cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meha serbilindiyê
Peyva serbilindî her weha wekî kategorî an paşgira navek ji bo weşan û bûyerên ku vê xwebaweriyê bi rengekî siyasî an çandî bi bandor diyar dikin jî tê bikar anîn. Yên herî bi nav û deng Meş û Paradên Serbilindiyê ne, ku wek meşên xwenîşandanê ji bo dîtina LGBTiyan têne kirin. Di vê mehê de festîvalên fîlman, şahî, çalakiya rûniştinê, nobet û çalakiyên civakê jî bi ruhê Serbilindiyê pêk tên. Gay Pride di heman demê de îlhama tevgerên Mad Pride û Disability Pride jî da. Ala keskesorê sembola herî gelemperî ya Serbilindiyê ye.
Armanc û mane
Peyva serbilindî tê vê wateyê ku kesên LGBT ji meyla xwe ya zayendî û nasnameya zayendî bawer bin. Armanc qebûlkirina hevzayendîtiya xwe ye li şûna ku ji xwe şerm bikin an cudabûna xwe wekî bar bibînin. Serbilindî herwiha bertekek li hember heteronormatîvbûna civakê ye, ku tê de tenê heteroseksuelî tê qebûl kirin û hemî meylên cinsî yên din şaş têne hesibandin.Lewma meha serbilindiyê mehek ji bo vê tevgera azadiyê ye.
Kehvêrîn
Kehvêrîn gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Menemen
Menemen, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye. Navçe dikeve bakûrê Îzmîrê û 33 km dûrê navenda bajarê ye.
Elbû Hesen Sexîr
Elbû Hesen Sexîr gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Bavî (navçe)
Şaristana Bavî, yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Bavî e.
The Rescuers Down Under
The Rescuers Down Under 29mîn fîlma anîmasyonîê ya Walt Disney Studios e ku di sala 1990an de derket.
Gefrees
Gefrees bajarokekî navçeya (Landkreis) Bayreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Avant-lès-Ramerupt
Avant-lès-Ramerupt, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Abdurrahman Önül
Abdurrahman Önül (Bixwîne; Ebdurehman Unûl) beytbêj û nivîskarê tirk e. Di sala 1973an de li Bayburtê ji dayik bûye.
Ennery, Val-d'Oise
Ennery, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Schwaig
Schwaig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Elbû Hesen Kebîr
Elbû Hesen Kebîr gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Bender Mahşehr (navçe)
Şaristana Bender mahşehr  yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Bender mahşehr e.
Narlıdere
Narlidere, navçeyek naveda bajarê Îzmîrê ye û li ser xalîç a Îzmîrê hatiye avakirin.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 66,203 kes hatiye tomarkirin.
Kehrîz, Miyane
Kehrîz gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Goldkronach
Goldkronach bajarokekî navçeya (Landkreis) Bayreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Alişan
Alişan yan jî bi navê fermî Serkan Burak Tektaş (jdb. 19 hezîran 1976), aktor û stranbêjekî bi eslê xwe kurd/zaza ye.
Alişan yekem albûma xwe di sala 1997an de bi navê Sana Birşey Olmasın derxistiye. Ew wekê kurê malbatek ku bi eslê xwe ji Çewlîgê ye li navçeya Şişhaneya Stembolê ji dayîk bûye. Alişan dibistana seretayî ya Kuvay-ı Milliye, dibistana amadeyî ya Koleja Taybet a Şîşliyê û Lîseya Taybet a Evrîmê xwendiye.
Galkot
Galkot, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Gandakiyê de cih digire.
Behbehan (navçe)
Şaristana Behbehan, yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Behbehan e.
Épiais-lès-Louvres
Épiais-lès-Louvres, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Kehban
Kehban gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Courtémont
Courtémont, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Keh, Miyane
Keh gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kodên Lêgerîna Welatan
Kodên Lêgerîna Welatan an jî Jimara Kodên Welatên Navneteweyî pêşniyarên telefonê ji bo welatên endam û herêmên Yekîtiya Telekomûnîkasyonê ya Navneteweyî (ITU) ji telefonê têne kirin. Ew di standardên ITU-T de bi pîvana E.123 û E.164 têne diyarkirin. Pêşniyarên birêkxistina Jimartina Rasterast a Navneteweyî (IDD) û herwiha wekî kodên Jimartina Şopîner a Navneteweyî (ISD) têne navnîş kirin.
Konstantin Flemig
Konstantin Friedrich Flemig ( jdb. 1988 li nêzê Stuttgart) rojnamevanekî alman û derhênerê belgefîlman e.
Selin Sayek Böke
Selin Sayek Böke, (jdb. 24ê tebaxa 1972an li Buffalo, New York, DYA) akademîsyen, aborînas û siyasetmedareke tirk-amerîkî ye.
Konstantin Flemig
Jiyan
Konstantin Flemig li sala 1988 li nêzîkê Stuttgart hate dinê. Yekem hewldanên wî yên sînemayî vîdyoyên bi şêwazê rêzefîlma MTVyê Jackass bû. Wî fîlma xweya serîlêdanê ji bo dibistana fîlmê li Komara Demokratîk a Kongo kişand, ku wî jiyana rojane li xwaringehek luks li paytext Kînşasa belge kir. Ew berî xwendina fîlmê belgefîlm û nivîsandina senaryoyê li Akademiya Fîlmê ya Baden-Württemberg ya navdar, ew li Munihê beşdarî Dibistana Rojnamevaniya Alman  bû. Li wir ew beşek ji tîmê nivîskaran bû ji bo Oink'n'Slay, kesê yekem-kesê ku-rexnegir-girîng e û hûn berazek ji girûxane direve rêve dikin.
Selin Sayek Böke
Jiyan
Selin Sayek Böke di 24ê tebaxa sala 1972an de li Buffalo, New York, wekî keça Füsun Sayek û İskender Sayek hatiye dinyayê. . Diya wî nojdar û bavê wê nojdar a profesor e. Diya wê ji bajarê Niğdeyê ye û bavê wê ji navçeya bi Arsuza bi ser Xetayê ye.
Sayek di sala 1989an de ji dibistana seretayî ya Çankayayê, ji Koleja TED ya Enqereyê û di sala 1993an de ji Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn, ji Beşa Aboriyê mezûn bûye. Heta sala 1999an master û doktoraya xwe ya aborî li Zanîngeha Duke qedandiye. Di sala 2003an de li Zanîngeha Bilkentê dest bi mamostetiyê kir. Di sala 2010an de dibe doçent.
Courthiézy
Courthiézy, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Hemîdiye (navçe)
Şaristana Hemîdiye, yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Hemîdiye e.
Rêxistina Hevkariya Şanghayê
Rêxistina Hevkariya Şanghayê (RHŞ), an Pakta Şanghayê, yek siyasetekî Ewrasyayî, aborî, û rêxistina leşkeriya ku di sala 2001an de li Şanghayê ji aliyê rêberên Çîn, Kazaxistan, Qirgizîstan, Rûsya, Tacîkistan, û Ûzbekistanê ve hate damezrandin. Van welatan, ji bilî ji bo Ûzbekistan endamên Şanghayê Pêncane bû, di sala 1996an de hatiye damezrandin; piştî Ûzbekistanê di sala 2001an de cîh girt, endamên rêxistinê hatiye guherandin. Di de RHŞ biryar da ku Hindistan û Pakistanê wek endamên tev bipejirînin.
Épiais-Rhus
Épiais-Rhus, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Schwarzenbruck
Schwarzenbruck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xoremşehr (navçe)
Şaristana Xoremşehr yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Xoremşehr e.
Elbû Reza
Elbû Reza gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Ödemiş
Ödemiş, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye û 113deh km dûrê navenda bajarê ye.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 132,511 kes hatiye tomarkirin.
Hollfeld
Hollfeld bajarokekî navçeya (Landkreis) Bayreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Adolf Lüderitz
Franz Adolf Eduard Lüderitz an jî têne Adolf Lüderitz (z. 16êTîrmeh 1834an li Bremenê ; m.24ê Cotmeh 1886an (ne diyar) li Oranje di Başur-Rojavaya Afrîkaya Almanî), bazirganek alman û yekem xwedan axa alman li Namîbyayê bû.
Ciwan û perwerde
Adolf Lüderitz lawê Titûnfîroşekî bû, ku ji Hannoverê ye. Piştî xwendina dibistana giştî, wî dibistana bazirganî li Bremenê xwendî û di sala 1851an de di karsaziya bavê xwe de dest bi şagirtiyê kir. Di Nîsana 1854an de ew çû Dewletên Yekbûyî ji bo fêrbûna çandiniya titûnê li dewletên başûr ên welêt. Dûv re wî li Meksîkayê çandiniyek ava kir, ku zû di tevliheviya şoreşê de hate hilweşandin.
Bazirganî li Bremen û Afrîkayê
Piştî mirina bavê xwe di 1878an de, Lüderitz dikana titûna xwe girt. Lêbelê, wî bi serpêhatiyên xwe yên li derveyî welat kêm bextewar bû. Şaxek ku di sala 1881an de li Lagos-ê ku wê demê Rojavayê Afrîkaya Brîtanî bû hat damezrandin, nekaribû xwe li hember pêşbaziya biyanî bipejirîne. Tevî vê têkçûnê, Lüderitz li ser planên xwe yên Afrîkayê ma û piştgirî ji bazirganê ciwan Heinrich Vogelsang dît. Herduyan biryara avakirina koloniyeke Almanî li başûrê rojavayê Afrîkayê girtin, ji ber ku ev herêm berê ji aliyê hêzeke din a kolonyal ve nehatibû dagîrkirin.
Di 1886an de, bi piştgirîya darayî ya Civaka Kolonyal, Lüderitz seferek nû li hev kir da ku îhtîmala niştecîhek nû li devê Çemê Oranjeê bigere. Ew bi xwe jî beşdarî gerên keşfê bûye. Di 23ê Cotmeha 1886an de, ew û hevalê xwe Joseph Steingroever li keştiyek hilweşandî siwar bûn û bi wê re dixwest ku li peravên deryaya Oranje lêkolîn bikin. Xuyaye keştî qeza bûye, her du kesên tê de venegeriyane û qet nehatine dîtin.
Avon-la-Pèze
Avon-la-Pèze, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Heybera rîjîd
Heybera rîjîd an jî cîsmê rîjîd, yek ji têgînên endezyariyê ye. Ew, heyberên ku di bin bandora hêz an jî momentê de şeklê xwe naguherîne jê re tê gotin. Bi rastî li xweza yê tu heyberek tuneye ku rîjît bibe. Her heyber lewna xwe di bin hêzekî de diguherîne.Lê belê ev guhêrk ji ber ku pir biçûk e tê sersarîkirin. Bi giştî di statîkê de heyberan wek rîjît tê qebûlkirin.Bi vî awayî jî di hesibîna statîkê ya sîstemekê de gelek hêsanî çê dibe.
Seferihisar
Seferîhîsar, navçeyek bajarê Îzmîrê ye. Navçe 45 km dûrê navenda bajarê ye.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 43,546 kes hatiye tomarkirin.
Profesor Moriarty
Profesor James Moriarty kesayeteke aşopî ye ku di du çîrokên Sherlock Holmes ên Sir Arthur Conan Doyle de rolên sereke dilîze û di pênc çîrokên din de jî tê behskirin. Moriarty ji hêla Doyle ve wekî bilîmetekî tawanbar li ser pileya detektîv hate famkirin. Holmes jê re dibêje "Napoleonê Tawanê".
Moriarty û Sherlock Holmes
Moriarty tenê di kurteçîroka The Final Problem û romana The Valley of Fear de diyar dibe. Doyle di destpêkê de karakterê Moriarty afirand da ku Sherlock Holmes di The Final Problem de ji hêla dijberek wekhev ve bikuje, ji ber ku nivîskar dixwest rêzeya detektîvê biqedîne.
Di wan çîrokan de Moriarty tê navandin: The Empty House, The Norwood Builder , The Missing Three-Quarter , The Illustrious Client û His Last Bow.
Navlêkirina "Napoleonê Tawanê" (The Napoleon of Crime) dibe ku vegere xebatkarê Scotland Yard Robert Anderson, yê ku tawankarê alman-amerîkî Adam Worth wekî "The Napoleon of the criminal world" bi nav kir. Worth tête hesibandin ku ji bo karakterê Moriarty yek ji nimûneyên rolê ye, teoriyek ku bi taybetî li Dewletên Yekbûyî tête bijartin.
Her wiha inglîz Jonathan Wild, yê ku Doyle wî Sherlock Holmes li The Valley of Fear wekî Moriarty yê sedsala 18an û William Brodie ku li bajarê zayînê Edinburgha Doyle hema bêje efsanewî bû û ji bo Robert Louis Stevenson û şahkarê wî Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde îlham bû, wek nimûneyên rastîn ji bo mejiyê mezinê tawanbar ê li pişt eniya burjuwa tên hesibandin. Diyar e Sidney Paget ji bilî sermetranê romankatolîk ê Westminster, Henry Edward Manning û portreya wî ya George Frederic Watts a 1882 wekî mînakek ji bo nîgarên xwe ji bo The Final Problem.
Jînenîgariya aşopî
Profesor James Moriarty, yek ji sê birayan (yên din Serheng James Moriarty û li West England-ê serwerê rawestgehê ne), ji malbateke baş e.
Jwan Yosef
Jwan Yosef, anku Ciwan Yûsif, wênesaz û hunermendekî swêdî ye ku bi eslê xwe kurd û ermen e. Bavê wî kurdê Rojavaya Kurdistanê ye, diya wî ermen e. Ew di sala 1984an de hatiye dinyayê.
Ew di navbera salên 2004 û 2006an de li Dibistana Pernby ya Resamiyê (Pernbys målarskola) ya Stockholmê (Swêd) hîn bûye, dû re wî li zanîngeha Konstfack (Stockholm) jî xwendiye. Wî di sala 2011an de li zanîngeha Central Saint Martins a Londonê xwendina xwe kuta kiriye.
Ew niha (2016) li Londona Brîtanyayê jiyan û karê xwe berdewam dike.
Jwan Yosef geybûn û hevzayendbûna xwe eşkere dike û ji meha nîsana 2016an û pê de hevjînê wî stranbêjê portorîkoyî yê bi nav û deng Ricky Martin e.
Pegnitz (bajarok)
Pegnitz bajarokekî navçeya (Landkreis) Bayreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pegnitz
Pegnitz tê çend maneyan:
Dîroka Tirkiyeyê
Dîroka Tirkiyeyê an jî Dîroka Anatolyayê ku weke dîroka herêma ku niha xaka Komara Tirkiyeyê ava dike tê fêmkirin, dîroka Anatolyayê (beşêkî asyayê ji Tirkiye) û Trakyaya Rojhilat (beşêkî ewropî ji Tirkiye) dihewîne. Wan her du herêmên berê yên siyasî cihêreng di sedsala duyemîn berî zayînê de ketin di bin kontrola Împeratoriya Romayê, di dawiyê de jî bûn bingeha Împeratoriya Bîzansê ya Romayê. Ji bo demên beriya serdema Osmaniyan jî divê cudahî di navbera dîroka gelên tirkî û dîroka herêmên ku niha Komara Tirkiyeyê ava dikin de bê kirin, ji dema ku parçeyên Tirkiyeyê yên îroyîn bûne. Dîroka Tirkiyeyê ji aliyê xanedana Selçûqiyan ve hatiye dagirkirin, wek ji serdema navîn a Împeratoriya Selçûqiyan, heya demê nûjen a Împeratoriya Osmanî û dîroka Komara Tirkiyeyê ji salên 1920an vir ve de ye.
Pêşdîrok
Niştecihbûna mirovan li herêma Anatolyayê ji serdema Paleolîtîkî vedigere. Nûneratiyên herî kevn ên çandê li Anatolyayê berhemên serdema kevirî bûn. Berhemên serdema paleolîtîkî ku li Anatolyayê belavbûyî hatine dîtin û gelek niha li Muzeya Şaristaniyên Anatolyayê yên li Enqereyê, li Muzeya Arkeolojiyê ya li Antalyayê û li saziyên din ên Tirkiyeyê tên bicihkirin.
Girê Mirazan cîhê herî kevnar avahîya ku ji destê mirovan hatiye çêkirin e, perestgehek ku ji berî zayînê dora 10,000 salî ye, dema ku Çatalhöyük li Anatolyayê niştecîhek pir mezin a neolîtîk û kalkolîtîk e, ku bi qasî 7500 BZ heya 5700 BZ hebûye. Ew cîhê neolîtîkê yê herî mezin û herî baş-parastî ye ku heya îro dikarê were ditîn. Nevala Çorî li Rihayê, li nîveka Firatê ya serdema neolîtîk a destpêkê ye. Peykerê zilamê Rihayê ji sala 9000 BZ, heya serdema neolîtîka berî Cervaniyê, û wekî kevintirîn peykera xwezayî ya naskirî bi mezinahiya jiyanê ya mirovan" tê pênase kirin. Ew bi Girê Mirazan re hevdem tê hesibandin. Rûniştina Troyayê di serdema neolîtîk de dest pê kiriye û heya serdema hesin berdewam kiriye.
Şaristaniya serdema bronzî beriya zayînê di nîveka hezarsala 1emîn de li Anatolyayê dest pê kiriye. Nûneratiyên herî kevn ên çandê li Anatolyayê di gelek şûnwarên arkeolojîk ên li beşa navendî û rojhilatê herêmê dikarin werin dîtin. Berhemên serdema kevir ên wekî hestiyên heywanan û fosîlên xwarinê li Burdur (bakurê Antalyayê) hatin dîtin. Her çend bi eslê xwe hin ji gelên pêşîn di nav sir û sirê de bin jî, bermahiyên şaristaniyên serdema bronzî, wek Hatiyan, Împeratoriya Akadiyan, Asûrî û Hîtîtiyan, gelek mînakên jiyana rojane ya hemwelatiyên wê û wan pêşkêşî dikin. Piştî hilweşîna împeratoriya Hîtîtan, dewletên yewnanî a nû wekî Firîgya û Lîdyayê li peravên rojava pêşve çûn wekî şaristaniya klasîk a Egeyê ya yewnanî dest pê kir.
Avreuil
Avreuil, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Dîroka Tirkiyeyê
Anatolyaya klasîkî
Piştî hilweşîna Hîtîtan, dewletên nû wek Firîgya û Lîdyayê li peravên rojava bi hêz sekinîn ku bi wê re şaristaniya yewnanî dest pê kir. Ew û hemû mayî yên Anatolyayê bi nisbeten zû di nav Împeratoriya Hexamenişî de bûn.
Her ku Persiya bi hêz dibû, pergala wan a rêveberiya herêmî ya li Anatolyayê hişt ku gelek bajarên bender mezin bibin û dewlemend bibin. Tevahiya Anatolya di nav satrapiyên curbecur de hat dabeşkirin, ku ji hêla satrap (walî) ve ji hêla mîrên farisî yên navendî ve hatine destnîşankirin. Yekem dewleta ku gelên cîran jê re Ermenistan digotin dewleta ermenî a Orontîdî ava bû, ku beşek ji rojhilatê Anatolyayê di destpêka sedsala 6an berî zayînê de vedihewand, ku satrapiya Ermenîstanê ya di bin desthilatdariya Hexamîşan de. Hin satrap dem bi dem serî hildidin lê metirsiyek cidî nebûn. Berî zayînê di sedsala 5an de, Daryûs I „Riya Keyîtî“ ava kir, ku bajarê sereke Sûsa bi bajarê Sardîsê yê rojavayê Anatolyayê ve girêdide. Anatolya di dîroka Hexamîşiyan de rolek girîng lîstiye. Di destpêka sedsala 5an a berî zayînê de, hin bajarên di bin desthilatdariya Persan serî hildan, ku di serhildana Îyonî jî bi dawî bûn. Ev serhildan, piştî ku bi hêsanî ji hêla desthilatdariya faris ve hate tepisandin, rasterast pêşengiya Şerên Yewnan û Persan kir, ku di dîroka Ewropî de yek ji girîngtirîn şeran derket.
Desthildariya Romayî li Anatolyayê bi nêzîketiya Romayê ya „dest ji destên xwe berda“ xurt bû, hişt ku desthildariya herêmî bi bandor birêve bibe û parastina leşkerî jî peyda bike. Di destpêka sedsala 4an de, Konstantînê Mezin navendek îdarî a nû li Konstantînopolîsê ava kir, û di dawiya sedsala 4an de împeratoriya Romayê bû du beş, beşa Rojhilatî (Romanya) ku paytexta wê Konstantînopolîs e, Împaratoriya Bîzansê ku ji hêla dîroknasan ji navê orîjînal, Bîzans.
Trakya
Gelê Trakî (yewnaniya kevn : Θρᾷκ ες, latînî : Thraci) komek eşîrên hind-ewropî bûn ku li herêmek mezin li Ewropaya navîn û li başûr rojhilatê rûniştibûn.Sînorê wan li bakur bi Sikîtyan, li rojava bi Kelt û Îllîriyan, li başûr bi yewnaniyên kevnarê û li rojhilat jî bi Deryaya Reş re sînor hebû. Ew gel bi zimanê trakî axivt, parçeyekî malbata zimanên hind û ewropî. Lêkolîna trakiyan û çanda Trakyayê wekî Trakolojî tê zanîn.
Épinay-Champlâtreux
Épinay-Champlâtreux, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Dîroka Tirkiyeyê
Trakya
Trakyaan bi gelemperî ne avakerên bajar bûn. Bajarên Trakyayê yên herî mezin di rastiyê de gundên mezin bûn.
Serdema Bîzansê
Împeratoriya Hexamenişî ya Farisî di sala 334 berî zayînê de ket destê hikûmdar Îskenderê Makedonî, ku ev yek bû sedema zêdebûna homojeniya çandî û helenîzasyona li herêmî. Piştî mirina Îskenderê mezin di sala 323 BZ de, Anatolya di pey re di nav çend padîşahiyên piçûk ên helenîstîk de hate dabeş kirin, ku hemî di nîvê sedsala 1ê berî zayînê de bûn beşek ji Komara Romayê. Pêvajoya Helenîzasyonê ku bi fetha Îskender re dest pê kir, di bin desthilatdariya Romayê de bileztir bû û di sedsalên pêşîn ên zayînê de ziman û çandên herêmî yên Anatolyayê ji holê rabûn û bi piranî ziman û çanda yewnaniya kevn şûna wan girt.
Di sala 324 de, Konstantînê Mezin ji bo paytexta nû ya Împaratoriya Romeyê hilbijart û navê wê kir Romaya nû. Piştî mirina Teodosius I di sala 395an de û dabeşkirina daîmî ya Împeratoriya Romeyê di navbera her du kurên wî de, bajar, ku dê di nav gel de wekî Konstantînopolîs were zanîn, bû paytexta împeratoriya Romaya Rojhilat. Ev, ku wê piştre ji aliyê dîroknasan ve weke Împeratoriya Bîzansê were binavkirin, piraniya axa Tirkiyê ya îroyîn heya serdema navîn a Dereng serwerî kiriye, lê xaka din a mayî di destê dewleta Sasaniyan de maye.
Di navbera sedsalên 3mîn û 7an PZ de, Bîzans û Sasaniyên cîran gelek caran li ser xwedîderketina li Anatolyayê, ku bi girîngî her du împeratorî westandibûn, li hev ketin, bi vî rengî rê li ber fethên misilman ên dawî ji başûrê riya dagirkirna her du împeratoriyan vekir.
Di sala 1453an de bi ketina Konstantînopolîsê di bin destê împeratoriya Osmanî de, dawiya Împeratoriya Bîzansê ye. Penaberên ku ji bajêr direvin piştî girtina wî dê li Îtalyayê û deverên din ên Ewropayê bi cih bûn, û ji bo şewitandina Ronesansê dibin alîkar. Împeratoriya Trebzondê heşt sal şûnda hat fetihkirin dema ku paytexta wê ya binavûdeng teslîmî hêzên Osmanî bû piştî ku di 1461 de hate dorpêç kirin. Dewleta paşîn a Bîzansê, mîrektiya Teodoro, di sala 1475an de ji hêla Osmaniyan ve hate dagir kirin.
Dîroka destpêkê ya tirkan
Dîroknas bi giştî li hev dikin ku gelên pêşî yên tirkî li herêmeke ku ji Asyaya Navîn heya Sîbîryayê dirêj dibe, dijîn. Di dîrokê de ew piştî sedsala 6an berî zayînê hatine damezrandin. Gelên Tirk ên cihê yên herî pêşîn li ser derûdora konferdarasyona Xiongnu ya dereng 200 sala berî zayînê (hevdema Xanedaniya Han a Çînî) derketin. Yekem behsa tirkan di nivîseke çînî de bû ku behsa bazirganiya eşîrên tirkan bi hikûmdarên Sogdî li ser riya hevrîşimê dikir.
Erîşên Hunî ên hikûmdar Atilayê, yên ku di sedsala 5an PZ de gelek parçeyên Ewropayê dagir û zeft kirin, dibe ku tirk û neviyên Xiongnu in. Hin lêkolîner dibêjin ku Hun yek ji eşîrên berê yên tirkan bûn, hinên din jî dibêjin ku ew bi eslê xwe mongolî ne.
Gelên tirkî û komên girêdayî wê di gelek pêlan de ji Turkîstan û Mongolyayê niha ber bi Ewropaya Rojhilat, Deşta Îranê, Anatolya û Tirkiyeya nûjen ve koçî rojava kirin. Dîroka berfirehkirina destpêkê ne diyar e. Piştî gelek şeran dewleta xwe ava kirin û pişt re jî Împeratoriya Osmanî ava kirin. Koçberiya sereke di demên navîn de pêk hat, dema ku ew li piraniya Asyayê û Ewropa û Rojhilata Navîn belav bûn. Ew jî beşdarî Seferên Xaçperestan bûne.
Împeratoriya Selçûqiyan
Tirkmenên selçûqî împeratoriyekî li serdema navînê de ava kirin ku herêmeke berfireh ji çiyayên Hindokûşê heya rojhilatê Anatolyayê û ji Asyaya Navîn heta Kendava Farisî kontrol dikir. Selçûqiyan ji warên xwe yên li nêzî deryaya Aral, pêşî ber bi Xorasanê û piştre jî ber bi parzemîna farisan ve bi pêş ve çûn û di dawiyê de rojhilatê Anatolyayê zeft kirin.
Împeratoriya Selçûqiyan di sala 1037an de ji aliyê Tughril Beg (rêveberî: 1016-1063) ve hatiye avakirin. Tugrîl ji aliyê bapîrê xwe Selçûq-Beg hatiye mezinkirin û navê xwe hem împaratoriya Selçûqiyan û hem jî xanedana Selçûqiyan didaye. Selçûqiyan sehneya siyasî ya şikestî ya cîhana îslamî ya rojhilat yekkir û di şerê xaçparêzên yekem û duyemîn de roleke girîng lîst. Selçûqiyan di warê çand û ziman de pir farisî bûne, di pêşvebirina kevneşopiya tirk-faris de jî rolek girîng lîstine, heya çanda farisî hinardekirina Anatolyayê.
Împeratoriya Osmanî
Peymana Karlowitzê di sala 1699an de destpêka paşvekişîna axa Osmanî ye; hin herêm bi peymanê wenda bûn: Awistiryayê ji bilî Banatê hemû Mecaristan û Transîlvanyayê dikare bîstîna; Venedîkê piraniya Dalmatyayê tevî herêma Morea bi dest xist; Polonya herêma Podolia rizgar kir. Seranserê sedsalên 19an û destpêka sedsala 20an de Împeratoriya Osmanî di Şerên Balkan ên 1912-1913an de herêmên xwe winda kir, di nav de Yewnanîstan, Cezayîr, Tûnis, Lîbya û Balkanê. Anatolya heta destpêka sedsala 20an pir-etnîkî maye. Niştecihên wê ji etnîsîteyên cihê bûn, di nav wan de tirk, ermenî, asûrî, kurd, yewnan, frans û Îtalî (bi taybetî ji herêmên Genova û Venedîkê). Împeratoriya Osmanî ya di bin hikûmdarên û hêzên Sê Paşa de ji her alî ve bi windahiyên erdî re rû bi rû ma, bi Almanya re ku bi leşker û alavan piştgirî da wê, hevalbendiyek çêkir. Împeratoriya Osmanî li aliyê hêzên navendî ketiye Şerê Cîhanê yê Yekem (1914–1918) û di dawiyê de winda kir. Bi bilindbûna neteweperestiya tirkî re, hindikahiyên xristiyan ên wekî yewnan, ermenî û suryanî ketin xeterê. Di dawiyê de, lîwayên tirkî ji bo herêma Anatolyayê li dijî wan şerê desthilatdariyê kirin. Îro diyar e ku ev yek ji aliyê tirkan ve di çarçoveya hiqûqa navneteweyî de nehat nîqaşkirin. Di bin serokatiya Mustafa Kemal Atatürk de, di navbera 1913 û damezrandina Komara Tirkiyê di sala 1923 de, ji 300,000 heta 900,000 sîvîlên xiristiyan-yewnan ji aliyê hikûmeta ciwan a tirk ve hatin qetilkirin, ku di nav wan de derdora 1 milyon ermenî û bi qasî 200,000 suryaniyên ku hatin kuştin. Gorî gotinên Topal Osman, ji bo damezrandina dewleta tirk a neteweperest, hewce bû ku hindekariyên "xiristiyan" bibin qurban.
Lê hêzên tirk xwe ji kuştinên hindikahiyên misilman, wek çarenûsa kurdan, ku di Şerê Cîhanê yê Yekem û Şerê Rizgariya Tirkiyeyê de bi peşbîni 300.000 mêr ji dest dane, nehiştin. Kurd bi tenê ji aliyê Mustafa Kemal Atatürk ve hatin xayîntin, wî soz da wan ku dewletek li rojhilatê Anatolyayê ava bikin, eger Kurd di şerên wî de alîkariya tirkan bikin. Ev yek di Peymana Sevrê de jî hatibû gotin, lê belê ji aliyê Atatürk ve qet ev lihevkirin çênebû. Piştî Şerê Cîhanê yê Yekem, kombûneke mezin a herêm û gelên ku berê împeratoriya Osmanî pêk dihatin, di nav çend dewletên nû de hatin dabeşkirin. Herwiha jî, di salên 1918-1923an de gelek serhildanên kurdan ên wek “Serhildana Elîkê Batê”, “Serhildana Rihayê” an jî “Serhildana Qoçgiriyê” çêbûn, ku ji aliyê Hikûmeta Enqerê ve bi awayekî hovane hatin tepisandin û komkujiya Koçgiriyê pêk hat.
Fermandarê leşkerê tirk di ve demê, Nureddin Paşa beriya tepeserkirina serhildêran got (li gor hin çavkaniyan ev gotin a Topal Osmanê e ):
Di welatê mê (Tirkiye), me kesên ku dibêjin "zo" (ermenî) paqij kirin, ez ê kesên ku dibêjin "lo" (kurd) bi koka xwe paqij bikim.
—  Orijînal bi tirkî, Türkiye'de (Memlekette) Zo (Ermeniler) diyenleri temizledik, Lo (Kürtler) diyenlerin köklerini de ben temizleyeceğim
Di 30ê Cotmeha sala 1918an de, Agirbesta Mudrosê hat îmzekirin, li dûv wê Peymana Sêvrê di 10ê Tebaxa 1920an de ji hêla Hêzên Hevalbend ve hat ferz kirin, ku qet nehat pejirandin. Peymana Sêvrê ji Împeratoriya Osmanî ji hev biqetîne û ji bo Yewnanîstan, Îtalya, Brîtanya û Fransayê tawîzên mezin dan herêmên Împeratoriyê.
Kûhêstaniq
Kûhêstaniq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dezfûl (navçe)
Şaristana Dezfûl, yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Dezfûl e.
Dîroka Tirkiyeyê
Damezrandina Komara Tirkiyê
Piştî Şerê Cîhanê yê Yekemîn dagîrkirina hin deverên welat ji aliyê hevpeymanan ve bû sedema damezrandina tevgera neteweyî ya Tirkiyê. Di bin serokatiya Mustafa Kemal de, fermandarê leşkerî yê ku di şerê Gallipoli de xwe bi navûdeng kiribû, Şerê Rizgariya Tirkiyê bi armanca betalkirina şertên Peymana Sêvrê hate meşandin. Di 18ê Îlona 1922an de, artêşên dagirker hatin derxistin. Di 1ê Mijdarê de, parlamentoya ku nû hatibû avakirin, bi awayekî fermî siltanatiyê betal kir û bi vî awayî dawî li desthilatdariya 623 salên Osmaniyan anî. Peymana Lozanê ya di 24ê Tîrmeha 1923an de bû sedema naskirina navneteweyî ya serweriya "Komara Tirkiyê" ku nû hatiye damezrandin wek dewleta cîgirê Împeratoriya Osmanî di 29ê Cotmeha 1923an de komar bi fermî hat ragihandin. Paytexta nû Enqereyê bû. Mustafa Kemal bû serokkomarê komarê yê yekem ê Tirkiyê û piştre gelek reformên radîkal bi mebesta damezrandina komara nû ya laîk ji bermahiyên paşeroja wê ya Osmanî pêk anî. Fezaya Osmanî hat rakirin, hemû mafên jinan di warê siyasî de hatin avakirin û sîstema nû ya nivîsandina tirkî ya li ser alfabeya latînî hat avakirin. Li gor qanûna navên malbatan, parlementoya Tirkiyê di sala 1934an de paşnavê bi rûmet “Atatürk” (Bavê Tirkan) daye Mustafa Kemal.
Binpêkirina maf û komkujiyên li dijî Kurd û Ermeniyan
Di dehsalên destpêkê yên komara tirkî a nûjên de ji dijî kesên ku tirknînin gelek binpêkirina maf û înkar sirgûn û komkujiya pêk hatiye. Ev jî ji ber polîtîkayên tirkkirinê yên Enqereyê bûn û bi giranî ji aliyê kurd, ermenî û hindikahiyên xiristiyan ve hatin meşandin. Înkarkirina kurdan siyaseta dewleta tirk a bi dehan salan a fermî bû, ku înkar dikir ku kurd etnîkek xwe ne û îdia dikir ku ew di şûna wan de binkomeke tirkan in û peyvên kurd û Kurdistan ji aliyê saziyên dewletê ve hatine avêtin. Di sedsala 20an de ji kurdan re tirkên çiyayî (bi tirkî: Dağ Türkleri) dihatin binavkirin û dewletê bikaranîna têgînên kurd û kurdî qedexe kiribû.
Serhildanên navdar hatine navnîş kirin:
Serhildana Suryaniyan (bi tirkî: Nasturi Ayaklanması, "Serhildana Nestoriyan") serhildanekî suryanî a li Colemêrgê bû ku wê demê ji aliyê suryaniyan ve dihat birêvebirin. Di tîrmeha 1924an de dest pê kir û di heman salê de di 28ê îlonê bi dawî bû. Ev serhildana yekemîn li Komara Tirkiyeyê ya nû avabûyî bû. Piştî ku serhildan bi dawî bû, 8000 kesên suryanî sirgûnî Iraqê mecbûrî kirin.
Serhildana Şêx Seîdê Pîranî (bi tirkî: Şeyh Said İsyanı) serhildanekî neteweperwer û misilmanî a kurd li Kurdistana Tirkiyê bû di sala 1925an de ji aliyê serokatiya Şêx Seîd û bi piştgiriya Azadî li dijî Komara Tirkiyê ya nû-damezrandî. Di encamê de derdora 18.000 Kurd li Amedê ji aliyê hêzên tirk ve hatin qetilkirin.
Serhildana Agiriyê (bi tirkî: Ağrı ayaklanmaları an Ağrı isyanı) serhildanek bû ku di sala 1927an de bi serkeftî bi ser ket û heya sala 1931ê li herêma Serhedê û deverên rojhilata Kurdistanê desthilatdar bû. Serokatiya wê Îhsan Nûrî Paşa bû, efserêkî berê ya Osmanî, ku piştî damezrandina dewletê, bû serokê eşîra Cîbran û berê jî gelek hewlên avakirina dewleteke kurdî dabû. Paytexta vê dewletê kurt Kurdava bû.
Komkujiya Zîlanê (bi tirkî: Zilan Katliamı yan jî Zilan Deresi Katliamı) komkujiyekî ji aliyê hezên tirk bi fermana İsmet İnönü re kuştina zêdeyî 50.000 kurdên sivîl li herêma Serhedê di dema serhildanên li Agiriyê de ye.
Serhildana Oremarê serhildaneke kurd a eşîra Barzanî bû ku ji Başûrê Kurdistanê derketibû û herêma Hekariyê ji tîrmehê heta meha cotmehê sala 1930an de dorpêç kiribûn heya ku hêzên tirk ew vegerandin.
Serhildana Dêrsimê (bi tirkî: Dersim İsyanı) serhildaneke kurdan bû ku li herêma Dêrsimê ya bakurê Kurdistanê, ku beşek ji parêzgeha Dêrsim, Xarpêt û parêzgeha Bîngolê dihewîne, li dijî hikûmeta tirk bû. Serhildan bi serokatiya Seyîd Riza, serokê eşîra Abasan bû. Di salên 1937 û 1938an de, Hêzên Çekdar ên Tirkiyeyê li dijî serhildanê bi operasyonên Dêrsimê pêk anîn, di nav de Komkujiya Dêrsimê (caran jê re jenosîda Dêrsimê tê gotin) ji sivîlan: bi hezaran Kurd li hundir hatin kuştin û gelek kesên din jî hatin koçberkirin.
Partiya Karkerên Kurdistanê, bi kurte PKK, partî û rêxistina siyasî ku di sala 27ê çiriya paşîn 1978an de li gundê Fîs, Lîce, Amedê bi beşdarbûna 23 kesî kongreya damezrandinê pêk anî.
PKK wekî partiyeke marksîst-lenînîst hat damezrandin. Navê PKKê ji aliyê Ferhat Kurtay ve hatibû pêşniyarkirin. Sekreterê giştî (piştre seroke giştî) yê PKKê Abdullah Öcalan bû. PKK hewl dide ku li rojhilat û başûrê Tirkiyeyê, bakurê Iraqê, bakurê Sûrîyê û li bakurê rojavayê Îranê bi armanca avakirina dewleteke li herêmên erdnîgariya kurdan de dike û ji bo vê armancê li welatê re got: li dijî armancên leşkerî ji bo mayina xwedî derketina xweseriyê jî di nava sînorên Tirkiyê, cerdevan û sivîl li dijî stratejîk û qanûna rêxistina çekdarên derveyî cudaxwaz ên ku çalakiya aliyekî sansasyoniyê ye.
Serhildanên Kurd ên li dijî Împeratoriya Osmanî de, ji bo li ser du sed ragihandin, di heman demê de di şerê pişta modern ji bo nexşe ya Şerê Rizgariya Tirkiyeyê de, ku avakirina dewleteke neteweyî ya tirk li mafên mirovan yên gelê kurd li Tirkiyê tên tepisandin. Di nav bûyerên girîng ên dîrokî de Serhildana Qoçgiriyê (1920), Serhildana Şêx Seîdê Pîranî (1925), Serhildana Agiriyê (1930), û li Serhildana Dêrsimê (1938) hene.
Partiya Karkerên Kurdistan (PKK) di sala 1974 de ji aliyê Abdullah Ocalan ve hate damezirandin. Di destpêkê de rêxistineke Marksîst-Lenînîst e, ew komunîzma ortodoks berda û bernameya mafên siyasî yên mezintir ku otonomîya çandî ji bo Kurdan hate pejirandin. Di navbera 1978 û 1980 de, PKKê ji bo van armancan kete bisînorên Şerê bajariyî yên Dewleta Tirk. Di navbera salên 1980 û 1984an de, piştî Derbeya leşkerî ya 12ê îlona 1980î rêxistina xwe dubare kirin û bar kirin bo avahiya Rêxistina Awayî ya Sûrî.
Xirabkarî li gundan-di navbera salên 1984 û 1992 an berdewam kir. PKK çalakiyên xwe guhert da ku şerê li bajaran di navbera salên 1993 û 1995 û di navbera salên 1996 û 1999an de. Rêberê Partiya Karkeran li Kenya di destpêka sala 1999'an de hatibû girtin, piştî kampanyaya navneteweyî ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Îsraêl, Yewnanistan, Keyaniya Yekbûyî û Îtalya. Piştî di sala 1999an de pêngava ji bo aştiya yekalî îlan kir, PKKê ji nû ve destpêkirina şerê bi darê zorê ji ber êrîşeke leşkerî ya Tirk di sala 2004an de anî. Ji sala 1974an de bikaribin xwe veguherînin û lihevanînê, ku bi rîyên alavan bû faktoreke sereke li ser piyan mayina xwe bû. Ev hêdî hêdî ji komek ji xwendekarên siyasî yên ji bo rêxistineke dînamîk bûye, û beşek ji armanca xwe li ser şerê li dijî terorê bû.
Bi çalakiya xwe ya ser neketî di sala 1991an de li serhildanên Iraqê li dijî Sedam Huseyn ya Neteweyên Yekbûyî li herêmên ne-firdan li herêmên kurdan ên li Iraqê spasiya wan herêmên de facto serxwebûna avakirin. PKK di demeke nêzîk dîtin qadeka parastî ji ku wan nikaribû êrîşên li dijî destpêkirin Tirkiye, ku bi bersiva Operasyona Polayê (1995) û Operasyona Çekûçê (1997) di hewldana ji bo tepeserkirina PKKê.
Di sala 1992an de Giştî yê Kemal Yilmaz, da zanîn ku Daîreya Şerê Taybet (kursî yên kontr-gerîla ) hê di şerê li dijî PKK de çalak bû. Wezareta Derve ya Amerîkayê fikarên tevlêbûna kontr-gerîla, ên di sala 1994an de Rapor xwe li ser Fêlên Mafên Mirovan a ji bo Tirkiyeyê cîbecîkirin.
Ocalan, di encama veguhastina li dijî rayedarên Tirk, bi hewandina îdiaya hevkariyên Balyozxaneya Yewnan û Ajanên CIAê re li Kenyayê di sala 15ê sibatê 1999an de hatibû girtin. Piştî dadgehkirinê ew bi cezayê mirinê hat, di heman demê de vê hevokê bi cezayê miebet û heta hetayê temena di dema ku cezayê darvekirina di tebaxa 2002an de li Tirkiyeyê bû bû hat rakirin.
Di sala 2003an de, bi Dagirkirina Iraqê ya çekên ji aliyê artêşên berê yên Iraqê ket destê milîsên pir Pêşmergeyên Kurd. PKK û PJAKê wek gelek pêşmergeyên bi çekên xwe wek (ku beşek ji kiryarên PKK li dijî Îranê) ew komên din ên Kurd di destên xwe de di riya xwe îdiayê dîtin li bakûra Iraqê û ji çavkaniyên Tirk ên leşkeriyên rastî. Ev bi hinceta ji bo êrîşên Tirk gelek li ser herêmên Kurdistanê ji Iraqê hatine.
Rûken Yılmaz
Rûken Yılmaz, ( li Stembol) stranbêj û mamosteya muzîkê ye. Rûken keça malbateke kurd e ku ji navçeya Dih a Sêrtê, ji Bakurê Kurdistanê koçê bajarê Stembolê bûne. Di 12e saliya xwe de dest bi jenbûna gîtarê kiriye û di temenê biçûk de bi koma muzîkê ya dibistanê dest bi muzîkê kiriye.
Jînenîgarî
Rûken Yilmaz di 1ê çileya sala 1990an li bajarê Stenbolê ji dayik bûye û bi eslê keça malbatekî ji bajarê Sêrtê, ji Bakurê Kurdistanê ye. Di 12e saliya xwe de dest bi jenbûna gîtarê kiriye û di temenê biçûk de di koma muzîkê ya dibistanê de cih digire. Di sala 2017an de bi koma muzîkê ya bi navê Koma Asiyan re dest bi muzîkê dike. Perwerdehiya xwe ya zanîngehê li Zanîngeha Stembolê beşa mamostetiya muzîkê xwendiye.
Gabarî (Eşîr)
Gabarî yan jî Gabar eşîrek li Rojavayê Kurdistanê ye. Li hemû bajarên mezinên rojhilata Rojavayê Kurdistanê tên temsîlkirin, wek Qamişlo û Amûdê. Navê Gabarî bi rêya dengbêj Seîd Gabarî li seranserê Kurdistanê tê naskirin.
İshak Sağlam
İshak Sağlam (jdb. 1966) siyasetmedar û parêzerekî kurd ê ku ji çiriya pêşîn a 2018an heya hezîrana 2021ê serokê Partiya Doza Azad bû. Paşê bû cîgirê serok û berpirsê mafên mirovan û karûbarên yasayî yên partiyê.
Jînenîgarî
Sağlam di sala 1966an de li Hezoya Batmanê ji dayik bûye. Ew di sala 1992an de ji Fakûlteya Hiqûqê ya Zanîngeha Dîcleyê mezûn bû. Di salên 2000î de di nava endamên Hizbullahê Kurdistan de weke parêzer xebitî, dû re ji ber endamtiya wî ya vê rêxistinê ji bo maweyê şeş salan cezayê girtîgehê bi ser wî de sepandine.
Partiya Doza Azad û PDK
Di çiriya pêşîn a 2018an de, di kongreya sêyem a partiyê de, ji 1.165 dengan, wî 777 deng bi dest xistin, bû serokê Partiya Doza Azad. Di nîsana 2019an de Sağlam û şandeyekî Partiya Doza Azad çûn Herêma Kurdistanê da ku li serokê Partiya Demokrat a Kurdistanê Mesûd Barzanî pêşwazî bikin.
Courtisols
Courtisols, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Elnewafil
Elnewafil gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Éragny, Val-d'Oise
Éragny, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Deşt Azadegan (navçe)
Şaristana Deşt azadegan yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Deşt azadegan e.
Herzog & de Meuron
Herzog & de Meuron Basel Ltd. fîrmayek mîmarî ya swîsrî ye. Fîrmaya bi nivîsgejha li Baselê ji hêla Jacques Herzog (jdb. 19ê nîsana 1950an) û Pierre de Meuron (jdb. 8ê gulana 1950an) ve hatî damezrandin. Herdu mîmar beşdarî Enstîtuya Teknolojiyê ya Federal a Swîsreyê (ETH) li Zurichê bûn. Ew belkî herî baş ji bo veguheztina Stasyona Hêza Bankside ya mezin a li Londonê ji bo mala nû ya Tate Modern têne zanîn.
Herzog û de Meuron ji sala 1999an heya sala 2018an li ETH Zürich profesor bûn û di sala 1999an de bi mîmar Roger Diener û Marcel Meili re di beşa mîmariyê de ETH Studio Basel damezrandin. Herdu mamosteyên mêvan li Dibistana Mezûn a Sêwiranê ya Zanîngeha Harvardê ne. Jacques Herzog di heman demê de mamosteyek mêvan e li Koleja Mîmarî, Huner û Plansaziyê ya Zanîngeha Cornell.
Dipayal Silgadhi
Dipayal Silgadhi, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Sudurpashchim Pradesh de cih digire.
Pegnitz (çem)
Pegnitz çemek e li Frankonya, Bavyera, Almanyayê.
Dipayal Silgadhi
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 32.941 kesî
Courville, Marne
Courville, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Kûhsalar Olya
Kûhsalar Olya gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bagneux-la-Fosse
Bagneux-la-Fosse, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Ramşîr (navçe)
Şaristana Ramşîr yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Ramşîr e.
Simmelsdorf
Simmelsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ermont
Ermont, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Kûhsalar Sofla
Kûhsalar Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Giravên Vîrjîn ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê
Giravên Vîrjîn ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê giravekî welatê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye, ku li Karîbê ye.
Selçuk, Îzmîr
Selçuk, navçeke bajarê Îzmîrê ye. Navçe li ser rêya bajarê Îzmîrê û Aydînê cîh girtîye û 74 km dûrê navenda Îzmîrê ye.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 36,360 kes hatiye tomarkirin.
Ramhormoz (navçe)
Şaristana Ramhormoz yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Ramhormoz e.
Bailly-le-Franc
Bailly-le-Franc, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Tire
Tîre, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye û dikeve başûrêrojavayê Îzmîrê û 80 km dûrî navenda bajarê ye.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 84,457 kes hatiye tomarkirin.
Couvrot
Couvrot, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Waischenfeld
Waischenfeld bajarokekî navçeya (Landkreis) Bayreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Elas
Elas,  El'as , gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Balignicourt
Balignicourt, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Ézanville
Ézanville, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Kûla, Miyane
Kûla gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Vorra
Vorra şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şadegan (navçe)
Şaristana Şadegan, yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Şadegan e.
Fontenay-en-Parisis
Fontenay-en-Parisis, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Şuş (navçe)
Şaristana Şuş yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Şuş e.
La Croix-en-Champagne
La Croix-en-Champagne, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Pottenstein, Bavyera
Pottenstein bajarokekî navçeya (Landkreis) Bayreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Musikot, Western Rukum
Musikot, Western Rukum, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Karnaliyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 32.939 kesî
Şuşter (navçe)
Şaristana Şuşter, yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Şuşter e.
Winkelhaid
Winkelhaid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Koxe Qişlaq
Koxe Qişlaq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fosses
Fosses, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Balnot-la-Grange
Balnot-la-Grange, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Kengaver, Miyane
Kengaver gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Golcig
Golcig an Golcik gundekî bi ser Sirûcê ve ye.
Urla
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 66,360 kes hatiye tomarkirin.
Karûn (navçe)
Şaristana Karûn, yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Karûn e.
Aigen im Ennstal
Aigen im Ennstal şaredariyekî li Navçeya Liezenê, Steiermark, Awistirya bi 2696 nîştecîhan e (1ê Çile 2023an).
Zuhal Topal
Zuhal Topal (jdb. 23ê îlonê 1976, li Stembolê, Tirkiye), lîstikvan, pêşkêşkerê bernameyê û şanovanê tirk e. 8 sal e bi hunermend Korhan Saygıner re zewicî ye û bi navê Lina keçeke wan heye.
Jiyana demborî
Bi rêzefîlma Sihirli Annem de bi karaktera "Suzan" ve hate naskirin. Di weşana rêzefîlma Atv'yê ku bi navê Selena ya "Fitnat Korkmaz" yek gerînendekî xirab Zuhal Topal dilîze, ev rêzefîlm piştî pêşbira bi navê Şarkı Söylemek Lazım beranê xwe ligel İlhan Şeşen re pêşbir kirin; ji aliyê gel û jûrîyan ve yekemîn maf kirin.
Balnot-sur-Laignes
Balnot-sur-Laignes, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Torbalı
Torbalı, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye. Navçê dikeve başûrêrojavayê Îzmîrê û 45 km dûrê navenda bajara Îzmîrê ye.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 178,772 kes hatiye tomarkirin.
Franconville, Val-d'Oise
Franconville, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Mîrgehên Kûrda
Mîrneşîna bahdîniya kurmancî
Destpêke avakirine vê mîrneşînê vedigera sala 1262 dema kesek bi navê şêx behadîn ke ji asil de kurdê bakura û xelkê şemizîne bû, heta amêdiyê li başûrê kurdistanê û mîrneşîneke kurmancî bi navê mîrneşîne behdîne li duhok u zaxo û qaze amêdiyê avakirr, şêx bahdîn her navê xwe deniya ser mîrneşînê bi navê mîrnaşiyne şêx behdîn (bahdînî) ji hingê wera ndi bêjne devar duhokê li başûr bahdîniy an bahdînî. xelkê duhokê devoke wane kurmancî wek ya devar hekariya ya li bakurê kurdistanê.
Cuchery
Cuchery, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Kendovan, Miyane
Kendovan gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hereketa Azadî
Damezrênerê partiyê di hevpeyvînekê de got "Hereketa Azadiyê bi hukmê partî li Kurdistanê kar û barên sîyasî dike, herketeke îslamî ye lê li ser esasên Kurd û Kurdistanê tevdigere"
Hereketa Azadî ji nêz ve bi Partiya Maf û Azadiyan re kar dike û di sala 2023an de bi hev re tifaqek çêkir.
Hereketî Azadî di Çileya 2023’an de bi partiyeke siyasî ya Kurdistanî ya bi navê HEZKURD’ê re hevdîtin pêk anîbû û bi Partiya Doza Azadî yê re jî li ser mijarên kurdan nîqaş kiribûn. Hereketa Azadî, lê îdia dike ku ji Partiya Doza Azadî bijarteyeke çêtir e.
Roja damezrandina Tifaqa Azadî û Demokrasiyê ya Kurd ku HDP, YSP, KCD, DBP, Hereketa Azadî, û KKP jî di nav de ye, Serokê Partiya Azadî Ayetullah Asîtî got, “Bê yekîtî serkeftin çênabe. Divê em xeletî û rastiyên xwe diyar bikin û bi hev re tevbigerin. Divê em xeletiyên xwe bibînin. Ger em şer bikin em ê bi ser bikevin.”
Di sala 2020an de dema ku Hesen Nesrullah, serokê Hizbullahê Libnan, heqaret li Mesûd Barzanî kir, Hereketa Azadî bi daxuyaniyeke dirêj berevaniya Barzanî kir û Nesrullah wek tirsonek bi nav kir.
Zordariya dijî jinan
Zorderiya li ser jinan dîrokek pir dirêj û dûr heya, ev zorî û zordarriya bi teybetî li dijî jin û kiçan tê kirin bê wê watiyê ku zayendên mê bi çavêkî kêmtir tê dîtin ji bal kesên nêr ve.
Destekftên jinan ji wek hevîre
Li viyan li sala 1993 de derxistina çendîn daxwiyani ti ştekî baş bû ji zayêndê mêra.
Gotvend (navçe)
Şaristana Gotvend, yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Gotvend e.
Rachele Richey
Rachele Richey (jdb. 20ê kanûna pêşîn a 1994an li Granbury ,Teksas ,DYA) pornostêrkeke amerîkî ye.
Jiyana wê
Ew di sala 2014an de di 19 saliya xwe de dest bi lîstikvaniya pornoyê kir. Di çar salên kariyera xwe de wê di 27 fîlman de lîstiye, di nav wan de du dîmen bi Rocco Siffredi re li Mecaristanê. Rachele ji ber şiyana xwe ya pêkanîna pratîkên tund (bukkake, gangbang, masoşîstiya sadî, urofilî) di pîşesaziya pornoyê de tê nasîn. Berevajî gelek pornostêrkên amerîkî, wê dîmenên li welatên din ên wekî Mecaristanê û dîmenek ji bo malpera fransî Jacquie et Michel jî kişandiye.
Barberey-Saint-Sulpice
Barberey-Saint-Sulpice, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Ji çiyan pê ve tu heval nînin
Ji çiyan pê ve tu heval nînin biwêjeke kurdî ye ku behsa tenêtiyê, nebûna piştgiriya Kurdan dike. Carinan ev têgîn ji bo biyanîbûn, sansura azadiya kurdan û dîtina kurdan wek hindikahiyeke mezin a bê dewlet tê bikaranîn.
Lalî (navçe)
Şaristana Lalî, yek ji navçeyên parêzgeha Xûzistan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Lalî e.
Anguîla
Anguîla girav û welatekî Brîtanyayê yê ku dikeve Karîbê, li aliyê din ê Atlantîkê û li derveyî Ewropayê.
Frémainville
Frémainville, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Cuis
Cuis, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Kemerkûh
Kemerkûh gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Barbuise
Barbuise, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Deumai Municipality
Deumai Municipality, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 10.964 kesî
Soko (stranbêj)
Stéphanie Alexandra Mina Sokolinski, ( li Bordeaux, Fransa) stranbêj, strannivîs û lîstikvanekî fransî ye ku bi profesyonelî wekî Soko tê zanîn. Navê wê wekî SoKo tê şêwazekirin.
Jînenîgarî
Sokolinski li bajarê Bordeaux a Fransayê wekî keça bavê Rusî-Polandî û dayikeke Fransî-Îtalî hatiye dinyayê. ji bîrefema xwe ve, li nav hevalên xwe her tim bernavka xwe yê Soko bikaraniye. Soko di 16 saliya xwe de ji mala xwe cûda dibe, dev ji dibistanê berda û diçe Parîsê ku bi Eva Saint-Paul re dest bi dersên lîstikvaniyê bike û li wir salekê xwendiye. Wê paşê dîsa dest bi xwendina xwe li çend dibistanên cûda kir, lê zû jê bêzar bû û dev jê berda. Piştre di çend fîlmên Fransî de rol wergirtiye û dest bi nivîsandina stranan kir.