe xiristiyan û hindû.
Derheqê 85-90% ji sedî misilman misilman Sunni ye, û 10-15 sedî Şî'a ne.
Piraniya Sunnî ya girêdayî Hanafi in, yan jî Ahle Hadith in.
Parlamentoya Şî'a nimûne di nav Ithna Asharia, Bohra û Îslamiyan de hene.
Xîrsa
Xîrsa (gurcî: ხირსა, Khirsa) gundekî kurdên Gurcistanê yê herêma Kaxêtiyê ye. Hetanê sala 1970'î di vî gundî de hema 500 malên kurd hebûn. Êlên kurd li vî gundî diman: Recevî, Reşî, Rojkî, Pîre Îsêbiya ne.
Freddie Mercury
Freddie Mercury (navê wî yê rast Farrokh Bulsara, bi zimanê gujaratî: ફરોખ બલ્સારા‌, Pharōkh Balsārā‌; jdb. 5 îlon 1946 li Zanzîbarê - m. 24 çiriya paşîn 1991), hunermendê muzîka pop, bestekar û stranannivîsê ku li Zanzîbarê ji dayîk bûye; gîtarvan, sazbendê keyboardê û stranbêjê koma pop a Queen bû.
Kanal 4
Kanal 4, kanaleka profesîyonel a kurdî ye. Weke te dîtin ev kanal ji alîye hunermendê kurd Aramo ve tê birêvebirîn. Hîn ev kanal weşana testê de ye. Kanal 4 wê demek nêz de dest bi weşana xwe ya normal bike.
Frekansên Kanal 4 ev in:
Hotbird:
Eurobird:
Saint-Pons, Alpes-de-Haute-Provence
Saint-Pons, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Edward Duyker
Edward Duyker ( jdb. 21ê adara 1955an de li Melbourneya Awistralyayê ) dîroknas û nivîskar awistralyayî ye ku di dema vedîtina Awistralya de rola deryavanên fransî û holendî mijar dike.
Şahîndij (navçe)
Şahîndij, Sayindqela, yek ji şaristanên parêzgeha Azerbaycana Rojava û Rojhilatê Kurdistanê ye. Navenda vê şaristanê bajarê Şahîndij (Sayindqela) ye.
Dabeşkirina navçeyê
? nahiye û ? bajar li navçeya Şahîndijê hene :
Keşawerz
gund
Eşref
Eşref, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mêrsîn (parêzgeh)
Parêzgeha Mêrsînê parêzgeheke di sînorên Herêma Deryaya Spî de ye. Li vê navçê pir Kurd jî dijîn.
Navçe
Parêzgeha Mêrsînê 13 navçeya pêk tê.
Kosemehmed
Kosemehmed gundekî bi ser navçeya Erzîromê ve ye.
Husnî Zeîm
Husnî Zeîm di malbateke kurd de jidayik bûye. Dema osmaniyan de fermandarê artêşên osmanî ye, piştê hilweşandina dewleta osmanî dikeve karûbarê fransiyan. Bi serxwebûna Sûriyê re ve ew dibe serkana giştî ya leşkerî yê artêşên komara ereb ya Sûriyê. Zeîm di sala 1948'an de bi Edîb Şîşeklî (Adib Shishakli) û Samî Hinawî (Sami al-Hinnawi) cûntakek çê dike û dest dide ser hikûmeta Şukrî Quwetlî (Shukri al-Quwetli) û bixwe dibe serokkomarê Sûriyê.
Husnî Zeîm çar mehan şûnva, piştê cûntaya Hinawî hate hepskirin û paşê jî îdam kirin.
Dibistanên Eşîran
Dibistanên Eşîran li sala 1892yê de ji aliyê Siltan Ebdulhemîd ve hatin vekirin. Armanca van dibistanan ew bû ku zarokên serhozên ereb, kurd û ernewitan perwerde bike û bixe bin xizmeta Osmaniyan.
Avabûn
Siltan Ebdulhemîd vekirina van dibistanan îlam kir û bang li serhozên kurd,ereb,ernewut kir ku zarokên xwe bihinêrin van dibistanan. Lê vekirina van dibistanan encax li sala 1892yê mimkûn bû. Li pêşiyê tenê li Stenbol û Bexdayê hatin vekirin. Lê piştî sê salên dî, li Patnos, Selmas, Toprakkale, Wan û Mudrakê jî hatin vekirin.
Armanca vekirina dibistanan
Siltanê Osmanîyan, Siltan Ebdulhemîd di bîranînên xwe de ji bo armanca avakirina van dibistanan wiha dibêje;
Her çend Siltan Ebdulhemîd bi dûçûna polîtikayên pan-osmanî ev dibistan vekiribin jî, gelek xwendevanên kurd bi xwendinê li dijî van fikrên Siltan Ebdulhemîd mezin bûn. Di vê derbarê de rojnameya ermen Ginthak li sala 1903ê de wiha dibêje;
Komara Erebî ya Demokratîk a Saharayê
Komara Erebî ya Demokratîk a Saharayê (KEDS) dewleteka biniqaşê ku li ser axên Saharayê di sala 1976'an de ji hela POLISARIO hatiye damezrendine. Gorî vê danezanînê Komara Saharaya Rohelat li ser axên Saharaya Rohelatên ku Spanya di 1975'an de lê vekişiyayî û ji Marokoyê re berdayî hatibû damezrandin. Lê Maroko van axan wek nav sînorên xwe de dibîne ye û Dewleta West Sahara nas nakeye. Dewletbûn an dewletnebûna van deveran gorî referandûmê dikir diyar bûbûya jî heta niha va referandûma pêknehat. Maroko referandûmê red dikeye û şûna wê otonomiyê van deveran pêşniyaz dikeye.
Koşk, Erzîrom
Koşk gundekî bi ser navçeya Erzîromê ve ye.
Dorûd
Dorûd, navê yek ji bajarên li parêzgeha Luristanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Quba Wehbî
Quba Wehbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Avis paşvekirin
Avis paşvekirin, backcrossing, hev dibirrina zîndewerekî bi bav yan dayika xwe re.
Thallichtenberg
Thallichtenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Landsberg am Lech
Landsberg am Lech bajarokekî navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nîvkada deryayî
Nîvkada deryayî nîvkada dinêya herî zêdeyê ji avê de pêk tê ye. Navenda wê nîvkadê di Okyanûsa pasîfîk de li nêzî Zelanda nû ye. Di wê nîvkadê de wek erd Awustralya, Antarktîka û hindikê Asya (başûr rojhelata Arşîpela Malay) û Emerîkaya Başûr tenê he ye. Navenda nîvkada parzemînî jî li Bretagne Fransa dikeve ye.
Ji rû ya Nîvkada deryayî de %89ên xwe av, %11ên xwe jî erd e. Ew li dinê golabalî (bi tunî) %29ên xwe erd û %71ên xwe jî av e.
Ali Şen (lîstikvan)
Ali Şen (jdb. 1918 li Edene - m. 15ê kanûna pêşîn 1989 li Stembolê) lîstikvanekî tirk û bavê lîstikvanê navdar Şener Şen bû.
Yekem rola xwe di sala 1954an de wekî lîstikvanê fîlmê di "Ahretten Gelen Adam" de lîst. Wî bi giranî di hilberîna fîlimên tirkî de rolên piçûk lîst. Wî bi wênekirina karakterên baş an xirab di çend rolên piştgirî yên girîng ên fîlimê de navûdengiyek mezintir bi dest xist. Di dema kariyera xwe ya lîstikvaniyê de, wî di 290 fîlmên tirkî de lîst.Di 15ê çileya pêşîna 1989ê de, ew ji xwîna mêjî mir. Piştî nimêja cenaze ya li Mizgefta Teşvikiye, piştre li goristana Zincirlikuyu hat definkirin.
Sawan, Bane
Sawan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Peyami Safa
Peyami Safa (jdb. 2ê nîsana 1899 li Stembolê; m. 15ê hezîrana 1961 eynî bajêr de) rojnamevan, kunciknivîs û romannivîsekî tirk bû.
Jiyan û xebat
Bavê wî, nivîskarê hêja Ismail Safa, ligel malbatê li Sêwas jiyaye. Ew mir dema Peyami Safa du salî bû. Dûv re Safa bi diya xwe re çû Stenbolê. Ji ber nexweşiyek giran a hestiyê, Safa di temenê 8 salî de reviya û bi tenê ampûziyek destê wî hat qewirandin û neçar ma ku di vî temenî de kariyera dibistana xwe betal bike.
Safa dema ku ew 13 salî bû, dest bi çapkirinê kir wekî çapker. Ew kurteçîroka xwe ya yekemîn di temenê 14ê de weşand. Di sala 1912an de ew li Wezareta Post a Tirkiyê karek wergirt û perwerdehiya xwe ya dibistanî berdewam kir. Ji salên 1914 ta 1918 ew wek mamoste xebitand û di rojnameya stenbolî Yirminci Asır de nivîsan  nivîsand.
Hêdî-hêdî, ew dikar bû wekî nivîskar cih bigire. Ew domandina weşana xwe di rojnameyên mîna Cumhuriyet û Son Posta û kovarên cihêreng de kurteçîrok, ceriban, roman û çîrok nivîsand. Di bin bernavka xwe Server Bedi de ew romanên polisye weşand, bi wan re ew êwrana xwe sencand.
Gäufelden
Gäufelden şaredariyeke navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Am Mellensee
Am Mellensee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Teltow-Fläming li Brandenburg, Almanyayê ye.
Dînarkom
Dînarkom gundekî bi ser navçeya Erzîromê ve ye.
Bulle, Fribourg
Bulle, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Fribourg ya herêma Gruyèreyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Bakterîkuj
Bakterîkuj an jî Bakterîsîd, ev polê zîndedij e ku xanikê bakterî dikuje.
Pomster
Pomster şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Girê Sipî
Girê Sipî bajarekî Rojavayê Kurdistanê ye. Bajar girêdayî parêzgeha Reqa ye li bajar Kurd,Ereb û Aşûr
Celalawenî
Celalawen eşîreke mezin a kurdên lek e. Ev eşîr li sînorê bakûr ê warê lekan, li rojavayê parêzgeha Kirmaşanê û li bakûrê Îlamê belavbûye. Zarê celalaweniyan kurdiya lekî û kelhûrî ye.
Cêwî (komstêr)
Cêwî komstêreke di çembera felekan de ye. Ew yek ji 48 komstêrên ku Batlamyûs qala wan kirî bû û yek ji komstêreka 88 komstêrên îroyîn e. Navê wê cêwî ji du stêrên wî yên di mîtolojiya yewnanî de bi Castor û Pollux ve eleqedar ve tê. Nîşana wê  ye.
Cîhê xwe ya li ezmên
Roj di komstêra Cêwiyan de di navbera 21ê hezîranê û 21ê tîrmehê de dimîne. Bi nîvê meheya tebaxê re komstêra Cêwiyan li ber rohelat li ser asoya rohelat xwiya dibe. Ew tewrê baş di meheyên kanûna paşînê û sibatê de tê dîtin. Di meheyên nîsan û gulanê de jî ew hema li dûv roava re li asoya roava xwiya dibe.
Dîtina komstêrê ya tewrî hêsan, bi ditîna stêrên wê yên geş ên Castor û Pollux a bi rêya şiklê “V” ya ber bi rohelat ve ya ji komstêra Gayê û sê stêrên kemera Oryonê ye. Rêyeke din a dîtina komstêrê ya li ezmên kişandina xêzeka xeyalî ya ji Komika Sêwiyan de ber bi geştirîn stêra komstêra Şêra Qelbê Şêr (Regulus) ve ye. Bi vî hawî xêz komstêra Cêwiyan di nivî re dibire û ew jêra herdu stêrên wê yên geş, Castor û Pollux, re derbas dibe.
Saint-Vincent-sur-Jabron
Saint-Vincent-sur-Jabron, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Nîvkada parzemînî
Nîvkada parzemînî an jî Nîvkada Erdîn nîvkada dinê yê herî pir ji erd pêk tê ye. Navenda wê nîvkadê li Bretagne, Fransa dikeve ye.
Ew nîvkada bi tunî Ewropa, Efrîka, Emerîkaya Başûr û Gronland, nêzî %95ên Asya û ji sêyî dido yên Emerîkaya Başûr dihêwirîne.
Nîvkada parzemîni ji sedî pêncî sêyên xwe (53 %) Av û ji sedî çel û heftên xwe (47 %) erd e. Ew rêjeya li dinê globalî %29ên xwe erd û %71ên xwe av e.
Melhêb
Melhêb, amûrek pê kaş û melû dihê hevdan û dîsa pê tê avêtin patozê. Pênc tilîyên wê û doxek (destik) wê ya dar he ye. Du cûre ne: Ya tilî hesin û ya tilî dar.
Melêbên tilî hesinî ji bajaran tê kirîn; lê yên dar gundî bixwe ji dar û şivikan û ji çerm çêdikin.
Di hin deweran bi ya hesin dibêjin şene û bi ya dar dibêji lempe.
Bênîn
Bênîn an jî Komara Bênînê (fransî: Bénin) dewleteke li rojavayê Efrîqayê ye. Li wir dora 10.160.556 (sal: 2014) kes hene. Paytexta Bênînê Porto Novo ye.
Cografya
Erda Bênînê 112.622 km² ye. Ev dewlet digehe Nîjer, Nîjeriya, Burkîna Faso û Togoyê, li başurê ew digehe deryaya Atlantîkê.
Dîn
Li Bênînê 23,3% bawermendên dînê xwezayî ne, berê pir kes di nav wî dînî de bûn. Dora 42,8% ji niştecihan xiristiyan in, 24,4% jî misilman in. 9,5% ji kesên Bênînê de dînê xwe tune.
Ziman
Li Bênînê kesên li wir fransî û dora 90 zimanên efrîqî dibêjin. Li wir mehê adarê 2005an da 60% ji mêrên ser 15 saliyê de nexwenda ne, ê jina hên pire, nêzîkî 75%.
Dîrok
Di sala 1863an de Fransa hat û Porto Novo, paytexta Bênînê ji xwe re bir. Di 1868an de bajarê Cotonou li başurê Bênînê ket destê fransayiyan; paşê, dora salê 1879an, Fransayê erdên bakurê Bênîn dibirin.
Di 1ê tebaxa 1960î Bênîn sebixwe bû. Ew xwe ji Fransayê ketand.
Herêmên Bênînê
Bênîn ji 12 herêman pêk tê:
Sebedlû, Bane
Gundekî Rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Baneyê ye.
Esîran
Esîran, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kendava Alaskayê
Kendava Alaskayê yek ji milên Okyanûsa Pasîfîkê ku li başûrê Alaskayê nêvbera Nîvgirava Alaskayê û li roava ji girava Kodiak de li rohelat heta arxîpela Aleksander dirêj dibeye.
Borûcerd
Borûcerd, navê yek ji bajarên li parêzgeha Luristanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Yezîd I
Yezîd I. Kurê Muawiye yê Emewî yan jî Êzîdê Kurê Muawiye yê Emewî (jdb. 644; m. ) xelîfeyê dûyê bû yên Emewiyan (680-683).
Menzûr Peştîn
Menzûr Ehmed Peştîn (bi peşto: منظور احمد پښتين) çalakvanek mafên mirovan ê Peştûn e ji Başûrê Wezîristan, Xeyber Pextûnxwa, Pakistan.
Jînenîgarî
Peştîn di sala 1994 de li Şahûr, li Mawle Xan Sarai, gundekî piçûk li Başûrê Wezîristan, Pakistan, ji dayik bû. Ji heşt xwîşk û birayên mezin, Peştîn ji eşîra Şamanxîl Mahsûd a Peştûnan e. Bavê wî, Abdulwedûd Mehsud, mamosteyê dibistana seretayî li gundê xwe ye. Peştîn yekem car xwendina xwe li dibistana gundê xwe li Başûrê Wezîrîstanê wergirt. Di 2005 de, ji ber ku Hêzên Çekdar ên Pakistanî êrîşî Peştûnan kirin, Peştîn û malbata wî neçar man ku ji Wezîristanê birevin û li kampên penaberan li Dêra Ismail Xan, Xeyber Pextunxwa, ku wê demê ewletir bû, bi cih bibin. Malbat di sala 2007’an de cara duyemîn ji mala xwe ya li Wezîrîstanê reviyan û di sala 2008’an de vegeriyan, lê di sala 2008’an de ji ber êrîşên artêşa Pakistanê yên li ser Peştûnan careke din reviyan. Di sala 2009 de, ew û malbata xwe ji bo cara çaremîn neçar man ku ji Wezîristanê birevin. Peştîn paşê xwendina xwe qedand. Bavê wî bi biryar bû ku perwerdehiya xwe misoger bike, wî tewra ji bo dersên dibistana Peştîn ji mirovan deyn kir. Peştîn di sala 2016an de li Dera Îsmaîl Xanê ji Zanîngeha Gomalê mezûn bû û bû Doktorê Bijîşkiya. Dema ku ew û malbata xwe di sala 2016an de vegeriyan Wezîristanê, wan dît ku artêşa Pakistanî gelek tiştên wan dizîne, mala wan wêran kiriye û mîn danîne ser erdê wan.
The Good Place
The Good Place (Cihê Baş) rêzefîlmekî televîzyonê ya amerîkî ye ku cureyê wê komediya fantastîk e û ji aliyê Michael Schur ve hatiye afirandin. Ew cara pêşîn di 19ê îlona 2016an de li ser NBCê hatiye nîşandan, û di 30ê kanûna paşîn a 2020an de piştî çar sezonan û 53 beşan bi dawî bû.
The Good Place ji bo orîjînalbûn, nivîsandin, lîstikvanî, mekan û ahenga xwe pesnê rexnegiran girt. Bi taybetî dawiya nehêvîkirî ya sezona yekem, vekolîn û bikaranîna afirîner a etîk û felsefeyê hatine pesinkirin. Ji xeyni xelatên din, rêzefîlmê Xelata Peabody û çar Xelatên Hugoyê ji bo Pêşkêşkirina Dramatîk a Herî Baş (Forma Kurt) wergirtin. Ew ji bo 14 Xelatên Primetime Emmy, di nav wan de Rêzefîlma Komediyê ya Bijarte ji bo sezona xwe ya sêyem û çarem, hatiye namzedkirin.
Şino (navçe)
Navçeya Şino yek ji şaristanên parêzgeha Azerbaycana Rojava û Rojhilatê Kurdistanê ye. Navenda vê şaristanê bajarê Şino ye.
Dabeşkirina navçeyê
2 nahiye û 2 bajar li navçeya Şinoyê hene :
Navenda navçeya Şino
Bajar:Şino
Nalûs
Bajar:Nellos
Esmer (kovar)
Esmer, kovareke çandî û wêjeyî ya mehane ye.
Ji sala 2005'a ve bi zimanê tirkî û kurdî li Stenbolê weşana xwe didomîne. Kovar bi mehane derdike. Slogana kovarê Popüler kültür e, ev jî guhertinek ji "Çanda popûler" (bi tirki: Popüler kültür) e. Peyva kültür cihê xwe ji ya kürtür (yanî kurd) re hiştiye. Di destpêka de xwedî û berpirsiyarê wê Ferzende Kaya bû. Di dawiya sala 2007'a de gelek xebatkarên kovara Esmer (Ferzende Qaya jî di nav de) ji kovarê veqetiyan û dixwazin bi navê Multi Kulti kovarek nu derxînin. Di nava rûpelê kovarê de heta niha nivîsên gelek kesên navdar wekî yên Mehmed Uzun, Yılmaz Erdoğan, Yaşar Kemal û Orhan Pamuk cih girtine.
Tatan
Tatan gundekî girêdayî navçeya Mûşê Gimgimê ye. Navê gund bi Tirkî kirine Güzelkent. Niştecihên gund bi zaraveyê Kirdkî (Kirmanckî) diaxivin û ji aliyê olî ve Elewî ne.
Dîrok
Li ser dîroka gund lêkolîneke zanistî nehatiye kirin. Di erdheja sala 1966î de 93 gundiyan jiyana xwe jidest dane.
Erdnîgarî
18 km ji Gimgim, 74 km ji Mûşê dûr dikeve. Li nêzîkê Tanzîg, Stûkuranê ye.
Lacoste, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Karxane
Karxane an jî paluke cihekê pîşesazîyê ye ko bi rengekê edetî ji xanîyan û makîneyan pêk dihêt. Bi awayekê gelek berbelavtir ew komeka çend avahîyan e ko karker têda tiştan çêdikin an li ser wan makîneyan dixebitin ko hindek keristeyan diguhêrrin û dikin keristeyên dî.
Karxane bi peydabûna makîneyan li destpêka Şoreşa Pîşesazî mişe bûn, dema sermaye û qebare hind mezin bûn ko êdî di kargehên biçûk da cihê wan nedibû. Lê pirranîya karxaneyên nûdem xwedîyên inbarên mezin in û avahîyên mezin yên mîna inbaran têda hene ko amûrên giran yên hêlên montajkirinê di wan da dixebitin. Karxane an berhemên dîyarkirî çêdikin an coreyekê berdewam yê keristeyên mîna maddeyên kîmyayî an kaxezê, an berhemên parzinandî yên neftê. Karxaneyên ko keristeyên kîmyayî çêdikin pirranîya amûrên xwe, mîna tankên keristeyan, amanên pestandî, karvedangehên (reaktorên) kîmyayî, pompe û borrîyên xwe li derveyî avahîyan bi cih dikin û ji dûr ve, ji odeyên kontrolê, wan kontrol dikin. Pirranîya amûrên parzinîngehên neftê li derveyî avahîyan in.
Roj Nûrî Şaweys
Roj Nûrî Şaweys (bi erebî: روز نوري شاويس, Ruz Nuri Shaways), (1947 Silêmanî − 15 sibat 2021 Hewlêr), siyasetmedarekî kurd bû û serokwezîrê yekem bû li herêma Kurdistanê.
Jînenîgarî
Roj Nûrî Şaweys di sala 1947an de li bajarê Silêmaniyê ji dayik bûye. Di sala 1966an de li zanîngeha Mûsilê endazeya kariba xwend, paşan berê xwe da Almanyaya Rojhilat û li wir doktora stand. Di sala 1975an de vegeriya Kurdistanê û dest bi xebatê li dijî rejîma Sedam Huseyn kir.
Grafenau, Württemberg
Grafenau şaredariyeke navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Roj Nûrî Şaweys
Jînenîgarî
Di sala 1996an de bû serokê pêşîn ê hikûmeta herêma Kurdistanê. Piştî şerê Îraqê, Şaweys beşdarî hikûmeta Bexdayê jî bû û pê re çend meqam girtin.
Grafenau, Württemberg
Gelhe
Gelheya şaredariyê li gorî salan:
Kelîle û Dimne (pirtûk)
Kelîle û Dimne pirtûkeke mijarên sinc û siyasetê dihewîne û bi salane pir tê nasîn û xwendin.
Bakteriyofaj
Bakteriyofaj, vîrûseke ku bakterî nesax dike. Şikilê wê guhartî arastedar dide ji bo rûnivîs kirina DNA.
Quiddelbach
Quiddelbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Berguhanan
Berguhanan navê êşirekî ku Weranşare dijîn e. Zimanê wan kurmancî ye.
IPhone XS
IPhone XS û iPhone XS Max: ew dû Telefûnên zîrekin, ên ku ji hêla Apple Inc ve hatine çêkirin û pêşxistin  . Ew ji nifşên12ê yên iPhone-a ne, ew bûne cihê girên iPhone X.
Amrita Rao
Amrita Rao, ( li Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) fotomodel û lîstikvana fîlmên hindî ye ku di destpêkê de di fîlmên bi zimanê hindî de lîstiye. Amrîta Rao, li Mumbaî ji dayik bû zarokatî û ciwantiya xwe li wir derbas kir. Rao di fîlmê Ab Ke Baras di sala 2002an de rola xwe ya pêşîn lîstiye. Fîlm, sala 2003an de ji bo Xelata Filmfare Best Female Debut Award hat hilbijartin. Yek ji rolên xwe yên herî populer di fîlmê romansî, Vivah di sala 2006an de wergirtiye.
Jînenîgarî
Amrita Rao, 7ê hezîrana 1981ê de li Mumbaî, Maharaştra, Hindistan ji dayik bûye. Malbata xwe wekî "malbatek pir kevneşopî ya hindî" bi nav dike û xwe jî wekî kesekî pir azadîxwaz şirove dike. Wê piştî hevaltiya 7 salan di 15ê gulana 2016an de li Mumbaiyê bi hevalê xwe Anmol re zewicî. Rao jî bi eslê xwe ji malbatekî konkanîaxiv tê.
Girê Kosk
Girê Kosk gundekî bi ser navçeya Erzîromê ve ye.
Theisbergstegen
Theisbergstegen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Vega
Vega yan Nesrelwaqî (yan tenê Waqî) yan jî Alfaya Lîrê (α Lyrae), geştirîn stêra komstêra Kemançeyê ye. Navê wê ji erebî ji gotina ) tê.
Ew bi stêrên Teyr a di komstêra Eylo û Deneb a di komstêra Qû ve Sêgoşeya Havînî pêk tîne. Ew pêncemîn stêra herî geş a di ezmana şevê de û ji nêrevanê Bakur şûnde jî duyemîn stêra herî geş a li nîvqada bakura ezmên e. Ew 25,3 sala roniyê dûra rojê ye û ligor dûrahiya stêran, stêreka nêzik e.
14.000 sal berî niha stêra bakur, ya ku qutba ezmana bakur nîşandidayî, stêra Wega bû. Lê ji ber liva tewereya dinê ew pêdepêde nêzika ekwatora ezmên bû. 12.000 sal şûnde ew ê dîsa nêzika qutba bakura ezmên xwiya bibe.
Mezinahiya Vegayê qasî ducar ya rojê ye û giraniya wê jî 37 carî ya dinê ye.
Ditîn
Nesrelwaqî di havînan de, bi roçûnan re, li serserê merîv (zenith), xwiya dibe. Ber ve payîzê ew li ser asoya bakur re dertê. Ew ji paralel 51° jêrtir ne dîtbar e. Loma li Antarktîka û Amerîkaya Başûr xwiya nabe.
Ew bi stêrên Teyr a di komstêra Eylo û Deneb a di komstêra Qû ve Sêgoşeya Havînî pêk tîne û Vega jî goşeyê jorê vê sêgoşeyê ye.
Frank Whittle
Sir Frank Whittle (1907 - 1996) efserekî hewayî yê brîtanî bû. Ew li Cambridge perwerde bû, ew çû Hêza Hewayî ya Brîtanî û dest bi lêkolîna xwe ya li ser pêşxistina motora jet kir.
Ji 1946-1948 Whittle di warê motorê de wekî şêwirmendê teknîkî yê dewletê xebitî. Di sîhsala sedsala bîstan de serketinek mezin a endezyariyê rû da, motora jet hate dahênandin, û ev dahênan bû sebeba veguheztina balafirê navgînek veguhastina bilez a di navbera parzemînên cîhanê de. Frank Whittle di Hêza Hewayî ya Keyanî ya Brîtanî de efserek bû û karîbû vê motora jetê di destpêka sihiyan de çêbike. Ew motorek e ku bi teoriya bertekê dixebite. Ger piston hewayê ji motorê paşde vekişand, dê balafir pêş de biçûya. This ev teorî di motorên jet de heya îro bi rengek berdewam dike. Pêvajoya pêsketina balafirê pêvajoyek domdar e ku hewaya ku ji motorê derdikeve lewheyên ku pistonê digerînin dişoxilîne, ji ber vê yekê piston dîsa hewa nû dikişîne. Jet di warê aboriya sotemeniyê û parastina perçên mekanîkî de ji balafira propeller çêtir tê hesibandin. Whittle di 1930-an de dahênana xwe patent kir. Di sala 1937-an de wî motora yekem çêkiribû û li Erdê hatibû ceribandin. Ji ber vê yekê, Brîtanya di cîhanê de bû yekemîn welatê ku xwediyê motorek jet e. Lê Hans von-ê Alman di heman demê de balafirek jet îcad kiribû û balafira wî di 1936-an de piştî zayînê yekem firîna xwe li Almanyayê kir. Dema ku balafira ezmûnî ya yekem a Brîtanî di 1938-an de firîna xweya yekem kir.
Frank Whittle di 1-ê Hezîrana 1907-an de, li Coventry, rojavayê Englandngilîztan, ji dayik bû, û piştî du hewildanên serneketî yên ku beşdarî Hêza Hewayî ya Keyanî bû ji ber nebûna bilindbûna xwe, wî di 1923 de ev bi dest xist, ku 5 sal şûnda bibe pîlot.
Wekî xwendekar, Whittle di dema teza xwe de destnîşan kir ku divê balafir li bilindahiyan bifirin, ku berxwedana hewayê lê kêm e, û ji bo ku bigihîjin vê bilindahiyê divê leza mezin pêk were, û ev e ger ku motorên rêkûpêk wê peyda nekin, ji ber vê yekê Whittle di hundurê banê hewa de fanek bikar anî da ku herikînek bilez a hewayê çêbike. Ji bo ku balafir zûtir û bi vexwarina sotemeniyê kêmtir beramberî motorek berepaş (motora piston) bide.
Di sala 1935-an de, Whittle piştgiriyek darayî peyda kir, û wî bi hevkariya Hêza Hewayî ya Keyanî ji bo motorê sêwiranek prototîp çêkir, lê encam dilşewat nebûn, ji ber vê yekê wî biryar da ku motorê bi rengek cûda çêbike, û di dawiya projeyê de di sala 1941-an de motor ji bo ceribandinê amade bû, ku firîna xweya yekem di 15-ê Tîrmehê de bike. sal Motora turbojetê bandora xwe, bi taybetî li USA, ku vê teknolojiyê bi dilgermî hembêz kiriye, bandoriya xwe îsbat kir. Whittle di sala 1948-an de bi pileya Albay Colonel teqawid bû, ku piştî demek kurt çû Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê da ku bibe profesor li Akademiya Behrê ya Dewletên Yekbûyî yên li Annapolis, û ew di 9-ê Tebaxa 1996-an de mir.
Asosat
Asosat televîzyoneke kurdî ya esmanî ye. Bi giranî bi zaravayê soranî û zimanê farisî weşanê dikê. Çend bernameyên bi kurmancî jî di kanala Asosatê de tên weşandin. Asosat bi taybetî ji bo rojhilatê Kurdistanê weşanê dikê. Ew ji başûrê Kurdistanê tê wêşandan.
Frekansa Asosatê
11604
Horizontal
27500
Apfeldorf
Apfeldorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Didanîs
Didanîs, gundekî girêdayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Sogilme
Sogilme xwarinekî bi bacanan tê çêkirin. Li Wêranşarê ev xwarin pir tê çêkirin.
Endezyariya kîmyayê
Endezyariya kîmyayê, Kîmendaze an kîmendazyarî tayekê endazyarîyê ye ko binemayên kîmyayê, fîzîkê, [Kîmendaze an kîmendazyarî tayekê endazyarîyê ye ko binemayên kîmyayê, fîzîkê, matematîkê û aborîyê ji bo berhemînan, terraguhartin û terraguhastina keristeyên kîmyayî û wizeyê dixebitîne. Kîmendazyar anko zanayê kîmendazeyê ji bo guhartina keristeyên kîmyayî, keristeyên xav, xaneyên zindî, hûrendamweran û wize anko enerjîyê ji bo reng û form û berhemên mifadêr pêvajoyên di astê mezin da dadirêje.
Kîmendazyar di gelek warên dariştin û xebitandina karxaneyan da pişikdar in, mîna silametî û êmnahîyê, helsengandina metirsîyan, dariştin û şirovekirina pêvajoyê, endazyarîya hevsarkirin anko kontrolkirinê, endazeya karvedanên kîmyayî, taybetmendîyên nijandin û avakirinê û rênumayîyên xebitandinê.
Koknasî
Li goreyê nivîsareka kovara zanistî ya Brîtanyayî, dibêje ko James Donnelly behsa wê dike ko li sala 1839 seba berhemînana gogirîktirşî anko Asîd Sulfurîkî navê kîmendazeyê hatîye. Lê her di wê nivîsarê da şerefa dahînana wî navî bi George Davis, şêwirmenê ingilîz, hatîye dan. Davîsî her weha ji bo damezirandina 'Civata Kîmendazyaran' jî bizav kirîye, lê li şûna wê navê wê civatê bû Civata Pîşesazîya Kîmyayî (1881) û Davîs bi xwe bû debîr anko sekreterê wê yê pêşîn. Lê ensîklopedîyayeka Amerîkayî xebitandina vê zarav anko termê vedigerrîne sala 1890ê. Kîmendaze an jî endazyarîya kîmyayî bi maneya xebitandina amûrên mekanîkî di pîşesazîya kîmyayî da piştî salên 1850an li Ingilistanê tiştekê belav bû. Li sala 1910ê, kîmendaze wekî pîşeyeka naskirî li Brîtanyayê û Amerîkayê belav bûbû.
Dîrok
Kîmendaze li ser bingehê kiryara yekîneyanî hat avakirin. Kiryara yekîneyanî çemk anko mefhûmeka bingehîn ya kîmendazeyê ye. Bawerîya pirranîya rayedaran ew e ko Davîsî çemka kiryara yekîneyanî dahîna. Wî li sala 1887ê, çend dersgotar li Xwandingeha Teknîkî ya Mançesterê (ko paştir bû parçeyek ji Zanîngeha Mançesterê pêşkêş kirin, ko wesa dihêt bawerkirin ko dersgotarên herî pêşîn di kîmendazeyê da bin. Sê salan berî dersgotarên Davîsî, Henry Edward Armstrong di xuleka kîmendazeyê da li Binkeyê Bajar û Pîşekarên Londonê (City and Guilds of London Institute) ders dida. Xula Armstrongî bi ser nekevt, hema ji ber wê ko ... derçûyên wê xulê bi dilê kardaran nebûn. Kardarên wê demê zêdetir ji kîmyanasan û endazyarên mekanîkê hez dikir. Xulên kîmendazeyê li Bingehê Teknolojîyê yê Masaçûsetê (MIT) li Amerîkayê, Zanînkoma Owensê (Owens College) li Mançesterê û li Zanînkoma Zanîngehî ya Londonê tûşî wê arêşeyê bûn. Li destpêka 1888ê, Lewis Nortonî li MITyê dest bi xula yekê ya kîmendazeyê li Amerîkayê kir. Xula Nortonî hevdem û hevrengî xula Armstrongî bû. Her du xulan bi sanahî babetên kîmyayê û endazyarîyê digel nitilandin anko dîzayna berheman tev li hev dikirin.
Sipîdare Armede
Sipîdare Armede gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Oştoryan
Oştoryan, navê yek ji bajarên li parêzgeha Luristanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Mûdûrge
Mûdûrge gundekî bi ser navçeya Erzîromê ve ye.
Jettingen (Baden-Württemberg)
Jettingen bajarokekî navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Jens Galschiøt
Jens Galschiøt le rojî (4.6.1954)da le (frîdrîkissund) ledayk buwe, ew xwêndinî plêt û nexşesazî asingerî le xwêndingay kargey pollayînî keştîsazî şarî odense le sallî (1973)da tewawkirduwe. Ew her lexoyewe le pîşge (werşe)î xoy le şarî odense ke le sallî (1985)da daymezranduwe, fêrî asingerî zîw û peykertaşî buwe. Pîşgey karî hunerî gelsişot pêkdêt le bronizdarriştin, pêşangay naw holl, pîşge û baxêkî pirr le peyker. Yenis gelsişot, hunermendêkî zor wirdbîne ke le herdû bwarî hunerî damezrandin (hunerî bestin û danan) û hunerî ser şeqam kar dekat, ke peyweste be peykertaşî komellayetî, sumbolîzm û hunerî nwê. Yenis gelsişot beşêweyekî binçîneyî kardekat lepênaw rûberrûbûnewey nadadperwerî cîhanî bewey ke peykerekanî lew şwên û gorrepanane lenaw şare gewrekan le seranserî cîhan dadenêt. Zorbey zorî peykerekanî le broniz û be kereste û samanî xoy drust dekat. Yenis gelsişot zor car behoy (AIDOH)ewe be cîhan nasênrawe behoy xopîşandanekan ke lekatî bone gewrekan encam dedrên. Lekatî bestinî kobûnewey lutkey keşuhewa le kopinhawn le sallî (2009)da, yenis gelsişot peykerêkî dana benawî manewe bo qellewekane (Survival of the Fattest) ke letek perî derya (perîye bçûkekey derya) dayna. Gelsişot damezrawey peykerî le zor cêgada drust kirduwe bo nmûne damezrandinî peykerî (bogenî naxî nawewem) ke kêşekey 22 tone, le sallî (1993)da peykerî (hunerî nayasayî ser şeqam) le ewrupa, peykerî (stûnî şermezarî) le hong kong, meksîko û berazîl. Peykerî (marşî birsêtî) le sallî (2002), peykerî (benawî xwa) le sallî (2006), peykerî (rengî pirteqallê) le sallî (2008). Peykerî (demargîrî ayînî) le sallanî (2011-2012).
Pîşge
Esklû Mihemedhesenlû
Esklû Mihemedhesenlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Jens Galschiøt
Prroje gewrekan/komelle peykerekan
Kokon (Cocoon): (1992): çwar metir berze û dwanze metir tîrekeyetî, peykereke le (22) qellxanî asnî jengdar be demuçawî bronzî ke lenaw pollakeda derdekewn pêkhatuwe. Em peykere bo yekem car lenaw hollî hunerî nêwdewlletî le pêşangay nêwdewlletî (expo92) le sîvîla le îspanya pîşan dra. .
Bogenî naxî nawewem: (1993): peykerêkî çîmentoye û berzîyekey (230) santîmetre. Bîst û dû peyker beşêweyekî nayasayî le jûrî fermî şarekanî ewrupa lemawey dû rojda danran, wek xopîşandanî hunerî ser şeqam ke cext dekatewe leser geşekirdnî napakî le ewrupa.[hittp://en.wikipedia.org/wiki/Miy_inner_beast Miy inner Beast].
Sêgoşeya havînê
Sêgoşeya havînê sêgoşeyeke ji hêla sê stêrên bişewqên li nîvqada bakura ezmên, xwiya dibe ye. Ew wek kemera Oryonê ne komstêrek e, lê ji ber ew tavilê bala merîv dikişîne û di demên havînê de li nava ezmên, di ser serê merîv re xwiya dibe wek sêgoşeya havînê tê bi nav kirin. Ew sê stêrên di nav geştirîn stêrên ezmana şev de pêktê. Wê lomê, hema dûv roçûna re, dema tarîya şevê nûnû belav dibe xwiya dibe. Ew sê stêrên ku vî şiklî pêktînin ev in:
Jens Galschiøt
Şazadey bçûk (1995).
Beheşt, peristgay xeybîyekan (Eliysium, The Occult Temple) (1995): peykerêkî (500) metir dûcaye betewawî darrêjrawe û bo ewe bekar hatuwe ta şano/mosîqa û hellperrkêy elîsyom-î têda pêşkeş bikrêt. .
Mirdnêkî bêdeng (1995): hunerêkî şanoyî ser şeqame be hellwasînî (750) bûkelle (bûke şûşe) û dabeşkirdnî (13.000.000) parçe parey kaxez lekatî kobûnewey lutkey komellayetî (ser be netewe yekgirtuwekan) le şarî kopinhawn le sallî (1995).
Lawî naw şûşe (1997): peykerêke berzîyekey (3,5) metir û tîrekey (15) metre. Damezrandinî berhemêkî hunerîye û leberdem şarewanî kopinhawn danrawe, ke şeş perdax hellgirî pirr le aw (weku corêk le kemolley şûşeyî taqîge) ke têkrra şeş laşey mrov degrête xo (le slîkon drust krawe) – damezrandneke grrutînêkî da be barudoxî derûnî gencan le kopinhawn.
Zewî jehrawîye: (1997): 20.000 metir dûcaye. Peykereke damezrandinî berhemêkî hunerîye ke (2500) xaçî spîye û le şarî odense danrawe. Weku wêneyekî katî (500) xwêndkarî amadeyî bîruboçûnî xoyan derbrrîwe sebaret be çonyetî bepîrewe çûnyan bo rûberrûbûnewey kêşe jîngeyyekan. .
Peyamber: (2000): peykereke (5) metir berze û peykerêkî kanzayî (mis)e ke brîtîye le peykerî jne peyamberêk ke palltoyekî bêqollî leberkirduwe le piştyewe texteyekî prrişingdar ke be kompîwter kontroll krawe danrawe. Peykereke weku peykerêkî serekî lejêr nawî kempînî benaw yobîlî (2000) le danmark beşdarî kird le xopîşandanekanî bankî cîhanî le prag û le berdem dergay serekî kobûnewey lutkey keşuhewa le kopinhawn (kop 15) danra.
Dwayîn bêdengî: (2001), 12×6 metir kanza û dar. Sînografîyek bo şanogerîyek le şanoy (brutalya) we (conasan pawl kuk) sebaret be (tîd kazçînsikî) nasraw be (one bomber). Êsta weku sekoyekî şano bekardêt le pîşgey gelsişot. .
Azadî bo pîskirdin: (2002). Damezrandinî peykerêkî azadî sîgar bedeste û berzîyekey (6) metre, ke giftugoy hênaye arawe sebaret be têgeyiştnî wllatanî rojawayî bo têgeyiştin le manay azadî. Em damezrawe peykerîye bekar hênrawe le dyardekanî jîngeyî le danmark, loksimborg, rostok, suyd û heta dwayî.
Manewe bo qellewekane (2002): peykerêkî kanzayye berzîyekey (3) metir û pêkhatuwe le şêwey jnêkî qellew (custîtya) ke leser şanî pyawêk danîştuwe.[hittp://en.wikipedia.org/wiki/Survival_of_the_Fattest_(sculpture) Survival of the Fattest]
Marşî birsêtî, (2002): damezrawêkî hunerîye û pêkhatuwe le (27) mindallî birsî kraw be berzayî (170) santîmetir le kanza, ke beşdarî pêkrawe le derbrrînî bîrurra we pêşangakan le zor şwênî cîhanda.[hittp://en.wikipedia.org/wiki/The_hunger_marcih The hunger marcih] Kabus: (2002), 20×20 metre. Nmayşêkî hunerî pêkhatû le sedan peyker le nêwanyada ke (fînrîsulve) ke gulley agrî be berzî (8) metir frrêdeda, ke bîrokekey le nexşesazî hîtler (albêrt spêr) û le gutarî (martin loser kîng) benawî (min xewnêkim heye) wergirtuwe. Em kare hunerîye le fêstvallî xoskîle le (2005) û le şwênekanî dîkey danmark pêşkeş kra. .
Çîrrokî çalleke (2005): peykerêkî gewrey (ho. Sî. Endersin)e, ke le gorrepanî şarewanî odense (2005-2011) danra. Peykereke le lengergey odense le sallî (2011)da nqum kra weku narrezayî derbrrînêk djî şarewanî odense.