cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gundistana Kefşkenan
Gundistana Kefşkenan navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Navendî ya Şaristana Behmeî ku bi Şaristana Behmeî ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Miqedem, Ûrmiye
Miqedem gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 277 kes (77 malbat) bûn.
Fossoy
Fossoy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Mela Ebdula
Mela Ebdula, Mela 'Ebduła, Mela 'Ebdulla, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Montjay, Hautes-Alpes
Montjay, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Nexoşxaney Firyakewtinî Rojavay Hewlêr
Nexoşxaney Firyakewtinî Rojavay Hewlêr, anku Nexweşxaneya Tengaviyê ya Rojavaya Hewlêrê (bi îngilîzî: West Erbil Emergency Hospital), nexweşxaneyeke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye.
Er
Er kurtenavê
Behmeî Germsîrî Başûrî (gundistan)
Gundistana Behmeî Germsîrî Başûrî navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Navendî ya Şaristana Behmeî ku bi Şaristana Behmeî ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Frickenhausen
Frickenhausen şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Melabastik, Ûrmiye
Melabastik gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 650 kes (133 malbat) bûn.
Heringen/Helme
Heringen/Helme, bajarekî navçeya (Landkreis) Nordhausenê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Avesnes-en-Bray
Avesnes-en-Bray, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Wilhelm Canaris
Wilhelm Franz Canaris (jdb. 1ê kanûna paşîn a 1887 li Aplerbeck li nêzî Dortmund, m. 9ê nîsana 1945 li kampa komkirinê ya Flossenbürg) edmiralekî alman bû. Di dema Nasyonalsosyalîzm de ji sala 1935 heta 1944 serokê Abwehr, xizmeta veşartî ya leşkerî ya Wehrmachtê bû.
Balafira şer
balafira şer, amûrên hewayî yên ku di şeran de ji bo armancên li ser av û bejahiyê bombebarankirin, balafirên din tehrîbkirin, keşîfkirin, personel û muhîmat veguhestinê ji ali hêzên çekdar ve tên emilandin. taybetî yên ji bo neçîr û bombebaranê tên emilandin weke balafira şer an helîkoptera êrîşê tên binavkirin.
cûreyên balafira şer
balafirên leşkerî, di 4 beşan de tên tesnîfkirin: neçîr, bombebaran, neçîr-bomberan û barkêşî. li gor erkên xwe, moşeka ji hewa ber bi erdê ve (agm), moşeka ji hewa ber bi hewa ve (aam) û top karin hilgrin. herweha bo tespîtkirina armanc û hedefan jî radar an pod a karin hilgirin. balafirên neçîrvan, di nav xwe tên senifandin: balafirên hewa yên raserî, gelemperî yek-kesî, bilez û xwedî îrtîfayên bilind in ( mig 25, su 27 , f 14-a , f 15-c ): balafirên êrîşê, di navbera 15-20 ton xwedî yek motor û hêza agirî ya zêde ne (f-16c , mirage 2000 , mig 29 , f-18c , mig 23 , f-15c ): balafira piştgiriya êrîşê, ( biçekên pir giran hilgirtî û gelrmperî hêzên bejayî yê dijmin dixe bin zextê ( mig 27 , su-25 , jaguar , av 8b harrier , a-10 )).herweha balafirên weke pêrew (heyalet) tên zanîn ku di radaran de xuya nakin jî hene ( northrop grumman b-2 spirit balafira bombebaranê, f-117 nighthawk û f-22 raptor balafira neçîrvan)
Montagnac, Hérault
Montagnac, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Künzell
Künzell şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Şîroveya Dîwana Melayê Cizîrî
Şîroveya Dîwana Melayê Cizîrî pirtûka berhemên Melayê Cizîrî ye ku ji aliyê Celaledîn Yoyler ve hatiye şerhkirin. Ev berhem di sala 2006'an de ji weşanxaneya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê derketiye.
Ev berhem di wêjeya kurdî de xwedî cihek bi rûmet e ku him wêjeya kurdî dide vekirin him jî dewlemendiya helbestên Melayê Cizîrî dide pêşberî me.
Mehmûd Usman
Mehmud Osman (z. 1938 li Silêmanî) siyasetmedarekî naskirî yê kurd e.
Mehmud Osman xwendina xwe li Zanîngeha Silêmaniyê xedand. Têkiliya Mehmud Osman bi siyasetê re di sala 1962'a, dema ku ew bû endame Partiya Demokrata Kurdistanê (PDK'ê) destpê kir. Di nava PDK'ê de Mehmud Osman zû bi pêş ket û di sala 1968'a de bû cîgirê Mela Mistefa yê Barzanî. Di sala 1970'î de wî li ser şerrawestandinekê bi hikûmeta Iraqê re hevdîtin pêk anîn. Piştî ku Mehmud Osman ji PDK'ê veqetiya, bi Rasul Mahmed û Ednan Muftî re di sala 1980'î Partiya Sosyalista Kurdistan (PASOK) damezrand. Bi wê yekê Mehmud Osman û hevalên xwe bi partiyek nû derketin pêşberî herdû partiyên din yên mezin li başûrê Kurdistanê PDK'ê û YNK'ê. Di sala 1992'a de beşdarî hilbijartinên Parlamena Kurdistanê bû, lê di heman salê de ji Kurdistanê derket û çû Ingilîstanê û di sala 1995'a de dîsa vegeriya Kurdistanê. Weke siyasetmedarekî bi bandor Mehmud Osman ji bo şerrawestandinekê di navbera herdû partiyên kurdî PDK'ê û YNK'ê de di sala 2001'ê dest bi hevdîtina kir û çû û hat. Piştî dagirkirina Iraqê ji aliyê DYE'ê Mehmud Osman bû endamê civata birêvebirnê ya berwext ya Iraqê. Ji sala 2004'a ve Mehmud Osman li ser Lîsta Hevpeymaniya Kurdistanê endamê Parlamena Iraqa federal e.
Dihya Kelbî
Dihya Kelbî an Dihyat-ul Kelbî an jî Dahya el-Kelbî carna bi kurdî wek "Dihyayê Kelbî" jî tê gotin (erebî: دِحْيَة ٱبْن خَلِيفَة ٱلْكَلْبِيّ‎, Diḥyah al-Kalbīy), sehabeyê Muhemmed pêxember ê ku peyama Muhemmed ji Herakliyo re biriye ku dawetê îslamê kiriye.
Dihya Kelbî serokê qebîleyeke mezin bu Muhemmed pêxember pir hezdikir kû ew bibe misiliman ji bo wî dua kir ji ber kû ew bibuya misliman qebila wî jî wê bibuya misliman Xweda duayê pêxember qebulkir û gotin pêxember da  Dihat Kelbî tê livir pêxemer jî ber kû Dihya Kelbî rûnê cubeyê  xwe raxist erdê Dihya Kelbî vê kirina pêxember qebûl nekir û cubeyê wî rakir û danî ser serê xwe, sehabeya jê  birs kir  ji berçi te  wusakir  Dihya Kelbî got Min jiber hesudiya xwe kû ez keçê xwe nezewucînim min heftê keçê xwe bi destêxwe qetil kir ji ber ku Kelimê Şehadet anî bû misliman xweda gûnehên wî yê hatî û çûyî hemmî efwû kir ev yek jî ji pêxember re cebraîl wehiy anî û got.
Kerîmawa, Bane
Kerîmawa gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Br
Br kurtenavê
Fourdrain
Fourdrain, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Sersaf
Sersaf, yek ji gundên navçe Wêranşara ser bi Rihayê ve ye. Nêzîkî 20 mal di vî gundî de hene û derdora 150 kesî di vî gundî de dijîn. Gundê Sersafê 2-3 kîlometre dûrî Wêranşarê ye û di navbera gund û bajêr re çem derbas dibe. Gund di destê malbata Ehmedê Biryem de ye (Kanarlar), û di gund de tenê 7 bira, 3 pismam û zarokên wan dijîn. Niştecihên vî gundî ji eşîra xidrekan ji bera cemoya ne. Erdê vî gundî nêzîkî 4000-4500 donim in û debara xwe bi çandina pembo, nîsk, genim, ceh û hwd. dikin. li gund ajal pir zêde nayê xwedîkirin. Li Bakur û li rojhilatê Sersafê Wêranşar, li bakur-rojava Duolî, li Başûr Hufdemal, li Başûr-rojava û rojava Dêlwêrîn hene.
Şahbaxî
Şahbaxî gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye. Gelên wê deverê li vir wekî gund nahesibînin. Sedema wê jî ew e ku, gund gelek nêzî navenda Wanê ye. Dalîta dewletê de dibe ku gund neyê nasîn lê, li gor Şaredariya Wanê ew cih tax tê qebûl kirin. Herêmekê gelek xweş û dewlemend e. Girêdayê navenda Wanê ye.
Dîrok
Navê taxê ji berê bax û baxçeyan tê. Li vir barê gelek baxçeyên tîrî hebûne ji ber wê navê wê taxê bûye (Şah-baxî) tirkî jî dibêjin (Bey-üzümü) ango wateya kurdî (Tiriyên-begê). Berî kurdan li vir Ecem ji îranî hatine û li vir bi cih bûne.
Aborî
Li vir Pîşesazî zêde pêş ketiye. Pîşexana mezin ya Wanê li wê taxê hatiye ava kirin. Kesên ku li vir dijîn karên xwe li bajêr dibînin. Du dibistan û du tenduristîxane ên mezin li wê derê heye.
Großbettlingen
Großbettlingen şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Xanedana Merwaniyan
Damezrandina dewleta Dostikî
Dewleta Dostikî an jî Dewleta Merwanî di sala 982'an zayînî de hatiye damezirandin. Damezrênerê vê dewletê Bazê Dostikî bû (1). Baz jî, di wexta xwe de, bi mêranî û cegerdarî û bi bîrtûjî û şarezayiyê hatibû naskirin. Elî ibn el-Esîr di pirtûka xwe de ya bi navê El-kamil fî l-tarî de dibêje ko xelîfeyê Ebasiyan Udetê Dewle (bi erebî: 'Uddat al-Dawla) wexta bi Bazê Dostikî re civiya, bi dizî ji wezîrê xwe re gotiye ko ev zilam mirovan ditirsîne. Wa dixuye ko Baz bi xwe jî di çavên xelîfê de hin tişt xwendibûn, lewra şiya ligel siwar û leşkerên xwe ji qesrê bireve û xwe ji tora xelîfe û leşkerên wî rizgar bike.
Piştî wê dest bi avakirina dewleta xwe ya di çeşnê stiraneke kurdî de, dike. Di destpêkê de êrîşa xwe dibe ser Ardîş (2) û yeko yeko piştî hinartina nameyan, keleh û bajarên kurdan dergehên xwe bê xwîn rijandin li ber wî vedikin. Bi vî awayî navûdengê Baz belav dibe û dewletên cîran ji tirsa xwe re, bi taybetî dewleta Biweyhî û xîlafeta Ebasî dest bi amadekirina hêz û betalyonên xwe dikin da ko li bermberî destkeftin û berfirehkirina dewlata wî rawestin. Gelek caran hewl dane ko wî bikujin. Di êrîşa xwe ya li ser Mûsilê de, Baz vê carê bi rastî têt kuştin.
Navê wî Husênê Ebdulahê Dostikî ye, ji kurdên Harbexî ye ji mîrên Botan e. Piştî Mirina Baz, Ebasiyan û Biweyhiyan û romê wa texmîn kirin ko êdî ji tirsnakiya dewleta dostikiyan xelas bûn, lê belê berevajî gumana wan, cîgir û mîratgirên Bazî, bi taybetî Ebû Elî kurê Merwanî, di demeke kurt de şiya bajarên xwe ji nû ve asê bike û hêza xwe jî careke dî berhev û tundtir bike.
Îbn Kesîr vê yekê bêtir zelal dike: "xelîfeyê Fatimiyan şandeyeke giranbuha digel diyarî û entîkeyan hinartibû cem Mîr Ebû Elî û hebûna dewletê pejirandibû, herwilo xelîfeyê Ebasiyan û Împeratoriya Bîzantiyan jî her yekî ji milê xwe ve daxwaza hevalbendî û sînorbendiyeke hêja jê dixwestin"
Firehbûna dewleta Dostikî
Destnîşankirina firehî û zemîna ko dewlet li ser ava bûbû, hinekî aloz e. Lê eger em navçe û herêmên di bin destê dewletê de bi sînor bikin renge em bikaribin di vî warî de wêneyekê di hişê xwe de ji berfirehiya wê dewletê re dirust bikin (3): Miyafarqîn (paytext), Diyarbekir, Ardîş, Nisêbîn, Mêrdîn, Riha (Urfa), Mûş, Wan, Heskîf, Xarpêt, Botan, Qamişlo, Amûde, Serêkaniyê û Dêrikê.
Diyare ko hemî xaka kurdan neketibû bin destê Dostikiyan. Lewra ji bo ko em wêneya giştî ya vê dewletê bizanibin gerek nexşeya siyasî ya wê serdemê li ber dest be, gerek em bişên nakokiyên siyasî û hêzên leşkerî û rengên pevçnê, binasin, û em bikaribin çawatiya danûstendina Dostikiyan bi xwe bi wan rûdan û bûyeran re, têbigihêjin.
Dewleta Biweyhiyan û xîlafeta Ebasî wê wextê li Bexdayê bûn, û xîlafeta Fatimî jî li Misrê bû, di navbera wan de her û her li ser serkêşiya Misulmanan pevçûn ranediwestiya. Li milê dî, Împeratotiya Bîzantî jî fileh diparastin û di navbera van hersê dewlatan de, berî hatina Selçûqiyan (4), pevçûna ji bo daqurtandina dewletên biçûk li dar bû.
Digel ko Mîrên Dostikiyan carcaran diyarî ji pîzantayê re, lê ne wek Hemedaniyên Helebê di şûna bacê de, dişandin. Herweha peywendiyên wan ên siyasî û aborî wek ko çawan ligel Ebasiyan hebûn wisa jî ligel Fatimiyan berdewam bûn.
Seifen
Seifen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xanedana Merwaniyan
Firehbûna dewleta Dostikî
Îbn Kesîr di vî warî de wisa dibêje: "Kurê Nebhan ê bazirgan di rojekê de 500 dînarên bîzantî qezenc dikir ".
Îbn el-Fariqî jî dibêje ko, Dewleta Dostikî li rada desthilata xwe sermiyanê tu kesî ji wan nedistend, ji bilî mirovekî Ereb ko çek di mala wî de dîtibûn, wek nokerekî ji bo welatekî dî hatibû nav wan dixebitî.
Dîroknasên ko li ser qonaxa dîrokî ya navçeyê radiwestin didin xuyanîkirin ko (Nesirê Dewle) Mîrê Dostikiyan, mirovekî siyasî, şareza û hişmendekî bê hempa bû.
Di têgihiştina hunera desthilatdariya dewletê de dûrbîn bû, lewra şiya gelê xwe di aşîtî û xweşiyê de bihêle. Li seranserî 53 ê salan bi hiştûjî danûstendin ligel dewlet û imperetorên herêmê dikir bêyî ko welatê xwe hogirî asteng û nakokiyên siyasî bike. Herweha beşdarî çareserkirina pirsgirêkên di navbera dewletên navçeyê de, dibû.
Dewleta Dostikî û hunera avahiyê
Jibermayî û kavil û şûnşopên hunera avahiyê yên dewleta Dostikiyan mirovan mit û mat dikin. Di wê wextê de, û di wê navçeya ko bi şer û pevçûnan mijûl bû, Dostikiyan berê xwe dabûn avakirina pêdiviyên jiyaneke xweş, hewl didan ko xwe ji ber pevçûnan bidin alî da ko xwe ji avakirina şaristaniya mirovane re û xwe ji avakirina welatekî bajarvanî û xweşkirina jiyana xelkên wî welatî re, vala bikin.
Ji nû ve tekûzkirina Keleha Amedê û ji nû ve tebûtkirina sûra wê û keleha Batmanê û sûrên Miyafarqînê û pirên asê li ser çemê Batmanê û kelehên Botan, tev, çend nimûne ne ji hunera avhiya Dostikiyên ko navên xwe û navên avahîkar û hostayên kurd li ser wan kavilan kolandine. Herwisa, Dostikiya bi awakî pir balkêş guh dabûn avakirina bazaran û kolanan û hewl dabûn ko ava paqij li hemî mal û taxan belav bikin.
Bêguman hemî avahî û eywanên ko di wexta Dostikiyan de avadibûn, wek pîşe û hunereke spehî; bi taybetmendiya giyanê kurdan ve girêdayî bûn. Lewra ji yên herêmê û ji hunera avahiya Romanî pir cihê bûn.
Jinggangshan
Jinggangshan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2005an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 156.000 kesî
Atlético Madrid
Club Atlético de Madrid S.A.D. yaneyeke spanî ya futbolê ye ya herî navdar e û pênc ji tîmên herî serketî yên spanî ye. Yarîgeha Atlético de Madridê Vicente Calderón Stadium ye.
As
As kurtenavê
Nexoşxaney Wêst Ay
Nexoşxaney Wêst Ay, anku Nexweşxaneya West Eye (bi îngilîzî: West Eye Hospital), nexweşxaneyeke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye.
Neuhof, Hessen
Neuhof şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Melûne
Melûne gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 508 kes (122 malbat) bûn.
Francilly-Selency
Francilly-Selency, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Xedrek
Xedrek, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
County Cork
County Cork an wîlayetek Îrlenda ye. Li Îrlendayê wîlayeta herî mezin e.
Heya sala 1922, County Cork beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû. County Cork di 1606 de hate damezrandin.
Saint John
Saint John, bajarekî herêma New Brunswicka Kanadayê yê.
Nexoşxana Giştî ya Amêdiyê
Nexoşxana Giştî ya Amêdiyê, anku Nexweşxaneya Giştî ya Amêdiyê (bi îngilîzî: Amedy General Hospital), nexweşxaneyeke Amêdiyê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.
Pira Malabadê
Pira Malabadê an jî Pireya Malabadê di navbera navçeya Farqîna bi ser Amedê ve û Batmanê de ye û li ser çemê Batmanê ava ye.
Ev pire di sala 1147'an da hatiyê çêkirin. Dirêjiya wê 150 m, firehiya wê 7 m û bilindiya wê 19 m ye. Pire bi kevirên rengîn hatiyê hûnandin û di dinê de di nav pireyên ji kevirên birî de ya xwedîye kimberên herî fireh e. Di navbera her du kêlekên kimberê da du ode hene û ji pênc çaviyan pêk tê. Fireyiya kembera pireyê 40 mêtro û ji nîvê kemberê bilindahî jî 20 mêtro ye. Bi van pîvanan, pire dikara qubeya Ayasofyayê bi hêsanî di nav xwe de biveşêre.
Pireya Malabadê di dinyayê de, di nav pirên kevir de xwedî kembera herî mezin û fireh e. Li gor ku di nav gelê herêmê de tê gotin, pir ji aliyê Badê kurê Dostik ve di dema Desthilatdariya Merwaniyan de hatiye avakirin ku loma jê re gotine Mala Bad ango Mala Badê.
Di salên 1950'yan de dewletê li kêleka pira Malabadê pireke nû çekir. Rêya nabera Farqîn û Batman û Bedlîsê di ser vê pira nû de derbas dibe.
Pireyek mîna pira Malabadê lê jê piçûktir jî, berê ji aliyê kalê Bad Kemûk ve hatiye avakirin ku neha ji wê pirê û ji gundê ku li ber wê pirê hatiye avakirin re jî dibêjin Pira Kemûkê û gundê Kemûkê.
Keşne, Bane
Keşne gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Holzmaden
Holzmaden şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sörth
Sörth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Seyahatname
Seyahatname (osmanî: سياحت نامه) an jî Seyahatnameya Ewliya Çelebî pirtûka Ewliya Çelebî ye a geriyê ye ku di sedsala 17an de hatiye nivîsandin û berhema wî a girîng e. Ji deh cîldan pêk tê.
Di pirtûkê de behsa Kurdistanê, zimanê kurdî, çanda kurdî jî dike.
Avesnes-en-Val
Avesnes-en-Val, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Montarnaud
Montarnaud, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Sebastián Yatra
Sebastián Yatra, navê profesyonel ê Sebastián Obando Giraldo ye. Ew di 15ê çileya pêşîna 1994an de li Medellín, Antioquia, Kolombiya hatiye dinyayê. Ew stranvanekî kolombiyayî ye û di sala 2016an de li Amerîkaya Latînî serketî bû, piştî ku wî strana bi navê "Traicionera" tomar kiribû.
Montarnaud
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Baba Merdûxê Rûhanî
Baba Merdûxê Rûhanî (jdb. 1923 − m. ) di sala 1923an de li gundê Kaşterê yê li herêma bajarê Kamyaran ji dayik bû. Wî xwendina zanista kon ji berdestê bavê xwe destpê kir. Dwatir ew ji bo peredana bi zanista xwe çû lay hendêk ji mamostayên mezinên çaxa xwe. Baba Merdûx piyawekî here zana bû li zanistanî fiqih, tefsîr, zanist, matematîk û hwd. Binavbangtirîn pirtûka vî pirtûka Dîrokê navdaranê kurd e ku be zimanê farisî hate nivîsandin.
Baba Merdûx bi dway temamkirina zanistên kon, ji Sine çû bo Tehran navenda welatê Îran. Li Tehran çû nav Zanîngeha Tehranê û li vî destî be xwendina zanistên ekademîk kir. Bi temamkirina zankoyê ev hatewe bo Kurdistan û destî kird be vane wtin li xwendingeha bajara Sine.
Montrond, Hautes-Alpes
Montrond, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Baba Merdûxê Rûhanî
Baba Merdûx li sala 1989an li Tehranê bi hoy nexweşiye şêrpence wefat kir. Tenê wî li bajarê Sine bi xak espêrdra.
Nexoşxana Rozana
Nexoşxana Rozana, anku Nexweşxaneya Rozana, nexweşxaneyeke Kanî Masî ya herêma Amêdiyê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.
Têxût, Xelat
Têxût, gundekî girêdayê navçeya Xelat a Bidlîsê ye.
Heringen (Werra)
Heringen, bajarekî navçeya (Landkreis) Hersfeld-Rotenburgê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Ebdulhemîd II
Ebdulhemîd II an Siltan Ebdulhemîdê Duyem (bi osmanî: عبد الحميد ثانی,  'Abdü’l-Ḥamīd-i sânî ; jdb. 21 îlon 1842 - m. 10 şibat 1918), padîşahê 34em ê Împeratoriya Osmanî bû.
Memekan, Somabiradost
Memekan, Somabiradost gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.457 kes (245 malbat) bûn.
Nüsttal
Nüsttal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Sîxkê
Arçak bajarokekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Jack London
Jack London ( li San Francisco wekî John Griffith Chaney  Glen Ellen) nivîskar û rojnamevanekî amerîkî bû.
London, gelekî di bin bandora Nietzsche maye. Dema ku pirtukê wi te xwendin vê yekê baş te dîtin. London nemaze ji felsefa Nietzsche a ku li ser "Mîrovê Sereke" pejirandiyê.Di pirtuka wî de a " Banga wehşetê" û a "Diranê Spî" de ve felsefeya xwe eşkere dikê.Daxwaziyê wi lİser lozenderiyê û li ser xurtîtîye ye.Dixwaze ku mirov xurt be.Di gerduna demcema û xeyalê negere.Rastiyê bibîne; wê rastiya tûj û tûnd. Tevî van tiştan sosyalîzm û komînîzm jî xwe eşkere dikê di pirtukê wî de mesela a "Demir Okçe" de qala xwîmijandina kapîtalîstên ku sîtemkariyê li rençber û paleyan dikin.
Ew di 21.11.1916an da bi nexweşiyê an zêdedermanxwarinê emrê Xwedê kir, piştî çil sal temenê xwe, 49 kitêb nivîsîn ji 17 saliya xwe da nivîsîn dest pê kiribû, hinek pirtûkên wî: Pahniya hesinî 1907 - Martîn Eden 1909 - Banga Wehşetê 1903 - Berî Adem 1906 û Leheng, Geliyê heyvê, Berxwedan, Agir dadan, Kûçikê Sîrkê.
Aryo Barzanê Frîgyayî
Aryo Barzan satrapekî Frîgyayê  bû ku ji sala 407 berê zayînê heta sala 362 berê zayînê hikumdar bû. Aryo Barzan dijrabûna li dijî şahê farsiyan Artaxerxesê diduyan winda kir.
Malawî
Malawî yan jî Komara Malawiyê, (Republic of Malawi/Dziko la Malaŵi), weletekî li başûr-rojhilatê Efrîqayê ye. Malawî bi Tanzanya, Mozambîk û Zambiya re cîran e. Gola Malawî (Gola Nyasa) ya ku li rojhilatê Malawiyê ye ji pêncî yek rûberê vî welatî digre û ji bakur ber bi başûr dadikeve. Gola Malawî sêyemîn mezintirîn gola Efrîqayê ye. Malawî di sala 1963an de ket nava Koma Gelên Îngilîz (Commonwealth) û di sala 1964an de bûye serbixwe. Aboriya Malawiyê bi piranî li ser çandiniyê ye. Herî zêde çay, titûn û şekir difroşe derve. Zimanên fermî chichewa û îngilîzî ye. Zimanên din herêmî ne.
Sîpan, Ermenistan
Sîpan (navê berê Pampa Kurdan ) navê gundekî êzîdî ye ku dikeve parêzgeha Aragatsotnê. Ji ber ku ev gund nêzîkê çiyayên Pampêda ye gel berê gotiye gundê Pampê. Lê herwiha gundekî ermeniyan jî yê bi navê pamp hebû. Ji ber vê yekê ji yê kurdan re gotine Pampa kurda û ji yê ermeniyan re jî gotine Pampa ermeniya. Di salên 1970'î de navê gund hatiye guhertin û bûye Sîpan. Li gorî serjimara 2001'ê li gund 264 mirov dijîn.
Xan, Serê Kaniyê
Xan gundekî ser bi navçeya Rihayê Serê Kaniyê ye. 500 mirov lê dijîn.
Sussex
Sussex wîlayetek Înglistanê ye.
Dransfeld
Dransfeld, bajarekî herêma Nordrhein-Westfalen ya Almanyayê ye.
Dena (gundistan)
Gundistana Dena navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Navendî ya Şaristana Dena ku bi Şaristana Denayê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Hermeskeil
Hermeskeil, bajarekî navçeya (Landkreis) Trier-Saarburgê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
No Friend But the Mountains (pirtûk)
No Friend But the Mountains: Writing from Manus Prison (bi kurdî: Ti dostê kurdan nîne ji bilî çiyayan: nivîs ji girtîgeha Manus), vegotinek otobiyografî ye ya rêwîtiya xeternak a Behrouz Boochani berbi Girava Noelê û girtina wî ya paşîn li navendek binçavkirinê ya koçberiyê ya hukûmeta Avusturalya li Girava Manus.
Paşî
Di pêşgotina xwe ya xebatê de, nivîskarê Avusturalya Richard Flanagan, Boochani wekî "nivîskarekî mezin ê Avusturalya" bi nav dike, ku ne tenê "pirtûkek xerîb û tirsnak" nivîsandiye, lê "hesabek [ku] hesabek jê re dixwaze". zilma li ser hêviyên girtiyan û tinekirina bi zanebûn. Flanagan pêşgotina xwe bi vî rengî vedike: " Ne Heval lê Çiyayan pirtûkek e ku bi heqîqet dikare cihê xwe li ser refika wêjeya zindana cîhanî bigire, li kêleka berhemên cûrbecûr yên wekî <i id="mwJw">De Profundis</i> ya Oscar Wilde, Notebookên Zindanê ya Antonio Gramsci, Ray Parkin . 'S Into the Smother 's, Wole Soyinka 's The Man Dies, û Martin Luther King Jr. 's Name from Birmingham Jail ".
Wergêr Tofîgîan di pêşgotina wergêra xwe de wiha dinivîse: "Pirtûk hem projeyek nivîsê ya afirîner a kûr û hem jî çalakiyek berxwedanê ya stratejîk, beşek ji projeyek teorîkî ya hevgirtî û nêzîkatiya rexneyî ye".
Sînopsîs û mijar
Di pez û helbestê de hatî nivîsandin, ew rêwîtiya Boochani ji Endonezyayê berbi Girava Noelê di sala 2013-an de û girtina wî ya dûv re li Girava Manus vedibêje, jiyana (û mirina) girtiyên din, rûtînên rojane û bûyerên cihêreng vedibêje, û li ser pergalê ronî dike. ku ew girtî ne, heta radeya serhildanên girtîgehê di destpêka 2014 de. Ew li ser cerdevanên Awustralya û gelê herêmî yê Papuan jî çavdêriyan dike. Ew kesayetiyên ku li ser wan dinivîse bi karanîna epîtetan li şûna ku navên wan ên rastîn bikar bîne, bi çend îstîsnayên girîng ên wekî hevalê wî Reza Baratî, ku bi navê The Gentle Giant jî tê zanîn, destnîşan dike.
Mame
Mame, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Nexoşxana Hevalbenda Zaroka ya Amêdiyê
Nexoşxana Hevalbenda Zaroka ya Amêdiyê, anku Nexweşxaneya Hevalbenda Zarokan a Amêdiyê, nexweşxaneyeke Amêdiyê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye. Ev nexweşxane dikevite Rojhelata Amêdiyê.
No Friend But the Mountains (pirtûk)
Sînopsîs û mijar
Boochani destnîşan dike ku girtîgeh pergalek Kyriarchal e (têgeheke ku ji teoriya femînîst hatiye stendin), yek ku formên cuda yên zordariyê li hev dikin; Zordarî ne tesadufî ye, lê bi armanc e, ji bo îzolekirin û di nav girtiyan de alozî çêbike, bibe sedema bêhêvîtî û ruhên şikestî hatiye çêkirin.
Di paşgotineke dûr û dirêj de ji hêla Ofighian ve, ew bi hûrgulî hin aliyên "ramanên felsefî, arguman û şîroveyên hevbeş ên ku ji hêla nivîskar û wergêr ve hatine pêşve xistin" pêşkêşî dike û vedikole, ku behsa "kompleksa pîşesazî-sînor" a Avusturalya dike, ku tenê destpêka a projeya piralî ya bi navê Teoriya Girtîgeha Manus. Ew bawer dike ku xêzkirina mijaran girîng e ji ber ku ew ji "perwerdeya lêkolînê, xebata rewşenbîrî û dîtina" Boochani îlhama xwe digire. Teorî hîpotez dike ku girtîgeh wekî îdeolojî "fersendên zanîna ... hem li ser hovîtiyên tund û hem jî li ser serpêhatiyên jiyana yekta yên girtiyan asteng dike an ji holê radike". Boochani pê bawer e ku raya giştî ji tirsa êşkenceya sîstematîk a ku ji pergalê re yekpare ye, nizane, û armanca wî ya bingehîn "îfşakirin û ragihandina vê rastiyê ye".
Pêvajoya wergerê
Tofîghian di gotarekê de di The Conversation de pêvajo û zehmetiyên ku ji ber wergerandina xebatek weha derdixe holê. Di Kanûna 2016-an de dest pê kir, gotinên Boochani yekem car ji wergêrê şêwirmend Moones Mansoubi re hatin şandin, her beş yek peyamek nivîsê ya dirêj e ku ji 9,000 heta 17,000 peyvan pêk tê. Mansoubi dê wan di PDF -ê de format bike, û wan ji Tofighian re bişîne, yê ku dûv re ji farisî wergerî îngilîzî, bi rêkûpêk bi Boochani re bi riya WhatsApp-ê di rê de şêwirî. Tofîqiyan rûniştinên heftane bi Mansoubi an lêkolînerekî din ê Îranî re li Sydney hebû, di wê demê de Boochani berdewamiya nivîsandina pirtûkê kir dema ku şêwirmendiya hevalên xwe û bawermendên wêjeyî yên li Australya û Iranranê dikir.
Tofîghian berê çend gotarên Boochanî wergerandine berî ku ew biçe Manusê ji bo ku Boochani nas bike, ku demek zû piştî mirina girtiyek din, muzîkjen Hemed Şemşîrîpûr, di 2017 de bû. Dema ku ew dicivin, ew li ser nuansan, guhertin, wateyan nîqaş dikin, û her weha raman û teoriyên li derveyî metnê yekser vedikolin, Tofîgîan rêbazê wekî ku ceribandinek edebî hewce dike û pêvajo wekî "şekilek çalakiya felsefî ya hevpar" binav dike.
Cûdahiyên strukturel ên di navbera her du zimanan de yek ji gelek kêşeyên wergeriyê derdixe holê. Nivîskar bi metodolojiya felsefî û psîkanalîtîk ve şîroveya siyasî û vegotina dîrokî dinirxîne û efsane û folklora kurdî, farisî û manûsî piştgirî dide vegotinê. Tofighian ji şêwazê re dibêje "sûrrealîzma tirsnak".
Şîroveyên nivîskar û wergêr
Boochani: "Ez ji pirtûkê bêtir ji her tiştê ku min ji Manus çêkiriye hez dikim. Hevkarî fantastîk bû - ez jê pir kêfa min hat. Tecrûbeyek fêrbûna kûr ... serkeftinek şîrîn."
Tofighian: "Li gorî min, ew tişta herî girîng e ku ez tê de beşdar bûm. Ew bandorek mezin li ser min kir, û ez gelek tişt ji we fêr bûm. . . . Di warê wêjeyî, felsefî û kulturî de ev qas girîng hene.”
Qebûlgeha otêlan
Pirtûk ji hêla pênc nivîskarên navdar ên Avusturalya di The Age de wekî yek ji baştirîn pirtûkên 2018-an hate pejirandin. Robert Manne jê re got "hema bê guman pirtûka herî girîng a Avusturalya ku di 2018-an de hatî çap kirin", û nivîskar Sofie Laguna, Maxine Beneba Clarke, Michelle de Kretser û Dennis Altman hemî pesnê wê gotin. Louis Klee di Pêveka Wêjeyî ya Times de nivîsî, "Di deh salên siyaseta Avusturalya de ku ji hêla rijandina serokatiyê ve hatî destnîşan kirin - dehsalek derbasbûyî, ku tê de her pêşkeftinek watedar li ser mijarên ku Avusturalya diyar dikin, çi karûbarên xwecihî, siyaseta penaberan, an guherîna avhewa be. bi bandor sekinî - Şahidiya Boochani ew berbi rewşek paradoksîk vekir. Dibe ku îro ew bibe dengê herî girîng ê siyasî li welatekî ku qet serdana wî nekiriye.”
Wê xelata wêjeyî ya herî dewlemend a Awistralyayê, Xelata Wêjeya Victorian, û her weha Xelata Premiera Victorian ji bo Nonfiction, ku ji hêla Wheeler Center ve di 31ê Rêbendana 2019-an de hatî dayîn, wergirt. Pirs li ser mafê Boochani ji bo her du xelatan hebûn ji ber ku beşdar berê bi hemwelatiyên Awustralya an niştecîhên daîmî re sînordar bûn, lê ji hêla rêveberên xelatê ve îstîsmarek jê re hat dayîn û dadwer bi yekdengî di naskirina wêjeya wêjeyî de yekdeng bûn. Rêvebirê Navenda Wheeler Michael Williams got ku dadger difikirin ku çîroka tiştê ku li Girava Manus diqewime bi rastî çîrokek Avusturalya ye, û ku "ew bi tevahî bi niyeta xelatan re hevaheng kir".
Boochani, ji bo wergirtina xelatê bi vîdyoyê axaftinek kir û got ku ev xelat "serkeftinek e. Serkeftin ne tenê ji bo me, wêje û hunerê ye û di serî de jî serkeftina mirovahiyê ye. Serkeftinek li hember pergala ku em kêm kirine hejmar e.” Di hevpeyvînekê de ligel nivîskar Arnold Zable piştî xelatê, Boochani got ku wî gelek ramanên nakok li ser wê hene, lê ew wê wekî "gotinek siyasî ji civata wêjeyî û hunerî ya afirîner li Avusturalya, û hemî kesên ku bi wê re ne razî ne" dibîne. ramana hikûmetê."
Di Nîsana 2019-an de pirtûk di Xelatên Edebiyatê yên Premier New South Wales de xelatek taybetî hate dayîn, ku dadgerên wê jê re digotin "bi serê xwe xebatek edebî ya berbiçav", ji bilî ku "ji bo şert û mercên hilberîna wê balkêş e. .. [û] ... naverokek berbiçav û şok".
Di 2-ê Gulana 2019-an de, hate ragihandin ku xebata Xelata Pîşesaziya Pirtûkê ya Avusturalya (ABIA) ji bo pirtûka Giştî ya ne-fiction ya salê wergirtiye. Di 12 Tebax 2019 de, pirtûkê Xelata Biyografiya Neteweyî ya Avusturalya wergirt. Di Gulana 2020-an de ew ABIA Audiobook-a salê qezenc kir.
Weşana li Îranê
Wergera Farisî ya No Friend But the Mountains di destpêka sala 2020-an de ji hêla Weşanên Çeşmeh ve li Tehranê hate çap kirin. Di Nîsana 2020an de jî guhertoya dengî ya pirtûkê (ji hêla lîstikvan Navid Mohammadzadeh vebêje) li Îranê bi destûra Boochani derket.
Fîlm
Di Sibata 2020-an de hat ragihandin ku pirtûk dê ji bo fîlmek dirêj were adaptekirin. Hilberînek hevpar a di navbera Hoodlum Entertainment, Sweetshop & Green û Aurora Films de, hilberînek tê payîn ku nîvê sala 2021-an dest pê bike. Tê plankirin ku piraniya gulebaranê li Avusturalya were kirin. Nivîskar û hilberîner Ákos Armont û hilberîner Antony Waddington fikra adaptasyonê derxistin pêş. Boochani got ku fîlma nû divê hin xebatên wî yên berê, û yên hevalên wî yên penaxwaz, wekî beşek ji dîroka Avusturalya bihewîne.
Xebata senfonîkî
No Friend But The Mountains: A Symphonic Song Cycle ji hêla bestekar Luke Styles ve hate afirandin û di 21ê Adara 2021-an de li Sidney Myer Music Bowl ji hêla stranbêjê bassbaritone Adrian Tamburini, Symphony Zelman, û Koroya Melbourne Bach, ku ji hêla Rick ve hatî rêve kirin, zindî hate pêşkêş kirin. Prakhoff. Pêşiya performansa çerxa stranê hevalê Boochanî û girtiyê berê yê Manus Farhad Bandeş strana xwe ya "The Big Exhale" got. Ji hêla nûçegihanê Pargîdaniya Weşana Avusturalya Rafael Epstein ve hatî mêvandar kirin, bûyer di Hezîrana 2021-an de li Televizyona ABC hate weşandin û li ser ABC iview hate peyda kirin. Di heman demê de hevpeyivînên bi Boochani, Tofighian, û yên din re jî vedihewîne.
Reşdîn
Reşdîn, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gundistana Tutî Nede
Gundistana Tutî Nede navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Navendî ya Şaristana Dena ku bi Şaristana Denayê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Mûana
Mûana gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.314 kes (151 malbat) bûn.
Jiujiang
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.728.778 kesî
Partition
Partiton ew perçeye Diskê, em dikarin diska xwe bi çend perça bikin, her perçe navi wi partition e.
Diskê eke em nikarin bi 5 û 6 perçe bikin le ew ne baş e ji bo şixulandina kompûtera we, ji bo boot kirina kompûterê 5 û 6 partition ne baş e!.
Diskê ku em bi 4 parça zedetir qut nekin komputera we hin zu dişuxule.
Petersberg, Hessen
Petersberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Kurd Remzî
Te cîgera min jêkirî, anî xwarê Ez li ber mala xwe bigerim Stûyê min'î li Almanya'yê timî xwar e''
Çend kilamên Kurd Remzî yên pir naskirî ev in:
Hefse bint Omer
Hefse bint Omer an jî Hefsa (erebî: حفصة بنت عمر, z 605 - m. 665) keça Omer e. Mêrê wê di şerrê Uhudê de hatiye kuştin û bî maye dûre bi Muhemmed pêxember re zewiciye. Hefsayê xwendin û nivîsandinê dizanibû û bi xwe derdora 60 saliya xwe de wefat kiriye û di Goristana baqî de hatiye definkirin.
Kohlberg, Baden-Württemberg
Kohlberg şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Gundistana Patave
Gundistana Patave navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Patave ku bi Şaristana Denayê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
La Motte-en-Champsaur
La Motte-en-Champsaur, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Êxliya
Êxliya, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekrê ve ye.
Aryo Barzanê yekê yê Kapadokyayê
Aryo Barzan I  , Aryo Barzanê yekê yê Kapadokyayê, şahê keyaniya Kapadokyayê bû. Dema fermandariya wî ji 93 heta 63/62 beriya zayînê bû.
Kolah Dol
Kolah Dol gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Nexoşxana Gulan ya Giştî ya Akrê
Nexoşxana Gulan ya Giştî ya Akrê, anku Nexweşxaneya Gulan a Giştî ya Akrê (bi îngilîzî: Gulan General Hospital in Akre), nexweşxaneyeke Akrê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.
Crespin, Aveyron
Crespin, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kernel
Kernel dendika sistema şixulandine ya Kompûter e. Em dikarin bêjin kernel mêjiye sistema şixulandine ye.
Stürzelbach
Stürzelbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
2021
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Hermsdorf (Thüringen)
Hermsdorf, bajarekî navçeya (Landkreis) Saale-Holzland-Kreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Guadix
Guadix (wekî Gwedîks bixwîne), bajarekî Endulusê yê ku bi Spanyayê ve girêdayî ye. Ji 170 şaredariyan yek e ku hejmara mirovanên wî 20 hezarî zêdetir e.
Cogên zeravê
Cogên zeravê, tora cogan e ku şileya zeravê ji kezebê ber bi rûviya donzdetilîkê ve diguhezînê.
Zerav şileyek bi rengê zerokî-keskoyî ye, di kezebê de tê berhemkirin. Rojê bi 0,5- 1 lître zerav ji kezebê tê derdan. Erka bingehîn a zeravê ji boy herisa mekanîk a çewrî ye. pH a şilemeniya zeravê 7,6-8,6 e. Şileya zeravê, ji av, lîncemade, xwêyên kanza, kolesterol, bilirubîn, xwêyên zeravê (bi gelemperî ji kolesterolê tên çêkirin), asîdên zeravê, fosfolîpîd, proteîn, karbohîdrad û elektrolîd an pêk tê. Elektrolîdên nav ava zeravê bi gelemperî ji Cl-,  Na+, K+ û îyonên bîkarbonadê pêk tê.
Pêkhate
Zerav bi navbeynakriya tora cogan ji kezebê ber bi donzdetilîkê ve tê guhastin. Pila çepê û pila rastê ya kezebê, zeravê der didin nav coga rastê û çepê ya kezebê. Ev herdu cog digihîjin hevdu, coga nû êdî wekî coga hevbeş a kezebê bi nav dibe. Dirêjiya coga hevbeş a kezebê 3 cm e. Zerav ji kezebê bi riya coga kîsikê ber bi kîsikê zeravê (zerevdank) diherike, zerav di kîsikê zeravê de tê embarkirin. Gava pêdivî bi zerava embarkirî hebe, zerav bi riya heman cogê ber bi donzdetilîkê diherike. Ango coga kîsikê zeravê, li gel tijîkirinê, ji boy valakirina kisikê zeravê jî tê bikaranîn. Aresteya herika nav cogê, ji aliyê hormonên herisê ve tê diyarkirin. Coga kîsikê zeravê tevlê coga hevbeş a kezebê dibe, bi  vî awayê coga hevbeş a zeravê çê dibe. Coga hevbeş a zeravê 7,5 cm dirêj e û qalindiya wê bi qasî 6 mîlîmetre ye. Coga hevbeş a zeravê, ji kezeb û kîsikê zeravê, şilemeniya zeravê diguhezîne nav donzdetilîkê. Li hêla gupika gewre ya donzdetilîkê de coga hevbeş a zeravê bi coga pankreasê ve yek dibe û bi hev re dikevin nav rûviya donzdetilîkê.
Kevirên kisikê zeravê
Hin caran dibe ku di nav kîsikê zeravê de an jî di cogên zeravê de kevir peyda bibin. Heke kolesterola tîr û îyonên kalsiyumê têkilê hev bibin, di nav kîsikê zeravê de çêbûna kevir rû dide. Kevirên zeravê wekî xîçikên hûrik peyda dibin. Hin caran kevir coga kîsikê zeravê dixitimîne, wê gavê herika zeravê an disekînê, an jî pir kêm dibe û dema herika zeravê, êş li canê mirov dikeve. Bi gelemperî kevirên kîsikê zeravê bi niştergeriyê tên derxistin. Hin caran jî, li gel keviran, kîsikê zeravê jî bi niştergeriyê ji laş tê dûrxistin. Zerav di kezebê de tê berhemkirin, loma mirovên bêkîsikê zerav jî dikarin jiyana asayî bijîn, ji ber ku di laşê wan de zerava embarkirî tune ye, divê xurekên kêmrûn bixwin. Nexweşiya kîsikê zeravê di nav jinan de hê pirtir peyda dibe. Di laşê jinan de kevirên kîsika zeravê ji yê mêran du car zêdetir çê dibe.
Gundistana Sedat Mehmûdî
Gundistana Sedat Mehmûdî navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Patave ku bi Şaristana Denayê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Fresnes-en-Tardenois
Fresnes-en-Tardenois, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Köngen
Köngen şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Avremesnil
Avremesnil, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Rezîn, Xoda Aferîn
Rezîn, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nexoşxana Akrê ya Giştî
Nexoşxana Akrê ya Giştî, anku Nexweşxaneya Akrê ya Giştî, nexweşxaneyeke Akrê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye. Nexweşxane dikevite cadeya Giştî ya Meydan, li Akrê.
Mûşava
Mûşava gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 18 kes (8 malbat) bûn.
Pûkeyî
Pûkeyî, Pûgeyî, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Viştonik
Viştonik, gundekî girêdayê navçeya Xelat a Bidlîsê ye.
Realîzma êrîşber
Realîzma êrîşber bîrdozeke diyar û giring a peywendiyên navneteweyî ya ser bi neorealîzmê ve ye. Ew ji hizrên bîrdozvanên mezin ên wekî Robert Gilpin, Randall Schweller, Eric J. Labs û Fareed Zakaria pêk diêt. Lê belê serkêşê bîrdozê ku John Mearsheimer e, ev bîrdoz di bersiva bîrdoza neorealîzma bergirîkar ya Kenneth Waltzî de dariştiye. Giringtirîn xala ku amaje pê hatiye dan ev e; xweriskê şêlûbêl yê pergala peywendiyên navneteweyî (çi desthelatên navendî nînin ku tevgerên dewletan bi qanûnekê rêk bixin) ji çêbûna reftarên şerranî yên dewletan di siyaseta navneteweyî da berpirsyar e. Mearsheimerî realîzma xwe li ser têkhelkirina hizra her du bîrdozvanên mezin Hans Morgenthau û Kenneth Waltzî danaye.
Realîzma êrîşber û realîzma bergirîkar
Ew bi xwe geşekirina bîrdoza neorealîzmê ya ku ji encama derzvêkevtina wê ya li ser herdu liqên binyatî/bergirîkar û êrîşber peyda bû, bi geşekirineke giring li salên notan dihê danîn, bi rengekî ku; edebiyata realîzmê li ser mijara vekolana asayîşê kevt nav gelek gengeşeyên mezin. Ew herdu liq wekhev tekezê dikin ser wan rêkên ku pergala navneteweyî ji egerê wan bandorê dike ser reftara siyaseta derve ya dewletan. Lê belê her du gelek bi kûrî hevdijin li ser şaşiyên pergalê û xweriskê wan qeyd û bendên ku dikevin di rêya pergalê de.
Gelo ewlehî di pergala navneteweyî da kême an zêde ye? Dewlet bi xwe herdem ber bi hindê dihên birin ku hegemoniya xwe zêde bikin an jî hema tenê ji bo bidestxistina asta herî nizm a ewlehiyê dihên paldan? Ev pirsyarên perde-li-ser, binyatê nakokiya di navbera herdu realîzma bergirîkar û êrîşber in. Ji aliyekê dî ve, realîstên bergirîkar li wê bawerê ne ku armanca destpêkî ya dewletan man e, û dewlet zêdetir ji hegemonîxwaziyê li ewlehiya xwe digerin, anko bergirî ye. Her wekî Robert Jervis  û Jack Snyder li wê bawerê ku; hêdî-hêdî serokên dewletan fam dikin ku mezaxtinên şerran gelek in û ziyanên wan zêdetirin ji mifayîn wan. Îca hindî dewletan şiyanên xwezalkirina bi ser ên dî da hebin egera diristbûna şerran zêdetir e. Belê hindî bergirî bi hêztir be dê rêjeya berqerarbûna asayîş û tenahiyê zêdetir be û palderên berfirehxwaziyê kêmtir bin û harîkarî zêdetir dibe. Bi vî rengî dewlet dişên cudahiyê di navbera çekên êrîşberiyê û bergirîkariyê da bikin, bi vê jî dikarin çekên bergirîkariyê bi dest bixin bê ku bibin gef li ser dewletên dî. Ev jî dikare rêjeya şêlûbêliyê kêm bike. Lê belê tevî ku pitiriya hêzên dewletan xwedî wan çekên êrîşkber in jî lê êdî şerr ji aliyê welatiyan û serokên dewletan ve wekî berhemê hêzên neaqlanî dihê hesibandin.
Realîzma bergirîkar kevt ber pêlên rexneyên tind ên realîstan bi giştî. Mearsheimer boçûna Thomas Hobbesî û Hans Morgenthauyî pesend dike ya ku dibêje dewlet bi dû xwe bihêzkirina berdewam ve ye, berevajî Waltzî ku li wê bawerê bû dewlet tenê bi dû xwe-bi-hêzkirineke rêjeyî ya sinordar ve ye. Herwisa ew Waltzî bi wê rexne dike ku parêzvaniya rewşa heyî ya tena dike, lê dewlet nikarin piştrast bibin ka hevrikên wan li pey çi ne, ka ew dê di rewşa heyî ya aştiyê da bimînin an dê bibin hêzên êrîşker.
Pênc migirtî yên Mearsheimerî
Bîrdoz her wekî bîrdoza realîzma bergirîkar ya Kenneth Waltzî ji pênc binemayan pêkdihê ku ev in:
Dewlet her li pey bi hêzkirina xwe ya berdewam e
Di pergala navneteweyî ya şêlûbêl de, di gelek rewşan da tiştek dewletê ji gefên dijwar ên dewletên dî naparêze bil ji hêza dewletê bi xwe. Îca heker dewlet li pey mana xwe ye, ew dê bikeve hevrikî ya berdewam a bidestxistina hêzê. Hez jî li ser bidestxistina hêzê bê-sinor e, wekî Thomas Hobbes dibêje "hema ev bidestxistina hêzê tenê li mirinê disekine". Realîzma êrîşber hêzê ne tenê wek alavekê ji bo manê dibîne, lê ew li wê bawerê ye ku hêz xizmeta hegemonîxwaziyê dike. Ji ber ku armanca dewletê ya piştî misogerbûna manê hegemonîxwazî û berfirehbûn e, û heta digehe hevsarkirin anko kontirolkirin û zalbona li ser pergalê. Mearsheimer li wê bawerê ye ku ya ji bo dewletan giring hêza reha nîn e, lê hêza rêjeyî ye, ya ku bi hevberî digel rikeberên wê dihê pîvan. Hema ew dibêje hêza reha hebûn nîn e, ya ku heyî her hêza rêjeyî ye ku bi hevberî bi hêzên dî re dihê zanîn. Ji ber vê jî rikeberiya li ser zêdekirina hêzê tiştekê vebirî ye, Îca dibe ev ne tenê berê dewletan bide sitratîjyeta xwe bihêzkirinê lê dibe lewazkirina dewletên dî jî bibe sitratîjyeta wan. Bi vê jî heker rewş rê bide stiratîjiyeta herî baş ji bo dewletan zêdekirina hêzê ya bi rêya hegemonîxwaziyê ye. Hemî dewletên zilhêz xwedî wizeyek anko enerjiyek serbazî ya şerxwaz û hegemonîxwaz in, û divê pitirîn herêman bikin cihê hegemoniya xwe. Li vê derê armanca dewletan ne rêgirîkirine li dewletên dî ku bigehin vê asta desthelatê, belkî xwepiştirastkirine ji nehatina êrîşan ku dibe li paşerojê bihên.
Randallê Schwaller têbînî ya wê yekê dike ku, hizra ku dibêje hema armanca dewletan her man e, ji bi-ser-êk-xirvebûna rewşa edetî ya dewletan hatî ye ku pitiriya dewletan manê dikin armanca yekane. Herwisa ew dibêje realîzma bergiriyê nekariye balê bikşîne ser guherrîna rewşa edetî ya ku hêz têda hind zêde dibe ku dewlet pê manê misoger dike, û îca wê di hegemonîxwaziyê da xeric dike, ji bo mînakê; Almanyaya serdema Adolf Hitler û Fransaya serdema Napoleon Bonaparte.
Herwisa Peterê Liberman li ser vê, komeke rewşên dîrokî yên wekî dagîrkirina rojavayê Ewropayê ji bal naziyan ve û hegemoniya Rûsyayê li ser rojhilatê ewropayê pêşkêş dike wek belge li ser wê ku mifayên êrîşêkirinê zêdetirin ji ziyan û mezaxtinên wê. Herwisa wek bersivek ji bo Realîzma bergirîkar ku digotin êdî berfirehxwaziya serbazî çi mifa nîn in. Anko dema hêza dewletekê hind zêde bû ku bibîne dewletên dî nikarin rikeberiya wê bikin îca mana wê misoger dibe, ew dest bi gavên hegemonîxwaziyê û dagîrkariyê dike û bi hegemonî û dagîrkariyê hêza dewletan zêdetir dibe. Hema Mearsheimerî ji qesta negotiye "Binyatdanana dewletê karekê dijwar e". We diyare hêzeke mezin pê divê û ya ku misogerî ya manê dide dewletê her hêz e.
Mearsheimer û rola saziyên navneteweyî di berqerarkirina aştiyê da
Mearsheimer pirsyar dike; gelo saziyên navneteweyî dikarin rolê di kêmkirina metirsî û milmilanêyên tûndûtîj da bigêrin? Paşî ew bandora saziyên navneteweyî li ser reftara dewletan vedikole û dibêje; hema saziyên navneteweyî ji bo berjewendiyên zilhêzan damezrîne. Ew tenê dikarin xizmeta berjewendiyên zilhêzan bikin. Hema ew li asta herî jêrin ku bikarin bandorê li reftarên dewletan bikin. Çi caran karên wan û berjewendiyên zilhêzan bersingê yek nagrin. Ew dibêje; du dewletên diyarkirî tenê di du jîngehan da hevpeymaniyê dikin ew jî; jîngeha siyasî ya navneteweyî û jîngeha aborî ya navneteweyî. Lê xwe di vê hevpeymaniyê jî da, rikeberî di navbera wan da li ser wê heye ka serê jorî ji bo berjewendî yên zêdetir ên kî ji wan e, û kî ji wan dê li ser ya dî zal bibe. Hema ev bi xwe dide diyarkirin ku dewlet bi xwe bandorê li reftarên yek dikin û pergala navneteweyî şêlûbêl e. ew dibêje, birastî ev wîneyê pergala navneteweyî ya ku ez nîşan didim wîneyekê ne delal e û xwezî min karîba ku çîrokeke geşbîntir ji bo paşerojê vebihanda lê mixabin ev rastî ye.
Mearsheimer û sê sitratîjiyetên bi destxistina hêza pêdivî ji bo serdestbûnê
Mearsheimer li wê bawerê ye ku; heta dewletek wê hêza pêdivî ya ku têra serdestûnê bike bidest bixe, dibê van sê sitratîjyetan bigre ber xwe:
Moydans
Moydans, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Realîzma êrîşber
Rewşa niha û dewletên zilhêz
Realîzma bergirîkar li wê bawerê ye ku dewletên zilhêz wisa dizanin rewşa heyî di berjewendiya wan da ye. Lewma bizava hindê dikin ku wek xwe bimîne, lê Mearsheimer dixwaze vê serrast bike. Tevî ku herdu bîrdozên realîst dibêjin xema dewletan ya herî mezin ewlehiya wan e. Lê li ser rêjeya pêdivî ya hêzê ji bo misogerkirina ewlehiyê nakok in. Bervajî Realîzma bergirîkar ku dibêje dewletên zilhêz yên rewşa niha tenê dixwazin pêgehê xwe di pergala cihanî da bi rêya hevsengiya zal di hêzê da bi parêzin. Lê Mearsheimer dibêje ku dewletên zilhêz daxwaza pitirîn hêzê dikin. Ev jî tê wê wateyê ku armancên şerranî hene.
Mearsheimer dibêje hegemoniya li ser hamî cihanê bi zehmet e. Ji ber ku hevsarkirina desthelatê jiber komên tolveker ku dê peyda bibin ne mimkin e. Baştirîn rewşa hegemonîdariyê ji bo dewleta hegemonîxwaz ewe ku zal bibe li ser herêma derdûra xwe. Ev rewş jî “hevrikiya berdewam ya li ser ewlehiyê, egera rûdana şerr herdem nizîk e” dirist dike. Gava dewletê hegemoniya li ser herêma derdûr bidest xist wê dime dibe dewleta zilhêz ya rewşa heyî.
Şam (herêma dîrokî)
Erdek li kûrtirîn rojavayê Asyayê ye ku li ser herêmên Sûriye, Libnan, Îsraêl, Dewleta Filistînê û hin deverên Urdun û Tirkiye li ser Deryaya Navîn dirêj dibe.
Dîrok
Wekî pêwendiyek bejahî ya di navbera Afrîka û Eurasya de, Levant ji biçûkaniya xwe de ji hêla cihêreng ve hate rûniştandin.