cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Legleg, Gimgim
Navdarên Leglegê
Di dema serhildana Şêx Seîd de, li vê gundê di navbera pêşmergeyên kurd û artêşa Romê de şerekî dijwar pêk hatiye, şervanên kurd, di berevaniyê de 16 şehîd dane lê yekîneyên dewletê têk birine. Di azadkirina Gimgimê de, rola vê gundê gelek mezin bûye. Bi têkçûna serhildanê ve Gimgim dîsa dikeve bin destên dewletê.
Girava Sentinel a Bakur
Girava Sentinel a Bakur, yek ji Giravên Andaman e ku komgiraveke hindî yê li Kendava Bengalê ye û Girava Sentinel a Başûr jî di nav de ye. Girav Sentinel a Bakur nişteciha Qebîleya Sentinelê ye ku gelê xwemalî ya vê giravê ye û heya niha di îzolekirî ya dilxwazî ​​de ne ku pir caran bi zorê îzolasyona xwe ya parastî ji cîhana derve parastin e. Tê pêşbînîkirin ku Qebîleya Sentinelê ku gelê giravê pêk tîne, bi pêla mirovên ku ji Afrîkayê koçê asyayê bûne nêzîkî 60 hezar sal berê hatine û ji wê demê vir ve li vê giravê ji cîhana derve îzole mane.
Qanûna Parastina Giravên Andaman û Nîkobar ya Eşîrên Aborjîn a sala 1956an giravê û her nêzîkatiyek ji 5 mîlên deryayî (9,3 km) nêzîktir qedexe kiriye ku civaka eşîrî ya mayî ji nexweşiyên infeksiyonê yên "herêma sereke" biparêze. Dever ji aliyê Hêzên Deryayî ya Hindistanê ve tê kontrolkirin.
Girav girêdayê navçeya îdarî ya Andaman a Başûr e û beşek ji axa yekîtiya Hindî ya Giravên Andaman û Nîkobarê ye. Di pratîkê de, rayedarên Hindistanê daxwaza giravan nas dikin ku tenê bihêlin, kesên derveyî çavdêriya ji dûr ve (bi qeyikê û carinan bi hewayê) ji dûriyek ewledar a maqûl sînordar dike. Hikûmeta Hindistanê di bûyera ku kesk xerîbek derkeve girava Sentinelê û ji ber vê yekê were kuştin, Sentinelan ji ber vê yekê dadgeh neke. Girav herêmek parastî ya Hindistanê ye. Di sala 2018an de, hikûmeta Hindistanê 29 giravan ku di nav de Sentinel a Bakur jî hebû di hewildanek mezin de ji bo geşkirina tûrîzmê ji rejîma Destûra Herêmî ya Bedew (RAP) derxistin. Di mijdara 2018an de, wezareta navxwe diyar kiriye ku sivikkirina qedexekirina serdanên hukûmetê armanc bû ku rê bide lêkolîner û antropologan (bi destûrek pêş-pejirkirî) ku di dawiyê de serdana giravên Sentinel bikin. Di mijdara sala 2018an de wezareta navxwe diyar kiriye ku sivikkirina qedexekirina serdanên hikûmetê armanc bû ku rê bide lêkolîner û antropologan (bi destûrek pêş-pejirkirî) ku di dawiyê de serdana giravên Sentinel bikin.
Sentineliyan gelek caran êrîşî keştiyên ku nêzîk dibin kirine, gelo qeyik bi qestî serdana giravê dikirin an jî bi tenê li ser çemê koral ên li derdorê binav dibûn. Hatiye dîtin ku Sentinelî tîran li keştiyan li helîkopterên ku nizm difirin dibarînin dibarînin. Êrîşên bi vî rengî bûne sedema birîndarî û mirinan.
Flora û faunaya giravê
Girav bi piranî di nav daristanên pelên fireh ên şil ên tropîkal û subtropîkal de ye. Ji ber nebûna lêkolînan, pêkhateya diyar ê flora û faunaya bejahî nayê zanîn. Maurice Vidal di sefera xwe ya sala 1880an de li giravê, Portman daristanek vekirî, "park-mîna" bi gelek darên darên guleyan (Manilkara littoralis) û her weha nimûneyên mezin û pêvekirî yên dara pembûya hevrîşim Malabar (Bombax ceiba) ragihandiye. Digel raporên Portman ku behsa "girek mezin" serê berazan li nêzî gundekî Sentineleyê dike, Berazên Hindî (Sus scrofa cristatus) diyar e ku li giravê û çavkaniyek xwarinê ya sereke ye ku ji bo Sentineleyê têne dîtin. Lîsteya Sor a IUCN, Sentinel a Bakur wekî jîngehek girîng a kêvcarkên gûzê (Birgus latro) destnîşan dike ku ev celeba kêvcarkan li piraniya giravên din ên Andaman ji bilî Sentinelên Başûr û Andamanên Biçûk hatine tinekirin. Ji ber ku tevî kêmbûna anketan, jîngeha bêkêmasî îhtîmal e ku piştgirî bide cihêrengiya jiayan çûkan, Girava Sentinel a Bakur, ligel Girava Sentinel a Başûr, ji hêla BirdLife Internationalê ve wekî Qadek Teyran a Girîng a Cîhanê (IBA) hatiye diyarkirin.
Jiyana deryayî ya dora giravê jî baş nehatiye lêkolîn kirin. Tê zanîn ku refikek mezin a Coral (îng) giravê dorpêç dike û mangrov jî têne zanîn ku peravên wê dorpêç dikin. A c. Rapora sala 1999an ji cûrbecûrên nêzî giravê destnîşan dike ku refikên li dora giravê di sala 1998an de di El Niño de spî bûne lê ji wê demê ve mezinbûna nû ya Coral (îng) hatiye dîtin. Li gorî îdiayên di ava giravê de segmasî jî hatine dîtin. Kevirên deryayê jî di heman demê de li nêzî giravê jî çêdibin, ji ber ku Portman got ku ew ji bo Sentineleyê jî çavkaniyek xwarinê ya sereke ne û yek li ser lêkolînek 1999an a avên derdorê hate dîtin. Di heman lêkolînê de Delfîn jî hatine dîtin.
Dîrok
Onge, yek ji gelên din ên xwemalî yên Andaman e ku hay ji hebûna Girava Sentinel a Bakur hebûn. Navê wan ê kevneşopî ji bo giravê Chia daa Kwokweyeh e. Di heman demê de di navbera wan û sentineliyan de çandên biçûkên wek hev yên xurt ku hatiye dîtin hene. Lêbelê Onge yên ku di sedsala 19an de ji hêla brîtaniyan ve birin Girava Sentinel a Bakur, nikaribû zimanê sentineliyan fam bike, ji ber vê yekê heyama girîng a veqetandinê gengaz e.
Serdanên brîtaniyan
Lêkolînerê brîtanî John Ritchie "gelek ronahî" ji keştiyek lêkolînê ya hîdrografîk a Pargîdaniya Hindistana Rojhilat, Diligent, dema ku ew di sala 1771an de di ber giravê re derbas dibe dîtiye. Homfray ku rêveberek bû di adara sala 1867an de çûye giravê.
Di dawiya heman salê de di demsala mûsonê ya havînê, Nînewa, keştiyek bazirganiyê ya Hindistanê, li ser refikek li nêzî giravê têk çû. 106 rêwî û tîmên sax bi keştiyê re li peravê asê mane û rastî êrîşên sentineliyan hatine. Keştî û kesên ku bi keştiya re li wir asê mabûn ji hêla hêzên rizgarkirina Royal Navy ve hatin dîtin û hatin rizgarkirin.
Seferên Portman
Seferek bi serokatiya Maurice Vidal Portman, rêveberek hikûmetê ku hêvî dikir ku li ser niştecîh û adetên wan lêkolîn bike, di çileya sala 1880an de derkete Girava Sentinel a Bakur. Komê toreke rêçok û çend gundên biçûkên terikandî dîtin. Piştî çend rojan, şeş sentineleyî, jinek pîr û çar zarok, birin Port Blairê. Karbidestê kolonyal yê berpirsiyarê operasyonê nivîsand ku tevahiya komê "Bi lez nexweş ket û kal û jina wî mirin, ji ber vê yekê çar zarok bi hejmarek diyarî vegerandin giravê."
Çûyîna duyemîn a giravê ku ji hêla Portman ve ku piştî teqîna Krakatoa ku wekê êrîşa ku wekê êrîşa keştiyek hatiye fem kirin û wekî nîşana tengahiyê ya keştiyek hate şîrove kirin, di 27ê tebaxa sala 1883an de pêk hatiye. Komek lêgerînê derketin giravê û berê vegera xwe hinek diyarî ji bo niştecihên giravê hêştin li giravê û ji giravê derketin. Portman di navbera çileya sala 1885 û çileya sala 1887an de çend caran dîsa çûye giravê.
Piştî serxwebûna Hindistanê
Komên keşfê yên Hindistanê bi fermana ku bi sentineleyiyan re têkiliyên dostane saz bikin, çend sal carekê di destpêka sala 1967an de serdanên kurt li giravê pêk anîn. Di sala 1975an de Leopold III ya Belçîkayê, li ser gera Andamanê ji hêla payebilindên herêmî ve ji bo rêwîtiyek şevekê ber bi avên li Girava Sentinel a Bakur ve hatine şandin.
Keştiya kargoyê MV Rusley di nîvê sala 1977an de li ser peravê giravê asê maye û keştiya MV Primrose jî di 2ê tebaxa sala 1981an de li ser perava giravê asê maye. Kaptanê Primrose bi radyoyê xwest ku çekên giran bi awayekî bilez ji wan re bê şandin ku xebatkarên wî bikaribin xwe biparêze. Ji ber ku bahozeke mezin li deryayê hebû keştiyên din negihîştin wan lê giraniya bahoza deryayê jî nehişt ku giravî nêzî keştiyê bibin. Piştî hefteyek xebatkarên keştiyê bi helîkopterek ku bi peymana Pargîdaniya Petrol û Gaza Xwezayî ya Hindistanê (ONGC) hatiye şandin xebatkarên keştiyê hatin rizgar kirin.
Heta niha daneyên ku hatine wergirtin tê zanîn ku sentineleyiyan her du keştiyên binavbûyî ji bo hesinan rûxandine. Niştecîhên ji Port Blairê jî serdana cihê ku keştî asê mabûn kirin ku barhilgiran vegerînin. Di sala 1991an de operatorên rizgarkirinê destûr dan ku keştiyan hilweşînin.
Yekem têkiliya aştiyane ya bi sentineleyiyan re ji hêla Triloknath Pandit ve ku rêvebirê Lêkolîna Antropolojî ya Hindistanê ye û hevkarên wê ve di 4ê çileya sala 1991an de hate pêk anîn. Tevî ku Pandit û hevkarên wê karîbûn têkiliyên dostane yên dubare bikin, gûz û diyariyên din ji sentineleyiyan re bavêjin, di têgihîştina zimanê sentineleyî de pêşkevtinek çênebû û sentineleyiyan çend caran ew hişyar kirin ku ew pir dirêj bimînin. Serdanên Hindistanê ji bo giravê di sala 1997an ji bo ewlehiya tenduristiyê ya sentineleyiyan hate rawestiyan.
Sentineleyî ji erdheja sala 2004an a li Okyanûsa Hindî û encamên wê yên paşerojê, di nav de tisunami û bilindbûna avê ya li giravê sax filitîn. Sê roj piştî erdhejê, helîkoptereke hikûmeta Hindistanê çavdêriya çend giravan kir û ev helîkoptera ku serdana girava Sentinelê dike ji aliyê sentineleyiyan ve rastî êrîşa tîr avêtin û riman û kevir avêtinan tê li ser vî yekê hatiye zanîn ku şêniyên giravê ji ber erdhejê û tsunamiyê xwe parastin e.
Di çileya sala 2006an de du masîgirên hindî, Sunder Raj û Pandit Tiwari, bi neqanûnî di avên qedexe de masî digirtin û gelek nêzîkî giravê dibin û li ser vê yekê her dû masîgirên hindî ji hêla sentineleyiyan ve têne kuştin. Jiber ku masîgirên hindî bê qanûnî ber bi giravê ve çûbûn tu dozek li dijî sentineleyiyan ve nehate vekirin.
Di mijdara sala 2018an de John Allen Chau ku mîsyonerekî amerîkî ya 26 salî ku ji hêla Hemî Netewên Bingeh-Misûrî ve hatibû perwerdekirin û şandin, di rêwîtiyek neqanûnî ya giravê ku qedexe bû de ji aliyê sentineleyiyan ve hate kuştin. Mîsyonerê amerîkî plan dikir ku "mizgîniya xirîstiyantiyê" bide sentineleyiyan. Piştî vê bûyerê heft kes ji hêla polîsên Hindistanê ve bi gumana piştgirîkirina gihîştina neqanûnî ya Chau ji bo giravê hatin binçavkirin. Ketina herêmeke 5 mîlên deryayî (9.3 km) li dora giravê li gorî qanûnên Hindistanê neqanûnî ye. Masîgirên ku Chau bi neqanûnî birin giravê anîne ziman wan dîtiye ku sentineliyan cesedê Chau piştî ku ew hatiye kuştin li peravê bi erdê ve kaş kirine û piştre wî defin kirine. Tevî hewildanên rayedarên Hindistanê ku bi eşîrê re rûbirûbûnek teng bû, cesedê Chau nehat girtin. Karbidestên Hindistanê gelek hewil dan ku laşê Chau bigirin lê ji ber bê encamiyê di dawiyê de dev ji van hewldanan hatiye berdan. Antropologek ku di dozê de beşdar bû ji The Guardian re got ku xetera pevçûnek xeternak di navbera lêkolîner û giravê de pir mezin e ku hewildanên din rast bike.
Demografiya giravê
Girava Sentinel a Bakur ji hêla sentineleyiyan ku gelên xwemalî yên di îzolekirî ya dilxwazî de dijîn ku bi zorê îzole kirina xwe diparêzin. Di raporeke sala 2012an de nifûsa wan di navbera 50 û 400 kesî de hatiye texmînkirin. Serjimara 2011an a Hindistanê 15 niştecih di 10 malbatan de destnîşan kiriye lê ev jî tenê texmînekiye ku ji hêla Times of India ve wekî "texmînek şêt" hatiye binav kirin.
Mîna Jarawasên ku jimara wan kêm bûye, nifûsa Sentinelê jî bi xetereyên potansiyel ên nexweşiyên înfeksiyonê yên ku ji wan laşên wan nikare xwe biparêze û her weha di bin xetere ya kesên ku ji derve ve nexweşiyên bi xwe re dibin giravê re rû bi rû dimînin. Hikûmeta Hindistanê tevahiya giravê û avên derdora wê yên ku 5 mîlên deryayî (9,3 km) dûrî giravê dirêj dibin, wekî herêmek cûda ragihandiye ku sentineliyan ji destwerdanên derve biparêze.
Rewşa siyasî
Qanûna Andaman û Nikobar (Parastina Eşîrên Aboriginal) ya sala 1956an parastinê dide sentineleyiyan û qebîleyên din ên li herêmê. Rêveberiya Andaman û Nîkobar di sala 2005an de diyar kiriye ku niyeta wan tine ku destwerdana şêwaza jiyan an jîngeha sentineleliyan bikin û ne eleqedar in ku pêwendiyek din bi wan re peyda bikin an jî giravê birêve bibin. Her çend Girava Sentinel a Bakur bi qanûnî ne parçeyek îdarî ya xweser a Hindistanê be jî zanyaran statûya giravê û gelê giravê wekê xweser yan jî serbixwe binav kirine.
UTC+0:30
UTC+0:30 navçeyakê demjimêrî ye bÛ û Ew li Brîtanya heta 1936an hat bikaranin.
Kerîmawa, Tîkab
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 82 kes (18 malbat) bû.
Kîjoba
Kîjoba (yan jî Kîjebe) navê gundekî li navçeya Astara ya li başûrê Azerbaycanê ye. Li gund gelê taliş dijîn. Kîjoba bi geştvaniya li ser zeviyên çay navdar e.
Alûdebûnî xwên be bektirya
Alûdebûnî xon bebektirya, septîsema yan sepsîs, nexoşiyeke tundî serapayî kondamekanî leşe ketêk mîkroorganîsm jehrekaniyan degene nêw xon. Katêk brînêk le leşda kirawetewe, lenêw birînekeda mîkrob zêd dekat û paştir lexonda jehr derdedat, ke debête hoy hewey berdewam bektirya lenêw xonda hebêt û le rêgayî sûrî xonewe bektiryake benêw leşda bilawdebêtewe û endamî dî tûşî dekat. Nîşanî kiştyekanî hewkirdineke (tayî berz, nîşaney demarî û derkewtinî lîr û gorankanî tirî pêst) sext in.
Kloroplast
Kloroplast (ji yewnaniya kevn χλωρός chlōrós kesk û πλαστός plastós dirûvkirin) plastîdek e ku di hindirê xaneyên riweka de hene. Di kloroplastan de fotosentez ji av, duanoksîda karbon û ronahiyê dike şekir û oksîjen. Kloroplastan dikarin bibin plastîdê din jî, gava dibe payiz ew dibim gerentoplast.
Dirûvê Kloroplastan
[[Wêne:Chloroplast.svg|thumb|300px|right|Dirûvê kloroplastan:
Serêkêx
Serêkêx, gundekî navçeya Ebexa Wanê ye.
Kloroplast
Dirûvê Kloroplastan
1. membrana ji derve
Dekşûrî
Dekşûrî, her çikasî wekî navê eşîrekê bête binavkirin jî bixwe rêzekke qedîmme wek rêza Hevêrkan ev herdu eşîr bandoreke gelekî mezin li ser jîyana mirovên herêmê dikin.
Wernigerode
Wernigerode, bajarekî navçeya (Landkreis) Harzê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Kloroplast
Dirûvê Kloroplastan
2. membrana hindir
3. membrana hindir (krasê: 1+2+3)
4. stroma
5. lûmê tylakoîdê (hindirê tylakoîdê)
6. membrana tylakoîdê
7. granûm
8. tylakoîd
10. rîbosom
11. DNA
12. plastoglobûl (rûn) ]] Membranê wê pirr hene û li ser wan membrana klorofîl girêdayî ye.
U (tîp)
U tîpa bîst û pêncem a alfabeya kurdî ye. Dengdêreke kurt e.
Dengê wê
Tîpa u dema piştê tîpên dengwi "g, k, q, x" bê bi dengê "wi" tê xwendin ji bilê wî bi dengê ö'ya tirkî ango " ُ " (ber)a erebî tê xwendin. Ev rêzik di zimanê erebî, farisî û kurdiya erebî de jî wiha ye, dema " ُ " (hereka ber) liser h, ḧ, g, k, ẍ, q (ح خ گ ك غ ق) bê bi dengê wi tê xwendin ji bilê wî bi dengê xwe yê resen (bi dengê ö'ya tirkî) tê xwendin.
UTC+5:40
UTC+5:40 navçeyakê demjimêrîyakê yek derban ji bo Nepal Time dihat bikaranin. Li wir ji 1986an de UTC+5:45 tê bikaranîn.
Xatûn Bax Mehabad
Xatûn Bax, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Analfabetîzm
Analphabetîzm an nexwendewarî tê wateya kêmasiyên takekesî yên çandî, perwerdeyî an derûnî di xwendin û nivîsandinê de. Heya sedsala 20an, civakên mezin ên bê xwendin û bê nivîs hebûn, ku ji wan re çandên devkî tê gotin.
Asta xwendewariyê/alfabetîzmê di nav nifûsa cîhanê de saya dibistana mecbûrî di sedsalên dawî de pir zêde bûye. Di sala 1820an de tenê 12% ji mirovên cîhanê dikaribûn bixwînin û binivîsin, îro ev rêje berovajî bûye: tenê 13% ji nifûsa cîhanê hîn nexwendewar/analfabet in. Di van çend dehsalên borî de, rêjeya xwendin û nivîsandinê ya cîhanî her 5 salan carekê bi qasî 4 puan zêde bûye - wek mînak ji %42 di sala 1960an de gihîştiye % 86 di sala 2015an de.
Dilopkê
Dilopkê an jî Dilopk, gundekî navçeya Basan a Şirnexê ye.
Daye, Hubei
Daye, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.014.000 kesî
Karisma Kapoor
Jînenîgarî
Karisma Kapoor, keça dêûbavê lîstikvan Randhir Kapoor û Babita Kapoor e û di 25ê hezîrana 1974an de li Mumbaiyê ji dayik bûye.
Kapoor, bi taybetî ji lîstikvaniya lîstikvanên wekî Sridevi û Madurî Dikşit bi bandor bû û ji zaroktiya xwe ve li pey lîstikvaniyê bû. Bi ciwantiya xwe re, Kapoor bi rêkûpêk beşdarî merasîmên xelatdayînê bû û dêûbavên wê jî tev li setên fîliman bûn. Lêbelê, tevî paşmaliya malbatê, bavê wê jinên ku di fîlman de dixebitin nepejirand û ji ber ku wî bawer dikir ku ew bi erkên dayikê yên kevneşopî û berpirsiyariya jinên malbatê re dikeve nakokî. Ev bû sedem ku di navbera dêûbavên wê de pevçûn çêbibe û ew di 1988an de ji hev cûda bûn. Ew û xwişka wê Kareena ji aliyê dayika xwe ve wan ve hatin mezin kirin.
Karisma Kapoor, ji sala 1992an heta sala 1995an ku jihev qetiyan, bi hevjînê xwe yê Jigar Ajay Devgn re di nav têkiliyê de bû. Di sala 2002an de bi Abhishek Bachchan re bi nîşan bûn ​​lê piştî çend mehan nîşana wan hat bidawîkirin.
Klinbî
Klinbî navê gundekî di navçeya Astara li başûrê Azerbaycanê ye. Klînbî bi gundê Hamoşam ve girêdayî ye.
Connigis
Connigis, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Afşîn
Du cihên bi vî navî hene:
Û (tîp)
Û tîpa bîst û şeşem a alfabeya kurdî ye. Dengdêreke dirêj e.
Xadîk
Xadîk gundekî li ser girêdana navçeya Xuristanê ango Pasîna Jêr e. Xadîk 32 km dûrî Xuristanê ye. Xadîk gundekî giran e û li gund de tirk û kurd tevî hevdu dijîn. Hejmara rûniştvanan di sala 2000'î de 946 kes bû.
Mûz
Mûz hêşinahiyek giyayî yên mezin ji famîleya mûzan e. Li welatên germ hêşîn dibe.
Şayes
Bejna wê 3- 25 m yan bilind dibe, qurmê wê wek girêkan di nav axê de ne. Pelên wê di navtenga wê de hêşîn dibin û gelek mezin in. Rengê wan kesk in û bi qasî 2 mitroyan dirêj in. Di nava pelê de rehek dirêj, ji wê rehê çep û rastane rehên rîşî jê diçin û di her du aliyan de ditewin, dişibin baskên eyloyan. Ji tayên çikên tewiyayî kulîlk dibişkivin. Rengên kulilkên wê bi gelemperî binevşî ne. Lê yên sor, zer jî hene. Ji wan kulîlkan fêkiyek gûşiyane wek teliyên destan çêdibe. Qaşilek ku berê kesk û paşê jî zer dibe heye. Kêm zêde 100 cûreyên mûzan ên kedî û kûvî hene. Yên herî maqûl û çandiniya wê tê kirin “Gross Michel“ in. Çîkîta jî cûreyek Gross Michel e. Yên çandinî ji ber ku ji bo fêkiya wê zêde berbide, xwediyên wan nahêlin zêde bilind bibin. Piranî di bilindahiya 2 mitroyan de dihêlin. Ji her binekê 200 mûz jê tên hilanîn.
Belavbûn û dîrok
Welatê mûzê rojavayê Afrîkayê, başûrê Çînê, Hindistan û Awûstralya ye. Dîroka wê baş nayê zanîn, lê berhemên di derheqa mûzê de berî zayinê salên 500-600'an li Hindistanê hatine dîtin.
Golzow
Golzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Märkisch-Oderland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Bîrlan
Bîrlan gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 178 kes (43 malbat) bûn.
W (tîp)
W (bixwîne: wê) tîpa bîst û heştem a alfabeya kurdî ye.
Sator
Sator, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Navrasta Erdnîgarî ya Ewropa
Cihê ku mîna Navrasta Erdnîgarî ya Ewropa tê gumankirin e. Lê di roja me de hîna guftûgo li ser vê navendê têne kirin. Bi hejmariyên cuda ev navend tê rawêjandin.
Hin cih ji wan ev in :
Beaujeu, Alpes-de-Haute-Provence
Beaujeu, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
X (tîp)
X (bixwîne: xê) tîpa bîst û nehem a alfabeya kurdî ye.
Wesel
Wesel, bajarekî navçeya (Landkreis) Weselê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Neynik
Neynik, bajarekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Momčilo Đujić
Momčilo Đujić (bi serbî; Момчило Ђујћ * 27 Sibatê 1907 li Kovacić li nêzîkî Knin; † 11 Îlonê 1999 li San Diego) di Şerê Cîhanê yê Duyemîn de keşeyekî Ortodoksê Serbî yê komeleyên Çetnîkên Serbî bû. Ji ber vê yekê ew hevkarê dewleta Nazî û Îtalyaya Faşîst bû û herwiha sûcdarê şer bû. Yugoslavyayê di sala 1947an de ew wek sûcdarê şer mehkûm kir û di sala 1988an de jî daxwaza radestkirina wî kir, lê Dewletên Yekbûyî ev yek nekir. Kroatya jî ew û "Beşa Çetnîk a Dînarîk" bi gelek sûcên şer tawanbar kir.
Jîyan
Đujić rêberiya "Yekîneya Çetnîkê ya Dînarîk" a navdar kir, ku bi Artêşa Îtalî re operasyonên leşkerî dijî partîzanên Tîto li bakurê Dalmatya û rojavayê Bosnayê kirin. Yekîneya Çetnîkê, bi hevalbendê Đujićê yê sereka hêzên dagirker ên Îtalyayê yên faşîst li hindirê Dalmatyayê bû. Ji rakirina holê hin hevrikên nexwest Đujić di dawiya bihara 1942an de bi ser keve û di dawiya bihara 1942an de yek ji nûnerên herî berbiçav û fermandarê bilind ê hemî tevgerên çetnîkên neteweperest ên Serbî bû. Bi peymanên hêzên dagirkerên Îtalî, Almanî û rayedarên herêmî yên Kroatya re, ew bi ser ket û di nav dewleta serbixwe ya Kroatya de herêmek bi bandor a Serbî ava kir. Hêza wî hişt ku ew fermanên serokê xwe yê binavûdeng, Draža Mihailović û talyaniyan li gorî wî guncan dîtine, bişopîne û armancên xwe yên di şerê li dijî partîzanên komunîst de bişopîne.
Piştî serdestiya Îtalyayê di Îlona 1943 de, Đujić ji aliyê Mihailović ve hate ferman kirin ku "ji berê bêtir" bi hêzên dagirker ên Alman re hevkariyê bike, ji ber ku Mihailović " nikaribû ji ber raya giştî beşdar bibe". Piştî Wehrmacht a Almanî derbasî herêma dagirkirina Îtalya ya berê ya Yugoslavyayê bû, Đujić û DTDê wî bi parastina riyên veguheztinê (bi taybetî girêdana trênê ya Knin- Drniš) xwe neçar kirin. Ji xwe fermana girtina Đujić û bêçekkirina hêza wî ji aliyê 114emîn Beşa Jägerê nehat îdam kirin. Di dawiya şer de, ew reviya Îtalyayê. Ew koçberî Dewletên Yekbûyî bûye û li Chicago rêxistina neteweperestiya Serbî ya çetnîkên Serb Ravna Gora damezrand. Đujić Vojislav Šešelj Çetnîk Voivode li Vitusstagê ya di sala 1989an tayîn kir, ku Đujić paşê bi eşkere poşman bû û piştî Šešelj lêborîn xwest ku bi Slobodan Milošević re peyman çêkir.
Di medyayê de
Di sala 1992an de, dema şerên Kroatya û Bosnayê, stranbêjê serbî yê neteweperest Baja Mali Knindža (Mirko Pajčin) strana serkeftiya Vrati se Vojvodo (Vegere, voivode) diyarî kir, ku ew berê xwe dide Đujić û jê daxwaza vegerandina Krajina dike. Li ser bergê albûma Pajčin ya 1994an de, Pobijediće istina (dê rastî serbikeve), stranbêj bi Šajkača re fîşeka gurzekî û bi t-shirtek nîşana Dabeşa Çetnîkê ya Dînarîk a Đujić hildigire, radiweste.
Xatûn Xas Mehabad
Xatûn Xas, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Y (tîp)
Y (bixwîne: yê) tîpa sihem a alfabeya kurdî ye. Bi kurdî dengdar e.
Contescourt
Contescourt, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Küstriner Vorland
Küstriner Vorland şaredariyeke navçeya (Landkreis) Märkisch-Oderland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Wesselburen
Wesselburen, bajarekî navçeya (Landkreis) Dithmarschenê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Alfabetîzm
Alfabetîzm an xwendewarî pêvajoya fêrbûna xwendin û nivîsandinê ye. Asta şarezayiya xwendin û nivîsandinê (bo civak an serdemekê) dikare wekî rêjeyek bê dayîn. Têgeha alfabetîzmê wek perwerdehiya bingehîn tê dîtin. Kêmasiya xwendin û nivîsandinê[1] wekî analfabetîzm an nexwendewarî tê binavkirin.
Karoş Teha
Jiyan
Karoş Teha ji bilî Sandra Cisneros, Max Frisch jî wekî îdolên wêjeyî bi nav dike.
Mektelan
Debara gundiyan a serekî çandinî û ajaldarî ye. Ji ber avhewa û erda wê piranî çandiniya hişk (genim, ceh, kemûn û nîsk) tê bikaranîn. Li qismek erdê gund de rezvanî û fistiq jî tê bikaranîn.
Bîqûz
Bîqûz gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 60 kes (9 malbat) bûn.
Baneheia
Baneheia, goleke di nava sinorê parêzgeha Tromsa Norwêcê de ye.
Timin Elî
Timin Elî, gundekî bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye.
Z (tîp)
Z (bixwîne: zê) tîpa sih û yekem a alfabeya kurdî ye. Ya dawî ye.
Evrensel
Evrensel (kurdî « gerdûnî ») rojnameyeke Tirkiyeyê ye, rojane dertê. Sala 1995ê dest bi weşanê dike. Nêrîn û helwesta rojnameyê sosyalîzmeke neteweyî ye. Ji ber wê jî ji cîhanê bêhtir pirsgirêkên karkerên û çînên kedkarên ên romî (tirk) tîne ziman. Di babeta kurd de, nêrîna rojnameyê erênî ye, problemên kurdan dibînin û tînin ziman. Lê çareserkirinê jî di nava statuko û forma unîter a Tirkiyeyê de digerin. Ango baştirkirina rewşa aborî ya kurdan, rakirina qedexeyên li ser çanda kurdî ûêd bo "pirsgirêka kurd" kafî dibînin.
Rojnamevan Metin Göktepe di vê rojnameyê de dixebitî ku li ser kar, ji aliyê polîsan ve hatibû lînckirin, jiyana xwe jidest dabû. Tîraja rojnameyê li dora 5-7 hezarê ye. Evrensel bo ciwan, pirtûkan birêkûpêk pêvekan dertîne.
Nanparêz
Nanparêz, gundekî navçeya Ebexa Wanê ye.
Simaylawa, Navenda Hewlêrê
Simaylawa, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Westerburg
Westerburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Westerwaldkreisê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Jesse Jane
Jiyana berî
Jane zarokek leşkerî bû ku li ser bingehên leşkerî yên li rojhilat a navîn a Dewletên Yekbûyî mezin bû.Ew di 1998an de li Moore, Oklahoma ji Dibistana Bilind a Moore mezûn bû.
Enshi
Enshi, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Jesse Jane
Kariyera wê
Jane gotarek li ser Tera Patrick xwend ku got ku Patrick ji bo pargîdaniya hilberîna fîlmên erotîk Digital Playground xebitî. Wê bi wan re têkilî kir û bi lez peymanek navîşand. Dîmena wê ya yekem bi Devon re di No Limits de bû. Tenê çend meh piştî navîşandinê, ew li Family Business ya Network Showtime xuya bû, ku li wir di dêlindêza xelatên AVN û kongreyek de hate kişandin. Fîlmên Digital Playground ku Jane tê de cih girtiye, wek No Limits, Beat the Devil û Loaded, ew qas populer bûn ku wê rêza xwe ya pêlîstokên seksê wergirt û ji bo gelek xelatan hate berbijar kirin.Wê di rêzeya fîlmên erotîk ên Pirates de lîst.
Enshi
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 749.574 kesî
Jesse Jane
Kariyera wê
Di adara 2006an de, Jane û Kirsten Price bûn pêşkeşvanên pêşandana zindî ya herî binavûdeng a Playboy TV, Night Calls .Jane di heman demê de pêşandana Playboy TV-yê Naughty Amateur Home Videos jî dike û ji çapa kanûna paşîn 2007an vir ve ji bo Chéri qunciknivîsa seksê ye.
Hesen Ibeşh
English : Hasan Ibach
Jiyana wî
Di 01 mijdarê sala1974 ê li gundekî nezîkî Efrînê başurê rojavayê /Sûriyê ji dayîk bûye.
Posporekî pirr bi nav û denge di hêla çêkirina porr û xweşinkirina û gelek Sertefîkat û Diplom
Hasen di zivistana 1998 di temenê 24 salî yê de derbazî Almanîya bûye û li bajarê Bonnê bi cih bûye.
Di gelek proja û progiraman Masterên navnetewî de beşdar buye,û di kar û barê xwede pirr projektên li ser çila di gelek weneguhêzên almanî hatîye pêşkêş kirin mîna Pro7,RTL,WDR.
Piştî 15 salan  barkir welatê Holanda û li bajarê Utrecht bi cih buye.
U li wir karê reveberîya Akadîmîya Sîpan di warê çekirina por û kozmetîk dest pê kir
Di karê xwe de gelek progiram li ser wenegûheza /Meseya/ a Erebi de weşandin,heya niha berdewame.
Di sala 2009 de li gel komeleya (KIKA) a Holendî di hêla alîkarîya zarokên yên bi naxweşa wêranê (kirêns) ketine.
Gelek alîkarîye zarokên wê naxweşê li cîhanê de alîkar bibo bi teybetî welatên arbi de
Di hêla Çivakî de  jî gekek simînarên li ser buyerên nu û moderna  por û xweşinkirbuna laş û çilan de  pêşkeş kirî ye
Di gelek festîvalên nav netewî de li almanya u holanda  beşdar buye u hatiye xilatkirin
Nezî 4000 Şagirt ber destê wî de fêrbûne û ketina hêla kar piranîya wan penaber bûn.
Hasen bi gelek ziman diaxife,kurdî,erebî,turkî,rosî almanî ,holendî.
Di bajarê Utrech de Hasen pir alîkarîya şardayîyê kirîye  û hîn dike de hêla çand û kûltûr (şano,Cînema).
Zechin
Zechin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Märkisch-Oderland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Girqemo
Girqemo, gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Çiyayê Redoubt
Çiyayê Redoubt (bi inglîzî: Mount Redoubt) yek ji çiyayên volkanîk li federedewleta DYAyê Alaska ye.
Wekî volkan hêj aktîv e. Bilindahiya wê 3.108 m ye. Di salên 1966 û 1989'î de volkan aktîv bû.
Cafî
Cafî devokeke zaravayê kurdiya navendî ye. Xelkê caf li bajarên Ciwanro, Rwanser Selasê Bawecanî, Şarezûr, Pawe, Serpêla Zehaw, Kirmaşan û hinek gund û bajarên dinên Başûr û Kurdistana Rojhilatê dijîn jî yên ji parêzgeha Kirmanşanê bi vî zarî diaxivin.
Gillsvannet
Gillsvannet, goleke di nava sinorê parêzgeha Tromsa Norwêcê de ye.
Çiyayê Saint Helens
Çiyayê Saint Helens (bi înglîzî: Mount St. Helens) yek ji çiyayên volkanîk li federedewleta DYA'yê Washingtonê ye.
Mizgîn Hesko
Mizgîn Hesko Mehmûd (, Şelhûmiyê, Qamişlo), helbestvaneke kurd e. Di de li gundê Şelhûmiyê ya ser bi bajarê Qamişloyê ve ji dayik bûye. Di destpêka xwe de, bi zimanê erebî helbestan dinivîse, û paşê bi kurdî. Piştî bombebarandina Helebceyê, yekemîn helbesta wê, ya bi navê Kes nehiştin, di Gelawêjê hatiye belavkirin. Mizgîn Hesko ta niha 2 xelat wergirtin e. Di 11ê çiriya paşîn 2012an li Hannoverê (Almaniya ) Bi helkefta 28emîn salvegera koça dawî ya Seydayê Cegerxwîn.Xelata rêzgirtinê wergirtiye ...ev xelat her sal ji layê Partiya Dimuqratî Pêşverû ve tête terxankirin.
Çiyayê Saint Helens
Bilindahiya çiyê 2.549 m ye. Di nava rêzeçiyayê Cascade de cihdigire. Cara paşîn di 18'ê gulanê 1980'î de volkan aktîv bûye. Navê xwe ji dîplomatekê brîtanî digire û di 19'ê gulanê 1792'î de ji aliyê George Vancouver ve hatiye binavkirin.
Mizgîn Hesko
Di 27 çiriya pêşîn 2013an li Essenê (Almanya) xelata roja helbesta kurdî Li derve wergirtiye. Ev xelat jî salê carekê ji layê Hevbenda Nivîskar û Rojnamavanên Kurd li Sûryê tête dabeşkirin.
Çiyayê Saint Helens
Çiya di teqîna xwe ya dawî de ji aliyê bilindahiyê ve daketiye. Berê 2.950 m bûye. Di sala 2005'î de volkan dîsa aktîv bû lê ne wekî berê ziyan da.
Cara yekem di sala 1853'î de çiyager Thomas J. Dryer derketiya lûtkeya çiyê.
Westerstede
Westerstede, bajarekî navçeya (Landkreis) Ammerlandê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Rûvî
Du wateyên gotina "rûvî" an "rovî" hene.
__LEAD_SECTION__
Rûvî an jî Rêvî ji şîrder û goştxwar ên biçûk ta ên navîn in ku bi ser çend regezên malbata Sehan (Canidae) ve ne. Wan serên pehn, û gûhên rast û sêgoşeyî, û poz ek tûj û dirêj, hinekî hilkişiyayî, û kurîyek/dûvikek dirêj û têr mû hene
Rovî (ajal)
Rovî , rîwî an jî rûvî (Vulpes vulpes), cureyekî memikda r ên goştxwer ji cinsê Vulpes û ji xêzan an famîleya kûçikan (Canidae) e, her wekî gurg, wawik û segên kedî. Rovî ajalekî nîvmezin e û tevî ku kurkê roviyê Kurdistanê bi giştî sor e jî, li cihên din cinsên bi rengê spî an reş (zîvîn) jî hene.
Belavbûn
Rovî, li bilî Nû Zelenda, Madagaskar û çend giravên din, li hemû parzemînên cîhanê hene.
Êrîşên li ser Parîsê 2015
Êrîşên li ser Parîsê yên 13ê çiriya paşîn a 2015an, pênc suîqest in ku di 13ê çiriya paşîn a sala 2015an de, li Parîsa paytexta Fransayê bi destê terorîstên tundkarên îslamî pêk hatin. Li gor agahiyên nûçeyan 132 kesan jiyana xwe ji dest da. Ew cihên çêbûyîna suîqestan yek jê Stade de France bû ku tê de maça futbolê di navbera Almanya û Fransayê de hebû; yek jî tiyatroya bi navê Bataclan û hin deverên din in. DAIŞ ew êrîş girtin ser xwe.
Xanqa Xangeh Mehabad
Xanqa Xangeh, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Basshunter
Basshunter, nasnavê hunerî yê Jonas Erik Altberg e (jdb. 22ê kanûna pêşîna 1984, li Halmstadê, Swêd), stranbêj, berhemhênerê muzîkê û DJê swêdî yê cureyê Eurodance ye.
Corcy
Corcy, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Hoser
Hoser, bajarokê bi ser Cizîrê ve ye. Şêniyên wê ji êla Memanê ne.
Li rojhilatê bi Zêwikê ve, li bakurê bi Sinatiyê ve, li başûrê bi Batilê ve li rojavayê jî bi Herbakê ve cînar e. Gundên ku dikevin tenişta Hoser ji ev in: bi bakur-rojava ve Mizgeftok, bi başûr-rojava ve Kavlêbana û bi başûr-rojhilat ve jî Serdehle.
Nêzî 2.000 kes li Hoserê dijîn. 208 malî, dibistanek, nexweşxaneyek, çar dikan, goristaneke mezin û goristaneke biçûk jî û du mizgeft li Hoserê hene.
Herêma Hoserê
Tiştên herî navdar yên Hoserê deşt û kaniyên wê ne. Hinek ji kaniyên Hoser ev in: Kaniya Keşe, Kaniya bi Şirik, Birka Mirêd, Kaniya Mêwê, Kaniya Sulavê, Eyngenav, Eyndêr (Kaniya Dêrê) û bi dihan kaniyên din. Li Hoserê gelek cihên seyrangeha jî hene.
Teybetmendîyeke Hoser a herî mezin jî ew e ku Hoser bixwe deşte lê dikevê pêşberî çiyayên bilind û bi nav û deng mîna çiyayê Cudî ku ne tenê di dîroka kurdan de, di dîroka mirovahiyê de jî cihekî zor girîng heye.
Mirov dikarê ji Hoser, çiyayê Cûdî, çiyayê Dêra û gelek çîyayên din ê biçûk jî bi bînê ku ew jî bi xwe re giringiya bergehê Hoser tênê ber çavan.
Cemawerên gundê Hoser, ji hêla çandinî û werzevanîyêve gelekî kêrhatî û jîrin û Hoser jî, ji vêre pir mûsaid e. Li cihên weke Bêlingir, Seqlan, Sulav, Çêlok, Heso Mîrza û Şehwikê, şiltûk û sewze tê çandin; li deştên weke deşta Bêlingirê û deşta Şekulê, rêya bajêr, kavlê bana û gelek cihên din ji genim, ce, nîsk, nok, garis, zebeş û gindor (petîx) jî têne çandin.
Plastîd
Plastîd kîsikên bi cotparzûn dorpêçkirî ne. Ji proplastîdan çê dibin. Proplastîd, plastîdên ku hîn neguherîn in. Riwekan rengên xwe, ya ji antosîyanîn ên nav vakuolan digirin, an jî ji plastîdan digirin. Kevzên avê, protîstên wek euglena, kevz û riwek di xaneyên xwe de plastîd dihundirînin. Wekî mîna mîtokondrî, plastîd jî xwediyê ADN, ARN, enzîm û rîbozomên bi xwe ne.Li gor teoriya endosîmbiosîsê plastîd bi eslê xwe xaneyek prokaryotî ya bi klorofîl bû, xaneyek prokaryotî ya heterotrof(hazirxwur) wî digire nav xwe û bi wî re jiyana hevpar ava dike bi vî awayê lebatoka kloroplast çê dibe. Sereke Erkên Plastîdan;
Leukoplast
Leukolpsat plastîdên bêreng in. Leukoplast, bi gelemperî, di nav xaneyên tov, reh û qurm(gewde)ê riwekan da cih digire. Ku leukoplast di bin tavê bimîne xwe vediguherîne kloroplast. Leukoplast lebatokên ji bo enbarkirinê ne. Li gor nifşê molekulên enbarkirî, sê cureyên leukoplast heye.
Amîloplast
Nîşa embar dike. Wekî mînak ; di nav xaneyên kartol, genim û tevir de gelek zêde amîloplast hene.
Proteînoplast
Proteînoplast(proteoplasts,aleuroplasts): Enbara proteînên belûrî dike. Her wisa navenda hin enzîman e. Di nav xaneyên nîsk,nok, fasûlî, gûz û bindeqan da gelek proteînoplast heye.
Kromoplast
Kromoplast plastîdên rengîn in. Bi gelemperî di kulîlk,fêkî(mêwe), pel û rehên riwekan de derdikeve holê. Kromoplast ji veguherîna proplastîd, leukoplast an jî kloroplastan çê dibe. Riwek bi riya kromoplastan hin mesajan dişîne derdora xwe. Kulîlk bi pelên tancikê(petal) xwe yên rengîn bala kezik, çûk û ajalên din dikişine ser xwe. Dema kezikek xwe li ser riwekê datîne, dibe ku hin tov û tozkulîlk(polen) bi bask û perê wî ve bizeliqe û ku ev kêzik bifire ser kulîlkek din bi van tozkulîlkan kulîlk dol bigre. Piştê bergirtina kulîlkê tovê riwekê çê dibe, lê divê ev tov li derdorê cîhanê belav be. Ji ber ku piraniya tov giran in û bi hêza bayê cih naguherin, riwek ji bo belavkirina tovên xwe, hêza ajalan bi kar tîne. Piştî bergirtinê, tov di nav fêkiyê de hêdî bi hêdî dicivire. Heta ku tovên di nav fêkiyê bi têra xwe necivire, rengê fêkiyê wekî pelên riwekê kesk e. Dema gihaştina tovê qediya, îcar bi alîkariya hormonan, kloroplastên di xaneyên fêkiya xang vediguhere kromoplastan. Di heman demê de fêkî êdî nerm û şîrîn dibe û bêhna fêkiya stewihî li der dor belav dibe. Ev reng û bêhn ên xweş bala ajalan dikişine ser xwe. Sê rengên kromoplastan ; sor, tirincî û zer e.
Lîkopîn
pîgmenta sor a di nav kromoplastên îsot, firingî, zebeş û hin fêkîyên din ên sor wekî lîkopen te bi nav kirin.
Karoten
Gizêr, kundir, arûng di kromoplastên xwe de pîgmenta tirincî ya bi navê karoten dihundirînin.
Zentofîl
Di nav kromoplastên lemomê de pîgmenta zer a bi navê zentofîl(xanthophyll) heye Pîgmentên reng didin kromoplastan wekî karotenoîd tên bi nav kirin. Karotenîd fotosentezê nake, lê tîrojên roniyê dikişîne hundirê xwe(dimije) û ji bo fotosentezê dişîne kloroplastan. Her wîsa kromoplast, kloroplastan ji zîyanên tîrojên tavê jî diparêzin.
Kloroplast
Ji bo riwekan rengê bingehin kesk e. Di nav plastîda kloroplastê de pîgmenta bi navê klorofîl heye, klorofîl kesk e. Ev riwekên kesk rengên xwe ji klorofîlê digirin. Pel û guliyên giha û riwekên yeksalî gelek kloroplast dihundirîn in, loma van beşên riwek xwerû kesk in. Riwekên pirsalî tenê bi pel û çiqilên xwe yên yeksalî kesk in. Di xaneyên qurmê darên pirsalî de kloroplast tune ye. Hemû xaneyên riwek bikloroplast nîn in. Di xaneyên ku fotosentezê dikin, hejmara kloroplastan bi qasî 50-100 heb in. Kloroplastên riwekan sê parzûnî ye; parzûna derve, parzûna hundir û parzûna tîlakoîdê. Kloroplast an raste rast ji proplastîd çê dibe an jî ji etîoplast çê dibe. Etîoplast jî kloroplast e, lê ew di tariye de maye û hê derneketiye roniyê. Di bin ronahiya tavê de etîoplast bi bandora hormona bi navê sîtokînîn, vediguhere û dibe kloroplast. Her wisa leukoplast û kromoplast jî vediguherin kloroplasta.
Dema payîzê pelên daran ku hîn neweşiyane reng diguherînin. Rengên pelan ji kesk diguhere sor an jî zerê. Pelên darê hem kloroplast hem jî kromoplast dihewîne, lê hejmara kloroplastan gelek pir e, loma kromoplast havînê nayên dîtin. Payîzê kloroplast xera dibin tenê kromoplast dimîne, loma rengê pelê jî diguhere.
Arxa (navçe)
Arxa, anku Arẍa, an jî Arga navçeyeke Melediyê ye.
Arxa çavkaniya kurdên rojava Melediyê ye. Tê zanin ku kurdên elewî ji hêla Kûrecikê û kurdên sunî jî ji hêla Kurne (Qurnî) derketine û belavê hemû mintiqa Gurgum, Edene, Kayseri û wan derdoran bûne. Eger mirov li Elbistan, Bazarcix, Avşîn, Koksen, Kadirli, Kozan û hwd pirs bike, eslê we ji kû derê hatiye, mirov vê bersivê distîne ku eslê wan hemiyan ji Akçadag hatine. Lê mixabin lêkolîn li ser vê mijarê nehatine kirin.
Mercedes Carrera
Melinda Smith (jdb. 30ê çiriya paşîn a 1982), ku bi bernavkê  xwe Mercedes Carrera tê nasîn, pornostêrk û blogereke amerîkî ye. ye.Ew piştgirek gelemperî ya navdar a Gamergate bû û pir caran rexneya rexnegira medyayî ya femînîst Anita Sarkeesian kir.
Salên ewil
Ew bi navê Melinda Smith ji dayik bû û bi eslê xwe xwe alman, portorîkoyî, swêdî û xwecihên amerîkayê ye (bi taybetî ji gelê Lakota). Carrera otîstîk e, tiştek ku ew wekî "derametê" binav dike her çend ku ew di destpêkê de wekî "nifir" dihat fikirîn. Ew li eyaleta Kalîforniyayê mezin bû û li wir beşdarî zanîngehê bû.Berî ku ew di ciwaniya xwe de ket nav pîşesaziya pornoyê, ew di kampanyayên reklaman de wekî model xebitî.Ew ket zanîngehê, ku li wir endezyariya hilberînê xwend û paşê wekî endezyarek têlefonê, perwerdekar, û teknîsyenek wênekêşî û hilberîna bihîstwerî xebitî.
Kariyer
Mercedes Carrera di 32 saliya xwe de dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê di pîşesaziya pornoya hişk de kir.
Carrera û mêrê wê mason in. Carrera diyar dike ku malbata wê bi vê civakê re xwedî dîrokek dirêj e. Ew Endama "Rêhevaliya Stêrka Rojhilatê" bû.
Girtin
Di 5ê sibata 2019an de, Carrera bi hevalê xwe Jason Whitney (navê rastî Daemon Cins) li mala wan li Rancho Cucamonga bi sûcdariya destdirêjiya zarokê hatine girtin. Herdu bi hinceta ku 8 caran destdirêjî li keçeke binî 10 salî kirine, xwedîkirina ne qanûnî ya tiryakan û  çekan jî ji wan tê tawanbarkirin. Piştî çar salan di girtîgehê de hê jî li benda dadgehê ne.
Şêxhedera
Şêxheydera, gundekî navçeya Ebexa Wanê ye.
Surîje
Surîje, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dimdim
Dimdim navê keleheke dîrokî ye û yek ji destanên herî girîng ê kurdan ê şer û berxwedanê ye. Gelek varyasyonên vê destanê hene û ew varyanson ji aliyê dengbêjan ve têne gotin.
Dimdim keleheke li herêma Biradostê li ber Çiyayê Dimdimê li hundirê NARIMAN Rojhilatê Kurdistanê de ye. Dimdim li terefê Emîr Xanê Yekdest ankû Emîrxan Lepzêrîn rêveberê bajarê Biradostê ve hatîye damezirandin. Ev yek dibe sedema şer nava mîrê Kurdan û Şah Ebbas. Emîr Xan Lepzêrîn di keleha Dimdim de serê xwe beramber bi Şah Ebas ve date birakirin. Di salên 1609 û 1610an de, di dema Şerê Dimdim pişta Emîr Xan Lepzêrîn girtin. Ew xanê Lep Zêrîn fermandarê Biradostan bû. Dema ew dijî Şah Ebbas binketin Şah Ebbas komkujiyeke mezin li ser gelê bajarê anî. Kurd nefî kirin û ew şandin Xorasanê. Heta dawiya sedsala 19'an kurd li bajar hukumkirin.
Padganê, Şehîd Abaşnasan
Padganê, Şehîd Abaşnasan gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.904 kes (210 malbat) bûn.
Lîsteya gundên Bismil (2009)
Mezra sofya
Gundên Bismil (2010)
Tezeka, Koselû, Kemberlûya Baravan, Kemberlûya Xetîbegê, Sadiyê, Zerê, Xirbê Hina, Erebkent, Meterê, Girikê Fariz, Girikê Izêr, Qurmuşlû, Çamelû, Başmelû, Îsepar, Qoxî, Bîrikê, Qoşê, Embarçiya, Mezra Hûto, Seledûna Jor, Seledûna Jêr, Babaxakî, Ofê, Fetlê ya jor, Fetlê ya jêr, Elûzê, Xincika, Gundê Îso, Kopeklû, Seyid Hesen, Xanoserê, Dêrbendê, Mezra Ehmed, Mezra Çêlikan, Şêxûsivê, Xasê, Haciya Tirkan, Haciya Kurmancan, Axtepe, Hicetiyê, Kerxê, Sînanê, Seletê, Zengilo, Zerê, Omera, Yasincê, Darloya Jor, Darloya Jêr, Çoltepe, Qoyin, Qorixçî, Boçelû, Gundikê Melê, Zeko, Belê, Enbarê, Tepê, Sofya, Safya, Sergeliya, Qeselê (Mala Emin).
Bûka berfê
Bûka berfê, berfa ku bo listikê meriv bi taybetî zarok topê ser hev dike û wî mînamî meriva çêdike. Ji bo pozê Bûka berfê zarok tînin gizêr dadiçikînin û bo çavê wî zeytûn an jî pişkûlê peza datînin.
Wettin-Löbejün
Wettin-Löbejün, bajarekî navçeya (Landkreis) Saalekreisê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Ferîd Fercad
Ferîd Fercad (bi farisîفرید فرجاد, Farid Farjad) hunermendekî faris e ku di sala 1938'ê de li paytextê Îranê yê Tehranê ji dayîk bûye. Di warê lêxistina kemanê de zehf serkeftî ye.
Ummet
Ummet (erebî: أمة) peyveke ye ku ji bo civaka misilmanan tê gotin.
Di Quranê de ummet behsa komeke yekane dike ku baweriyên olî yên hevpar parve dikin, bi taybetî yên ku beşek ji riya Xwedê ya rizgariyê ne.
Juvatn
Juvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Tromsa Norwêcê de ye.
Taraf
Taraf (bi kurdî: hêl, alî, lay, bere) rojnameyeke li Tirkiyêyê, bi zimanê tirkî bû.
Tarafê di de dest bi çapê kir. Berpirsiyarê karê nivîsaran Ahmet Altan û alîkara wî jî Yasemin Çongar e. Dirûşmeya rojnameyê "Düşünmek taraf olmaktır" / "Fikirîn alîgirtin e" ye.
Taraf di de bi sernûçeya kurmancî ya Ji min re avê bîne derket. Ew daxwaza Sırrı Sakık bû ku dema xwepêşandaneke bo hilbijartinên, hatibû bilêvkirin. Li ser vê gotina Sakik li dijî doz hatibû vekirin. Rojnameya Tarafê bi vê sernivîsa xwe dida nîşandan ku bo cara yekemîn be jî diviyabû mirov sernivîsên bi kurdî biceribandiba.
Rojnameya Taraf, bi bihayê 1 TL Türk Lirası (diravê Tirkiyeyê) dest bi weşanê kir, pêşî çapa xwe ya taşrayê (li gorî çapkirina rojnameyên tirk, taşra herêma ji bilî Stenbolê û piranî jî bajarê rojhilatê Tirkiye ye) kir 25 kuruş û di adara 2008an de bihayê xwe li bajarên mezin daxiste 40 kuruş (hûrdiravê Tirkiyeyê).
Taraf di de hate qedexekirin.
Coucy-la-Ville
Coucy-la-Ville, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Pixel 4
Pixel 4 û Pixel 4 XL, cotek têlefonên Androidê ne ku ji aliyê Google ve wekî beşek ji xeta hilbera Google Pixel hatine sêwirandin, pêşve xistin û hatine bazare kirin. Telefon bi hev re wekî peykerên Pixel 3 û Pixel 3 XL kar dikin. Telefon bi fermî di 15ê cotmeha sala 2019an de li danasîna Made by Google hatin ragihandin û di 24ê fotmeha 2019an de li Dewletên Yekbûyî derketine firotinê.
Înax
Înax an jî Înaq (bi romî kirine: Sırasöğütler), taxeke Vartoya Mûşê ye.
Wateya navê gund
Navê xwe ji mêrxas Îno û Tato digirin. Di çanda devokî ya herêmê de behsa wan tê kirin. Ango gundê, axa Îno. Yan jî Îno Axa. Dibêjin Îno û Tato ji parêzgeha Dêrsimê hatine, dewletê nedikariye serî bi wan re derîne. Ji Qolîbaba heya Çiyayê Bîngolê hukim kirine. Her ji wan xwedî 2-3 birr (kerî) pez bûne. Elewî bûne û bi Dêrsimkî diaxivîne. Lêv
Dîrok
ÎNAQ Înaq di navbera 1795 û 1796 î de hatiye avakirin. Gundî wekî eşîreke Dimilî ji gundekî Rojhilatê Kurdistanê, pêşî hatine Pêçarê. Pêçar gundekî ye, di navbera Qulp û Hezroyê de ye. Qismekî Înaqî ji Pêçarê diçin Ezirganê. Ew, li wir, bi çanda Alewîtiyê re dijîn. Qismê din yên Înaqî ji Pêçarê têne deşta Mûşê. Li Deşta Mûşê, Eladîn Paşa nehiştiye ew bi cî bibin. Înaqî diçin Kopê. Ji Kopê diçin gundê Başkent yê bi Vartoyê ve girêdayî ye. Ji Başkentê têne Înaqa. Tevirkolê Înaqa yên pêşî Mala Eliyê Şemê ne. Eşîrên gund, Mala Moxdo, Mala Mirad, Mala Ewê,Mala Elo, Mala Evlê Kezê, Mala Silêman, Mala Zenevdî, Mala Çolo Dimilî bûne. Mala Îso Xanavdelî bûne, Mala Nado Şadî bûne, herdu eşîr Serhedî ne. Çîroka Ristemê Zal, destana Dewrêşê Evdî û destana Siyaben û Xecê, Destana Memê Alan... li gund, ji alî çîrokbêjan ve her hatine vegotin. Wekî hunerên destî, li gund doşirme, cacim, xalî, cil hatine çêkirin. Cilên gelêrî rengîn bûn. Cureyên cilan yên weke nîkî, zîlo, xaçkî li gund meşhûr bûn.
Vebêjer: M.Salih şahin  Sibat 2015 Nîşe-1: Bi tenê beşa"dîrok"ê ji alî min ve hate sazkirin. Agahiyên li jor ji alî Înaqiyan ve nayên piştrast kirin. Her ku weke mam M.Salih Şahin derbir, gund ji alî Înaqiyan ve di salên 1795-1796 de hatibe avakirin jî gund cihekî kevnar e; ji şikeft û mayîndeyên dîrokî em dikarin vê bêjin.
Fotografê hatiye barkirin fotografê gundê jêr e, yanî, fotografê, "Taxa Nû" ye, ne fotografê Înaqa ye.Kî barkiribe bi xelet e. Nişe-2:Ebdurreqîb Yusif di "Hunerê Tabloyê Şerefnameyê" de destnîşan dike ku Şerefxan di rûpela 107-109 an de behsa Mîrektiya Dumbilî dike û wiha dibêje: "Ya rast her ew e, ku ev eşîreta han di eslê xwe de Êzidî bûne ji Azerbeycana Rojava hatine Botan, navçeya Hekariyê û Xoyê...
Avhewa
Klîmaya gund Serhedî ye. Bi havînan ziwa û tavî, bi zivistanan ziwa û berfî ye. Zivistan sar û dirêj in.
Aborî
Şer û qedexeya zozanan, aboriya gund xirab kiriye.
Hulman
Hulman, gundekî girêdayî navçeya Dêrsimê Mêzgirê ye.
Kondom
Kondom an jî qapût, prezervatîvek e ku ji lateksê çêkirî ye. Bikaranîna kondomê parastina herî ewle ye li dijî nexweşiyên seksî yên têger mîna zerik, sifilis û eydz.
Podelzig
Podelzig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Märkisch-Oderland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Wiehe
Wiehe, bajarekî navçeya (Landkreis) Kyffhäuserkreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Bloka rojhilatê
Bloka Rojhilatê navê yek ji hêlên hêzên ku di Şerê Sar de li hemberî hev ser dikirin, bû.
Serê bloka rojhilatê Yekîtiya Sovyet (îro Rûsya) bû ku îdeolojia sosyalîzm û komunîzmê diparast. Lewra jî, îdeolojiya kapîtalîzme wek dijmin dihesiband. Gelek dewletên rojhilata Ewropa (wek Yûgoslavya, Polonya, Mecaristan, Çekoslovakya, Bulgaristan, Komara Demokratîk a Almanyayê û Albanya) tevli bloka rojhilatê bûn.
Vung Tau
Vung Tau (bi viyetnamî: Vũng Tàu), serbajarê herêma Ba Ria-Vung Tau ya Viyetnamê ye. Bajar 100 km li başûrê paytext Ho Chi Minh City ye. Nifûsa bajêr nêzîkî 270.000 (2009) ye.
Xetayî
Xetayî, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Wiesmoor
Wiesmoor, bajarekî navçeya (Landkreis) Aurichê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Ristemgêdûk
Ristemgêdûk, gundekî girêdayî navçe Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Şêxpîr
Şêxpîr (bi romî kirine: Göltepe), gundekî navçeya Mûşê Gimgimê ye.
Navneteweyî
Navneteweyî tişteke (rêkxistinek an zimanek an şîrketek) ku li zêdetir ji yek welat çalakî dike. Wek Neteweyên Yekbûyî, NATO, IMF
Yekmal, Ebex
Yekmal, gundekî navçeya Ebex a Wanê ye.
Antîoxos II Theos
Antîoxos II Theos, an Antîoxosê Duyem (286–246 b.z.) di serdema helenîstî de şahê Împeratoriya Seleukidî yê sêyem bû ku di navbera salên 261 û 246an b.z. de serwerî kiriye. (Birayê Antîoxos Theos ê mezin, Seleukos, di serdema serweriya bavê wan, Antîoxos I Sotêr, de bû şahê hevpar, lê Seleukos berî bavê xwe mir.) Piştî ku birayê wî Seleukos di 267an de mir, Antîoxos di sala 266an de li gel bavê xwe bû şahê hevpar. Piştî ku bavê wî Antîoxos Sotêr di 261an de mir, Antîoxos Theos bû şahê yekane.