cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qelencux, Gimgim
Aborî
Aboriya Qelencuxê bi giranî li ser xwedîkirina ajalên malê û alîkariyên koçberbûyan e. Lewra ji ber şer û xizaniyê, şêniyên vê gundê jî mecbûr mane bar bikin an bo xebatê herin bajarên Tirkiyeyê. Gundî ji girtina masiyan û firotina wan jî pere qezenc dikin.
George Boole
George Boole ( – ) matematîknas û fîlozofê Brîtaniyayî ye. Wî Cebra Bûlî vedîtîye ko bingehê hemî hijmartinên komputerî yên nûjen e. Ji ber vê yekê, Bûl wekî yek ji damezirînerên zanistê komputerî dihêt niyasîn, herçind e ko li dema jiyana wî komputer nebûn.
Felsefeya îslamê
Tesewif
Piştî van, fîlozofê mezin Xezalî (1058-1111) ku ekolekê di tesewifê de danîye çendî ku serê pêşî li ser rêbaza Îbn Sîna ya eflatûniya nû demekê domandîye jî heya ku mamosteyê wî Ciwîniyê (m. 1085) serekê Medreseya nizamiye miriye ku Hamid ketîye cihê wî û bûye berpisîyarê Medreseya Nîzamiye. Xezalî 5 salan serektîya Mederesê kiriye, lê dû re piştî kuştina Nîzam el-Milk ji hêla îsmaîlîyan/batinîyan ve û mirina mezinê wî Melikşah jî êdî wî hêdî hêdî dest ji dersdanê berdaye. Gava Xezalî dest ji dersdanê berdaye û vale maye di demeke kin de li ser pirsa hiş/aqil, zanîn û bawerîyê/yeqîniyê pê re hinek şik û guman peyda bûne. Di wê demê de ew nêzî çend mehan bêmane li derûdoran geriyaye, lê di pey de ji nedî ve li gorî serpêhatiyên wî ji canibê Xwedê ve bawerî û ewleyiyek ketîye dilê wî û pê re jî hinek ramanên ji yên berê cuda ketine serê wî. Piştî hingê ew dijî eflatûnîya nû nêrînên Aristo, Farabî û Îbn Sîna û peyrewên wan derketîye, li ser hinek dîtinên wan ew rexne kirine ku bi taybetî jî ev ramanên wan dijî nessa Quran û Hedîsê dîtine: Afirandina gerdûnê Sîfatên Kirdigar/Sani´/Xwedê Ezelîtîya zanînê Zanîna Xwedê hew kullî ye Înkarkirina heşra cesedan/laşan Li gorî Xezalî divê her ferezîye û ramanên ku di felsefe, tesewif û kelamê de bêne danîn divê li gorî pîvanên nesa Quran û Hedîsên sehîh/rastîn bin.[60] Ji xwe Mela jî di honraweyeke xwe de vê yekê destnîşan dike: ´Aşiqê meselexwahî were em muftiyê ´işq în Destekî sunnet e tê da di yekî nessê kitab e Ey dost ger tu evîndarekî pirsiyarîxwazê ser çaresiya gelş û zehmetiyên evînê û zanîna wê û arezûmendê diyarkirina rê û dirbên wê yên eseyî û rast î, were pirsên xwe ji min bike ku ez miftiyê vebuhtîkirî ji bo bersiva çareseriya gelşên evînê me. Çunkî di destekî min de hedîsên pêxember (e. s.) in û di yekî de jî deqên Qur`an û ayetên wê ne (ku ez di fitû û bersivên xwe de xwe didim ser wan). Yek ji dijraberên Xezalî li ser rexneyên wî li fîlozofên berî xwe mîna Îbn Sîna û yên din Fexredîn Razî (1149-1209) ye ku di pirsa dijîtîya nessê de cewaba Xezalî dide, lê di biwara sidûrê de jî ew dijî nêrîna Îbn Sîna derdikeve ku di gelek warên din de jî pê re hemfikir e.
Herweha di vê navê de divê Ibn Tufeyl (m. 1185) û hemşerîyê wî Îbn Ruşdê Qurtubî Averroes (1126-1198) jî neyên jibîrkirin ku evê dawî rexne li Îbn Sîna û Eflatûniyên Nû yên ereb digire. Li gorî wî Ibn Sîna û Eflatûniyên Nû baş di ramanên Arîsto û Plato de negihane û ew bi şaşî mane kirine. Çendî ku wî bi xwe jî felsefeya rojava ya Aristoyî û Eflatûnîya nû parastîye û gelek berhem ji fîlozofên ewrûpî bi taybetî jî ji Aristoteles û Platon/Eflatûn wergerandine erebî.
Yek ji peyrewê rêbaza Îbn Sîna ya îşraqî Şihabedînê Suhrewerdî (1191) bû ku li Helebê bûye û navdarê bi Kuştîyê Şehîd e. Şemsedînê Şehrezûrî (m. 1281) ku gelek berhemên wî ji farisî wergerandîne, diyar dike ku wî du hikmet: yê zewqî/xweşî û yê lêkolînî pêkve civandiye. Ew di dîtina xwe ya îşraqî de wacib ul-wicûdê diparêze û rexne li dîtina Ibn Sîna ya wicûd el-Wacibî dike. Bingehê felsefeya îşraqî ”zanîna nûrê/rohnîyê” ye ku gelek fîlozofên pêşî mîna Platon, Hermes, Empedeqlus, Phisagorus, Aristo û yên din li rojava û Camasif, Zerduşt û yên din li rojhilat parastine.
Di biwara evîna tesewifî de piştî Hellac û Îbn Sîna, yê ku berî serdema Mela ew bi awayekî bi rêkûpêk parastîye, Îbn Erebî ye ku evînê mercekî çêtirîn yê tesewifê dîtiye. Herweha ew di biwara wehdetê de jî li pey dîtina Xezalî çûye, lê dema ew bi evînê re jî gihandîye hingê rêbaza Wehdet el-wicûdê jî ku berê Hellac û Bestamî destnîşan kiribûn parastîye û weke bavê Wehedet el-Wicûdê hatîye dîtin. Herweha têgeha wî ya insanê kamil ku Xwedê ew di şeklê xwe de afirandîye, vedigere ser ramana Mensûr Xelac ku dewreke sereke di xebata ser pêwendîyên Xwedê û merivan de digire. Li nik Îbn Erebî xwdayî û merivî ne du siruştîyên dijî hev in, lê belkî li nik mertebeya hebûnê ew du rûyên taybetmendî yên diyarbûnê ne. Lahûtî rûyê derûnî yê herhebûyî ye û nasûtî jî bergîdana rûyê zahirî yê hebûyî ye ku hadis/peydabûyî ye.
Divê li vê derê di biwara wehdet el-Wicûdê de li ser Baba Tahirê Uryan (935-1010) jî bê rawestan ku yek ji şair û mitesewifê Wehdet ul-Wicûd parêz yên pêşî ye. Ew li Hemedana rojhilatê Kurdistanê hatîye dinê û di serdema desthilatdarîya deylemî û ya kakewîyên pey wan de ku heya sala 435/1043an li Hemedanê hikim kiribûn, jîyaye. Wî helbestên xwe bi zaravayê lûrî û goranî nivîsîye ku tê de tesewifa Ehlê Heq/Yarsanî bikar aniye û wehdet el-Wicûdê parastîye û piştgirîya Xelacê Mensûr kiriye.
Piştî van jî divê li ser heraniyê mezin î navdar Îbn Teymiye (1263-1327) jî bê rawestan ku yek ji rexnegirê fîlozof, mentiqî û kelamîyan bû. Li gorî wî wan bi minaqeşe û gutûbêjên xwe nikaribûye tiştekî sererast bikin û li ser ramanekê bibin yek. Ji ber vê jî wî hew bi ayatên Quranê girtîye û ji bo hemî tiştî ew pêşniyaz kirine ku ger weha bê kirin hingê tu dijberî û cudahî dê nemîne.
Çendî ku hê di dawiya serdema zengîyan û destpêka ya Eyûbiyan de jî avakirina xankahan dest pê kiribû û xankahên pêşî jî li Şamê ji hêla Nûredîn Mehmûd Zengî ve û li Misrê jî ji hêla Selahedînê Eyûbî ve hatibûn avakirin[68] jî lê piştî Ibn Erebî û heya radeyekê peyrewên wî yên mîna Konevî û yên din, êdî tesewif bi temamî ketiye xankah û dergahên terîqetê û vê jî bi terîqeta Qadirî ya Ebdulqadirê Geylanî (m. 1166) dest pê kirîye ku di sedsala 9an de ji Hindê û Mexribê/Fasê hêdî hêdî ketibû nav civaka îslamê.
Herweha terîqeta Rufa´î ya Ehmed Rufa´î (1175), terîqta Neqşebendî ku li ser navê Behaedîn Nexşebendî (1318-1389)[69] belav bûye, lê danerê wê yê rastî Yûsuf Hemedanîyê (1140) kurd e ku jê gihaye şagirdê wî Ebdulxaliqê Xujdewanî (m. 1189), lê dû re bi awayekî derbasî ser navê Nexşebendî bûye. Digel ya Ehmed Yesewîyê (1166) tirk yê xelîfeyê Yûsuf Hemedanîyê navbihurî ku hevdemê Gujdewanî bû û yên hêla Hind û Pakistanê yên mîna Ferxaniyê Hindî (m. 1235), Bextiyar Kakî/Kakeyî (m.1265), Ehrarîyê Neqşebendî (m. 1490) û gelekên din ku hejmara wan bi sedan in.
Piştî Îbn Teymiye û xirecira navbera fîlozof û kelamîyan ku sedsala 13em û 14em êdî giranî ketibû destê kelamîyan û felsefe û tesewifê cihê xwe ji terîqetê re hiştibû. Ji nav kelamîyên herdu sedsalên jorîn meriv dikare navên vanên jêrîn bide: Hafizidîn Nesefî (m. 1301 yan jî 1310), Ibn Xeldûnê (1332-1406) ku çendî li ser kelam û felsefê xebitiye jî lê hê bêhtir di nav koma tarîxnasan de bi navûdeng bûye, ´Adudedîn Îcî (m. 1355), Sa´dedîn Teftezanî (m. 1390) ku şerhek li ser kitêba Necmedîn Nesefî (m. 1142) ya eqîdeyê/kelamê nivîsîye. Ji bo sedsala 15an jî meriv dikare navên Senûsî (m. 1490), ed-Dewanî (m. 1501), Berqelî (m. 1573) ku hevdemê Mela ye, Siyelkûtî (m. 1657) û Bacûrî (m. 1860) bide.
Bêguman di nav mitesewifên şair de divê behsa kesên mîna Sadîyê Şîrazî (1184-1292), Hafizê Şîrazî (1325-1389-90), Camî (m. 1492) Fizûlî bike ku piştî wan jî êdî dor tê ser Melayê Cizîrî (1570-1640), Ehmedê Xanî (1650-1707), Feqiyê Teyran (1590-1660 yan jî 1563-1660), Bateyî (1417/1491 yan jî 1680-1760) û yên din. [71] Sembolên evînê di şi´rên şairên îranî de jî heman yên Mela ne, ji bilî Mem û Zînê
Piştî van ku êdî siyaset ketiye nav terîqetê, çendî ku ne şair be jî divê ji hêla terîqet û tesewifê ve Ehmed Sindiyê (1564-1624) navdarê bi Îmamê Rebanîyê nexşebendî ku xwe weke mucedidê hezarê duyem daye nasîn û ji dêla Wehdet el-wicûdê ve Wehdet eş-şihûdê pêşnîyaz kirîye, yekî girîng e di terîqetê de. Ew hevdemê Melayê Cizîrî bûye û ji bo Wehdeta Wicûdê rexne li Îbn Erebî girtîye. Herweha Ekberî (1556-1605) jî ku hemdemê wî bûye nêzî du sed sal dû re jî Mewlana Xalidê Şehrezorî yê Zilcenaheyn ku hem terîqata Qadirî û hem jî ya Neqşebendî temsîl dikir weke micedidê sedsala 18emîn hatiye dîtin.
Çiftliga Xanimê
Çifliga Xanimê, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Indila
Indila (27ê hezîrana 1984an, Parîs) navê wê yê rastî Adila Sedraïa awaznivîs û stranbêjeke navdar a fransî ye.
Jînenîgarî
Wê got ku ew ji stranbêjiyê hez dikir dema ku ew wekî rêwîtiyek geştiyarî dixebitî, lê ew nikaribû derfet bibîne ku bi muzîkê re mijûl bibe. Wê her wiha diyar kir ku bavê wê bi eslê xwe cezayîrî ye û dayika wê jî bi eslê xwe hindî, kamboçkî û misrî ye
Indila diyar kir ku ew di bin bandora Michael Jackson, Concha Buika, Ismaël Lô, Jacques Brel û stranbêjê hindî Lata Mangeshkar de maye. Indila anî ziman ku ew xwe wekî "zarokek Erdê" destnîşan dike û stranên xwe bi fransî, îngîlîzî û carinan jî bi zimanê hindî dibêje.
1899
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Elî Kera
Elî Kera, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Wickenrodt
Wickenrodt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Olivia
Olivia Theresa Longott (jdb. 15ê sibatê 1981, Brooklyn, New York City, NY), hunermenda R&B ya amerîkî ye. Navê wê yê rast Olivia Longott e. Ji salê 2003 de ew endamê G Unit bû. Ji destpêkê salê 2007 de Olivia ji G Unit derketiye.
Cîhan
Olivia di reşemiyê 1981 de bû dota bavekî jamaîkî û dayîkeke hindî. Ew li Brooklyn (New York City, NY) hate dinê. Malbatê wê paşê hate Jamaica (Queens, New York City, NY). Li wir di koroya dêrê de Olivia dest bi gotina stranan kir.
Kar
Karê Olivia di salê 1999an de dest pê kir, wê demê ew peymanek bi labela J Records li cem Clive Davis çêkir. Di salê 2001ê de albûmê wê yê yekem derket, Olivia. Ji ber ko ew albûm ne pir baş bû û ne pir hate firotin, peymanê Olivia bi J Records hate xerekirin.
Di salê 2003 da Olivia çû G Unit. Mera wê kanî li ser albûmê G Unit yê yekem Beg for Mercy û li albûmê 50 Cent, The Massacre bîstiba. Ji ber ko wê serkeftinê wê ji çêbû, bi stranê Candy Shop (50 Cent feat. Olivia; The Massacre). Ew strane di adarê 2005 Almanya, Awistriya, Swîsre û DYA da li cihê yekê bû.
Rodez
Rodez, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Démouville
Démouville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Endazyarê deng
Endazyarê deng (bi îngilîzî audio engineer  ) Kesê ku alîkariya tomarkirina stranek ê an albûm ekê dike. Kar li ser guhertinan an lêzêdekirina bandoran wekhevkirina dengan, û tevlihevkirinê dike. Endezyarên deng gelek caran di dema tomarkirinê de guh didin aliyên teknîkî, bo nimûne, ew ji cihê mîkrofonan û dûrbûna dengbêjan ji mîkrofonan û hemû ew kara dihên kirin ew jê berpirsiyar in.
1890
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Santiago Cabrera
Santiago Cabrera ( jdb. 5'ê gulana 1978 li Karakas, Venezuela ) lîstikvanekî jî Şîle ye.
Sê Bira
Girêder
Facebook
Santiago Cabrera
Jiyana berê
Santiago Cabrera li Karakasê wek zarokê  navîn dayîk bû. Bavê wî dîplomateke şîleyan bû. Santiago bi taybetî li Îngilistanê ema lê li Romanya, Toronto û Madrîdê de jî mezin bû. Dema ku ew 15 salî bû malbatê wê vedigeriya li Şîleyê. Ew dibistana bilind de serkêşê tîma goglingê bû, dema mamosteyên vî ew daharandin despê lîstikvaniyê kir. Di dema perwerdehiya xwe ya sê salan de li Drama Center London, Cabrera di hilberên The Madras House, A Month in the Country, Napoli Milionaria, Britannicus, The Dutch Courtesan, The Strangeness of Other, Three Birds Alighting on a Field, karekterê sernavê di The Last Days of Don Juan de lîst.
Lîsteya radyoyên kurdî
Îstgehên Radyoyên Kurdî
Kurd di radyoyê de cihê xwe bi radyoyên Tehran û Êrîvan girtibûn ku hin jî weşanê wan berdewam dike. Niha Başûrê Kurdistanê li ser pêla FM gelek îstgehên radyoyên kurdî heye. Li bakûrê Kurdistanê hin radyoyên herêmî jî, wekî Gün Radyo, weşana kurdî dikin. Radyo hene ku li Ewropayê û ser înternetê jî weşan dikin. Her wiha radyoyê fermî ya DYA'a VOA (Dengê Amerîka) de beşa kurdî jî heye.
Radyoyên Başûrê
weşan dike. weşan dike.
Financial Times
Financial Times, rojnameya brîtanî ku piranî girêdanîyê dide aborî û jîyane karmend a. Rojene derdikeve. Girêdayî koma çapemeni ya rojneme amerîkî ya "The Wall Street Journal" a. Di sala 1888an de ji aliyê James Sheridan û birayê wî ve tê gotin ku dest bi weşanê kirîyê.
Telefona destan
Telefona destan, telefona gerok an telefona beriyê an jî mobîl (mobayl) coreyekê amîrên elektronîkî yê sivike ko mirov dikarit bi xwe ra bibit û ji bo peywendîkirinê bikarbiînit. Bil ji karê veguhastina dengî ko telefoneka edetî jî dikit, telefonên gerokên niha bikardihên gelek karên dî yên mîna xizmatkariya peyama kurt (XPK) anko SMS jibo peyamhinartina nivîskî, eposte, bikaranîna înternêtê, û xizmetkariya peyamên çendnavgînî (XPÇ) anko MMS jibo şandina wîne û vîdyoan dikit. Piraniya telefonên gerok peywediyê bi toreka şaneyî ya bingehên telefonan dikin. Ev tor jî danûstandinê digel tora telefonên kilîlkirî yên giştî anko Public Switched Telephone Network dikit (tenê telefona heyvokan wiha nîne).
Elî Bîskê
Elî Bîskê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Helmstadt
Helmstadt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Le Thieulin
Le Thieulin, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Gog
Gog an jî tal navê pêlîstokek glover û bi hewayê dagirtî ye. Herwekî gogên nedagirtî jî tên bikaranîn. Alaveke girîng ê werzişê û pêlîstokek zarokan e.
Pirranî ji plastîk, çerm û hilberînên nûjen ên kîmyayî tên çêkirin. Li Kurdistanê gelek cureyên lîstikê hene ku bi gogê tên lîstin. Dîsa gelek lîstikên zarokan jî bi gogê ne. Li Kurdistanê pirranî gog ji parçeyên nebikêr ên kulavan, hirî û çatan tên çêkirin.
Gogên lîstikê
Gogên lîstikê pirê caran rengareng in û bi motîvên curbecûr hatine rengkirin, carcaran yekrengî ne. Ji aliyê mezinbûnê ne li gor normekî ne û bi gelek awayan hene.
Kurdên Belûçistanê
Kurdên Belûçistanê komeke diyasporaya kurdan a dîrokî li welatê belûçiyan e.
Kurdên Xaşê
Hatina yekem a kurdan li Belûçistanê (a Îranê) digîhe heyama desthelatiya Şah Ebasê Yekê li Îranê. Ewî di çarçoveya siyasete xwe ya parandina êl û eşîrên xetere û yên ku zor hatibûne kontrolkirin, hin bavikên kurdan li serheda Belûçistanê bicîhkiriye. Li vê derê kurd cîhen cografî yên stratejîk, herwiha dedora serekaniya avê ya tekane li Kohî Taftan (Çiyayên Taftan) û deşta fireh a Xaşê zeft dikin. Zêde nakişîne ku kurd li herêmê dibin faktorek desthelat a feodalî, ji ber ku malbatên kurdan hemî yên şervanên pêhesî bûne. Li herêmê komên biçûk ên nîvkoçer lib û lib dikevin bin bandora malbatên kurd. Vana bi alîkariya Sefewiyan, bi sîstema reiya (gûran) ve li ser herêma Xaşê hukm dikin. Desthelata malbatên kurdan ên ku ji aliyê belûçan ve wek hakomat û ji aliyê farisan ve wek serdarên serhedê hatine binavkirin, bi sîstema mîrneşînî heya 1880an li Xaşê berdewam dike. Li vê hakomata (hikumet) mîrneşînî hakomekî (hekîm) bi piştgiriya bavika xwe (hakomzat) û hin eşîrên belûçan ve serwerî kiriye.
Serdarên Serhedê (hikumeta kurdan)
Ji vir şûnda mîrneşîna hakoman li sê milan belav dibe:
Kurdên Bampûrê
Pêla hatina duyem a kurdan li Belûçistanê di beramberiya hilweşandina dewleta Zend de ye. Litf Elî Xanê Zend ji destê Aẍa Mihemed Qecer bi çend bavikên kurdan ve direve bajarê Bamê. Ew bavik bapîrên kurdên ku îroyî li navçeya Îranşar, gundistana Bampûrê dijîn e. Evana yên ku di sala 1794an dane pey Litf Elî Xanê Zend û hatine devera Bamê, ji wir jî diçin li gundistana îroyî li Bampûrê akincîh dibin.
Zewaca hevzayendan li Danîmarkayê
Zewaca hevzayendan li Danîmarkayê di 15ê hezîrana 2012an de hat pejirandin. Pêşnûmaya qanûnê ya bi qala zewaca hevzayendan dikir, hikûmeta Thorning-Schmidt di 7ê hezîrana 2012an de ji aliyê parlementoya Denmarkê ve hat pejirandin û piştî xanedan jî li 12ê hezîranê pesend kir. Qanûnên qala zewaca hevzayendan tene Denmarkê bandor dike. Grönland û Giravên Faroe ji vê qanûnan azad bûn. Grönland di 1ê cotmeha 2015an de zewaca hevzayendan pejirand. Li Giravên Faroe pevratiya welatî derbasdar e.
Ji 1989an vir ve li Danîmarkayê pevratiya welatî(registreret partnerskab) bo hevzayendan dihat qeydkirin ku li dinyayê ev cara yekemin bû. Ji pejirandina qanûna zewaca hevzayendan, pevratiya welatî ya tê qeydkirin ji qanûnê hat rakirin. Kesên ku pevratiya welatî kirine jî ketin statuya “zewicî”
Cil û bergên beysbolê
Cil û bergên beysbolê, cilên ku lîstikvanên beysbolê di dema lîstikan de li xwe dikin. Ew vê yekê dikin da ku nîşan bidin kîjan du tîmên beysbolê ku ew ji bo lîstin. Piraniya cil û bergên beysbolê xwedan nav û hejmarên yekgirtî yên lîstikvanên ku wan li deverek yekalî li wan dikin, dikin. Nav û hejmarên yekalî bi gelemperî li ser piştan hene ku lîstikvanên cûda ji hevûdu re vedibêjin. Shirtirûşên Baseball, pantik, pêlav, sok, kap û helmet beşek ji uniforms in. Players her weha gloveyê dikin, lê ew ne beşek yekgirtî têne hesibandin, ji ber ku lîstikvan dikarin destika xwe hilbijêrin. Piraniya cil û bergan xwedî logoyan û rengên cûda hene da ku bêjin ka kîjan tîmê kî ye.
Cil û bergê beysbolê yekem car di 1800an de ji hêla New York Knickerbockers Baseball Club ve hatin cil kirin. Cilên wan ji pantorên şîn, xalîçeyên spî yên flanel û kapikên stûr hebûn. Ji hingê ve, heya unîformê gelek guhertin derbas kirin. Zêdetir tiştên hêja, raman, û gelek çêtirkirinên din çêdibûn û di van salan de li ser van cilan zêde bûn. Herweha şêwaza wan jî, piçûktir bi demê re, guherî.
Xuliqî
Di 4ê nîsana 1849an de, New York Knickerbockers bû tîma pêşîn ku karanîna cil û bergên beysbolê kir. Di 1882an de, rengên cûda yên ku nîşanî cîhên cihêreng ên cûda yên her player hebû, li ser cil û bergên nû hat zêdekirin (kincê ku lingê û parçeya jêrîn ya lingê vedigire). Di 1888 û 1889an de, Detroit Wolverines û Washington of the National League and the Brooklyn Bridesgrooms of the Association of America Ji 1900an ve, hemî lîstikvanên tîmên Major League Baseball cil û bergên beysbolê bi kar anîn.
Cil û bergên mal û rê
Di dawiya sedsala 19an de, tîmên beysbolê dest bi wergirtina du cil û bergên cûda kirin. Wan dema ku ew di stadyuma xwe ya beysbolê de lîstin yek yeko yeko (dema ku ew di stadyuma beysbolê xwe de lîstin "(navê" lîstikên malê "," li malê lîst ") û ya din dema ku ew li stadyuma beysbolê base ya tîmê din lîstin (" lîstikên dûr an rê "," lîstina li ser rê ")). Ev normal bû ku meriv cilê spî li malê bikire û rengê kesk, tarî ya tarî, an rengên reş li ser rê be. Di sala 1907an de, Brooklyn Superbas ji bo cil û bergên rêça wan ji xwe re modelek şîn bikar anî. New York Giants pişt re wekheviyek hema hema heman rengî bi karanîna Brooklyn Superbas a ku di cil û bergê rêwîtiya wan de bikar tîne bikar anîn.
Di 1916an de, li ser cil û bergê Giants, gelek xetên xalîçeyî reng dida wan rengê rengê tartan. Di vê demê de, rengek din a rengê rengek rengîn a tarî ya tarî an reş bi spî bû. Di sala 1963an de, Charles O. Finley li unîversîteyên navgîn û rêçikê li Kansas City Athletics guherî. Ew di rengên zêr û kesk hatin guhertin. Di salên 1970an de, hin tîm ji bo cil û bergên rê riya xwe şîn-tarî bikar anîn.
Qeregoz, Meledî
Qeregoz, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Plazmaya xwînê
Plazmaya xwînê an jî plazma, şileyek bi rengê zer e.
Xirokên sor, xirokên spî û perikên xwînê di nav vê şileya zerokî de tên veguhaztin. %55ê xwînê ji plazmayê pêk tê. Ji bilî xaneyên xwînê, plazma gelek madeyên din jî lixwe digire. Proteîn, dijeten, asîdên amînî, glukoz, asîdên çewrî, xwê, îyon, hormon, vîtamîn, av û madeyên paşmayî, yên wekî karbona dîoksîd, amonyak û ure, madeyên serekê yên nav plazmayê ne.
%90ê plazmayê av e. Ava plazmayê li dîwarê rûviyan ji nav xurekan tê mijandin û tevlê xwînê dibe. Hinek ava plazmayê jî di nav xaneyan de piştê reaksiyonên kîmyayî, wekî madeya paşmayî çê dibe û tevlê xwînê dibe. Ji bilî avê %7ê plazmayê ji proteînan pêk tê. Hinek ji van proteînan her tim di nav plazmayê de digerin û wekî proteînên plazmayê tên navkirin.
Rêjeya pH ya xwînê bi proteînên plazmayê ve tê rêkxistin. Albumîn, globulîn û fîbrînojen proteînên sereke yên plazmayê ne. Di nava plazmayê de proteîna herî zêde albumîn e. Albumîn di kezebê de tê çêkirin. Albumîn pestoya navbera xwînê û şaneyan rêk dixe. Herwisa di nav xwînê de veguhaztina asîdên çewrî, vîtamîna D, hormona tîroksînê jî bi navbeynkariya albumîn pêk tê. Îyonên metalên wekî sodyum, potasyum û kalsiyumê jî di nav xwînê de bi navbeynkariya albumîn tê veguhaztin.
Di nav plazmayê de sê corên proteîna globulîn heye. Globulîna Alfa û ya Beta di kezebê de tê çêkirin. Karê serekê yê van proteînan rêkxistina pestoya osmozî ya xwînê ye. Herwisa globulîna Alfa û Beta jî mîna proteîna albumîn, di nav xwînê de veguhaztina hesin, çewrî (lîpîd) û vîtamînên A, D, E û K pêk tînîn. Navê globulîna sêyem Gama globulîn, an jî îmunoglobulîn e. Ev proteîn di xaneyên lîmfosîta B de wekî dijaten tên çêkirin. Karê sereke ya globulîna gama rêkxistina bergiriya laş e.
Dijaten proteînên taybet in, ji bo bergiriya laş, ne yek lê gelek cor dîjaten hene. Heke laş tûşê hokarên nexweşîyê bibe, rêjeya dijatenan jî zêde dibe.
Ji proteînên plazmayê ya herî hindik proteîna fîbrînojen e. Fîbrînojen beşdariya kirdarî ya xwînmeyînê dike. Ev proteîn bi eslê xwe enzîmek neçalak e, dema xwînmeyîn rû dide, fîbrînojen çalak dibe û wekî fîbrîn bi nav dibe.
Diyarbekir (parêzgeh)
Amed, parêzgeheke Bakurê Kurdistanê ye. Serbajarê parêzgehê Amed e.
Plazmaya xwînê
Piştê herisînê, xurek ji rûvî derbasî nav xwînê dibe, xurekên herisî di nav plazmayê de bi gera xwînê belavê hemû şane û xaneyên laş dibin.
Heke ji nav plazmayê fîbrînojen were dûrxistin, serûm tê bîdestxistin. Ango plazmaya bêfîbrînojen wekî serûm tê navkirin.
Diyarbekir (parêzgeh)
Nav
Navê xwe ji êla Bekirî (diyarê bekirî) girtiye).
Navçe
Tevahiya gelhe herêmê 1.282.678 (1997) û 1.460.714 (2007)
Çiyayên herêmê
Qerejdax (1.919 m), Pîreceman (2.010 m), Mîhrap (2.100 m), Adem (2.100 m), Lîs (2.220 m), Suplis (2.280 m), Koz (2.283 m), Qirdîlek (2.350 m), Berbihîv (2.593 m), Andok (2.830 m)
Avraham Tehomî
Avraham Tehomî (jdb. 1903 li Odessa; m. 1990 li DYA) fermandar û damezrînerekî Irgûnê, yek ji kasayetiyên navdar ên têkoşîna siyonîzmê bû.
Diyarbekir (parêzgeh)
Deştên herêmê
Gewran (Erxenî, 15.000 hektar), Qerexan (nêzî Qerejdax, 10.000 hektar), Deşta Diyarbekirê (40.000 hektar), Kîka (navbera Çinar û Bismilê, 25.000 hektar), Behremkî (Bismil, 18.000 hektar) û ber û berê çemê Dîcle ve jî pir deştên biçûk hene.
Avraham Tehomî
Koçberî, ji Rûsyayê tê Filistînê
Bi navê "Silberg" sala 1903yê li Odessa, Rûsyayê tê jiyanê. Sala 1923yê bar dike Filistînê û navê Avraham Tehomî li xwe dike. Li Filistînê tevlî têkoşîna azadiya gelê cihû û bicihanîna armancên bîrdoziya siyonîzmê dibe. Dibe endamê partiya siyonîst-sosyalîst Hîstadrût û Haganayê.
Diyarbekir (parêzgeh)
Çem û behr
Çemê Dîcleyê, çemê herî mezin ê herêmê ye. Çemê Embarê, Batman (Qulp û Farqîn), Medya (Çêrmûg) û Kalxane (Erxenî) jî yên din yê herêmê ne. Li Diyarbekirê golên siruştî tune ne. Golên bendavan wek Devegeçîdî, Qereqeya, Qurtqeya, Ortavîran Goksu, Qralqîzî û Gozegol. Dîsa li Pasûrê, Çemê Sarumî, li Licê jî Çemê Şekiran hene.
Avraham Tehomî
Kujtina Jacob Israël de Haan
Wekî eskerekî di bin fermandariya Îzhak Ben Svî dibe ku ew sala 1952yê dibe serokwezîr.
Diyarbekir (parêzgeh)
Babetên ajalan
Ji bilî heywanên kedî li herêmê, sewalên wek hirç, çeqel, rûvî, kevroşk û babetên teyran jî, qertel, legleg, qijak, kevok, bilbil, yên herî pir in ku karin li herêmê peyde bibin.
Avraham Tehomî
Kujtina Jacob Israël de Haan
Di 30ê hezîranê 1924ê de Tehomî, nivîskarê cihû Jacob Israël de Haan, li Orşelîmê dikuje, ji ber ku ew wê demê wekî rojnamevan dixebite û bala cîhanê dikişîne ser hatina kadroyên siyonîst bo herêmê û xetereyên bi xwe re tînin. Ev kujerî li Ewropayê bi tundî tê şermezarkirin.
Hagana û fermandariya Irgûnê
Sala 1925ê Tehomî dibe alîkarê fermandarê Haganayê yê herêma Orşelîmê, di nava salên 1929 - 1931ê jî fermandar. Bi legal û îllegal li dijî dagirkeriya Brîtanyayê ya li herêmê têdikoşe. Herwiha li dijî hêzên ereban jî. Ew ji ber nakokiyan Haganayê diterikîne, û dibe fermandarê Irgûnê. Ewropa û DYA ji Irgûnê ne kêfxweş bûn, lewra li dijî wan jî têdikoşiya. Sala 1937ê vedigere Haganayê, bi xwe re tenê 1500 endaman tîne, yên din wekî komikan bi rêbazên gorî gelekan terorî li dijî îngilîz û ereban şer dikin.
Mirin
Tehomî piştî serxwebûna Îsraelê li DYAyê dijî û li wir sala 1990ê jiyana xwe jidest dide.
İsmet İnönü
Mustafa İsmet İnönü (jdb. li Îzmîr – m.  li Enqere), siyasetmedar û leşkerekrî tirk û duyem serokkomarê Tirkiyê ye. -
Tê gotin ku ji malbateke kurd ê ji herêma Meletîyê ye. Piştî qedandina perwerdeya leşkerî di sala 1906î de dibe endamê saziya ku ne ji tirkan pêk tê lê nîjadperestiya tirkan dikin, İttihat ve Terakki Cemiyeti. Li wir têkiliya xwe bi Mustafa Kemal Atatürk re xurt dike û dibe hevalê Atatürk.
Di şerê tirk û grekan de roleke mezin dileyîze. Ji ber şerê duyem ê herêma Înönü li dijî Yewnanan di derketina zagona paşnavan de paşnava Înönü didin wî. Lê di qeydên ti dîrokî de behsa vê şerî nîne. Yewnana bi xwe jî şerekê bi vî navî napejirînin. Di peymana Lozanê ya ku parçebûna Kurdistanê dipejirîne de li ser navê komara nû ya ku di bin siya Brîtaniyan û serkeftiyên din ên Şerê Cihanê yê I de hatibû avakirin, ango li ser navê Komara Tirkiyê cihdigire.
İnönü piştî mirina Atatürk dibe serokkomar û serokê artêşê. Bi navê "Milli Şef - Şefê neteweyî" tê binavkirin û heya mirina xwe bi desthilatiyeke taybet Tirkiyê birêvedibe. Navê xwe li ser diravê tirk datîne û bankayên neteweyî dike bin fermandariya xwe.
Di dema desthilatdariya xwe de bi navê modernîzmê seranser Anatoliya û Kurdistanê dixe bin singoya leşkeran. Li Kurdistanê li ser siyaseta Atatürk axavtina zimanê kurdî, kincên kurdan ên folkrorîk, cejnên kurdan, navên cografîk ên kurdî hwd hemiyan qedexe dike. Bi hezaran Kurd ji ber ku pûşî li xwe kirine tên kuştin.
Ew piştî destpêkirina rejîma pirr partî yan sazûmaniya demokratîk jî şeftiya xwe bidestbernade û heya mirinê Tirkiyê îdare dike.
23ê kanûna paşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Sorika meymûnê
Sorika meymûnê nexweşiya infeksiyona ji aliyê vîrûsa sorika meymûnê ya hin heywanan ve derbasî nav mirovan çêdibe. Nîşan bi taya, serîşê, êşên masûlkeyan, girêkên lenfê werimî dest pê dikin û paşê ew wekî bilbilî û qalik li ser çêdibe. Dem ji nîşanbûnê heta destpêka nûveyê li dora 10 rojan e. Demjimêra nîşanan bi gelemperî du û çar hefte ye.
Sorika meymûnê dikare ji goştê heywanên kovî yên Afrîkayê, gezkirina heywanan an xişandin, şilavên laş, tiştên gemarî an têkiliya nêzîk bi kesek vegirtî re were belav kirin. Vîrûs bi gelemperî di nav hin mişkan de belav dibe. Teşhîs dikare bi ceribandina birînek ji bo DNA'ya vîrûsê were piştrast kirin. Dibe ku nexweşî dişibihe mirîşkê.
Sorika meymûnê yekem car di sala 1958'an de di nav meymûnên laboratîfê ya li Kopenhag, Danîmarka hate vegotin. Yekemîn bûyerên di mirovan de di sala 1970'an de li Komara Demokratîk a Kongoyê hatin dîtin.
Franqueville, Eure
Franqueville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Wirschweiler
Wirschweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qereqaşzade
Qereqaşzade, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Qerexan, Meledî
Qerexan, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Tewrêz (navçe)
Tebrîz yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Tewrêz e.
Servîsa peyama kurt
Servîsa peyama kurt anko bi înglîzî Short Message Service rêyeka hinartin û wergirtina peyamên kurt bi telefona gerok e. Di pêşda, li sala 1985'ê, XPK wekî parek ji servîsên standard yên Pergala Giloverandî ya Peywendiyên Gerok (bi înglîzî Global System for Mobile Communications) hat pênasekirin. Hingî di wê servîsê da 160 karakter bi rêya telefonên destî yên ko di sîstema GSM'ê da kar dikir dihatin hinartin û wergirtin.
Korco
Korco, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Şemrexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Şorik, Gimgim
Şorik (bi romî kirine: Tuzlu), gundekî navçe Gimgima a ser bi Mûşê ve ye.
Melebiyê
Melebiyê, Malebî, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Şemrexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Höchberg
Höchberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şorik, Gimgim
Avhewa
Klîmaya gund çiyayî ye. Bi havînan ziwa û tavî, bi zivistanan ziwa berfî ye. Zivistan dirêj û sar in.
Şorik, Kanîreş
Şorik, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Padanya
Padanya (bi îtalî: Padania) herêmek bakurê Îtalyayê ye. Navê Padanya ji aliyê dîrokî ve ji bo Deşta Po (Pianura Padana oder Val Padana) ku mezintirin herêma pîşesazî ya Îtalya ye, tê bikaranîn.
Colfa (navçe)
Colfa yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Colfa e.
Elfan, Stewr
Elfan, bajarokekî navçeya Stewrê li herêma Mêrdînê ye. Gundekî dîrokî ye û nufusa wê ya 2007'an bi texminî dora 3500 kesî ye. Navbera Elfan û Stewrê 15 km ye. Gundekî herî şîn e. Bi navê çemê Barman û çemê Mehinê du çem û dora 50 kaniyên wê hene. Ji ber wi awayî derdora wê hemî baxçe û şînahî ye. Çiyayên wê hemî rez û darê berû ne gundên dora wê Barman Baqeysê û Kunifir in.
Şêxmûs Oral ji xeynî ku pênc salan muxtarî kir di tevayiya emrê xwe de kirrîn û frotîna darê sipî kir. Di wextê ku muxtar bû Elfan û gundê derdora Elfan bûn xwedî elektrîk bi pêşkêşiya Şêxmûs Oral Ceylan Elektrîk hat wan gundan. Şêxmûs Oral di sala 1995'an de çû ser dilovaniya xwe. Şaredarê niha Xidir Aslan e.
Pergala Gloverandî ya Peywendiyên Gerok
Pergala Gloverandî ya Peywendiyên Gerok (bi Inglîzî Global System for Mobile Communications) di koka xwe da ji kurtnavê Groupe Spécial Mobile hatiye û niha berbelavtirîn standera telefonên gerok li cîhanê ye. Zêdetir ji 2 bilyon kesan li nêzî 212 welatan PGPG bikardiînin. Berbelaviya PGPG îmkana roaming anko çûna nav torên behevkarên xizmetkariyên telefonên gerok sanahî dikit. Bi vî awayî bikarhînerên telefonên gerok dikarin telefonên xwe li welatên cidacida bikarbiînin.
Qerekoy, Meledî
Qerekoy, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Mîna
Mîna navê helbestvanekî kurd e.
Roquefort-sur-Soulzon
Roquefort-sur-Soulzon, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Mîna
Jiyana wî
Em nizanin ev şairê han kî ye nave wî çiye û xelkê ku ye...Heta niha ti dîrokvanî, nave wî jî wek yê Macin û Sadiq nenivîsiye, belkî helbesten wî jî nedîtiye. Van helbestên han jî min ji wê keşkula bi destnivîs wergirtiye. Wisa tê xwiyakirin ku ev şairê han Kurd e, Mîna leqeba wî ye û ve leqebê di dawiya helbestên xwe de nivîsiye. Dibe ku hevdemê Melayê Bateyî bûye, lê ne dûr e ku hevdemê Ehmedê Xanî, yan  Melayê Cizîrî û yê Feqiyê Teyran jî be. Çimkî di navbera nivîsandina wê destnivîsê (1181'e h.) û mirina Ehmedê Xanî de 61 sal hene. Xanî di sala 1119'ê h. de koça dawî kiriye. Her wiha ne dûr e ku Macin, Sadiq û Mensur jî hevçaxên Mîna, Bateyî û Xanî bin yan jî berî wan bin. Her çend Xanî navê wan di Mem û Zînê de neaniye, lê neanîna navê wan di Mem û Zînê de wek yê Bateyî, wisa dide xwiyakirin ku evên han ne berî Xanî bûne, yan jî hevçaxê wî bûne lê wexta Mem û Zîn nivîsandiye, ew ne bi nav û deng bûne. Di dawiyê de em digihîjin wê qenaetê ku di sedê 10 û 11 'ê hicrî de, hûnandina helbestan bi zimanê Kurdî belav bûye. Di Kurdistanê de bi lehca Kurmancî gelek şairen Kurdan helbest nivîsandine, her çi qas gelek helbesten wan wenda bûne jî. Wekî Mîna, Macin, Mensur û Sadiq; helbestên van her çar şairan baştirîn belge ne ku evên han gelek şairên bilind bûne.
Roquefort-sur-Soulzon
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Fangchenggang
Fangchenggang, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Guangxiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 866.900 kesî
Mêşelî
Mêşelî, gundekî li ser navçeya Elezîzê ye.
Dewleta Germiyan
Dewleta Germiyan dewleteke tirk bû ku di navbera salên 1300-1429an de li rojavayê Anatolyayê hikûm kiriye. Paytexta xwe bajarê Kütahya bû. Piştî hilweşîna Selçûqiyên Romê, yek ji mîrekiyên herî navdar ên sînorî bû.
Xarok
Xarok, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Şemrexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin. Debara xwe ser ajalan dike.
Thimert-Gâtelles
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Banaziya Jêrîn
Banaziya Jêrîn, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Balafirgeha Erzînganê
Balefirgeha Erzînganê (bi navê fermî: Erzincan havalimanı), yek ji balafirgehên Bakurê Kurdistanê ye di sala 1988an de li bajarê Erzînganê hatiye vekirin.
Çavkanî
https://www.erzincan.dhmi.gov.tr/havaalanlari/default.aspx?hv=23/
Frenelles-en-Vexin
Frenelles-en-Vexin, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Hesenkendî
Hesenkendî gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
24ê kanûna paşîn
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Lal Laleş
Lal Laleş nivîskarekî kurd e.
Laleş di sala 1975an de, li Qosera Mêrdînê çêbû. Li Amedê, Zanîngeha Dîcleyê, fakulteya perwerdehiyê, beşa dîrokê qedand. Di navbera salên 1993-2006an de, li şanoyên bi navên “Tiyatro Anadolu”, “İmgesel Düşler Tiyatrosu” û “Teatre Orient” wekî dramaturg, rejîsor û gerînendeyê giştî yê hunerê xebitî. Niha li Weşanên Lîsê wekî gerînendeyê weşanê xebatên xwe didomîne.
Ebirzurg
Ebirzurg, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rojname
Rojname weşana rojane ya bûyeran e ku li ser kaxiz tê çapkirin û dû re tê firotin. Rojnameyên hefteyî û mehane jî hene. Rojnameya pêşîn a bi zimanê kurdî Kurdistan bû ku di sala 1898'an de li serbajarê misrî Qahîreyê derketiye. Roja îro jî gelek rojname li ser înternetê derdikevin.
Rojname
Ragihandin bi destpêbûna mejûya mirovan destpêkiriye. Pêwîstiya ragihandinê bi amûr û şêwazên cûda berdewam kiriye. Lê di nava amurên ragihandinê de herî bibandor ku hîma wî dema romayiyan hatîye avetin û di sedsala 17'an de bi awayê rojnemegerîye derketiye holê û her berdewame. Ber çemê Nîlê tabletên 3500 sal berê hatiye dîtin ku ser wan de buyerên rojane hatiye nivîsandin û her wiha tabletên ku ji dema imperatoriya Roma hatiye çêkirin ku ser wan de jî wekî rojnameyek bûyerên rojane heye jî em nekin nava hesabê rojnameyên bi navê "The weekly News From Italy and German", "La Gazette", "Avisa", "Gedenck Wurdige Zeitung" û çend rojnameyên din rojnameyên pêşîn a cîhanê ne.
Destpêka Rojnamegeriya kurdî
Rojnamevaniya kurdî bi rojnameya Kurdistan ku di 22'ê nîsana 1898'an de dest bi weşanê kiriye. 22'ê nîsanê lewma wekî salvegera rojnamegeriya kurdî tê pîroz kirin û li Kurdistana Başûr jî ev roj bi awayekî fermî wekî "Roja Rojnamegeriya Kurdî" tê qebûl kirin.
Rewşa niha ya rojnamegeriya kurdî
Rojnameyên me piranî ne rojane ye û hinek wan jî ne vedorî derdikevin. Piraniya wan wekî rewşekê xwezayî li Başurê Kurdistanê derdikevin, wekî rojnameyên Evro û War (2012) li Duhokê. Rojnamegeriya kurdî her çi qas li bakur pêşketî be jî ji ber rewşa ziman a xirab rojnameyek rojane tûneye. Rojnameyên ku derdikevin jî ji ber polîtîkayên înkarê yên dewletê zêde nayên firotin. Ev rewş jî bi girêdayê rewşa sîyasî û perwerdehiya bakurê Kurdistanê ye.
Çavkanî
[Rojname] Nûçeyên ji rojnameyên kurdî
Sandûlke
Balindeyekî hêkker û biçûktir li çûkên hewa e ku li ser daran dijî. Dema mirov sandûlkan digirin dibêjinê: sandûlke de xwe bade da te berdim.
Speicher (Verbandsgemeinde)
Speicher şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Neubrunn, Frankonyaya Jêrîn
Neubrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Edema
Edema, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Kulîmexare
Kulîmexare, anku Kulîmeẍare, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Freneuse-sur-Risle
Freneuse-sur-Risle, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Seman
Seman, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Xoda Aferîn (navçe)
Xoda Aferîn yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Xoda Aferîn e.
Serab (navçe)
Serab yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Serab e.
Lolan
Çend wateyên vê peyvê hene:
Kûluka Xeryayi
Kûluka Xeryayi, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Şemrexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
La Roque-Sainte-Marguerite
La Roque-Sainte-Marguerite, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Şeboster (navçe)
Şeboster yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Şeboster e.
Adnan Menderes
Adnan Menderes (1899–1961) siyasetmedar û serokwezîrê Tirkiyê yê ku ji aliyê leşkeran ve hatiye xeniqandin e.
Di nava salên 1950 - 1960 de serokwezîrtiya Tirkiyê dike. Perwerdeya dadmendiyê ditiye. Bi partiya Serbest Cumhuriyet Firkası dest bi jiyana polîtîk dike. Hin caran di nava baskên CHP de dixebite.
Di 7ê hezîranê 1946 de yekemîn partiya oppozîsyon a Tirkiyê dadimezirîne, DP. Cara yekemîn bi newêrekî be jî hin gotinan li dijî sazûmaniya yek-partî dibêje. Ev yeka han ji mêj ve bala leşkeran dikişîne û leşker wî bisînordikin.
1951
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Keykan
Keykan an jî Kekan, gundekî li ser navçeya Elezîzê ye.
Şehnexan
Şehnexan, anku Şeḧnexan, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
25ê kanûna paşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Baliqderesî
Baliqderesî, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Ecebşîr (navçe)
Ecebşîr yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Ecebşîr e.
Fresne-Cauverville
Fresne-Cauverville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Randersacker
Randersacker şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zimanê kornî
Dîrok û vejîn
Axaftvanê zikmakî yê naskirî yê paşîn ya zimanê kornî, ji  (bi kornî: ), di 1777 de wefat kir. Demek dirêj ew wekî "axaftvanê dawîn" dihate hesibandin ji ber ku ew di seferek kevnfîroşê îngilîzî de xuya bû. Wî li axaftvanên "paşîn" ên Kornî geriyabû, ji wan re hatibû şandin, û dema ku jê pirsî gelo ew hîn jî dikare bi zimanê zikmakî biaxive, wê bi wî sondên Kornî barand. Lêbelê, Dolly Pentreath axêverê zikmakî ya herî paşîn a Korniya kevneşopî ye; wê bixwe diyar kir ku ew tenê di 12 saliya xwe de fêrî îngilîzî bûye.
Prüm (Verbandsgemeinde)
Prüm şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Guigang
Guigang, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Guangxiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 5.033.100 kesî
Weşanvaniya kurdî li ser înternetê
Li Cîhanê di 1995'an de bi awayekî giştî înternet hat bikaranîn û wê demêde nêzî 11.000 malper hebû, niha bi mîlyonan malper hene. Kurd yekem car di sala 1997'an de cihê xwe di Web'ê de girt. Yekem malperên Kurdî a partiyan û malpera MED TV bû. Niha ji rojnamegeriyê heta teknolojiyê,ji danûstandin bigrin heta li ser perwerdeyê, ser dezgehên Hikumeta Kurdistan bigrin heta li ser turîzma Kurdistanê jî bi hezaran malperên Kurdî hene û roj bi roj ev hejmar zêde dibe û naveroka wan jî dewlementir û rengîntir dibe. Înternet belkî di cîhanê de herî pir feydeya gelê Kurd bû. Ger rêjeya bikaranîna înternetê nav Kurdan da zêde bibe ev sûdwergirtin jî zêde dibe.Ji ber ku înternet cihêkî azad e, erzan e û sînor nasnake. Welatê Kurdan buye 4 perçe lê bi saya înternetê ev sînor hinek be jî radibin. Kurd dikarin kêmasiya ku rojnamegeriya Kurdî de heye bi înternetê ji holê rakin lê heman demê de pêwîst e ku eleqeya gelê Kurd jî bo bikaranîna înternetê zêde be û ji hêsaniya înternetê sûd wer bigirin. Di malperên hin dewletan de jî beşên Kurdî vebûne. Wekî malpera VOA. Motora lêgerîna bi navûdeng a Google û Dmoz, MUSICMOZ de jî beşên Kurdî hene. Û niha Gelê Kurd li bende Wîndowsa Kurdî û Linux a kurdî ne. Tîrajên hin malperên Kurdî wekî tzpkurdi.com, azadiyawelat.com, rojaciwan.com, presskurd.com, Kurdishinfo.com, rojev.com, Kurdishmedia.com, rojname.com, kurdishpoint.com, demanu.com.tr, ekurd.net... di nav malperên kurdî de yên herî zêde ne.
Hewîce
Hewîce navenda navçeya Al-Hawija li parêzgeha Kerkûkê ya Iraqê, 45 km rojavayê Kerkûkê, û bakurê Bexdayê ye dûre. Bajar bi qasî 100,000 rûniştvane tê hene. Navçeya Hewîceyê nêzî 150,000 niştecî hene, ji sedî 85 ji wan erebên Sunî û yên mayî bi piranî Tirkmen şîe ne. Piraniya şêniyên li herêmên gundî dijîn.
Kekan
Çend cihên bi vî navî hene:
Zewaca hevzayendan li Afrîkaya Başûr
Di 30yê mijdara 2006an de, parlamena Afrîkaya Başûr di heman deme de him sepandina Qanûna Pevratiya Welatî (Civil Unions Bill) û him jî zewaca hevzayendan qanûnî kir.
Komara Afrîkaya Başûr bi vê qanûnê li dinyê bû pêncemîn, li parzemîna Afrîkayê yekemîn dewletê ku zewaca hevzayendan pejirand. Li parzemîna Afrîkayê hîn tenê ew zewaca hevzayendan dipejirîne.
Statîstîk
Ji pejirandina qanûnê heta 2011an ve 3,327 cot bi hev re zewicîn. Statîstîka zewaca hevzayendan li gorî parêzgehên Afrîkaya Başûr wanî ye :
Thiron-Gardais
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Nêrîna bow-wow
Dîtaneya bow-wow anku dîtaneya gelek zanyaran wek Jean-Jacques Rousseau û Johann Gottfried Herder li ser bingeh û jêdera zimanên mirovî. Dîtaneya bow-wow dibêje ku ziman wek onomatopoeia derketin, anku wek lasayîkirina dengan. Navê "dîtaneya bow-wow ji aliyê Max Müllerî ve hatiye çêkirin. Müller fîlolozanekî  ku rexnegirekî zîrek bû ji ramanan re. Ev dîtane nema wek berê cihê baweriyê ye di mijara koka zimanan de. Hin dîtaneyên hevdem dibêjin ku şiyana lasayîkirina dengan dibe ku roleke giring di peresîna zimanan de lîstibe.
Keleyber (navçe)
Keleyber yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Keleyber e.
Şorbeya gilorikê ya Dîlokê
Şorbeya gilorikê ya Dîlokê, ji gelek şorbeyên gilorikê yên pêjgeha kurd, yek e. Bi taybetî li parêzgeha Dîlokê navdar e. Li herêmên din him bi heman navê, him jî bi navên cuda tê binavkirin.
Kurteagahî
Gilorik (gilolik, gilûlik) ji kufteyên hûrik rê dibêjin. Cureyên şorbeya gilorikê hene û carnan bi navên cuda jî tên binavkirin. Bo mînak li Meledîyê şorbê zivistankî, li Erdêxanê gilûlik, cureyên vê şorbeyê ne.
Savar pirranî li bakur û rojhilatê Kurdistanê tê bikaranîn û gelek kufte jî ji savarê tên çêkirin. Li başûr û herêmên hewaya wê germ e, bêhtir rizê (birincê) dixwin. Di viya de bandora gelê cîran ereban jî heye, lewra birincê pirr dixwin. Bi rastî xwarinên ereban gelek rengîn in û pêjgeha ereb gelek dewlemend e.
Berkelî
Bo ser rûyê wê;
Bo gilorikê;
Bo ava şorbeyê;
Çêkirin
Beriya hûn destpê bikin, nokê bi qasî 8 katjimêrî di nava avê de bihêlin. Bila ji 8 saetê zêdetir jî nemîne. Nokê bi tevî tîkegoştê bidin ser agir. Keliya kefa wê bigirin, darxûnê (devanga, qalpaxa quşxaneyê) bigirin, heya nermijî bûn, bikelînin. Beriya hûn ji ser agir daynin, xwê bavêjinê.
Rizê xwe pakij bişon, bi çatekê hinekê ziwa bikin, lewra şil bin gilorik hevûdu nagirin. Di hawanê de bikutin. Bi goştê kişandî, xwê, îsota reş baş bistrên. Gilorikan çêbikin. Van gilorikan di nava ava kelî ya şor de bikelînin, bixaşînin (bi qasî 4-6 deqeyan). Bi kefgîrê wan bigirin û berdin nava goşt û nokê, bi hevre heya kufte baş keliyan, bikelînin.
Hêk û mast biçelpînin, ji ava gilorikan (we nerijand înşallah) hindik hindik hinekê tevlî bikin, ron bikin. Viya bersin nava xwarina xwe. Xwê bavêjinê yan kontrol bikin. Çend kelan pê bînin, lê her tevbidin, bila binê wê negire.
Kelandin bidawî bû, li binikên servîsê belav bikin. Di nava rûn de pûjanê biqijilînin û berdin ser binikan. Êdî dikare were ser destexaneyê.
Ferrara
Ferrara, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2016an hêjmara niştecihên bajarê 132.009 kes e.
Alxan, Meledî
Alxan, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Halelyali
Halelyali, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Şemrexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Südeifel (Verbandsgemeinde)
Südeifel şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
1952
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Le Haillan
Le Haillan, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
La Rouquette
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Zlín (herêm)
Herêma Zlínê (bi çekî: Zlínský kraj, bilêvkirina kurdî: Zlînskî kray) yek ji çardeh herêmên welatê Çekyayê ye. Herêm ji rêveberiya herêmên biçûktir pêk hatiye. Herêm dikeve rojhilatê navenda herêma dîrokî Moravyayê. Li gorî ku birêvebirina herêmên Çekyayê pêkhatine, paytexta her herêmê heye û paytexta vê herêmê jî bajarokê Zlínê ye ku herêmê navê xwe jê girtiye. Ji bilî Zlínê sê bajarokên din Kroměříž, Vsetín û Uherské Hradiště li vê herêmê hene. Nifûsa herêmê tevde 590.067 kes e.
Fresney
Fresney, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Gat
Gat, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Şemrexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Elmalî, Meledî
Elmalî, gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Merend (navçe)
Merend yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Merend e.
Bundesnachrichtendienst
BND kurteya Bundesnachrichtendienst e, saziya sîxuriyê ya fermî ya Almanyayê ye û navenda wê li Pullacha ber Münchenê ye.
Almanya ji xeynî BNDê xwedî du saziyên heman e. Mirov dikare bêje, BND bêhtirî bi saloxgeriya derveyî welêt re bilîdibe. Tê texmînkirin ku 6000 xebatkarên wê hene (sala 2005) û salê 430 milyon EUR terxan dike.
Di 1ê nîsanê 1956an de hatiye damezrandin. Yekemîn gerînendeyê wê Reinhard Gehlen bûye. Wekî sazî wiha hatiye birêxistinkirin:
1953
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Meraxa (navçe)
Meraxa yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Meraxa e.
Reichenberg, Bavyera
Reichenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Heron
Heron, navê firokên bêmirov ku karin bên firîn û ji ardê bên kontrolkirin in. Heta niha, ji aliyê Îsreal û Emarîka ve hatine çêkirin in. Tirkiye, bi îstîhbarate ku emarika bi wan girtîya û dayê de li dijî Kurdan şer dike. di nava kurdan de, herî zêde di deme komkujiya Roboskî de ketine rojevê de. Amerîka, Heronan, û bi koordîna Îsrealê re şerê li dijî Kurdan koordîne dike. Dewleta tirk jî, ji Amerîka dixwaze ku firokên bêmirov bifiroşê wê, da qana li dijî Kurdan bi kar bîne.
Heron, bi teknolojiyeka taybet hatina xemilandin. Bi wê teknolojiyê, ji ardê, hemû tevgeriyên ku di bin, dikarê bi dîmenî bigirê û bişêne navenda xwe ya ku jê tê kontrolkirin. Di şerê Îraqê, Libya û hwd de, Amerîka ev firokên bêmirov bikarhanîn. Heta roja me, bi zanîn û îstihbarate ku bi wan firokên ku bi teknolojiyeka mazin hatina xamilandin re ku hatina girtin û Emarika û Îsreal dide tirkîyê, tirkiye şerê li dijî kurdan didomêne.
Melekan (navçe)
Melekan yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Melekan e.