cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lorcy
Lorcy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Lepîne
Lepîne (1946: Lepin...(baş nayê xwendin); ), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.
Lugaignac
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Tet'azî
Tet'azî, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
1856
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Sehlen
Sehlen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qereqûyûya Entebê
Qereqûyûya Entabê (?, ), gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Lorris
Lorris, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Zerpîl
Zerpîl, bi tirkî kirine Koyunoba, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Elle Fanning
Mary Elle Fanning, (Conyers, Georgia, DYA) lîstikvaneke amerîkan ye. Xwişkek wê biçûk a lîstikvan bi navê Dakota Fanning he ye. Wê yekem rola xwe ya fîlimê wekî guhertoya ciwan a karakterê xwişka xwe di fîlima drama I Am Sam ya sala 2001an de lîstiye.
Kawrî Biçûk Salih Mihemed
Kawrî Biçûk Salih Mihemed, Kawrî Biçûk Saliḧ Miḧemed, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Elle Fanning
Fanning, wekî lîstikvanek zarok, di gelek fîlmên wekî Babel ya sala 2006an, Phoebe in Wonderland  ya sala 2008an û Somewhere ya sala 2010an de, derketiye û lîstin kirî ye. her wesa wê di 2011an de bi rola xweya sereke di fîlma honaka zanistî Super 8 a J. J. Abrams de gêrand, ji bo vî karê wê jî wê pesnê rexneyî stend û di Festîvala Fîlman ya Hollywoodê de Xelata Spotlight stend.
Jînenîgarî
Fanning, di 9ê nîsana 1998an de li bajarê Conyers ê Georgiayê ji dayik bû. Fanning bi profesyonelî tenîsê dilîze û bi tîmên girêdayî St Louis Cardinals beysbol re di lîga biçûk de lîst û niha li Los Angelesê wek firoşkarê elektronîk dixebite.
Bapîrê dayika wê lîstikvanê futbolê yê Amerîkî Rick Arrington e, û xaltîka wê nûçegihana ESPN Jill Arrington e. Di nav bav û kalên navdar ên malbata Arrington de cotkarê birêz William Farrar tê hesibandin. Fanning xwişka biçûk a Dakota Fanning e, ku ew jî lîstikvan e. Jê re hat gotin ku, "Em tenê xwişkên normal in. Em her du diçin dibistanê û em tenê bi hev re dilîzin" her du jî di mezheba Baptîstê Başûr de mezin bûn.
Sîfar
Sîfar gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Cressé
Cressé, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Epîstemolojî
Epîstemolojî yek ji şax an dîsîplînên felsefeyê ye. Bi bingeha zanînê ve bilî dibe. Li ser wate û bingeha zanînê dikole.
Gelek teorî û angaştên epîstemolojiyê hene. Bo mînak îdealîzm bingeha zanînê ji materyalîzmê cuda dinirxîne. Îdealîzm zanînê dixe pêşiya destpêka gerdûnê. Materyalîzm jî zanînê wekî berhem an hilberîna herî hêja û kopmleks a gerdûnê dibîne.
Zimannas jî ji epîstemolojiyê sûdwerdigirin.
Kakber
Kakber, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Blaubeuren
Blaubeuren, bajarokekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Serhildana 1967ê
Serhildana 1967ê ji ber zextên Şahê Îranê kurdan bi rêberiya PDKÎ dest bi serhildanê kirin û 18 mehan ev ev pêvçûn dewam kirin.
Gerrek
Gerrek, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Niederraden
Niederraden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gebola kundirê mîranî û savarê
Berkeliya (melzemeyê) vê gebolê
Bo sosa wê:
Çêkirin
Kundiran di dirûvê zarê de (kûbîkî) tîke bikin. Nîvê wê berdin beroş an quşxaneyekê. Nîvê savarê berdin navê. Viya dubare bikin. Ango nîvê din ê kundirê û paşê jî savarê berdin quşxaneyê. Xwê û şekirê pê werbikin, avê berdin ser û derxûnê bigirin. Berê di agirê gurr, paşê jî di yê nizm de her carê bi qasî 15-20 deqeyan bikelînin. Kel bidawî bû, hema derxûnê venekin, 5-6 deqe bidin sekinandin. Xwarina xwê tevbidin, berdin badî ya binikeke mezin.
Îcar dora sosê ye. Sîr û xwê bikutin. Av û mastê jî tevbikin, biçelpînin. Rûn biqijilînin, orteya xwarinê qul (kun) bikin, rûnê qijilandî û paşê jî dewsîrê (dew û sîr) berdin ser. Li ser daxwazê hûn dikarin îsota sor (îsota tûj, îsota pûlpelî) jî pê werbikin.
Syrgenstein
Syrgenstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Loury, Loiret
Loury, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Şerê PJAK û Îranê
PJAKê biryar da ku şer li dijî rêjima Îranê bike. Di nîsana 2004an şer destpêkir û heta 2011an berdewam kir.
Panketal
Panketal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Babamansur
Babamansur, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Şaneya demarê
'Şaneya demare, demareşane an tevineka demarê (bi inglîzî: nervous tissue'') yek ji çar corên sereke yên şaneyên mirovan. Mêjî û demar jê pêk tên. Du cor xaneyên di şaneya demarê de hene, demarexaneane (neuron) û xaneya glîa (neurogila).'''
Demarexane pêwendî hev dibin bi rêyê gehînke (synapse). Demarexane sê beşên wê hene, laş (soma), çeqik (dendrite) û tewere (axon). Cihên di mêjî de yên ku laşê demarexaneyan kom dibin, ew gewr tê xuya dibin û jê re keristeya gewr (grey matter) tê gotin. Cihên ku tewereyên demarexaneyê kom dibin, spî xuya dibe û jê re keristeya spî (white matter) tê gotin.
Qestîl
Qestîl, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Kutilka bacanreşkê
Kutilka bacanreşkê jî wekî cureyên din ên kutilkê (dolmeh), di pêjgeha kurd de cihekê girîng digire.
Bi taybetî li parêzgehên Amed, Mêrdîn û Rihayê pirr bitehm tê çêkirin. Li ser daxwazê dikare cureyên biharbêhnê (biharat) jî lê bê zêdekirin.
La Caunette
La Caunette, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Croix-Chapeau
Croix-Chapeau, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ahrenshoop
Ahrenshoop şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Blaustein
Blaustein, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Some Dêl
Some Dêl gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lugasson
Lugasson, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kêranlix, Milazgir
Kêranlix,  gundekî girêdayê Milazgira Mûş'ê ye.
Kêranlix gundekî dîrokî û şirîne. Di berpala çîyayê leledaxê daye.Li alîyê milê bakûr de, çemê qereqizê heye. Milê rojhilat de, çemê Doşo heye. Li enîya hemberê Kêranlixê deyşta imer axa û beyara necê heye. Girê koşkê koşka kew xanimê di binê wîda germik heye.
Xalpinar
Xalpinar, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Xelo û Celo
Xelo û Celo navên çend temsêriyane yên ku ji hêla Xelîl û Celîl ve hatine çêkirine. Û yek zincîra wan li ser kanalê Waar TV dihat pexişkirin.
Tazawa
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Tazawa 233 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 42 e.
Louzouer
Louzouer, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bleckede
Bleckede, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Kûzeyê avî yê Ewropayê
Kûzeyê avî yê Ewropayê, kûzeyê avî, kûjeyê avî an kûçikê avî (Lutra lutra), cureyekî kûzeyan ku bejavok e.
Şayes
Kûzeyê avî dirêj û zirav e ku laşê wî minasib e ji bo melevaniyê. Dirêjiya kûzeyê avî di navbera 57-95 cm û yê dûvikê nêzî 35-45 cm. Giraniya wî qasî 7-12 kg, lê carinan digihîje 17 kg. Rengê kûzeyê avî qehweyî li ser û krêmî li bin. Nêr ji mê dirêjtir e.
Pirbûn
Kûzeyê avî di zivistanê cot an perîn dikin û avisya mê 60-64 roj dirêji dike. Kûzeyê mê ji 1 ta 4 cewrikan zayîn dike û nêr alîkariya wê di xwedî kirina cewrikan dike.
Parêzî
Kûzeyê avî bi giştî masiyan dixwe, lê carinan kûjeyê avî çûk, beq, qalikdar wekî kevjalan, meymûna avî û mêş û mûr dixwe demê ku masî kêm were dîn di demsala zivistanê.
Belavbûn û warên sirûştî
Kûzeyê avî di avê şêrîn wekî çem, gol û robaran dijî û li gelek herêmên parzemînên Ewropa, Asya û bakurê Afrîkayê tê dîtin.
Saint-Christophe, Allier
Saint-Christophe, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
La Croix-Comtesse
La Croix-Comtesse, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Lobiya qelandî
Lobiya qelandî, lobîşte, lovîşte, qelandina fasûliya teze bi hêkê tê çêkirin. Fasûliyê re lobiye, lovî, lowî jî dibêjin. Bêjeya lobîşte dibe ku ji lobî+biraştinê (an biraşte) derketibe.
Standardeke lobîşteyê nîne. Mirov dikare bi kêfa xwe amade bike. Lê pirranî bi hêkê diqelînin. Bikaranîna biharbêhnê (biharat) jî li ser daxwazê ye.
Çêkirin
Lobiyan biqeşirînin, di nava ava germ de pakij bişon, hûr bikin (bikin 3-4 qet). Berdin nava rûnbirêşk, beroş an quşxaneyekê, avê têkin ser (bila ava ji ser re derbas be lê ne pirr be). Bikelînin. Kel bidawî bû, ava wê bidarivînin. Hinek ji wê avê têxin tasekê.
Sîrê bi xwê bikutin, bi wê ava we veqetandibî, biçelpînin. Rûn berdin quşxaneyê, hindik biqijilînin, lobiyê berdin navê, paşê jî sîra bi ava lobiyê. Lobiyê biqelînin.
Hêkan li navê bikin, bi hevre hinekê biqelînin. Xwarina amade ye, dikare were ser destexaneyê (sifre).
Mezra, Elkê
Mezra, bi fermî: Mezraa, bajarokekî ser Elka Şirnexê ye.
Zanîngeha Amerîkayî ya Kurdistanê
Zanîngeha Amerîkayî ya Kurdistanê (bi îngilîzî: American University of Kurdistan, bi kurdî: زانینگەھا ئەمریكی یا كوردستانێ) zanîngeheka taybet ya ne-ji-bo-qezencê ya bajarê Dihokê li Başûrê Kurdistanê ye ku li sala 2014ê bi serokînîya Mesrûr Barzanî hat damezrandin. Ji armancên serekî yên vê zanîngehê perwerandina rêveber û rêberên pêşeroja welatê ye. Zanîngehê ji bo sala xwendinê ya 2014-2015ê dest bi wergirtina xwandinkaran kir û heta niha tenê ji bo xwendinên heta astê bekaliryosê xwandinkaran werdigire. Ji ber ko zanîngeh nû ava bûye, hêşta çi xwandinkarên zanîngehê xwendina xwe neqedandî ye.
Niederweis
Niederweis şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Zanîngeha Amerîkayî ya Kurdistanê
Zanîngehê binkeyekê fêrbûna zimanê îngilîzî jî heye ko armanca wê bilindkirina astê bikarînana zimanê îngilîzî yê xwendinkaran e berî ku dest bi xwendina dersên serekî bikin. Herwesa, xelkên ku naxwazin li zanîngehê bixwînin jî dikarin li Binkeyê Fêrbûna Zimanê Ingilîzî dest bi xwendina îngilîzîyê bikin.
Pişkên Zanîngehê
Heta niha 4 kolêj li Zanîngeha Amerîkayî ya Kurdistanê hene:
Kolêja karwerîyê anko bîznisê
Ev kolêj jî ji van pişkan pêk dihêt:
Kolêja endazyarîyê û avahîsazîyê anko arşîtektê
Ev koêj jî van pişkan di xwe da dihewîne:
Kolêja Xwandinên Navneteweyî
Pişkên vê kolîjê jî ev in:
Dûvik
http://auk.edu.krd/
Neolîtîka berî Cervaniyê
Neolîtîka berî Cervaniyê (salên 10.000-6.500 ) demên destpêka neolîtîkê li herêmên Levend û Mezopotamyaya jorîn a Hîvika biadan temsîl dike. Neolîtîka berî Cervaniyê wek Neolîtîka A ya berî Cervaniyê (10000 – 8800 bz) û Neolîtîka B ya berî Cervaniyê (8800 – 6500 bz) tê dabeşkirin. Piştî Neolîtîka berî Cervaniyê heyama Neolîtîka Cervaniyê dest pê dike.
Neolîtîka A ya berî Cervaniyê
Neolîtîka A ya berî Cervaniyê (salên 10.000-8800 ) di çanda Neolîtîk a Levendî û Anadolî ya destpêkê de qonaxa yekem a Neolîtîka berî Cervaniyê nîşan dide. Bermayiyên arkeolojîk li herêmên Levend û Mezopotamyaya jorîn ya Hîvika biadan de tên dîtin.
Neolîtîka B ya berî Cervaniyê
Meylên çandî yên vê heyamê ji Neolîtîka A ya berî Cervaniyê cuda bûn. Kesên ku di vê pêvajoyê de dijîn li ser ajalên kedîkirî zêdetîr îtîmad kirine ji bo ku karibin debara xwe ya nêçirî-komkerî temam bikin.
Mîlelîs
Mîlelîs, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Helîmeya ard û qeliyê
Helîmeya ard û qeliyê, helîseya Bidlîsê, helîmeya Bîngolê, helîseya ard û qeliyê li gelek herêmên Kurdistanê tê zanîn û xwarin. Ev helîse pirranî bo mêvanan tê çêkirin.
Çêkirin
Nîvê avê berdin beroş an quşxaneyê, ardê berdin navê, tevbidin. Divê ard baş bihele. Ava mayî jî berdin navê û xwê pê werbikin. Kelekî pê bînin û li ser agirê nizm jî bi qasî 10-12 deqe bikelînin. Divê jibîr nekin, her tevbidin.
Di rûnbirêşkê de, di nava rûn de pîvaza hûrkirî biqijilînin. Qeliyê wekî zarê (kûbîkî) tîke bikin, berdin nava pîvazê, hinekê biqelînin. Rûnbirêşkê (ango qeliyê) berdin quşxaneyê. Îsota sôr pê werbikin, bi tevdanê bi qasî 5-6 deqeyên din jî bikelînin.
Mexrib
Mexrib (bi erebî: <span lang="„ar“" dir="„rtl“" style="font-size:1.5em">مغرب, ango Rojava) ji bo navçeyê welatên Afrîkaya Bakur Tûnis, Cezayêr û Fasê tê bikaranin. Pişkî Lîbya û Morîtanya jî dikeve wê navçe. Yekî li wir dijîna jî bi mexribî tê nav kirin. Hin ereb ji bo Fasê herî rojava welatê erebanê, li Mexrib Fasê fehm dikin. Gotina pêşiyan ereban wiha li qala Mexribê dike:
Peyvnasî
Mexrib bi wûşe di erebî de ji bo rojava tê bikaranîn. Ew di xûrûb, ango çûna ava (ji bo roj), daketin, de tê ye. Dija wê wûşe Meşriq e.
Çande
Mexribî gelemperî ereb û berberî (amazigh), hin jî morîtanî ne. Wan xeyrî bi hindike, tirkên dema Împaratoriya Osmanî de hatinî, mislimanê spanî dema Endulusê de koç kirînî, fransî û îngîlîzî jî hêne. Li Mexribê, wek gelên xwe, bi gelemperî erebî û berberî tê axaftin. Lê erebiya wê navçe hindik ciyawaz e, ango zaravekî erebî ye.
Gel bi gelemperî misliman û melikî ne. Hin deran kêmavî îbadî jî hêne.
Dîrok
Mexrib berê bandûra afrîkaniyan de bû. Paş Fenîke û Kartacayê de romayiyan bi tûnî Mexrib daraz danîn. Ereb dema Omeyeyan de gihîştina Mexribê. Dema el-Muwahhîdînan û Hafsîdîyan de sedsala 12'an de berberî Mexribê daraz danîn. Dûv çaxa navîn re Mexrib dest Împaratoriya Osmanî ket. Di sedsala 19'an de jî ji aliya Fransa, Spanya û Îtalya hat kolonî kirin.
Yekîtiya Mexribê
Yekîtiya Mexribê di 17'ê reşemiyê 1989 hat saz kirin. Paytexta wê Rabat, Fas e.
Endam: Cezayêr, Morîtanya, Fas, Libya û Tûnis
Welûyan
Welûyan, Welûler, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kawrî Gewre Qadir Feqîr
Kawrî Gewre Qadir Feqîr, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Villenbach
Villenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bleicherode
Bleicherode, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Turîngiyayê ye.
Hars, Tîl
Hars, gundekî bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye.
Kutilka îsotê
Kutilka îsotê, dolmeha îsotê ji cureyên kutilkan (dolmehan) e û di pêjgeha kurd de cihê wê girîng e. Ji îsotê hêşîn û glover ên kutilkan tên çêkirin.
Gelek cureyên wê hene. Helbet hemî jî ji îsotê ne lê li ser daxwazê, berkelî (melzeme) dikare bê guhertin. Li tevahiya herêmên Kurdistanê tê xwarin.
Çêkirin
Bînin ser destexaneyê (sifreyê) û êdî dikare bê servîskirin.
Lugon-et-l'Île-du-Carnay
Lugon-et-l'Île-du-Carnay, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Eraf
Eraf gorî Îslamê tepeyeka navbera dojeh û bihuştê ye. Ew şûna, yên ko li dinê gunekar bûn li Erafê demekê dipên û pê cezayê xwe dikişînin re derbaza bihûştê dibine.
Eraf navê heftemîn sûreya Quranê jî ye. Di dema Mekeyê da hatiye danin. Bi temamî ji 206 ayetan pêk tê. Li gora hinek zanyaran ayetên 163'yan hetanî 170'yî li bajarê Medînê hatine danin. Sûre navê xwe ji peyva Araf û ji ayetên 46'an û 4'an digirî. Araf bi zimanê me tê mana cîh û şundên bilind. Di sûreyê da mijyarên li ser rastbûna fermanên Xwedê û pêwistiya peyxaman ji bona mirovan derbaz dibî.
Saint-Clément, Allier
Saint-Clément, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Îbîzênî
Îbîzênî ), gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Tornova
Tornova, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Dampierre-sur-Boutonne
Dampierre-sur-Boutonne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Born a. Darß
Born a. Darß şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Le Malesherbois
Le Malesherbois, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Billie Burke
Mary William Ethelbert Appleton Burke (7.8.1884 - 1970)  lîstikvan  û model Amerîkî bû. Dinav temşevana de navdarbû. Dema ku rola xwe ya bi navê (Billie Burke) gêrandî, li ser Radiyoyê wek Aktera dengî. çêtir tê zanîn wekî Billie Burke Aktervanek Amerîkî bû ku li Broadway, li radyoyê, fîlimê bêdengiya dirûskir bûn. Ew ji temaşevanên nû re wek (Glinda The Witch the Good of the North in the Metro-Goldwyn-Mayer) fîlma muzîkê (The Wizard of Oz (1939) tê zanîn.
Fîlm
Silent
Sound
Niehl
Niehl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Causse-de-la-Selle
Causse-de-la-Selle, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kespiyanîş
Kespiyanîş, bi romî kirine Mutluca, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Bîzal
Bîzal, bi tirkî kirine Ortalı, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Qerehisênlî
Qerehisênlî, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Saint-Désiré
Saint-Désiré, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Boziko
Boziko an jî Bozik, gundekî ser Zerenika Dêrsimê ye yê ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Sîyehkelan
Sîyehkelan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Komediya Xwedayî
Komediya Xwedayî (Îtalyanî: La Divina Commedia, an jî bi navê pêşinê orjînal Comedia) berhema helbestvan îtalyan Dante Alighieri ya herî navdar e. Ew di wêjeya dinê de yek ji berhemên epîkê herî navdar e. Ew bi devokê Toskanî bi zimanê Îtalî hatibû nivîsîn. Dante dest bi nivîsînê wê di sala 1307an de dike û hindik li ber mirinê xwe di 1321an de temam dike. Wexta ko wî pirtûk nivîsîbû bi tene wek Comedia nav kiribû û Divina(Xwedayî) di sedsala 17an de hat anîne pêşiyê navê pirtûkê.
Gutî
Guti dema wan de, serdestîya wan pirr mazin hebûya. Bi teybetî, Li dora Çîyayê Cudî û heta ku digihişt ber Zagrosan serdestîya wan mazin hebûya. Ku dikeve bakûrê Şrnaxa Roja me de û ji Şîrnaxa Roja me 35 kîlometre dûr a ji navendê Bajarê dema berê bi navê "finîkê ku Mîrên botan hertimî ji xwe re weke cihekî seyrangehê bihardihînin jî, kirmanên wir, tê gotin û bawer kirin ku ji dema wan in. Kirmanên bilind, peylekê mirovekê i ser hasp sûwar, û hwd, çend ji wan bermehîyên ku mana ji wê demê û hê jî li wir ku heyîna xwe diparêzên in.
Komediya Xwedayî
Beşên Pirtûkê
Komedya ji gerê Danteyê li dinêyê din kiriyê ko sê beşan de pêk têye:Inferno (dojeh), Purgatorio (eraf), û Paradiso (bihuşt). Ew bi mirinê xwe ve bi formekê ez(ango, ezî di daristanekeê tarî de me..) dest bi gerê xwe dike. Di dojeh û erafê de helbestvanê Romî Vergilius bi wî re hevaltiyê dike. Di tepeyê erafê de Vergilius dihere û Beatrice, evîndarê Dante, bi wî re hevaltiyê dike. Ger di şeva de dest pê dike û di 14ê nîsanê de jî dawî dibe.
1. Inferno / Dojeh
Dante vê beşê pirtûkê di 1308an de temam dike. Ew ji 34 kantoyan(beşên piçûk) de pêk tê. Dante di şevekê tarî de rêyê xwe şaş dike û dikeve daristaneke tarî. Bi sibê re rasta Vergilius tê. Gorî teswîrê Dante dojeh kortekê her ku jêr de dadikeve teng dibe bû. Ewê di bin bajarê Orşelîmê de bû. Dîsa gorî teswîra Dante dojeh ji 9 qatan pêk dihat. Di qatê herî jorê, qatê nehan de, ewna Lusîferê(Lucifer) heta piştê xwe di nêv cemedê de dibînin. Ewna di dojehê de rasta gelek kesên navdarên wek helbestvanê antîk Homer, fîlozofên antîk Aristoteles, hin qehramanên Romî û Antîk, Kleopatra, Îskenderê Mezin û fîlozofên misilman Îbn Ruşd, Ibn Sîna siltan Selahedîn tên.
2. Purgatorio / Eraf
Va beşê Comedia bi texmînî Dante di 1313an de temam kiribû. Ew ji 33 kantoyan de pêk tê. gera Erafê hema pê dojehê re di 10ê nîsanê de destpê dike. Li Erafê Vergilius bi Dante re hevaltiyê dike û di dawiya Erafê de ew şûnê xwe ji Beatrice re ber dide.
3. Paradiso / Bihûşt
Va beşa Dante hindik li ber mirina xwe temam kiribû. Ew ji 33 kantoyan de pêk tê. Ew gera 14ê nîsanê bi sibê re destpê dike û di hevşêwe rojê de bi pê nîvro re xelas dibe.
Comedia di Hunerê de
Pê nivîsîna Danteya Comedia re ew di demaka kurt de navdar bû. Ew bi taybetî nav hunermendên Xrîstiyan de jî bi navdar bû ew gelek caran hat şirove kirin. Sandro Botticelli û Salvador Dalí di wêneyên xwe de Comedia nîgar dikin. Gustave Doré jî rê winda krinê Danteyê di destpêka Comedia de teswîr dike. Peykera Auguste Rodin bi salan li ser derî dojehêyî ko Dante di berhema xwe de teswîr kirî xebitîbû. Le Penseur (Ramanvan, peykera Mirovê dirame) jî Dante bixwe, wextê ko li ser berhema xweyê dojehê difikire, teswîr dike.
Marcilly-en-Villette
Marcilly-en-Villette, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Wittislingen
Wittislingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Seleteya Mûsilê
Seleteya Mûsilê, Seleteya pîleweran, seleteya serafan, seleteyeke çorsane ye. Heman selete li Ewropayê jî heye.
Li bakurê Kurdistanê jî tê xwarin lê di binavkirinan de standardiyekê nîne, her herêm bi navekê cuda binav dike. Pêjgeha kurd de selete pirranî bi rengdêran tên binavkirin. Li bakurê Kurdistanê ji ber asîmîlasyonê, kurd navên hin xwarinan bi romî (tirkî) jî bikartînin. Bi romî jê re türk çoban salatasi dibêjin.
Dolî
Dolî, bi tirkî kirine Oymakaya, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Seleteya Mûsilê
Çêkirin
Zebzeyên xwe hûr bikin, xwê, penîr, ava lîmonê û rûnê zeytê tevlî bikin.
Nîhat Çirr
Nîhat Çirr serra 1971 de dewa Dara Hênî Muradan de ame dinya. Wendişê xo yê verên û mîyanên Dara Hênî de temam kerd. Lîse Bidlîs de, unîversîte Dîyarbekir de wende û beşê matematîkî yê fakulteya perwerdeyî ya Unîversîteya Dîcle ra mezun bi. 1997 de dest pêkerd mamostatî, Çewlîg de wendegehanê cîya-cîyayan de mamostatî kerde, eynî wext de şaxê Çewlîgî yê Sendîkaya Mamostayan û Komela Heqanê Merdiman de îdarekarî kerde. Ancî ronayox û îdarekaranê Kurdî-Dera Çewlîgî ra yew o.
Didius Iulianus
Didius Iulianus di sala 193 de împeratorê Romê bû.
Dierhagen
Dierhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Lugos
Lugos, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Blieskastel
Blieskastel, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saarlandê ye.
La Devise
La Devise, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qesebe
Qesebe, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Wanning
Wanning, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hainanê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 545.597 kesî
Saint-Didier-en-Donjon
Saint-Didier-en-Donjon, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Peffingen
Peffingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qobîk, Elkê
Qobîk, bi romî kirine Söğütce, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Annois
Annois, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Curî Gewre
Curî Gewre, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Nok, Tîl
Nok gundekî bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
Kawrî Xemîs
Kawrî Xemîs, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gabriel Aghion
Gabriel Aghion (30ê kanûna pêşîn 1955 li Aleksandriya Misir) senaryonivîs û derhênerekî fransî ye.
Jiyan
Gabrie Aghion di sala 1955an de li Misirê ji dayik bû. Ew dema ku 4 salî bû, bi malbata xwe re çû Parîsê. Di sala 1970an de wek alîkarê rejiyê ên fîlmçêkerên wek Claude Zidi, Jean-Jacques Beineix û Willard Huyck kar kir. Di sala 1995an de wek rejîsor û senaryovanê a fîlmê Pédale douce serketineke mezin bi dest xist.
Partiya Gel a Komarî
Partiya Gel a Komarî yan jî bi kurtasî CHP (bi tirkî: Cumhuriyet Halk Partisi), partiyeke siyasî ye ku di 9ê îlona sala 1923an de di bin serokatiya Mustafa Kemal Atatürk de hatiye damezrandin û li Tirkiyê xebatên siyasî dimeşîne. CHP yekemîn partî ya Komara Tirk e bi despêka damezrandina Komara Tirkiyeyê re hatiye demazirandin. Li gorî rêziknameya partiyê, kurteya partiyê ya fermî "CHP" ye û sembola partiyê şeş tîr e. CHP di roja îro de bi 134 parlamenteran li Meclîsa Tirkiyeyê de mixalefeta sereke ya Tirkiyê temsîl dike.
Blomberg
Blomberg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalenê ye.
Partiya Gel a Komarî
CHP partiyeke siyasî ya çepgir a navendî ye ku nêrînên Kemalîzmê û sosyal demokratiyê dipejirîne. Li gel van nêrînên ku di rêzikname û bernameya partiyê de hatine diyarkirin, meylên sosyalîst ên demokratîk û sosyal azadîxwaz jî di nav xwe de vedihewîne. Partiya Gel a Komarî ku xwedî taybetmendiyên damezrîner û yekemîn partiya siyasî ya qanûnî ya Komara Tirkiyeyê ye, ji sala 1923 heta 1950 bi berdewamî li ser desthilatdariyê maye û bi giştî heta sala 1946an desthilatdariyeke yekpartî pêk aniye.
Di destpêka partiya berê ku Atatürk damezrandibû wekî berdewamiya Komela Parastina Mafên Anatolya û Rumelyayê bi navê "Partiya Gel", di 10ê mijdara sala 1924an de peyva Cumhuriyet ku tê wateya komarê li navê CHPê hate zêdekirin û di kongreya 4emîn a sala 1935an de biryar hat dayîn ku li şûna peyva halk fıkrası' ku tê wateya fiqreya gel û peyva ku bi cîhana derve re lihevhatîtir be, were tercîhkirin, navê CHP wekê "Partiya Gel a Komarî" hatiye qebûlkirin.
Piştî Derbeya 12ê îlonê, Partiya Gel a Komarî ku wê demê Bülent Ecevit serokê wê partiyê bû partî hatiye qewînkirin. Piştre jî li ser zagona jimare 3821ê de di 9ê îlona sala 1992an de di 69emîn salvegera damezrandina xwe de ji nû ve hat vekirin.
Ji 22ê gulana sala 2010an vir ve serokê giştî ya CHPê Kemal Kiliçdaroglu ye.
Damezrandin
Cara yekem li Sêwasê ji aliyê Atatürk ve bi beşdariya hinek endamên kadroyên berê yên Îttîhatî ve CHP bi awayekê fermî dertê holê. Di Kongreya Sêwasê ya ku di ku 4-11ê îlona sala 1919an de hate lidarxistin û wek 1emîn Kongreya CHPê jî hat qebûlkirin.
Di hilbijartina ku di 28ê hezîrana sala 1923an de pêk hat ku bi yek lîsteyê beşdarî hilbijartinê ji xeynî wekîlek hemû wekîlên meclisa ji lîsteyên CHPê hatine hilbijartin.
Dema Bülent Ecevit
Di hilbijartinên 14'ê kewçêrê 1973'î de CHP biserdikeve û dema "Karaoğlan – lawikê reş" destpêdike. Tirkiye seranser di nava şerên navxweyî de bû. Ji aliyekê ve sosyalîst û komûnistan bi rastgîran û hêzên ewlekariyê re şerdikirin, ji aliyekê ve jî gelê Kurd doza mafên xwe dikir. Ecevit diviyabû zirav tevbigere. Heger bi devkî xwe nedaba aliyê çepa navendê dikaribû sosyalîst biserbikevin. Ji nişka ve CHPê di bin serokatiya Ecevit de polîtîkayên çepgîr bilêvkirin. Ecevit wekî lehengekê ji aliyê gel ve hate pêşwazîkirin. Hemî hêzên mihalefetê ku Kurd jî di nav de, pesnê Ecevit û CHPê dan û alîkariya wê kirin. Heya destdanîna li ser desthilatdariyê ya leşkeran di 1980'î de Tirkiyê xwe bi vî awayî ji xetereyan parast.
CHP a îro
Di hilbijartinên 3'ê sermawezê 2002'î de CHP bû oppozîsyon. Di bin serokatiya Deniz Baykal de li dijî hikûmeta îslamîstên navendê ango li dijî AKPê di parlamenê de pêşbirka desthilatiyê de ne. Nêrînên rastgîr bilêvdike. CHP a îro li dijî mafên Kurdan e û Kurdperweran wekî "dijmin" binavdike. Herwekî li dijî YE û hin daxwazên DYAyê tevdigere û polîtîkayên dema Şerê sar dimeşîne. Xwe wekî "Kemalîst, neteweperest" binavdike.
Causses-et-Veyran
Causses-et-Veyran, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Sîvan, Verzeqan
Sîvan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Shreya Ghoshal
Shreya Ghoshal (bi hindî: श्रेया घोषाल; ), stranbêj, bestekar û berhemhênera muzîkê yê hindî ye. Wê çar Xelatên Fîlimê yên Neteweyî, çar Xelatên Fîlimê yên Dewletê yên Kerala, du Xelatên Fîlimê yên Dewletê yên Tamil Nadu, heft Xelatên Filmê ji wan şeş ji bo stranên Playback a Jin û deh Xelatên Filmfare Başûr stendiye.
Wê stranên fîlim û albûmên bi zimanên cihêreng ên Hindî tomar kiriye û xwe wekî stranbêjek pêşeng a sînemaya Hindî destnîşan dike.
Jînenîgarî
Shreya Ghoshal, di 12ê adarê 1984an de ji malbatek Hindî û Bengalî li Berhampore, navçeya Murshidabad, Bengal a Rojava hat dinê. Shreya li Rawatbhata, bajarekî piçûk, li nêzê Kota, Rajasthan, mezin bû. Bavê wê, Bishwajit Ghoshal ji navçeya Munshiganj (Bikrampur), Bangladeş, endezyarek elektrîkê ye û ji bo Hevkariya Hêza Nukleer a Hindistanê dixebite. Dayika wê, Sarmistha Ghoshal ji beşa edebiyatê mezûn bûye. Birayek wê ya piçûk, Shreya Ghoshal heye. Ghoshal di çar saliya xwe de dest bi hînbûna muzîkê kir.
Ghoshal dibistana xwe heya pola heştemîn li Dibistana Navendî ya Enerjiya Atomê li Rawatbhata qedand. Di sala 1995an de, wê Pêşbirka Muzîka Dengbêjî ya Hemî Hîndîstana Ronahî, New Delhi, ku ji hêla Sangam Kala Group ve hatî organîzekirin, di koma Vokal Ronahî de di asta jêrîn de bi ser ket. Di sala 1997an de dema ku bavê wê hate ser Navenda Lêkolîna Atomê ya Bhabha, ew ji digel malbata xwe li Dibistana Navendî ya Enerjiya Atomê li Anushakti Nagar xwend. Ew ji bo xwendina zanistê beşdarî Koleja Junior ya Enerjiya Atomê bû. Wê dev ji zanîngehê berda û xwe li Koleja Huner, Zanist û Bazirganî ya SIES li Mumbai qeyd kir û li vir jibo hûnera xwe dest bi perwerdeya zimanê inglîzî kir.
Kariyera wê
Ghoshal dema ku beşdarî beşa taybet a 75. a zarokan a Sa Re Ga Ma bû, bala derhêner Sanjay Leela Bhansali kişand. Dayika Bhansali li pêşandanê temaşe dikir û di dema performansa Ghoshal de, gazî wî kir da ku performansa ew temaşe bike. Piştre wî biryar da ku di fîlima xweya din de şansek bide wê. Li gorî Bhansali, dengê Ghoshal bêsqisûr e û ji bo karakterê Paro di Devdas ya sala 2002an de hewce hebû.
Di sala 2000 de, Bhansali û derhênerê muzîkê Dsmaîl Darbar derfet pêşkêşî wê kirin ku bibe dengê Paro, karakterê jin ê pêşeng ê Devdas, ku ji hêla Aishwarya Rai ve hate xuyang kirin. Ghoshal di fîlimê de pênc stranên wekî, "Silsila Ye Chaahat Ka", "Bairi Piya", "Chalak Chalak", "Morey Piya", û "Dola Re Dola", digel stranbêjên wekî Kavita Krishnamurthy, Udit Narayan, got. Wê şazdeh salî xwe de strana yekem a fîlimê, "Bairi Piya" digel Udit Narayan tomar kir. Jiber ku ezmûnên wê ye dibistanê ya bilind nêzîkê wê demê bûn û wê pirtûk û defterên xwe dibir studyoyê û li wir li ser perwerdeya xwe dixebitî.
"Bairi Piya" yekser serketî bû û di rêza yekemîn de bû. Fîlimê yekemîn xelata Filmfare ya wê ya ji bo "Dola Re" ya stranbêjê Playback a Jin a Herî Serketî (bi Kavita Krishnamurthy re parvekirî) û Xelata Fîlimê ya Neteweyî ya ji bo "Bairi Piya" ya Singer a Playbacka Jin a Herî Serketî wergirt. Performansa wê di heman demê de Xelata Filmfare RD Burman a ji bo Talenta Muzîka Nû jî stend.
Qelandina goştê berxê û kartolê
Qelandina goştê berxê û kartolê bi taybetî li Serhedê ji bo mêvanan tê çêkirin. Li Çewlîgê bêhtir deng vedaye, wekîn xwarineke Bîngolê jî tê zanîn. Qelandinên wiha li başûrê Kurdistanê û Botanê bi tevî hin biharbêhnên (biharat) teze tên bitehmkirin. Her herêm a xwe çêjdartir dibîne.
Çêkirin
Savarê tevlî bikin, heya savar bû, bikelînin. Beriya servîskirinê hinekê bidin sekinandin.
Ziertheim
Ziertheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hesen
Hesen navê van kesaye:
Gundik, Çelê
Gundik, bi romî kirine Gündeş, gundekî ser Çela Hekariyê ye.
Deniz Baykal
Deniz Baykal (20ê tîrmeha 1938an, Antalya — 11ê sibatê 2023an) siyasetmedarekî Tirkiyê ye û serokê CHPê yê berê ye.
Sala 1959î li Enqereyê zanîngeha dadnasiyê bidawîdike û ji bo perwerdeya bilind diçe DYAyê. Di salên 60î de di nava refên tevgerên xwendevanan de dest bi polîtîkayê dike. Di hilbijartinên de wekî parlamenterê CHPê yê Antalyayê tê hilbijartin. Di nava CHPê de cihekê payebilind bidestdixe û têkiliyên wî bi Bülent Ecevit re xurt dibin. Du caran di hikûmetên Ecevit de dibe wezîr.
Piştî cûntaya leşkerî ya 1980î bi qasî 5 salan nikare siyasetê bike. Dûv re li dijî serokê CHPê wê demê Erdal İnönü têkoşîna serokatiyê dike. Gorî nêrînên fermî ew kesekî bingeh-Qefqasî ye. Lê çend caran li hinde rojnameyan bingeh-Dersîmîbûna wî hate nivîsandin. Dîsa behsa endametiya wî ya hêzên tarî yên dewletê jî tê kirin.
Xwedî nêrîna îdeolojiya fermî ya Tirkiyê ye û di çarçaviya wê de siyaseta xwe dimeşîne.
Blumberg
Blumberg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Cixber
Cixber, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Dœuil-sur-le-Mignon
Dœuil-sur-le-Mignon, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Berojî
Berojî eşîreke ku dikeve devera Barazan, dikevite ser sinorê parêzgeha Hewlêr. Berojî ji sêzdeh gundan pêk tê, ev eşîr gundê Barzan bi xo vedigre û yek ji heft eşîrên Barzan e.
Lussac, Gironde
Lussac, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Mareau-aux-Bois
Mareau-aux-Bois, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Hexê
Hexê, Hax, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye. Gund li rojhilatê Midyadê ye û 30 kîlometreyan dûrî navçeyê ye. Dêra Gund ku ji bo bîranîna diya Hz. Îsa hatiye damezrandin yek ji kevintirîn dêrên Mesihinan û Suryanî Qedîm e. Li mihrîcaneke bîranîna damezrandina Dêra Haxê heye kuk jê re Şêhra Haxê tê gotin. Hejmara şêniyên vî gundî jî kêm bûye û niha li gor daneyên fermî 112 kes li gund dijîn. Ji 18 malbatên li gund dijîn 1 Misilman, ên din Mesihin Suryani in.
Xandalar
Xandalar, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Pertînaks
Pertinax di sala 193 de împeratorê Romê bû.
Obergeckler
Obergeckler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Prerow
Prerow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Mişkên kor
Mişkên kor (Spalacidae), famîleyek e mezin ji jorefamîleyê Muroidea ango Wek mişkan ku di bin erdê dijî. Mişkê kor li rojavayê Asyayê, Rojhilata Navîn, başûr-rojhilatê Ewropayê û Qoça Afrîkayê dijî.
Bobingen
Bobingen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Qopê
Qopê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Dolemerî
Dolemerî eşîreteke ku dikeve devera Barazan, dikevite ser sinorê parêzgeha Hewlêr. Eşîra Dolemerî yek ji heft eşîrên Barzan e.
Farabî
Farabî, an jî Ebû Nesr Muhemmed ibn el-Ferex el-Farabî (farisî û erebî: Abū Nasr Muhammad ibn al-Farakh al-Fārābi) fîlozof û stêrnasê fars e.
Di sala 872'an li Farabê (Otrar) ya Tirkmenistanê ji dayîk bûye û di sala 950'an de li Şamê jiyana xwe ji dest daye. Navê wî yê rastî Muhemmedê kûrê Tahran kûrê Uzlug e û li rojava jî ew bi navê Alpharabius, Alfarabi û Abunaser tê naskirin. Ji bona ku ew li bajarê Farabê yê Qazaxistanê hatiyê dinê jê re dibêjin Farabî. Wî perwerdeya xwe ya serata li Farabê dest pê kir û bi şûnde jî li Rey û li Bexdayê xwend.
Dema ku wî li Haranê lêkolîn li ser felsefê dikir wî Yûhana bin Haylan naskir û rêgezên dibistana nepen fêr bû. Li Helebê ew bû mêvanê hukûmdarê Hamedanan Seyfûdewlet. Digel pir zimanên ku baş bi wan dizanibû; ji suryanî, erebî, farisî û tirkî û baş bi kurdî jî dizanibû.
Berhem û ramanên Farabî
Farabî di dema piştî mirina Pêxember Muhemmed û rewşa polîtîk a ku piştî wî re di navbera xelîfeyande derketiye jiyaye û ev rewş çavdêrî kirye. Ew bi giranî li ser têkiliyên olî û polîtîk sekiniye û ji bona ku şîroveyekî li vê rewşê bîne, ew li ser nivîsên Platon û Arîstotelês xebitiye. Gerek mirov vê rewşê bîne ber çavên xwe û nivîsên Farabî li gor vê yekê şîrove bike.
Farabî wek mijîyekî ensîklopedîk, bi taybetê bala xwe daye birêvebiriya polîtîk. Ji ber vê yekê gelek nivîsên wî şîrove û sentezên şexsî li ser felsefa Platon û Arîstotelês in. Wî pirtukek bi navê "Lihevhatina fîlozofan Arîstotelês û Platon" nivîsand. Ev pirtuk bahsa "ramanên şêniyên siteya dilpak" dike. Wekî din wî kurtebirek li ser zagonên Platon jî nivîstiye.
Amt Biesenthal-Barnim
Amt Biesenthal-Barnim şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Sêyêdabad, Verzeqan
Sêyêdabad gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lolo
Lolo an Lollo gelek ji civakên Zagrosa mezin ku ji zûda li herêma Silêmaniyê jiyane u kalên Kurdan e. Di gelek çaxên dîrokê de dewlet saz kirin, xwediyê serxwebûn û azadiyê bûne. Di ilm û karbend û çand û pisporiye da gelek pêşta çûne. Ji bo parastina ax û welate xwe bi gelê Asur û Aqadra pir cara ceng û şerr kirine. Bi gora lewha entika kevnara, ya çaxê qirale Lolo´wan ku di 2800 sal beriya buyina Îsa pêxember de ku li herema Zehawê hitye ditin, ji herema Halman (Hilwan) ê heya herema Zehaweyê hemû di bine destê Lolo´wandan buwe. Sinoren dewlete wan, di xweda bajarê Silemaniye, Sexan, Zehawe, Şehrezûr û Kerkûke ji digirt. Paytexta wan bajare Zimriye buwe.
Li Dersîme nave yek eşire Lolan
Dewleta Lolo
Gele Lollo dewletek xurt û heja saz kiribun. Ev dewleta hanê nêzikî hezar sali dom dike. Di sala 1800 beriya Miladê de Aqad´î êrisê tînîn ser wan û wan dixin bin desten xwe. Dema ku Goti welatê Aqad´iyan zeft dikin, gele Lollo ji li hember wan ser dikin û dibin xwediye serxwebun û azadiye û bi Gotiyan ra peyvendi û dostiye cediken.
Di sala 1000 beriya miladêda Asûrî erîsê tînin ser welatê wan. Kayayê wan Amixa, direve kela (Pîrmîgron) ê Asurî paytextê wan bajarÊ Zimriye zeft dikin. pistra Asûrî di nav xweda bi hev dikevin di welate Lollo´wandan gelek serhildan û nerihetê cêdibin, dewleta Asuriya dipelis e û Imperetoriya Mediya te sazkirin.
ji: Dîroka Kurdistanê Cild 1 /85
Îsmaîlê Bazîdî
Îsmaîlê Bazîdî (jdb. 1654 Bazîd − m. 1709 Agirî), wêjevan û helbestvanekî kurd ê klasîk yê Bazîdî ye. . Li cem Ehmedê Xanî perwerde dîtiye. Fîlozofekî mezin bû. Jiyane xwe bi perwerde kirina zarokên kurd re bûhûrand. Pirtûkek jî bi navê "Gulzar" bo perwerde kirina zarokên kurd nivîsand.
Şal û şapik
Şal û şapik navê cil û bergên resen ên mêrên kurd e. Wek nav jî destnîşan dide, ev cil û berga mêrên kurd ji du beşan pêk tê: ji şal û şapikekî. Lê di bin şapikê gomlekeke spî yê bêbişkok jî li xwe dikin. Şekl û rengên şal û şapikê li gor herêm, ol û civak diguhêre û xwediyê taybetmendiyên cuda ne. Şal û şapik wek cil û bergên resen ên kurdan tê pejirandin û lewra bi giranî ji kurdên pîr an jî welatperwer tê li xwe kirin. Herwiha, şal û şapik cil û bergên resen ên aramiyan (keldanî û nestoriyaniyan) e jî.
Şal
Şal ango şalwer gelek fireh e, bi taybetî şeqeya şalê. Wateya firehbûna şalan bi timî naye zanîn, lê îxtîmal heye ku eleqeya firehbûnê bi welatê çiyayî yên kurdan re heye: bi şalên firehtir meriv kare gavên meztir bike û lewra siviktir/bêzehmet hereket bike. Pûşiyek li dora qarçeyê wek kember tê girêdan û bi vî rengî sînora di nava şal û şapikê nîşan dide.
Şapik
Li hemberî firehbûna şalê, şekl û xuyakirina şapikê teng û sist e. Car caran bi berik, car caran bi bişkok û car caran jî bi dir e. Herwiha, li gorî daxwazê xemilandinên wiha (û yên din jî) karin bên pê dûrandin. Mînakek: Serokê hikumeta herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî bi giranî şapikên bi dir li xwe dike.
Wateya şal û şapik ji bo kurdan
Ji ber ku wek cil û bergên resen ên kurdan tê qebûlkirin, şal û şapik perçeyeke girîng a nasnameya kurd e û kare wek cil û bergên neteweyî ya hemû kurdan bê hesibandin. Di sala 1945'an de dewleta romî ji ber heman sedemê li xwe kirina şal û şapikê qedexe kir û wiha xwest hebûna cilên neteweyî yên kurdan ji civaka rojane derxe. Pêşmergeyên ku ji bo rizgariya Kurdistana başûr li dijî rejîma Sedam Husseîn şer dikirin şal û şapik wek cilên leşkerî li xwe dikirin. Ev cara ewil bû ku şal û şapik wek 'cilên fermî' ya rêxistinekê hatin bikaranîn û di şer de ev cil û berg bi awayeke berfireh wek navnîşana hebûna gelê kurd hate bikaranîn. Mesûd Barzanî, serokê hikumeta herêma Kurdistanê, ji bo gelek hevdîtin û civînên navneteweyî şal û şapik li xwe dike û bi vî havî nasnameya kurd ji siyaseta navneteweyî re dide nîşan.
Rohat Alakom
Jiyan
Di roja 13ê gulana 1955an de li gundê Qebekom ku bi Qaxizmanê ve girêdayî ye (qezayeke bajarê Qersê) ji dayik bûye. Dibistana pêşîn, navîn û lîse li wir xelas kir. Paşê wi li Enqereyê, li serbajarê Tirkiyeyê xwendina bilind qedand (1974-1978). Du salan 1979-1980î li Bulgaristanê û di salên 1980-1982an de li Almanyayê ma, li bajarê Frankfurtê. Di sala 1983ê de koçberî Swêdê kir. Ji wê demê heta niha li Stockholmê dijî.
Qasî 20 pirtûkên Rohat Alakom bi zimanê kurdî, tirkî û swêdî li ser dîrok û wêje hatine weşandin. Pirtûka wî ya yekem bi zimanê swêdî bi navê "Di Hezar Salan de Pêwendiyên Swêdiyan û Kurdan" derketiye. Hin lêkolînên wî bi zimanê din jî der çûne.
Macau, Gironde
Macau, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Erdal İnönü
Erdal İnönü (jdb. 1926, Enqere - m. ) siyasetmedarekî tirk e.
Lawê İsmet İnönü yê heval û alîkarê Mustafa Kemal Atatürk e. Sala 1947an de li Enqereyê zanîngehê bidawîdike û dîploma fizîknasiyê wergirt. Li DYAyê perwerdeya bilind dît. Salên 1964 - 1974 li Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn xebitî. 1983an de dest bi siyasetê dikir û partiya SODEPê damezrand. Ev partî bi partiyeke din re SHPê dertînin holê û Erdal İnönü jî dibe serokê SHPê. 1991 - 1995an de alîkariya serokwezîr û wezîrtiya karê derve kir. Di van salan de bi hezaran gundên kurdan ji aliye dewletê ve tên rûxandin an valakirin. Li seranserê Kurdistanê pêkutî, êşkence û kuştin çêdibin.
Otomobîl
Otomobîl an jî Tirimpêl, wesayîta bî teker û motor e kû ji bo veguhastina rêwî û bargiraniyê hatîye çêkirin. Otomobîl, wesayîtek e ku bê hêza heywan an, bi motor dixebite û barên ser xwe ji cîhekî dibe cîhekî din.
Bi gelemperî, otomobîl bi motorên şewitandina navxweyî û bi çar lastîk dixebitin. Lêbelê, ji 2001 an virda, otomobîlên xwedan motorên hîbrîd ji derketine û têne firotin. Gelek welat an, nemaze Dewletên Yekbûyî, bac ên xwe ji bo motorên hîbrîd ên bi elektrîk ê dixebitin kêm kirine li otopark û îstesyonên petrolê amûrên şarzkirinê bi cîh kirine.
Otomobîlên ku dikarin li ser 3 tekeran bigerin jî hatin çêkirin lê di nav gelda pir belav nebû.
Peyva Otomobîl
Peyva "otomobîl" ji peyva fransî "automobile" ketiye zimanê Kurdî û gelek zimanên din. "Automobil" bi berhevkirina bêjeyên zimanê Grekî "αὐτός: autós" (xwe) û "mobilis" (gerîn) a zîmanê Latînî çêbûye.
Kronolojiya otomobîlan
1670an - Yekem wesayîta xweser dibe ku wesayîta piçûk a hilm ê be ku ji hêla mîsyoner Ferdinand Verbiest ve li Beijing di navbera 1679 û 1681an de wekî pêlîstok ek ji bo împeratorê Çînê hatîye çêkirine.
1680 - Yekem motora şewata navxweyî ya ku dikare bixebite, ji hêla Christiaan Huygens (ku ji Holenda bu) ve di sala 1680an de hate çêkirin. Barûd, di sîlîndîrek girtî de di teqîya û dibû sedem ku piston hereket bikin.
1698 - Brîtanî Thomas Savery yekem motora hilmê çêkir.
1769 - Fardier, yekem wesayîta ku bi serê xwe hereket dike ji hêla endezyarê fransî Nicolas Joseph Cugnot (1725-1804) ve hate çêkirin.
1787 - Oliver Evans li Amerîkayê otomobîlek ku dikare rêwiyan bibe, çêkir.
1801 - Richard Trevithick li Înglistan ê otomobîlek hilmê çêkir.
1824 - Prensîbên bingehîn ên motorên şewata navxweyî, nemaze motorên mazotê, ji hêla endezyar ekî fransî Sadi Carnot ve hate destnîşankirin.
1830 - Otobus ên rêwiyan ên bi hilmê dixebitin, dikarin bi leza 15-20 km/h herin û 14 rêwîyan hilgirin hatin çêkirin.
1860 - Parlamena Brîtanya zagonek derxist ku du ajokarên hemî otomobîlan hebe û bi roj alake sor û bi şev jî fenereke sor li pêşîya otomobîla hebe. Vê zagonê leza pêşkeftina motora hinekî rawestand. Ev zagon di 1896an de hate rakirin.
1860 - Yekem motora ku bi gaza hewayê tê dixebite, ji hêla endezyarê belçîkî Jean Joseph Etienne Lenoir (1822-1901) ve hate çêkirin.
1862 - Endezyarê Frensî Alphonse Eugène Beau de Rochas (1815-1893) prensîbên motora 4-derbeyê danî.
1876 ​​- Nicolaus August Otto motora gazê ya çar-derbeyê ya yekem çêkir.
1877 - Nicolaus August Otto patenta motorê li Amerîkayê hilda.
1878 - Endezyarê Brîtanî Dugal Clerk yekem motora ku li ser bingeha 2-derbeyê dixebite, çêkir.
1880 - George Brayton li Amerîkayê motorên bi benzîn dixebite, çêkir.
1885 - Yekem otomobîla ku bi motora şewata navxweyî ya bi benzîn dixebite ji hêla endezyarê Elman Karl Benz ve hate çêkirin.
1889 - Endezyarê Viyanî Siegfried Marcus (1831-1898) bi motora ku bî xwe çekirîye, li kolanan gerîya. Ji ber ku gel panîk bû, ewî çend qeza kirin. Ji ber 17 tawanan hate dadgehkirin û Marcus dest ji tiştên nû çekirinê berda.
1890 - Herbert Akroyd Stuart motorek nûjentir çêkir.
1890 - Endezyarê alman Capitaine, motorek mîna motora Akroyd çêkir û patent kir. Van motoran, bingeha motora nîv mazot (serê germ) danîne.
1890 - Piraniya otomobîlên yekem nikarîbun berjor herin. Otomobîla Benz Victoria, ku di 1893 de hate çêkirin dikarî bû berjor here.
1892-1897 - Rudolf Diesel, yek ji endezyarên Dibistana Teknîkî ya Bilind a Munhenê, motora mazotê çêkir û pêş xist.
1893 - Yekem otomobîla serketî ya Amerîkî "Duryea" ji hêla J. Frank û Charles Edgar Duryea ve hate çêkirin.
1894 - Yekem pêşbaziya otomobîlê ya fermî hate lidarxistin. Parîs-Rouen, 22ê Tîrmeh.
1898 - Klûba Otomobîlan a Fransî (AFC) pêşangeha yekem a otomobîlan li baxçeyên Les Tuileries li Parîsê saz kir.
1904 - Federasyona Otomobîlan a Navneteweyî, ku bi kurtasî wekî FIA tê zanîn, hate damezrandin.
1905 - Endezyarê swêdî Alfred Büchi motorên 4-derbeyî pêşta bir.
1905 - Yekem pergala 4WS û 4WD li traktora marqeya Latil hate bikar anîn.
Dêrik, Pilûr
Dêrik, gundekî ser Zerenika Dêrsimê ye yê ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Otomobîl
Kronolojiya otomobîlan
1905 - Yekem car wesayîta ku bi tampone Simms-Welback, li tesîsê "Simms Manufacturing Co." hate çêkirin.
1908 - Amerîkî Henry Ford modela T çêkir. Henry Ford bavê ramana xeta çêkirina ya yekem bû. karxaneya ku ji hêla Ford ve hatî sêwirandin di sala 1913an de karibû rojane 1000 otomobîl hilberîne.
1918 - Li Înglistanê " Royal Aircraft Establishment “ motorên mazotê yên lezgîn çêkirin û wesayîtên sivikta bi kar anîn.
1919 - Type A Citroën lî Ewropa yê hate firotan.
1920 - Fîrmaya Voisin li ser ABS'ê xebitî, û li Almanya patent hilda (patent no: 671925 ).
1924 - Citroën wesayîtek bi navê B10 ya ji pola hatîye çêkirin, çêkir.
1924 - Kamyonek ku ji hêla MAN ve hate çêkirin.
1938 - Citroën pergela Hidropnömatik süspansiyon çêkir.
1938 - Saurer yekem kamyona turbo-motor çêkir.
1938 - Studebaker Commander di wesayîteên xweda klîma standart kir.
1938 - Ji GM yê Harley Earl yekem car pergela camên bi elektrîk bi kar anî.