cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şerê navxweyî yê Rûsyayê
Şerê navxweyî yê Rûsyayê (, Graschdanskaja woina w Rossii), di nava bolşewîkên komunîst ("Yên Sor", Artêşa Sor a Lev Trotskî) û komên wek yên mihafiz, demokrat, sosyalîst, nîjadperest û Artêşa Spî de qewimî.
Bi tevlîbûna welatên Entente û ‚hêzên navîn‘ her ku çû xurttir û dirêjtir bû. Her çiqas Rûsyaya sovyet bi vê yekê hikûmdarî li ser pirraniya împeratoriya rûsî ya kevin bidest xistibe jî, welatên wek Polonya, Ûkrayna, Belarûs welatên baltîk, Fînlenda û Komara gel a Tûvîn serxwebûna xwe ragihandin.
Şer li Ewropayê bi bidestxistina Krîmê (1920), li Asyayê jî bi bidestxistina Batûmî û Wladîwostokê (1922) a ji aliyê Artêşa Sor ve bi dawî bû. Piştî bidawîbûna şer Yekîtiya Sovyet hate avakirin.
Charlotte Rampling
Tessa Charlotte Rampling (jdb. 5ê sibata 1946an) lîstikvan, model û stranbêjeke îngilîz e ku bi kara xwe di fîlmên arthouse yên ewropî û ku bi zimanên  îngilîzî,  fransî û îtalî bûn - de tê nasîn.
Dîno
Dîno an jî Hozan Dîno (jdb. sala 1969 li gundê Xêwîsqerê, Erdexan) hunermendekî kurd e.
Jînenîgarî
Dîno di sala 1969an de li gundê Xêwîsqerê girêdayî Erdexanê jidayikbû.
Dibistana xwe ya yekem û ya navend li Navca Xasê (Hasköy, Xoçvan) qedand. Dibistana xwe ya bilind li Dibistana Mamosteyan a Gumuşxane berdewam kir û piştî vê derbasî Stembolê bû. Ji ber sedemên şexsî mecbûr ma dibistana maomosteyan di sinifa dawî de biterikîne.
Piştî demekê ew di çarcoveya Navenda Çand a Mezopotamya de cara ewil tevlî xebatên muzîkê dibe. Lê ji ber sedemên aborî heta demekê dev ji xebatên xwe yên muzîkê berdide. Di wê demê de (salên 90'i) şerek li dijî kurdan destpê kiribû, yê ku hê bênav bû û Dîno jî di bin tesîra vî şerî mabû. Lewra di sala 1995'an de ji ber 'piştgiriya rêxistineke qedexe' hat binçavkirin.
Piştî serbestberdayînê ew di sala 1998an de mecbûr dimîne welat biterikîne û bi vî havî ser li mafê penabertiyê li Holendayê dike.
Berde Bûk
Berde Bûk gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Dîno
Hunera Mûzîkê
Dîno bi taybetî bi strana xwe ya "Lê dayê" bi nav û deng e.
Sibahî
Sibahî, anku Sibaḧî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Ceferqulî Zengêlî
Ceferqulî Zengêlî (jdb. 1855 - m. 1897 ), helbestvanê navdar ê kurdên Xorasanê. Ceferqulî di 1855an de li Goglînê, gundekî Qûçanê, hatiye dinê. Jiyane xwe tevayî li vê herêmê derbas kiriye. Ceferqulî Zengêlî bi kurdî, tirkomanî û farisî gelekî helbest nivîsandine. Kurdên Xorasanê ji vî helbestvanê gelekî hez dikin. Jê dîwaneke bi navê "şiîrên kurdî" hatiye çapkirin û li nav kurdên Xorasanê belav bûye.
Parçeyek ji helbestên Ceferqulî Xan
Triglitz
Triglitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Eysalû
Eysalû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 29 kes (11 malbat) bûn.
Folklor
Folklor (peyv ji îngilîzî folklore tê) an jî zargotin (peyveke hevdûdanî ye; ji "zar" (ziman) û "gotin" (peyv) ê pêk tê), edebiyata gelêrî û zanista gel e. Roja îro ji aliyê zargotinzan û zanyarên gelêrî ve tê berhevkirin, nivîsandin û belavkirin. Berhevkarên giring ên zargotina devkî ya kurdî nivîskarên wekî Ordîxanê Celîl, Celîlê Celîl, Zeynelabidîn Zinar, Hîlmî Akyol û gelekî kesên din in.
Li welatekî, di nava gelekî/neteweyekî de, yan jî li herêmekê, ew çalakiyên taybet ên ku xasê bi xelkê ve lê ji aliyê xelkê ve bi nêvekarî têne bikaranîn, bi piranî jî di nava xelkê de ji tiştên mîna çîrok, meselok, stran, leyztik, dîroka devkî, evsane, serpêhatî, destan, henek û laqirdî, gotinên pêşiyan, tore u hwd re tê gotin.
Peyvika ”folk” wateya xwe bi kurdî ango gel/xelk, peyvika ”lor” jî bi wateya ”zanîn/zanist”. Îcar dema ev herdu peyvik gihane hev, wateya ”zanistiya gel” dide û di kurdî/kurmancî de jî ”gelêrî” tê gotin.
Peyvika ”folklor” cara pêşî li Londrayê sal 1846, ji aliyê William Thomasî (1803-1885) ve di kovara ”Athenaeum”ê de hatiye bikaranîn. Vî camêrî wek “Folk-lore” bi kar aniye. Piştre jî Elmaniyan peyvika “folklore/volklore”yê bi kar aniye. Hin bi hin ev peyv li dinyayê (xasma jî li nava neteweyên ku zimanê wan Hinoewrûpî ye) belav bûye u ketiye nêv zimanê kurdî jî.
Zargotina kurdî
Di nava 40 milyon kurd de pir kêm rewşenbîr hene ku xebata wan li ser Zargotina Kurdî çêbûye.
Li Swêdê jî Zeynelabidîn Zinar 1.710 perçeyên folklorî berhev kirine û di deh cildên XWENÇEyê  de dane weşandin.
Patyar
Patyar an jî Patiyar gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Qasim Şeşo
Qasim Şeşo (jdb. 1952 li Başûrê Kurdistanê), jê re Şêrê Şingalê jî tê gotin, êzdiyê Başurê Kurdistanê ye. Ew ji bo berevaniya duyem perestgeha herî pîroz a êzdiyan Şerefedînê li Şingalê di şerê havîna 2014an ê dijî rêxistina terorîst a Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê de li cîhanê nav û deng e.
Jiyan
Qasim di sala 1981ê de bi jin û zarokên xwe re ji ber şer û êrîşên leşkerên Sedam Huseyn ji Şingalê reviyan. Wan hewl da ku li Sûriyê debara jiyana xwe bikin, lê di sala 1990î de mal bar kirin Almanyayê. Di sala 2003an de dema ku Dewletên Yekbûyî rejîma Sedam Huseyn qedandibû, ew vedigerin Şingalê. Di 30ê tîrmeha 2014an de di bin bandora êrîşa havînê ya rêxistina terorîst a Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê de, yek ji rêvebirên Hêza Parastina Şingalê bû. Di 20ê çiriya pêşîn de, ew bi şervan û xizmetkarên Êzdîxanê re li cihê perestgeha Şerefedînê hate dorpêçkirin û wan di şerê Şerefedîn de bi rê kir. Qasim Şeşo apê têkoşer Heyder Şeşo ye.
Les Omergues
Les Omergues, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Chur
Chur, bajarekî Swîsreyê. Pîvana erda bajêr 28.09 km² ye. Tevahiya nifûsa parêzgehê (gorî hejmêra dawî) 35,373 e (2018-12-31). Çemê Reyn di bajar re diherike.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 35.373 kesî
Xwînber
Xwînber an jî lûleya xwînber (bi îngilîzî: artery) corekî lûleyên xwînê ye. Xwîna zikokeyên dil, bi sîstola dil (bi girjbûna zikokeyan) ji dil diherike nav lûleyên xwînê û belavê şaneyên laş dibe. Ev lûleyên ko xwînê ji dil dûr dixin wekî xwînber bi nav dibin. Bi gelemperî, dîwarê hemû xwînberan stûr e, lê ji ber pestoya xwînê, dîwarên xwînberên nêzikê dil hê pirtir stûr e. Şaxwînber (aort), xwînbera pişikan û xwînberên nezikê van xwînberan, wekî xwînberên qayîşokî tê binavkirin. Hê pirtir rîşalên qayişokî di nav dîwarê xwînberên qayişokî de cih digire.
Chur
Erdnigarî
Bajarê Chur li ser bilindahiya 592 m jorî behrê hatiye avakirin û ji aliyê erdnigariyê ve dikeve nava erda rojhilat a Swîsreyê.
Xwînber
Dîwarê xwînberan
Dîwarê xwînber û xwînhêneran ji sê çînan pêk tê. Navê van çînan; Çîna derve (Tunica externa), Çîna naverast (Tunica media) û Çîna navî (Tunica intima) e. Pêkhatê û stûriya van çînan li gor erkê xwînber û xwînhêneran ava bûye.
Çîna (tewq) navî (Tunica intima)
Ev çîna lûleyê, ji qorên rûkeşeşane (şaneya rûkeş), bestereşane (şaneya bester) û rîşalên qayişokî pêk tê. Rûkeşeşane ji rêzek(qorek) xaneyên epîtelî yên pahn pêk tê. Ne tenê xwînber, lê hundirê hemû core lûleyên xwînê bi rêzek xaneyên epîtelî ve hatiye niximandin. Ev beşa şaneya epîtelî(rûkeşe şane) wekî endotelîum tê binavkirin. Çîna endotelîum ji lûleyên xwînê, hetanê guhike û zikokeyên dil didome. Rûyê endotelîumê lûs (hilû ) e, loma xwîn bi hêsanî di nav dil û lûleyên xwînê de diherike. Ango edotelîum, rê li ber lêkxişana navbera xwîn û lûleyên xwînê digire. Li binê endotelîumê de pêkhateyek bi navê perdeya binyat (bi înglîzî: basement membrane) heye. Ev pêkhate endotelîumê bi qata bestereşanê yê ve girê dide û dîwarê lûleyan zexm dike. Xaneyên endotelîumê, madeyen pewîst, yên wekî xurek, av, oksîjen û hvd bi navbeynkariya perdeya binyat, ji bestereşaneyê digire. Beşa dawî ya çîna navî ji qata rîşalên kayişokî (elastic fibers) û rîşalên kollogenî (collagenous fibers) pêk tê. Bi hebûna van rîşalan, dîwarê lûleya xwînê hê pirtir zexmtir û qayîşokî dibe. Her wisa eger ji ber bîrîndarbûnê, zîyanek bigihîje lûlelyan û xwîn ji lûleyê biçe, rîşalên kollogenî alîkariya xwînmeyînê jî dike.
County Wexford
County Wexford an wîlayetek Îrlenda ye.
Xwînber
Çîna (tewq) derve (Tunica externa, Tunica adventitia)
Ev çîna dîwarê lûleya xwînê, ji bestereşaneyê pêk tê. Bi gelemperî ji rîşalên kollogenî pêk tê. Li dîwarê xwînberan de li gel rîşalên kollogenî, hin rîşalên qayişokî jî cih digire. Çîna derve, xwînberan bi şane û endamên derdor ve girê dide. Bi vî awayê cih û şiklê xwînberan naguhere, sabît dimîne. Li ser xwînber û xwînhênerên gewre de hin lûleyên zirovok hene. Wan lûle wekî, lûleyên lûleya (bi latînî: vasa vasorum) bi nav dibe. Dîwarê xwînber û xwînhêneran stûr e û ji çendan çîna pêk tê, pêdiviya xaneyan bi madeyên nav xwînê heye. Lûleyên lûleya, madeyên pêwîst, yên wekî oksîjen, xurek, hormon av û hvd. di nav xwînê de digihînin xane û şaneyên li dîwarê lûleyên xwînê.
County Wexford
Heya sala 1922, County Wexford beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Xwînber
Navkirina xwînberan
Şaxwînber (Aort) xwînbera sereke ye. Şaxwînber ji zikokeya çep a dil dirêjî laş dibe, ji xeynî xwînbera pişikan, hemû xwînber û xwînberok ji şaxwînberê şax dibin. Bi gelemperî xwînber navê xwe ji endam an jî şaneyan digirin. Wekî mînak; xwînbera kezebê, xwînbera pişikan. Ango xwînber, xwînê ji dil digihîjîne kîjan endamê, navê wê endamê digire. Gava mirov dibêje xwînbera gurçikê, diwê mirov wisa fahm bike; “xwîna ji dil derketiye, ber bi gurçikan ve diherike”. Xwînber her ko ji dil dûr diçin teng dibin, pêşî dibin xwînberok, xwînberok jî hê pirtir şax didin û lûleyên ziravok, ango mûlûleyan pêk tînin.
Hin taybetmendiyên xwînberan
Pestoya xwînê ya nav xwînberan berz e. Heke ziyanek bigihîje xwînberan, rawestandina xwînçûyînê gelek dijwar e. Ji ber vî sedemê, hemû xwînber ji çerm dûr, di nav kûrahiya şaneyên laş de dirêj dibin. Ev lûleyên ko li bin çermê dest û mil û çîpên mirov de dixuyê, ne xwînber, lê xwînhêner in. Di laşê mirov de, ji bilî xwînbera pişikan, hemû xwînber, xwîna têroksîjenî diguhezînin şane û xaneyên laş. Xwînbera pişikan xwîna kêmoksîjenî diguhezîne pişikan. Pestoya xwînê ya nav xwînberan li gor çerxa dillêdanê diguhere. Dema sîstola dil de pestoya nav xwînber berz e, loma xwînber fire dibe. Dema dîastola dil de pestoya xwîna nav xwînberê nizm dibe û xwînber teng dibe. Ji guherîna pestoya ser xwînberên li zend, li stu, li çîp de mirov dikare kutana dil seh bike, an jî hejmara dillêdanê bihejmirê.
Xarî
Xarî yan jî gundê Xarî, gundekî pir kevnar û dîrokî ye li Başûrê Kurdistanê.
Gundê Xarî ji (2) ucaxan an ku (2) Binamalan pêk were, yek Binemala Xelîl u ya din jî Binemala Celal, Gund yê navdare bi siruşt û kiştukalî weke gûz, behîv, sêv, tirî û herwisa derametê avî weke birinc, genmok, garis û hwd, çunke avek pir temîz û zur hebû, derbarê cugrafîya gundî di kevîte ser sînor di navbera Kurdistana Bakur û Başûr. Nifûsa vî gundî nêzî 350 kes e û ji kevin da kesên maqul û zana hebon mîna Mela Xelîl, Mela Ese'dê Xarî, Şêxsênê Xarî, Salihê Ehmed û çendîn cihên dîrokî li nava gundî hene mîna Dêra Zal anku Dêra Mar Gurgîs; Kela Mamîsiva ; Dîwana Mîrî û piraniya xelkê gundê Xarî li nahiya Şêladizê jiyan diken û hinek mal li Dihokê jî hene, herwisa gundê Xarî gundek xanvane ye gelek ji wan xwedî bawername ne weke Nojdar, Endezyar, Mamoste û hwd, ji wan bawernameyan Diktora û Master jî hene.
Gundê dikeve kuderê
Gundê Xarî dikeve Devera Rêkan.
Mixtar
Sebrî Hesen Şêxîn
Cografiya gundî
Gundê Xarî dikeve ser Sinorê Kurdîstana Bakur u başur ji Alîyê Bakur Gundê Qesirkê u li Alîyê başur Gundê Bircêla u li Alîyê Rojhelat Gundê Sipê u li Alîyê Rojava Gundê Carmenda,Gundekî Çiyaîye u herwisa Kanîyên Avê hene a ji hemuîan Mezintir u xweşiktir Kanîya Hilolîê yê u herwisa li jêrya Gundî Rubarek Biçok u Sar Derbasdibe.
Xerabê Cibra
Xerabê Cibra, gundekî bi ser navçe Midyadê ve ye.
Xerabê Cibra 41 naws dimêne sala 1965 da Hacî Xelef ser axa filaha avakir naha 5 mala wext 22.04.2008 xara bû carek di 2003'an da ava bû.
Fafît
Fafît, gundekî gellekî dîrokî ye û girêdayî navçeya Mêrdînê Mehsertê ye
Împeratoriya duyem a Goktirkan
Împeratoriya duyem a Goktirkan împeratoriyek bû li Asya Navîn û Rojhilatê ya ku ji aliyê goktirkan ve hatibû damezrandin û di navbera 682-744 de dom kir. Ew vejînek ji hêla Împeratoriya Goktirkan a rojhilat (552–630) ve bû, ku Xanedana Tang girt. Împeratoriya duyem a Goktirkan navenda wê Ötüken bû. Zimanê wê yê fermî tirkî ya kevn û dînê wê yê fermî Tengrîzm bû.
Valeyrac
Valeyrac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ezan
Bi azan an bang, (bi erebî; أَذَان) bangevan bawermendan di rojekê da pênc caran bangî nimêjê dike. Belê di mizgeftên mezin da azan li ser minarê dihat bang kirin, lê îro azan bi piranî bi alikariya hoparloran tê bang kirin. Azana yekemîn di diroka ola Îslam ê da ji hêla Bîlalê Hebeşî li bajarê Mekkê hatiye bang kirin. Azan tim bi zimanê erebî tê bang kirin.
Mekoşk
Mekoşk, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Ezan
(*) Ev cîh tenê di nimêja sivê de tê xwendin.
Banga nimêjê an jî banga mêjê, ew banga ku ji mizgeftê tê kirin di her waxtê ku wê bibe de ji bo ku herkesek herê mizgeftê û mêj bike. wekîn din jî, wate bangê, ew ku deme mêjê heya. Ku nîvro bû, di wê watê ku deme mêje nîvro hatiya, ku asrê bû, tê wê watê ku deme mêje asrê hatiya, ku mixribê bû, tê wê watê ku deme mêja migribê hatiya û ku aşayê bû, tê wê watê ku deme mêja aşayê hatiya. Dem, bi wê re tê ziman. Bang, bi dengê mirov tê kirin
Best
Best gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Heyder Şeşo
Heyder Şeşo damezrêner û fermandarê bilind ê Hêza Parastina Şingalê ya ji 3000 kesî ye, komeke Êzîdî ya xizmetkar li dijî Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê li Iraqê ye.
Mohsen Namjoo
Mohsen Namjoo (bilevkirin: Mohsin Nemcû; ; jdb. 1976 li Turbeta Cem), stranbêj, muzîsyenê setarê û nivîskarekî îranî ye.
Kurtejiyan
Mohsen Namjoo di sala 1976an de li Turbeta Cem, li bajarekî biçûk ê li bakûrê rojhilatê Îranê, hate dinyayê û di hundirê malbateke gerdîşî de mezin bû. Namjoo ji zarokatiya xwe pê ve dildariya muzîk û edebiyatê ye. Lewra kêfa wî bi xwendina Quranê gelek dihat û ew wek kilambêjekî ciwan tevlî hinek çalakiyên hunerî dibe.
Perwerdehiya muzîkê
Wextê ku bavê wî jiyana xwe ji dest dide, Mohsen hê 12 salî ye. Dayik û birayê wî yê mezin biryar didin ku wî bişînin dibistaneke muzîkê. Mohsen li wir ji aliyê Nasrollah Massehpoor perwerdehiya muzîkê distîne. Malbata wî naxwaze ew bibe stranbêj, lê ew mala xwe barî Tehranê dike, da ku li zanîngeha Tehranê beşa muzîkê bixwîne. Bo ku serlêdana wî ji aliyê zanîngehê bê pejirandin, divê wî karîbane li enstrumanekê bixe. Ji ber rewşa xwe ya qels a aborî ew biryar dide ku hînî lêxistina setarê bibe.
Zanîngeh
Serlêdana wî ya bo zanîngeha Tehranê di sala 1994an de tê pejirandin. Bi vî havî Mohsen dest bi xwendina xwe ya muzîk û şanoyê dike. Ew di çarçoveya xwendinê de, xwe di derheqê zanista şanoyê û dramaya klasîk de agahdar dike û van tiştan ji bo kilam û xebatên xwe yên hunerî bikartîne. Ew bi awayê perwerdehiya klasîk a li zanîngehê ne dilxweş be jî, ew bi xwendina muzîkê berdewam dike. Piştî xebatên li ser muzîka îranî ya klasîk-kevneşopî ew dixwaze êdî xebatên ceribandinê/eksperîmantel bike. Lewra hewl dide ku muzîka îranî bi stîlên nûjên tevî hev bike. Lê mixabin fikir û ramanên wî yên nûjên ji aliyê gelek hêlan ve nayên pejirandin û dibin sedema pirsgirêkên bi meqamên fermî re.
Ji ber fikir û xebatên xwe yên mûjên û mustesna, ji ber şekla wî ya kilam gotinê û ji ber bikaranîna wî ya muzîka îranî ew di sêyemîn sala xwendinê de ji zanîngehê tê avêtin. Piştî vê yekê sê konserên wî yên li Tehranê hatin lidarxistin.
Kariyer
Ji sala 2000'an pê ve ew giranî dide muzîka rock û jazzê - û ew hewl dide her du stîlên muzîkê bi muzîka kevneşopî ya îranî bike yek. Encamên van ceribandinan ji etudên ku bi teknîka xirab hatine kişandine pêk tên. Hinek ji van qeydan li hemû welatê belaw dibin û digihêjin gelek guhdarvanên faris.
Di sala 2006an de Mohsen ji nû ve konserên mezin dide û ew ji bo Mîhrîcana Navneteweyî ya Fîlman li Rotterdamê ji bo mijara "Hotspot Teheran" wek hunermendê hilbijartî tê dawetkirin. Ev cara ewil e ku Mohsen hunera xwe pêşkêşî guhdarvanên xerîb dike. Konsera wî ya li Rotterdamê serdikeve û rastî gelek ecibandinan tê: Ew dibe mêvanê medyaya ewropayî û hevpeyvînekê dide radyoya holandî.
Mohsen Namjoo bi taybetî bi rêya belgefîlma bi navê "Sounds of Silence" (Dengên Bêdengiyê) xwe ji raya giştî ya navneteweyî re dide nasîn. Fîlmê ku ji derhênerên Amir Hamz û Mark Lazarz hatiye amadekirin, bi taybetî muzîka 'binax'/underground a Tehranê dide nasîn. Di vê fîlmê de muzîsyenên îranî yên wek O-Hum, Hich-Kas û Bonakdar jî tên pêşkêşkirin.
Cezayê zindanê
Mohsen Namjoo di sala 2009'an de ji ber kêmxistina Quranê mehkûm bû û 5 sal cezayê zîndanê lê hate dayîn.
Namjoo stranek li ser Quranê kişandibû, di nava stranê de hinek hevokên ji pirtûka Quranê yek bi yek derbas dibin. Pisporê Quranê yê bi navê Salîmî Namîn bi îdiaya ku Namjoo 'namûsa Quranê xerab kiriye' doz lê vekiribû. Ji ber vê yekê dadgeha îranî di sala 2009'an de hunermend mehkûm kir. Dadgehê eşkere kir ku wî hin qit'eyên Quranê bi 'awayeke ne kevneşopî' kişandiye û bi vî rengî pirtûka pîroz a misilmanan (Quranê) biçûk xistiye.
Namjoo bi xwe ji ber strana xwe lêborîn xwestibû.
Biel/Bienne
Biel/Bienne, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Bern ya herêma Biel/Bienneyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hêjmara gelheya bajêr wiha ye:
Xayda
Xayda (ango, X¨ayda) gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Pirow, Brandenburg
Pirow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
County Wicklow
County Wicklow an wîlayetek Îrlenda ye.
Heya sala 1922, County Wicklow beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Eysalûya Heyderlû
Eysalûyê heyderlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 92 kes (26 malbat) bûn.
Girav
Girav, dorav an gizirt ji reşahiyên (bej) ku hawirdorên wan bi avê tije ne re tê gotin. Sê beşê giravan hene: Hin perçeyên zinaran an resîf, giravok û giravên esasî. Li hin deran gelek girav li cem hev cih digirên, ji van ra komgirav tê gotin. Hin girav wek kevan an xelekekî rêz dibin, ji van ra jî rêzegirav tê gotin.
Di devokên kurdî de ji giravê re durge jî tê gotin.
Sibehtek
Sibehtek, Sibeḧtek, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Ongles
Ongles, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Azgûr
Azgûr, gundekî bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Vayres, Gironde
Vayres, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Parîs (cudakirin)
Çend cihên bi vî navî hene:
Lordi
Lordi komeke finlandî ya şêweya muzîka hard rock, heavy metal û shock rock e. Kom di sala 1992'an de ji hêla Mr. Lordi ve hat avakirin.
Di Festîvala Stran û Kilaman a Eurovisionê ya sala 2006'an de Lordi koma herî serkevtî bû.
Endamên Lordi
Endamên berê:
Berde Reş, Bane
Berde Reş gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Çiyayê Şabanî
Şabanî yek ji çiyayên heri bi nav û deng e li devera Guliya.
Çiyaye Şabaniyê bi şerê di navbera eşîra Guliya û Brîtaniyan navdar bûye. Herwisa gelek şerên din ên li hemberî dagirkeriya Iraqê hatine kirin jî qewimîne.
Li serê Çiyayê Şabanî gelek golen kûr yen avê hene. Her wisa Çelekî gelek mezin li serê Çiyayê Şabanî heye, ev Çele navdar e bi Çele setiya.
Gundên dewrûberên Çiyayê Şabanî
Gundên Guliya ne. Navçeya Batifa, Sirkotki, Xendeke, Xizava, Behnune, Deştaçiyê, Baneke, Gereke, Avgenî, Melaereb, Bexebar 1, Bexebar 2, Pelgişk, Kelhaxare, Merge, Avaxeraban, Derişke, Zireze, Dimkan, Siyaratika, Keşane, Şîlane, Şeline, Şidene, Soriye, Rise, Sile, Nizore, Bilçane, Berhole, Avihe, Derengava, Govike, Kaniyatiyan, Bigova hwd.
Feilitzsch
Feilitzsch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nalişkêne
Nalişkêne yek ji çiya yên navdar li devera Bokan li rojhilata Kurdistanê ye. Gorê Hesen Zîrek Hûnermendê kurd li ser wê çiyayê hatiye naştin.
Împeratoriya Xezer
Împeratoriya Xezer, împaratoriyek tirkî bû ku di dawiya sedsala 6-an de beşa başûr-rojavayê Rûsyaya nûjen, başûrê Ukrayna, Kirim û Qazaxistanê kontrol dikir. Wan împaratoriya herî bi hêz ava kir ku piraniya erdên Împeratoriya Goktirkan a rojava kontrol kir piştî ku împeratoriya goktirkan a rojava hilweşiya. Împaratoriya Xezer bû yek ji împaratoriyên bazirganiyê yên herî mezin, ku beşa rojava ya Rêya Îpekê kontrol kir û wekî xaçerêyek di navbera Çîn, Rojhilata Navîn û Ewropayê de rolek mezin lîst. Xezerî piranî cihû û tengrîstî bûn, lê hinek budî û xiristiyan jî li wir bûn.
Pirteqalî
Pirteqalî, rengê pirteqalê yan jî narincî, rengekî di pêlên dîtbar de ye. Meziniya pêla rengê pirteqalî li dora 630-760 nanometre ye.
County Kerry
County Kerry an wîlayetek Îrlenda ye.
Heya sala 1922, County Kerry beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Zeynep Kankonde
Zeynep Kankonde (z. 3'ê adarê 1980, Eskişehir) lîstikvanekî tirk e.
Xakif
Xakif, gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Şahrkan
Şahrkan, gundekî bi ser navçe Midyadê ve ye.
Deryaya Salton
Deryaya Salton (bi îngilîzî: Salton Sea) deryaçeyeke di eyaleta Kalîforniya ya DYA'yê de. Dirêjahiya wê ji bakur ve heta başûr nêzî 56 km, û pehnahiya wê ji rojhilat ve heta rojava 24 km e. Rûyê wê 69 metreyan lijêr asta deryayê ye, û di kûrtirîn cihê xwe de 16 metreyan kûr e.
Berde Reşe, Bane
Berde Reşe gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Sidhat
Sidhat, Sidḧat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Vernier
Vernier, bajarekî Swîsreyê. Pîvana erda bajêr 7.68 km2 ye. Tevahiya nifûsa parêzgehê (gorî hejmêra dawî) 34,774 e (2018-12-31).
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Bûsekan
Bûsekan gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Eysalûya Zemî
Eysalûyê zemî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 75 kes (24 malbat) bûn.
Gülitz-Reetz
Gülitz-Reetz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Kendava Taylendayê
Kendava Taylendayê (bi taylandî: อ่าวไทย, Ao Thai) ku wekî Kendava Siamê jî tê zanîn, deryayeke li başûrê rojavayê Deryaya Çînê ya Başûr e ku di navbera peravên başûrê rojavayê Nîvgirava Hindistanê û di navbera nîvê bakurê Nîvgirava Malayî de ye. Dirêjahiya kendavê nêzîkî 800 km û firehiya kendavê 560 km ye û rûava kendavê 320.000 km² ye.
Meçilî
Meçilî navê gundekî Tatosa Erzeromê ye.
Robat
Robat, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kirmaşanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
County Limerick
County Limerick an wîlayetek Îrlenda ye.
Fortuné du Boisgobey
Fortuné du Boisgobey, li ser navê rastî Fortuné Hippolyte Auguste Castille, ( jdb. 11ê îlona 1821 li Granville, Departementa Manche ; m. 26ê sibata 1891 li Parîs) nivîskarekî fransayî bû.
Jiyan
Fortuné du Boisgobey li Granville (Manche) ji dayik bû, û ji Lycée Saint-Louis mezûn bû. Ew ji 1844 heya 1848 bi çend kampanyayên li Cezayîr ve wekî mûçevanê paytextê Artêşa Afrîkayê xebitî.
Çavkanî
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Fortuné_du_Boisgobey
Vendays-Montalivet
Vendays-Montalivet, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Xarnîk
Xarnîk, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Pîrhebok
Pîrhebok an cadûger, afirandeyeke ku di gelek mîtolojî û dînan de xwediya hêza efsûnî ye. Pîrhebok bi piranî jin in û xerabiyê dikin, lê herwiha yên qenciyê dikin jî di efsane û çîrokan de derbas dibin.
Zazê
Zazê, gundekî navçeya Midyadê ye ku bi ser Mêrdînê ve ye. Gundê Zazê di neqeba bajarê Midyadê û Kerboranê disekine. Şêniyên gundê Zazê bi piranî suryanî ne.
Kerem Tahar Gerdenzerî
Kerem Tahar Gerdenzerî muzîkvanekî kurd ê ezdî ye ku di 6ê adara 1952an de li bajarê Tiblîsê (Gurcistan) hatiye dinyayê. Bavê wî Taharê Hacî Gerdenzerî, dayîka wî Redîfa Nacîvbeg Reşî bû.
Pîrhebok
Pîrhebok di çanda kurdî de
Pîrhebok, hebokeke ku di efsane û çîrokan de ciyekî grîng digre ye. Li gorî efsanê cûreyek cinan in. Carinan xwe dixin şiklê mirovan û dikevin nav mirovan. Di vî şiklî de heger mirov li wan hay bibe û tiştekî hesinî wek derziyê di canê wan re rake dibin hêsîrê wî kesê ku derzî di wan re rakiriye û nema dikarin vegerin pîrhebokiya xwe; lewra ew ji hesin ditirsin, newerin hesinê canê xwe derxin. Heyta ku hesinê canê xwe dernexin jî ew nikarin azad bibin. Ji ber vê yekê, dibêjin ew axilbe bi haweyekî zarokan dixapînin û van hesinan didin derxistin û dibezin azadiya xwe. Çîrok û efsaneyên li ser pîrhebokan gelek in.
Kerem Tahar Gerdenzerî
Basgîtarîst Kerem Gerdenzerî li dibistana mûzîkê hîn bûye. Ew yek ji dahênerên koma muzîka nûjen a bi navê Koma Wetan e.
Pîrhebok
Pîrhebok di çanda kurdî de
Dîsa li gorî efsanê pîrhebok dest çi bide bereketa wî tiştî zêde dibe.
Kerem Tahar Gerdenzerî
Sazbendê Koma Wetan
Koma Wetan hertim derdket konkûrsa her wisa ji festîvala, kîjan derbas dibûn di Gurcistanê.
Tîva 1977 “Wetan” bû lauryatê konkûrsa “Stranên modêrn”.
Repertuara Koma Wetan
Repertuara Koma Wetan da xêncî arence strasnên kurdî yên gelerî cî girtibûn stranên K. Gerdenzerî.
Tîva 1990 li fabrîka Aprêlêvskî Ordêna Lênîn hate çapkir albûma Koma Wetan, lê fonograma wê albûmê hatibû nivîsandin sala 1979 bi fîrma “Mêlodîya” di bajarê Tibîlîsî.
Tîva 1991 Koma Wetan hev belabû. K. Gerdenzerî sala 1992 de derbasî Moskvayê bû.
Sala 1996 - 1998 K. Gerdenzerî dixebite ser albûma nû - Azadî, bi alîkariya Lêonîd Atabêkov, Nîkolay Şêstov û Alêksandir Vorobyov.
Sala 1999 - 2001 K. Gerdenzerî çêdike alboma nuh "Hewar". Her wisa jî di wê salê derdkive alboma "Sitranên Kerem T. Gerdenzerî bi Orkestor".
Sitranên hilbijartî ji albûmên Kerem T. Gerdenzerî derket sala 2002.
Jaroslav Heyrovský
Jaroslav Heyrovský (bilêvkirina bi kurdî: Yaroslav Heyrovskî) (20ê kanûna pêşîn 1890 - 27ê adarê 1967) kîmyager û dahênerekî çek bû. Ew weke bavê metodên elektroanalîtîk tê zanîn ku ev şêwaz di kîmyaya analîtik de tê bikaranîn. Jaroslav ji bo xebata xwe ya polarografiyê di sala 1959an de Xelata Nobelê ya Kîmyayê wergirtiye.
Jînenîgarî
Jaroslav Heyrovský di sala 1890î de li Pragê ji dayîk bûye. Kurê Leopold Heyrovský yê pêncem e. Bavê wî li zanîngeha Charles profesorê beşa Dadnasiya Romayê bû û bi Clara re zewicî bû. Jaroslav li zanîngeha li Pragê ya Charlesê xwendina kîmya, fîzîk û matematîkê kiriye. Di navbera salên 1910 û 1914an de li Akademiya Zanîngeha Londonê (University College London) xwendina xwe kiriye. Di dema şerê cîhanê yê yekem de di nexweşxaneya leşkerî de xebitiye. Vî karî derfet dida wî ku di heman demê de xwendina xwe jî bidomîne. Lewma wî di sala 1918an de mastera xwe li Pragê û di 1921ê de jî doktoraya xwe li Londonê domand. Wî di sala 1922an de xebata xwe ya polarografiyê dahênand û piştî vê re li ser elektrokîmyayê hûr bû. Di sala 1926an de li zanîngeha Charlesê bû profesor. Di sala 1952an de bû birêveberê Enstîtuya Polarografiyê ya li Akademiya Zanistan a Çekoslovakyayê ku îro navê wê Akademiya Zanistan a Çekyayê ye.
Jaroslav di sala 1926an de bi Marie Koranová re zewicî û keçek (Judith) û kurekî (Michael) wan çêbû. Jaroslav di 1967an de çû ser dilovaniya xwe û gora wî li goristana Vyšehradê ya li Pragê ye.
Rûmetî û xelatên jiyana wî
Gelek zanîngehan rûmetî da Jaroslav Heyrovský. Ew di 1927an de bû akademisyenê Akademiya Zanîngeha Londonê. Di sala 1955an de ji Zanîngeha Teknîkî ya Dresdenê, di 1956an de ji Zanîngeha Warşovayê, di 1959an de ji Zanîngeha Aix-Marseille, di 1960î de ji Zanîngeha Parîsê rûmetdariya doktorayê wergirt. Jaroslav di sala 1933an de li Akademiya Amerîkan a Huner û Zanistan, di 1955an de li Akademiya Zanistan a Macarî û li Akademiya Zanistan a Hindî, di 1962an de li Akademiya Zanistan a Polonî weke endamê rûmetdar hate hilbijartin. Jaroslav bi dehan caran bû akademisyenê rûmetiyê yê gelek zanîngehan. Ew bû endamê rûmetdariyê yê civaka kîmyayê yên li Çekoslovakya, Awistriya, Polonya, Îngilistan û Hindistanê.
Jaroslav Heyrovský li Çekoslovakyayê xelata pileya yekemîn a dewletê wergirt û di 1955an de bû xwediyê nîşana neteweyî ya komara Çekoslovakyayê.
Wî dersên polarografiyê li welatên DYA'yê, Rûsya'yê Îngilistanê, Swêd û Komara Gel a Çînê dane xwendin.
Li ser Heyvê ji bo rûmetdarkirina wî navê kraterekê kirine Heyrovský.
Kendava Kalîforniyayê
Kendava Kalîforniyayê (bi Ingilîzî: Gulf of California) ku herwiha weke Deryaya Kortez (bi Ingilîzî: Sea of Cortez) jî tê nasîn, ava navbera Nîvgiravê Baja California û beja serekî ya Meksîkê ye. Ew kendav ji aliyê eyaletên Baja California, Baja California Sur, Sonora, û Sinaloa ve hatiye gemarodan. Navê "Kendava Kalîforniyayê" îro liser piraniya nexşeyan tê dîtin, lê navê "Deryaya Kortez" ewe ku xelkên deverî bikardînin û jê hez dikin. Kendav berî 5.3 milyon salan ligel guherîna gerrîna Çemê Kolorado pêkhatiye. Çemên din yên ku ber bi Kendava Kalîforniyayê diherrikin birîtîne ji Çemê Fuerte, Çemê Mayo, Çemê Sinaloa, Çemê Sonora, û Çemê Yaqui. Rûbera wê nêzî 160,000 km² ye.
Oppedette
Oppedette, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Amfreville-les-Champs, Seine-Maritime
Amfreville-les-Champs, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Binningen
Binningen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Basel-Landschaft ya herêma Arlesheimyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hêjmara gelheya bajêr wiha ye:
Elfûbêy turkî
Elfubêy turkî elfubêyekî latînîye ke bo nûsînî zimanî turkî kellkî lê‌werdegîrê. Em elfubêye le 29 pît pêkhatuwe.
Pîtekan
Pîtekanî elfubêy turkî birîtîn le: Lem 29 pîte, 8î bizwênin (A, E, I, İ, O, Ö, U, Ü) u 21î tirîşî bê‌dengin.
Koma Pêşeng
Koma Pêşeng di sala 1989an de li Amedê ava bû. Koma Pêşeng di sala 1990an de bi awayekî amatorî kasetek çêkir. Stranên ku di kasetê hatibûn xwendin ev in:
Nanometre
Nanometre (sembola wê nm, bi înglîzî nanometer) yekîneka pîvana dirêjahiyê di Sîstema Navneteweyî ya Yekînan anko SI da ye û himberî milyar yeka (yek li ser milyar) metreyê ye. Bi rênivîsa matematîkê bi vî rengî dihêt nivîsîn: 1×10−9 m.
Nanometre yekîneka berbelav jibo pîvana pêldirêjahî ya tîrêjên jêrsor e.
Parzûna xaneyê 12 nm e.
Çavkanî
https://www.science.org.au/curious/technology-future/how-small-nanoscale-small
https://www.scitechnol.com/nanomaterials/nano-meter.php
Qereçan
Qereçan (,, , navçeyeke Erziromê ye. 182 km ji Erzîromê dûr dikeve.
Di sala 1966an de bûye şaredarî û di sala 1987an de jî kirine navçe. Yek nahiye, 17 gund û çend jî mezreyên wê hene.
Meena
Meena Durairaj, ( li Chennai, Hindistan) lîstikvaneke hindî ye ku bi piranî di pîşesaziya fîlmên Hindistana Başûr de lîstikvaniyê kiriye. Meena, di sala 1982an de bi fîlmê tamîlî Nenjangal de wek lîstikvana zarok dest bi kariyera xwe kir û piştre di fîlmên ku ji aliyê pîşesaziyên cuda yên herêmî ve hatine çêkirin de rol wergirtiye.
Jînenîgarî
Meena li bajarê Chennaiya Hindistanê ji dayik bû. Bavê wê Durairaj Tamîlî ye û diya wê Rajamallika jî Malalayî ye. Meena, li dibistanên Vidyodaya li Chennaiyê perwerdeya xwe dît. Ji ber zêdebûna karê lîstikvaniyê neçar ma perwerdeye xwe ya dibistanê di standarda 8an de bidawî anî. Piştî bidawîkirin dibistanê dest bi karê rahêneriya taybetî kir û ji nûve perwerdeya xwe standarda 10an li dibistanên Vidyodaya li Chennai temam kir. Meena dansvanekî perwerdekirî ya cûreya Bharathanatyam e û zimanê tamîlê, telugû, malayalamî, kannadî û hindî dizane.
Meena di 12ê tîrmeha 2009an de li Arya Vysya Samaj Kalyana Mandapam, mihendisê nermalavê li Bangalore, Vidyasagar zewicî. Keçek wan bi navê Nainika Vidyasagar (1 Çile 2011 hate dinê) heye. Keça wan di 5 saliya xwe de li Theri (2016) bi lîstikvan Vijay re yekemcar rola lîstikvaniyê wergirt.
Gerebeşey Rehman
Gerebeşey Rehman, Gerebeşey Reḧman, gundekî bi ser navçeya Mexmûrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xarmenaj
Xarmenaj yan jî xarmenaş, leyistokek bi xarên kevirî yên ku ji kevirê Dêrîşî bi kevirê hestem hatiye çêkirin dihê leyistin. Li gundên Bismilê û yên Stewrê gişan berî nuha 30 salî di zivistanê de li bestên rast yên ku tavê dibînin dihate leyistin.Ji dervî keç û jinan gundî giş bi mezin û zarokan rojên xwe yên çile bi granî bi vê leyistikê derbas dikirin.
Xarmenaj wiha dihê leyistin
Pêşî çend kes ketibin leyistokê ewqas pereyên hesin lî dûv hev her yek bi qasî du metre ji hev dûr bi haweyekî qûçkirî dihê niçikandin û rêzkirin.Paşî ji ciyekî bi qasî sê metroyan dûrî pereyan ku jê re serek dihê gotin, xar bi tilîkan bi xwêr re dihê avêtin wan ku li wan ke ve û bi qulipîne. Kî perê kî biqulpîne wî pereyî dixwe berîka xwe.Ango dibe jê re. Kî xara xwe li serê xara kî xe wî dikuje, ango têk dibe; bi vî hawî jî pereyê qûçkirî ji kesê têkçûyî diçe.Kî têk biçe ji leystikê heyta careke din derdikeve û leystik bi yên mayî(nemirî) dom dike. Ji ber vê yekê jî leystikvan heyta ku derfet he be xarên xwe nayinin nêzî hev.Piştî ku pere giş hatin qulipandin,yan jî ji dervî yê dawî gişên leystikvanan kengî hatin kuştin,leystik bi dawî dibe.
Ev leyistok di salên dawî de hilat.
Batêl, Sêmêl
Batêl dkavta l nav bayna qaza Semela w qaza Zakho w dkavta (dashta slevanaya) ta salet 1986 batel b roy edareva lsar qaza Zakho va be balae bare Batel bta nahe < naheak de habe dgotne (asehe) (slevanay) yan (asehe) w ptrea xalke vere (slevanay) na w kemak j kuchar w barwarea w nerwaya l sar xake slevanaya djen w nahea (batele) galak kshtukal w daxl w dane dkn w nahea batel pek hatea j (8 komalgaha w 24 gonda) w nezike (65,000) kasa le djen.
Aynet l Batel
1 - Ptrea gele we (Misilmanan) w kemak) j (masehea) w (Yezda) li dijen.
Geroldsgrün
Geroldsgrün şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sarîqamîş
Sarîqamîş, Qamuşan yek ji navçeyên Qersê ye.
Bingeja navê navçeyê filehkî ye. 56 gundê û 7 mezreyên wê hene. Gorî hejmartînên sala 2000´î hejmara navendê 23.505 û bi giştî 57.334 e. Nezîkî 100.000 kes di van salên dawî de ji ber xizanî û pêkutiyên dûgela Tirk koçber bûne. Firehiya erdê navçeyê 1.732 km² û bilindahî 1.500-2.000 m ye. Zivistan gelek berfî û sar derbas dibe. Nêzîkî du metre berf dibare.
Sarîqamîş
Sarîqamîş, Elî Sofî (Çerkes Elî Sofî), Asbûxe, Salûta Jêrîn, Boyalî, Bozat, Çatax, Hemamlî, Hander?, Kizikçubuk?, Baxbasan? , Dîwîk, Yenîxazî , Salûta Jorîn , Sarîqamîşa Jorîn (, Eski Sarikamiş), Laloxlî?.
Qereqûrt
Qereqûrt, Aqoz, Armûdlî, Baliqlî, Başkoy, Şadîwan , Gulfitab? , Çûrûk, Çolaqlî, Seîd Xan , Hopwêran (H¨opwêran, tr: Gecikmez), Xoşgeldî, Kele , Qerekose, Qerepinar, Çermelî , Mamac , Qazîqbaba (tr. Kazikkaya), Qoçoxlî, Qozan, Mescidlî, Odalar, Ortekele, Şehîd Xalid , Ûzûnxazî, Şûrlî? (Şorlû, tr: Yarkaya), Bexçecik, Çîçeklî, Degirmendere, Şehîd Emîn, Derebxane, Qomîk, Kotpinar, Konlice.
Qereûrgan
Qereûrxan, Axwêran (tr. Akören), Altûn Bûlax, Keçesor , Micîngirda Jorîn , Isîsû, Mincîngirda Jêrîn , Koroxlî, Abûlbard , Kîsmasor , Zek , Sîrbasan, Zîwîn , Îslamsor , Saet , Yenîkoy, Kotek?, Moqsuciq?
County Tipperary
County Tipperary an wîlayetek Îrlenda ye.
Heya sala 1922, County Tipperary beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
George Grigore
George Grigore  nivîskar, wergêr, lêkolîner, fîlolog, profesor û rojhilatnasêkî roman e.
George Grigore di roja 2 Şibata sala 1958'an de li gundê Grindu yê ku girêdayî bajarokê Ialomiţa (Romanya) ji dayîk çêbû. Sala 1983'an ji zanîngeha Bûkareştê, Fakulta Zimanên Bîyanî û Wêjeyê beşa erebî-çînî mezûn bû. Di sala 1997'an de li Zanîngeha Bûkareştê bi xebata xwe ya Pirsgirêka wergera Quranê bi zimanê Romanî ve doktora xwe ya beşa fîlolojiyê wergirt.
Konferansên navnetewî yên ku ew beşdarbû
Bexda (1997), Marakeş (2000), Amman (2000), Stenbol (2000, 2004), Tetouan (2001), Tiflis (2001), Cádiz (2002), Kazablanka (2003), Bûkareşt (2003; 2007, 2008), Hammamet (2004), London (2005), Mêrdîn (2006, 2007), Maryland (2006), Viyana (2006), Sêrt (2006), Colchester (2008) û hwd.
Marîna Andreyevna Pûpenîna
Marîna Andreyevna Pûpenîna (, li Kiskunmajsa, Komara Gel a Mecaristanê), lîstikvaneke rûs e û bi rola xwe ya Katerînaya Mezin di rêzefîlmê televizyonê ya bi sernavê Ekaterîna de tê naskirin.
Jînenîgarî
Marîna Andreyevna Pûpenîna di 29ê tebaxa 1982an de li bajarê Kîskunmajsa (Mecaristanê) ji dayik bû. Bavê wê Andrei Pûpenîn di artêşa Sovyetê ya li Mecaristanê de leşker bû û diya wê jî li Zanîngeha Herzenê profesor e.
Di sala 1986an de malbat koçî Gola Baykalê, paşê koçî Tulayê bû û di dawiyê de di sala 1987an de li Lenîngradê (niha Sankt Petersburg) bi cîh bû. Di sala 1996an de piştî ku dibistana navîn bi pisporiyên matematîk û muzîkê qedand. Di heman salê de çû dibistana drama Imagine û Dibistana Şanoyê ya bi navê Valentina Nikolaenko.
Pûpenîna ji sala 2006an heta 2011an li Moskowayê lîstikvana kompaniya şanoyê ya Sovremennikê bû.
Pûpenîna di 7ê hezîrana 2008an de bi hevalê xwe yê lîstikvan Îvan Stebûnov re zewicî. di sala 2010an de ji hev qetiyan. Piştre bi lîstikvan Alexander Domogarov re zewicî û d 11ê Tîrmeha 2012an de zarokekî wanê kur hate dinê.
Mêrdîn (bajar)
Mêrdîn bajarekî Bakurê Kurdistanê ku îro dikeve Komara Tirkiyeyê. Bajarê Mêrdînê ji başûrê xwe ve bi Rojavayê Kurdistanê, ji rojhilatê xwe ve bi Sêrt û Şirnexê, ji bakurê xwe ve bi Amedê û ji rojavayê xwe ve jî bi Rihayê hatiye pêçan. Hejmara niştecihên wê 796.591 kese. Qezayê bi ser ve ev in: Qoser, Artuklu, Nisêbîn, Midyad, Mehsert, Dêrika Çiyayê Mazî, Şemrex, Kerboran, Stewr û Rişmil.
Nav
Di dema persan de navê bajêr "Marde" bû. Di dema Bîzansiyan de jî "Mardîa" bû. Ereban jî navê herêmê kiriye "Mardîn". Suryanîiyan (aramîyan) ji bajêr re gotiye "Marde" (kela). Nav bi kurdî Mêrdîn e.
Dîrok
Mêrdînê, Mardon, Mirde an ku Marde yek ji navdartirîn û kevintirîn bajarê Mezopotamyayê ye. Bajar li ser çiyakî ava bûye. Keleha wê ya kevn, hemû rêyên bajêr bi xwe ve girê dide. "Mîrê Kelahan" hatiye gotin ji Keleha Mêrdînê re. Di dîrokê de gelek qralan xwestiye wê têxe destê xwe, lê Keleha Mêrdînê rê nedaye wan. Bajar li başûrê kelehê ava bûye. Xanî li du yên din, bi hevûdu ve hatine girêdan. Kevirên wan yê sipî û zer ji bo avakirinê hatine peyde kirin. Bajar, bi ava xwe ya hênik û xwezaya xwe ya balkêş bi navdar e. Bakurê wê cihê bexçe û bostana ye.
Kronolojiya bajêr
Berî Zayînê:
Piştî Zayînê:
Cihê erdnîgarî û sînorên bajêr
Bajar di nav parelelên 36° 54´ û 37° 47´ bakûr û merîdyenên 39° 55´ û 42° 41´ rojhilat de ye. Sînorên bajêr li bakûr bi Amedê û Êlihê ve, li rojava bi Rihayê ve, li başûr bi Qamişloyê û Amûdê ve û li rojhilat jî bi Culemêrg û Şirnexê ve tê girêdan.
Taybetiyên erda bajêr
Erda herêmê % 52,6 ji çiyan, % 24,6 ji deştan û % 22,8 jî ji platoyan pêk tê. Erda wê 177.200 metre kare ye. Li herêmê genim, ceh, nîsk, nok, pembo, garis û tirî tên çandin
Avhewa
Li başûrê herêmê avhewayeke çolî heye, ji lew re jî havînan pir germ û zuha, zivistanan jî sar û li hinek deveran jî hênik derbas dibe. Dîmenek ji Midyadê.
Deşt, zozan û gelî
Deştên Tilermen Qoser, Merdîn û Nisêbînê. Her sê deşt bi hevre girêdayî û di geliya çemê Xabûrê de ne. Dirêjbûna deştan 35 km û firehbûna wan jî 20 km ye.
Çem û Gol
Çemê herî mezin ku di nav sînorên bajêr de diherike Çemê Dîcle ye. Buxur, Zergan,Ava Spî, Reşan, Çaçan û Gumuş jî çemên din yên herêmê ne. Gol li herêmê tune ne. Tenê li ser çemê Buxurê ji ber bendava Buxurê golek sûnî çêbûye.
Babetên heywanan
Herêm ji alî heywanan ve ne dewlemend e, rovî, kîvroşk û balindeyên kovî kewokê teqle ê Mêrdîn di cîhanêde deng dane.Jî sedî pêncî mirovê Mêrdîn Kewoka xwedi dike.Kewêgozel u kevêsusik cihekî girîng digrin di zinarê Mêrdînde.Her cureyê şahlil û bilbila li ser kelaya Mêrdin hene.Di sala 1998 de keftarik ji alyê neçîrwanên Merdinde hate dîtin û kuştin.Li Dêrka cayêmazî cureyekê teyrêbaz heye ku li cîhanêde tenê li cîyayê Dêrikê turcelê pêde dibi.
Gelhe û Navçeyên Bajêr
Tevahî hejmare herêmê (tevî gundan)796.591.
Binerd
Li herêmê fosfat, çîmento û malzemên ji bo tûxla û kiremîdan ji bin erdê dertên.
Cihên turîstîk, dîrokî û gerê
Bajar ji ali xwezayê ve ne pir dewlemend e. Tenê şelala çaxçax ji alî gel ve wek ciyêk seyranê tê bikaranîn. Kela Mêrdînê, mizgeftên bajêr, dêr û dêrên herêmê jî ji alî gel û turîstan ve tên serîlêdan kirin.
Germavên Kerboranê, germav (gurmî av) carna 40° germ dibe û ji bo nexweşiyên çerm û romatizma yê baş e.
Ol û civak
Mêrdîn ji alî ol û civakê ve bajarekî mozaîk e. Piraniya gelheyê ji misilmanan pêk tê, lê li herêmê xiristiyan û êzidî jî hene. Misilman ji mezhebên henêfî û şafiyan pêk tê. Civaka herêmê jî ji kurdan, ereban, suryaniyan û ermeniyan pêk tê. Bajarê Mêrdîn bi pirçandîbûna xwe tê nasîn. Li wir ereb, kurd, suryanî û ermenî hene. Dêra Zehferanê di sedsala 11. pêve navendî ji petrikên suryaniyan re kiriye. Ji bilî wê, dêrek din bi navê Şehîde Şimûnî heye. Li başurê bajêr dêra Mar Mîxayêl Nasik, û ya Mar Bitris hatine avakirin. Li taxa Şemsiye, dêra Meryema ji Erdemê, pir bedew hatiye lêkirin. Dêrên din ev in: Mar Banham, Mar Tuma, Meryem, Mar Afram, Mar Osyo, Şehit Hurmiz...
Bajarê ziman û ol û çandên cewaz Mêrdînê, ji bo ku cihê xwe di programa Unescoyê ya Mîrasa Cîhanê de bigire, serî li Unescoyê hatibû dayîn. Unescoyê, piştî lêkolînên xwe serîlêdan pejirand. Mêrdînê wek berendam kete rêza cihên parastinê. Piştî ku berendamtî hate pejirandin, belediya bajêr ji bo rêlêgirtina avahiyên bê plan programek ji xwe re çêkir.
Xwarinên herêmê
Li herêmê savar û xwarinên ji savarê bêhtir tên xwarin, wekî savara bi darçîn û bacanreşkê. Seleteya hinaran, şorbeya mast, ecîn û kutilkên dagirtî (basmavat, li herêmê ji yên di nav rûn û hêkan de sorkirî re dibêjin "irok"). Rişte û kibe (hûr û rodîiyên dagirtî) jî ji alî gel ve tê xwarin. Wekî din mirîşka bi gijnîjê birajtî, sembîsek (lehmacunê sergirtî), beloh (xwarineke weke qisirê ye), serûpê û hûrê hîşandî jî di nav xwarinên deverê de ne. Li ber xwarinan, dew tê vexwarin. Li herêmê qehweya tal (mirra) jî xwedî cihekî taybet e.
Kincên heremê
Keçên ciwan kefiyên rengîn, yên pîr jî yê spî didin serê xwe. Li hinek deveran wekî li Dêrikê jin kitanên dirêj didin serê xwe. Fîstan herî pir li herêmê tê li xwe kirin. Goreyên ji hirî û lastîkên reş di lingan de hene. Xemilandineke taybetî jî li herêmê "deq" e. Jin deqên şîn li ser rû yan jî destê xwe dikin. Şalwar û entariyên spî û dirêj cilên zilaman yên herêmî ne. Îşlik û êlegên bê yaxe di ser şalwar de tê li xwe kirin. Di serê zilaman de "egal" an jî "çefî" heye. Şewqe jî carinan tê bikaranîn. Qondere di lingan de heye.
Çemê Dunayê
Çemê Dunayê, piştî çemê Volgayê li Ewropayê çemê herî mezin ê duyem e. Ew weke rêava navneteweyî ye. Duna ji başûrê Almanyayê, herêma Daristana Reş (Schwarzwald), bi yekbûna çemên Breg û Brigach ên li navçeya Donaueschingenê destpê dike. Piştî vê navçeyê weke Duna tê binavkirin. Bi dirêjbûna 2860 kîlometre, di nava Ewropayê re (Almanya (7.5%), Awistirya (10.3%), Slovakya (5.8%), Mecaristan (11.7%), Kroatya (4.5%), Serbistan (10.3%), Bulgaristan (5.2%), Moldova (1.6%), Ûkrayna (3.8%) û Romanya (28.9%)) ber bi Deryaya Reş ve diherike. Deltaya Dunayê berî ku Duna tevlî Deryaya Reş bibe, di navbera Romanya û Ûkraynayê de pêk tê.
Hewzeya çemê Dunayê 817.000 çargoşe kîlometre ye û heta ku ji jêderka xwe ber bi Deryaya Reş ve diherike 120 robarên bi dirêjbûnên cuda tevlî Dunayê dibin. Ji van çeman yên dirêj ev in: Drava (707 km), Tisa (965 km), Sava (947 km), Morava (354 km), Olt (615 km), Siret (706 km) û Prut (953 km).
Nav
Navê Dunayê di çavkaniyên latînî de weke Danubius, Danuvius, Ister û di dema Yewnanistana kevnare de weke Ἴστρος (Istros) tê zanîn. Bi trakî peyva Donaris ji bo Dunaya jor û Istros ji bo Dunaya jêr dihate bikaranîn.
Tê gotin ku peyva Dānuvius ji zimanên keltî yan jî ji îranî tê. Di zimanên proto Hind û Ewropî de peyva dānu ji dêla robarê dihate bikaranîn. Mîna vê peyvê gelek peyvên ji hevdu (Don, Donets, Dnieper û Dniestr) ji bo robarê tên bikaranîn. Di zimanê gelê îranî, îskîtan, de *Dānu apara "rûbara paş" û *Dānu nazdya- "rûbara pêş" dihate bikaranîn.
Navên vê robarê bi hinek zimanan li jêr in.
Şerê sar (têgeha giştî)
Şerê sar  rewşeke dubendiyê ye ku di navbera neteweyan de pêk dihê û bi giştî rasterast şer nakin lê bi awayekî giştî û sereke b rêya kiryarên polîtîk, propoganda, sîxurî û şerên bi weklatê tên meşandin. Ew şer bi destê cîgiran tên kirin. Wekîl dewlet in ku dibin "dewletên girêdayî"ên neteweyên dijber wek mînak, neteweyên piştgiriya wan dikin yan jî bandora wan ya siyasî li ser heye. Dijberên di şerê sar de, dê, bi piranî, alîkariya leşkerî û aborî yên wek çek û piştgiriya taktîkî û şêwirmendên leşkerî dide wan ta ku alîgirên welatên dijber yên şerî kêm bikin.
Jêdera têgehê
Derbirîna "şerê sar" ji aliyê dîrokî ve xwedan çend wateyên cuda ye. Di sedsala 14an de, Don Juan Manuel dubendiya di navbera Xiristiyanî yê û Îslamê de bi kar anî û cudahiya şerê sar û germ jî diyar kir. "Şerê ku gelek dijwar, tund û germ yan bi mirin yan jî bi aştiyê bi dawî dibe lê belê şerekî sar, ne aştiyê tîne û jî serfiraziyê dide kesên piştgiriya wî dikin." Dûre piştî şerê cîhanê yê duyem George Orwell ev têgeh di gotareke bi navê "“You and the Atomic Bomb”" anku "tu û bombeya atomî" de bi kar anî ku ew gotar di 19ê cotmehê ya sala 1945an de di rojnameya Birîtanî Tribuneê de derket.Di cîhaneke ku di nav tirsa şerê nûklear de dijî, wî wisa got " aştiya ku ne aştî" ku wî ev nav lê kir "şerê sar" yê berdewam. Orwell rasterast got ku ev rûbirûbûna îdeolojiyan di navbera Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst û hêzên Rojavayî de ye.. Herwiha, dûra Orwell nivîsî ku "Piştî konferansa Moskovayê de, Rûsiya dest bi şerê sar li ser Birîtanya û împeratoriya Birîtanî kir."”
Pênasîn êdî wisa bûye ku ji bo wan şeran tên gotin yên ku rasterast nayên kirin. Bikaranîna pêşî ya di vê wateyê de ya şêwirmnedê serokatiyyê û aboriyê yê Amerîkayî Bernard Baruch e ta ku rewşa cîhanê piştî şerê cîhanê yê duyem û nakokiyên wê yên jeopolîtîk di navbera Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst û dewletên girêdayî wê û Dewletên yekbûyî û hevalbendên wê yên Ewropaya rojavayî vebêje. 16ê nîsana 1947an li Kalîfornya başûrî, axaftineke wisa çêbû (Ji aliyê rojnamevan Herbert Bayard Swope) û got" Bila em xwe nexapînin, em îro di nava şerekî sar de ne" û peyamnêrê rojnameyê û nivîskar Walter Lippmann ev têgeh bi nivîsÎna pirtûka "Şerê Sar"(1947) ev têgeh belavtir kir”
Di çanda gelêrî de
televizyon û pêlîsokên kompûterê de
Çavkanî
Nîşe
Uster
Uster, bajarekî Swîsreyê. Pîvana erda bajêr 28.56 km2 ye. Tevahiya nifûsa parêzgehê (gorî hejmêra dawî) 34,715 e (2018-12-31).
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 34,715 kesî
Vensac
Vensac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Oraison
Oraison, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.