cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Licê
Herêma Lîcê di dîroka kevn de
Licê ji aliyê cî û şaristaniyê ve herêmeke gelek kevn e. Herêmeke stratejîk û çiyayî ye. Şopên mirovên dema şikeftan (neolîtîk) ku 10 hezar berî îro jiyan e li herêma Licê hene. Hîn îro jî mirov li herêmên Biryas, Biriqleyn, Fîs, Hûrê, Sadilkêf, Husênik, Cinezûr, Melê û li derdora gomên Panav û Goma Xicîkan rastî gelek nawis, şikeft û xerabeyan tê. Licî ji şikeftên ku ji kevir hatine kolandin re nawis dibêjin. Li van herêmên ku me navên wan got, kevir wek mal hatine kolandin. Hundirên wan çavî bi çavî ne. Hinek ji wan nawisan du tebeq in û hinek jî di nav hev de xwedî çend beş û ode ne. Xuya ye ku di dema kevir û nêçîrvaniyê de, ev nawis ji aliyê însanan ve hatine kolandin û wek mal bi kar anîne. Ji aliyê dîrokzanan ve hatiye tespîtkirin ku 3.000 berî Mîladê bi navê Sobarî xelkek li herêma jorê Dîclê bi cî bûye. Tê gotin ku Sobarî xelkê herî pêşi ye ku li herêmê bi cî bûye. Piştre navê Hûrî li Sobariyan hatiye kirin. Hûrî ji Zagrosan heta Serhed, Amed, Riha û Sûriyê hukim kirine. Zimanê wan Hînd-Ewropî bûye. Di derheqê Hûriyan de dokumenta nivîskî ev e ku cara pêşî Hûriyan kela (bedena) Amedê çêkirine. Îro jî li ser kevirên kelê yên herî binî bi zimanê Hûrî nivîsên bizmarî hene. Piştre bajêr her ku dest guhartiye, li ser dîwarê Hûriyan dîwarên nû hatine îlawe kirin. Hûrî di herêma Licê de xurt bûne. Navê gundê Hûrê hîn ji wê demê ve maye. Hûrî di nawis û şikeftan de jiyan. Bi zimanê Babîliyan, hûrî navê şikeftê ye. Lê hezar mixabin ku heta niha li herêma Licê li ser van nawis û xerabeyan tu lêkolîneke zanistî nehatiye kirin. Ez weha bawer dikim ku ev nawis bi kêmasî 5.000 berî niha hatine kolandin. Dibe ku ew ji dema Sobarî-Hûriyan ve mabin. Dîsa nêzîkî van gundên bi nawis gelek xerabe hene ku di zemanê berê de ew gund û bajar bûne. Tu kes bi sedemên wêranbûn û cûmbûna wan şaristaniyan nizane. Îhtîmala herî mezin ew e ku bajar û gundên wê demê di erdhejekê de cûm bûne. Tofan û gîtên dijwar bi serê wan re hatine. Dîsa ne dûrî eqil e ku welatên wan di şerên giran û dijwar de hatibin wêran kirin.
Dizec Hosêynbêyg
Dizec Hosêynbêyg gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Licê
Herêma Lîcê di dîroka kevn de
Bajarekî weha xerabe û cûmbûyî li pişt Licêya kevn, li serê çiyayê Şîro jî heye. Licî ji vî bajarê xerabe re bajarê Şîro dibêjin. Tê gotin ku Şîro komûtan û serokê bajêr bûye. Dîsa li gor gotinên gotinbêjan Şîro komûtanê Merwaniyan bûye. Kes nizane çi bi serê Şîro û bajarê wî hatiye. Gelo ji wir hatine û Licê avakirine? Lê li ser hinek kevirên xerabeyên herêmên Licê wek Zarga Fîsê, Biriqleynê nivîsarên dema Asûrî, Roma û Îskenderê Zirqleynî hene. Nivîsarên li ser şikefta Biriqleynê ji aliyê kralên Asûr Tîglatpîleser-ll an û Salmazerê lll an ve hatine nivîsîn. Tîglatpîleser-ll berî Mîladê di navbera salên 930-950î û Salmazerê lll an jî berî Mîladê di navbera salên 840-860î de hukimdarî kirine. Asuriyan ne ji bajarê Licê re lê ji hemû herêma Licê re Şîrîşa gotine.
Piştre dagîrkerên wek Roma, Ecem, Bîzans, Ereb û Tirk hatine herêmê. Lê hezar mixabin wek dîroka Kurdan a giştî dîroka Licê ya nivîskî jî zêde ne diyar û zelal e. Lê tiştek heye ku dîroka Licê ya nivîskî bi ya Entaxê dest pê dike.
Entax
Li herêma Licê wek bajar ciyê herî kevn û dîrokî yek jê jî Entax e. Di dîrokê de navê wê Atax, Ataq û Hetax derbas dibe. Entax îro gundekî Licê ye. Ew dikeve başûrê rojhilatê Licê û bi qasî 15-20 km yî ji Licê dûr e. Ne awayekî dîrokî û zanyarî lê li gor gotinên bav û kalên liciyan, licî ji Entaxê koçkirine û hatine li ciyê Licêya îroyîn bi cî bûne. Ji ber vê yekê jî tukes nizane kîjan sal û dem ji Entaxê hatine û Licê ya îroyîn avakirine. Lê bi awayekî dîrokî û zanyarî nayê zanîn ku dema Entax sancaxa (qezaya) Farqînê bûye, gelo wê demê rewşa Licê çi bûye. Dibe ku Licê wê demê gund be û bi Entaxê ve girêdayî be. Li ser Licê dokumenta herî kevn a nivîskî ya ku li ser camiya Mezin a Licê ye di sala 1540î hatiye nivîsin, e.
Guliyên bijîşkê
Bijîşkî li Kurdistanê di bin sê beşên akademîk ên sereke de têne kom kirin. Bi taybetî neqla gurçik, mejî û kornea de; Neştergeriya Tumora Mejî ya Bê Binîk, Neştergeriya Guhê, Neştergeriya Kêmkirina Zikê û gelek emeliyetên din ên girîng li Nexweşxaneya tibê ya Zanîngeha Dîcleyê ya Amedê tê kirin.
Dhangadhi
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê Dhangadhi 101 970 kes e.
Masal (navçe)
Masal yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Masal e.
Xanîsorê
Xanîsorê, gundekî Omeriya ye ku girêdayî navçeya Mêrdînê Mehsertê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Lierfeld
Lierfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gordon Johndroe
Gordon Johndroe yek ji berdevk û şêwirmendên George W. Bush û konseya ewlekariyê ya neteweyî yê DYAyê ye. Ew herwekî gerînendeyê saziya têkiliyên stratejîk û plansaziyê ya dewletê ye. Dîsa berdevkiya First Lady ya niha Laura Bush jî dike. Wî li zanîngeha University of Texas at Austin perwerde dîtiye û di hilbijartinên sala 2000'î de birêvebiriya karê hilbijartinê ya George W. Bush kiriye.
Weşanxaneya Pencinar
Herweha projeyeke pirtukên zarokan jî ji çîrokên folklorî yên rawilan (fabil) amade kiriye ku ji 100 pirtûkî pêk hatiye.
Besek ji weşanxaneyê çap e.
Qûlltê
Qûlltê, gundekî gundistana Baskî kollesea bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qûlltê 51 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 271 e.
Hevsengiya germahiya cîhanê
Hevsengiya germahiya cîhanê yan jî hevsengiya radyasyona cîhanê, hevsengiya di navbera enerjiya ku Dinya ji Rojê werdigire û enerjiya ku Dinya vedigerîne fezayê û winda dike, hesab dike. Çavkaniyên enerjiyyên piçûktirên wekî germahiya hindurê Erdê têne hesibandin lê ev enerjî li gorî enerjiya rojê jibo cîhanê beşdariyek gelek piçûk e. Hevsengiya radyasyona cîhanê di heman demê de hesab dike ka enerjî çawa di pergala avhewa re derbas dibe. Ji bo ku roj ji herêmên polar zêdetir tropîkên ekvatoriyê germ dike, germahiya rojê yên ku têne wergirtin bi awayekî neyeksan li ser rûyê erdê têne belav kirin. Dema ku enerjî li seranserê gerstêrkê li hevsengiyê digere, ew danûstendinên di pergala avhewa ya Erdê de yan jî ava erdê, qeşa, atmosfer, qalika zinaran û danûstandina di navbera hemî zindiyan de, dimeşîne.
Hevsengiya germahî yan jî hevdengiya radyasyona cîhanê bi gelek faktoran ve girêdayî ye ku di nav wan de faktorên wekî aerosolên atmosferê, gazên serayê, albedoya rûyê gerstêrkê (refleksîtî), ewr, nebat, şêwazên karanîna axê û hwd, hene. Dema ku herikîna enerjiyê ya hatin û derketî di hevsengiyê de bin, Erd di hevsengiya radyasyonê de ye û pergala avhewayê dê bi awayekî bi biryar dibe. Germbûna gerdûnî dema ku erd ji enerjiya ku vedigere fezayê zêdetir enerjiyê ji rojê werdigire pêk tê û dema ku enerjiya ji rojê werdigeri ji vî enerjiyê zêdetir vedigerîne fezayê, sarbûna gerdûnî pêk tê. Gelek cûreyên pîvandin û çavdêrî nişan didin ku ji sala 1970an vir ve bêhevsengiyek germbûnê li cihanê pêk tê. Di vî mijarê de rêjeya germbûna gerdûnî ku ji hêla mirovan ve hatiye çêkirin, bê mînak e.
Dema ku hevdengiya enerjiyê diguhere, berî ku germahiya rûbera gerdûnî ya navîn bi girîngî biguheze derengiyek çêdibe. Ev ji ber bêhêziya germî ya okyanûs, erd û krîyosferê ye. Pîvana rast a van herikandinên enerjiyê û pîvanên hilanînê di nav piraniya modelên avhewa de hewcedariyek e.
Enerjiya ku ji rojê tê (radyasyona pêla kurt)
Tevahiya enerjiya ku di çirkeyekî de li jora atmosfera Dinyayê (TOA) tê wergirtin bi pîvana wattê tê pîvandin. Ji ber ku qada rûberê çar qat ji qada xaçê (cross-sectionalya) qonaxekê ye (yan jî qada çemberekê), herikîna TOA ya gerdûnî û salane ya navîn çaryeka domdariya rojê ye û ji ber vê yekê bi qasî 340 watt (W/m²) per metre çargoşe ye. Ji ber ku vegirtinên enerjiyan li gorî cîh û bi guheztinên rojane, demsalî û salane diguhere, hejmarên hatine diyarkirin hêjmarên navînî yên pir-salane ne ku ji pîvandinên pirjimar ên satelîtê hatine wergirtin.
Ji ~340W/m² germahiya rojê yên ku ji hêla Cîhanê ve têne wergirtin, bi navînî ~77W/m² ji hêla ewr û atmosferê ve vedigerîne fezayê û ~23W/m² li rûxê albedoya belav dibe û ji enerjiya rojê ku beşdarî enerjiya Cîhanê ~240W/m² dimîne. Ji vê rêjeyê re ku ji rojê tê kişandin re radyasyona rojê tê gotin. Ev ji bo albedoya tora navîn a Erdê, ku jê re albedoya Bond (A) jî tê gotin, nirxek bi qasî 0,3 destnîşan dike:
Enerjiya ku dertê fezayê (radyasyona pêla dirêj)
Radyasyona pêla dirêj a derketinê (OLR) bi gelemperî wekî enerjiya ku ji gerstêrkê derdikeve tê pênase kirin ku piraniya radyasyonê di banda infrared de ye. Bi gelemperî, enerjiya rojê ya ku tê veguheztin vediguhezîne celebên cûda yên enerjiya germê. Hinek ji vê enerjiyê wekî OLR rasterast berbi fezayê ve tê şandin lê ya mayî yekem car bi pergala avhewa wekî radyan û bi celebên din ên enerjiya termal re tê veguheztin. Mînak emîsyonên nerasterast piştî veguheztina germê ya ji qatên rûyê gerstêrkê (bejahî û okyanûs) ber bi atmosferê ve ku bi rêya vapotranspirasyon û herikîna germa veşartî yan jî bi pêvajoyên veguhazbar û konveksîyonê çêdibin. Di dawiyê de hemî enerjiya derketinê di forma radyasyona pêlên dirêj de vedigere fezayê.
Veguheztina OLR ku ji rûyê erdê bi atmosfera erdê ya pirtebeqe ve dertê, li gorî qanûna Kirchoff ya radyasyona termal e. Modelek yektebeqe, ravekirinek texmînî ya OLRê çêdike ku germahiyên li rû (Ts=288 Kelvin) û li navîna troposferê (Ta=242 Kelvin) ku nêzîkê nirxên navînî yên çavdêrîkirî ne:
Di vê biwêjê de σ Stefan-Boltzmann a sabît e û ε emîsyona atmosferê temsîl dike. Aerosolan, ewr, dukela avê û gazên serayê bi nirxek navînî ya bi qasî ε=0,78 tevkarî dikin. Hesasiya germahiyê ya bihêz (hêza çaremîn) germahîya daîmî, ji bo parastina balansa nêzîkê ya herikîna enerjiyê ya ku bi guherînên piçûk ên di germahiya bêkêmasî ya gerstêrkê de pêk tê, dibe alîkar.
Çavkaniyên germê yên navxweyî yên erdê û bandorên piçûk ên din
Herikîna germa jeotermal a ji hundirê erdê bi qasî 47 terawat (TW) tê texmîn kirin û bi awayekî wekhev di navbera germa radyojenîk û germa ku ji çêbûna Cîhanê ve maye, dabeş dibe. Ev bi herikîna navînî ya 0,087W/m² re ku ji hêla 173,000 TW radyasyona rojê ve biçûk dibe û tenê %0,027 ji temamiya tevaya enerjiya Erdê ya li ser rûyê erdê temsîl dike.
Hilberîna enerjiyê ya mirovî ji bo tevahiya sala 2019an bi texmînî 160.000 TW-Seetê kêmtir e. Ev bi herikîna germa domdar a navînî ya bi qasî 18 TW ye, wekhev tê. Bi vî re, bikaranîn enerjiyê bi lez mezin dibe û hilberîna enerjiyê ya bi sotemeniyên fosîl jî zêdebûnek di gazên serayê yên atmosferê de çêdike ku dibe sedema bêhevsengiyek zêdeyî 20 qatî di herikîna hatin/derketinê de ku ji radyasyonên rojê derdikevin.
Bandorek girîng a fotosentezê jî heye: nêzîkî 140 TW (yan jî derdora 0,08%) enerjiya bûyerê bi fotosentezê tê girtin ku enerjiyê dide nebatan ku biomassê (biogirse, hilberîna seretayî) hilberînin. Dema ku nebat wekî xwarin yan sotemenî têne bikar anîn, di nav salekê de herikînek wiha ya enerjiya termal derdikeve holê.
Çavkaniyên din ên piçûk ên enerjiyê bi gelemperî di hesaban de têne paşguh kirin ku di nav wan de berhevkirina toza navgerstêrkan û bayê rojê, ronahiya stêran ji xeynî Rojê û radyasyonên germî yên ji fezayê.
Analîza rezerveyê
Bi gotinên herî hêsan, dema ku herikîna hatinê bi herikîna derketinê re wekhev be rezerva enerjiyê ya Erdê hevseng e. Ji ber ku beşek ji enerjiya hatî rasterast tê belavkirin, hevsengî dikare wekî radyasyona rojê (pêlên kurt) yên ku hatine guheztin jî wekî radyasyona pêlên dirêj ên derketinê were destnîşan kirin:
ASR = OLR.
Analîza herikîna navxweyî
Ji bo danasîna hin herikînên hundurîn ên di hundurê budceyê de, wek ku di diyagrama Sankey de tê nîşandan (=340 W/m²), ku însulasyona ku li jora atmosferê hatiye wergirtin 100 yekîne be. Di vê nimûneyê de ku jê re albedoya Erdê tê gotin, li dora 35 yekîneya rasterast paşve vedigerîne fezayê: 27 ji serê ewran, 2 ji deverên berf û qeşayê û 6 ji aliyên din ên atmosferê ve. 65 yekîneyên mayî (ASR=220 W/m²) têne helandin: 14 di nav atmosferê de û 51 li ser rûyê erdê.
51 yekîneyên ku digihêjin rûyê erdê û diherikin, bi awayên cihêreng ên enerjiya erdê vedigerin fezayê: 17 yekîne rasterast di fezayê de radiwestin û 34 yekîne ji hêla atmosferê ve têne vehewandin (19 bi germa veşartî ya vaporîzasyonê, 9 bi veksiyonê û turbulansê û 6 jî wekî infrared ji hêla gazên serayê ve têne kişandin). 48 yekîneyên ku ji hêla atmosferê ve têne kişandin (34 yekîneyên ji enerjiya erdê û 14 ji însulasyonê) paşê di dawiyê de vedigerin fezayê. Ev mînaka asan hinek hûrguliyên mekanîzmayên ku ji nû ve dizivirin, hildigirin û bi vî rengî rê li ber zêdekirina germahiyê li nêzê rûxê digirin, îhmal dike.
Rola bandora serayê
Gazên sereke yên atmosferê (oksîjen û nîtrojen) ji tîrêjên rojê re û ji radyasyona pêlên dirêj ên derketinê (termal/infrasor) jî zelal in. Lêbelê jibo dûkela avê, karbondîoksît, metan û gazên din ên şopê û jibo gelek pêlên cûrbicûrên radyasyonên termal re nezelal in.
Ji ber ku molekulên gaza serayê enerjiya înfraredê ber bi her alî ve belav dike, hinek ji wê ber bi jêr belav dibin û di dawiyê de vedigerin ser rûyê erdê û li wir tê kişandin. Germahiya rûyê erdê di cîh de, bi vî rengî ji ya ku tenê bi germkirina tavê ya rasterast were rêve kirin, zêdetir e. Ev germkirina pêvek bandora serayê ya xwezayî ye. Mîna ku dinya bi betaniyek vegirtî ye ku rê dide radyasyonên frekansa bilind (ronahiya rojê) bikeve hundurê lê rêjeya derketina pêla dirêj a tîrêjên infraredê kêm dike.
Wekî ku ji qada hawîrdora Cîhanê ve tê dîtin, gazên serayê bandorê li belavbûna atmosferê ya gerstêrkê dikin. Guhertinên di pêkhateya atmosferê de dikarin bi vî rengî hevsengiya radyasyonê ya giştî biguhezînin. Mînak, konsantrasyona (zêdebûn) gazên serayê (yan jî bandorek serayê ya pêşketî) dibe sedema kêmbûn û germbûn a OLR û nehevsengiya enerjiyê. Di dawiyê de dema ku rêjeya gazên serayê zêde bibe yan kêm bibe, heya ku hevsengiya ASR=OLR dîsa were bidestxistin, germahî zêde dibe yan jî kêm dibe.
Rezervên hilanîna germê
Çend mêtre jorîn ên okyanûsên Dinyayê ji tevahiya atmosfera wê zêdetir enerjiya termal werdigirin. Mîna gazên atmosferê, avên okyanûsê yên herikîn, enerjiyek pir mezin li ser rûyê gerstêrkê vediguhêzin. Germiya kêm jî di bin şert û mercên ku ji daketin an bilind bûnê hez dikin di kûrahî yên mezin de diçe û derdikeve.
Analîzkirina rêjeya germkirin û sarbûnê
Bi gelemperî ku mirov bêje, huhertinên di hevsengiya herikîna enerjiyê ya Erdê de dikare wekî encamên zordestiyên derve (hem xwezayî û antropogenîk, radyatîf û ne-radyatîf), bersivên pergalê û guherbariya pergala navxweyî were fikirîn. Guhertinên weha di serî de wekî guheztinên berçav ên germahiyê (T), ewr (C), dûkela avê (W), aerosolan (A), şopên gazên serayê (G), refleksa rûbera erd/okyanûs/qeşayê (S) û wekî guheztinên piçûk di insolaton (I) de di nav faktorên din ên gengaz de, dertê holê. Piştre rêjeya germkirin û sarbûna Erdê dikare di demên bijartî de (Δt) wekî guheztina tora enerjiyê (ΔE) ku bi van taybetmendiyan ve girêdayî ye were analîz kirin:
Li vir dema ku germahî zêde dibe ji ber bandora rasterast a bihêz a li ser OLR, term ΔET-nirxa neyînî ye.
Zêdebûna vê dawîyê di şopa gazên serayê de bandorek serayê ya zêde çêdike û bi vî awayî termek zordar a ΔEG erênî çêdike. Berevajiyê vî, teqînek volkanîkî ya mezin (mînak Çiyayê Pinatubo 1991, El Chichón 1982) dikare pêkhateyên ku sulfur tê de hene bişîne atmosfera jorîn. Giraniya zêde yên aerosolên sulfurê yên stratosferîk dibe ku heya çend salan bidome ku tevkariya zordar a neyînî ji ΔEA re derîne holê. Cûreyên din ên emîsyonên aerosolê yên antropogenîk hem tevkariyên erênî hem jî neyînî ji ΔEA çêdikin. Çerxên rojê ji ber çalakiya mirovan ΔEI ji ΔEG yên vê dawiyê piçûktir ΔEG hildiberîne.
Ewr, jibo nîvê albedoya Erdê berpirsiyar in û îfadeyên bi hêz ên guhezbariya navxweyî ya pergala avhewayê ne. Di heman demê de dibe ku ew wekî bi bertekên bi hêz tevbigerin û ger mînakî encama çalakiya tovkirina ewran be, dikarin vî yekê bi zorê bikin. Beşdariyên ji bo ΔEC li gorî herêmê û li gorî celebê ewr re tê guhertin. Pîvandinên ku ji satelaytan bi hev re bi simulasyonên modelan re di hewildana çêtirkirina têgihiştinê û kêmkirina nediyariyê de ye, têne berhev kirin.
Daykemar
Belavbûn
Daykemar li Albanya, Bosniya û Herzegovîna, Bulgaristan, Kroatya, Yewnanistan, Makedonya, Romanya, Serbistan, Montenegro, Tirkiye û Kurdistanê têne dîtin.
Jîngeh
Warên wê yên sirûştî şînahiyên bîşeyan, beravên axî, û bexçe ne. Warên sirûştî yên daykemaran di bin xeter û sehma wendabûnê de ne.
G Unit
G Unit ya G-Unit grûpekî rap di DYA'yê da ye. 50 Cent, Lloyd Banks, Tony Yayo, Young Buck, Ma$e, Mobb Deep, M.O.P., Hot Rod û Spider Loc endamên G Unit'in. DJ'yê wan DJ Whoo Kide.
Dîrok
50 Cent, Tony Yayo, Sha Money XL, Domination û Bang 'Em Smurf (Domination û Bang 'Em Smurf niha Silverback Gorillaz in) koma G Unit li herêma Jamaica li Queens (New York City, NY) di salê 1998 da çêkirin. Piştî demekê Lloyd Banks jî bû endamekî G Unit, ji ber ko wî alîkariya 50 Cent kir wextê yekî gule avêtibûn 50 Cent. Di salê 2005 da Olivia, Mobb Deep, M.O.P. û Ma$e jî ketin G Unit, Spider Loc piştre The Game hat. Berî demekê kesên din jî bûn endamên G Unit: Hot Rod, 40 Glocc, Willy Northpole û Carnegie. Di destpêka salê 2007 Olivia ji G Unit hate derxistin ji ber ko ew "baş karnedikir".
Bi kesên din ra
Pir şerên G Unit hebûn û hene. G Unit bi Nas, Ja Rule, Fat Joe, Jadakiss û P. Diddy ra şerkirîye. Hên jî şer bi endamekî G Unit yê kevin, The Game, ra çêbû.
Di nav hev da
Niha Olivia ji G Unit derketîye. Ew hate qewitandin, çinkî ew hema tewr karnedikir û pir ne bi nav û deng bû. Hên jî şer navberê 50 Cent û Young Buck çêbûbû, çinkî Young Buck dixast xwe bi dijminî G Unit The Game ra bibe heval. Ev mesela 50 Cent qehirandibû û wî di interview'ekê da bi Hot97 ra got, ku ew naxaze niha alîkariya kesekî di G Unit da bike. Lê ev şera piştî çend rojan da xelas bû jî, ji ber ku Young Buck got ku wî nedizanî 50 Cent ê biqhere.
Nav
Destpêkê endam jî nizanîn, ew xetek dikin navberê G û Unit (G-Unit) û loma jî wergî dihate bikaranîn. Niha ew bes G Unit dinivsînin. G Unit kurtenavê Gorilla Unit e.
Silêmanî (bajar)
Silêmanî (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Silemani), bajêrêkî Herêma Kurdistanêye.
Îbrahîm Paşay Baban le 14 yi teşrînî duwemî sallî 1784da şarî Silêmanîy dameziranduwe û paytextî mîrinşînekeyi le qellaçwalanewe gwastuwetewe bo Silêmanî.
Şarî Silêmanî le paş raperînî azarî 1991ewe frawanbûn û pêşkewtinêkî ber çawî be xowe bîniywe û êsta wek yekêk le şare hêmin û xawênekan le 'Êraqî êstada benawbange. Bew hoyewe le zorbeyi parêzgakanî dîkey 'Êraqewe xellkêkî zor rûyan têkrduwe û buwe be penagey ew hawllatîyaney ke le xwaruwî 'Êraq û nawçekanî nawerrastewe rû dekene ew şare.
Silêmanî zanikoyekî gewreyi heye ke be zanikoyi Silêmanî nasirawe. be dûrîyi 60 kîlometir le şarî silêmanîyewe, bendawî dûkan heye ke yekêke le bendawe gewrekanî 'êraq. silêmanî be hawînehewarekanî wekû hawînehewarî eḧmedawa, Serçnar, bendawî Dûkan, sertekî Bemo, Kunemasî, Ezimirr û Qeredaẍ û çendîn hawînehewarî dllrrfênî dîkeş benawbange.
Em şare le rêrrewî damezirandin û peresendin û pêdaçespandinî xoyda le korrî şarstanêtî û pêşrrewîda komellêkî zor le nûser û şa'îrî başî bo mêjû hêşitotewe. Lewane (Nalî, Meḧwî, Pîremêrd, Goran, Mewlana Xalîdî Neqşbendî, Salm, Kurdî, Emîn Zekî Beg, Fayeq Bêkes, Zêwer, Tofîq Wehbî, Welî Dêwane, Kak Eḧmedî Şêx, htd) û sedan nûser û şa'îrî tirîş.
Mêjû
Şarî silêmanî le 14 yi tşrînî duwemî sallî 1784 lelayen îbrahîm paşayi baban ewe awedanikrawetewe. îbrahîm paşa baban şarekeyi be nawî bawkîyewe, silêman paşa, nawnawe. silêmanî cgeleweyi debête paytextî mîrinşînî baban, leheman katda debête mellbendêkî bazirganî û roşnbîrî nawçeke. şêwezarî soranî le nawçekeda pere destênê û debête zimanî xwêndin û nûsîn. paş rûxanî mîrinşînî baban lesallî 1851 we lenawçûnî dewlletî 'usmanî le cengî cîhanîyi yekem, şarî silêmanî dexirête ser komarî 'êraqî emirro. le sallî 1922 ta 1924 şarî silêmanî paytextî dewlletekeyi melîk meḧmûd buwe.
Şarî silêmanî cge leweyi lanikeyi roşnbîr û têkoşeran buwe, mellbendî hellgîrsanî çendan şorrş û raperrînîş buwe le mêjuwî kurdistanda.
Bepêyi rojnameyi jîn le sallî 1955 panî ruwî şarî silêmanî 20 mîliyon û 250 hezar metire û jmareyi danîşitwanî degate 60 hezar kes û nzîkeyi 7 hezar xanuwî tiyadaye. le şeş gerrekî serekî pêkhatuwe ewanîş kanî askan, goyje, mellkendî, serşeqam, çwarbax, dergezên gerrekî cûlekanî caranîş ke êsta xirawete ser gerrekî serşeqam.
Babanîyekan û silêmanî
ber leweyi binemalleyi babanîyekan bîr le drustkrdinî şarî silêmanî bikenewe, îmaretekeyan le nawçeyi qellaçwalan bû, legell berfrawan bûnî îmareteke, cmucullî awedanikrdinewe û binyatinanî şarstanî le nawçekeda destî pêkrd, le serdemî fermanrrewayî babanda milmilanê û tundutîjîyi le nêwan farsekan û 'usmanîyekanda hebû, şwênî cugrafiyaî qellaçwalanîş leber nzîkî le sinûrî êranewe, şwênêk bû bibwe metirsî şerr û pêkdadanî nêwan leşkrî fars û 'usmanîyekan boye heryeke le (nadr şa û sulltan meḧmudî yekem) le hewllî eweda bûn îmaretî baban be layi xoyanda rabikêşn, kêşmekêşî nawxoyş le nêw binemalleyi babanîyekan û îmarete kurdîyekanda bo kursî û desellat ewendeyi dîke metirsî leser nawçeke drust krdbû, emeş wayi krd meḧmud paşayi baban sallî (1781)î zayinî bîrî lewe krdewe nawendî berrêwebrdinî siyasî le qellaçwalanewe bigwêzêtewe bo şwênêkî tir, boye serayi ḧkumetî le nzîk gundî mellkendî drustkrd, dwatir îbrahîm paşayi baban le sallî (1783)da fermanrrewayî îmaretekeyi grte esto û destîkrd be drustkrdinî şarî silêmanî ta le sallî (1784)da le drustkrdinî şarî silêmanî kotayî hat, le heman sallda babanîyekan paytextî îmaretekeyan gwastewe silêmanî.
le sallinameyi (1955)î silêmanîda ke le (rrojnameyi jîn) da billawkrawetewe hatuwe: îbrahîm paşayi baban xoyi ḧukmdarî şarî qellaçwalan buwe, leber naxoşî û tengîyi şwêneke û le tirsî hêrşî dujmin betaybetî le nadr şayi ḧukmdarî êran ke gelê car wîstuyetî hellmet berête serî destibeserî bikat, be naçarî şar û şwênî hellsurranî karubarî wllatekeyi gwastewe em şwêne ke êsta şarî silêmanîye.
Berderkî sera
Mîrekanî baban legell drustkrdinî şarî silêmanî cêgeyekiyan terxan krduwe bo baregayi berrêwebrdinî deselatekeyan nasirawe be sera. pêdeçêt bîrkrdinewe le drustkrdinî em seraye le encamî ewewe hatibêt dwayi damezirandinî ḧkumetî dewlletî melîkinşînî bo pêgeyi îdareyi fermangekanî liywayi silêmanî ew kate amadekrabêt. em seraye le sallî 1926–1928 lenaw senterî şarî silêmanî drustkrawe ke pêkhatuwe le dû nhom û 43 jûr, çendîn car karî çaksazîyi tiyada krawe bo sûdwergirtin le nîşitecêbûn û berrêwberayetîyi fermangekanî şar. paşan terxan krawe bo pêgeyi îdarîyi polîs û qaymqamiyet êsta lelayen parêzgayi silêmanî û berrêwberayetîyi şwênewarî silêmanî bo gerraneweyi şêwaze resenekeyi nojen krawetewe bo mozexaneyekî mêjûîyi û siyasî û neteweyî şarî silêmanî û şanaziyekanî rabrduwî em şareyi têda deparêzêt.
Cugrafiya
şarî silêmanî dekewête nêwan hêllî panî (34 – 36) ple leser hêllî kemer û hêllî drêjî (45 – 46) ple le rojhellatî hêllî grînwîcî goyi zewîyewe, wate dekewête başûrî rojawayi kîşwerî asiya û rojhellatî kurdistanî başûrewe. silêmanî le bakûrî rojhellatewe be zncîre şaxî ezimirr (1700m), goyje (1525m) û qeywan dewre drawe, le başûrîşewe be çiyayi beranan (1373m) û le rojhellatîşewe deşitî şarezûr destpêdekat ke drêjîyekeyi 45 km û panîyekeyi 15 km. le rojawaşewe şaxî taslluce gemaroyi dawe. şarî silêmanî 853m le astî ruwî deryawe berize û awu hewakeyi be deryayi nawerrastewe karîgere û le zstanda sard û baranawîye û hawînîşî wşk û germ û bêbarane, ciyawazîyekî zorîş le nêwan plekanî germayi şew roj û werizekanî sallîda bedî dekrêt.
Av û hewa
aw û hewaî nawçeyi silêmanî be zorî le aw û hewayi nawçeyi deryayi nawerrast eçêt teniya nawçekanî çemçemall û deşitî kelaryan lêderçêt. pleyi germayi hawîn egate (39) pleyi sedî û eger berew xorawa bibîtewe ta (24)nzim ebêtewe. eme be şêweyekî gşitîye bellam hendêk sall beriztirîn pleyi germa le hawîn da sinûrî (45) pleyi sedîş ebezênêt. bayi le her çwarlawe bo dêt. caran le dwanze mangî sallda heşit mang baranî tiya debarî bellam êsta wek beşêk le diyardeyi germ bûnî zewî mawe û rêjeyi baran barînî tiya kem botewe. têkrrayi gşitî baran barîn le sallêkda le nêwan (400-ـ600milm). bêguman le nawçe şaxawîyekanî parêzgayi silêmanîda egate 1000 milm û hendêkcar ziyatirîş.
şarî silêmanî 853m le deryawe berize. her le naw şarî silêmanî da berizî û nzimî û grdollkeyi zor hen (heware berize, grdî 'elî nacî grdî gerrekî endaziyaran, grdî serçnar we grdekanî tir) emane be şwênî beriz daenrên bellam silêmanî kon wek degerizên û çwarbax û kanêskan û serçnar û serşeqam ta berew xware bêtewe her dû çemî tancero û qliyasan nmûneyi nawçe nzimekanî silêmanîn. ciyawazî nêwan lutkeyi goyje û dewruberî çemî qliyasan 878m ebêt. wate goyje nzîkeyi 1 km le başûrî silêmanîyewe beriztire ke eme ciyawazîyekî zore û gelêk kar ekate ser aw û hewa û peydabûnî reşeba. aw û hewayi şarî silêmanî pleyi germa le hawînî 1820da wek geşitiyarî benawbang (mîster rîç) le dwayi niywerroda grtuyetî le rojî 17î temuzda (35) pleyi sedî buwe, bêguman êsta aw û hewakeyi germtire û xoyi eda le 45 pleyi sedî. le zstanda le bekrecoyi nzîk silêmanî têkrra (3, 5) pleyi sedîye. bellam le nawçe şaxawîyekan be taybet dwayi befrbarîn û le çleyi zstan da çend pleyek dête jêr sfrewe.
tewjmî pallepestoyi hewa û pleyi germa pêçewaneyi yektirin. wate heta pleyi germî beriztir bêtewe (ba) yaxud (hewa) ekşê û boşayî tiya peyda ebêt û qursayi kem ebêtewe, bewe tewjmeke kem ebêtewe boye germa karîgertirîn şite leser palle pestoyi hewa her emeşe wayi krdwe silêmanî be şarî reşeba binasirêt. hewayi silêmanî (şêdar) nîye çunike dûre lederyawe.
Bazar û qeyserîyekanî şar
hendê kar û pîşe wek asingerî, collayî, mutabiçiyetî, çerxî mû rstin, xerrek, kargeçêtî, wetiraqçî, çexmaxisazî, şîrgerî, msgerî, xumçêtî, zîn û kopan heye ke her le zuwewe le şarî silêmanîda krawe û giringîyan pê drawe.
le drustibûnî silêmanîyewe berderkî sera û dewruberî nawendî şarî silêmanî buwe, boye dukan û bazarr ziyatir ew naweyi grtotewe mêcerson le geşitekeyda bo nawçeyi silêmanî le sallî 1908 basî xanî 'ecem û xanî ẍefûr aẍa û qeyserî wesman paşa û qeyserî neqîb ekat, wate le pêş hatinî mêcersonewe em xan û qeyserîyane le silêmanî hebûn, êsta teniya qeyserî neqîb wek xoyi mawe bellam xan û qeyserîyekanî tir nemawn û şwênekaniyan êsta dukan û bazarre, le dwayi emanewe ke silêmanî frawan buwe û şeqamî tiya drustkrawe le ser şeqame serekîyekan û senterî şar û gerrekekanda be sedeha dukan û bazarrî tiyada drustkrawe. xan û qeyserîyekanî silêmanî le seretayi sedeyi rabrdûda emane bûn:
çayxaneyi şe'b
çayxaneyi şe'b her le seretawe mellbendî kobunewe û ḧewaneweyi xwêndewaran û hunermendan û nûseran buwe. seretayi drustibûnî çayxaneyi şe'b egerêtewe bo sallanî penca û westa şerîfî çayçî serperşitî krduwe. 'umer şerîf xawenî çayxaneyi şe'b le bareyi seretayi drustibûnî çayxaneyi şe'bewe bem core dwa: le seretada westa şerîfî bawkm çayçî desgêr buwe paşan bîrî le dananî çayxaneyek krduwe û nawî nawe çayxaneyi şe'b sebaret beweyi ke bo çayxaneke nawî şe'bî lênrawe westa 'umer wtî: le sallanî zûda bînake utêlêk buwe nawî şe'b buwe her boye em naweş le çayxaneke nra.
Awistralya
Awistralya, Ostralya welat û parzemînek e dikeve başûrê rojavayê cîhanê. Ev erdzemîna cîhanê di nava okyanûsan de ye. û bejahiya wê para bêhtir giravek e.
Silêmanî (bajar)
Sîtî sînema
sîtî sînema le sallî 2008 le şarî silêmanî drûstkra ke take sînemaî modêrine le 'êraqda. lem sînemaye nwêtirîn fîlmekanî cîhan pexş dekrên ke ewanîş fîlmekanî (boks ofîs)n ke pêkdên le nwêtirîn 10 fîlmî holliyûd.
Mozexaneyi silêmanî
Mozexaneyi sIlêmanî le (14î temmuzî 1961) damezirawe sereta le xanûyekî biçûkî gerrekî şorrşda bû, le sallî 1980 gwastirayewe bo em bînayeyi êstay.
Awistralya
Awistralya grava herî mezin a cîhanê û erdzemîna herî biçûk a cîhanê ye. Piştî Rûsya, Kanada, DYA, Çîn û Brezîl şeşemîn dewlete herî mezin a cîhanê ye. Xwediyê kevn ên axa Awistralyayê aborjîn in û nêzîkî 100.000 sal in ku li vir dijîn. Bajarê herî navdar ê Awistralyayê Sîdney e.
Silêmanî (bajar)
Mozexaneyi silêmanî
Yekem berrêweberî mozexaneyi silêmanî xwalêxoşbû (rrefîq fetḧulla) bû. mozexaneyi silêmanî parçe asewarî serdeme ciyawazekanî kurdistan û mîsopotamiya lexo degrêt. leser astî 'êraqda be duwem mozexane dadenrêt.
Ramada silêmanî
Ramada silêmanî 840 hemîn hotêlî ew grupeye - ke çendîn bwarî geşitiyarî le xo degrêt - 71 jûrî têdaye ke 12 yan swîtin û yekêkîşiyan bo ((VIP)) ye herweha melewange û fîtinês û sawna û ḧemam turkî û jûrî hellm û jûrî seholl û şêlan û kafê û mînî barr û rîstorant û parkî otomîl le xo degrêt.
Dare sûtaweke
Daresûtaweke bew gorrepane dewtirêt ke dekewête nawcergeyi şarî silêmanî û le seru mzgewtî gewrewe dest pêdekat ta şeqamî qenat, cge leweyi şwênî westanî pasî çend hêllêke le şarekeda û çendîn pîşewerî îşî dest û konefroşî têda kobwetewe. herçende le êstada be hîç şêweyek (dar) lew meydaneda nafroşrêt, bellam her be nawe konekeyewe benawbange û nasirawe, tenanet le pêşî pasekan nusirawe (dare sûtaweke).
Mêjuwî şwêneke
hawllatiyanî dêrînî şarî silêmanî le gêrraneweyi mêjuwî ew meydaneda, bas lewe deken ke ew şwêne deşitayî buwe û le nawcergeyi şarewe dûr buwe û dwatir krawete bax û dwayi ewe bwe be meydanî froşitinî dar. azad mḧemmed (54 sall), dukandarêkî naw dare sûtawekeye, bas lewe dekat ke ta seretayi sallî şestekan daresutaweke (deşit) bwe û hîçî têda nebuwe, dwatir piyawêk ew şwêneyi krdwe be bax û le karêzî mecîdbegewe awî bo dehêna ta kotayî sallî şestekan ke baxeke nema û komellîk dar froş hatine cêgake.
azad wek xoyi dellêt malliyan lew nawçeye bwe û wtî: «darekan le şarbajêrewe beserpşitî ajellewe dehênran û le meydaneke beşêweyi mezad defroşran û her darêkî be 10 fls mezad dekra».
Şarî roşnbîrî
Şarî silêmanî be rayi hendêk le xellkî kurdistan be şarî roşnbîrî denasirêt. ewan wa dezanin ke ew berfrawanîyeş bo dewrî baban û damezirandinî şar û maweyekîş le sallanî dewlletî 'usmanî degerrêtewe, ke hemû mela û zanakan şa'îr û nûser bûn û rollî mzgewt û ḧucreş kem nebuwe lew bwareda, sê kuçkeyi baban, nalî û salm û kurdî qutabḧaneyi şî'rî baban drûstdeken û eger ew qutabixaneye le ruwî nawerrokewe gelêk dîmenî le edebiyatî emirroyi kurdîda nemabêt, ewa formî edebiyatî kurdî emirro ewa her berpêşçûnî formî ew edebeye, ew zareyi pêyi denûsirêt her ew zareye, zorbeyi gewrenûseranî ew serdeme wek: nalî, salm, kurdî, mewlana xalîd, mela 'ebidulllayi bêtuşî, şêx marfî nodêy, seyd eḧmedî neqîb, şêx ḧsênî qazî, ḧacî mela eḧmedî dêlêje, mḧemmed feyzî zehawî, cemîl sdqî zehawî, mela sallḧî ḧerîq, sallḧ efendî ahî, tayer begî caf, welî dêwane, 'elî berdeşanî, zêwer mela 'ebidullla, eḧmed muxtar caf, mela 'ezîzî muftî, pîremêrd, bêxud, cemal 'îrfan û çendîn nûser û şa'îrî dwayi sallî pencakan bûn be beşêkî grîng le edebî kurdî hawçerx le kurdistanda. herçend hendêk lemane le nêwyekda behoyi tesewfewe nakokiyan le nêwanda hebuwe ke diyartirîniyan şêx marfî nodê ke buwe dujminî sersextî mewlana xalîd. ledwayi raperrînî beharî sallî 1991 çend hunermendî benawbangî tir le silêmanî hellkewtin ke rolliyan bwe le şepolî nwêyi edebî kurdîda, lewane: merywan wriya qan', bextiyar 'elî, berizan hestiyar, goran babe 'elî, ziminako burhan qan', mḧemmed mukrî, qubadî celî zade û çend nawêkî tir. em bware berfrawane êstaşî legellda bêt silêmanî têyda pêşenge û hemîşe ew nûser û şa'îrane rollî berçawyan le bzutineweyi kurdayetîşda hebuwe û bûnete dayinemoyi şorrşekan, yekêkî tir le ew şitaneyi ke silêmanî be şarî roşnbîrî nasandwe eweye ke yekem çapxane ke le kurdistan kewtibêtekar le silêmanî bwe, yekem rrojnameyi kurdî le kurdistan derçûbêt her lesilêmanî buwe.
Medya û rojnamegerî
le silêmanîda deyan dezgayi çap û billawkrdineweyi têdaye û çendîn rrojname û govarî lêwe derdeçêt û jmareyekî zorîş rradiyo û televîziyon û setelaytî têda pexş dekrê, lem şareda çendîn grûpî şano û mosîqa û nîgarkêş û hunermendî şêwekar heye û cge le zanikoyi emirîkî û zanikoyi silêmanî çend zaniko û peymanga û qutabixaneyi biyanî têdaye. em şare prre le hollî çalakî û berdewam berinameyi hemecorî hunerî û roşnbîrî têdaye. çendîn gerrîdeyi berîtanî û biyanî le ktêb û bîreweryekaniyanda amajeyan be zîndwêtî em şaredawe û be şarî cwanî û xoşewîstî nasirawe. lem şareda jnan rollî diyar û berçawyan heye le dam wdezga û damezirawekanda be taybetî le rêkxirawekanî komellgeyi medenîda. azadî raderbirrîn û zîndwêtî karucule lem şareda sîma û xesllet û pênaseyi silêmaniye. silêmanî leser astî 'êraq behoyi şwênî cugrafiyewe, bepak û xawêntirîn şar nasirawe.
Zanikoyi silêmanî
Zanikoyi silêmanî bo yekemcar lesallî 1968 damezira, kampbî serekî zaniko ekewête şarî silêmanî yewe le herêmî kurdistan. le seretada tenha sê kolêj hebûn, bellam sallanî duwatir jmareyi kolêjekan beşêweyekî berçaw ziyadî krd le encamî dawakarîyiyekî zor bo xwêndinî balla le herêmî kurdistan.
Lesallî 1981 rjêmî faşîstî 'êraq em damezirawe ekadîmîyeyi ragwast bo şarî hewlêr we nawekeşî gorrdra bo «zanikoyi sellaḧedîn». lesallî 1992 carêkî tir zanikoyi silêmanî damezirêndrayewe leencamî hewll û koşşî zorî roşnbîran û zanistxwazanî kurd û xellkî dllsozî şarî silêmanî û zaniko carêkî tir krayewe le rêkewtî 14î tşrînî yekemî 1992.
Emirro zanikoyi silêmanî 25 kolêjî heye ke têyda xwêndkaran birrwanameyi bekaloriyos bedest ehênin le çendîn bwarî ciyaciyada.
Zanikoyi emirîkî le êraq - Silêmanî
Zanikoyi emirîkî le 'êraq – silêmanî (be înglîzî: The American Universitiyi of Iraq – Sulaimani) zanikoyekî ehlîyi qazanc newîste ke xwêndinêkî frawanî hunere lîbralliyekan leser şêwazî emirîkî pêşkeş dekat bo hemû xwêndkare şaystekan bê gwêdane întîma û bineçeyan.
Zanikoyi emirîkî 'êraq, silêmanî ke dekewête silêmaniyewe û le sallî 2006 lelayen encumenî emîndaranekeyewe destî pêkrd û le tşrînî yekemî 2007 da dergakanî walla krd. zanikoyi emirîkî 'êraq, silêmanî çwar bwarî psporrî zanikoyî û yek programî masterî berrêwebrdinî kar û korse îbiglîziyekan û pîşeyiyekan le rêyi peymangayi geşepêdanî pîşeyiyewe pêşkeş dekat. herweha zanikoke programêkî zimanî înglîzî berdewamî heye bo xwêndkare wergîrawekan ke pêwîstiyan be rahênanî ziyatir heye le înglîzî da pêş destpêkrdinî korse ekadîmiyekan.
Amarî danîşituwan
Mîster rîç ke sallî 1820 hatote silêmanî wata (26)sall paş drustkrdinî şareke, jmareyi danîşitwanî be de hezar kes xemillandwe dwayi ewe ellêt: silêmanî (2000) mallî îslam. (130) malle culeke (9) mallî diyanî kldanî, 5mallî ermenî tiya buwe, koyi mallekan ekate (2144). eger hermallêk be pênc kes dabinêyin ekate (10720) kes..
Xelî silêmanî be zaraweyi babanî le zimanî kurdî qse deken. zaraweyi mukriyanî zaraweyeke ke le nawçekanî pîranşar û mehabad (mukriyan) le kurdistanî rojhellat da qseyi pê dekrê.
Danîşitwan le sallî 1998
Sallî 1998 şarî silêmanî begwêreyi sallinameyi ew salle bem core buwe:
Seyrangayi serçnar
Serçnar yekêke le gerrekekanî şarî silêmanî, dekewête rojawayi şar. caran behoyi lawazî kereseyi hatuçowe û kemî danîşitwanî şar, serçnar ciyabû le beşekanî tirî silêmanî û dezanra lekwêwe bo kwê destpêk û kotayiyetî, emirroke serçnar têkell buwe û ledewriya çendîn gerrekî tir drust bûn wek: şehîdanî serçnar, grdî serçnar,.. htd. we herweha serçnar beyekêk le hawînehewarekanî 'êraq dejmêrdrêt behoyi bûnî awî hellqullawî jêr grd û berizayiyekanî. zor le mêje serçnar utêl û şwênî ḧewaneweyi lêdrust krawe bo geşitiyaran. şwênêkî fênik û xem rewên buwe bo xellkî silêmanî û dewruberî, ke takû emirroş kotayî heftan xellkanêkî zor ruwî lêdeken bo seyran. serçnar çendcarêk nojenikrawetewe û sîmayi naw seyrangakanî destkarîyi krawn û xoşkrawe.
Hawîne hewarî dukan
Bendawî dukan le xor awayi şarî silêmanî be dûrî [70] km û leser zêyi biçûk drust krawe, ke brîtî ye le deryaçeyekî mezn û birrî [6٫8 mîliyard m3] aw gl dedatewe, em deryaçeye bote nawçeyekî geşitiyarî serinc rakêş û geşitiyaran le zor nawçewe ruwî tê deken, otêlêkî gewreyi be nawî [mîrall] û komellêk kabîneyi coraw corî lê binyad nrawe, geşitiyaran le her çwar werizî sall geşitî bo deken.
Baxî gşitî
Baxçeyi gşitî le konda nebuwe. ta serdemî eḧmed paşayi baban ke ḧakmî silêmanî buwe çwar baxî drustkrd, êsta ew çwarbaxe bûn be gerrekêk le gerrekekanî silêmanî. ca leber eweyi awî silêmanî zor buwe û prr buwe le kanî û karêz cge le awî şiywekan û zêrabekan ke berew xwar bûnetewe, emane hemû sûdiyan lê wergîrawe bo bax drustkrdin.
Şarewanî silêmanî lem sallaneyi dwayiyeda fermangeyi baxçekanî betaybet pêk hêna bo drustkrdinî baxçe le nawşara. ew fermangeyeş jmareyekî zorî baxçeyi drust krdwe serperşitiyan ekat le jûr hemûyanewe parkî azadî ke lewew pêş leşkrgayi ḧukmet bû (ḧamîye) bû. ekewête beşî jûruwî şar. jmareyekî zorî tir baxçeyi biçûk hen le naw şareke ke hemû razawe û cwan û rêk û pêkin hendêkiyan be nawî ew kesaneyi biyanî û xoyiyewe nawnrawnike xizimetiyan pêşkeş krduwe. wek (baxçeyi uliv palma) serek wezîranî swîd ke bedestî naḧez şehîd kra û baxçeyi cewahrî ke be nawî şa'îrî gewreyi 'ereb mḧemmed mehdî elcewahîrî dostî dêrînî kurd û baxçeyi fereydun 'lî emîn û gelêkî tir.
Spor
Le pêş damezirandinî yaneyi werizşî silêmanî le seretayi sallî 1956 le zorbeyi gerrekekanda tîpî ehlî (mîllî) hebuwe. yarîgayekî topî pê ke be çîmenî sewz û ptir le (20, 000) bîst hezar kes degrêt, leser tazetirîn şêwe nwê krawetewe leser bûdceyi ḧkumetî herêmî kurdistan, we êsta be kobûneweyi hemû yarîgakan le çwarçêweyi (mel'ebeke) da nawnrawe «komellgayi yaneyi werizşî silêmanî» le gerrekî çwar bax.
Yaneyi werizşî silêmanî yaneyekî topî pêyi pîşegerî 'êraqiye. le sallî 1956da damezirawe, yaneke le xulî bijardeyi 'êraq yarî dekat.
Kesaytîyekanî şarî silêmanî
eweş çendîn kesayetî diyarî tir ke twaniyuyane dengî xoyan bigeyenin be wllatanî drawsê..!
Şarî silêmanî le rêrrewî damezirandin û peresendin û pêda çespandinî xoyda le korrî şarstanêtî û pêşrrewîda komellêkî zor le nûser û şa'îrî başî bo mêjû hêşitotewe. bo serdemî baban û damezirandinî şar û maweyekîş le sallanî dewlletî 'usmanî hemû mela û zanakan şa'îr û nûser bûn yan hemû şa'îr û nûserekan mela û zana bûn. bo paş ew serdemeş mzgewt le bexşînî şa'îr û nûser nekewt û qutabixaneyi tazeş gelêk bilîmetî bexşî û mellbendêkî weku zanistî waykrd ke zor le nexwêndewaran biçne rîzî şa'îran.
Lipu, Guangxi
Lipu, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Guangxiyê de cih digire.
Zimanê slovenî
Zimanê slovenî yek ji Zimanên slavî yên başûr e ku ji aliyê nêzîkî 2.5 milyon kesan ve tên axaftin û piraniya wan li Slovenya dijîn. Slovenî zimanê zikmakî yê 1.85 milyon kesa ye û yek ji 23 zimanên fermî yên Yekîtiya Ewropayê ye.
Lipu, Guangxi
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 374.169 kesî
Villars, Eure-et-Loir
Villars, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Damn Small Linux
Damn Small Linux (DSL) dîstrîbusyoneke gelek biçûk a Linux e.
Çemkurik, Zaxo
Çemkurik, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Suvmesra (navçe)
Suvmesra yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Suvmesra e.
Hilbijartina Serokomariya Tirkiyê ya sala 2014an
Hilbijartina serokomariya Tirkiyê ya sala 2014an di 10ê tebaxa 2014an de ji bo hilbijartina 12emîn serokomarê Tirkiyê. Ev cara yekem bû ku bi HDPê partiyeke alîgirê kurdan namzedê xwe Selehattin Demirtaş destnîşan kir ku %9.76 dengan bidest xist. Di encama hilbijartinê de serokwezîr Recep Tayyîp Erdogan di tûra ewil de bi piraniya mutleq a dengan hat hilbijartin.
Hilbijartin di çarçoveya reformên ku di encama referanduma destûrî ya 2007an de pêk hat, ku cara ewil dengdana rasterast a neteweyî destnîşan kir, ne ji hilbijartina endamên parlamentoyê. Zêdetirî 55 milyon kes hem li Tirkiyê hem jî li derve xwediyê mafê dengdanê bûn.
Tarnow, Almanya
Tarnow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Harûn Reşîd
Harûn Reşîd (bû 763 li Rey; mir 809 li Tus) yek ji xelîfe û kargerên Ebasiyan bû û navbera 786an de heta 809 xelifetî kirî bû. Harun zarokiya xwe li bajarê Belh derbaz kir û di zarokiya xwe de bandora mezin ji Barmakiyan dît.
Harûn Reşîd zarokê El Mehdî û gorî rîwayatan jî birayê Behl ûl Danan bû. Di dema wî de Ebasiyan di aborî çendayî û peşarî dema xweya herî rind dîtî bû. Di wan deman de bi siya wan wezîrên ji malbata Barmakiyan xelifetîye peşarî gelek dihat karger kirin. Harûn Reşîd hîn ku 13 salî bû, bû xelîfe. Pê bû xelîfe re wî di 796an de Reqa kira paytext û kargera xwe bira wê der e.
Di dema xelîfe Harûn de nêzî bi tunî Anatoliya, Kîpros hat dagir kirin. Lê li Afrîka, Maxrêb jî hin dewletên serbixwe hatin ava kirin. Di sefereke de artêşên misilmanan heta Üsküdarê hembera Konstantinopolis hatî bûn. Lê ji bo împaratorbanûya Bîzans her sal dayîn dana Ebasiyan pejirand, artêşa misilmanan şunda vegeriye Bexda.
Bender Enzelî (navçe)
Bender Enzelî yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Bender Enzelî e.
Harûn Reşîd
Harûn Reşîd di 809an de demê ku hembera Xaricîyan de di sefereke de bû jîyana xwe ji dest da. Wî di 802an virde xelifetî navbera lawên xwe El-Emîn û El-Ma'mun de parva kirî bû.
Di dema xelîfe de klasîka Hezar û yek şev hat nivisandin bû.
Demîrqapo
Demîrqapo yan Demîrqapû yan jî Demîrqapî (bi erebî navê wê kirine Bab al-Hadid), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.
Marduk
Marduk, (bi zimanê akadî: AMAR.UTU, îbrî ya tewratê: Merodach, yewnanî: Mardochaios), bi vê rengê vegerî ji kêvalbarên sumerî hatiye kirin. Lê Marduk, di kurdiya deme de bi navê "mardok" Piştre, tê gotin ku wê navê Marduk, bi ber "Mazda" guharinî bike. Li gorî hin gotinna, weke "yazda" jî ku tê gotin bûya.
Springfield
Springfield paytexta federedewleta DYAyê Illinois e.
Di 1818î de bingeha bajêr hatiye avêtin û di sala 1837î de bûye paytextê Illinoisê.
Marduk
Mardûk, xwûdayê Sûmerîyan bûya. Di destûrên Hamurabî bixwe de jî, li gorî vê nirxê ew tê ser ziman. Ku weke destana babilîyan jî tê ser ziman Destana Babîiliyan ya Afirandinê de, Enûma Eliş, weke xwûdayê mazin derdikeve li pêş. Enûna-elîş jî, xwûdaya çêkirin, bereket û dayin û afirandinê ya. Sûmerîyan, baweriya, bi pirranî, bi Mardûk haniya. Ji ber vê yekê, tê gotin ku Mardûk, weke "yek-xwûdayê pêşî" jî ya. Misre kevn, çand Aton û Amon ji wê digirin û yek-xwûdatiyê bi wan di nava xwe de pêş dixin. Lê Mardûk, xwûdayekî mezopotamyayî bû. Baweriya li wî, li ber Diclê û Firatê di nava pirranîyan de hebû. Hemû xwûdanên din ên ku hebûn jî, di bin wî de cih digirtin. Mardûk, weke xwûdanê rojê ya. Baweriya li rojê, di Mazda yanî ku piştre bi navê Ahûra mazda jî tê zanîn de heya.
Mardûk, hemû hêz diparêzê, Ti hêz li ser ya wî re nîn a. ew kifşkar a. Jiyan, li gorî fikirkirina li gorî wî, hatiye kifşkirin û ser ziman.
Dîdêban, Merend
Dîdêban gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Marduk
Li ser Mardûk, du nerîn û çavkaniyên ku bi hev re di nakokiyên de hene. Yek, ew a ku di deme pêşî ya Sumerîyan de, Mardûk, weke xwûdayê, baş û mazin û sereke tê ser ziman. Lê di deme duyemin ya sûmerîyan de, bi ne başiya wî re tê ser ziman û tevsîra şaytan li ser wî re tê kirin. Ev jî, hin dîroknas, bi şerên Babilîyan ên di deme sumerîyan de bi bajar-welatên sumerîyan ve girêdidin. Lê li ser vê jî, zêde zanîn bidest ne ketina. Ev xal, di nekifşiyê de dimêne.
Ku mirov, li wê rewşa Mardûk, dinerê, Melekê Tawis yên kurdên Êzîdî tê bîra mirov. Di serdemên xwe yên dawiyê de, Tawusê Melek, di islamîyetê de, hatiye xwestin ku bi tefsiya şaytên were tefsîrkirin. Binketina Mardûk, wê têne berbîra mirov. Mardûk, divê ku mirov bibêje ku xwûdayê pêşî yê ku xwediyê yekîtiyê ya. Yekîtî, yê ku di nava xwûdayan de çêkir ew bû. Misre kevn, ji wê çanda Mardûk, çanda xwe ya xwûdayî ya ku bi çdan Aton û Amon re tê ser ziman dide afirandin.
Zimanê keşûbî
Zimanê keşûbî yek ji beşa zimanên lehî ye ku ji malbata Zimanên slavî ye. Keşûbî ji aliyê hin komên mirovên Pomeran ên mîna Keşûb tên binavkirin ve li herêma Pomeranya tê axaftin. Li Cîhanê nêzîkî 50.000 kes vî zimanî diaxivin.
Zimanê polabî
Zimanê polabî yek ji zimanên mirî yên koma Zimanên slavî yên rojava ye ku ji aliyê mirovên di dema berê de li herêma Bakur-Rojhilatê Almanya dijîn ve dihate axaftin. Li gorî agahiyan heta sedsala 18'a ev ziman dihate axaftin. Lê piştre li herêmên vî zimanî Almanî kete dewsa wî de.
Lîsteya ferhengên kurdî
Ferhengên kurdî ferhengên kurdî-kurdî û ferhengên kurdî û zimanekî din in. Çend ferhengên pirzimanî jî heye. Ferhengên kurdî wekî pirtûk, wekî bernameyên kompûteran û wekî bernameyên înternetê hene.
Weiler-Simmerberg
Weiler-Simmerberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lindau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Lünebach
Lünebach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Korko
Korko  gundekî bi ser navçeya Qerekoseyê ve ye. Gund 27 Km dûrê bajarê Agirîyê ye. Di Korko de nêzîkî 60 xaneyî mal hene. Hejmara gundiyan 590 kes in. Temamiya gund ji êla Başimî'ya nin ku ew jî digihên Eşîra Heyderan. Erdê Korko gelekî rast e, rêça zevîya her zêdeye. Di gund zêdetir ceh, genim, once û korîgan, fîk tê avêtin. Hewa paqij ava kaniyên zelal weke her gundekî Kurdistanê li Korko jî heye. Ava şebekeyê hatiye Korko û di gund de Dibistana seratayî nuh çekirine heya pola 5an.
Dela
Dela, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Douville-en-Auge
Douville-en-Auge, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Fûmen (navçe)
Fûmen yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Fûmen e.
Xirbê Kermêtê
Xirbê Kermêtê, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Mehsertê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Saint-Georges-de-Luzençon
Saint-Georges-de-Luzençon, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Qubasîn
Qubasîn bajarokekî kurdan ê li herêma bajarê Babê yê girêdayî parêzgeha Helebê ye.
Weißensberg
Weißensberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lindau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Hippolyte, Aveyron
Saint-Hippolyte, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
22ê sibatê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Guerny
Guerny, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Hamburg
Hamburg (elmaniya kevin: Hamborg) bajarekî Almanyayê û di heman demê yek ji 16 Eyeletên federal yê Almanyayê ye. Hamburg li paş Berlînê duyem mezintirîn bajarê Almanyayê ye. Di sala 2008'a de 1,7 milyon mirov li Hamburgê dijiyan.