cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bihok
Biyok, bihok an jî bih an jî Sefergel(lat.:Cydonia oblonga) navê riwekekê ye ku dara wê dikare 3-6 metroyan bilind bibe. Dareke kulîlk mezin û kulîlkên wê pêncpel e. Rengên kulîlkan, spî û pembeyî ne. Belga wê kesk e û hinekî bi pûrt e. Fêkiya wê weke sêvan û hirmiyan e, lê ji wan mezintir e. Rengê wê zer û hinek bi pûrt e.
Welat û Dîrok
Fêkiyên bihan ji dema Akadiyan ve tên zanîn. Welatê wê bi esehî ne kifş e, lê welatên wê weke Kurdistan, Ûzbekistan, Tacîkistan, Îran, Ermenistan, Azerbaycan, Gurcistan, Pakistan, Efxanistan tê pejirandin.
Diyar
Diyar yan jî Hozan Diyar hunermendekî kurd e ku di 1ê kanûna paşîn a 1966an de li gundê Hêwedana bi ser Mêzgira Dersimê ve hatiye dinyayê.
Diyar li gelek welat û herêman wek li Rojavayê Kurdistanê, Başûrê Kurdistanê, Bakurê Kurdistanê, Swêd û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê beşdarî gelek konseran bûye.
Kobanî (pirtûk)
Kobanî romaneke ji hêla Jan Dost ve bi kurdî hatiye nivîsandin û sala 2017an weşanxaneya Darayê ew li Stembolê çap û belav kiriye. Roman di eynî demê de bi erebî jî hatiye nivîsandin û sala 2018an li Tûnisê derket.
Diyar
Salên destpêkê
Hozan Diyar, ku xwediyê du bira û du xwişkên wî ye, zarokê duyem ê malbata xwe ye. Ji ber ku piraniya livdariya li gund xwedîkirina ajalan û nîv-çandinî ye, wî di zaroktiyê de li van deveran xebitî. Her wiha xwedîkirina xwedan û cotkariyê, bavê Hozan Diyar hunermendek navdar û drêjker li wê deverê bû. Bavê wî debara xwe bi stranên dîlanê an bi druman li hin wedediyan dikir. Wekî rastiyê, xewn û xwestina Diyarê ku bibe hunermendek bi girtina bavê xwe re wek nimûne dest pê kir. Wî dixwest ku stranên mîna bavê xwe stranbêj bike û ji dengê wî re bibe navdar.
Kobanî (pirtûk)
Romana Kobanî hatiye wergerandin bo farisî û soranî.
Diyar
Perwerdehiya wî
Hozan Diyar li vê herêma ku lê ji dayik bûye, perwerde û hîndariya xwe temam kir. Wî dibistana seretayî li gundê xwe dest pê kir û li Elezizê qedand. Hozan Diyar, ku jiyana xwendekariya wî ne pir serfiraz bû, xwendina xwe yê lîseyê li Çewlikê qedand. Perwerdehiya dibistana xweya navîn ji ber ku dibistana wî ya perwerdehiyê ya din ne serkeftî bû û hunermend piştî dawiya dibistanê di bîst û du saliya xwe de çû Almanyayê.
Çûyîna Ewropayê
Hozan Diyar di 1988an de i ber astengî û qedexeyên dewleta tirkî çû Almanyayê û bû endamekî Koma Berxwedan. Dû re di sala 1992 de albûma wî ya yekem ya solo bi navê "Kerwan" derket. Wî di stranên xwe de zilma ser gelê kurd û rewşa Kurdistanê tîne ziman.
Di sala 2004an de vegeriya Bakurê Kurdistanê. Pîştî ku vegerîbû, wî li Bakurê Kurdistanê û gelek bajarên Tirkiyê, mîna Stembol, Qonya, Enqerê, Edene, Antalya û gelek deverên din, konser li dar xistin.
Hozan Diyar bi Denîz Deman re zewicî ye.
Dîskografî
Albûm
Vîdyonîgarî
Klîbên Hozan Diyar
Fîlmnîgarî
Fîlmên Hozan Diyar
Paranoya
Paranoya di zimanê Grekî de paranous (ango dînbûna hêsan, dînbûna li derve) e û Emil Kraepelin cara yekemîn di psîkîyatriyê de bikaraniye. Şik, li şikê ketin bûye yekemîn û serekeyî taybetiya mirov. Şik û li şikê ketin jiyana normal têkbiriye. Paranoya pirr carî parçeyek ji nexweşiyên din ên psîkologîk in.
Di her mirovî de kêm zêde paranoya heye. Ev tişteke ji rêzê û normal e. Lê heger jiyana mirov ketibe bin kontrola şikê êdî ew bûye nexweşiyeke psîkologîk û psîkiyatrîk. Divê bête tedawîkirin. Bi pirranî paranoya bi şîzofreniyê ve ye. Lê bi navê kesayetiya paranoîd dîmeneke nexweşiyê jî heye.
Wekî me got, di jiyana normal de mirov xwedî gelek paranoya ne ku evana ne nexweşî lê şaşî ne. Bo mînak siyasetmedar pirr bi teoriyên komployî ve bilî dibin ku evana herçendî paranoyayê bihewînin jî hêj nebûne nexweşî. Antîsiyonîzm, ango hemî xerabiyan dikin para Cihûyan, şik û tirs ji saziyên sixuriyê (wekî CIA, MOSSAD hwd), şik ji heval û cîranan kirin ku ewana li pey nebaşiyê ne hwd. Evana hemî ji şaşîtiyên jiyana rojane ne. Nexweşî nînin.
Hin mînak ji paranoya
Nexweş herdu destên xwe bikarnayîne dema jê tê pirsîn dibêje, "Hin peyayên fezayî tiştekê xistin mejiyê min ez ketime bin kontrola wan, ew nahêlin".
Nexweş jina xwe kuştiye û di klînîkê de tê tedawîkirin. Ew dibêje, "Ez Îsa Mesîhê nû me. Xwedê ez şandim ku mirovan bînim ser riya rastiyê. Lê şeytên kete ruhê jina min û ew li dijî min rakir. Min diviyabu jina xwe bikuşta".
Nexweş newêre derkeve derve. Ew dibêje, "Dewleta Tirk, 3 komên taybetî ji bo revandina min peywirdar kiriye. Ew dê min birevînin bibin. Li bin Çiyayê Cûdî laboratuwarekê avakirine, li wir li ser çekek nû dixebitin. Min hilbijartine bo ceribandinê".
Nexweş xwe hîç naşo û êdî bêhn ketiyê. "Ez divê xwe neşom. Wê gavê dê ji min mêrkûjekî derkeve. Ma hûn dixwazin ku ez bibim qatil?".
Helbet mirov bêî sedem û nişkave nexweş nakeve. Kesên nexweş dikevin jî ne nezan û kêm hiş in. Îro em qebûl bikin an nekin li Kurdistanê bi hezaran Kurd ji ber dagirkerî, şer, êşkence, tecawiz hwd nexweş ketine û dikevin. Mixabin nêrîna me Kurdan ji bo kesên wiha nebaş in. Em hema wan bi navê "dînê beredayî" binav dikin û berpirsiyariya xwe jibîr dikin.
Di tedawiya nexweşiyên ku tabloya paranoya pê re heye, metodên psîkîyatrîk tên bikaranîn. Bo mînak paranoîd şîzofrenî nexweşiyeke psîkîyatrîk e. Dermanên trankîlîzan, elektrokompûlsîv terapî hwd tên bikaranîn. Nexweş 100 % divê li klînîkan di binê kontrolê de bin. Nexweşên ku tabloya paranoya dihewînin, ne nexweşên ji rêzê ne, dikarin ziyanê bidine xwe an devedorê xwe.
Lanchy
Lanchy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Berxutî Biçûk
Berxutî Biçûk, Berẍutî Biçûk, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Baba, Merîwan
Baba gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Qazancî
Qazancî gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Valdoule
Valdoule, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Fractured (2019 film)
Fractured fîlimek serhildêr Amerîkî yê derûnî ye. ew di sala 2019 ji hêla senaryoya Alan B. McElroy û Brad Anderson ve hatbûye derhêner kirin. Di Filim de de her yek ji Sam Worthington, Lily Rabe, Stephen Tobolowsky, Adjoa Andoh, û Lucy Capri bi karê lîstikvaniyê dilîzin.
Qebûlgeha otêlan
Li ser malpera berhevkarê venêrînê Rotten Tomatoes, fîlim li gorî 29 nirxandinan, bi navgîniya 5,70 / 10-a girankirî ,% 59 pejirandinek digire. Lihevhatina krîtîk a malperê dixwîne, "Bi pêşengiya performansek Sam Worthington, Fractured bi hêrsên ku ji bo çêkirina çîrokek nasdar, razek berbiçav vediguhêze." Li ser Metacritic, li ser bingeha 5 rexnevanan pileya navînî ya fîlimê 36 e ji 100, ku nîşan dide "nirxandinên bi gelemperî nebaş."
Epîskopî
Epîskopî yan jî Kantonmana Epîskopiyê (fermî bi inglîzî: Episkopi Cantonment), navenda baregehên leşkerî yên brîtanî yên Akrotîrî û Dekelya (bi inglîzî: Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia, SBA) li Kîprosê ye.
Epîskopî li baregeha leşkerî ya Akrotîriyê ye, lê baregeha din Dekelya jî ji wir tê birêvebirin. Navenda SBAyan li Epîskopiyê ye.
Giredanên derve
https://www.sbaadministration.org/index.php  li ser Wayback Machine hat arşîvkirin.
Raniye (navçe)
Raniye yek ji navçeyên parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Raniye ji nahiyeyên Navenda Raniye, Çiwarqurne, Hacîawe, Bêtiwate û Serkepikan pêk dihê.
Naxçivan
Naxçivan an bi fermî wekî Komara Xweser a Naxçivanê (bi azerî: Naxçıvan Muxtar Respublika) tê zanîn, komareke xweser a Azerbaycanê ye. Li başûrê Naxçivanê Îran e û li bakurê wê Ermenistan e.
Elif Şafak
Elif Şafak li sala 1971ê li Strasbourgê hatiye dinyayê. Nivîskareke bi koka xwe ji Tirkiyeyê ye ku bi înglîzî, tirkî û fransî dinivîse.
Dê û bavên wê dîplomatên dewleta tirkan yê li Fransayê bûn. Piştî debavên wê ji veh cida bûn, ew bi dayîka xwe ra li Fransayê ma. Dema sinêleyî (nûcuwanî) a xwe li welatên mîna Spanyayê û Ordonê derbas kirin. Pişt re vegeriya Tirkiyê û xwendina xwe di warê pêwendiyên navneteweyî li Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn li Enqereyê bi dawî kir. Xwediya bawernameya Mastera Zanistan di ware Lêkolînên Jinan û Guhnêlê e. Navnîşanê têza mastera wê Jiberhevhilweşandina Jinîniyê li goreyî Têgehiştinên Dewranî yên Derwêşî a Nekevneşopî di Îslamê da bû. Wê Diktoraya xwe li pişka Zanistên Sîyasî her li heman zanîngehê wergirt.
Li sala xwendinê ya 2003-2004ê, Şefek zanistvaneka serdanker li Zanîngeha Mişîganê li Emrîkayê bû. Ev zanistvana civaknasî niha li Pişka Xwendinên Rojhilata Nêzîka Zanîngeha Arîzonayê Seydaya Arîkar (Assistant Professor) e.
Destpêka karê Elîfê di edebiyatê da çîrokek bi navê Kem Gözlere Anadolu li sala 1994ê bû. Romana wê ya pêşîn, Pinhan (Sofî) li sala 1998ê Xelata Mewlanayê wergirt, ku ji baştirîn karên edebî yên Îrfani ra dihêt dan. Xwendayên nivîsînên wê bi romana Şehrin Aynalari (Neynikên Bajêrî) gelek zêde bûn. Ev roman bû sedema hindê ko li sala 2000ê xelatê "Yekîtiya Nivîskarên Tirkîyê" werbigire. Elîfê berî jiyê 30 saliyê hemî xelatên edebî yên giring ên Tirkiyê wergirtin û digel Orhan Pamukî gihîşt kopîtka edebiyata hevçerxa Tirkiyê.
Elîfê du roman bi înglîzî jî nivîsîne. Ji ber amajekirina bi Tuxmkujiya Ermeniyan di romana xwe ya înglîzî a duyê da, The Bastard of Istanbul (Bijjiyê Stembolê), li 27ê hezîrana 2006ê, li goreyê Benda 301ê ji Qanûna Cezayê a Tirkan Elîf li Tirkiyê bi tawana "Biçûkxistina Tirkîtiyê" hat tawanbarkirin. Li goreyê wê dozgeriyê, reng e Elîf sê salan bihêt zîndanîkirin. Wergêrê romanê bo ser zimanê tirkî û weşanxaneya wê jî bi heman tawanê hatine tawanbarkirin.
Kûmûs
Kûmûs, Komus (, bi tirkî navê Benekle lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Landifay-et-Bertaignemont
Landifay-et-Bertaignemont, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Famîleya giyagezkan
Famîleya giyagezkan (Urticaceae) navê famîleyeke riwekan e. Bi 54 heya 56 celeban, 2625 endamên vê famîleyê hene. Li seranser erdê kêm-zêde digihên. Li Kurdistanê gelek endamên vê malbatê tên dîtin. Navdara vê famîleyê giyagezk (Urtica) ye.
Oxwanîs
Oxwanîs (, bi tirkî navê Kuruyaka lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Miradxan, Qerekose
Miradxan, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Dîrok
Ji sala 1912an vir ve gund bi heman navî bûye.
Erdnîgarî
Gund 7 km dûrî navenda bajarê Agiriyê ye.
Mirenga
Mirenga, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Girê Mozan
Girê Mozan, cihê bajarê Urkeş ya huriyan, şûnwarekî dîrokî û arkeolojîk yî girîng e ko dikeve Rojavaya Kurdistanê, li Sûriyê.
Cih
Vekolîna li Girê Mozan ji sala 1984an ve dibin birêvebiriya Marilyn Kelly-Buccellati û Giorgio Buccellati de berdewam dike. Xerîte piraniya cihê vekolînê diyar dike. Dirêjayiya girê bilind nêzîkî 600 metrî ye, bajar û derdora wî nêzîkî 1500 metrî ne û bilindayiya gir ji erdê 28 metr e. Li gor vê êdî ev cih di dema boşiya xwe de dibe yek ji mezintirîn cihan li tevayiya Sûriyê, di salên hezarê sisiyan de yên Berî Zayînê. Ji bilî mezinbûnê rasitiyke dinî balkêş, ya Girê Mozan heye, ew jî homojeniya radeya niştecihbûna wê ye: weke ko em dibînin, delîlên darîçav, yên niştecihbûnê vî cihî diyar dibin, ji serê gir bigire ta binê wî û ta derdorên derve yên bajêr jî, hê ji hezarên sisiyan ve yên Berî Zayînê.
Herêm
Deşta Xabûr li rojhilatê Sûriyê roleke sereke di pêşveçûna avakirina bajarvaniya kevn de leyistiye. Dibe ko wê di hin radeyan de bûye hemberê bajarvaniya bilind, ya Sûmeran li deşta heryane li başûr. Çandinî yek ji faktorên vê pêşveçûnê ye. Herêm weke îro, di heyamên berê de jî bi xêr û bêr bû. Çandiniya bi ava baranê her û her têrê dikir û pêwist nedikir, ko cotkar zeviyên xwe avbidin. Bi saya vê axa bi bereket, bajarên nû peydebûn, û hê di destpêka dîroka şaristaniyê de ev bajar mezinbûn. Bajarên mezin weke Chuera, Birak, Mozan û Leylên şahidên diyar, yên vê yekê ne.
Dîrok
Weke hîpotêza kar, em goman dikin ko Mozan digehe bajarê kevnar Ûrkîş, yê ko li vê herêmê diket û ji mêj ve tê goman kirin, ko li cihê girê bajarê Amûdê be. Ji dema ko me karîbû, em xwe bispêrine rastiya, ko girêdana Ûrkîş bi girê Amûdê ve şaş e, em dibînin ko hemû argumentên ji bona Amûdê û Ûrkîş hatibûn bikaranîn li ser Mozan (ko li nêzîkî Amûdê girê herî mezin e, yê ji dema sê hezar salî ve BZ) û Ûrkîş pêktên. Tevlî ko armanca vekolînên piştre ew bû, da diyar bikin, ko Mozan ne Ûrkîşa kevnar e, lê dîse ev cih û profîlê navenda Hûriyên kevnare li hev tên: Hişkere ye ko Mozan sê hezar salên BZ gehabû radeya xweyî bilind, û du hezar sal BZ melûl bûbû û dawî gişt di nîvê du hezarsaliya BZ de wêran bûbû.
Sê hezar salên BZ heyama Ebla li rojava ye, û heyama Marî û Sûmeran li başûr e. Dibe ko rengekî taybetî ji çanda wêyî materyalî (arkîtektûr û nemaze sîramîk) bi destpêka bajarvaniya Hûriyan ve girêdayî be, çaxê ko Ûrkîş weke navenda siyasî û olî, ya sereke dihate naskirin. Di hebûna bajarvaniya Hûriyan de, ya sê hezar salan BZ de hinekî dîtinên cuda hene. Lêbelê dawiya dawî ko mirovên heyamên berê, yên li Mozan dijîn bigehine çi resenî jî, dîse rastî ew e, ko li vir bermayên bajarvaniya sûriyî kevnar darîçav in.
Sûrha Bajêr
Di bingeha jêr de, girê bilin bi sûrheke mezin hatibû rapêçan. Me li du cihên gir, yên cuda vekolabû, herêma K û S1. Mixabin, ko ew li ti deran bi mezinaya xwe, ya ko bêgoman di wextê xwe de çavên serdanvanan didagirt, nayê dîtin. Dîwarên sûrhê gelekî stûr bûn, ew ji kelpîçan hatibûn avakirin û dibe, ko bingeha wê gehabû latê ( hê dive bi vekolanê were derxistin), û bircên zêrevaniyê jî li hawîrdor di sûrhê de hatibûn avakirin. Kaşekî bilindî lihevhatî ji nav bajarê nizim dirabû û digeha binê sûrhê (çawa mirov bi rengekî ferehtir di kelehên heyama navîn de dibîne, weke li keleha bi nav û deng, ya Helebê); di dora vî girî de, dibe ko sengerekî ferehî tijî av jî hebû, lê eger wilo be jî, hê em di vekolanên xwe de negehanê. Dereng, di dawiya sê hezar salên BZ de, xwiya dike ko bajar tev dikeve bin rûdana jibîrkirinê, ji wê jî hew erkê parastinê yê gir dimêne û senger bi ax û kevirên ji avayiyên bajêr, yên hêrivtî tê dagirtin. Di parçê, ko me kolayî de, me kavilê embarekê dît, ew ji cihekî ji hundurê bajêr hatibû dagirtin û bi xitmeke giring hatibû muhrkirin, dibe ko xitma li ser derî be, dema wê jî ji nîvê sê hezarê sisiyan yên BZ ve ye (Destpêka Xanedaniya III).
Ji ber berdewamiya ferehbûna demografî, gerek e bihatana xwiyakirin, ko sûrheke din di wê demê de li derbedrê bajêr hatibû avakirin: di vî warî de lêkolîn ne bi misogerî hatine piştrastkirin jî, lê ferehbûneke ko dora bajêr tev dorpêç dike, tê dîtin. Di her radeyê de bêşik e, ji lêkolînên me û ji lêgerînên li herêma derveyî bajêr, ko ew jî parçekî ava bû ji bajêr, û ko ew jî tevayiya girê bilind ji heyama sê hezarên sisiyan yên BZ ve ye. Li herêmekê li derveyî bajêr, goristaneke hemdem hate dîtin û tê de jî komeke giranbuha, ya firaxên ji sîramîk û bronz hatine dîtin. Bo agahiyên nû li ser vê mijarê hûn dikarin kovara"Das Bild der Wiessenschaft" bixwînin.
Peykertiraşiya hezarsalên sisiyan BZ
Di cihekî şewitî de, hema hinekî li pişt mihraba pûtxanê, me peykerê şêrekî dît. Peyker ji kevn bû û li gor delîlên stratîgrafî ew ji nîvê hezar salên sisiyan yên BZ ve ye. Peykerên şêran di embarên peykerên Sûmeran de têne dîtin, yên ko adetên wanî hunerî ji heyama şêrê me ne, lê stîlê wan ji hev cuda ye. Sûmeran şêr bi riheke darîçav dineqişandin, ew rih bêhtir weke berstika cilên heyama navîn bû, û kêm weke pirça ber sînga şêran bû. Gelekî stîl didane çavên şêran, weke ko yên hunermend ti caran şêr nedîbin! Dibe ko şêrê meyî Mozan ne weke yê hevrikê xweyî başûr şahîk be, lê ew ji wan bêhtir weke şêrekî rastî ye. Neqşên pirça sînga şêrê Mozan, tevlî ko hinekî gijol e jî, lê ew weke pirça rastî xwiyadike, lep bi xwe jî hatine neqişandin. Bi gelemperî mirov yekser di şêrê Mozan de têkeliyê di nav spehîtiya hesan û jîndariyê de dibîne, ko ew têkelî li derên din, di wê heyamê de kêm bû. Dibe ko bi tenê du şêrên ji Ûrkîş, yên niha li Motropolitan û Louvreyê ne dikarin bibin hempayê şêrê Mozan. Ev şêrên bronzî bi awayekî reyalîtir hatine neqişandin û bi destên peykertiraşên jêhatîtir hatine çêkirin, lê mirov di wan de şengî û jiyandariyê, weke ya di şêrê Mozan, dibîne.
Bi mijara xwe, aliyê din ji ferşik hê balkêştir e. Yekî cotkar, haletê wî li pey dewarên cot di dest de ye û kûçikek di ser re hatiye danîn. Cotkar di dawiya dîmenekî de hatiye danîn û li pişt wî cihekî ferehî vala hatiye hiştin. Ev herêma ferehî vala, xêzên qurçikî, yên ber bi jêr de beldike. Tiştê din jî yê ko dihêle ew bêhtir dramatîkî be, lingê cotkarî ji erdê tê hildan e, ew weke ko ji qurçikê hatibe. Ev berveçûna bi pêş de, bi ling, laş û serê cotkar ber bi pêş ve hê xurtir dibe û lebt di lingên dewêr de jî xwiyadike. Dîmenê ji ferşikê Mozan bi levanîna xwe, gelekî ji hunerê hevrikê xwe li başûr pêşketîtir e, yên ko li ber xwe nedidan lebatê bi awakî wilo dramatîkî bineqişênin.
Sîramîk
Dema sîramîkê pêşî ta yê dawî, ko li Mozan hatine dîtin bi tenê drêjayiya hezar û pênc sed salî dikişêne. Sîramîkên herî kevn ( destpêka sê hezar salên BZ) firaxên xweşikî rengê pirteqanî bûn, ew ji hudurû ve neqişandî bûn (weke ko li jor tê dîtin). Ji ber ko cara pêşî Sir Mallowan ew li taqê kûr, yê pêncan li Nînewa dabûn naskirin, êdî navê Nînevîte V li wan hatibû kirin. Teşeyên pêşî, yên firaxên hatibûne çêkirin, cêr bûn û piyaleyên piçûk bûn, ko dibe ji bona vexwarinê dihatin bikaranîn. Piştre cêrên mezintir dihatin çêkirin, lêbelê êdî ew nema ji wê kîla baş bûn.
Di dema dawiya Nînevîte V de, berhemekî nû ji sîramîkên gelekî rind dihate çêkirin, ew bi Firaxên madenî bi nav dibûn, ji ber ko bi şewtandina kîlê rengê alavên madenî bi wan diket. Firaxên madenî li vê herêma Xabûr hatine afirandin û pê bazirganî bi bakur û başûr re dihate kirin. Firaxên bi vî rengî li herêmeke fereh têne dîtin. Texlîtekî din ji sîramîk li herêmê bi ferehî tê dîtin, ko êdî navê Firaxên xabûrî lê bûye. Ew texlît digehe destpêka du hezar salên BZ, û ji ber kemberên ferehî ji rengên qaweyî û sorî tarî li dora firaxan, ew hesanî têne naskirin.
Di nav sîramîkên herî dawî de ( ji nêzîkî sala 1500 BZ) piyalên risimandî hene, yên bi navê Firaxên nûzî hatine naskirin û ew gelekî, çi li qesr û qûnaxan û çi li avayiyên cemawerî be, her li bareş û her li baxerbê Mozan jî peyde dibin. Ji ber ko ev heyama dawî ye, ya niştevaniya Mozan, êdî ew nema li herêmê têne dîtin, lê teşeyên wan nazik in û motîvên wan xweser in (li jor xwiya ne).
Pûtxana şêr
(Pûtxana BA) Avayiya sereke di gir de hate vekolan: emê nefermî navê " Pûtxana şêr" (nîşana fermî "pûtxana BA" ye) li gor peykerekî piçûk, yê şêr ko li cihekî bel di hundurê avayiyê de hatibû dîtin, lê bikin. Fazên destpêkî, yên avakirinê (Faza A1a), ko hema bêje bi tevayî di vekolînan de hatiye vekirin, mirov dikare bigehêne nîvê sê hezar salên BZ ( Destpêka Xanedaniya III di mijara Mezopotamiya de). Ew struktûreke mezin e (15 x 24.5 m), mirov ji başûr di ser rampeke bêdûzan re derbasî dibe. Serdanvanên derbasî eywanê dibûn divabû di rêke gelekî kûr ve herin, hingê bala wan diçû ber bi rexê rastê ve, li wir li cihekî hinekî navendî, lateke mezinî (gişt 1 x 1.5 m) stûnî hatibû danîn. Xwelî di kortikeke di serê wê de hate dîtin, û cokek jê diherikî nav cêrekî ko di erda xênî de hatibû çandin. Tê gomankirin, ko ew masa pêşkêşkirina goriyan ji xwedê re bû.
Guhertina modelê berê bû sedma avakirina du dîwaran li pey hev, û ber bi dawiya vê eywanê ve. Dîwarê pêşî zirav bû û ji kevir bû, ew yekser li pişt masa goriyan bû, û yê mezin ji kelpîçan bû, û nêzîkî dîwarê paş bû. Ev dîwar di şûna perda pişt şanoyê de bûn (faza A1b, li plan binere!). Peykerê şêr nêzîk li banî di nav kavilê dîwêr de hate vedîtin, û dibe ew di pûtxanê de di nav koma peykerên, ko nûneriya payebilindiya xwedê dikirin be. Herdû dîwarên dirêj, yên pûtxanê nêzîkî 1.6 metrî stûr in, û herdûyên kin du caran ji wilo stûrtir in. Dîwar ji kelpîçan hatine avakirin û bingeha wan gehaye latê. Berazên pala dîwaran û bircên anîşkan avayiyê bi hêz dikirin û ev hemû didine xwiya kirin, ko dive di asoyê heyama kevnare de, ew be cihê desthilatdariya bingehî li herêmê. Nêzîkî 100 parçên bronzî li herêma pûtxanê hatine dîtin.
Erê, ne bi gewdê xwe, lê Mozan "Pûtxana şêr" li Sûriyê ji wê heyamê ji yên herî mezin e, ferehiya wê gişt weke, avayiya Pûtxana D li Ebla û Aussenbau û Steinau I li Chuera ye ( dibe ko ew jî weke pûtxanên tîpên atîs bêne hijmartin). Lê di wextê ko pûtxana Ebla li gor stûrbûna dîwarên xwe ji hundurû ve gelekî zirav bû, avayiyên Mozan (dibe ko Chuera jî) ji hundurû ve gelekî fereh bûn (gişt 9 m fereh). Ev kêşeya avakirina banê xênî derdixe meydanê. Ji nû ve avakirina avayiyê, li gor lêkolînên kûrî endazyarî, dipejirênin, ko dibe formeke destpêkî, ya banên sêçikî hatibe bikaranîn (çawa li jor tê dîtin).
Sê fazên din, yên avakirnê hatine naskirin, ya dawî ji heyama Xabûr ve ye (nêzîkî 1800 BZ). Vê yekê kir ko danîna avayiyan bi awakî radîkal were guhertin, dibe ko bi rastî ev be sedema ko êdî ew hê ji dawiya sê hezar salên BZ ve, hew weke pûtxanê hatibe bikaranîn.
Di vekolînên bi sînor de, çend srtuktûrên piçûk li herêma bakur û rojhilatê pûtxanê hatine dîtin, dibe ko, ew bi erkê xwe bi pûtxanê ve girêdayî bin û dibe, ko ne wilo be jî. Li cihekî ji wan, ew ferşikê bi dîmenê cot û cotkar neqişandî, û yê garana dilivî hatine dîtin.
Mezra, Qerekose
Mezra, Qerekose, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Shraddha Kapoor
Shraddha Kapoor aktrîseke hindî ye.
Jînenîgarî
Kapoor di Zanîngeha Bostonê de xwendekarê şanoyê bû. Li vira sala herî pêşî de qerîyerê lîstikvanîya wê destpê bû. Di sala 2010'an de fîlma xwe ya pêşîn Teen Patti kişand. Biray wê Siddhant Kapoor jî nolê wê lîstikvane. Navê bavî wê Shakti Kapoor û navê dayika wê jî Shivangi Kolhapure Kapoor'e.
Taybetî yên Fizîkî
Qama Shraddha Kapoor'ê 1.68 metroye.
Tosinê Reşîd
Tosinê Reşîd yek ji rojnamevan û nivîskarên kurdên li Ermenistanê ye.
Jiyana wî
Di sala 1941ê de, li gundê Kûrekendê a ku li ser navçeya Êçmîadzînê li Ermenistanê ji dayîk bûye. Rûniştvanên gund gişk kurdên êzdî bûn.
Ew heta pola çaremîn li dibistana gund dixwîne, dû ra xwendina xwe li dibistana gundê cîran didomîne, ku gundê ermeniyan bû. Sala 1964an fakûlta fîzîk-matêmatîk ya Enstîtuya Yêrêvanê ya Pêdagogiyê temam dike. Sala 1975an ew têza xwe doktorayê dinivîse û dibe doktorê zanyariya kîmyayê. Salên dirêj li Zanîngeha Yêrêvanê û Enstîtuyên Akadêmiya Armêniya da karê zanyariyê dike û gelek gotarên zanyarî çap dike. Gotara wî ya yekemîn sala 1961ê li rojnama Riya Teze çap dibe. Ji salên 60emîn dest pê kirî gelek gotar, şiîr û çîrokên wî li rûpêlê rojnama Riya Teze û bi radyoya Yêrêvanê tên belav kirin. Dor 12 salan gelek gotarên wî bi navê Ensîklopediya Kurdî di radyoyê de dihatin belav kirin. Ew gotar ser dîrok, edebiyat û çanda kurdî bûn. Di wan da pirsên kurdayetiyê, yên rojane jî cîhê xwe digirtin. Bin bandora şoreşa li Başûrê Kurdistanê, Tosinê Reşîd bi çend hevalên xwe va sala 1963an li Yêrêvanê komela kurdan ava dike. Wê demê ew yekemîn komela netewî bû li seranser Yekîtiya Sovyêtê. Dûwarojê, ji bo hişyarkirin û geşkirina hestên kurdayetiyê ew gelek caran diçe nav kurdên Gurcistanê, Qazaxistanê, Qirqizistanê. Ji sala 1993an ve li Awistralyayê dijî.
Berhemên Tosinê Reşîd
Hin berhemên A. Pûşkîn, L. Tolstoy, A. Çêxov, A. Bûnîn, A. Voznêsênskî, A. Îsahakiyan, P. Sêvak wegerandine zimanê kurdî û çap kirine.
Mêrgezer
Mengeser, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Ehmed Begê Fetah Beg
Ehmed Begê Fetah Beg wezîrê Derve û Cîgirê Serokwezîrê Keyaniya Kurdistanê bû, ku karê xwe di bin serokatiya Şêx Mehmûdê Berzencî de meşand.
Perevkût
Perevkût (, bi tirkî navê Kuşluca lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Lusanger
Lusanger, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Birenbach
Birenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Hîranî
Hîranî, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Tingvollfjorden (Buskerud)
Tingvollfjorden (Buskerud), goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 2,60 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 336 mêtre ye.
Başmax, Merîwan
Başmax gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Kobqirana Jorîn
Kobqirana Jorîn, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Vallouise-Pelvoux
Vallouise-Pelvoux, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Muri bei Bern
Muri bei Bern, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Bern ya herêma Bern-Mittellandê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Landouzy-la-Cour
Landouzy-la-Cour, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Qûzîgoden
Quzîgoden gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Osterode am Harz
Osterode am Harz, bajarekî navçeya (Landkreis) Göttingenê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Marnhagues-et-Latour
Marnhagues-et-Latour, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Sîsneya Jêrîn
Sîsneya Jêrîn, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Murviel-lès-Montpellier
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Berxutî Gewre
Berxutî Gewre, Berẍutî Gewre, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Waidhofen, Bavyera
Waidhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neuburg-Schrobenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Emil Kraepelin
Emil Wilhelm Georg Magnus Kraepelin 15ê Reşemeha 1856ê- 7ê Çirya Pêşîn 1926. Yek ji psîkiyatrîstên navdar e ko li Neustrelitzê li Elmanyayê ji dayîk bûye û li Münchenê mirîye. Ji layê gelek kesan ve, mîna H. J. Eysenckî di berhema wî ya bi navê Encyclopedia of Psychology da, wekî hîmdanerê psîkatriya zanistî, dermanzanista psîkatrîk û genetîka psîkatrîk dihêt pesinandin. Kraepelinî hizirand ko sedema hemî nexweşiyên psîkatrîk hokarên biyolojîk û genetîk in. Ramanên wî jordestiya xwe li tevaya sedsala 20ê li ser psîkatriye da parast. Bervajî wî Sigmund Freudî hizir dikir ko nexweşiyên psîkatrîk ji ber sedemên psîkolocîk peyda dibin.
Li 1886ê, tenê piştî 8 salên rahînanê, ew li Zanîngeha Tartuyê (hingî Dorpat) li Estonyaya niha bû profesor û bû rêveberê dermangeheka (klînîkeka) 80 textî. Li wêderê ew şiya gelek serhatên nesaxan bi hûrî û kûrî tomar bikit û bixwînit û "têderbiînit ka giringiya rewşa nexweşiyê li goreyî polandin an sinfandina nexweşiyê çend e." Deh salan piştra, wî ragehand ko rêyeka nû ji bo nihêrîna li nexweşiyên revanî vedîtîye. Wî ji nihêrîna kevneşopî ra digot "berjengkî" anko "semptomatîk" û ji rêya xwe ya nû ra digot "balgehîn" anko "klînîkal". Ev bû rêbaza wî ji bo şirovekirina sinfandina bi sedan nexweşiyên revanî yên ko heta sedsala 19ê hatbûn niyasîn. Wî nexweşî li goreyî sinfandina paternên berjengan anko semptoman vebeşîn, ne li goreyî wekheviya berjengên serekî, ko berî wî dihat kirin. Dirist hema jiber wan astengan bû ko Kraepelinî şêwazê xwe jibo veniyasîna nexweşiyên revanî pêşkêş kir.
Ji ber sinfandina nexweşiyeka ko bi awayê yek nexweşî wekî psîkoz dihat niyasîn pesnên Kraepelinî dihên dan. Wî ev nexweşî dabêşî du nexweşiyan kir:
Li ser bingehê lêkonînên wî yên dirêjdem, û li goreyî saloxetên rewşan, encam û verêja taliya (anko prognoza) nesaxiyan, wî çemk anko konsepta dementia praecoxê pêk anî. Li goreyî wî şîzofrenî "werara nepirr kurt dema rewşeka nemazeyî ya kêmbûna hêza revanî ye ko li jîyekê kêm dest pêdikit."
Wî li ser patologiya mêjî xebat kirine û cara yekemîn balê kişandiye ser bandorên patologiya li ser kesayetî û nexweşiyên psîkiyatrîk. Wî cara yekemîn pirsgirêkên tevgerê binav û kom kiriye. Ji cureyên din ên zanîstiyê sûdwergirtiye û nexweşiyên kesayetiyê jî wekî yên organîk dîtiye.
Bénarville
Bénarville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Guluk
Guluk, wek Gulluk jî tê nivîsandin gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Kobqirana Jêrîn
Kobqirana Jêrîn, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Çivîka hêjîran
Çivîka hêjîran an balavîgewrik (bi soranî: barîke), cureyekî firendeyan e.
Qemer, Tatwan
Qemer (, bi tirkî navê Obuz lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Böhmenkirch
Böhmenkirch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Tûzik
Tûzik, kûzełe (Lat. Nasturitium Officinale) cureyekî pincaran e ku tê xwarin. Bejna wê 50 - 120 cm bilind dibe. Weke movikan li ser hev bilind dibe. Hundirê navtenga wê vala ye. Ji navtengê çiqil diderkevin. Bi çiqilan ve pelên kesk yên zirav diderkevin. Bizrên wê di nava kulîlkan de pahn û hêkanî (peyzî) ne. Rengê wan esmerê qehweyî ye. Tûzik ji Ewropa heta Asyaya Navîn şîn dibe.
Li başûr mirov jê re dibêjin puz.
Acrux
Acrux stêra tewrî geş a di komstêra Xaçê (Crux) de ye û stêra 12'emîn geştirîn a di ezmana şev de ye. Çima ku ew pirr li başûra ezmên dimîne tu navên wê yên kevnare tune û navê wê kurtkirina Alpha Crux e. Herwiha navên çar stêrên din ên geş ên di komstêrê de jî bi vî hatine bi nav kirin: Becrux û Gacrux û Decrux.
Qedra wê ya zahîrî 0,77 mag. e. Sîstema stêran a ji gelek stêran pêk tê ye û nêzî 320 salên roniyê dûra dinê ye. Du endamên wê yên optîkî ji hev cuda dibin α¹ Crucis û α² Crucis, goşeyekî 4,29" pêk tînin. Qedra wê ya zahîrî ya α¹ Cru 1,33 mag e û ya α² Cru 1,71 mag. e.
Fuyang
Fuyang, bajarekî welatê Çînê ye û di parêzgeha Anhui yê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 7.599.913 kesî
Valserres
Valserres, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Machecoul-Saint-Même
Machecoul-Saint-Même, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Albig
Albig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dûkan (navçe)
Dûkan, yek ji navçeyên parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Dûkan ji nahiyeyên Navenda Dûkan, Surdaş, Pîremegirûn, Xelekan, Xidiran û Bingird pêk dihê.
Wolfgang Bahro
Wolfgang Bahro ( jdb.18ê îlona 1960 li Berlîn-Wilmersdorf) lîstikvan û hunermendê kabaretê yê alman e .Ew bi taybetî bi rola xwe ya wekî Jo Gerner di rêzefîlma RTL ê Gute Zeiten, schlechte Zeiten de tê zanîn.
Jiyan
Piştî ku dibistana navîn qedand, Bahro xwendina derûnnasî û şanoyê xwend, lê dev jê berda. Ji 1980 heta 1984 wî li Zanîngeha Azad a Berlînê perwerdehiya lîstikvaniyê qedand.
Di sala 1989an de Bahro beşdarî koma pêşandana komedî ya ZDFê ya deh-beşî Die Didi-Show bû. Ji destpêka sala 1993an vir ve ew di rêzefîlma a RTLê Gute Zeiten, Schlechte Zeiten de rola  parêzerê ewan Prof. Dr. Dr. Hans-Joachim „Jo“ Gerner dilîze. Wî her wiha di fîlmên televizyonê de, wek pirrbêşa Egon Monk Die Geschwister Oppermann (li ser bingeha romana bi heman sernavî ya Lion Feuchtwanger) û dramaya kronîkî ya Peter Weck Durchreise – Die Geschichte einer Firma de rol girt.
Ew di rêzefîlmên televîzyonê yên wekî Ein Bayer auf Rügen, Löwenzahn, SOKO 5113 û Schloss Einstein de jî di rolên piştgiriyê yên cihêreng de lîst.
Keşîş
Keşîş gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Wolfgang Bahro
Jiyan
Ji bilî karê xwe yê televizyonê, Bahro di şanoyê de (mînak Familienbande ji aliyê Rolf Hochhuth) û kabareyê de (mînak bernameya salvegera Busy of the Porcupines), di lîstikên radyoyê yên cihêreng de diaxive (wek mînak di Das Sternentor ) de û CDyên muzîkê weşandiye.
Di hevpeyvînekê de bi kovara Closer re, wî eşkere kir ku ew mason e. Ew di heman demê de ji xwe heyranekî Star Trek e û gelek caran di civînên heyranan de bûye mêvan.
Wolfgang Bahro ji sala 2000ê ve zewicî ye û kurekî wî heye.
Dûblajvanî
Ew dûblajvanî jî kir, wek mînak ji bo  Steve Buscemi (  Desperado ,  28 Days ), David Morse ( Extreme Measures ), Tim Roth (Captives, Pulp Fiction) û Kevin J. O'Connor (Color of Night) .
.
Osterwieck
Osterwieck, bajarekî navçeya (Landkreis) Harzê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Ajansa Navendî ya Saloxgeriyê
CIA (wekî sî ay ey bixwîne) kurteya Central Intelligence Agency ye, ango Ajansa Navendî ya Saloxgeriyê, navê saziya sîxuriya derveyî ya DYA'yê ye. Di sala 1947'an de bi fermana serokwezîr Harry S. Truman hatiye damezrandin.
Girêdayî NSC (en es sî) (National Security Council - Konseya Ewlekariya Neteweyî) kar dike. Çar şaxên CIA'yê hene: nûçegirtin, çalakî, zanîstî û teknolojî û gerînendetî. CIA hatiye peywirdarkirin ku bo ewlekariya welêt sîxuriyê bike û wan wekî raport pêşkêşî NSC bike. CIA hemî karên xwe wekî hemî saziyên sîxuriyê bi dizî dike.
Murten
Murten, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Fribourga herêma Seeyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Nébian
Nébian, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Hêzên Sûriya Demokratîk
Hêzên Sûriya Demokratîk, wekî SDF an QSD an jî HSD tê kurt kirin, ku hevpeymanek pirrjimar û pir-olî yên milîsên Kurdên Sûriyê, Ereb û Suryanî û herwiha hin mîlîsên piçûk ên wekî Tirkmen, Ermenî, Çerkez û komên/beşdariyên Çeçen di  de li Şerê Navxweyî yê Sûriyê hate sazkirin.
Xayk
Xayk an jî Xayik, du gundên Baybûrdê ne.
Qulcix
Qulcix gundekî bi ser dêhistana Qerebaşlo ya şaristana Deregezê ya parêzgehaXorasana Rezewîve ye. Di gund de zimanên kurmancî tê axavtin.
Şêx Mehmûd Xerîb
Şêx Mehmûd Xerîb wezîrê Karên Hundir ê Keyaniya Kurdistanê bû, ku beşdarî gelek operasyonên êrişê li dijî Imparatoriya Brîtanî bû.
Partiya Şoreşî ya Kurdistanê
Partiya Şoreşî ya Kurdistanê (PŞK) (tirkî: Kürdistan Devrim Partisi) partiyeke qedexekirî ye ku li Tirkiyê çalak e. Armanca partiyê damezirandina dewleteke kurdî ye ku xwe disipêre prensîpên marksîst-lenînîst.
PŞK li gorî polêsê Tirkiyeyê yek ji 12 rêxistinên terorîst yên çalak e.
Weichering
Weichering şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neuburg-Schrobenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Börtlingen
Börtlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Martiel
Martiel, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Manchineel
Manchineel yan jî Manşînêl (Hippomane mancinella) navê darekê ji Malbata giyaşîrkan (Euphorbiaceae) e. Li parêzgeha DYA Florîda, li Bahamas, li Karîb, Amerîkaya Navîn û bakurê Amerîkaya Başûr heye. Navê "Manchineel" ji zimanê spanî manzanilla (Sêvok), ji ber ku dişibe dara sêvan. Navê wê yê spanî îro Manzanilla de la muerte (Sêvoka mirinê), ji ber ku dara Mançinêl yek ji darê herî bi jehr e.
Şirove
Dara manşînêl qurmê wê gewre û heta 10 mitro bilind dibe. Pelê wê 3-7cm mezin kesk û birqokî ne. Fêkiyê lê dikevin mîna sêvan in.
Maisdon-sur-Sèvre
Maisdon-sur-Sèvre, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Derbendîxan (navçe)
Derbendîxan, yek ji navçeyên parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Derbendîxan ji nahiyeyên Navenda Derbendîxan û Bawexoşîn pêk dihê.
Çiyayê Perestgehê
Çiyayê Perestgehê (, Har HaBáyit, "Çiyayê malê [ya Xwedê, di Perestgehê de]"), Ji aliyê Misilmanan re wek Harem-î Şerîf tê zanîn (, al-Ḥaram al-Šarīf, "Perestgeha esîl", an, al-Ḥaram al-Qudsī al-Šarīf, "Perestgeha eslî ya Orşelîmê"), çiyayê li ser Orşelîma kevn e, ku li cîhanê yek ji navnîşên dînî yên girîng e. Ew bi hezar salan ji aliyê kesên Cihû, Xiristiyan û Misilmanan ve hate pîroz kirin. Di vê malperê de sê serdestên avahiyên sereke yên ji destpêka Heyama Emewiyan heye: Mescîda Eqsa, Qubeya Zinarê, Qubeya Xelekê û herwisa jî çar mînare hene. Herodiyan dîwar û dergehên nû yên paşîn diavêjin Bîzansiyan û demên îslamî yên di nav hestiyên Çiyayê de mane. Niha mirov dikare bi riya gihîştin yanzdeh dergeh, deh mîsogerkirî ye ji bo misilmanan û yek ji bo kesên ne-misilman in, di nav deverên cerdevan ên [[polîsên Îsraîlê] di her deverê de hatine parastin.
Li gor Încîlê, Cihûyan Perestgehên li ser Çiyayê Perestgehê rawestandin. Li gor kevneşopiya Cihûyan û Nivîsara Cihûyan, perestgeha yekemîn Keya Pêxemberê Dawid li Qudaxa 957 BZ çêkirin û di 586 BZ de li [Babîl]]ê hatiye winda kirin. Di duyemîn perestgeha di bin sîwanê Zerûbabîlê ya di 516 BZ de hatibû avakirin û ji aliyê Împaratoriya Romê ya li 70 CE rûxandin. Kevneşopiya cihûyan dipeyivîn, ku ew Perestgeh û sernavê dawîn wê ava kirin. Cihê di Cihûstanê de cihan eşkere ye û ew e cihûyên li ser dua bikin. Ji ber ku pîrozbahiya xwe ya tundî, gelek Cihûyan dê di çiyayê xwe de ne, da ku ji derveyî herêman ketin cihê li Pîrozweriya Pîroz û rawestandin, ji ber ku hiqûqê Rabînîkal hinek perçeya pêşengiya devê li ser vê malperê ye.
Muttenz
Muttenz, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Basel-Landschafta herêma Arlesheimê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Rapora teknîkî
Rapora teknîkî yan jî nûsaf, derbarê kar, xebat û diyardeyên cur bi cur nivîsandina zanyariya ye. Ev zanyarî tên şandin ji bo ciyên peyvendîdar.
Vars, Hautes-Alpes
Vars, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Alfabeya erebî
Alfabeya erebî alfabeya zimanê erebî ye. Tîpên erebî ji bo gelek zimanên din jî tên bikaranîn.
Becrux
Becrux an Mîmoza duyemîn geştirîn stêra di komstêra Xaçê de ye û 19'emîn stêra geştirîn a di ezmana şev de ye. Ew nêzî 300 salên roniyê dûra dinê ye. Qedra wê ya zahîrî 1.25 e.
Charaktaristika
Becrux stêrcêwiyeka ku hevalcêwiyên wê encax bi teleskopê tên ji hev cuda kirin e. Ew 5 salan carê li mesafeyeka 8 YE de di dor hev re dizivirin.
Elliot Lake
Elliot Lake, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê ye.
Becrux
Charaktaristika
Çima ku Becrux pirr li başûr dikeve tu navên wê yên gelerî tune ne. Tê gotin ku navê wê yê mîmoza cara siftê ji hêla John Bayer ve hatibû dayîn. Lêbelê baweriyeka ku navê wê yê "Mîmoza" bona rengê wê yê spî-hêşin tê bikaranîn jî heye.
Balik, Merîwan
Balik gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Hemzîkan
Hemzîkan, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Neffiès
Neffiès, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Landricourt, Aisne
Landricourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Merxûze
Merxûze, gundê Merxûzê, gundekî navçeya Bêsniya Adiyamanê ye.
Li derdora wî gundî, gundê Tokar, Geçitli, Beşyol û Yemcile hene. Merxûze gundekî mezin e. Nêzîkî 150 malî pêk tê. Li Merxûzê dû heb mizgeft hene, nîmej û teatê xwe li wan mizgeftan dikin. Gundê Merxûzê sê heb kanî jî hene.
Merxûze xwedî erdên mezin e. Di erdê wê de hewêc tên çandinê, wek genim, nîsk, ce, titûn û hwd.
Bechenheim
Bechenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Tisleifjorden
Tisleifjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Rûbarê golê 13,54 km² ye û bilindahiya ji asta deryayê 819 mêtre ye.
Hoxik
Hoxik, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Malville
Malville, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Seleteya Mîr Mihemed
Seleteya Mîr Mihemed, gorî gotinan seleteya ku mîrê Soran, Mîr Mihemedê Rewandizî pirr dixwaribûye ye. Ji seleteyên Soranan e. Mîr hezkiriyê kuzel, kaho, singê mirîşkê û biharbêhnê bûye.
Li Tirkiyeyê jê re seleteya bi singê mirîşkê dibêjin ku standardekê vê seleteyê nîne. Hin jî wekî ''seleteya meksîkayî, seleteya Romayê, seleteya Îranê, seleteya Sezar ûêd" binav dikin.
Mîr Mihemed gelek hez ji kuzelê (roka, bi latînî Eruca sativa) dikiribûye. Di seleteyê de herwiha singê mirîşkê, rûnê zeytê û gelek biharbêhn (biharat) jî hene ku bo tenduristiyê baş in. Ango ne giran û rûnî ye. Mîr carnan parêz jî digirtibûye ku bi xwe, demekê dirêj nexweş bûye.
Berkeliya seleteya Mîr
Bo çênca seleteyê;
Çêkirin
Cihê hişk ê nan jê veqetînin, ew nayên bikaranîn. Cihê din bipişirînin an kûbîkî hûr bikin. Di rûnbirêşkê, di nava rûnê û awîşen û îsota pûlpelî de biqijilînin. Di rûnbirêşkeke din de, goştê xwe yê rişteyî û dirêjî hûrkirî hindikek biqelînin, bila zerayî pê bikeve.
Kaho, kuzelê bişon di badiyekê de hûr bikin. Penîrê li rêşkerê bidin, berdin navê. Lîmonan biguvêşin serê. Nanê qijilandî, goştê mirîşkê li ser seleteyê rêz bikin.
Sersal
Sersal, roja yekemîna saleke nû ye. Li gora salnameyên cuda, roja sersalê cuda ye. Di salnameya mîladî de, sersal roja 1ê kanûna paşîn e.
Yasîn Dêrikî
Yasîn Dêrikî nivîskarekî kurd e.
Jîyana wî
Ew di sala 1974an li gundê Kassanê ser bi bajarê Dêrikê ve li Rojavaya Kurdistanê ji dayik bû. Xwendina xwe ya destpêkî li gund bi dawî anî. Xwendina xwe ya amadeyî û navendî li Dêrikê bi dawî anî û xwedî sê bawername yên bekaloriya ye li 1991, 1992, û 1993.
Derçûyê Kûlîja Nûjdarî (bîjişkî) ye li Zanîngeha Dihokê li Başûrê Kurdistanê li sala 1999-2000.
Hilgrê bawernameya bakalurîûs bi nûjdariyê û neştirgeriya giştî (MBCHB).
Endamê Sendîka PizîŞkên Kurdistanê li 2001
Nûjdar li Xestexaneya Azadî li Dihokê.
Di sala 1993 derbazî Kurdistana başûr boye bo xwendinê piştî cihek wergirtî bo xwendina Nûjdariyê li Zanîngeha Dihokê bi pesendkirna PDK.
Jiyana Rewşenbîrî
Yekemîn helbestê xwe di sala 1992an de nivîsand. Çend gotar û helbestên xwe yên kurdî û erebî di kovar û rojnameyên wek Jiwan, Xebat, Metîn, Birayetî, Gazî, Peyman, Gulana Kurdî, Gulana Erebî, Ronak, Nûjdar, Xebata Qûtabiyan, Dengê Zanko, Alhuda, Alîtîjah Alaxir, Teşrîn, Azadiya Welat û her wiha di malperên weke Tirbespî, Efrîn, Avestakurd, Mehname, Agirî, û Heyîv de weşand.
4.   Berpirs û Amadekarê Belavoka RONAK ya Saxlemî û rewŞinbîriya giŞtî li Kûlîja Nûjdarî li Zanko ya Dohukê 4 Jimare bi 12lapera derçûn.
Nemerge
Nemerge an Nemiran an jî deh hezeran (yewnanî: Ἀθάνατοι/Athánatoi) (parsî:Anauša) li leşkeren bijare Medya ye û ye dûgelen Parsan bûn.
Yasîn Dêrikî
Jiyana Rewşenbîrî
5.   Berpirs û Amadekarê Belavoka NUJDAR  li Fîstevalên Zankoya Dohukê 2Jimare bi 32lapera derçûn.
Nemerge
Qasa niho, kanî Parsan da tinê, ew leşkerena gişk dîroknasên Yewnanan da bîr hatin.
Yasîn Dêrikî
Jiyana Rewşenbîrî
7.   Amadekirin û belavkirna Pertukên Şehîd Azad Dêrikî -Bajarên Kurda bi zimanê arabî -Çerxên berî dîrokê di welatê dinavbera herdû avan de bi zimanê arabî.
Nemerge
Peywir
Li dema Şerê ew bi tenê peya ceng dikirin, wek mîna seferê Kîroş II. da BZ. 547 an jî lawikê wî Kambîses II. (BZ. 525) dijî Misrê û êrîşa Misr û Sikîtyayê bin fermandarî Dareyos I. (BZ. 520 û 513).
Yasîn Dêrikî
Berhemên Wî yên Destnivîs
→1 Jîyana Qutabîyan →2 Jîyana Xerîbî û Dûrîyê →3 Jîyana Sîyasî û Çalakî →4 Serbor û Serpêhatî di Jîyana min de
Nemerge
Peywir
Nemiran hem jî (BZ. 480) Şerê Persanda dijî Yewnan da peyda bûn.
Yasîn Dêrikî
Berhemên Wî yên Destnivîs
9.   Endamê yedek di hevbendiya KAWA ya rewŞinbîriya kurdî de li kurdistana baŞûr
Nemerge
Peyvnasî
Kelîma Nemir qewo leşkereke nebu, artêşa 10.000ran ra dahat degotin. Ew leşkerena zirhê xwe tinê bûn, emma wan leşkerêna hema teqwiya dahatin eger ye din birîndar an jî dimirîyan, lew ra jê ra dogotin Nemiran.
Peyva NemirHeredot'ta hatn hema belkî jî Heredot dû peyvên Parsî li Anûšiya (Rêheval) û Anauša (Nemiro) hev xist.
Yasîn Dêrikî
Berhemên Wî yên Destnivîs
•             Di gulana 2003 besdarî kirye di kongirê Komela PizîŞkên Kurd li Almaniya de weko Endam herwiha li kongri Berlini ji li meha Tebaxa 2005.
Nemerge
Zirx
Wan ofdîyan da Mertal û Rima kin bi kar dikirin, dawîya Rimanda lûtkeya hesib hebû.
Yasîn Dêrikî
Berhemên Wî yên Destnivîs
•             Wergirtina cihekî di Peymangeha (MIBEG) de li Almaniya piŞtî bawername wî hatî te’adîl kirin. Niha Nûjdar li Xestexanekî li Almanîya •            BeŞdarî di çendîn Semînarên pîziŞkî li Almaniya weko xwe amadekirin bo karkirnê weko Nujdar li xestexanên Almanî
Nemerge
Zirx
Destê wan da aha şûrike biçuk ya da xencer hebû, qewo ke leşkêren dûr lexin wan da kevanên zêdek jî hebû.
Yasîn Dêrikî
Berhemên Wî yên Destnivîs
•             Niha li Almaniya dimîne biŞtî destên gemar xwestin jiyana wî tarî bikin'''
Nemerge
Zirx
Wek kinc wan Tunîkike direş û şelê hefsarî xwe dikirin, bine cil da jî zirhê ji hesinê cawa çigalî hebû. Serê wan da jî Tîmtaca ji madeyî çigalî hebû. Wan rûye xwe jî be we digirtin, qewo ki toz bila nen çawên wan, an jî bila dijmin bitirsî.
Talîm
Talîma wan ji leşkerên dinan da baştir bû. Wan le re çelekbûne fêra ceng dikirtin.
Herwiha
Şerê Termupîl
Sabiaceae
Sîstematîk
Sabiaceae ji aliyê genetîkî ve lêzimê Proteales e, lê ev agahî bi giştî nehatiye mîsogerkirin, lewra kêm lêkolîn hatine kirin.
Di vê famîleyê de 3 cins, 80 heya 160 cure hene:
Medenî Ferho
Medenî Ferho nivîskarekî kurd e.
Sala 1947'an li gundê Mizîzexê; piştî têkçûna serhildana Bagokê ko bi malbatî koçberî Rojavayê Kurdistanê dibin û car din vedigerine ser cih û warên têr gorî, xwedê ew daye. Hemû qûnaxên xwendina dibistanên serete, navendî, dibistana mamostayan û lîse li heremên Kurdistanê qedandiye.
Di dema mamostahiyê de, di nava damezrênerên Sendikaya Mamostayên Tirkiyê TOS de cih girt û rêvebiriya karên rêxistiniyê kir.
Ventavon
Ventavon, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Medenî Ferho
Piştî heft salê mamostahiyê û heft caran sergomî û girtina sala 1970yî di cunteya eskerî li Amedê, di sala 1973an de li Stembolê, di rojnameya Cumhuriyetê de dest bi rojnamevantiyê kir, di heman salê de xelata heypeyvinê ya Komela Arîkarî û Desteka Gundên Tirkiyê li Stembolê stand.
Bi rojnamevantiyê re dest bi xwendina Zanîngeha Aborî kir û weşanxaneya ABeCe damezrand. Di heman demê de, di nava damezranên Sendikaya Nivîskarên Tirkiyê de TYS de cih girt. Medenî Ferho di salên 1963-1964an de di rojnameyên herêmê, Amed -Diyarbakirin Sesî û Mucadele de. li Mêrdinê rojnameya Mardînin Sesî, li Midyadê Turan Şehîr de dest bi nivîskariyê kir. Di salên 1970-1971 ê de nivîs û helbestên wî di rojname û kovarên Stembolê weke Cumhuriyet, Demokrat, Varlik de hatin weşandin. 2 pirtûkên wî, Kaytan Osman û Topragin Turkusu di heman salan de hatin weşandin.
Bi hatina darbeya eskerî ya 12ê Êlûnê 1980, 12ê Cotmehê hate girtin, piþtî hefteyekê serbest hate berdan, lê di 27ê Cotmehê de car din hate girtin. Girtina wî şeş sal û nîvan dom kir. Bi girtina dem dirêj, estên wî yên nivîskariya bi zimanê Kurdî bi awayekî riþtî hatin hunandin. Medeniyê Ferho bû seydayê pênûsê. Êdî awaza Kurdî ala wî ye, da ku di medya Kurdî de, rojname û kovaran de awazek têr qîrên bigihîne civakê û ji bo têkoþîna gelê Kurd bi hestên binbarî kar dike.
Ew nûnerê Azadiya Welat yê Belçîka ye û ji destpêka wekirina MED TV re dest bi amade kirina bernameyan kir, hîna rojnamevantiyê dike.
Gijmiik
Gijmiik, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Osthofen
Osthofen, bajarekî navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Telcol
Telcol, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Martrin
Martrin, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Deggingen
Deggingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Beran (birc)
Birca Beran (lat.: aries) birca yekemîn e. Di 21ê adarê de dest pê dike û di 20ê nîsanê de bi dawî dibe. Sembola birca Beran ♈ e.
Tal, Colemêrg
Tal (bi tirkî: Oğul), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Li gundê Talê bermayiyên dêra nestoriyan a bi navê Mar Abdîşo hene.
Baywe, Merîwan
Baywe gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Neuchâtel
Neuchâtel, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Neuchâtelê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye: