cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abuja
Li navenda welêt di nav Herêma Paytexta Federal (FCT) de ye, ew bajarek plansazkirî ye ku bi giranî di sala 1980an de li ser bingeha plansaziyek berfirehê ji hêla Hevkarên Plansaziya Navneteweyî (IPA) ve hatî çêkirin, ku ji konsorsiyumên ji sê Fîrmayên amerîkî hat plansazkirin wekî Avahîsaziyeke ku ji wan fîrmên wek Wallace, Roberts, McHarg & Todd (WRMT - komek mîmaran) wekî pêşeng, Archisystems International (şirketek Pargîdaniya Howard Hughes) û Planning Research Corporation pêk tê. Navçeya Karsaziya Navendî ya Abujayê ji hêla mîmarê Japonî a Kenzo Tange ve hatî sêwirandin. Ew li şûna bajarê Lagosê ketî, ku bajarê herî qelebalix ê welêt e û wekî paytexta welêt heya 12ê Kanûn 1991an hîn bû.
Sehra Karîmî
Kariyera wê
Karîmî li bajara paytexta Tehrana Îranê ji dayik bûye û li wir mezin bûye. Bavê wê ji koma etnîkî ya peştûn (AlîZaî) ji Qendaharê ye ku koçberî navçeya Bandar, parêzgeha Daykundiyê bûye. Li Bratîslavayê li Fakulteya Fîlm û Televîzyonê ya Akademiya Muzîk û Hunerên Performansê li Bratîslavayê bawernameya doktorayê di warê Sînemayê (Derhênerî û Senaryoya Fîlmên Çêkirî) wergirtiye. Light Breeze, kurteçîrokek ku wê di dema xwe ya akademiyê de çêkiriye, li Sun in a Net Awards (bilindtirîn xelatên fîlimê li Slovakya) wekî baştirîn kurtefîlma çîrokî hatiye hilbijartin. Yekem xebata wê ya profesyonel belgefîlma Searching for Dream bû ku di Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Dhakayê de, di sala 2006an de hatiye nîşandan. Berhemên wê yên din ên bi navdar di nav de Jinên Efxanî yên li pişt Wheel in, ku nêzîkî 20 xelat li festîvalên mezin ên filman bi dest xistiye ku di nav de xelatên Akademiyê li Slovakya û xelata baştirîn fîlma belgefîlmê li 13emîn Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Dhakayê wergirtiye. Di sala 2019an de wê derhêneriya fîlma Hava, Meryem, Ayesha kir, ku di Festîvala Fîlman a Wênîsê de promiyera fîlmê hat kirin û ji bo xelata Orizzonti/Horizon (xelata Fîlma Herî Baş) berendam hatiye nîşandin.
Aktîvîstî
Karîmî sazûmankara sereke yê xwepêşandanên li dijî planên Şaredariya Kabûlê ya hilweşandina Sînema Park a navdar a bajêr bû. Karîmî û çalakvanên çandî û fîlmçêker li dijî wêrankirina sînemaya 1950î ya bûn hilweşandina sînemayê ku ketibû nav tevliheviyê. Karîmî vê yekê jibo çand û dîroka bajêr wek "felaket" binav kiriye. Hilweşîn sînemayê di mijdara sala 2020an de pêk hat û Karîmî neçar ma ku bi zorê ji hêla polîsan ve ji sînemayê were derxistin ku destûr bide ku hilweşandina sînemayê pêk were. Wêneyê wê yê ku dema hilweşanan digirî li ser medyaya civakî belav bû.
Flamenko
Flamenko an jî Flamenco (Spanî bilêvkirin: [flameŋko]) an xwecihaxêv forma hunera ji bo herêmên Spanî ya Endulus, Extremadura û Murcia ye. Ev tê de çante (stranbêj), toque (lêxistina gîtar), baile (dans), jaleo (vokalîzasyon), Palmas (handclapping) û pitos (snapping tiliya) ne.
Pîrî Reîs
Ehmed Muhîdîn Pîrî ku pirtir li ser navê Pîrî Reîs tê nasandin (Osmanî پیری رئیس Pīrī Reʾīs; jdb. dora 1470 li Gallipoli  (Anatolya); m. serjêkirin di 1554 an de li Qahîreyê) amîralekî tirk  yê komkeştiya osmanî û nexşekêş bû. Ew pirtûkeke girîng derbarê deryavaniya deryaya navîn de nivîsand û gelek nexşe berhev kir û çê kir, û ji wan re  nexşeya bi navê Nexşeya Pîrî Reîs ji sala 1513, ku tenê di sala 1929an de hat vedîtin, ya herî navdar e.
Jiyana wî
Navê wî bi rastî Muhîdîn Pîrî bin Hecî Mehmed bû. Nasnavê wî yê osmanî yê amîral  (رئیس / reʾīs) piştre wek nasnav an navî hate bikaranîn. Muhîddîn li Gelibolu di sala 1470an de hate cîhanê, malbata wî ji Karamanê bû. Bavê wî Hecî Mehmed bû, diya wî xwişka korsanê navdar û navxirab ê Împeratoriya Osmanî, Kemal Reîs bû. Zêde li sala 1481 ew li pey xalê xwe Kemal Reîs çû deryaya navîn û beşdarî şerê li dijî Komara Venedîkê bû. Di sala 1495an de korsan Kemal Reîs beşdarî komkeştiya Osmaniyan bû da ku di şerên Tirkan yê venedîkî de şer bike. Ji ber vê yekê ew nasnavê Reîs stend. Di sala 1501 de, Kemal Reîs heft keştiyên spanî di dema şerê deryayî yên Valensiya de kir destên xwe (çavkaniyên din derbarê operasyoneke revandinê de diaxivin) û li  ser wan keştî nexşeyeke nautîkî ya "herêma rojavayî" bû, ku tête gotin ku ji hêla Kolumbus ve hatî xêzkirin. Di gelemperî de, ji ber ku taktîkên korsaniyê li dijî komkeştiyên dîsîplîn ên Venedîk û Spanyayê serketî nebûne, tu serfirazî nebûne.
Yaqûbê kurê Ûzûn Hesen
Yaqûb b. Uzun Hasan (bi Farisî: یعقوب بن اوزون حسن) an jî Ebû al-Muẓaffar Yaʿqūb Bahādur Ḫān, bi gelemperî wekî Sultan Ya'qub (bi farisî: سلطان یعقوب; Azerî: Sultan Yaqub سلطان یعقوب) tê zanîn. Aq qoyunlû ji sala 1478an heta wefata xwe ya di 24ê berfanbara 1490an de. Kurê Uzun Hasan piştî mirina birayê xwe Sultan Xelîl bû mîrê xanedanê. Sînorên Xanedaniya Aq Qoyunlu di serdema wî de sabît man. Fezlallah Kûncî Îsfehanî di pirtûka xwe ya bi navê Alam-Aray-î Amînî de, wî wekî cîgirê hêja yê Uzun Hasan pesnê wî daye. Dîroknasên din jî pesnê Ya'qûb didin ku wî ji zanyar û helbestvanan re palpişt kiriye.
Hugh Jackman
Hugh Michael Jackman (jdb. 12. çiriya pêşîn a 1968 li Sydney) an e Australian aktorê, hilberîneran de film û stranbêj awistralyayî ye.
Jackman yekeka ji pênc zarokên deyîk û babên xwe bi navên (Christopher John Jackman) û (Grace McNeil) yên ku di sala 1967an de ji England koçberî Avusturalya bûn. Dayik Grace di 1976 de dema ku Jackman heşt salî bû û vegeriya Englandstan. Ew ji hêla bavê xwe, Chris ve hat bîxey kîrîn, karmendek hesenbaz a Cambridge. Hugh Jackman ji 1996an û pê ve bi aktorek kiçra ya bi navê Deborra-Lee Furness re zewicî ye. Zewac li New York City bu dijîn û xwediyê du zarokan e, keçekek lî sala (jdb.  2005) û kurek lî sala (jdb.   2000). .
Xelat
Xelat bi dest xistn
Bischberg
Bischberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bamberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bayraklı
Bayraklı, navçeyek navend ya Îzmîrê ye. Di salên dawî yê de navçe ya herî pêşketî ev navçe ye.
Coizard-Joches
Coizard-Joches, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Helmesî
Helmesî gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bayraklı
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 311,524 kes hatiye tomarkirin.
Axnîk
Axnîk (bi tirkî: Köklü), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Qereçox
Çiyayê Qereçox çiyaye kî li Rojavayê Kurdistanê li bajarê Dêrika hemko ye nêzî Bakûrê Kurdistanê ye
Şindire
Şindire gundekî ser bi navenda bajarê Serdeştê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 87 kes (16 malbat) bûn.
Neuhaus an der Pegnitz
Neuhaus an der Pegnitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nagarain
Nagarain, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 36.336 kes hatiye hejmartin
Helac Olya
Helac Olya gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Compertrix
Compertrix, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Sergey Krîkalev
Sergei Krikalev wek fezagerek Sovêtê, çû esman lê dema vegerya ser Erdê, îdî bûbû hemwelatîyekî Rûsyayê.
Çimku dema ku Sovêt di 26'ê December'a sala 1991'an da, hilwešîya ew hê di vedora Erdê da bû.
Akwaryoma Golden Nugget
-Akwaryoma Golden Nugget ku li Los Angles'ê ye, xwedîyê korîdoreke giloverê mezinê šeffaf(xûyaker) e ku ji nîveka akwaryomê va derbas dibe loma bîner dikarin ji nava candarên behrî yên wir, derbas bin û wan pir ji nêzîk va bibînin.
Bergama
Bergama, yek navçeyê Îzmîrê ye. Navçê 103 km dûre bajar e.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 103,185 kes hatiye tomarkirin.
Primetime Emmy Award
Xelata Primetime Emmy xelatekî Amerîkîye yê ku ji hêla Akademiya Huner &amp; Zanistên Televîzyonê (ATAS) ve ji bo serkeftiya di bernameyên televîzyona hatî dayîn. Cara yekem di 1949an de hat dayîn. Xelat di destpêkê de wekî " Xelatên Emmy " dihat nasîn. Heta ku yekemîn merasima Xelata Emmy de ya Daytime de li sala 1974 de hate çêkirin û peyva " dema serokwezîr " hate zêdekirin da ku di navbera her duyan de cûdahî Çêbikin.
Xelatên Emmy Primetime. Ew niha di nav çar torên mezin de ( ABC, CBS, FOX, NBC ) bi zivirî têne dîtin. Her torek çar sal carekê merasîmê diweşîne. Merasîm bi gelemperî ber bi dereng-Tebaxê ve tê veguhestin heke ji hêla NBC ve were weşandin (mînakî 2006, 2010, û 2014 ), da ku ew bi peymana NBC ya weşana lîstikên NFL -Yekşem-şevê re nakok nebe (ji ber pevçûnek din, ev dem bi xelatên Muzîka Vîdyoyê ya MTV, merasîma 2014- an jî hate veguheztin Duşemek). Lêbelê, merasîma 2018, ku ji hêla NBC ve hate weşandin, paşde hat veguheztin Septemberlonê û roja Duşemê hate weşandin.
Ew wekheviya televîzyonê wekî Xelatên Academy ( fîlim ), Xelatên Grammy ( muzîk ), û Tony Awards ( theater) têne hesibandin. Xelat li ser sê kategoriyan têne dabeş kirin: Xelatên Emmy yên Primetime, Xelatên Emmy yên Hunerên hazirkirinê ên Primetime, û Xelatên Emmy yên Primetime Engineering.
Primetime Emmy Awards
Xelata Emmy ya Primetime di kategoriyên jêrîn de tê dayîn:
Xelatên Emmy yên Hunerên dirustikirnê yên Primetime
Xelatên Emmy yên Afirîner ên Primetime di kategoriyên jêrîn de têne xelat kirin (hin ji wan bi veqetandina xebata li ser bingeha ka sazkirinek kamera yek an kamera pir-kamera hatiye bikar anîn nas dikin):
Xelatên Endezyariya Emmy ya Primetime
Xelatên Emmy ya Primetime Engineering bi taybetî ji bo serfiraziya berbiçav a endezyariyê têne dayîn. Ew ji kesek, pargîdaniyek, an rêxistinek re ji bo geşedanên endezyariyê pêşkeftinek wusa girîng li ser rêbazên heyî an jî di xwezayê de ewçend nûjen têne pêşkeş kirin ku ew bi awayekî madî bandorê li veguhastin, tomarkirin, an pêşwaziya televîzyonê dikin. Xelat, ku rûmeta herî bilind a endezyarî ya televîzyonê ye, ji hêla jûriyek ji endezyarên pispor û pispor ên di pîşesaziya televîzyonê de tê diyar kirin.
Retired categories
A number of awards have been retired throughout the years, including some that have been replaced by similar award categories in the Daytime Emmy Awards, Sports Emmy Awards, and other areas of recognition:
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve, êrîşek dagirkerî ye ku di 24ê sibata 2022an de ji aliyê Rûsyayê ve dest bi dagirkirina Ûkraynayê welatcîranê wî yê li başûrrojavayê kiriye. Êrîşa 24ê sibata 2022an mezintirîn berdewamiya Şerê Rûs-Ukraynayê di sala 2014an de ku dest pê kiribû. Kampanyayek bi dirêjkirina Pêkhatina leşkerî ya Rûsyayê di destpêka sala 2021an de dest pê kir; Rûsyayê daxwaz kir ku Ûkrayna bi awayekî qanûnî ji tevlîbûna NATO hevbendiya leşkerî were qedexekirin. Çend roj beriya dagirkirinê, Rûsyayê du dewletên xwebexşkirî di nav sînorên Ûkraynayê de nas kir: Komara Gel a Donetskê û Komara Gel a Luhanskê. Hêzên Çekdar ên Rûsyayê di 21'ê sibatê de li Donbasê ya rojhilatê Ûkraynayê ketin. Di 22'ê sibatê de, Meclîsa Federasyonê ya Rûsyayê bi yekdengî destûr da ku Serokê Rûsyayê, Vladîmîr Pûtîn wê hêza leşkerî li derveyî Rûsyayê bikar bîne.
Dakirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve, di 24ê sibata 2022an de saet di 05:00an, dema herêmî ya Moskowê seat di 06:00an de despêkirina operasyona leşkerî li rojhilatê Ûkraynayê ji aliyê serokê Rûsyayê Vladîmîr Pûtîn ve hate ragihandin. Êrîşên mûşekî li cihên li seranserê Ûkraynayê, tevî paytexta Ûkrayna, Kyîvê destpêkir. Sazîya Sînor a Ûkraynayê diyar kir ku xalên wê yên sînor ên bi Rûsya û Belarûsê re hatine êrîş kirin. Piştî du saetan hêzên bejayî yên Rûsyayê derbasî welêt bûn. Li ser vê bûyerê Serokê Ûkraynayê Volodîmîr Zelenskî bi derxistina rêveberiya awerte, qutkirina têkiliyên dîplomatîk bi Rûsyayê re û seferberiya giştî ragihand. Dagirkerî rastî şermezarkirina welatên navneteweyî berbelav bûye û di nav de mehkûmkirina navneteweyî di nav cezayên li ser Rûsyayê hatin sepandin û herwiha di heman demê de xwepêşandanên li dijî şer li Rûsyayê bi girse hatin girtin.
Gurzeka Pişt-Sovyetê û Şoreşa Pirteqalî
Piştî hilweşîna Yekîtiya Sovyetê di sala 1991'an de, Ûkrayna û Rûsyayê têkiliyên xwe yên nêzîk berdewam kirin. Di sala 1994'an de, Ûkrayna qebûl kir ku dev ji cebilxaneya xwe ya nukleerê berde û Memorandûma Bûdapestê ya li ser Temînata Ewlekariyê bi şertê Rûsya, Keyaniya Yekbûyî (KY) û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) li dijî gefan an karanîna hêzê li dijî xakê garantiyê bidin, îmze kir. Yekitî an serxwebûna siyasî ya Ûkraynayê pênc sal şûnda pêk hat, ku Rûsyayê yek ji îmzekerên Peymana Ewlekariya Ewropayê bû, ku ji bo "mafê xweyî her dewletan ji nû ve piştrast kir ku ew azad be û di hilbijartinê yan guheztina aranjmanên xwe yên ewlehiyê de, tevî peymanên hevalbendiyê, dema ku ew pêşve diçin" beşdar kirin.
Di sala 2004'an de, Viktor Yanukoviç serokwezîrê wê demê di hilbijartinên serokatiyê de li gorî biryara Dadgeha Bilind a Ûkraynayê bi piranî sextekarî hatibû kirin, bi serketî hate ragihandin. Encam bû sedema nerazîbûna gelan ji bo piştgirîkirina namzetên muxalefetê Vîktor Yuşçenko, ku li dijî encamê derket. Di mehên aloziya şoreşê de, namzet Yuşçenko ji nişka ve bi giranî nexweş ket û demekî kurt de ji hêla gelek komên bijîşkên serbixwe ve hate dîtin ku ji hêla TCDD dioksin ve hatî jehr kirin. Yuşçenko bi tundî guman kir ku Rûsya di jehrîkirina wî de heye. Van hemûyan di dawiyê de di encama Şoreşa Tûrincî ya aştiyane de, Viktor Yuşçenko û Yuliya Timoşenko anîn ser desthilatdariyê, di heman demê de Yanukovych xistin dijberiyê.
Di sala 2008'an de, serokê Rûsyayê Vladimîr Pûtîn li dijî endambûna potansiyela Ûkraynayê ji NATO re axivî. Di sala 2009'an de, analîstê Romanî Iulian Chifu û hevkarên wî digotin ku derbarê Ûkraynayê ve Rûsyayê guhertoyek nûvekirî ya Doktrîna Brezhnev peyda kiriye û ferman dike ku serweriya Ûkraynayê ji welatên endamên Pakta Warşovayê berî hilweşîna qada bandora Sovyetê di dawiya salên 1980'an û destpêka salên 1990'an de mezintir nebe.
Di sala 2009'an de, Yanukoviç niyeta xwe ragihand ku careke din di hilbijartinên serokatiyê ya 2010'an bibe namzet. Ew bi ser ket û di sala 2010'an de hate damezrandin.
Şoreşa Ûkraynayê û Şerê Donbasê
Xwepêşandanên Ewromayidan di sala 2013'an de li ser biryara hukûmeta Ûkraynayê ya rawestandina îmzekirina Peymana Yekîtiyê ya Yekîtiya Ewropayê û Ûkrayna dest pê kir, ku nêzîktir li şûna têkiliyên bi Rûsya û Yekîtiya Aborî ya Ewrasyayê re hilbijêrin. Piştî protestoyên bi hefteyan, Yanukovych û serokên opozîsyona parlamena Ûkraynayê di 21'ê sibata 2014'an de peymana çareseriyê îmze kiribûn û tê de daxwaza hilbijartinên pêşwext kiribû. Dotira rojê, Yanukovych ji Kîevê revîya berî ku dengdana împîçkirinê ya wî ji desthilata wek serokatiyê bêpar kir. Rêberên herêmên rojhilatê Ûkraynayê yên rûsîaxêv diaxivin, ragihandin ku dilsoziya xwe ya bi Yanukovych re berdewam dikin, ku ew di sala 2014'an de bûye sedema nerazîbûnên alîgirên Rûsyayê ya li Ûkraynayê. Piştî aloziya di adara 2014'an de Krîm ji aliyê Rûsyayê ve hat girêdan û Şerê Donbasê ên di nîsana 2014'an de bi avakirina dewletên Komara Gel a Donetskê û Komara Gel a Luhanskê ji aliyê Rûsyayê ve dest pê kir.
Di 14'ê îlonê 2020'an de, Serokê Ûkraynayê Volodîmîr Zelenskî, Stratejiya Ewlekariya Neteweyî ya nû ya Ûkraynayê pejirand û "ji bo pêşxistina hevkariyek berbiçav bi NATO re bi armanca endametiya NATO'yê re peyda kir." Zelenskî di 24'ê adara 2021'an de biryarnameya jimare ya 117/2021 îmze kir û tê de "stratejiya dagîrkerîkirinê ya ji nû ve entegrasyona herêma demkî ya dagirkirî ya Komara Xweser a Krîmê û bajarê Sêwastopolê" pejirandin.
Breitengüßbach
Breitengüßbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bamberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hecî Mûsa Beg
Hecî Mûsa Beg, Mûsa Begê Xoytî, (jdb 1855, li gundê Xeybiyan a Mûş, mrn 1926, li gundê Dugir a nêzîkî Qamişlo) yek jî endamên Xoybûn ê ye. Herwiha yekem kesê Kurd e ku li dijî wî şerê psîkolojîk hatiye kirin. Ew bi revadina keçeke Ermenî ya 14 salî bi navê Gulo ve hatiye sûcdarkirin lê di rastiyê de ne wî, birayek wî (Cewahîr) keçikek Ermenî revandibû, navê keçikê jî Garşaya Mîro bû. Rojname yên Ewropa yê Hecî Mûsa Beg reşdikin, Osmanî jî mecbûr dimîne wî sirgûn dike.
Propagandaya reş li dijî Kurdan
Di Komkujiya Ermeniyan de, diyaspora Ermenî li dijî kurdan kar dike. Nûçeyên nerast û dramatîk belav dikin. Kilama dengbêjiyê ya dengbêj Gulê di navbera salên 1825-1830î de çêkiribû, deforme dikin, li dijî Hecî Mûsa Beg û giregirên Kurdan bikartînin. Dengbêj Gulê viya li ser xwe û karmendekî Osmanî bi navê Mîso sitrabû Beriya ku Hecî Mûsa Begê Xoytî ji dayîka xwe bibe ev kilam di nava kurdan de dihate zanîn û gotin. Çapemeniya îngilîz û alman an rojane bi neyînî behsa Mûsa Beg dikin. Li ser wî roman jî tên nivîsandin. Armanca ermeniyan ew e ku ji aktûalîteya komkujiyê sûd werbigirin û dewleteke Ermenî li bakurê Kurdistanê avabikin. Ji ber ku otorîteyeka kurdan nebû, viya realîst dibînin.
Forma kilamê ya orîjînal û kevnar wiha ye:
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
Şoreşa Ûkraynayê û Şerê Donbasê
Di tîrmeha 2021'an de, Pûtîn gotarek bi sernavê Yekitiya Dîrokî ya Rûsyayê û Ûkraynayan weşand û tê de nêrîna xwe ji nû ve piştrast kir ku Rûs û Ûkraynî "yek gel" in. Dîroknasê Amerîkî Timothy Snyder fikirên Pûtîn wekî emperyalîzmê bi nav kir. Rojnamevanê brîtanî Edward Lucas ev yek wekî revîzyonîzma dîrokî bi nav kir. Çavdêrên din serkirdayetiya Rûsî wekî xwedî nerînek berovajîkirî li ser Ûkrayna nûjen û dîroka wê binav dikin.
Hecî Mûsa Beg
Propagandaya reş li dijî Kurdan
"Gule rê girt li ser zîn û palanan
Mîzo/Mîso Beg ket peşiyê û şûr kişand ji kalanan
Got ez ê te binim ser dînê misilmanan
Gulê got, ez Gulo me Guloka bavfile me,
Tu min hûrkî, nayêm ser dînê te me
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
Avakirina leşkerî ya Rûsyayê
Pevçûn bi avakirina leşkerî ya mezin, di destpêkê de ji adar heta nîsana 2021'an û paşê ji cotmeha 2021' heta sibata 2022'an destpê kir. Dema avakirina leşkerî ya duyemîn de, Rûsyayê ji DY'ê û NATO re du pêşnûmeyên peymanên daxwaz tê de hebûn daxwaz kir. Ji bo tiştên wê wekî "garantiyên ewlehiyê" binav kir û di nav de sozek yasayî ya girêdayî ya Ûkraynayê tevlî NATO'yê nebe û her wiha kêmkirina serbazên NATO û alavên leşkerî yên li Ewropaya Rojhilat bi cih bûne û gefa bersiveke leşkerî ya nediyar xwar û got eger NATO berdewam bike dê "xeteke êrîşkar" bibe.
Hecî Mûsa Beg
Propagandaya reş li dijî Kurdan
Ez ne layiqî binemîzan, layiqê mîrê dilê xwe me
Gule got, Mîzo/Mîso Bego ez Gulo me, gula dîn im
Ez ê kinc û palê xwe li xwe bînim
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
Tawanbarkirina Rûsyayê
Di 9'ê berfanbarê 2021'an de Serokê Rûsyayê Vladîmîr Pûtîn behsa cudakariya li dijî rûsîaxivên li derveyî Rûsyayê kir û got: "Divê ez bêjim rûsofobî gava yekem ber bi jenosîdê ve ye. Ez û hûn baş dizanin ku li Donbasê çi diqewime. Bê guman ew wekî komkûjyê pir dişihibe.” Rûsyayê jî qanûna zimanê Ûkraynayê şermezar kir. Di 15'ê sibatê 2022'an de, Pûtîn ji çapemeniyê re got: "Tişta li Donbasê diqewime tev komkûjî ye."
Hecî Mûsa Beg
Propagandaya reş li dijî Kurdan
Rêka Rêdikan (Retkan) bihelînim
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
Tawanbarkirina Rûsyayê
Balyozxaneya Amerîkayê ya li Ûkraynayê îdiaya komkûjiyê ya Rûsyayê wek "derewiyeke şermezarkirî" bi nav kir û di heman demê de Berdevkê Wezareta Derve ya Amerîkayê Ned Price got; Mosko van îdiayan ji bo dagirkirina Ûkraynayê hincet dike. Di 18'ê sibatê de, Balyozê Rûsyayê li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê Anatoly Antonov bi erêkirina asîmîlasyona bi zorê ya Rûsên Ûkraynayê tawanbar kir.
Hecî Mûsa Beg
Propagandaya reş li dijî Kurdan
Textê Sirmeli Mamed bigrim û bihejînim
Heger hesabê min pirsî ji xwe pirsî
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
Tawanbarkirina Rûsyayê
Pûtîn di axaftineke xwe ya 21'ê sibatê de civaka Ûkraynayê bi neonazîbûnê sûcdar kir û "nazîkirina" Ûkraynayê" anî ziman ku armanca Rûsyayê bêçekkirin. Li gorî raporên çapameniyê, Pûtîn ji bo rewakirina êrîşa Rûsyayê ya li ser Ûkraynayê "gotinek 'Nazî ya derewîn" bikar tîne, ku her çend hikûmet, artêş an jî hilbijêran piştgirîyek berfireh ji îdeolojiya rastgirên tund re tune be û di hilbijartinên parlemanî yên 2019'an de ti berbijarekî rastgira tund di Rada ya meclîsa neteweyî de yek kursî bi dest nexist. Herdû Serok wekî Zelenskî û Serokwezîr Denîs Şmîhal cihû ne, ku yek ji du welatên cîhanê wekî serokê dewletê û serokê hikûmetê cihû ya din jî Îsraêlê dike. Zelenskî bi taybetî xîtabî îdiaya Rûsî kir û da zanîn ku bapîrê wî di Artêşa Sor de li dijî Naziyan şer kiriye; ew sê endamên malbata xwe di Holokostê de winda kiriye. Muzeya Bîranîna Holokostê ya Dewletên Yekbûyî dagirkerî û binpêkirina dîroka Holokostê ya Pûtînê wekî rewakirina şer şermezar kir.
Hecî Mûsa Beg
Propagandaya reş li dijî Kurdan
Heger nepirsî ez ê donzdeh diwalan pê bihesinim"
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
Pevçûnên îdîakirî
Şerê li Donbasê di 17'ê sibatê 2022'an de gelekî zêde bû. Dema ku hejmara rojane ya êrîşan di şeş hefteyên pêşîn ên sala 2022'an ji didû heta pêncan bûye û Artêşa Ûkraynayê 60 êrîş di 17'ê sibatê de ragihandin. Medyaya fermî ya Rûsyayê jî ragihand ku di heman rojê de zêdetirî 20 êrîşên topan li ser çeperên cudaxwazan hatine kirin. Hikûmeta Ûkraynayê cudaxwazên Rûsî tawanbar kir ku bi topan zarokxaneyek li Stanîtsiya Luhanska topbaran kirin û sê sivîl birîndar kirin. Komara Gel a Luhanskê ragihand ku hêzên wan ji aliyê hikûmeta Ûkraynayê ve bi hawan, bombeavêj û çekên doçkayê hatine êrîş kirin.
Hecî Mûsa Beg
Propagandaya reş li dijî Kurdan
Hê jî gelek dengbêjên kurd, Mîso û Mûsa tevlîhev dikin, dibêjin qey Hecî Mûsa Beg kecikek Ermenî revandiye.
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
Pevçûnên îdîakirî
Dotira rojê, Komara Gel a Donetskê û Komara Gel a Luhanskê fermana derxistina mecbûrî ya sivîlan ji bajarên wan ên payebilind dan û her çend çavdêran destnîşan kirin ku derxistina tevahî dê bi mehan bidome. Medyaya Ûkraynayê zêdebûneke tundî di topbarana çekdarên bi serkêşiya Rûsyayê ya li Donbasê weke hewldanek ji bo provokekirina artêşa Ûkraynayê ragihand. Di 21'ê sibatê de, Xizmeta Ewlekariyê ya Federal a Rûsyayê (FSB) ragihand ku topbarana Ûkraynayê li herêma Rostovê 150 metre dûrî sînorê Rûsya û Ûkraynayê û tesîseke sînor a FSB'ê wêran kiriye. Her wiha Santrala Termîk a Luhanskê ya li Komara Gel a Luhanskê ji aliyê hêzên nenas ve hate topbarankirin. Nûçegihanên Ûkraynayê diyar kirin ku ji ber vê yekê ew neçar maye ku were girtin.
Ji aliyekî din ve, navenda ragihandinê ya Taxa Leşkerî ya Başûr ragihand ku hêzên Rûsî danê sibê wê rojê komeke ji 5 sabotatoran li nêzîkî gundê Mityakinskaya ya navçeya Rostovê ji Rûsyayê derbasî sînorê Ûkraynayê bibûn û bi du wesayîtên şerên piyadeyan hatiye wêrankirin hatine kuştin. Ûkraynayê red kir ku ew di her du bûyeran de cih girtiye û wan wek ala derewîn bi nav kir. Herwiha hat ragihandin ku 2 leşkerên Ûkraynayê û sivîlek jî li gundê Zaitseve yê 30 kîlometre li bakurê Donetskê di encama topbaranê de hatin kuştin. Gelek vekoler ên wekî di nav de malpera lêkolînê Bellingcat delîl belav kirin ku gelek ji êrîş, teqîn û valakirina Donbasê ji aliyê Rûsyayê ve hatine kirin.
Şêxîsa, Serdeşt
Şêxîsa, Serdeşt gundekî ser bi navenda bajarê Serdeştê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
Eskalasyon (21–23 Sibatê)
Di 21'ê sibatê piştî naskirina Komarên Donetsk û Luhanskê, Serok Pûtîn ferman da ku leşkerên rûsî (di nav de hêzên mekanîzekirî) li Donbasê werin şandin û Rûsyayê wekî "mîsyona aşitiyê" bi nav kir. Artêşa Rûsyayê ragihand ku wê 5 "saboterên" Ûkraynî yên ji sînorê Ûkraynayê derbasî Rûsyayê bûne hatine kuştin. Ev îdîa ji aliyê Wezîrê Karên Derve yê Ûkraynayê Dmytro Kuleba ve bi tundî hat redkirin. Piştî wê rojê, çend dezgehên ragihandinê ya serbixwe piştrast kirin ku hêzên Rûsî derbasî Donbasê bûne. Destwerdana 21’ê sibatê ya li Donbasê ji aliyê Konseya Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî ve bi awayekî berfireh hat şermezarkirin û ti piştgirî nehate girtin. Balyozê Kenyayê Martîn Kimanî, pêngava Pûtîn bi kolonyalîzmê re muqayese kir û got: "Divê em xilasbûna xwe ya ji guliyên împeratoriyên mirî venegerin, ku bi awayekî nav formên nû yên serdestî û zordariyê temam bikin."
Şêxîsa, Serdeşt
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 3 kes (1 malbat) bûn.
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
Eskalasyon (21–23 Sibatê)
Di 22'ê sibatê de, serokê Dewletên Yekbûyî Joe Biden got; "destpêka êrişa Rûsyayê ya li ser Ûkraynayê" bû. Sekreterê Giştî yê NATO'yê Jens Stoltenberg û Serokwezîrê Kanadayê Justin Trudeau gotin; "dagirkeriyeke din" çêbûye. Wezîrê Karên Derve yê Ûkraynayê Kuleba jî wiha got: "Tiştekî bi navê êrîşeke biçûk, navîn û mezin nîne. Dagirkirin dagirkerî ye." Berpirsê Siyaseta Derve ya Yekîtiya Ewropayê Josep Borrell diyar kir ku "hêzên rûsî [gihîştin] axa Ûkraynayê" û "[ne] dagîrkeriyek tevahî bû". Di heman rojê de, Encûmena Federasyonê bi yekdengî destûr da ku Pûtîn hêza leşkeriyê li derveyî Rûsyayê bikar bîne. Di encamê de, Zelenskî ferman da ku leşkerkirina rezervên Ûkraynayê di heman demê de hîna tev li seferberiya giştî nebûye. Di 23'ê sibatê de, Radaya Verkhovna ya Ûkraynayê ji bo 30 rojan rewşa awerte ya li seranserê welat bêyî herêmên dagirkirî yên li Donbasê ragihand, ku ev di nîvê şevê de ket meriyetê. Parlamenê her wiha ferman da ku hemû rezervîstên Hêzên Çekdar ên Ûkraynayê seferber bibin. Di heman rojê de Rûsyayê dest bi valakirina balyozxaneya xwe ya li Kîevê kir û ala Rûsyayê jî ji serê avahiyê daxist. Malperên parlamen û hikûmeta Ûkraynayê tevî malperên bankê rastî êrîşên DDoS hatin.
Civîneke din a Konseya Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî di 23-24'ê sibatê de hat lidarxistin. Rûsyayê di civîna awerte ya Konseya Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî de bi mebesta bêbandorkirina qeyranê ya êrîşî Ûkraynayê kir. Li ser vê bûyerê Sekreterê Giştî António Guterres got: "Şansekî bidin aştiyê." Rûsyayê piştî helwesta serokatiya Konseya Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî di sibata 2022'an, dagir kir û wekî yek ji pênc endamên daîmî mafê vetoyê kiriye. Di saetên serê 24'ê sibatê de, Zelenskî axaftinek televîzyonî kir û tê de bi rûsî xîtabî welatiyên Rûsyayê kir û ji wan xwest ku pêşî li şer bigirin. Zelenskî di axaftinê de îdiayên hikûmeta Rûsyayê yên derbarê hebûna neo-naziyan di nav hikûmeta Ûkraynayê de red kir û diyar kir ku niyeta wî ya êrîşa li ser herêma Donbasê tuneye.
24'ê Sibatê 2022
Berî 24'ê sibatê li gor demjimêr 06:00 (UTC+3) bi dema Moskoyê, Putin ragihand ku wî biryara destpêkirina "operasyoneke leşkerî ya taybet" li rojhilatê Ûkraynayê daye. Pûtîn di axaftina xwe de îdia kir ku tu planên dagirkirina axa Ûkraynayê tune ye û îdia kir ku ew piştgiriyê didin mafê çarenûsiya gelên Ûkraynayê. Pûtîn herwiha diyar kir ku îdiaya nûçeyên CNN û NBC "bêbingeh" û "derew" ji bo Rûsyayê li Ûkraynayê "bêçekkirin û nenaskirin" digere, bi nav kirin. Ev ji hêla Muzexaneya Bîrdariya Holokostê ya Dewletên Yekbûyî ve hat şermezar kirin û ji Artêşa Ûkraynayê xwest ku çekên xwe deynin û biçin malên xwe. Li ser daxwaza Wezareta Parastinê ya Rûsyayê ya ji Yekîneyên kontrolkirina trafîka hewayî ya Ûkraynayê xwest seferan rawestînin, qada hewayî ya li ser Ûkraynayê ji seyrûsefera hewayî ya ne sivîl re hate sînordar kirin û ligel tevahiya deverên ji hêla Ajansa Ewlehiya Hewayî ya Yekîtiya Ewropayê (EASA) ve wekî herêmek pevçûnek aktîf tê hesibandin.
Di çend deqeyên piştî daxuyaniya Pûtînê li Kîev, Xarkiv, Odessa û Donbasê teqîn çêbûn. Karbidestên Ûkraynayê gotin Rûsyayê serbazên xwe li Mariupol û Odessa danîne û bi mûşekên Kruz û balîstîk avêtine firokexane, baregehên leşkerî û depoyên leşkerî yên li Kîevê, Xarkiv û Dnîproyê. Li gorî saeta herêmî saet 06.48’an de, li herêmên Ûkraynayê bi Belarûs û Rûsyayê re digihîne hev û wesayîtên leşkerî ji Senkîvkayê derbasî Ûkraynayê bûn. Vîdyoyek tê kişandin ku leşkerên rûsî ji Krîmê ji hêla Rûsyayê ve hatî girêdan derbasî Ûkraynayê dibin. Kremlîn plan kir ku di destpêkê de top û mûşekan li navendên fermandarî û kontrolê bike armanc û piştre firokeyên şer û helîkopteran bişîne da ku bilez serweriya hewayê bi dest bixe. Hêzên li rojhilat, bi Navenda Lêkolînên Stratejîk û Navdewletî re sê axên pêşveçûnê destnîşan dikin: li bakur ji Belarusê, li başûrrojhilat ji Donetskê û li başûr ji Krîmê. Dewletên Yekbûyî got, ew bawer dike ku Rûsya dixwaze hikûmeta Ûkraynayê "bibire" û hukûmeta xwe saz bike, ligel Karbidestên îstîxbarata Amerîkayê bawer dikin ku Kîev dê di nav 96 demjimêran de ji ber şert û mercên li ser erdê bikeve.
Li gorî Wezîrê Dewletê yê Ûkraynayê Anton Heraşçenko, piştî saet 06:30 (UTC+2), hêzên Rûsyayê ji bejahiyê ve li nêzî bajarê Xarkivê dagir kirine û li bajarê Mariupolê jî daketinên mezin ên amfibiyayê hatine ragihandin. Di demjimêr 07:40 de BBC li ser çavkaniyên din ragihand ku leşker ji Belarusê jî derbasî welêt dibin. Hêzên Sînor a Ûkraynayê ragihand ku li Luhansk, Sumî, Xarkiv, Çernîhîv, Jîtomîrê û herwiha ji Krîmê jî êrîş li ser mekanan hatine kirin. Wezareta Parastinê ya Rûsyayê îdia kir ku hêzên sînor ên Ûkraynayê li ber xwe nedaye. Wezareta Navxweyî ya Ûkraynayê ragihand ku hêzên Rûsî gundên Horodîşçe û Milove li Luhanskê girtine. Navenda Ragihandina Stratejîk a Ûkraynayê ragihand ku artêşa Ûkraynayê êrîşek li nêzî Şçastiya (nêzîkî Luhanskê) têk birin û bajarok ji nû ve kontrol kir û di encamê de nêzî 50 ji aliyê Rûsyayê ve hatin kuştin.
Malpera Wezareta Parastinê ya Ûkraynayê piştî saetekê bêçalak bû û hate restorekirin. Wezaretê ragihand ku li Luhanskê 5 balafir û helîkopterek xistine xwarê. Demek kin beriya 07:00 (UTC+2), Zelenskî danasîna qanûna leşkerî li Ûkraynayê ragihand. Piştre, wî ferman da Artêşa Ûkraynayê ku "xisarên herî zêde" bide dagirkeran. Zelenskî herwiha ragihand ku têkiliyên dîplomatîk ên bi Rûsyayê re qut dibin û di cih de bikevin meriyetê. Di heman rojê de, wî seferberiya giştî ragihand. Mûşekên Rûsyayê binesaziyên Ukraynayê di nav de Balafirgeha Navneteweyî ya Borîspîlê ku balafirgeha herî mezin a Ûkraynayê 29 km li rojhilatê Kîevê ye, kirin hedef. Ûkraynaŷe li ser vê êrîşê qada xwe ya hewayî ji firînên sivîl re girt.
Yekîneyeke leşkerî ya li Podilsk ji aliyê hêzên Rûsyayê ve hat êrîş kirin, di encamê de 6 kes mirin û 7 jî birîndar bûn. Herwiha 19 kesên din jî winda bûne. Li bajarê Mariupolê kesekî din jî hat kuştin. Li Çûhûyîvê malek ji ber topbarana Rûsyayê hat xerakirin; şêniyên wê birîndar bûn û zarokek mir. Li gundê Lipetske (Oblasta Odesayê) 18 kes ji ber bombebarana Rûsyayê hatin kuştin.
Saet di 10:00 (UTC+2) de li brîfînga rêveberiya serokatiya Ûkraynayê hat ragihandin ku leşkerên Rûsyayê ji bakur (heta 5 kîlometre başûrê sînor) êrîşî Ûkraynayê kirine. Hate gotin ku leşkerên Rûsyayê li Oblasta Xarkivê, Oblasta Çernîhîvê li nêzî Sumî çalak in. Xizmeta çapemeniyê ya Zelenskî jî ragihand ku Ûkraynayê êrîşek li Oblasta Volînê pûç kiriye. Saet 10:30 (UTC+2), Wezareta Berevaniyê ya Ûkraynayê ragihand ku leşkerên rûsî li Oblasta Çernîhîvê hatine rawestandin, şerekî mezin li nêzîkî Xarkivê di pêş de ye û Marîupol û Şçastiya bi tevahî hatine vegerandin. Artêşa Ûkraynayê îdia kir ku 6 balafirên Rûsyayê, 2 helîkopter û bi dehan wesayîtên zirxî hatine rûxandin. Rûsyayê red kir ku ti balafir û wesayîtên zirxî winda nekirine. Serfermandarê Ûkraynayê Valerî Zalûjnî wêneyên 2 leşkerên Rûs ên dîl belav kir û got ku ew ji Alaya Tivingên Motorîze a 423. ya Pasdarên Rûsyayê (yekîneya leşkerî 91701) ne. Tûgaya 74'emîn a Tivingên Motorîze ya Rûsyayê li nêzî Çernîhîvê teslîm bû.
Yonge
Dirêjtirîn xîyabana cîhanê ya bi navê Yonge li Torento'ya Canada'yê ye ku 86 km e.
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
24'ê Sibatê 2022
Di saet 13:00 û 13:19 (UTC+2) de, cerdevanên sînor û Hêzên Çekdar ên Ûkraynayê du pevçûnên nû ragihandin - li nêzîkî Sumî ("di rêya Konotop") û Starobîlsk (Oblasta Luhanskê). Di demjimêra 13:32 (UTC+2) de, Valer̂i Zalujnî ragihand ku çar mûşekên balîstîk ji axa Belarusê ber bi başûrê rojava ve hatine avêtin. Gelek stasyonên Metroyên Kyîvê û Metroya Xarkivê ji bo nifûsa herêmî wekî stargehên bombeyan hatin bikaranîn. Hat ragihandin ku nexweşxaneyeke xwecihî ya li Vuhledar (Oblasta Donetskê) hat bombekirin û di encamê de 4 sivîl mirin û 10 jî birîndar bûn (6 jê bijîjk). Nobedarên sînor ên Ûkraynayê ragihandin ku du keştiyên rûsî Vasily Bykov (Projeya 22160 keştiya dewriyeyê) û Moskva êrîş kirin û xwestin Girava Marê ya piçûk a li nêzî Deltaya Dunayê bigirin.
Yonge
Dirêjtirîn xîyabana Rojhilata Navîn jî, Velîesr e ku 18 km e.
Hevayîk
Hevayîk (bi tirkî: Taşlıcay), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Dagirkirina Ûkraynayê ji aliyê Rûsyayê ve 2022
24'ê Sibatê 2022
Di demjimêra 16:00 (UTC+2) de Zelenskî got şer di navbera hêzên Rûsî û Ûkraynayê de li bajarên xeyalî Çernobîlê û Pripyatê derketiye. Bi derdora 18:20 (UTC+2), Santrala Nukleerî ya Çernobîlê û herêmên derdorê jî di bin kontrola Rûsyayê de bûn. Li gorî Parlamentera Verxovna Radayê Maryana Bezuhla, leşkerên Rûsyayê gefa êrîşê li Santrala Nukleerî ya Zaporîjya xwar.
Saet 16:18 (UTC+2), şaredarê Kîevê Vitali Klitschko qedexeya derketina derve ji saet 22:00 heta 07:00 berdewam dike ragihand. Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî Filippo Grandi texmîn kir ku zêdetirî 100,000 Ukraynî ji neçarî jicîhûwar bûne û bi hezaran ji van derbasî Moldova û Romanyayê bûne. Saet 22:00 (UTC+2), Xizmeta Parastina Sînor a Ûkraynayê daxuyand ku hêzên rûsî Girava Marê piştî bombebarana deryayî û hewayî ya giravê girtine.
Her sêzdeh nobedarên sînorên li giravê tê texmînkirin di bombebaranê de hatine kuştin, piştî ku nexwestin xwe radestî keştiyek şer a Rûsî bikin; qeyda gardiyanan pêşniyara teslîmbûnê ya li ser medyaya civakî belav bûye, red kirin. Serok Zelenskî daxuyand ku pasevanên sînorên mirine tê texmînkirin dê piştî mirina xwe navê Qehremanê Ûkraynayê, rûmeta herî bilind a welêt were dayîn. 17 sivîl hatin kuştin, di nav wan de sêzdeh li başûrê Ûkraynayê, sê li Marîupol û yek li Xarkivê. Zelensk̂i diyar kir ku di roja ewil a dagirkirinê de 137 hemwelatiyên Ûkraynayê (hem leşker û hem jî sivîl) mirin.
Demek kin piştî demjimêra 23:00 (UTC+2), Serok Zelensk̂i ferman da ku hem̂u mêrên Ûkraynî yên di navbera 18 û 60 salî de kom bibin; ji ber heman sedemê, mêrên Ûkraynî yên ji wê koma temenî derketina ji Ûkraynayê hatin qedexe kirin.
25'ê Sibatê 2022
Di demjimêra saet 01:24 (UTC+2) de, Zelenskî ferman dabû ku leşkerê Ûkraynayê 90 rojan bi tevahî seferber bikin. Li dora 04:00 (UTC+2) bi dema herêmî, Kîev bi du teqînan hat hejandin. Karbidestê Wezareta Navxwe ya Ûkraynayê Anton Heraşçenko bi rêya peyamekê ragihand ku ew teqîn mûşekên Kruz û balîstîk bûn ku li Kîevê hatibûn armanckirin. Hikûmeta Ûkraynayê ragihand ku wan balafireke dijmin a li ser Kîevê xistiye xwarê û piştre li avahiyeke niştecihbûnê ketiye û agir pê ketiye. Paşê hat piştrastkirin ku balafir Su-27 a Ûkraynayê ye.
Analîstên serbazî yên serbixwe diyar kirin ku hêzên Rûsî li bakurê welat xuya dike ku bi giranî ji aliyê Artêşa Ûkraynayê ve hatine mijûl kirin. Yekîneyên Rûsî hewl didan ku Kîev dorpêç bikin û ber bi Xarkivê ve bi pêş ve biçin, lê di şerên giran de mabûn, bi wêneyên medyaya civakî re hin stûnên zirxî yên rûsî ketine kemînê. Berevajî vê operasyonên Rûsyayê li rojhilat û başûr bi bandortir bûn. Yekîneyên Rûsî yên herî baş hatine perwerdekirin û bi dest xistin li derveyî Donbasê li başûr-rojhilat bi cih bûne û xuya li dora xendekên berevaniyê yên amade manore kirine û li pişt çeperên berevaniyê yên Ûkraynayê êrîş kirine. Di vê navberê de, hêzên leşkerî yên Rûsî yên ji Krîmê pêşve diçin, li du stûnan hatin dabeş kirin, digel analîstan destnîşan kirin ku dibe wan hewl dida parêzvanên Ûkraynayê yên li Donbasê dorpêç bikin û bixin xefikê û Ûkraynayê neçar kirin ku dev ji berevaniya xwe ya amade berdin û li ber çavan şer bikin.
Di sibeha 25'ê Sibatê, Zelenskî di gotareke televizyonî ya Rûsyayê da ziman ku bi armanckirina cihên sivîl û leşkerî tawanbar kir. Nûnerê Wezareta Karên Hundir a Ûkraynayê Vadîm Denîsenko diyar kir ku di 24 saetên borî de 33 cihên sivîlan hatine xistin. Wezareta Parastinê ya Ûkraynayê diyar kir ku hêzên Rûsyayê derbasî navçeya Obolon a Kîevê bûne û bi qasî 9 kîlometreyan dûrî Parlamena Ûkraynayê ne. Wezareta Parastinê herwiha ragihand ku hemû sivîlên Ûkraynayê bêyî temenê wan hebe, dikarin bi dilxwazî ​​ji bo xizmeta leşkerî bibin. Rayedarên Ûkraynayê ragihandin ku zêdebûneke ne krîtîk di radyasyonê de ji asta kontrolê derbas bûye li Santrala Nukleerî ya Çernobîlê piştî leşkerên Rûsyayê ew dever dagir kirine, hat dîtin û gotin ku ev yek ji ber tevgera wesayîtên leşkerî yên giran e ku toza radyoaktîf ber bi hewayê ve radikir. Rûsyayê îdia kir ku ew santralê ji komên neteweperest û terorîst diparêze û karmend li cihê radyasyonê çavdêrî dikin.
Şaredarê Horlîvka yê Komara Gel a Donetskê ya piştgirîya Rûsyayê dike, ragihand ku cebilxaneyek ji alîyê Artêşa Ûkraynayê ve hatî avêtin li avahîya dibistaneke herêmê ket û di encamê de 2 mamoste mirin.
Zelenskî, Hikûmeta Ûkraynayê "ji axaftina li ser statuya bêalî natirse" destnîşan kir. Di heman rojê de Serok Pûtîn ji Serokê Çînê Şî Jînpîng re destnîşana "Rûsya amade ye bi Ûkraynayê re danûstandinên di asta bilind de bike" kiriye.
Dema ku leşkerên rûsî nêzîkî Kîevê bûn, Zelenskî ji niştecîhan xwest ku molotofên kokteylan amade bikin da ku dijmin "bêbandor bikin". Pûtîn di heman demê de bang li Artêşa Ûkraynayê kir ku hikûmetê hilweşîne. Ûkraynayê 18,000 çek li niştecihên Kîevê belav kir, ku yên amadebûna xwe ya ji bo şerkirinê û Hêzên Berevaniya Herêmî pêkhateya rezervê ya artêşa Ûkraynayê, ji bo parastina Kîevê bi cih kir, nîşan dan. Hin hêzên rûsî derbasî bakurê Kîevê bûbûn, lê ji wê zêdetir pêşde neçûn. Leşkerên Rûsyayê yên Spetsnazê bi mebesta "nêçîra" rayedarên hikûmetê ketin nav bajêr.
Heta êvarê, Pentagonê diyar kir ku Rûsyayê serweriya hewayî ya qada hewayî yên Ûkraynayê pêk analîstên amerîkî pêşbînî kiribûn, dê zû piştî destpêkirina şer pêk neanîne. Kapasîteya berevaniya hewayî ya Ûkraynayê ji ber êrişên Rûsyayê kêm bûbûn, lê di operasyonê de mabûn. Balafirên leşkerî yên her du welatan li esmanê Ûkraynayê geriyan. Pentagonê her wiha got; leşkerên Rûsî jî bi qasî ku îstixbarata Amerîkayê û Moskoyê bawer dikir bi lez bi pêş ve naçin, ku Rûsyayê ti navendên nifûsê negirtiye û ferman û kontrola Ûkraynayê hîn saxlem e. Pentagonê hişyarî da ku Rûsyayê ji 150,000-190,000 leşkerên ku li ser sînor kom kiribûn tenê ji sedî 30 şandiye Ûkraynayê.
Li Rûsyayê li dijî baregeha hewayî ya Millerovo ya Ûkraynayê êrîşa bi mûşekan hat kirin. Tanka Rûsî ya ji stûneke leşkerî dema ku otomobîleke sivîl li bakurê Kyîvê hat kişandin, diperçiqand û di ser rê ve diherikî da ku wê biperçiqîne. Ajokarê wesayîtên pirek sax mabû û xelkê herêmê alîkariya wî kirin.
26'ê Sibatê 2022
Di saet 00:00’an de li başûrê Kîevê, li nêzî bajarê Vasîlkîvê û baregeha wê ya hewayî şerekî dijwar rû da. Serfermandariya Giştî ya Ûkraynayê îdia kir ku balafireke şer bi tîpa Su-27 ji aliyê Ûkraynayê li nêzî bajêr bi balafireke neqlê ya Rûsî Il-76 ku paraşut tê de bû xistiye xwarê. Şaredara Vasîlkîvê Natalya Balasînovîç got; bajarê wê ji aliyê hêzên Ûkraynayê ve bi serkeftî hatiye parastin û şer bi dawî bûye.
Li derdora saet 03:00, di 30 deqîqeyan de zêdetirî 48 teqînan li derdora Kîevê hatin ragihandin, ji ber ku hate ragihandin leşkerên Ûkraynayê li nêzî santrala CHP-6 a li bakurê taxa Troyeşçîna şer dikin. BBC ragihand ku ev êrîş hewldanek be ji bo qutkirina elektrîka bajêr dibe. Hat ragihandin ku li nêzî Baxçexaneya Kîevê û taxa Şulîyavkayê şerên dijwar qewimîn. Di destpêka 26'ê sibatê de, leşkerê Ûkraynayê got; wê êrîşek Rûsî li ser bingeheke artêşê li ser Avenue Peremohiyê, rêyek sereke li Kîevê ye, pûç kir; Herwiha îdia kir ku êrîşa Rûsyayê ya li ser bajarê Mîkolayîvê li ser Deryaya Reş pûç kiriye. Karbidestên Amerîkayê gotin balafira veguhestinê ya duyemîn II-76 ya Rûsyayê ji aliyê hêzên Ukraynayê ve li nêzîkî Bila Tserkva hatiye xistin.
Associated Press ragihand ku di şerê şeva êvarê de li Kîevê bi sedan kes birîndar bûne û got topbaranê avahiyek apartmanê, pir û dibistan wêran kirine. Wezareta Parastinê ya Rûsyayê ragihand ku wan Melîtopolê ya li nêzî Deryaya Azovê girtine.
27'ê Sibatê 2022
Bi şev, dema ku depoyeke petrolê li gundê Kriachky li nêzîkî Vasylkiv piştî ku bi mûşekan hate lêdan şewitî. Boriya gazê ya li derveyî Xarkovê hate ragihandin ku ji aliyê êrîşeke Rûsî ve hatiye teqandin. Şer û pevçûnên dijwar li nêzî baregeha hewayî ya Vasylkivê nehişt ku agirkuj agir vemirînin. Cudaxwazên ku Rûsya piştgirîya wan dike li parêzgeha Lûhanskê ragihandin ku termînala petrolê ya li bajarokê Rovenkî bi mûşekeke Ûkraynayê hatiye lêxistin. Piştî ku guleyên topê ya Rûsyayê li avahiyê ket, zirarek mezin da avahiyê û jinek hate kuştin, Servîsa Rewşa Lezgîn a Dewletê ya Ûkraynayê 80 kes ji avahiyek niştecihbûnê ya 9 qatî li Xarkivê rizgar kirin.
Şaredarê Nova Kaxovka Vladimir Kovalenko piştrast kir ku bajar ji aliyê leşkerên Rûsyayê ve hatiye girtin û wan bi wêrankirina wargehên niştecihî Kozatske û Vesele tawanbar kirin. Leşkerên Rûsî ketin Xarkivê, şer li kolanên navenda bajêr şer di navbera hêzên Rûsî û Ûkraynî de qewimî. Di heman demê de, tankên rûsî dest bi avêtina Sumy'an kirin. Wezareta Berevaniya Rûsyayê ragihand ku hêzên Rûsî Xerson û Berdyansk bi temamî dorpêç kirine û herwiha dest danîne ser Henîçesk û firokexaneya navdewletî ya Xêrsonê li Çernobaevka yê. Berê nîvro, parêzgarê Oblasta Xarkivê Oleh Synyehubov diyar kir ku hêzên Ûkrayna bi tevahî kontrola Xarkivê vegerandine û rayedarên Ukraynayê ragihand ku bi dehan leşkerên rûsî li bajêr xwe radestê destê leşkerên Ûkraynayê kirine.
Jibo bersiva daxuyaniya NATO'yê, Vladîmîr Putîn ferman da hêzên navokî yên Rûsî ku "hêzek taybet a peywira çekên kîmyewî" ye.
Peywirdarên Ûkrayna anî ziman ku ew ê şandekê bişînin ku bi şanda Rûsyayê re hevdîtinê pêk bîne. Ofîsa Zelenskyy ragihand ku şanda wan li hev kirine ku bêyî şert û merc bicivin. Zelenskî her wiha got ku bi telefonê bi Serokê Belarûs Alexander Lukaşenko re axivî û diyar kir ku soz hatiye dayîn ku leşkerên Belarusî nayên Ûkraynayê.
Hat ragihandin ku bi şev boriyeke gazê ya li derveyî Xarkivê ji aliyê êrîşeke Rûsyayê ve hatiye teqandin, di heman demê de depoyeke petrolê ya li gundê Krîaçkî yê li nêzî Vasîlkîvê piştî bi mûşekan hat lêdan şewitî. Şer û pevçûnên dijwar li nêzî baregeha hewayî ya Vasîlk̂ivê nehişt agirkuj agir vemirînin. Herwiha bi şev jî hat ragihandin ku komeke Romayên Ûkraynayê (Cigan) li Lîubîmîvka ya girêdayî Kaxovka ya Oblasta Xersonê dest danîne ser tankeke Rûsyayê. Wekî din, Ofîsa Serokomariyê diyar kir ku Balafirgeha Julîanî jî hatiye bombekirin. Cudaxwazên Rûsya yên piştgirîya wan dike li Oblasta Luhanskê ragihandin ku termînala petrolê ya li bajarokê Rovenkî bi mûşekeke Ûkraynayê hatiye xistin. Xizmeta Rewşa Lezgîn a Dewletê ya Ûkraynayê 80 kes ji avahiyek niştecihbûnê ya 9 qatî li Xarkivê rizgar kirin, piştî ku topên Rûsyayê li avahiyê xistin, zirarek mezin da wê û jinek hat kuştin.
Serokê Komara Daxistanê Sergey Melîkov ragihand ku efserekî payebilind ê Daxistanê hatiye kuştin. Verxovna Rada îdîa kir ku yekîneyek leşkerên Kadîrovtsî li Hostomelê têk çû.
Putîn fermana hêzên nukleerî yên Rûsî di hişyariya bilind de, "rejîmek taybet a peywira şerkirinê", wekî bersivek li ser "daxuyaniyên êrîşkar" ên endamên NATOyê da. Ev daxuyanî ji aliyê NATO, Yekîtiya Ewropayê (YE) û Neteweyên Yekbûyî (NY) ve rastî rexneyên tund hat; Sekreterê Giştî yê NATOyê Jens Stoltenberg ev yek wekî "xeterî û bêberpirsiyarî" bi nav kir û karbidestê Neteweyên Yekbûyî Stéphane Dujarric jî fikra şerê nukleerî "neçare" bi nav kir.
Ûkraynayê got ku ewê şandekê bişîne Gomel a Belarusê ku ew bi heyeta Rûsyayê re hevdîtinê pêk bîne. Ofîsa Zelenskî ragihand ku wan li hev kirine bêyî şert û merc bicivin. Zelenskî herwiha got; wî bi telefonê bi Serokê Belarûsê Aleksandr Lukaşenko re axivî û diyar kir ku soz hatiye dayîn ku leşkerên Belarusî neyên Ûkraynayê şandin.
Li gorî fîrmaya analîstê îstixbaratê Rochan Consulting, Rûsyayê bi dorpêçkirina Marîupol û Berdianskê karîbû Krîmê bi deverên li rojhilatê Ukraynayê ve di destê hêzên alîgirên Rûsyayê de ne, girêbide. Şêwirmendê Serokomar Zelenskî Oleksî Arestovîç diyar kir ku Berdîansk ji aliyê hêzên Rûsyayê ve hatiye girtin. Hêza sereke ya rûsî ji Krîmê ber bi Zaporîjya ve, ber bi bakur ve diçû û di heman demê de hêzek rûsî li perava rojhilatê Dnîproyê gef li Mîkolayîvê xwar.
The Guardian ragihand ku hêzên Rûsî li Buça û Irpin li bakur-rojavayê Kîevê paşve xistin. Li gorî îstîxbarata leşkerî ya Brîtanî, hêzên mekanîzekirî yên Rûsyayê dema ku ber bi Kîevê ve diçûn, Çernîhîv derbas kirin. Waliyê Oblasta Luhanskê Serhiy Hayday hêzên rûsî bi wêrankirina Stanîtsiya Luhanska û Şçastiya berî girtina wan tawanbar kir, parêzgarê Oblasta Donetskê Pavlo Kîrîlenko jî ew bi wêrankirina Volnovaxayê tawanbar kir.
ISW got ku hêzên Rûsî li bakurê Ûkraynayê îhtîmal e ku ji roja borî ve "rawestineke operasyonê" pêk anîne da ku hêz û kelûpelên din bi cîh bikin; Çavkaniyên leşkerî yên rûsî yên berê beşek ji hêza dagirkeriyê ne, li hêviya pevçûnek dijwartir a di destpêkê de dihat hêvî kirin, ber bi Ûkraynayê ve dihatin veguhestin.
28'ê Sibatê 2022
Karbidestekî Amerîkî gotin Belarûsê xwe amade dike ku leşkerên xwe bişîne Ûkraynayê ji bo piştgirîkirina êrîşa Rûsyayê, ku peymanên berê yên bi Ûkraynayê re tevî ne. The Kyiv Independent raporek nenas ji aliyê rojnamevanên opozisyona Belarûsê navê wan nehat zanîn belav kir ku tê de paraşuterên Belarûsî, îhtîmal e ku li herêmên Kîevê an Jîtomîrê werin bicîh kirin.
Tevahiya şevê li derdora Marîupolê şer derket. Sibeha 28'ê Sibatê de, Wezareta Berevaniyê ya Keyaniya Yekbûyî gotin piraniya hêzên bejayî yên rûsî 30 km li bakurê Kîevê mane, ku ji ber berxwedana Ûkraynayê li Balafirgeha Hostomelê hêdî bûne. Herwiha hat gotin ku şer li nêzîkî Çernîhîvê û Xarkivê diqewime û her du bajar jî di bin kontrola Ûkraynayê de mane.