cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nepotîzm
Nepotîzm, awayekî cudakirinên subjektîv û neheqiyê ye ku ji aliyê kes an kesan ve di warên cihêreng de ku di nav de karsazî, siyaset, akademîsyen, şahî, werzîş, fitness, dîn û çalakiyên din heye, bi her awayê alîkarî dide xizm û hevalên xwe.
Perdeyên derveyî embriyoyê
Koriyon
Perdeya koriyonî an jî koriyon perdeya herî derveyî ya perdeyên derveyî embroyoyênê ye.
Perdeya koriyonî ji du çînan pêk tê; cotek çîna xaneyên trofoblast li aliyê derve, çîna naverast (mesoderm) jî li aliyê navî de cih digire.
Nepotîzm
Nepotîzm di nav pirsgirêkên girîng ên ku di saziyên gelemperî û karsaziyê de rû didin de ye.
Perdeyên derveyî embriyoyê
Koriyon
Du erkên serekî yê koriyonê heye, parastin û xwedîkirina embriyo û korpeleyê.
Nepotîzm
Nepotîzm ji demên kevnar ve ji hêla gelek fîlozofan ve ku di nav wan de fîlozofên wekî Arîstoteles, Valluvar û Confucius heye, nepotîzmê wekî xerabî û neaqilmendî hatiye dîtine û şermezar kirine.
Nepotîzma siyasî
Nepotîzma siyasî cûreyek nepotîzmê ku ji aliyê kesên siyasetmedar ve kesên li dora xwe yan jî xizmên xwe ji kesên din cuda dibîne û alîkariya wan dike û kesên din piştguh dike.
Perdeyên derveyî embriyoyê
Koriyon
Koriyon şileya bi navê şileya koryonî berhem dike û der dide nav valahiya navbera koriyon û seravê. Şileya koriyonî embriyoyê ji darbeyan diparêze.
Ji bo xwedîkirina embriyoyê, koriyon pêkhateyên bi şeweyî tilî ber bi navpoşê malzarokê dirêj dike. Ji van pêkhateyan re tê gotin memîleyên koriyonî (bi înglîzî: chorionic villi).Memîleyên koriyonî heta lûleyên xwînê yên dayikê dirêj dibin Beşek zêde yê plasentayê ji memîleyên koriyonî pêk tê.Memîle rûberê plasentayê zêde dike û alûgorkirina xurek û madeyan ji xwîna dayikê hêsantir dike. .
Qizil Ûsiv, Milazgir
Qizil Ûsiv bajarekî ku bi ser navçeya Milazgira Mûşê ve ye.
Text Sofla
Text Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Taptîg
Taptîg (1928: Tabdique ulya et sufla [ango, Tabdîka Jorîn û Jêrîn]; 1946: Taptikler; ) gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye. Li gorî çavkaniyên berê gelê gund kurdên Elewî yên ji eşîra Pîlvank in.
Mezreyên Taptîgê
Sê mezre girêdayî gundê ne:
La Javie
La Javie, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Darxurmay Serû
Darxurmay Serû, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Helbînî
Hebînî, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Niesky
Niesky, bajarekî navçeya (Landkreis) Görlitzê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Hesen Gom
Hesen Gom, Goma Hesen, gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Nûdem (rojname)
Nûdem rojnameyeke kurdî ye panzdehrojî ye ku hejmara wê ya pêşîn di gulana 2013an de li Qamişloka Rojavaya Kurdistanê derket. Bi kurdî (alfabeya latînî) û erebî derdikeve. Tîraja wê 3.000 e û çapxaneya wê li Dihokê ye. Rêveberê rojnameya Nûdemê Masûd Hamid (Massoud Hamid) e û sernivîskarê wê jî Qadir Egîd (Qadir Agid) e.
Dizec, Rehîmpûr
Dizec, Rehîmpûr gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Dettingen an der Iller
Dettingen an der Iller şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Dizec, Rehîmpûr
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 113 kes (28 malbat) bûn.
Deryaya Çîna Rojhilat
Deryaya Çîna Rojhilat deryayeke qeraxî ye di rojhilata Çînê de. Ev derya bi xwe parçeyek ji Okyanûsa Mezin e û rûberek qasî 1.249.000 km² vedişêre. Di Çînê de, jê re Deryaya Rojhilat dibêjin. Di Korêyê de jî hindek caran jê re Deryaya Başûr tê gotin.
Hemq
Hemq, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Aubonne
Aubonne, bajarekî herêma Morgesê ya kantona Vaudê li Swîsreyê ye.
Cûcikkebab
Cûcikkebab, cûcekebab, biraşkek (kebab) ji goştê ferîk û zîxankan, ango bêçeyan (çêt, ferûc, şelûvk, varik) e. Di orjînalê de bi goştê cûcikê bûye, navê xwe ji wir girtiye. Faris jūje-kabāb (farisî: جوجه‌کباب‎) dibêjin. Bi heman navê derbasê romiyan (tirk) jî bûye, li Tirkiyeyê jê re cüce kebap dibêjin. Di pêjgeha Azerbaycanê de bi navê Cücə kabab derbas dibe. Li Îranê kebabeke navdar e.
Amadekirin
Binikên xwarinê bînin, goştê pijiyayî parve bikin. Lîmonê ziravkî kerî bikin û pîvazê xelekî hûr bikin, bi vana binikan bixemilînin. Bo servîsê amade ye.
Burgpreppach
Burgpreppach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hevala Evîndar
Stranvan: Ciwan Haco
Gotbêjê Stranê:
Ey hevala evîndar, evindar
Tu jî wekî min brîndar, brîndar
Malan barkir
Stranvan: Şivan Perwer
Malan barkir lê lê çûne waran lê
Dînê lê dînê lê Dînara min
Goştê me xwar lê lê mişk û maran lê
Hevala Evîndar
Belkî zêdetir ji me, zêdetir ji me
Hene gelek wekî me, wekî me
Malan barkir
Kecê lê rîndê lê Hewala min
Ez sewî me lo lo ber desta me lo
Hewalo hewalo hewalê min
Brîndar im lo lo bê xwedî me lo
Hevala Evîndar
Evîn bûn rêberê me, rêberê me
Malan barkir
Delalo delalo delalê min
Hevala Evîndar
Çi anîne serê me, serê me
Malan barkir
Malan bar kir lê lê koç bi rê ket lê
Kecê lê rîndê lê hevala min
Hevala Evîndar
Durist nakin evînê
Malan barkir
Dilêm eşiya lê lê agir pê ket lê
Hevala Evîndar
Bê mirês dikin civînê, civînê
Durist nakin evînê, evinê
Malan barkir
Kecê lê rîndê lê hevale min
Hevalo hevalo hevalê min
Delalo Delalo Delalê min
Hevala Evîndar
Çiya bilind dibin jor, dibin jor
Cîhan dibê keskesor, keskesor
Dengê saza evînê, evînê
Herdû rewşa vê jînê, vê jînê
Eros Ramazzotti
Eros Luciano Walter Ramazzotti (zayîn 28'ê kewçêrê 1963), stranbêjê îtalî, ku bi navê "Eros Ramazzotti" tê zanîn.Eros li Îtalyayê û li gelek welatên Ewropayê, di nav de welatên îngilîzîaxêv û cîhana spanî diaxivin, wekî yek ji stranbêjên herî navdar û navdar tê zanîn. û piraniya albûmên xwe bi îtalî û spanî derdixe. Di sala 1984 de, wî 11 albûmên stûdyoyê yên sê albûmên berhevokî, sê albûmên zindî, û 37 single derxistine. Hemî bi girîngî li gelek welatên Ewropî û her weha li Amerîkaya Başûr û Navîn di rêza tabloyê de bûn ( flowchart ). Ramatsuti di kariyera xwe ya 25-salî de zêdetirî 50 mîlyon tomarên albûmê tomar kiriye. Kataloga wî ya muzîkê bi gelek hunermendên navdar re kar dike, di nav de: Cher, Tina Turner, Andrea Bocelli, Anastasia, Luciano Pavarotti, Laura Pozzini û Ricky Martin. Ramatsuti di sala 1993 de bi derxistina albûma "Tutte storie" serkeftina xwe ya yekem a navneteweyî bi dest xist. ku şeş mîlyon albûm firot. Ev serkeftin di sala 1994 de bû sedema peymana wî ya navneteweyî. bi şîrketa "BMG". bû. Ew heyranê tîma futbolê ya Juventusê ye.https://it.wikipedia.org/wiki/Eros_Ramazzotti
Şehrekê Senetîyê, Seqiz
Şehrekê Senetîyê gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Lambruisse
Lambruisse, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Harvenek
Harvenek, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Sarah Perry
Sarah Grace Perry (jdb. 28ê çiriya paşîn 1979 li Chelmsford, Îngilistan) nivîskareke îngîlîz e.
Dizec, Fethî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 100 kes (24 malbat) bûn.
Sarah Perry
Jiyan
Sarah Perry di malbateke baptîstan de mezin bû. Di zarokatiya wê de têkiliya bi cîhana derve re bi hişk hate rêpîvankirî da ku ew gelek muzîka klasîk bihîst û tenê bi wêjeya klasîk û încîla key James re têkilî danî. Teza wê li ser nivîsandina Iris Murdoch bi beşa wêjeya tirsnak re têkildar e. Romana wê ya pêşîn After me comes the flood di 2014an de derket.
Romana wê ya duyem The Essex Serpent di sala 2016an de ji bo Xelata Costa Book hate navzedkirin û di sala 2017an de li ser lîsteya dirêjiya Xelata Jinên Baileys ji bo aşopiyê di 2017 de bû. Romana wê ya sêyem Melmoth adaptasyonek e ji romana tirsnak Melmoth the Wanderer ji hêla Charles Robert Maturin ve ji 1820 ve ye.
Sarah Perry di sala 2018an de wekî "Fellow" di Civaka Keyanî ya Wêjeyê de hate pejirandin.
Derwêşcemal
Derwêşcemal, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Dürmentingen
Dürmentingen şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Cranbrook
Cranbrook, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Ziving, Pira Reş
Ziving, gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Xaçanîs
Xaçanîs, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Gogana Jêrîn
Gogana Jêrîn, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Çînî
Çînî bi çend ramanên nêzî hev tê bikaranîn:
Tabanac
Tabanac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Norden, Saksonya Jêrîn
Norden, Saksonya Jêrîn, bajarekî navçeya (Landkreis) Aurichê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Lardiers
Lardiers, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Tazêkend Soletî
Tazêkend Soletî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dizec, Neqale
Dizec, Neqale gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 29 kes (9 malbat) bûn.
Ebelsbach
Ebelsbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Belûç
Belûç (bi bêlûçî: بلوچ) gelekî başûrê rojhilata Îranê, li başûrê Efxanistanê û başûrê rojava Pakistanê ye. Bi zimanê xwe, dîroka xwe û eslê xwe gelekî nêzî kurda ne, hinek zanistvan hene dibêjin ku ew jî kurd in. Zimanê belûçan belûçî ye.
Nîma Yûşîc
Elî Îsfendiyarî bi navê navdar Nîma Yûşîc, (z. Mijdar 12, 1896 li gundê Yûş ku girêdayî şehristana Nûra girêdayî parêzgeha Mazenderan – m. Çile 6, 1960 li şehristana Şamîran girêdayî parêzgeha Tehran), helbestvanê nûjen yê Îran û bavê helbestên nû yên Farisîye. Ew avakerê helebstên nû yên Farisî ye.
Dürnau, Biberach
Dürnau şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Nîma Yûşîc
Nîma Yûşîc bi berhemên xwe manîfestoya tevgera helbestên nû bû. Bi vê tevgerê înqilaba helbestê Farisî rakire ser piyan. Nîma li dijî helbestên klasîk yên farisî derket.
Riya Ewropayê E3
Riya Ewropayê E3, rêzek riyên li Fransayê ye ku beşek ji tora E-rêya Navneteweyî ya Neteweyên Yekbûyî ye. Rê ji Cherbourg heta La Rochelle berdewam dike.
Rê
Rê 459 kîlomêtre dirêj e ku bi rêyên neteweyî yên fransî re berdewam dike. Rê ji Cherbourg heya Carentan, li ser Rêya neteweyî 13e berdewam dike. Rê li Carentan, bi rêya Route nationale 174 re diguhere. Piştre re rê diçe ser riyên Fransayê, nemaze rêya A84, bi giranî A84 (ya ku ew li Çerxerêya 40ê tevlî dibe) heya ku digihîje Çerxerêya 16 ya li bajarê Saint-Lô. Dûv re rê vedigere RN, nemaze Rêya neteweyî 136 li Rennes berî ku di dawiyê de bi Rêya neteweyî 137an ve biçe ber cihê xweya dawî ya li bajarê La Rochelleyê.
Qolamelî, Seqiz
Qolamelî gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Bereşe
Bereşe, berşe, berreşe (Melanocorypha calandra), çûkek ji famîleya titiyan e. Ji tîtiyan cudahiya wan bêtimikiya wan û sêng reşiya wan e, nikulê wan jî qalindtir e. Qama wan bi qeysî 17-20 cm'an e. 4-5 hêkan dikin. Bi granî xwe bi biziran xwedî dikin.
Salhan
Salhan, Salḧan, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Derya
Derya, navê girseyê avê ye ku rûyê erdê dorpêç kiriye. Ava deryayê ji ava şor pêk tê û ji sedî 71 rûyê erdê ji aliyê ava deryayê û okyanûsan ve tê wergirtin. Peyva deryayê jî ji bo nîşankirina beşên rêza duyemîn ên deryayê ye, wek Deryaya Navîn û hinek golên ava şor ên mezin, bi tevahî dorgirtî, wekî Deryaya Qezwînê hatiye bikar anîn.
Derya avhewaya Erdê nerm dike û di çerxa avê, çerxa karbonê û çerxa nîtrojenê de xwedî rolek girîng e. Mirovên ku deryayê lêkolîn dikin ji demên kevnar ve hatine tomar kirin û di pêşdîrokê de bi awayekî baş hatine kifşkirin kirin. Di îro de lêkolînerên deryayê wekî okyanûsografî tê binavkirin. Tişta herî zêde ya ku di ava deryayê de tê hilweşandin klorîda sodyûmê ye. Di nav ava deryayê de xwêyên magnezyûm, kalsiyûm, potasyûm û merkurî hene. Bi van hêmanên re konsantrasyonên din ên hurik hene. Şorbûn bi berfirehî diguhere, li nêzîkî rûbar û devê çemên mezin û di kûrahîya okyanûsê da bilindtir e; Lê belê, rêjeya xwêyên ku hatine helandin, li seranserê okyanûsan pir kêm diguhere. Bayê ku li ser rûyê deryayê diherike pêlan hildiberîne, dema ku dikevin nava ava şor dişkin. Di heman demê de ba jî bi kêşanê ve herikên rûavê diafirînin, li seranserê okyanûsan gerokên hêdî lê domdar ên avê saz dikin. Hêlên gerîdeyê ji hêla faktoran ve têne birêve kirin, di nav de awayên parzemînan û zivirandina Erdê heye. Herikîna deryaya kûr, ku wekî kembera veguhêz a gerdûnî tê zanîn, ava sar ji nêzikî herêmên polar berbi her okyanûsa ve dibin. Ji ber zivirîna Erdê û bandorên gravîtîkî yên Heyva ku li dora xwe digere û bi rêjeyek hindiktir, ya Rojê, asta ava deryayê de bi giştî rojane du caran bilindbûn û daketin bûn pêk tê. Erdhejeyên binê deryayê yên ku ji tevgerên plakaya tektonîkî yên di bin okyanûsan de derdikevin, dikarin bibin sedema tsunamîyên wêranker, teqînên volkanîk, şimitîna axê ya mezin, yan jî bandora meteorîtên mezin.
Peyvrehnasî (etîmolojî)
Herdû peyvên derya û zerya ji peyva zrayah a avestayî ve hatine, lê zerya kevintir e ji ber ku dengê z ji dengê d kevintir e. Peyva Behr jî ji erebî ye.
Okyanûs
Okyanûs an oqyanûs an zerya, ew avên navbera parzemînan re tê gotin. Navê Okyanûs ji xwedêyê yewnanî yê mîtolojîk ê Ωκεανός, Okeanós tê. Bi tunî %71ên erdê ji okyanûs û deryayên dor pêk tê. Li dinê pênc okyanûs hene:
Le Taillan-Médoc
Le Taillan-Médoc, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Zerîndêh
Zerîndêh, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ehmedresûl
Ehmedresûl gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 91 kes (33 malbat) bûn.
Komunên departmena Seine-Maritime
Li jêr lîsteya 708 komun, koda posteyê û koda ÎNSEE ya komunên departmena Seine-Maritime hatiye diyarkirin.
Cemoler
Cemoler, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Le Lauzet-Ubaye
Le Lauzet-Ubaye, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Mexareciq
Mexareciq, gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Nordenham
Nordenham, bajarekî navçeya (Landkreis) Wesermarschê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Kemalîzma lîberal
Kemalîzma lîberal, alîgiriya Ataturk a lîberal, lîberalîzma kemalîst, îdeolojî û alîgiriya raman û siyaseta Mustafa Kemal Atatürk a ku ketiye bin bandora ramana lîberal a azadîxwaz e.
Kemalîstên lîberal bi gelemperî kesên ku berê kemalîst an lîberal bûn. Gelek kemalîstên lîberal jî piştgiriya ramanên laîkbûn, komarîparêzî û şoreşê dikin.
Norderney
Norderney, bajarekî navçeya (Landkreis) Aurichê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Colemêrg, Hekarî
Colemêrg (1928: جوله مرك / Tcheulémérque; 1946: Hakkâri; ) navê navçe û bajarekî, di parêzgeha Hekariyê de ye. Colemêrg di nav sînorên Komara Tirkiyêyê de ye.
Bi Colemêrgê gelek cara Çolemêrg jî tê gotin. Hem Çolemêrg û hem jî Hekarî navên gelek dîrokî ne. Çolemêrg navê bajar û navenda Hekariyê bûye, lê belê Hekarî navê mîrgehê bûye ku li gelek herêman diçêbe. Herêm û bajarên girêdayê bi wê mîrgehê re ewe ne: Şikeftan, Şîwelan, Masero, Siwartan, Kemerburc, Şîno (Colemêrg), Çal,Sindî,Ertoşî, Teyara Jêr û Teyara Jor, Hemîdiye (Xoşab), Gever (Bajêrgeh-Duz), Oramar, Şemsdînan, Elkê (Beytuşebab), Şatax, Mikis, Wan, Karçîkan, Norduz, Ebaxa, Mehmûdiye (Saray), Xavasor, Arçak, Tîmar û Esporkan Erdîş, Bergîrî, Duzespî, Eleşgirt, Menapert, Selmas (Selemast) û Surmelî. Sînorên Hekariyê carcar li wan herêmêe bas lê hatiye kirî kêmtir bûn.
Nav
Navê Hekariyê ji gotina hekkar tê ya ku di sedsala dehan de navê eşîrek bû ku li herêmê dijiyan. Navê Colemêrg navê bajarê herêma Hekariyê ye û di dema memlûkiyan de ev nav hatiye gotin. Nav, bi zimanê ermeniyan "Ilmar" û bi zimanê suryaniyan jî "Gularmak" e.
Dîrok
Şerefname dibêje damezrêner û bav û bapirê mîrên Hekariyê Şemsedîn bûye. Hekarî li bin destê mîrê mezin ê kurdan Selahedîn Eyubî de bûye. Paşî Melik Kamilê Eyubî, li sala 1218an a zayînî, Hekarî ketiye bin destê Melik Adili. Yekmîn mîrê wê binemalê ku Şerfname bas lê dike Yezdan Şêre (ku bi erebî Izedîn Şêr tê gotin), ku kelata Wanê li hember Teymuri Lengî li sala 1387an a zayînî yê girtin. Di navbenda sala 1460 û 1465an a zayînî de Qere Qoyûnliyan Hekarî dagîr kirin û mîrên Hekariyê li hikum êxistên û mîretî dane malbata kurdên donbulî. Bi gotina Ensîklopediya îslamê, dombuliyan, bi harîkariya Aqqoyûnliyan, keleha Bayê li Şemsdînan li gel beşek Hekariyê girtine bin destê xwe.
Hinek têcirên asuriyên Hekariyê ciwab dane yek li zelamên binemala mîrên Hekariyê bi navê Mîr Esededînê Çengzêrîn, ku hêzek ji kurdan berhev kiribû û çûbû xizmeta hakimê Misrê. Mîr Esededîn vegeriya Hekariyê û mîretî bi şer li Donbuliyan wergirt û carek dî mîretiya bav û bapîra bi dest îna. Ewê binemalê paşî hingî navê Şembo girte xwe.
Li dewrê Têymur Lengî Diyarbekir girtî, ewî kesek bi navê Qere Osman kire mîrê Hekariyê. Nikitine li wê baweriyê ye ku ewî Qere Osmanî li gel kiçe kurdekê li binamala mîrên Hekariyê dawet kir û bû sebeba serkevta wê binemalê.
Li dewrê Şah Ismaîlê I (yêkê), serokên Şembo (mîrê Hekariyê) li keleha Bayê li Şemsdînan, dijîn û hikum dikirin. Ewê binemalê heta nîva sedsalên 19an zayînî li Hekarî û Elbakê hikum yê kirî. Mîrê herê dawiyê wê binemalê Nûrula Beg bûye, ku paşî zortir basa wî tê kirin. Nûrula Beg paşî birayê xwe dibe Mîrê Hekariyê û paytextê xwe li Colemêrgê diguhere Elbakê. Nûrula Beg yêk li bihêztirîn hevkar û yêkgirtiyên Mîr Bedirxan Begê Botanê bûye. Bi gotina misiyonerên emrîkî, li wî dewrî, pêşî Mîr Bedirxan Begê Botanê mîrên Hekariyê gelek li mîrên Botanê bi hêztir bûne.
Eberhardzell
Eberhardzell şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Colemêrg, Hekarî
Kronolojiya bajêr
BZ (Berî zayînê)
PZ (Piştî zayînê)
Erdnîgarî û sînorên bajêr
Bajar di nav parelelên 36° 57´ û 37° 48´ bakûr û merîdyenên 42° 10´ û 44° 50´ rojhilat de ye. Sînorên bajêr li bakûr bi Wanê, li rojava bi Şernex û Sêrtê ve, li başûr bi Dihokê ve û li rojhilat jî bi Wirmê ve tê girêdan.
Taybetiyên erda bajêr
Pîvana erda herêmê 9.521 km² ye. Piraniya erda herêmê ji çiyayan pêk tê. (87,6%), deşt (2,1%), plato jî (10,3%) ne. Ji ber çiyabûna herêmê çandinî kêm tê çandin. Tene û gûz ên herî pir in ku li herêmê tên çandin. Li geliyên herêmê, birinc, kuncî û fêkî jî tê çandin.
Avhewa
Li herêmê du cureyên avhewayê hene. Ber bi aliyê çiya ve avhewayeke sar, reşahî û li deverên geliyan jî avhewayeke Behra Spî serdest e. Herêm zivistanan pir sar û dirêj, havînan jî hênik derbas dibe.
Çiyayên herêmê
Reşko (Geliyê Şîn 4.135 m), Durek (4.060 m), Maunsel (3.850 m), Gelyano (3.650 m), Garê (3.460 m, Geverokê (3.356 m), Termo (3.275 m), Barêdalo (3.250 m) û Çiyayê Reş (3.630 m).
UTC+11
UTC+11 yek Beşên Demjimêrê ye. Ew li welatên jêr tê bikaranîn. Ew li hin derên Awûstralya bi biharî ji bo nerîtê Demjimêra Havîn jî tê bikaranîn. Ew li wan deran tê bikaranîn;
Colemêrg, Hekarî
Çem û gol
Li ser çiyayên Cîlo, Sat û Reşko, golên krater hene. Gola Gelyana li çiyayê Reşko, di 2.950 m bilindbûnê de ye. Dirêjbûn û firehbûna golê 300m û 250 m ye. Gola Şîn, Seyidxan û Golan jî li ser çiyayê reş in. Hinek gol jî li ser çiyayên Satê ne.
Ji çemên Avarobaşîn, Şemzdînan û Hacibegê Çemê Zêyê Mezin pêk tê. Çemê Xabûrê jî şaxek Çemê Dîcleyê ye. Small text  Small text
Babetên heywanan
Ji ber ku herêm pir bi çiya ye, heywanên ku li ser çiya dijên li herêmê pirtir peyde dibin. Wek bizin û miyên çiya, hirç (li hêla Şemizdîna û Çelê), rûvî, gur, keroşk, kew û werdek yên herî pirin ku li herêmê peyde dibin.
Serwetên bin erdê
Li heremê madenên bin erdê heta nuha jî peyde nebûne. Tene asbest li hinek deweran hatiye dîtên lê hîn ne hatine bikar anîn.
Li heremê îsal madene çînko,sifir hatin dîtin.Li gorî gotinan ev madenen madenen heri mezinin nav Tırkiyê da.
Ciyên turîstîk û gerê
Hekkarî ji alî tabîat û çiyayan ve pir dewlemend e. Loma jî kesên ku hildikshin ser çiya û spora çiyatî yê dikin, her sal tên herêmê û vê sporê dikin. Herêm ji bo nêçira heywanên kovî jî musaîd e.
Ol û civak
Nifûsa herêmê piranî misliman in, ji mezhebên şafî ne. Kêm xiristiyan jî li heremê hene. Tirbên ku ji aliyê gel ve tên ziyaretkirin jî hene. Wek Tirba Gulareş, Ibedullah Nehrî (li Şemizdînan)
Limans
Limans, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Ermershausen
Ermershausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mafên kesên LGBT li Taylendayê
Lezbiyen, gay, bîseksuel, û transgender (LGBT) li Taylendayê bi pirsgirêkên qanûnî re rû bi rû ne ku ji hêla niştecîhên ne-LGBT ve nehatine ceribandin. Li Taylendayê çalakiya zayendî ya hevzayendî ji bo mêr û jinan qanûnî ne. Lê zewacên hevzayendan û malên ku serpereştiya wan zewacên hevzayendî ne, ne xwediyê mafên parastinên qanûnî ne, wek yên ku ji bo hevjînên dijber peyda dibin. Ji sedî heştê nifûsa Taylendayê, pênc mîlyon kes, tê fikirîn ku kesên LGBT ne. Di 2013 de, Bangkok Post nivîsî ku "Taylenda ji bo kesên hevzayend wekî penagehek geştyarî tê dîtin, lê rastî ji bo niştecîhan ev e ku qanûn, û pir caran jî hesta gelemperî, ne ew qas lîberal e." Raporek 2014 ji hêla Ajansa Dewletên Yekbûyî ji bo Pêşkeftina Navneteweyî û Bernameya Pêşkeftinê ya Neteweyên Yekbûyî got ku kesên LGBT "hîn jî bi cûdaxwaziyê re rû bi rû dimînin ku bandorê li mafên wan ên civakî û derfetên kar dike", û "ji bo pejirandina zayendiya ne-kevneşopî bi zehmetiyê re rû bi rû dimînin, her çendî ku desthilatdariya geştyariyê Taylendayê wekî welatekî dostê hevzayend danasîne."
Li Taylendayê di salên 1990-an de û bi taybetî, di destpêka sedsala 21-an de guhertinên di helwest û siyaseta gelemperî ya li hember pirsgirêkên LGBT de dest pê kir. Di sala 2015 an de, Taylenda qanûnek berfireh a dijî-cudakarîyê ku meyla zayendî û nasnameya zayendî vedihewîne, derxist. Ji sala 2022-an ve, komek pêşnûme li parlamena Taylendayê tê hesibandin ku dê ji bo hevzayendan an hevkariyên sivîl an zewaca tam bide.
Di sala 2017 an de, Bangkok piştî Tel Avîv, Îsraêl, wekî duyem bajarê herî hevalbendê hevzayend li Asyayê hate binav kirin, ji ber dîmena wê ya hevzayendan, jiyana şevê, vekirî û ewlekariya LGBT. Desthilatiya Tûrîzmê ya Taylendayê projeyek gerdûnî ya bi sernavê "Biçe Thai Azad Bibe", ji bo teşwîqkirina tûrîstên LGBTQ+ ji çar aliyên cîhanê û bilindkirina profîla xwe ya navneteweyî wekî welatek dostê LGBTQ+ da destpêkirin.
Colemêrg, Hekarî
Kincên herêmê
Zilamên herêmê şal û şapik li xwe dikin. Du babetên şal û şapikan li herêmê hene (diyaryane yan jî şirnexyane). Bi ser û şal şapik de kefiyek li piştê tê girêdan. Êlegek ku jê re dibêjin kerik bi ser de tê li xwe kirin. Di bin şal de derpiyek dirêj kiras derpê tê li xwe kirin. Milên îşlikan bi nexşe û jê re dibêjin lewendî. Li serî bi kefî re desmalekê ku ji re dibêjin cemedanî (çefî) tê pêçandin. Di nigê zilaman de gorên ji hirî û rengîn û pêlavên ku jê re dibêjin reşik hene.
Posof
Posof (Duxur) yek ji navçeyên Erdêxanê ye. Navê wê yê kevin Duxur e.
Posof li bakurê Erdêxanê dikeve û di tîxûbê Gurcistanê de ye. Firehiya erdê wê 606 km², bilindahî 1583 m ye. Hejmara niştecihan, navend 2861 û bi giştî 55438 (sala 2000) e. Mixabin bêhtirî 40.000´î kes ji ber xizanî û pêkutiyên Dûgela Tirk koçberî rojavayê Anatolya wekî bajarên Stenbol, Enqere hwd bûne. Tenê bi qasî 10.000 kes li herême dijîn. 49 gund girêdayî Duxurê ne. Niştecihên herêmê bi havînan bi qasî demeke kurt tên û dîsa vedigerin metropolên Tirkiyê. Di sala 1956'î de hemî hatine qedexekirin û navên Tirkî hatine dayîn.
Zakêrkendî
Zakêrkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Eyno
Eyno, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Kaniya Eyno
Di navceya Xelfêtî de kêm kanî hene, lê ew ji ber zelalbûna xwe ji aliyê gelê Xelfetî ve têne naskirin û hezkirin.
Ji ew kaniyan navê hinekan wisa ne:
Kaniya Eyno ji ava ku ji zinarên bilind ve derdikeve û diherike jêr pêk tê. Ava ku rêya xwe digere ji ber qewareke xwezayî xwe kom dike û dibe wek goleke bicûk. Kûrahiya vê golê digijêhe 1.5m metran, lewra dema havîn dibe gelek malbat bi zarokên xwe ji têne wê derê û pîknîk dikin. Der û dora kaniya Eyno gelek kesk e û li wê derê hinek dar jî peyda ne.
Dema ku meriv ava kaniya Eyno disopîne meriv digihêje ber ava Ferêt, ji ber ku ava kaniya Eyno berdewama rêya xwe dike û diherike behra Ferêt. Ji ber avakirina Bendava Bêrecûgê cihên herî taybet û xwesik ên kaniya Eyno mixabin ketin bin avê. Lê di sala 2006an de rêyek ku ji gundê Eyno ve digihêje kaniyê hat cêkirin û lewra girîngbûna kaniya Eyno ji bo turîzma herêmê bilindtir bû.
Pêjgeha gurcî
Pêjgeha gurcî, xwarinên gurciyan, pêjgeha Gurcistanê ji tevahiya cureyên dewlemendiya xwarinên gelê gurcî re tê gotin.
Li Gurcistanê ne tenê gurcî dijîn, abxaz, azerî, ermenî, kurd, asûrî, cihû jî dijîn. Xwarinên van gelan jî tevlî dewlemendiya pêjgeha gurcî bûne. Gurcî di şîn û şahiyan de destexaneyên mezin radixin, bi hev re dixwin. Pêjgeha gurcî xwedî dîrokeke gelek kevn e û dewlemend e. Bandora xwarinên YKSS'ê jî gelek e. Pirraniya xwarinên gurciyan, xwarinên qefqazî ne.
Masî û çêjên deryayê cihekê mezin digirin. Goştê beraz, berx, pez û golikê, herwiha yê kerguh, bizina kovî, pezkovî tê bikaranîn. Bo taştêyê bacanreşkê diqelînin, goştê dewaran ên hişkkirî dixwin, jê re bastûrma dibêjin.
Riya Ewropayê E5
Riya Ewropayê E5, beşek ji tora Riya Ewropayê ya navneteweyî ya Neteweyên Yekbûyî ye. Rêya "rêya referansê" ya herî bakur-başûr e, ku ji Greenock li Skotlendayê, ji başûr ve ji Brîtanya Mezin û Fransa heya Algeciras (Spanya), berdewam dike. Rê bi dirêjahiya xwe digihîje 3100 kîlometreyê.
Keyaniya Yekbûyî
Hikûmeta Keyaniya Yekbûyî bi tevahî beşdarî çalakiyên di derbarê riyên Ewropayê de bibe jî, E-rêyên di di nav xakên Keyaniya Yekbûyî de wek rêyên Riya Ewropayê E5, nayên destnîşankirin. Ji ber vê yekê 724 km ya ewil a rê wek pejirandina ku yek ji beşên rê ye nehatiye îmzekirin.
Beşên Riya Ewropayê E5 ên ku di navbera bajarên Southampton û Le Havre (Fransa) de ye, valahiya Kanala Îngilîzan heye. Girêdana rê rasterast a ferîbotê tine lê ferîbotek ji bajarê Portsmouthê li ser rêya M27, rê bi bajarê Le Havre ya Fransayê ve girêdide.
Fransa
E5 li Fransayê ji Southampton li bajarê Le Havrê dest pê dike. Berî ku li başûrê rojavayê Orléans, Tours û Bordeau bidome, rê ji bakurê paytexta Fransayê ya bajarê Parîsê derbas dibe. E5 li sinorê bajarê Hendaye bi sinorê Spanya re diqede. Dirêjahiya ya Riya Ewropayê E5 digihîje 985 kîlometreyê.
Dîroka Googleê
Destpêk
Google sala 1995an wek projeyeke lêkolînê ya Larry Page and Sergey Brin dest pê kir, ku herdû jî li Zanîngeha Stanford xwendekar bûn.
Avzenî
Avzenî, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Erlenmoos
Erlenmoos şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Meşlûr
Meşlûr, bi zimanê gurcî çûrçxela (ჩურჩხელა), bi rûsî: чурчхела cure şîraniyek e ku dişibe benî û sosîsê.
Kakilên gûzê wekî moriyê li bend tên rêzkirin. Ango li bendê tê xistin. Bi wê awayê di nava têkela ku ji şîreya tiriyê, ardik û devtî ûêd hatiye çêkirin de, tê kirin. Ev bendik îcar tên dardekirin û bi qasî hefteyekê dihêlin bila ziwa û hişk bibin.
Ji tiriyê sor, tiriyê reş tê çêkirin. Carnan bindeqê jî tevlî dikin. Li Kurdistanê bi navê meşlûr, sedrezamê kinik û gelek navan tê zanîn û xwarin. Bi taybetî di salên 60'î û 70'yî de etaran (çerçî) li gundan difirotin.
Qible Bilaxî, Seqiz
Qible Bilaxî gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Exyana Mezin
Exyana Mezin gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 50 kes (12 malbat) bûn.
Dêrto
Dêrto, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
UTC+6
UTC+6 yek Beşên Demjimêrê ye. Ew li wan deran tê bikaranîn;
Xirabbayir
Xirabbayir, gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Lîsteya bajarên Kurdistanê
Herêmên Kurdistanê, bi navên berên erdnîgarî ve hatine binavkirin. Bakûr, başûr, rojava û rojhilat. Çar herêmên Kurdistanê yên sereke hene.
Lurs, Alpes-de-Haute-Provence
Lurs, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Exyana Biçûk
Exyana Biçûk gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 5 kes (2 malbat) bûn.
Erih
Erih, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Norderstedt
Norderstedt, bajarekî navçeya (Landkreis) Kreis Segebergê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Yasvel, Çaroymaq
Yasvel, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Taillecavat
Taillecavat, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mêrdînik
Mêrdînik an Gole navçeyeke Erdêxanê ye. Mêrdînik di sala 1992'yan de bi Erdêxanê ve hatiye girêdan. Navê wê yê Kurdî di sala 1956'an de hatiye qedexekirin. Li başûrê Mêrdînikê Çiyayê Elahûekber (Kopîl), li bakur Erdêxan, li rojhilat Qers û li rojava jî Erzerom dikeve.
Erolzheim
Erolzheim şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Mêrdînik
Erdnîgarî
Rûbera vê bajarokê biçûk, 245.000 m² ye. Li başûrê, Qers û Sarîqamîş, li rojavayê bajarokê Ardanuç û li rojhilatê jî, bajarokê Cilawûzê hene. Bajarokê Gole li girê Mêrdînikê hatiye avabûn. Deşta Mêrdînikê li bakurê navçeyê dikeve. Ji ruyê avê 2.050 m bilind e û rûbera tevahiya navçeyê 1.420 km² ye.
Zozanên pir bilind li herêmê hene, li başûrê Mêrdînikê. Girê Kabak 3.050 m û di sînorê Qersê de ye, Samayat 3.047 m ne çiyayên girîng ên navçeyê ne. Pirraniya gundan li derdora bajarokê ne.
Hejmara niştecihên navendê 10.611 û bi tevî gundan jî 44.703 e. 53 gund girêdayî navçeyê ne. Gundê Qoreveng (bi tirkî navê wê kirine Köprülü) xwedî şaredarî ye. Firehiyê wî 1.420 km², bilindahiya wî jî 2.030 m ye. 81% erdê Mêrdînikê bi daristan e. Mêrdînik kaniya darên çam e. Zivistan li herêmê pirr dirêj û sar, havîn jî kurt û ziha ye.
Avûhewa
Ji ber bilindbûna ji rûyê avê, klîmaya vir pirr sar e. Di zivistanê termometre hin caran - 30°C nîşan dide. Meha rezberê (îlon) serma dest pê dike û heta gulanê berdewam e. Stûriya berfê ji metreyekê derbastir dibe. Havînan, germahî di navbera 17°C û 30°C de ye.
Taybetiyeke Goleyê ev e ku, bi zivistanê hawirdor pirr bedew dibe û ax pirr berhemdar e. Axa Mêrdînikê, axa bi giranî çernozyûm e, axeke berdar e. Li herêmê şilîl, genim, ceh, koringa û baçîk gelek tên çandin. Ji aliyê ajalên malî ve herêmeke dewlemend e. Sewze (hêşinahî) jî gelek e. 10% ji axa wê daristan e.
Dîrok
Dîroka herêmê nîşan dide ku ji Hurrî (b.z. 2000) heya îro herêma Kurdan bûye. Hin caran herêm ketiye bin destê Ûrartû (Keyser Sartûr 2, b.z.753), 415 Bîzans, 646 artêşên Ereb-Îslam, 1080 Gurcî, 1414 Mongol, 1512 Osmanî, 1540 Gurcî, 1545 Safewî, 1551 Osmanî, 1878 Ûris, 1915 Fileh. Herêm 30 îlona 1920'an de dikeve bin dagirkeriya Komara Tirkiyê.
Ziman
Li herêmê bi zaraveyê kurmancî û pirr hindik jî dimilkî tê axavtin. Herwekî terekeme, azerî, afxanî jî hene kû evana ji hêla osmanî û dûgela Tirk ve hatine anîn.
Aborî
Çandinî û aboriya si çewlika (tijî çêlekan / mêşin) navçeyê de ku bi navê Inekhane binavkirine (cihê çêlekan ku lê dihewin) de 1.300 serî ( 700 ji wan mih) tên xwedî kirin. Hingiv: Li herêmê hingiv jî pirr tên hilberîn. Hilberîna hingivê di salên dawî de destpêkir. Serî de bi awayekê hobî bû lê niha mozhingivî bo aboriya Mêrdînik û Qersê gelek girîng e.
Bazirganî
Li bajarokê Goleyê sûka ajalan heye. Gelek kes ji derve jî tên vê bazarê. Cihê bazarê di aboriya navçeyê de berbiçav e.
Aborî li gundekî Goleyê
Li gundan çêlek pir in, tên dotin û gundî bi şîrî mast, rûn û penêr çêdikin.
Perwerde
Di pirî gund da, dibistanan hene. Li Çayirbaşi dibistanek heye, li navendê Goleyê çar dibistan, dibistaneke bilind û dibistaneke hundermendê (jibo keçan) hene.
Gundên Mêrdînikê (lîste ne temam e)
yenidemirkapı
Pete Buttigieg
Peter Paul Montgomery Buttigieg (jdb. 19ê kanûna paşîn a 1982an) siyasetmedar û leşkerekî berê yê Amerîkî ye. Ew bi gelemperî Gey navdar e. Niha jî Wezîrê Veguhestinê yê Amerîkayê ye. Endamê Partiya Demokrat e.
Jiyan
Pete Buttigieg tenê zarokê Jennifer Ann Montgomery û Joseph Anthony Buttigieg, 19ê Çile 1982 li Indiana ji dayik bû. Bavê wî li Hamrun, Maltayê ji dayik bûye û ji bo xwendina Ph.D. Bavê wî wekî Marksîst dihat naskirin.
Pete Buttigieg di pola xweya lîseyê de pola herî bilind bû û çû Harvardê beşdarî û mezûn bû.
Piştî Harvardê, Zanîngeha Oxfordê xwendina belaş li Oxfordê pêşkêşî wî kir, ku wî qebûl kir û di 2007 de mezûn bû.
Xiristiyan e û diyar kir ku dînê wê di jiyana wê de ya herî girîng e.
Di sala 2009 de, ew tevlî hêza deryayî ya Amerîkî bû. Di 2014 de, ew li Afganistanê hate şandin. Dema ku li Afganîstanê bû, ew beşek ji yekîneyeke dij-terorîzmê bû ku hewl dide li dijî fînansmana Talîban şer bike. Buttigieg madalyaya pesindayina karûbarê hevbeş hate xelat kirin, û di sala 2017-an de ji Rezerva Marine ya Dewletên Yekbûyî derket.
Geltûrî
Geltûrî, hin kes dibêjin berekeke eşîra celaliyan e, hin kes jî dibêjin eşîreke serbixwe ye. Li gorî tahrîr defterî ya Dewleta Osmanî, geltûrî di salên 1500î de li Amedê bûne. Mela Mehmûdê Bazîdî jî geltûriyan wek eşîreke di bin banê Konfederasyona Zîlan de dide. Geltûrî li Îdir, Agirî, Qers û Erdêxanê dijîn. Geltûrî piştî koça ji Amedê pêşiyê li rojhilatê Kurdistanê bicih dibin. Paşê ji wir têne devdora Bazîdê û ji eşîra redkî daxwaziya cih dikin. Begê eşîra redkî, Eleşref Beg wan li hin gundên Îdirê bicih dike. Bi demê re li bajarên cîran jî cih dibin.
Majastres
Majastres, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Mendeşkan
Mendeşkan, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Greta Thunberg
Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg, yan jî bi kurtasî Greta Thunberg (z. 3 kanûna paşîn 2003) çalakvaneka jîngehê a swêdî ya ku kampanyaya wê ya li ser guherîna seqayî ya dinyayê nasîneke navnetewî wergirtî ye.
Jînenîgarî
Çalakvana Swêdî Greta Thunberg di 3 Çile 2003 de hate dinê. Greta Thunberg yek ji du keçên bavê lîstikvanek swêdî û dayikek stranbêja opera ya navdar li cîhanê ye. Greta Thunberg ku bi "greva dibistanê ya ji bo avhewayê" ve karî bala medyayê bikişîne, ji temenek pir ciwan ve bi têgehên guherîna avhewa û germbûna global re mijûl dibe. Dema ku ew 11 salî bû depresiyon, çalakvanê ciwan di wê demê de dev ji xwarin û axaftinê berda. Tenê dema ku bi tevahî hewce be diaxive, Greta bi sendroma asperger, celebek otîzmê hate teşhîs kirin. Greta Thunberg ji hêla kovara Time ve wekî 25 ciwanên herî bibandor ên sala 2018an hate hilbijartin.
Greta Thunberg ku bi gotinên xwe yên li ser guherîna avhewa di Civîna Avhewa ya Neteweyên Yekbûyî COP24 de hate bibîranîn, ji siyasetmedaran re wiha got: "Ger hûn wisa tevbigerin, hûn ê têk biçin. Heke hûn têk biçin, hûn ê di dîroka mirovahiyê de wekî ya herî xirab werin bîranîn."
Çalakiyên wê
Axaftina Davosê, Greta li Davos, Swîsre ku Foruma Aborî ya Cîhanî lê hatibû li dar xistin. Wî rêber û karsaz hişyar kir ku serfiraziya wan a darayî dê paşeroja pêşeroja Cîhanê xerc bike. Di axaftina xwe ya Dawosê de di dawiya Çile de, wî got: "Ez dixwazim ku hûn tirsa ku ez her roj hîs dikim hîs bikin. Ez dixwazim ku hûn tevbigerin, mîna di demên krîzê de. Mîna ku mala we dişewite… Ji ber ku ew çi be ev jî ev e."
Çalakiya li ber parlamena Swêdê, Greta Thunberg di havîna 2018an de li ber derê parlamena Swêdê dest pi çalakiyek kir. Ji hêla pêlên germê ve li Ewropa, di demsala havîna herî germ de ku di zêdeyî 250 salan de hatî tomar kirin, derbas bû. Thunberg ji bo guherîna avhewa li ber Parlamena Swêdê wekî bersiv çalakî kir. Thunberg, ku daxwaz kir ku hikûmeta swêdî gazên karbonê kêm bike, ji 20ê tebaxê heya hilbijartinên giştî yên Swêdê di 9ê Îlona 2018an de neçû dibistanê û her roj, li gel perê Skolstrejk för klimatet (Greva Dibistanê ji bo Avhewayê), li ber Parlamenê lidarxist.
Axavtina civîna yekbûyî ya neteweyî, Greta Thunberg di xîtabî siyasetmedarên ku li Polonya civiyabûn da ku li Civîna Avhewa ya Neteweyên Yekbûyî COP24 biryarên li ser guherîna avhewa bidin: wiha akivî "Heke hûn wisa tevbigerin, hûn ê têk biçin. Heke hûn têk neçin, hûn ê di dîroka mirovahiyê de wekî ya herî xirab werin bîranîn."
Qişlaq, Seqiz
Qişlaq gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Dêrik, Xozat
Dêrik, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Gädheim
Gädheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Avenches
Avenches, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vauda herêma Broye-Vullyyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hêjmara gelheya bajêr wiha ye:
Ertingen
Ertingen şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Balafirgeha Nyaganê
Balafirgeha Nyaganê (Rusî: Аэропорт Нягань, Aeroport Nyagan) (ICAO: NYA, ICAO: USHN) li 12 km rojhilata bajarê Nyagana Rûsyayê ye. Di sala 1993an da hatiye vekirin. Li aliyê 16/34 ê pîsteke wê heye. Dirêjahiya pîstê 2,532 metre ye. Rûyê pîstê beton e.
Balafirgeha Amedê
Balafirgeha Amedê an jî Firokexaneya Amedê (bi îngilîzî: Diyarbakir Airport) navê balafirgeha sîvîl û leşkerî ya Amedê ye. Firokexaneyê ya ku 6 km dûrî Amedê ye, di 1952an de dest bi ketina xizmetê kir. Pîsta sereke ya firokê 3.549 m ye û rûyê pîstê ji beton çêkirî ye.
Zeyd
Zeyd, gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Erzîn, Ûrmiye
Erzîn gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 52 kes (10 malbat) bûn.
Malijai
Malijai, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Komarperest
Komarperest an komarger kesên ku komarê wekî cureyê dewletê biparêzin in.
Gelek partiyên siyasî bi vî navî hene:
Nordhorn
Nordhorn, bajarekî navçeya (Landkreis) Grafschaft Bentheimê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Emînce
Emînce, gundekî bi ser navçeya Başana Îdirê ve ye. Etnîkî gund bi zor piranî kurd in.
Karakilîsa
Li Gurcistanê gundekî Kurdên ji eşîra Redkî û Azeriyan e.
Smaylaxa
Smayilaxa, Smayilaẍa, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Yanbilaxî
Yanbilaxî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Komarger
Ev partî bixwe xwe weke partiyek kevneperest, sozial, ekolojîk û niştimanperwer dizanê. Partiya Komarger ji sala 1992 û virde ji aliyê Saziya federal bo parastina destûra bingehîn (Bundesamt für Verfassungsschutz) ve tê şopandin. Ev rêxistin bi dijminahiya xwe ya li dijî biyaniyan û sympatiya xwe ya ji bo rejîma Nazî'yan tê naskirin. Ji sala 2005'a û virdê êdî partî ji aliyê dezgehên qanûnî ve ne weke rêxistinek rastgir tê binavkirin
‎ro:Partidul Republican (Germania)
Talais
Talais, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kirchlauter
Kirchlauter şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ernesa
Ernesa gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 175 kes (33 malbat) bûn.
Hopik
Çend cihên bi vî navî hene:
Gutenzell-Hürbel
Gutenzell-Hürbel şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Northeim
Northeim, bajarekî navçeya (Landkreis) Northeimê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Hesesorî
Hesesorî, bavekî (berek) eşîra Celalî ye. Bi piranî li dora Bazîdê dijîn, ku bî êsle xwe kurdin.
Endezyariya avahiyê
Endezyariya avahiyê yekem endezyariya ye. Berî her tiştî pêdiviya mirovan bi malan(xanî) heye loma pêşî Endezyariya Avahiyê derketîye holê. Mal, pir, rê, Avayî(Avahî), çihên avê û hwd. evana tev bi destê Endezyarên Avahiyê çêdibe. Esasê vê başê endezyarîyeke ku malzeme û teknîkê herî baş tîne ber hev û bi vî hawî avahiyan çêdike. Pêre jî bi plan, proje, çêkirin û venihêrtina(control) avahiyan re mijûl dibe. Bingeha şaristaniyê bi destê Endezyarên Avahiyê hatîye avêtin. Ji ber vê yekê jêre “Dayika Endezyarîyê” anjî “Endezyariya Şaristaniyê” tê gotin. Di zimanê Îngilîzî de “Civil Engineering” e.
Çend Kar
Endezyarên Avahiyê, hesabên(sêwir û dîzayn) sîstema balbir ê avahiya dike(hesabên sekan). Li gora van hesaban giraniya eksê(sirnî), kêranên(kolon) li gora malzemeyên tên şixulandin, beşt(kîrîş), pîvane û bi firehî re (ji bo beton) tîrbûnî ya techîzat, (ji bo avahiyên çelîk) cûreya profîl tê jibartin.
Hopik, Xozat
Hopik ango Hopikan, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Zimanê japonî
Zimanê japonî an japonyayî, zimanê ku di Japonê de tê axaftin. Japonî di Japonyayê de zimanê fermî ye. Di Palauyê de jî ji alî hikûmetê têt nasîn. Nêzî 125 milyon mirov vî zimanî diaxivin.
Mallefougasse-Augès
Mallefougasse-Augès, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Qelegah Kûrkûr
Qelegah Kûrkûr gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Hochdorf, Biberach
Hochdorf şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Yalîqûrt
Yalîqûrt, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ûrik, Şax
Ûrik, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Reşêne
Reşêne (bi romî: Dikboğaz), gundekî navçeya Diha Sêrtê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Eşkî
Eşkî gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 113 kes (33 malbat) bûn.
Nortorf
Nortorf, bajarekî navçeya (Landkreis) Rendsburg-Eckernfördeê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Çildar
Çildar an jî Zûrzuna navçeyeke Erdêxanê ye. Çildar, di 25 sibat 1921ê de ji destê Gurciyan hatiye stendin û ketiye bin dagirkeriya Dûgela Tirk. Dîroka herêmê heya bav û kalên Kurdan Hurriyan tê şopandin. Ûrartûyan, Bîzansiyan, Ereb-Îslaman, Gurciyan, mîrîtiyên Kurd, Safewiyan, Mongolan, Ûrisan û Osmaniyan li vir desthilatî kirine. Osmaniyan herêm bi tevî Qers, Batûm di 14 tîrmeh 1878´an de (Peymana Berlîn a di navbera Osmanî û Ûrisan de) di şûna deynê şer de firotine Ûrisan. Heya sala 1878´î niştecihên herêmê Kurd, Fileh û Gurcî bûn. Piştî avabûna Komara Tirk û Komkujiya Filehan, Terekeme, Azerî hwd anîn herêmê. Pirraniya Gurciyan jî reviyan Gurcistanê. Niha pirr kêm be jî Gurcî hene li herêmê. Gorî hejmartinên ku Dûgela Tirk di sala 2000´î de kirine hejmara niştecihan bi giştî 14869 e. Hejmara navenda Çildarê 2415 e. Firehî 1163 km² ye. Gola Çildarê (Gola Gurciyan), 120 km² mezin e. Gelê herêmê bi zaraveyê Kurmancî, Gurcî, Terekemeyî diaxivin. Dûgela Tirk polîtîkayek assîmîlasyonê ya dijwar li ser gelên herêmê dimeşîne. Navên gundên herêmê bi kurdî, Gurcî, Filehkî ne. Di sala 1956´î de hemî navên cografîk kirine tirkî. Pirsgirêkên Gurciyên herêmê jî wekî yên Kurdan pirr in.
Azîzî
Azîzî, eşîreke kurdan e ku koka wan Cizîra Botan e. Ev eşîra, eşîra mala Bedirxan Beg ye. Niha li rojavayê Kurdistanê, Mêrdîn, Qers, Agirî, Îdir, Erzirom û Wanê dijîn. Edoyê Azîzî yê ji vê eşîrê serokekî serhildana Agiriyê bû.
Mallemoisson
Mallemoisson, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Knetzgau
Knetzgau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Yekîtiya Xiristiyan-Sosyal
Yekîtiya Xiristiyan-Sosyal partiyeke herêmî a Almanyayê ye.
Ingoldingen
Ingoldingen şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Dukatê Steiermarkê
Dukatê Steiermarkê yan jî Dukatê Styîriyayê (bi almanî: Herzogtum Steiermark), dewletek desthilatdar bû ku li parêzgeha Awistirya Steiermark ya îro û li hinek deverên li Slovenyayê bû.
Veere
Veere, bajarekî bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Balafirgeha Da Nangê
Balafirgeha Da Nang (Sân bay Đa Nang)(ICAO:DAD, ICAO:VVDN) Li 2 km rojhilata bajarê Da Nang (Nam Trung Bo) a Viyetnamye. Di sala 1993 da hatîye vekirin. Li aliyê 11/29 ê pîsteke wê heye. Dirêjahiya pîstê 3,500 metreye. Rûyê pîstê bêtone.
Balafirên ku difirin Da Nangê ev in: Ji van bajaran çûn û hatina balafirgehê ev in: Hanoi, Ho Chi Minh bajar (Saigon), Da Lat, Buon Ma Thuot, Pleiku, Nha Trang
Çeqelan
Çeqelan, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Nossen
Nossen, bajarekî navçeya (Landkreis) Meissenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Baar, Swîsre
Baar, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zugayê ye.
Elqiyan
Elqiyan gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Yaxîbilax
Yaxîbilax, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Baar, Swîsre
Gelhe
Li gorî daneyên salan hêjmara gelheya bajêr wiha ye:
Orestês
Orêstês (yewnanî: Ὀρέστης ) di mîtolojîya yewnanî de kurê Agamemnon û Klîtemnêstrayê ye. Kesê ku dawiya leneta mala Atreûsê anî tê zanîn. Li pirtûka Odîsyayê de piranî hilandina tola Agamemnonê tê behsê kirin. Derheqê wî de helbetvanê yewnan Esxîlos tragedyaya Oresteiayê nivîsand. Etîmolojiya navê wî ji Oresê tê watêya wî çîya ye. Bi temamî Orêstêsê jî em dikarin wek Çîyager wergerînên kurdîyê.
Çîroka wî
Leheng kurê keyê hemû Akayan û heman demê mîrzayê keyaniya Mîkenê jî bû. Çaxê bavê wî ji Şerê Troyayê vegeriyabû leheng hêj zarok bû. Bavê wî ji hêla Klîtemnêstra û dostê wî hate kuştin, Orêstês jî ji hêla dadika xwe hat revandin, dadika wî heta ew mezin bû wî cihe ewle de xef kir.Leheng mezin bû û ji bo tola bavê xwe zivirî. Kabûsê derheqê Agamemnon bibûn beleya serê Klîtemnêstrayê. Orêstês hat diya xwe Klîtemnestrayê û dosta wê Egîstosê bi hev re kuşt. Piştê wan kuştinan li ser gotinên Apolonê çu bextê Erînîyan. Dîsa gotinên Apolonê kir û çu Atînayê derket hemberê juriyên dadî. Jurî bûn dû beş nîvê juriyan digotin beraat yên din digotin kuştin. Atênê wê efu kir. Bi wê awayê ew hat berdan.
Di lîstika Eyrîpîdîsê Iphigenia in Taurisê de hinek ji Xezebên bêhêvî man; Orêstês ji hêla Apolon ve hat ferman kirin ku here Taurisê û peykerê Artemîs vegerîne Atînayê. Bi hevalê xwe Pîlades re, ew gihan Taurisê lê ew hatin girtin, ji ber ku adetên herêmî bû ku hemî xerîb ji xwedê re qurban bikin. Serokê remilvanan a qurbaniyê xwîşka Orêstês Îfîgenîa bû, ku li şûna ku were qurbankirin, ji aliyê Artemîs ve ruhê wî hatibû dûrxistin. Xwişk û birayan hevdu nas kirin, ew û hevalê xwe bi hev re reviyan û peyker bi xwe re birin. Orêstês keyaniya bavê xwe mîras girt, Argos û Lacedaemon jî kire axa keyaniyê. Ew bi Hermioneya keça Helenê û Menelaos re zewicî, ​​û di dawiyê de jî ji gezkirina marekî mir.
Mane, Alpes-de-Haute-Provence
Mane, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Qelegah Xelîfe
Qelegah Xelîfe gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Talence
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin: