cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rûviya stûr
Pêkhateya rûviya stûr
Rûviya stûr jî wek mîna tevahiya coga herisê ji çîna lînceperde, jêrelînceperde, çîna masûlkeyen bazinî û dirêjkî û ji çîna seroza pêk tê. Rûyê hûndirîn a rûviya stûr ji linceperdeyê pêk tê û bi çînek rûkeşexane û xaneyên goblet dapoşî ye. Rûviya stûr memîle û pêçanên bazinî lixwe nagire. Xaneyên goblet lîncemade der dide, bi vî awayê paşmayiyên xurek hêsantir di nav rûvî de tê guhestin. Paşmayiyên xurek bi qasî 12-24 seat di nav rûviya stûr de dimîne, ji rûviya kor ber bi tortorîkê hedî bi hêdî bi culeya perîstaltî tevdigere. Di rûviya stûr de ji boy heriskirinê tu enzîm nayê derdan, loma li vir herisa kîmyayî pêk nayê. Navbera rûviya zirav û rûviya stûr de guşer heye bi vebûna vî guşerê, kîmos derbasî rûviya kor dibe û herisa mekanîkî ya rûviya stûr dest pê dike. Masûlkeyên rûviya stûr bi culeya perîstaltî paşmayiyên xurekan ber bi tortorîkê ve tehn dikin. Rûviya stûr ji çar beşan pêk tê; rûviya kor, kolon, tortorîk û kom.
Rûviya kor
Beşa rûviya zirav û rûviya stûr digihîjin hevdu wekî bi şêweyê kîsî ye. Ev beş wekî rûviya kor bi nav dibe. Ji rûviya kor pêkhateyêk wekî mîna tiliya qilîçkê dirêj dibe navê vî pêkhateyê rûviya zêde ye(apandîs). Dirêjiya rûviya zêde bi qasî 7.6 cm e. Ji boy koendama herisê, tu erka rûviya zêde tune ye.
Kolon
Kolon beşa herî dirêj a rûviya stûr e. Kolona rûviya stûr ji çar beşan pêk tê. Kolona hilkêşayî, ji hêla jêra zikekelênê ji aliyê rastê zikekelênê ve ber bi jor ve hildikişe, paşê kolona berwarîkî dest pê dike û ji aliyê rast ber bi aliyê çepê zikekelênê ve dirêj dibe. Li aliyê çepê zikekelênê ve kolona dakêşayî ber bi jêrê zikekelênê dirêj dibe. Beşa dawî ya kolonê, kolona S-şeweyî ye. Kolona S-şeweyî wekî mîna pîta S tewayî ye û bi tortorîkê ve girêdayî ye.
Tortorîk
Tortorîk(rektum) beşa dawî ya rûviya stûr e. Erka serekî ya tortorîkê enbarkirina pîsayî ye. Tortorîk cogek masûlkî ye, loma ji boy enbarkirina paşmayiyên xurekan bi hêsanî fireh dibe. Dirêjiya tortrîkê bi qasî 20 cm e.
Kom
Kom(pind) deriyê kotayî ya coga herisê ye. Di navbera tortorîk û komê de coga komê heye. Dirêjiya cog kome bi qasî 3.8 cm e. Di nav coga komê de du guşerên komî heye, guşera hûndirîn û guşera derveyî. Ev herdu guşer, tenê di dema derketina destavê de vekirî ne, wekî din girtî ne. Guşera hundirîn xwenewîst e, ji aliyê koendama demarî ya xweser ve tê kontrolkirin. Guşera derveyî xwewîst e, di bin kontrola mirov de ye.
Kontrola çalakiya rûviya stûr
Kolon pîsayiyê ber bi tortrîkê ve tehn dike, di nav tortorîkê de zêdebûna pîsayî dibe sedema firehbûna tortorîke. Firehbûn bandor li ser masûlkeyên dîwara tortorîkê dike, masûlke tên kişandin. Ev hêza kişandinê ya li ser masûlkeyan dibe sedema çêbûna xwesteka derketina destavê. Sîstema parasîmpasawî masûlkeyên kolana S-şêweyî û masûlkeyên tortorîkê girj dike, di heman demê de guşera komî ya hundirînê xav dike (ve dike), lê guşera derveyî dişidîne. Di nav coga komê de hebûna pîsayî, dibe sedema çêbûna ragîhandinê. Li ser diwarê tortorîkê û coga komê de xaneyên wergir ên koendama demar heye, bi navbeynkariya van wergiran, ji coga komê sinyal diçe mejî, bi vî awayê mirov heke bixwaze û rewş guncav be, ji mejî boy vekirina guşera derveyî sinyal tê şandin. Heke mirov nexwaze derkeve destavê, wê gavê guşera derveyî girtî dimîne, di heman demê de guşera hundirîn jî tê girtin, pîsayî di tortorîkê de dimîne. Ango mêjera pîsayî ya nav tortorîkê, dema derketina destavê diyar dike. Hejmara derketina destavê ji bo hemû kesan ne yek e. Dibe ku mirov di rojêk de 2-3 car derkeve destavê, lê dibe ku hin mirov jî di hefteyek de 3-4 car derkevin destavê. Hekê mirov derketina destavê paş ve bavêje, pîsayî di hundirê rûviya stûr de ji boy demek dirêj dimîne, hê pirtir av ji pîsayî tê mijandin. Ji ber kêmbûna ava pîsayî, dibe ku mirov zikgirî(qebizî) bibe. Lê heke paşmayî pir zû ji laş bê avitin, vê gavê ji ber ku ava nav pîsayî bi têra xwe nayê mijandin, egera nexweşiya zikçûn e(vijik) çê dibe. Li gel nexeşiya zikçûn û zikgirî(qebiz), nexweşiyên wekî bawesîr(basûr), kulbûna rûviya zêde (apendîst) û şêrpenceya kolon, hin ji nexweşiyên bi rûviya stûr ve tekîldar in.
Béziers
Béziers, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Bourcefranc-le-Chapus
Bourcefranc-le-Chapus, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Garding
Garding, bajarekî navçeya (Landkreis) Nordfrieslandê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Yûsifabad xoy
Yûsifabad  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Ilabrat
Ilabrat, di mitolojiya sumerîyan de weke xwûdayê azmana tê ziman û serok û rêvebirê welatiyê dike û bi wê re tê tefsirkirin. Rêgezên dewletê jî, dide çêkirin.
Yûsifabad xoy
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 53 kes ( 11 malbat) bûn.
Alane, Hacî Omer
Alane, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gergeli
Gergeli, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Rihayê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gaindakot
Gaindakot, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Gandaki Pradesh de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 55.205 kes hatiye hejmartin
Erzîl
Erzîl gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Böhen
Böhen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dampierre-en-Burly
Dampierre-en-Burly, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
K. Servan
K. Servan, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Rihayê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Pinterville
Pinterville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Wißmannsdorf
Wißmannsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Serbaz (navçe)
Serbaz yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Serbaz e.
Schmatzin
Schmatzin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Isigny-sur-Mer
Isigny-sur-Mer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Alan Dilpak (kirmanckî)
''Ev gotar bi zazakî ye. Ji bo kurmancî biçe: Alan Dilpak''
Seba ke Alan Dilpak şêrone mekteb, malbata ey dewe bi dewe, bajar bi bajar bi bî goçber.
Alan Dilpak 1981 ra nat sey mamostayê dersanê ziwanê Almankî seba ciwananê peşeyan xebetîno.
Xebat û eserê xo yê ke perwerdekerdişê domananê kurdan ser o yê, Alan Dilpak wazeno ke bi raya înan, katlîmo çandî yo ke kurdan ser o yo, dustê ey de sare wedarone.
Alan Dilpak zewejiya yo û pîye keynek û lajekê yo.
Breiddalsvatnet
Breiddalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 20,41 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 898 mêtre ye.
Yoon Suk-yeol
Yoon Suk-yeol (bi koreyî: 윤석열; jdb. 18ê kanûna pêşîna 1960an) siyasetmedarek Komara Koreyê ye ku ji sala 2022an vir ve wek 13emîn û serokê niha yê Komara Koreyê kar dike. Beriya serokatiya xwe, wî di navbera 2019 û 2021an de dadgeriya giştî ya Koreya Başûr kir.
Yoon li bajarê Sêûl ji dayik bû û li Zanîngeha Neteweyî ya Sêûlê xwend. Dema ku ew serokê Dozgeriya Navçeya Navendî ya Sêûl bû, wî rolek sereke di mehkûmkirina serokên berê Park Geun-hye û Lee Myung-bak de lîst, yên ku ji ber binpêkirina desthilatê ketibûn pêş dadgehê. Yoon di tîrmeha 2019an de ew ji hêla Serok Moon Jae-in ve wekî dozgerê giştî yê Koreya Başûr hate tayîn kirin. Di dema serokatiya Yoon de, dozgeriya bilind lêpirsînên dijwar li ser Cho Kuk, kesayetiyek bibandor di rêveberiya Serok Moon de, kir, ku dê bûba sedema îstifakirina Cho. Pevçûnên Yoon bi rêveberiya Moon re heya îstifakirina wî wekî dozgerê giştî di adara 2021an de bû sedema rabûna wî wekî berbijarê serokatiyê.
Di hezîrana 2021an de, Yoon namzetiya xwe di hilbijartinên serokatiya Koreya Başûr a 2022an de ragihand. Ew di tîrmehê de tevlî Partiya Hêza Gel (PPP) bû û di meha mijdarê de namzetiya PPPê bi dest xist. Yoon ku muhafezekar û ji hêla aborî ve lîberal tê hesibandin, soz da deregulasyona aborî û tedbîrên din, wek betalkirina Wezareta Wekheviya Zayendî û Malbatê. Yoon di 9ê adara 2022an de namzedê partiya demokrat Lee Jae-myung bi tengahî têk bir û di 10ê gulana 2022an de bû serok. Di dema serokatiya xwe de, Yoon hewl da ku demjimêrên xebatê yên herî zêde pêk bîne, ji bo sererastkirina têkiliyên bi Japonê re tevgeriya, tetbîqatên leşkerî yên bi DYAyê re berfireh kir, û li hember Koreya Bakur helwestek tundtir girt.
Tîpa Zeytûnê
Tîpa Zeytûnê (bi korêyî (이라크 평화재건 사단) 자이툰 부대), parek ji leşkerê Komara Korêyê ye ko wekî pişikdareka hêzên pirrnetew li Iraqê ye. Karê vê hêzê haşitîparêzî û alîkariya jinûveavakirina Iraqê li paş Şerê Azadî ya Îraqê ye. Ev hêz li meha rezber (îlon) a 2004'ê li dervayî Hewlêr a paytexta Herêma Kurdistana Iraqê hatiye damezirandin.
Mezincik
Mezincik, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Rihayê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Piseux
Piseux, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Latresne
Latresne, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Bourgneuf, Charente-Maritime
Bourgneuf, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kabta
Kabta, xwûdayeke demê sumeriyan de, weke xwûdaya çêker ya Pirîkêtan jî tê ziman. Karê wê, avadankirin e. Ew bixwe jî ji aliyê Nînhursag ve hatiye afirandin. Muşdamma ku wê jê re ji dayikekê ye û kar û barê wan weke hevdû tê ziman jî, weke ku tê ziman, Kabta, cuda tê ziman.
Gartz, Oder
Gartz, bajarekî navçeya (Landkreis) Uckermarkê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Tortorîk
Tortorîk an jî rûviya dawîn (bi îngilîzî: rectum) navê beşa dawî ya rûviya stûr e. Di laşê mirovan de dirêjahiya wê nêzîkê 12 cm ye. Berî ku terxê mirovan ji laş werê avêtin di tortorîkê de dimîne. Çeperê tortorîkê ya ber bi dawiyê ve xwediyê masulkeyên mîna çerm e.
Di rewşên bijîşkî de, bijîşk dikare herwisa ji tortorîka mirovan li têhna laşê wan binêre, lê divê termometre ya ku wê were bikaranîn ji zotikê heta tortorîkê 25 mm yan derbas neke.
Erdeşîr, Verzeqan
Erdeşîr gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şorbeya fringiyê ya Botanê
Şorbeya fringiyê ya Botanê ji şorbeyên pêjgeha kurd ên herêma Botanê ye.
Standardeke wê nîne, mirov dikare lê kêm-zêde bike. Taybetiya şorbeyên Botanê ew e ku, botanî pirr qîmetê didin şorbeyan, ne tenê wekî xwarineke sivik an bo taştêyê dibînin, gelek zad û zebzeyan bikartînin.
Çêkirin
Qalikên firingiyan bigirin, dendikên wan derînin, kûbîkê (wekî zarê) hûr bikin. Pîvaz û sîran bikin 4 parçe berdin quşxaneyê. Ava goşt berdin nava quşxaneyê bidin ser agir. Baldar bin bila ardê we girikî nebe, bihele.
Marmasiyê ava şîrîn
Marmasiyê ava şîrîn (Anguillidae), famîleyekî marmasî (Anguilliformes) ji çîna masiyên perikên strîdar (Actinopterygii) ye ku di çem, robar û golan de dijî ye.
Şayes
Marmasiyê avê şîrîn dirêj kirî û mezin e dirûvê maran e. Serê marmasiyê girs û serî kirî ye, perikên piştê bi perikên dûvik û qûn ve gihandî ne, ji bo keviya paşiyê laşê saz bike.
Cure û binecure
Nêzî 19 cure û 6 binecureyan ji cinsê Anguilla hatine danasîn
Qozlûce
Çend cihên bi vî navî hene:
Taq Herb
Taq Herb, Taq Ḧerb, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Darvoy
Darvoy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Loddes
Loddes, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Dargezil
Dargezil, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Rihayê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Zarêan xoy
Zarêan  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 804 kes ( 200 malbat) bûn.
Wolsfeld
Wolsfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Çambulax
Çambulax, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Wrangelsburg
Wrangelsburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Boutenac-Touvent
Boutenac-Touvent, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xanedana Qin
Xanedana Qin, xanedana yekeme kû li Çîn ê hukumdar bûye. Di navbera B.Z. 221 - B.Z. 206an de rêvebirî kir. Ew ji alîyê şervan Qin Shi Huang di Serdema Dewletên Şer Dikin de hate damezrandin. Qin Shi Huang gelek dewletên din ên li herêmê têk bir û Çîn yek kir. Qin tenê ji bo demek pir kurt hukumdariya Çînê kir. Di wê demêda Artêşa terrakotayî û gora Qin Shi Huang ava kir. Dest bi yek kirina Dîwarê Çînê kir. Yekemîn car rêvebirên Çînê pêşgira "împerator" bi kar anîn. Ji ber vê yekê Qin Shi Huang bi nevê yekemîn împeratorê Çînê tê zanîn.
Xanedan piştî ser hildana têk çû, xanedana Han hate damezrandin.
Di serdema xanedana Qin de pêşkeftin di bazirganî, çandinî û leşkerî de çê bun. Li Çîn ê yekemîn fermandariya dewleta burokratî ya navendî ya yekbûyî hate damezrandin. Ji bo hemû kesî zagon ek, yekîtîya pereyê, rê, standardên pîvanê û dirêjahî yê, standartkirina nivîsandinê ha pêk anîn. Ji ber ku gel kevneşopiyên kevn ji bîr bikin pirtûk hatin şewîtandin û zanyarên berê hatin bin ax kirin. Ev çalakî wekî "şêwitandina pirtûkan" kete dîrokê.
Seyfawa
Seyfawa, gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Binevsiyan
Binevsiyan, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Rihayê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Seyfawa
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Seyfawa 192 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 37 e.
Pîtres
Pîtres, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Xanedana Qin
Binêre
Lîsteya Monarşiyên Çînê
Berdespiyan, Hacî Omeran
Berdespiyan, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Boos, Bavyera
Boos şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bad Wildungen
Bad Wildungen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Boranîk
Boranîk navê xwarineke kurdî ye. Di pêjgeha Îranê de jî navdar e. Bi farisî jê re dibêjin boranî. Herwiha derbasê pêjgeha balkanî û romiyan (tirk) jî bûye. Ji mast û cureyên kidakê (zebze), biharbêhn (biharat) û sîrê ye.
Navê wê
Zanayê farisan dibêjin, ev xwarin navê xwe ji keyê Sasanîyan Porandox (Pourandokht) digire ku wî pirr hez jê dikiriye. Poranî ango wekî Porandox, dûv re bûye boranî(k).
Amadekerden
Siyaleyên xwe pakij bişon, pelên wê jê derînin. Di quşxaneyekê de ava xwe bikelînin, xwêyê bavêjinê.
Pelên siyaleyê têxin ava dikele, 3-5 deqe bikelînin, ango nermijî bikin. Siyaleyê bidarivînin, di makêşê de (mevsik, parzûn, şirşirk) bihêlin bila ava wê biherike.
Rûnê ron (1 kevçî) berdin verok an quşxaneyê, avê tevlî bikin. Heya zerayî bi ardê we ket, tevdin. Av û şîr bikinê. Sosa xwe bidawî bû, siyaleya xwe berdin navê, hinekê biqelînin.
Ji agir daynin, sîr û mastê tevlî bikin. Mergeya xwe di nava rûn de biqijilînîn, berdin ser xwarina xwe. Êdî dikare were ser destexaneyê (sifreyê).
Ümit Boyner
Ümit Nazlı Boyner (paşnava wê ya berî zewacê Alpay; jidayîkbûn 28ê îlona 1963an) karsazeke tirk e ku di navbera 2010-2013an de serokatiya 14em a Komeleya Pîşesaz û Karsazên Tirkiyeyê (TUSİAD) kiriye
Yek ji avakarên Komeleya Miteşebisên Jin ên Tirkiyeyê ye.
Garz/Rügen
Garz/Rügen, bajarekî navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügenê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Nintendo 64
Nintendo 64 (bi fermî wekî N64 tê kurtkirin, bi japonî: ニンテンドウ64, Nintendō Rokujūyon), ku navê xwe ji prosesora wê ya 64-bit girtiye, sêyemîn konsolê lîstika Nintendo ye ku li çaraliyê cîhanê hatî berdan.
Ew serketiya Pergala Entertainment Super Nintendo (SNES) ye û yekem konsolê lîstikê ya bi mîmariya 64-bit e. Yekem car di 23ê Hezîrana 1996an de li Japonya, 29ê Îlona 1996an li Amerîkaya Bakur û 1ê Adara 1997an li Ewropayê hat berdan. Wekî konsolek lîstikê, ew di serî de bi PlayStation û Sega Saturn ya Sony re pêşbaz kir, lê tenê di warê firotanê de konsolê paşîn têk bir.
Nintendo di serbestberdanê de amûrê wekî pergala lîstika vîdyoyê ya herî bilez a li sûkê reklam kir. Mîmariya 64-bit ya prosesorê bi taybetî dihat destnîşan kirin, ji ber ku di wê demê de konsolên pêşbaziyê PlayStation û Sega Saturn tenê bi 32-bit xebitîn. Lêbelê, moda 64-bit hema hema di pratîkê de nehat bikar anîn ji ber ku konsolê tenê 4 MB RAM hebû (4 GB dikare bi 32-bit re were çareser kirin) û bus ne bi têra xwe fireh bû. Digel vê yekê, jimareya xala herikînê ya ku ji bo grafikên 3D asayî ye bi 32 bit ve hate xuya kirin, ji ber ku bandorên aliyî yên wekî 8-byte (li şûna 4-byte) nîşangirên mezin dê bername dijwartir bikira. Prosesora 93,75 MHz karibû di çirkeyê de 125 mîlyon talîmatan bi cih bîne û ji ya PlayStation bilindtir bû, ya ku ku tenê dikaribû 30 MIPS bide xebitandin.
Mîna konsolên pêşîn ên Nintendo, modul (ên bi navê GamePacs) wekî navgîniya hilanînê ji bo lîstikan hatin bikar anîn. Nebikaranîna ajokerek CD-ya biha hîşt ku konsol erzantir bê çêkirin û firotin, û wekî encam. Vê yekê hişt ku konsol bi bihayê destpêkê ya herî zêde 250 $ Amerîkî bê firotin. Demên barkirinê yên modulan li gorî yên konsolên Sony û Sega, yên ku CD-ROM bikar dianîn, kêmtir bûn. Cîhê wan ê hilanînê ji yê Nintendo 64 pir hindiktir bû û ew ji bo hilberandinê jî bihatir bûn. Ev di bihayên firotanê yên bilind ên lîstikan de li gorî pêşbaziyê hate xuya kirin. Ev bû sedema bihayên bilin ên lîstikan.
Piştî ku di sala 2001an de ji hêla Nintendo GameCube ve hat veguheztin, konsol heya 2003an dihat çêkirin. Nêzîkî 32,93 mîlyon yekîneyên Nintendo 64 li çaraliyê cîhanê hatin firotin - hejmara PlayStation ên ku dihatin firotin sê qat jê zêdetir bû. Lîstika N64-ê ya herî firotî 1.9 mîlyon yekîne Super Mario 64 e.
Spîtak
Spîtak, bajarekî Ermenistanê ye li parêzgehê Lorî ye. Navê kevin ya bajêr heta 1948 — Hemamlî bû. Li 7ê kanûna pêşîn, 1988 s. ji ber erdhejiya kembax, bajer bi timamî hate hilweşandin.
Boisseron
Boisseron, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Artrîta rumatoîd
Artrîta reumatoîd (Rheumatoid arthritis) nexweşiyeka romatîzmê ya domdirêje. Nexweşiyeka înflamasyonê û otoîmunolojîk ye. Hoya toşbon bi vê nexoşyê ne ya diyare. Li peyda bona vê nexoşyê hem genetik û jînge renge dewir hebît.
Hindek binemala ev nexoşye ya zore. Nizîkî yêk li sedê xelikî ev nexoşye ya lê.
Li vê nexoşyê perdê ser cumga înflamasyon bo çê dibît ku dibênê sînovît. Nexoşî dibîte hoya înflamasyonê li gelek cumga (polîartrît). Bilî cumga ev nexoşyê gelek organêt dîş digrît wek pêst, nerv, çav, rihêt xînê,perdê ser sîpelkê u dil û gelek organêt dîş.
Nîşan û berjenga vê nexweşiyê
Nîşanê serekî yê vê nexoşyê êşe cumga ye. Cumge stîr, req, stor û gerim dibin û hindek ca cumge sorîş dibît. Karê cumga têk diçît (eve nîşanêt înflamasyonê ne). Nexoşî hêdî hêdî dest pê diket paşî zortir û grantir dibît.
Li vê nexoşyê bi zorî cumgêt kiçke yêt dest û pê duçar dibin herweş cumgêt dest, pê û yêt dîş.
Nexoşî herdu desta vedigrî (sîmetrî) û zortir li çar cumge li her layekî duçar dibin.
Req bona cumga spêdeya zêhetir li se'etekê dikêşî.
Ev nexoşye hêdî hêdî dest pê dike û zortir dibît. Nexoş nîşanêt giştî yêt nexoşya bo çê dibin wek mandî bon, bê hêzî, ta û kêm bona kêşa leş.
Teşxîs û diyagnoz
Bo teşxîsa vê nexoşye klinika wê zor ya giringe. Ew cumgêt duçar boy stur dibin, êş bo çê dibît.
Gelek cumge li dest û pêya duçar dibin. Cumge spêda req dibin zêhetirî demjimêrekî. Nexoş yê mandî ye, neşêt cumgêt xo bi kar bînît.
Têstê vê nexoyê diyar diken.
Ew têstêt giring bo aşkira kirina nexoşyê eve ne: RF, AntîCCP (ev têste zor yê taybetî ye bo aşkirakirina vê nexoşyê), ESR, CRP, HB, TPK û gelek têstêt dîş. X-ray cumga.
Derman
Sê curêt dermana bo vê nexoşyê yêt hey: NSAID, kortîkosteroîd, dermanêt nexoşî ragir wek Methotrexate, Sulfasalazine, Leflunomide û hwd.
Eve çend sale hindek dermanêt dîş yêt peyda boy ko tibênê biyolojik wek Etanerecept, Adalimumab, Infliximab û hindekêt dî.
Bay
Bay, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Rihayê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ziethen, Mecklenburg-Vorpommern
Ziethen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qedrîcan
Qedrîcan an jî Qedrî Can (jdb. 1911 – m. 1972), helbestvan û nivîskarekî kurd bû. Ew bi navê Abdulqadir Can li Dêrika Çiyayê Mazî (Mêrdîn) di sala 1911ê da hate cîhanê.
Di piçûkahiya xwe de Qedrîcan wek "Qedrî" dihat naskirin. Ji zarokahiya xwe de Qedrîcan pir xwedî şans bû ku bavê wî (ku bi kurtahî wek "Cano" tê naskirin) di zanîna hêjatiya xwendinê bû kurê şand xwendinê. Di dibistanê de ew xwendevanekî pir pêşketî û baş bû, bi taybetî di mijara hejmaran da (matematîk).
Piştî dibistana destpêkê, dibistana navîn û bilind "Cano" kurê xwe şand Zanîstana Mamosteyan ya Konyayê. Di wan salan de Qedrîcan welatparêziya xwe hîn xurtir kir û navê xwe xist îsteya dewleta Tirkan ya reş. Ji bo Qedrîcan tenê du çare ma bû: 1) yan mirin 2) yan revandin.
Qedrîcan ji Dewleta Tirk, bi riya Antakyayê, reviya çû Sûriyê. Piştî revînê, ew nema dikaribû vegere welatê xwe, cihê xwe yê zayînê Dêrika Çiyayê Mazî. Bavê xwe "Cano", ku pir girêdayî hev bubûn, nema didît.
Qedrîcan yek ji helbestvanên herî mezin ên gelê Kurd bû û wek bavê helbesta nûjen a Kurdî (helbesta torê ya nû) tê naskirin. Wî bi nivîsoka xwe di zaraveya kurdî ya kurmancî dinîvisand.
Yek ji helbest ên wî ya herî bi nav û deng Gula Sor bi destê hozanê gelê Kurd Ciwan Haco hat beste kirin.
Lê Qedrîcan ne tenê helbestvan bû, helbestvanî tenê yek ji xebatên wî yên pirhejmarî bû. Navê wî rewşenbîriya xwe tê bîranîn. Ew rewşenbîr, ronakbîr, zana, helbestvan, wergervan û polîtîkavan bû.
Qedrî Can li hember qedexe û zorî yên dewleta Sûriyê dersên kurdî dida xwendevanên xwe yên dibistanê.
Dema ku mirov li rûpel ên rojname yan kovarên "Hawar", "Ronahî" û "Roja Nû" binêre, xebat ên Qedrîcan tên dîtin.
Dema ku li Konyaye dixwend pir nakokî di nav mêjiyê wî de çêdibin. Jiyaneke bi xirecir li ber çavên wî ket. Xwest ku xwe binase, li binyada xwe, çand û dîroka xwe vekole. Kete nav lêkolîn û lêgerînên dû dirêj. Dema ku di betlaneya havînê de dihate gund, gelek xort li dora xwe vedihewandin. Ji wan re qala azadiyê û welêt dikir.
Keça Qedrî Can, Şêrîn Can ku li Sûriyê bijîşkiyê dikir ji bo bavê xwe dibêje: "Dema ku havinê ew dihate Dêrikê xort didan dûv xwe û li nav rezan diciviyan. Kêlik diçikandin û berik bera wê didan". Dema ku dewlet bi xesletê Qedrîcan dihese dikeve pey şopa wî. Qedrîcan dinêre ku tevgera Şêx Seîd têk çûye. Çi rewşenbîr û welatparêz hene an têne girtin an jî kuştin. Ew jî dev ji dibistanê berdide, tevî Reşoyê Dêrikî û çend hevalên din biryar didin ku binxet bibin. Li nêzî tixûb Qedrîcan û bavê xwe hev û dû dibînin. Qedrîcan rewşê dibêje û ji bavê xwe re dibêje ku ew dê rojekê welêt rizgar bikin wê çaxê welat dê pir xweş be û ew jî dê vegerin. Bavê wî nikare wî ji bo ku neçe îqna bike.
Qedrîcan berê xwe dide Şamê û di nav bilbilên Şadî yên ku her tim li dûrî gulistanê dixwînin û keserkûr in de cih digre.
Beriya ku wefat bike, gelek name ji lêzimên xwe re şandine. Gotiye min pir bêriya welêt kiriye û ez dê rojekê vegerim. Lê mixabin ev xwesteka wî bi cih ne hatiye.
Helbestvaniya wî
Em dikarin bibêjin ku Qedrîcan pêşengê helbestvani ya Kurdî ya pêşeroj a ku bê cêwî û bêbersiv hatiye nivîsin e. Li gorî wê heyamê şiîrên ku nivîsîne gelekî bedew, pêşketî û nûjen in. Em dikarin şiîrên wî bidine ber ên şaîrên wê heyamê yên hemden.
Lihevhatîbûn tor a helbest a nû ye. Hem drûv û hem jî naverok nû ye. Sor hem rengek ku Kurd jê hez dikin e, hem jî ala sosyalîzmê bi bîr tîne. Weke remzekê ye. Qedrîcan lewma ew bikar aniye. Di vê şîîrê de ramana înternasyonalîzmê heye. Helbestvan, di wê baweriyê de ye ku rojekê gula sor dê li hemû cîhanê were hejandin.
Weke ku dixuye bêhna lîvbaziyê ji şiîra wî difure. Hemdemê wî Mayakovskî û Nazim Hikmet jî şiîrê bi vî awayî nivîsîne.
Di helbestên xwe de hiciv bi kar aniye. Bîr û baweriyên batil bi şêweyeke zimanşêrîn rexne kirine.
Ku mirov li tevahiya vê şiîrê dinere bîr û baweriyeke ku bi hindik ronakbîr û nivîskarên wê demê re hebû li nik Qedrîcan tête dîtin. Kifşe ku wî hêj wê demê berhemên klasik ên sosyalîstan xwedine û rewa kirine. Li gorî min ji hêla bîr û baweriyê ve Qedrîcan di rêya kovarên wê demê de (Hewar, Ronahî, Roja nû) bi serê xwe ekolek e. Ew û Cegerxwîn nêzîkî hev in, lê ji aliyê kûrahiyê û ji aliyê şekl ve ji hev cihê ne. Di şiîra Cegerxwîn de hin caran bîhna tesewûfê tê.
Sala 1957an ji bo komcivîna xortên navneteweyî bi keştiyê diçe Moskowayê. Piştî vê çûyine dîtina wî ya civakî hîn xwurttir bû. Di vê demê de şiîra Ez Diçim Mosko nivîsiye.
Ev helbest a ku gelek dûvdirêj e dilîniyên helbestvanî û ûtopiya wî tîne zimên.
Qedrîcan çûyina xwe ya ber bi roniyê, ronibûna mêjiyê xwe, têgihiştina xwe weha vedibêje:
Pexşana wî
Nivîsarên wî yên pexşanî bêtir di derbarê rabirdûyê de ne. Hişê wî pir xwurt e. Zarokatî weke şerîda sînemê tê ber çavê wî.
Di pexşanên wî de dilînî û hestekî tenik heye. Ev nivîskar çîrok in lê bêhtirîn dikevin beşê bîranînê.
Pexşana ku bi ser navê "Sondî ê di hejmara Hawarê ya 35"an de hatiye weşandin, nivîskar rojên şagirtiyê bi bîr tîne. Di tevahiye nivîsarê de bêriya welêt û jiyana wir, toreyên berê hatine reşandin. Heçku bi ax û keser hatiye nivîsîn.
Pexşana ku navê wê Guneh e, jî di derbarê rojên şagirtiyê de ye. Hinek kevneşopên beradayî bi ziman û şeweyekî wêjeyî rexne dike.
Ew dilê ku van nivîs û şiîran dinivîse her dem kelogirî, çav bi hêstir û kovan e. Mirovên ku wan dixwîne jî heman rewşê dijî.
Zimanê wî yê hunerê
Wek hemû ekola Hawarê zimanê Qedrîcan jî çi di şiîre de çi di pexşanê de be, zimanekî xwerû û gelêrî ye. Ji xwe wê demê pişavtina bi zorê û ya pir bi rêk û pêk tunebû. Hinek polîtîkayên A. Hamîd ê ku sultanê osmanî bû hebûn, lê nedikariya zaroyên kurdan weke îro ji giyanê wan dûr bikin.
Qedîrcan demekê di dibistanên osmanî û tirkan de xwendiye lê bandora vê rewşê di nivîsarên wî de naxuye. Bêhtirîn devokê Mêrdînê bi kar aniye. Belê ku hûrik hûrik nivîsarên wî bêne dahûrandin, dê bixuye ku wî zimanê tevahiya Kurdistanê vekoliye, guhdarî kiriye an jî bihîstiye. Mînak di cihekî de peyva “nola” bikar aniye. Ev peyv li hêrêma ku Qedîrcan zarokatiya xwe lê derbas kiriye tuneye. Bêhtir li Riha û deverine din tê bikaranîn peyva “wusa” her çiqas li herêma wî tune be jî di şiîra wî de heye.
Di şiîrê de ziman rast û rê bi kar aniye. Zêde cih nedaye remzeyan. Lê dirûvandinên wî xwurt in. Mînak:
Gelek peyvên ku îro li ber windabûnê ne, di pexşan û şiîrên wî de hene. Mînak:
“Hevalan, hetanî em ji hev wenda bûn destên xwe ji min re kil dikirin”. Di vê hevoka jêrîn a ku di çîroka wî ya bi navê “Rojên Derbasbûyî“ de cih digre de, peyva “kilkirin” dibuhure. Ev peyv îro jî heye. Lê bêhtir ji bo meşk hejandinê an jî zarok hejandinê tê bikaranîn. Di wateya jorîn de niha zêde naye bi kar anîn. Bêjeya “dest kilkirin” bikaranîneke ciwan e.
Girêdanên derve
Lînka rûpela Helbestvan Qedrîcan bi zimanê îngilîzî: en:Qedrîcan
Les Places
Les Places, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Herka Kendavê
Herka Kendavê (Îng. Gulf Stream) herkakê germê ava Okyanûsa Atlantîk e. Ew berve Ewropa diherike û navbera Grînlenda û parzemîna Ewropayê re derbaz dibe û li Îrlendayê wê de wek Herka Atlantîka Bakur tê nav kirin.
Herkê kendavê ewqas bilez diherike ko ew di çirkekê de 1,5 · 108 M³ diherike. Va herikê di çirkekê de 100 carî ji avê ko di çemên dinê gîşkê de diherike pirtir e.
Navê wê ji hêlê Benjamin Franklin hatibû dan û wî jî bo Kendava Meksîk va nava da bû. Ew berê wek Herka Florîdayê jî dihat nav kirin.
Rêgeh
Di Kendava Meksîk de avê germ dest bi herikê xwe dike li beravên Amerîkaya Bakur wek herka Florîda diherike. Herka Kendavê ji yekbûna Herka Florîdayê û Herka Antîlanê ko li bakura Bahama digêhine hev pêk tê. Ew siftê beravên Amerîkaya Bakur germ dike û pê xwe li beravên Amerîkaya Bakur difilitîne jî berî xwe çerxa ser Ewropayê dike. Ew li beravên Neufundlandê rasta herika ava sarê Herka Labradorê tê û der bi der bi wê ve teva hev dibe. Êdî ko ew digêhê girava Brîtanyayê wek Herka Atlantîka Bakur tê nav kirin. Ew pê giravê Brîtanya re ji hev vediqete û dibe sê şaxên bingeh. Yek çerxa başûr dibe û ew wek Herka Kanarya tê nav kirin. Yek navbera Îzlanda û Brîtanyayê de dewam dike û ew wek Herka Norwêc ê nav kirin. Yek jî navbera Îslenda û Grînlendayê dewam dike û ew jî wek Herka Irming tê nav kirin.
Zaxe xoy
Zaxe  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 28 kes ( 7 malbat) bûn.
Allemant, Aisne
Allemant, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Bran, Charente-Maritime
Bran, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Jaleshwar
Jaleshwar, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 29.224 kes hatiye hejmartin
Taq Mîkayil
Taq Mîkayil, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Loriges
Loriges, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Akîneke
Akîneke, kinik (?), şûrik (?) navê cureyeke şûran e ku ji mediyan belav bûye.
Zendscheid
Zendscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Akîneke
Akîneke gelo kinik e?
Navê akîneke ji yewnanî ye, bi texmînî ji ber ku ev şûr kin e (kurt) mediyan kinik(e) gotibin. Lêkolîneke zanistî nehatiye kirin. Em dizanin ku Medî pêşiyên kurdan in û bêjeya kin jî niha di zimanê kurdî de dijî.
Dîroka kinikê
Berê ji mediyan belav bûye. Persiyan ji mediyan girtine û di artêşên xwe de bikaranîne. 300 sal beriya zayînê derbasê grekiyan bûye û grekiyan ew bi navê akineke binavkirine. 200 sal beriya zayînê jî dibêjin êdî nehatiye bikaranîn, an jî grekiyan bikarneanîne.
Dirêjiya wê 40-45 cm, destiyê wê dirêj heya 30 cm ye. Giran e, bo parçekirina mertalan an zirxan jî hatiye bikaranîn.
Dizec Melêk
Dizec Melêk gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zehek (navçe)
Zehek yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Zehek e.
Perwaz Hisên
Perwaz Hisên an jî Perwaz Husên (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Parwaz Hussein, bi erebî wekî Barwas Hussein jî tê naskirin; z. 16'ê çiriya pêşîn a 1988'an, li Hewlêrê, Başûrê Kurdistanê, Îraqa Federal) stranbêjeke ciwan a kurd e ku bi dengê xwe yê xweş di werzeya duyem a bernameya televizyonê ya kanala MBC a bi navê Arab Idol 2013 de pişkdar e û li gorî çend çavkaniyan bû "balyoza muzîka kurdî bo nav cîhana erebî".
Yekem car e ku di pêşbirka Arab Idol de kesekî ne ereb û ne erebîaxiv tê de beşdarî dike û Perwaz di 2013'an de li Kurdistanê û Rojhilata Navîn bû keseke bi nav û deng.
Di 17'ê gulana 2013'an de Perwaz yek ji deh fînalîstên pêşbirkê bû û vê gavê diçe pêş. Wekî din, hejmara pişkdariyê ya stranbêja hewlêrî ya 6 (şeş) e.
Bad Wilsnack
Bad Wilsnack, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Brandenburgê ye.
Turbelî
Türbeli, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Rihayê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Zaviye xoy
Zaviye  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 1.603 kes ( 436 malbat) bûn.
Dizec Seferelî
Dizec Seferelî gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gau-Algesheim
Gau-Algesheim, bajarekî navçeya (Landkreis) Mainz-Bingenê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Plainville, Eure
Plainville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Dimancheville
Dimancheville, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Centox
Centox, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Rihayê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
La Brée-les-Bains
La Brée-les-Bains, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kendava Amundsen
Kendava Amundsen kendaveka li bakur rojavaya Kanadayê, navbera giravên banks girava Victoria û parzemîna Kanada u li bakur jî Deryaya Beaufort de dimê ye. Dirêjahiya wê 402 km û dorê 150 km jî firehiya wê heye. Navê wê ji dahênerê Norweçiyê Roald Amundsenê ko navbera salên 1903 û 1906an de ew dera keşf kirî têye.
Louchy-Montfand
Louchy-Montfand, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Gundejûr
Gundejûr, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bygdin
Bygdin, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Gebesee
Gebesee, bajarekî navçeya (Landkreis) Sömmerdaê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Breitenbrunn, Swabya
Breitenbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Herke
Herke, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana Bakur Rihayê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Züssow
Züssow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Vladimir Bartol
Vladimir Bartol (z. 24'ê reşemiyê 1903 li Triesteyê - m. 12'ê rezberê 1967 li Ljubljanayê) nivîskarekî slovenî bû û bi pirtûka xwe a romanê Alamut, ku di sala 1938'an de derket, tê naskirin
Kurtejiyan
Bartol di 24'ê reşemiya 1903'an li gundekî nêzîkî bajarê Triesteyê (Slovenya) bi navê San Giovanni weke ê sêyem ji heft zarokan hate dinê. Vladimir Bartol xwendina xwe li Triesteyê destpêkir û li Zanîngeha Ljubljanayê di beşên biyolojî û fîlozofiyê de qedand. Bi taybeti nivîsên Sigmund Freud bala wî dikişînin. Piştî qedandina xwendina xwe di sala 1925'an de, wî di navbera 1933'an û 1934'an li Zanîngeha Sorbonne xwendina xwe berdewam kir. Di navbera salên 1940'î û 1945'an de Bartol li gor daxwiyaniyên di xwejînenîgariya xwe de, li dijî dagirkeriya elmanan têkoşiya. Piştî bidawîhatina Şerê cîhanî yê duyem Bartol di navbera salên 1946'a, û 1956'an de jiyana xwe li Triesteyê berdewam kir. Di sala 1960'î de Bartol bû serokê Yekîtiya Nivîskarên Yûgoslaviyayê û di sala 1967'an de li bajarê Ljubljanayê mir.
Stade
Stade, bajarekî navçeya (Landkreis) Stadeê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Le Planquay
Le Planquay, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Şaşke
Şaşke, şûrê Ûris (bi rûsî: шашка, şaşka) cureyekî şûran e ku ji rûsan derbasê Kurdistanê jî bûye. Di wêjeya devkî de hatiye bikaranîn ku wextekê di nava kurdan de pirr hatiye xebitandin.
Bi eslê xwe dibêjin ev şûr ji Qefqaziyan belav bûye. tê gotin ku di zimanê adîgeyî de şaşke tê wateya kêra dirêj. Siwariyan hez ji vê şûrê kirine.
Dirêjiya 80 cm, kêra wê ango cihê wê yê bira (tûj) 68 cm ye. Gelek cureyên wê hene.
Zaminawa
Zaminawa, gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Zaminawa 102 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 22 e.
Mehrestan (navçe)
Mehrestan yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Zaboli e.
Lavazan
Lavazan, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Hesen Xane
Hesen Xane, Hesenxane, Ḧesenxane, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Deryaya Karayê
Ew rojavayê wê bi komgirava Nowaya Semliyayê, ko giravên çaram û şeşem girtinên Ewropa dihewirîne, tê girtin. Rojhilata wê bi komgiravên Sewernaya Semliya û nîvgirava Taymîr tê girtin. Başûra wê bi nîvgirava Yamalê ko perçeyeka Sîbîrya tê girtin.
Deryaya Karayê navbera hêlîpanê 70-80° û hêlîlarê 55°-105° an de dimê. Ew bi berbilavî xwediyê kûrahîyeka 118 m e. Dera xweya herî kûr heta 620 m dadikeve.
Li başûr rojavaya Deryaya Karayê Tengava Karayê heye. Li rojavaya wê Deryaya Barents li rojhelata wê jî, Deryaya Laptevê ko navbera komgirava Severnaya Semlya de bi Tengava Vîlkîskî ve pê ve girêdayî heye.
Deryaya Beaufort
Pîvana wê dorî 450.000 km² kûrahiya xwe bi berbilavî dorê 1004 m. e.
Zimanê korêyî
Zimanzanistvan di diyarkirina riha zimanê Korêyî da negehiştine ti lihevhatinan. Hindek bawerin ko ev ziman ji zimanên Altayî ye û hidikek jî dibêjin ko zimanekê xweser e. Ev ziman zimanekê pevgirêdayî (agglutinative) e.
Elfûbêya Korêyî ko bi navê Hangulê dihêt niyasîn di gotareka dî da hatîye behskirin.
Navkirin
Zimanê Korêyî gelek nav hene. Li Korêya Bakur û istana Yanbiyana Çînê dibêjin Çosonmal (조선말) an bi awayekê gelek fermîtir: Çosono (조선어). Li Korêya Başur piranî ya xelkî dibêjin zimanê Korêyî Hangungmal (한국말), an gelek fermîtir: Hangugu (한국어) an Gugo (국어). Di axivtina xelkî da hidek caran dibêjin zimanê xwe Ûrîmal (우리말) anko Zimanê Me.
Tarık Ziya Ekinci
Tarık Ziya Ekinci (jdb. 1926 Licê, Amed) siyasetmedar, parêzvanê mafê mirovan û nivîskarekî Kurd e.
Zimanê korêyî
Navkirin
Li alîyekê dî, xelkên Korêyî yên ko li Sîberyayê dijîn dibêjin xwe Koryo-saram anko Goryoîn û dibêjin zimanê xwe jî Goryoînmal.
Sinfandina Zimanê Korêyî û Zimanên Xizim
Hindek zimanzanistvan zimanê Korêyî zimanekê tek û tenê dibînin ko çi zimanên dî wekî wî nîne.
Tarık Ziya Ekinci
Li Stembolê perwerdeya bijîşkiyê dîtiye û pisporê nexweşiyên hundirîn e. Di ciwaniya xwe de tevlî têkoşîna mafên Kurdan dibe û di nava baskên Partiya Karkerên Tirkiyeyê (bi turkî: TİP - Türkiye İşçi Partisi) de têdikoşe û heya sekreteriya giştî yê vê partiyê payebilind dibe.
Zimanê korêyî
Sinfandina Zimanê Korêyî û Zimanên Xizim
Piştî belavbîna gotara Ramstedtî li sala 1926ê, gelek zimanzanistvan gehiştin wê baweriyê ko zimanê Korêyî zimanek ji malbata zimanên Altayî an nêzîkî zimanekê Pêş-Altayî ye. Zimanê Korêyî gelek saloxetên hevpişik digel zimanên Altayî hene. Korêyî li hindek zimanên Tirkî gelek nêzîk e.
Hindek lêkolan wekhevî dinavbera Korêyî û zimanê Japonî da dîtine. Hidek ji wan berdanaye (proposed) ko ev herdu ziman wekî zimanên malbata Altayî an zimanekê cida yê girêdayî hev bin.
Tarık Ziya Ekinci
Ji 1965an heya 1969an parlamenteriya Amedê dike. Di cûntaya leşkerî ya 60î de bi qasî 3 sal ji ber ramanên xwe tê zîndanîkirin. Dîsa di cûntaya leşkerî ya 80î de jî gelek caran tê girtin û êşkencekirin. Di sala 1982an de direve Ewropayê û heya 1985an li Parisê dimîne.
Yek ji damezrênerên DEMOS'ê, kurtnivîsa saziya Lihevhatiya demokratîk û pêşdestiya ji bo çareseriya pirsgirêka kurdî ye. Herwekî gorî hêza xwe di nava hemî tevger û çalakiyên demokratîk de cihdigire.
Mûrad Ciwan
Mûrad Ciwan Nivîskar û Siyasetmedarê Kurd e.
Ciwan li sala 1956ê li Amedê hatiye dinyayê. Heta dawîya Xwandingeha Mamostetîyê li Amedê xwandiye, lê destûrnameya xwe ya dersgotinê ji Xwandingeha Mamostetîyê ya Akşehirê - Konyayê wergirtiye. Salekê li Amedê dersên Zimanê Îngilîzî û salekê jî li Zanîngeha Stenbolê dad xwandiye, lê ji ber xebata xwe ya siyasî xwandina xwe temam nekir. Piştî Darbeya 12'ê îlonê ya sala 1980ê ya Tirkiyeyê, li Nîsana 1980ê, derket derveyî welêt û li Swêdê bicî bû. Heta dawîya sala 1992ê di xebata şoreşgerîya Kurdewarî de çalak bû. Demekê sekreterê giştî yê Partiya Pêşeng a Karkerên Kurdistanê anko PPKK bû. Li sala 1992ê ji xebata siyasî ya çalak vekişiya û xwe da karûbarê lêkolîn û nivîsînê.
Ji 1981ê heta Tîrmeha 1997ê berpirsiyarîya redaksiyona rojnameya Armancê kiriye. Gelek nivîsarên wî yên bi Tirkî û Kurdî li ser pirsgirêkên siyasî, li ser Ziman, dîrok û wêjeya kurdî di kovar û rojnameyên cûrbicûr de hatine weşandin.
Dehlîq
Dehlîq gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mûrad Ciwan
Ew bi Mukkades Çılgın re zewicî ye û bi navê Rûken, Nûşîn, Rûgeş û Ariya çar zarokên wan hene.
Boisset, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Rûviya kor
Rûviya kor (bi latînî: Caecum) beşa pêşî ya rûviya stûr e. Li bin rûviya kor rûviya zêde heye. Rûviya kor, îleum (beşeke rûviya zirav e) û rûviya stûr digihîne hev.
Affler
Affler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Vedat Aydin
Vedat Aydin, sala 1953’an de li gundê Heciya Kurdan ê girêdayî Bismilê ye ji dayîk bû. Di nava IHD û HEP'ê de cih girt. Serokê HEP'ê ê bajarê Amedê bû. 5’ê tîrmehê ya sala 1991’ê de polîsan Vedat Aydin ji mala wî birin û piştî vê bi 2 rojan li Madenê mirî hate dîtin. Di 10’ê tîrmeha sala 1991’ê de bi hezaran mirovên ku li ber derê avahiya HEP’ê ya Amedê kom bûn berê xwe dan Madenê û ketin rê.
Bi hezaren kesên ku di wesayîtan de cih nedîtin û ji bo merasîma cenazeyî çûn ber Mizgefta Sûmerê. Kesên ku gihiştine Madenê ji 10 hezarî zêdetir bûn. Hemûyan erebeyên xwe bi pûşiyên kesk, sor û zer xemilandibûn. Karkeran kar berda, jin ji malê derketin û esnafan dikan girtin û tevli cenazeyê bûn. Jin, zarok, keçên ciwan kal û pîr jî bi dirûşman konvoy pêşwazî kirin û bi hezaran erebe ketin nava Amedê. Wê rojê li Amedê jiyan sekinîbû. Di dîroka Amedê de cara yekem bû ku ew qas leşker jî kom bûbûn. Konvoy di Ofîsê re derbas bû, rê ji aliyê polîsan ve hatibû girtin. Ji bo ku gel û konvoy negihije hev serê kûçeyan hatibû girtin. Ofîs bi girse û erebeyan hatibû dagirtin. Ên ji erebeyan peya dibûn berê xwe didan riya Mizgefta Sûmerê. Piştî ku 10 hezar mirovan nimêja cenazeyî kirin, ber bi Deriyê Mêrdînê ve bi rê ketin.
Donnery
Donnery, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Hecîhecî
Hecîhecî, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Agiriyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Zerebxanê
Zerebxanê, gundekî girêdayî navçeya Qersê, Kaxizmanê ye. Niştecihên vî gundî 2500 e. ji Kaxizmanê bi 30 kmî dûr e. Ev gund bi zerdaliyên xwe navdar e.
Plasnes
Plasnes, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Bresdon
Bresdon, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şûrê eceman
Şûrê eceman, şûrşimşîr cureyeke ji şûran e. Herdu nav jî di kurdî hatine bikaranîn. Çima gotine şûrê eceman nayê zanîn. Dibe ku di demên dawiyê de ev şûr li Îranê hatibe çêkirin.
Şûreke xwar, serpan, daskî ye. Serê wê bira ye (tûj). Kêmber e. Li Îran, Kurdistan, Hindistan, Balkan, Rûsya, Anatolya û Efxanistanê gelek hatiye bikaranîn.
Dirêjiya wê 90-98 cm, devê wê yê bira (tûj) 74-86 cm ye.
Şerê Gaugamelayê
Şerê Gaugamelayê, şerê di nava Îskenderê Mezin û Darîûsê sêyemin de ku di sale 331´ê de bûye. Ji vî şerî re tê gotin "Şerê Arbela" jî. Di vî şerî de, tê gotin ku Îskenderê mezin tê herêmê û bi artişa mazin ya Pers ku sê qatî wî mazin e, bi wê re dikeve cengê de û wê têk dibe. Di vî şerî de tê ser ziman, ku artişa Îskender bi serkevtiye.
Cihê ku lê şer bûye
Cihê ku lê şer bûye, li başûrê Kurdistanê ye. Ev şer weke "şerê Hewlêrê" û ankû "şerê Arbela" jî tê bi navkirin. Ji Hewlêrê dema ku çûyîna bi ber Mûsilê de dibê, ku zêde ji Hewlêrê dûrketin nebûyî, cihê ku ew şer û ceng lê bûye heye. Lê ew herêma ku ´şerê gawgamala´, herêma ku lê bûye, di nava sînorê Hewlêrê roja me de dimêne. Ji xwe, berê ji vî şerî re hatiya "Şerê Arbela". Arbela´ navekî Hewlêrê ya ku heta roja me jî, car bi car bi rengê "Erbîl" jî hatiye gotin û ser ziman.
Şerê Hewlêrê
"Şerê Hewlêrê" an go "Şerê gawgamala", şerekî di nava hêzên Darîûsê sêyem û Îskenderê mezin de ye. Ev şer, di wê de, bahse gelek taktikên şer tên ku kirin ku Îskender bi haniya û bi wê re bi hêzeka piçûk li ber hêza Persî ku sê qatî ya bûya bi serketîya. Tê gotin ku piştî ku artişa Îskender sazûmana artişa Darîûsê sêyem şikand, piştre êdî ket şer de û êdî ew têk bir.
Dawîya Darîûsê Sêyem
Darîûsê sêyem, piştî ku tê gotin ku artişa wî ket zorê de, êdî ji qada şerê ravî hat û hat qasrê. Piştre jî, li qasrê ji aliyê çend mirovên ku li cem wî bûn ve di qasrê xwe de hat kuştin.
Piştre rewş
Piştre rewş, xirab dibe bo persan jî û kurdan jî. Êdî kurd û pers, tê gotin ku bo ku têkçûnaka pirr mezin nexwûn, wê xwe li çîyayê Zagrosan bigrin. Piştî wê re, wê artişa Îskender herê biser wan de. Lê Çend ku artişa Îskender, diçê bi ser zagrosan de, wê hertimî windahiyan bide û wê têkçûnê nikaribê bi wan bide jînkirin. Devereka ku ji wan du deverên ku şikeştin bi Îskender re di vîna wî de bi wê re daye çêkirin jî ev de bûye.
Ji ber vê yekê, ew xwe sipartina kurd û persan li Çiyayê Zagrosan, bûye malê dîrokê. Kurdan, piştre, ji ber kirinên wî xadarî ku wî kirin, jê re gotin "Zûlqarneyn".
Nilkantha
Nilkantha, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati yê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 39.578 kes hatiye hejmartin
Gedern
Gedern, bajarekî navçeya (Landkreis) Wetteraukreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Louroux-Bourbonnais
Louroux-Bourbonnais, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Çoban Ateşî
Çoban Ateşi (bi kurdî: Agirê şivên) rojnameyeke heftene ye. Li bakurê Kurdistanê bajarê Entebê tê derxistin. Rojname bi zimanê tirkî û kurdî weşanê dike. Ji ber nûçeyên kurdî gelek caran ji aliyê dewleta Tirk ve doz li rojnameya Çoban Ateşi tê vekirin. Midûrê Karê Nivîsarê yê Rojnameya Çoban Ateşî Yasîn Yetîşgen e.
Bad Wimpfen
Bad Wimpfen bajarokekî navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Zaviye hesen xan
Zaviye hesen xan gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 1.431 kes ( 302 malbat) bûn.
Dokkfløyvatn
Dokkfløyvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Fenûc (navçe)
Fenûc yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Fenûc e.
Tirbeya Helîme Xatûnê
Tirbeya Helîme Xatûnê, tirbeyeke dîrokî ya Wanê ye.
Tirbeya Halîme Xatûnê a li Westanê ji aliyê Melîkê Selçûqiyên Anatoliyê Îzetîn ve di sala 1335anan de, ji bo keça wî Halîme Xatûn hatiye çêkirin. Tirbe, bi mînakên hostetiya kevirîn ve girîng e, û li cihê tirbeyê gorên Akoyûnî û Karakoyûnî jî balê dikişîne.
Di sedsala 14’an de li ser navê Xatûn Helîmeya keça Îzedîn Şîr ve hatiye avakirin. Şopa mîmariya kumbeta Selçûqiyan hildigire. Di nava goristana dîrokî ya navçeya Westanê de û 40 km’an dûri Wanê ye.
Douchy-Montcorbon
Douchy-Montcorbon, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.