cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sendroma edward
Nîşan û Nîşan:
Hin malformasyonên fîzîkî yên bi sendroma Edwards re têkildar in, serê piçûk (mîkrocefalî) digel beşek paşîn a berbiçav a serî (okciput), guhên kêm-sazkirî, nerastkirî, çengek piçûk a normal (mîkrognatya), lêv / şemitok, pozê berjêr, teng vebûnên çavan (blefarofîmoz), çavên bi firehî firehkirî (hîpertelorîzma çavî), daketina çavên jorîn (ptosis), hestîyek pêsîrê ya kurt, destên tepisandî, kîstên plexa koroîd, tiliyên pêşvemayî û / an neynûk, radyoya tune, tevna duyemîn û tiliyên sêyemîn, lingên binê darê an davêjî, û di nêr de, testîsên nejiyayî.
Di utero de, taybetmendiya herî gelemperî anomalîtiyên dil in, pişt re jî anomalîtiyên pergala rehikan a navendî wekî anormaliyên şiklê serî. Anomaliya intrakranyal a herî hevpar hebûna kîstên plexusê koroyîd e, yên ku kîsên şileya ser mejî ne. Ev bi serê xwe ne pirsgirêk in, lê dibe ku hebûna wan ji bo trisomî 18-an nîşanek be. Carcarinan, şileya amniotîk an polîhîdramnîoya zêde tê pêşandan. Di sendromê de her çend kêm be jî, sendroma Edwards dibe sedema beşek mezin a bûyerên berî zayînê ya çewtî ya Dandy – Walker.
Genetîk
Sendroma Edwards anormaliyek kromozomî ye ku bi hebûna nusxeyek zêde ya madeya genetîkî li ser kromozoma 18-an, bi tevahî (trîzomiya 18) an jî bi qismî (wekî ji ber veguhastinan) tête xuyang kirin. Kromozoma pêvek bi gelemperî berî ramînê pêk tê. Bandorên pêgirta jêzêde, li gora firehiya nusxeya jêzêde, dîroka genetîkî û şans, pir diguhere. Sendroma Edwards di hemî nifûsa mirovan de çêdibe, lê di nifşên jin de pirtir e.
Hêkek saxlem û / an şaneya spermê kromozomên takekesî digire nav xwe, her yek ji wan beşdarî 23 cot kromozomên hewce ne ku ji bo avakirina şaneyek normal bi kariyotîpa mirovî ya 46 kromozomên hewce ne. Xeletiyên hejmarî dikarin li her du dabeşên meyotîkî derkevin û bibin sedema têkçûna kromozomek di şaneyên keçê de (nestendî). Ev di kromozomek ekstra de çêdibe, û ji 23 hejmar haploîd çêdike. 23 Zibilkirina hêkan an ji hêla spermê ve ku bi kromozomek ekstra vedihewîne tê de kromozomek din di trîzomiyê de, an jî sê kopiyên kromozomê li şûna du heb encam dide.
Trisomy 18 (47, XX, + 18) ji hêla bûyerek bêserûber a meyotîkî ve tête çêkirin. Bi nerazîbûn, gametek (ango, spermek an şaneya hêkê) bi kopiyek zêde ya kromozoma 18-ê tê hilberandin; bi vê gametê re 24 kromozom hene. Dema ku bi gametek normal ji dêûbavê din re têkildar be, embrîyo xwedan 47 kromozom in, bi sê kopiyên kromozomê 18. [çavkaniya pêdivî ye]
Rêjeyek piçûk a bûyeran dema ku tenê hin şaneyên laş xwediyê kopiyek zêde ya kromozoma 18-ê dibin, di encamê de nifûsa xaneyên tevlihev ên bi cûrbecûr kromozoman pêk tê. Bûyerên weha carinan ji sendroma Edwards re tê gotin mosaîk. Pir kêm, perçeyek kromozoma 18-an berî an piştî ramînê bi kromozomek din ve (tê veguheztin) ve tê girêdan. Kesên bi bandorkirî du kopiyên kromozoma 18-an plus materyalên din ên ji kromozoma 18-ê bi kromozomek din ve hatine girêdan. Bi veguheztinê re, ji bo kromozoma 18-an kesek xwedan trisomiyek qismî ye, û anormal bi gelemperî ji sendroma Edwards-a tîpîk kêmtir giran in. [Çavkanî pêwîst e]
Teşhîs
Ultrasonografî dikare gumana ji bo rewşê zêde bike, ku dikare bi amniocentezê were pejirandin.
==Nivîsa stûrTexmîn: Nêzîkî% 95 ducanîyên ku bandor dibin, di encama jidayikbûnek zindî de namîne. [13] Sedemên sereke yên mirinê apnea û anormaliyên dil in. Di dema ducaniyê de an di dema nûzayînê de ne mimkûn e ku meriv pêşbîniyek rastîn pêşbixîne. Nîvê pitikên zindî ji hefteya yekem a jiyanê wêdetir sax nabin. Jiyana navîn pênc-15 roj e. Nêzîkî% 8–12 ji pitikan ji 1 salî dirêjtir sax dimînin. saxbûna salê% 9,8.
Epidemiology
Sendroma Edwards di hema hema ji 5,000 jidayikbûnên zindî de çêdibe, lê bêtir têgeh ji hêla sendromê ve bandor dibin ji ber ku pirraniya wanên ku bi rewşa berî zayînê ve hatine teşxîs kirin dê heya zayînê xilas nebin. Her çend dibe ku jinên di 20s û destpêka 30 saliya wan de pitikên bi sendroma Edwards ducanî bibin jî, bi temenê jina re xetera xwedîkirina zarokek pê re zêde dibe. Temenê dayikê ya navînî ji bo ducanîbûna zarokek bi vê nexweşiyê 32½ e.
Nîşe
<Çavkanî>
Alîkari di dema xeniqînê de
Xeniqîn rewşeke fetisînê ye.
Neuenmarkt
Neuenmarkt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Alîkari di dema xeniqînê de
Bi henasegirtinê hewa ji difin û dev de arasteyê gewrî dibe. Gewrî ji bo xurek û hewayê coga hevbeş e. Ango serê soriçi k û borrîhewayê di gewriyê de digihîjin hev. Ji xeynî dema daqurtînê rêya borrîhewayê hertim vekirî ye. Lê hin caran dibe ko gava mirov xurek dixwe an jî vedixwe, beşek ji loqa xurekê li dewsa derbasbûna nav soriçikê, derbasê nav qirrik û borrîhewayê be. Di rewşek wiha de dibe ko loqa xurekê borrîhewayê bixitimînê û henasedan raweste. Heke mirov henase negire di demek kurt de difetise, divê demildest rêya hewayê bêne vekirin.
Xeniqîna di dema daqurtandin de û alîkariya yekem
Ev cor fetisîn, dema ko xurek li dewsa soriçikê, derbasê nav borrîhewayê dibe rû dide. Bi hin teknîkên destan, mirov dikare alikariya mirovê difetise bike.
Alîkariya yekem ji bo mexdûrên asayî
Beşa yekem kuxe e.
Heke mexdûr nikaribe bikuxe, du teknîkan bi destê xwe bikar bînin (her du wêneyên jêrîn bibînin). Ji bo encamek çêtir, wan bi dorê tevlihev bikin: her teknîkê bi qasî 5 caran bikin, û ber bi teknîka din ve biguhezînin, û van ziviran bi domdarî dubare bikin.
Pitikan (binî 1 salî) hewceyê guhertoyên van teknîkên destan in (li jêr bixwînin).
Ger henasenegirtin berdewam bike, gazî servîsên bijîjkî yên acîl bikin.
Dibe ku mexdûr piştî demekê ji xwe biçe (li jêr bixwîne), û ew hewce dike: "vejîna dil-pulmonary a dij-xeniqînê".
Alîkariya yekem ji bo mirovên ducanî an pir qelew
Beşa yekem jî kuxe e.
Heke mexdûr nikaribe bikuxe, du teknîkan bi destê xwe bikar bînin (her du wêneyên jêrîn bibînin). Ji bo encamek çêtir, wan bi dorê tevlihev bikin: her teknîkê bi qasî 5 caran bikin, û ber bi teknîka din ve biguhezînin, û van ziviran bi domdarî dubare bikin.
Ger henasenegirtin berdewam bike, gazî servîsên bijîjkî yên acîl bikin.
Alîkariya yekem ji bo pitikan (binî 1 salî)
Van her du teknîkan bi destan ji bo pitikan bikar bînin (li her du wêneyan li jêr binêrin). Ji bo encamek çêtir, wan bi dorê tevlihev bikin: her teknîkê bi qasî 5 caran bikin, û ber bi teknîka din ve biguhezînin, û van ziviran bi domdarî dubare bikin.
Ger henasenegirtin berdewam bike, gazî servîsên bijîjkî yên acîl bikin.
Qerebaba Ebas
Qerebaba Ebas, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Alîkari di dema xeniqînê de
Dema ku mexdûr lixwe nebe
Pêdivî ye ku: "vejîna dil-pişikê ya dijî-xeniqandinê" (asayî, ne ji bo pitikan) an jî "vejîna dil-pişikê ya dijî-xeniqandinê ji bo pitikan" (binî 1 salî). (Li jêr bixwînin).
Vejîna dil-pişikê ya dijî-xeniqînê, ya asayî
Pêdivî ye ku bang li servîsên bijîjkî yên acîl were kirin.
Mexdûr li ser piştê danîne.
Vejandina dil-pişikê bikin, bi awayekî berdewam:
Hemî van gavan bi domdarî dubare bikin, ji ya yekem dest pê bikin (30 kompresyon).
Vejîna dil-pişikê ya dijî-xeniqînê, ji bo pitikan (binî 1 salî)
Pêdivî ye ku bang li servîsên bijîjkî yên acîl were kirin.
Divê serê zarokê her dem rast be, bêyî ku wê bizivirîne.
Vejandina dil-pişikê bikin, bi awayekî berdewam:
Hemî van gavan bi domdarî dubare bikin, ji ya yekem dest pê bikin (30 kompresyon).
Saint-Thibault, Côte-d'Or
Saint-Thibault, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Adelshofen, Frankonyaya Navîn
Adelshofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Palungtar
Palungtar, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Gandaki Pradesh de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 23.461 kes hatiye hejmartin
Şêxlan Olya
Şêxlan Olya gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Riya Ewropayê E9
Riya Ewropayê E9 beşek ji tora rêya Ewropayê ya navneteweyî ya Neteweyên Yekbûyî ye. Rê ji bajarê Orléans a Fransayê dest pê dike û heta başûrê Barselona ya ​​Spanyayê berdewam dike.
Spanya
Li Spanyayê rêyên ku E9 dişopîne û bajarên ku tê re derbas dibin ev in:
Perxo
Perxo (bi tirkî: Asmakaya), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Sept-Meules
Sept-Meules, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Êrîşa li ser kluba Reinayê ya Stembolê 2017
Êrîşa li ser kluba Reinayê ya Stembolê 2017, êrîşeke bi çekan e ku di 1ê kanûna mezin a 2017'an de li kluba şevê ya bi navê Reina ya Ortakoya Beşiktaşa Stembolê (Tirkiye) çêbû. Hat ragihandin ku di êrîşê de 39 kes hatine kuştin û zêdeyî 69 kes jî birîndar bûne. Tê bawerkirin ku kiryarê(n) êrîşê rêxistina Daiş e.
Hat zanîn ku ew êrîşkar 7 deqîqeyan li cihê bûyerê maye, ketober gule reşandine, kincên xwe guherandine û wiha derketiye.
Hebîba Jêrîn
Hebîba Jêrîn, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Qemeran
Qemeran (bi tirkî: Arslanbeyli), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Qerebaba Ocan
Qerebaba Ocan, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Shenmu
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2016an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 436.400 kesî
Amt Lützow-Lübstorf
Lützow-Lübstorf şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Arberg
Arberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Usage, Côte-d'Or
Saint-Usage, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bob Parsons
Robert Ralph "Bob" Parsons (jdb. 27.11.1950) karsaz, mîlyarder û xêrxwazê amerîkî ye. Di 1997-an de, wî koma pargîdaniyên GoDaddy damezirand. Di tîrmeh a 2011an de, Parsons bi kêmûzêde 70 ji sedî GoDaddy firot Di hezîran a 2014an de, ew ji postê xwe wek Serokê Rêvebir derket.
Zanyarî
-
Xwediyên nekêşbar
Ji 2012an ve, wî li Deşta Arîzona ya Tavê bêtir ji 675,000 metrekare çargoşe nekêşbar kirrîn.
Qirayên
Qirayên, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Presseck
Presseck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Shambhunath
Shambhunath, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cih digire.
Amt Rehna
Amt Rehna şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Shambhunath
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 30.207 kes hatiye hejmartin
Aurach, Almanya
Aurach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Victor-sur-Ouche
Saint-Victor-sur-Ouche, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Serqueux, Seine-Maritime
Serqueux, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Le Mesnil-Thomas
Le Mesnil-Thomas, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Qiranqeye
Qiranqeye, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Le Mesnil-Thomas
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Barbara Walsh
Barbara Ann Walsh (z. 13ê tebaxê, 1958) rojnamevaneke amerîkî û nivîskara pirtûkên zarokan e. Ew ji bo The Eagle-Tribune û  Florida Sun-Sentinel, xebitiye.
Her wiha ew li gelek Zanîngeha wek Zanîngeha Navneteweyî ya Florîdayê, Zanîngeha Southern Maine, û Zanîngeha Maine karê rojnamevaniyê kiriye. Barbara di heman demê de wekî berdevkê navneteweyî li Wezareta Karên Derve ya DYAyê xebiti ye.
Enstîtuya Polîteknîkî ya Lêkolînê ya Pêşkeftî
Enstîtuya Polîteknîkî ya Lêkolînê ya Pêşkeftî ( sernavê fermî Institut polytechnique des sciences avancées (IPSA) ) a zanîngehê Fransa di sala 1961 de tên afirandin e. Ew li hewavaniyê û hewavanî ya taybetmend e. Located in Paris, Liyon, Marseille û Toulouse, endamê koma IONIS, yekem a taybet ji komeke perwerdeya bilind li Fransayê ye.
Şêxlan Sofla
Şêxlan Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Girvas
Girvas (bi tirkî: Arakonak), bajarokeke biser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Bechhofen
Bechhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mejî (mejiyê mezin)
Mejî, mêjî an jî mêşik, (bi îngilîzî: cerebrum, telencephalon) beşa herî gir di demaxê mirov de. Navanda çêbûna hizir, hest, bîrhatin, hînbûn, peyvîn, dîtin û kontrola  masûlkeyan e.
Erk û pêkhateya mejî
Mejî ji aliyê derve ve werpêçik e. (bi îngilîzî: folded). Qurmiçên mejiyê mirov ji yên ajalên din zêdetir e. Mejî ji du pişkan pêk tê, nîvê rastê û nîvê çepê. Her yekê nîvên mejiyê kontrola nîvêk laş dike, lê ev nîvê laş li aliyê beramberê nîvê mejiyê ye. Wekî mînak heke mirov destê xwe yê çepê dayine ser cemedê, ji cemedê sinyalên sermayê bi navbeynkariya demarên hestê, digihîjin pişka rastê ya mejî. Ango kartikir û ragihandinên ji beşa çepê ya laş, ji aliyê nivê rastê ya mejî ve tên hestkirin.
Nîvê çepê mejiyê bi gelemperî bi hunera axivînê, hunera analîtîkê, û matematîkê ve mijûl dibe. Li piraniya mirovan de nîvê çepê mejiyê li ser nîvê rastê serdest e.
Herdu nîvên mejiyê bi navbeynkariya tenê req, bi hevre girêdayî ne. Tenê req (bi îngilîzî: corpus callosum) ji gurzek tewereyên demarexanayan pêk tê. Tenê req di navbera herdu nîvên mejî de ragihandinê saz dike.
Pilên mejiyê
Şêweyê werpêçikî ya tûkila mejî dişibe tûmik û newalokan. Beşên tûmikî wekî jîrî (bi îngilîzî: gyrus) tê navkirin. Pekhateyên nevalokî wekî sulçî (bi îngilîzî: sulcus) tê navkirin. Jîrî ji aliyê sulçî ve ji hev tên cudakirin. Ango di navbera badokên jîrî de sulçî hene. Sulçî her nîvek mejiyê dabeşê çar pila dike. Her pilek ji hev cudaye li gor erkê xwe. Navbera pilan de xetek berçav tune ye. Pila li aliyê herî pêşî ya li kiloxê wekî pila eniyê (navçavepil) (bi îngilîzî: frontal lobe) tê navkirin. Li paş navçavepilê de pila tasê (dîwarepil) (bi îngilîzî: parietal lobe) cih digire. Li paş dîwarepilê de pila patikê (patikepil) (bi îngilîzî: occipital lobe) heye. Li bin navçevepil û dîwarepil de pila cênikê (cênikepil) (bi îngilîzî: temporal lobe) cih digire.
Navçavepil
Navçavepil bi karên wek kontrola masûlkeyan, peyvîn, plan çêkirin, biryar dayîn û kesayetî re tekîldare. Pîvazokên bêhngirtinê di navçavepilê de cih digirin, li vir bêhna hawirdorê tê şîrovekirin. Herwisa navçavepil beşa tûkila livînê jî lixwe digire. Ev beş ji bo plansazkirin û bicihanîna livînê girîng e. Ango beşa tûkila livînê( bi îngilîzî: motor cortex) cihê kontrolkirina masûlkeyên laş e.
Dîwarepil
Dîwarepil bi gelemperî karê bîr û hestê re tekîldare. Wekî mînak gava mirov destê xwe datîne ser tiştekî, nîrxandina şêwe û pêkhatina tiştan di pila tasê de tê hest kirin.
Cênikepil
Cênikepil bi bîhistina dengan û bêhngirtina tiştan re tekîldare. Herwisa ji serpêhatiyên me yên borî de çêbûna bîr(hiş) jî li vir rû dide.
Patikepil
Agahdariyên dîtinî yên ji çavan tên li patikepilê de tê şîrovekirin. Herwisa, bîrhatinên derbarê dîtina tiştan de li patikepilê de tê embarkirin.
Tûkila mejî
Her nîvek mejiyê ji aliyê derve madeyê gewr lixwe digire. Ev beşa gewr wekî tûkil tê navkirin. Tewereyên demarexaneyên tûkila mejî ne maylînî ne. Li tûkila mejî de 100 bîlyonê(mîlyar) zêdetir laşê demarexaneyan heye. %80yê mejiyê mirov ji tûkila mejî( bi îngilîzî: cerebral cortex) pêk tê. Tûkila mejiyê mirov gellek werpêçik( lozdar) e. Werpêçikî ango qurmiçînî rê dide mejî ko bi rûyek fireh, li cihek teng de cih bibe.
Erkê tûkila mejî
Sê karên sereke têkiliye bi tûkila mejî :
-Erkên bingehînên çalakiya hîşî yên wekî, bîr, raman, fêrbûn, biryar dayîn, hestê berpirsariyê
-Hestkirin. Ango girtin û şîrovekirina hesten wekî mînak hêstkirinê êşê, germahiya hawirdore, tahmkirina xurekan, bêhngirtina kulîlkan.
-Kontrola çalakiyên masûlkeyên kakûtê.
Beşên tûkila mejî
Li gor pêkanîna erkê xwe, tûkila mejî dabeşî sê beşan dibe ;
Beşên livînê (bi îngilîzî: motor areas); li beşa piştî ya navçavepilê de cih digire. Kontrola girjbûn û xavbûna masûlkeyên peykerê dike.
Beşên hestê (sêhkirin) ( bi îngilîzî: sensory areas); Beşa hestelaşê li aliyê pêşî yê dîwarepilê de cih digire. Bi navbeynkariya hestewergiran, ji endamên hestê yên wekî çav, guh, pêst, ziman û difin agahî digire û şîrove dike.
Beşên pêwendîkirinê( bi îngilîzî: association areas); Her çar pilên mejî beşa pêwendîkirinê lixwe digin. Beşên pêwendîkirinê navend e ji boy karê entelektuelî, bîr û ziman (peyvîn). Herwisa şîrovekirina agahdariyên hestê li vir rû dide.
Madeyê spî
Nîvên mejiyê ji aliyê hundirê ve madeyê spî lixwe digirin. Madeyê spî ji tewereyên bi maylînî pêk tê. Tewerêyên bi maylînî di navbera beşên demaxê de girêdan ava dike. Tewereyên madeyê spî bi şeweyê gurzkî li ba hev dirêj dibin.
Erkê madeyê spî
-Demarexaneyên heman nîvê mejiyê bi hev re girê dide.
-Nîvê rastê bi nîvê çepê mejî ve girê dide.
-Mejiyê bi beşên din ên demax û dirkepetikê ve girê dide.
Navikên bingehîn
Di nav madeyê spî yên nîvên mejî de li hin cihan madeyê gewr heye. Van pêkhateyên gewr wekî navikên bingehîn ( bi îngilîzî: basal nuclei) tên navkirin. Navikên bingehîn, Ji boy girjkirin an jî xavkirina masûlkeyên guncav, fermanên livînê, tekûzkarî dike. Bi tekûzkariye rêkxistina livîna masûlkeyan tê piştraskirin. Heke hin ji demarexaneyên navikên bingehîn têk bişke, bimire, li mirov de nexweşiya parkinson peyda dibe.
Mévoisins
Mévoisins, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Amt Gadebusch
Amt Gadebusch şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Salives
Salives, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Charles Lewis Rojnemavan
Charles Lewis nûçegihanek lêpirsîner e ku bingeh li Washington DC ye. Amerîkî li DC ye.
Ewî berê berê ji bo ABC News û bernameya nûçeyan inutes hilberînerê lêpirsînê di kir. Wî di sala 1989- de 60 Navenda GişGiştî ya rêxistinekstinek nûçiihanî ya ne-qezencê a.va kir
Zhangzhou
Zhangzhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma Fujianê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.809.983 kesî
Qabçaq
Qabçaq, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rugendorf
Rugendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Servaville-Salmonville
Servaville-Salmonville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Panchkhal
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 33.847 kes hatiye hejmartin
Şeker Elîkendî
Şeker Elîkendî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qible Mescêd
Qible Mescêd, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nicholas Rowe
Nicholas James Sebastian Rowe (jdb. 22ê çiriya paşîn 1966 li Edinburgh, Skotlenda ) lîstikvaneke skot e. Di destpêka kariyera xwe de ew wekî serlîstikvan di fîlma sînemayê Young Sherlock Holmes (1985) de derket.
Jiyana berî
Rowe li Edinburgh, Skotland, wek kurê dêûbavên îngilîz Alison, stranbêjek, û Andrew Rowe, endamê parlemenê û weşangerê Partiya parêzdar ji dayik bû. Wî xwendina xweya fermî li Koleja Etonê stend, ku ew li wir di nav hilberên dibistanê de xebitî, û dûv re BA di xwendinên Hispanistik de ji Zanîngeha Bristolê stend.
Xarsivank
Xarsivank (bi tirkî: Karatay), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Nicholas Rowe
Kariyer
Rowe di cûrbecûr fîlimên sînemayê, dramayên wêneguhêz û şanonameyan de lîst. Wî Sherlock Holmes di fîlma sînemayê ya Barry Levinson Young Sherlock Holmes de lîst, dema ku hîn jî li dibistanê beşek xwendibû. Ew vegeriya rola Sherlock Holmes 30 sal şûnda, di fîlmê 2015 Mr. Holmes diçe dîtina şanoyekê.
Bruckberg, Frankonyaya Navîn
Bruckberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hormona handerê çikildanê
Hormona handerê çikildanê (bi inglîzî: follicle-stimulating hormone (FSH)) yek ji gonoadotropînan e ko di hîpofîza pêş a mê û nêran de tê berhemkirin û derdan.
Pêkhateya FSHyê
FSH hormonek proteînî ye, ji zincîra polîpeptîdan pêk te, lê ji ber ko koma karbohîdrat jî li zincîra polîpeptîdan girêdayî ye, FSH wekî hormona glîkoproteînî tê navkirin. Glîkoproteîna FSHyê ji du polîpeptîdan pêk tê; bêşa- α û bêşa- β. Bêşa- β ji 118 asîdên amînî, bêşa- α jî ji 92 asîdên amînî pêk tê. FSH bi bandora hormona derpirandinê (bi înglîzî: gonadotropin-releasing hormone (GnRH)) di hîpofîza pêş de tê berhemkirin û derdan. Temenê nîvbûnê (bi înglîzî: half-life) bo FSHyê bi qasî 3 heta 4 saet e. Ango FSH di laş de tê têkşikestin û her 3-4 saetan carek, mêjara wê dadikeve nîvê. Bi vê awayê bandora wê jî kêm dibe.
FSH li nêran û mêyan de bi temenê pêgihîştênê şûnve, di heman cihê de; di hîpofîzê de tê berhemkirin û derdan, lê endama armanc ji bo FSHya mê û nêrê ne yek e.
FSH navê xwe ji erkê xwe ya di laşê mêyan de digire. Di hêkdankan de bandor li ser perisîna çikildanan dike, loma ev hormon wekî hormona handerê çikildanê tê navkirin. Bi temenê pêgihîştinê şûnve di laşê mê û nêran de rêjeya FSHyê zêde dibe. Ji bo derdana FSHyê, ji hîpotalamusê hormona derpirandinê (GnRH) tê derdan, ev hormon hîpofîzê han dike bo derdana FSH. Hormona handerê çikildanê ji hîpofîzê, bi navbeynkariya xwînê ber bi rijênên zaûzê ve tê veguhêztin.
Erkê FSHyê di laşê nêran de
Ji bo FSHya nêran endama armanc gun e. FSH ji hîpofîzê bi navbeynkariya xwînê tê guhêztin bo gunan.
Di gunên nêran de bandora FSHyê li ser xaneyên Sertolî yên li dîwarê spermeborrîkeyan e. FSH bi wergirên ser xaneyên Sertolî ve tê girêdan û spermatogenesîsê dide destpêkirin. FSH û testosteron bi hev re kar dikin bo perisîna xaneyên spermê. Herwisa FSH xaneyên Sertolî han dike bo derdana hormona înhîbîn. Înhîbîn bandor li hîpofîzê dike û rê li ber derdana FSHyê digire, bi vî awayê derdana FSH tê rêkxistin.
Erkê FSHyê di laşê mêyan de
Endama armanc a FSHya mêyan hêkdank e. FSH di nav xwînê de ji hîpofîzê digihîje hêkdankan. FSH di hêkdankan de perisîna xaneya hêkê û çikldanan han dide. Xaneyên hêkê bi xaneyên granuloza dorpêçî ne. Li ser xaneyên granuloza wergirên taybet hene ji bo FSHyê. FSH bi wergirên li ser xaneyên granuloza ve tê girêdan û perisîna xaneya hêkê û çikildanê dide destpêkirin. Her wisa FSH ji çikildanan, derdana hormona êstrocen jî han dike. Ji xaneyên çikildanê li gel hormona êstrocenê, hormona înhîbîn jî tê berhemkirin. Înhîbîn derdana FSHyê kêm dike.
Rêkxistina asta FSHya xwînê
Rêjeya FSHya nav xwînê bi rêbaza paş ragîhandinê tê rêkxistin.
Di laşê mêyan de
Di mêyan de derdana FSH ji aliyê hormona êstrocen (bi înglîzî: estrogen), procesteron (bi înglîzî: progesterone) û înhîbîn (bi înglîzî: inhibin) ve tê rêkxistin. Gava rêjeya êstrocen a nav xwînê piçek nizm be, ev rewş hîpotalamusê han dike bo derdana FSHyê, eva paşragihandina erenî ye (bi înglîzî: positve feedback). Lê dema asta rêjeya êstrocen an ji înhîbîna xwînê bilind dibe, vê gavê bi paşragihandina neyînî (bi înglîzî: negative feedback) rê li ber derdana hormona derpirandinê tê girtin.
Yek ji rêbazên rêgirtina ducaniyê jî bi navbeynkariya heban, avakirina paşragihandina neyî ya destkarî ye. Dermanên ji hormona êstrocen û procesteron pêk tê, bi şêweyê heb tên bikaranin. Gava ev heban tên xwarin, di xwîna mêyê de rêjeya êstrocen zêde dibe. Bi kêmbûna FSH û LHê xaneya hêkê û çikildan naperisin, bi vî awayê egera rûdana dûcaniyê namîne.
Mézières-en-Drouais
Mézières-en-Drouais, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Hormona handerê çikildanê
Di laşê neran de
Heke di xwînê de asta rêjeya testosteron bilind bibe, ev rewş rê li ber hîpotalamusê digire ko hormona derpirandinê der nede. Bi kêmbûna derdana hormona derpirandinê, ji hîpofîzê derdana FSH jî kêm dibe. Herwîsa zêdebûna testosteronê jî bandora paşaragihandina neyînî dike ji bo derdana FSH. Heke asta testosteronê ya nav xwînê bilind be, testosteron bi tena serê xwe dikare jî hîpofîzê derdana FSHyê rawestîne. Gava xaneyên Sertolî tên handerkirin, ji van xaneyan hormona Înhîbîn tê derdan. Hormona înhîbîn bi paşragîhandina neyînî derdana FSHyê dide rawestandin.
Mézières-en-Drouais
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Salmaise
Salmaise, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Amt Grevesmühlen-Land
Amt Grevesmühlen-Land şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gidzo
Gidzo (bi tirkî: Yamanlar), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Qayşqurşaq
Qayşqurşaq, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sierville
Sierville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
École nationale de l'aviation civile
École nationale de l'aviation civile (ENAC) e a Zanîngeha Hewaya Fransa li 1949 hat damezirandin. Li Toulouse, ew bi taybetî li hewavaniyê, hewayî û balefiran e. Ev li Zanîngeha Aferîqayê de, di sala 2017 de li Ewropayê ye.
Şirîq
Şirîq gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Jodi Kantor
Jodi Kantor (jdb. ) rojnamevanek Amerîkî ye. Ew nûçegihanek New York Times e ku xebata wê kar teknolojî vegirtiye. Kantor di nav 100 mirovên herî bibandor ên sala 2018 de kovara Time hatbû naskirin.
Solomon Gordon
Solomon Gordon ( jdb. 2005 li Northampton, Îngilistan ) lîstikvanekî brîtanî ye ku di fîlma Jim Knopf und Lukas der Lokomotivführer  (2018) de rola "Jim Knopf" dileyze.
Di sala 2016 de, wê gordonê hingê 11-salî ji bo adaptasyona fîlma Jim Knopf und Lukas der Lokomotivführer beşdarî kir û di dawiyê de rola "Jim Knopf" li kêleka Henning Baum wek "Lukas" girt. Gordon her weha rola xwe di berdewamiya 2020ê Jim Knopf und Lukas der Lokomotivführer de dilîze.
Samerey
Samerey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Ian McShane
Ian David McShane (jdb. li Blackburn, Lancashire) aktor, çêkerê fîlman û noqerê berê yê înglîz e.
Baiyin
Baiyin, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma Gansuyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.708.751 kesî
Miermaigne
Miermaigne, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Thurnau
Thurnau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Burgoberbach
Burgoberbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Amt Neuburg
Amt Neuburg şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Madi, Chitwan
Madi, Chitwan, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati Pradesh de cih digire.
Santenay, Côte-d'Or
Santenay, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Madi, Chitwan
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 37.683 kes hatiye hejmartin
Şoximlû
Şoximlû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mignières
Mignières, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Kontrola otorîte
Di zanistiya pirtûkxaneyê de, kontrola otorîte pêvajoyek e ku agahdariya Bîbliyografîk birêxistin dike, wekî di katalogên pirtûkxaneyan de bikaranîna yekane, rastnivîsîna navekî (sernav) an nasnameyek hejmarî ji bo her mijarê ye. Peyva  otorîte  ya di kontrola otorîte ji ramana navên mirovan, cihan, tişt û têgînên destûrdar in, ango ew bi rengek taybetî têne damezrandin. Ev sernav an nasnameyên yek-cûre bi domdarî li seranserê katalogên pelê otorîteriya têkildar têne bikar tînin û sepandin. Ji bo rêbazên din ên organîzekirina daneyan wekî girêdan û referansên xaçeyan têne sepandin. Her têketinek kontrolkirî ji hêla çarçove û karanîna wê ve di tomarekî otorîteriyê de tê diyar kirin. Ev rêxistin ji xebatkarên pirtûkxaneyê re dibe alîkar ku katalogan biparêzin û wê ji lêkolîneran re bikêrhatî bikin.
Katalog her mijarekê -wek nivîskar, mijar, rêzefîlm, an pargîdanî- nasnameyek yekta an sernavek taybetî destnîşan dikin ku paşê ji bo hemî referansên heman mijarê bi domdarî, yekta û nezelalî tê bikar anîn, ku guhertoyên ji rastnivîsîn, wergêrên cihêreng radike. navên pênûsan, an jî navdêran. Sernivîsa yekta dikare bikarhêneran bigihîne hemî agahdariya têkildar tevî mijarên têkildar an hevgirtî. Qeydên rayedar dikarin di nav databasek de werin berhev kirin û jê re pelê desthilatdariyê tê gotin, û parastin û nûvekirina van pelan û her weha "girêdanên mantiqî" bi pelên din ên di nav wan de karê pirtûkxane û katalogerên din ên agahdariyê ye. Li gorî vê yekê, kontrola otorîte mînakek peyvsaziya kontrolkirî û kontrola bîbliyografîk e.
Dema ku di teorîyê de her perçeyek agahdarî di bin kontrola otorîte de ye wek navên kesane û pargîdanî, sernavên yekreng, navên rêzan, û babetan, katalogerên pirtûkxaneyê bi gelemperî li ser navên nivîskar û sernavên xebatan disekinin. Sernavên mijarê ji Pirtûkxaneya Kongreyê fonksiyonekî wekî tomarên otorîte pêk tînin, her çend ew bi gelemperî ji hev cuda têne hesibandin. Her ku dem derbas dibe, agahdarî diguhere, hewcedariyên ji nû ve organîzekirinê peyda dike. Li gorî nêrînek, kontrola otorîte ne ji bo afirandina pergalek bêkêmasî ya bêkêmasî ye, ku belkî ew hewldanekî berdewam a ji bo şopandina van guhertinan û hewldana anîna "avahî û rêkûpêk" li peywira alîkariya bikarhêneran a peydakirina agahiyan e.
Karen Elliott House
Karen Elliott House (z. 7'ê Kanûnê, 1947 ) rojnamevanek Amerîkî ye û sernvîsera berê yê li Wall Street Journal û pargîdaniya wê Dow Jones e. Wê gelek Xelat standî ne.
Erîdû
Erîdû an Erîdo (bi sumerî: 𒉣𒆠, eridug; bi akadî: irîtu; bi erebiya îro: Tell Abu Shahrain), cihwarekî arkeolojîk ê li başûrê Mezopotamyayê ye ku li gorî delîlên arkeolojîkên îro wekî bajarê herî kevnê Mezopotamyayê hatiye pejirandin. (cihwarê arkeolojîk li parêzgeha Zîqar a îro ya Iraqê ye). Erîdû bi awayekî demdirêj ve wekî bajarê herî pêşîn ê başûrê Mezopotamyayê hatiye pejirandin û di roja îro de jibo bajarê herî kevnê cihanê nîqaşek li ser vê cihwarê arkeolojîk de heye. Bajêr 12ê kîlomêtre li başûrê rojavayê bajarê Urê ye. Erîdû yek ji bajarên herî başûrê Mezopotamyayê ye û komek bajarên sumeran e ku li dora perestgehan, bi awayekî ku ji hev re xûya dibin berfireh bûye. Avahiyên bajêr ji heriyê hatine çêkirin û li ser hev hatine avakirin. Bi mezinbûna perestgehan re û mezinbûna gund li derve, bajarekî mezintir hatiye avakirin. Perestgeh bi navê E-Abzu hatiye binavkirin û tê bawer kirin ku Enkî li Abzu jiyan kiriye ku perestgeh xwedî avhewayeke wisa ye ku tê bawer kirin ku hemî jiyana Enkî jê vî avhewayê çêbûye.
Dîroka lêkolînê
Cihê li Tel Ebû Şehreyn ku li nêzîkî Besrayê ye, çar caran hatiye kolandin. Wargeh di destpêkê de ji aliyê John George Taylor ve di sala 1855an de, ji aliyê R. Campbell Thompson ve di sala 1918an de û ji aliyê H. R. Hall ve di 1919an de hatiye kolandin. Vedîtinek balkêş ji hêla Hall ve perçeyek ji cama şîn a çêkirî bû ku serdema wî li dora sala 2000ên ê bû. Rengê şînê ku bi kobaltê hatiye çêkirin, sedsal beriya ku ev teknîk li Misirê hatiye bikaranîn, bi dest ketiye. Kolandinên li wir ji sala 1946an heta 1949an ji nû ve ji aliyê Fuad Safar û Seton Lloyd ji aliyê Midûriyeta Giştî ya Îraqî ya Kevnar û Mîrateyê ve destpêkir. Bi van kolandinan rêzek ji 14e perestgehên li ser hev û goristanek Serdema Ubaid bi 1000 gorên ji kerpîçan ber bi başûrrojhilat ve hatine dîtin. Li gorî A. Leo Oppenheim, ev vekolînên arkeolojîk destnîşan dikin ku "di dawiyê de tevahiya başûr ket nav rawestandinê û dest ji înîsiyatîfa siyasî berdaye ji serwerên bajarên bakur re". Dibe ku ji ber zêdebûna şorbûna domdara ava avdaniya hilberandina çandiniyê û bajar di sala 600ê ê de hatiye terikandin. Di cotmeha sal 2014an de Franco D'Agostino ji bo amadekariyên ji nû ve destpêkirina kolandinê de seredana wargehê kir û bal kişand li ser hejmarek perçeyên kerpîç ên Amar-Sin ên li ser rûkalê hatine nivîsandin. Di sala 2019an de, kolandinên li Erîdûyê bi xebateke hevpar ên Îtalya, Fransa û Îraqê, ji nû ve da destpêkirin.
Zevika Jêr
Zevika Jêr (bi tirkî: Aşağıyağmurlu), gundekî bi ser navçeya Kanîreşa Çewligê ve ye.
Erîdû
Efsaneyên Erîdûyê
Di hinek guhertoyên Lîsteya Keyên Sumeran de, berî ku lehiyek bi ser axê de were, Eridu yekem ji pênc bajarên ku qeraltî lê hatiye lê hatiye pejirandin. Lîsteya Keyên Sumeran behsa du keyaniyên Erîdû dike: Alulim, 28.800 sal serweriyê kiriye û Alalngar, 36.000 serweriyê kiriye. Adapa, ku kesekî ji Erîdû ye, wekî lehengek çanda pêşîn tê destnîşan kirin. Tê pêşbînîkirin ku di dema Keyaniya Alulimê de şaristanî hatiye bajêr.
Çîrokên Înanna, xwedawenda Urûkê, diyar dikin ji bo ku diyariyên şaristaniyê werbigire, wê çawa biçî Erîdûyê. Di destpêkê de Enkî, xwedawendê Erîdû, hewl da ku van çavkaniyên hêza xwe vegerîne lê paşê bi dilxwazî ​​qebûl kir ku Urûk niha navenda axê ye. Wisa dixuye ku ev referansekî efsaneyî ye ji bo veguheztina hêzê ber bi bakur ve.
Nivîsarên Babîlî behsa damezrandina Erîdûyê ji aliyê xwedawend Marduk ve wekî bajarê yekem, "bajarê pîroz, rûniştina kêfa wan [xwedayên din]" dikin.
Li dîwana Asuriyan, nojdarên taybetî yên ku li ser edetên kevnar Erîdû, li başûr, hatine perwerde kirin, ji nîşan û nîşaneyên li ser laşê nexweş pêşbîniya nexweşiyê kirin û şîretên guncav û çavkaniyên efsûnî wekî derman pêşkêş kirin.
Şîna ji bo Erîdû
Hilweşîna bajar û împeratoriyên Mezopotamya yên destpêkê bi gelemperî tê bawer kirin ku jiber encama têkçûna xwedawendan qewimiye. Cureyek bi navê Şînên Bajêr di serdema Îsîn-Larsayê de pêşketiye ku şîna herî navdar Şîna ji bo Ûrê ye. Di van girînan de çend beş (kirugu) hebûn ku tenê perçeyên wan hatine bidestxistin. Berevajî Ur yan Akad, baş nayê zanîn ka Erîdû çawa têk çûye yan jî kengê, ji xeynî serdema xanedaniya destpêkê. Lîsteya Keyanê Sumeran bi tenê dibêje: "Piştre Erîdûg ket û key birin Bad-tibira. "'Key li derveyî bajarê xwe ma, mîna ku bajarekî xerîb be. Bi hêsirên xemgîn girî. Bav Enkî wek bajarekî biyaniyan li derveyî bajarê xwe ma. Bi hêsirên xemgîn girî. Ji bo xatirê bajarê xwe yê zerardîtî, bi hêsirê xemgîn girî. Hevjîna wî, wek ku çivîkekî difire, bajarê xwe terikand. Dayika E-maḫ, Damgalnuna pîroz, ji bajarê xwe derket. Hêzên xwedayî yên bajarê hêzên xwedayiyên herî pîroz hatin hilweşandin. Bi awayekî tevlêhev li Erîdûgê her tişt wêran bûn.'"
Dîrok
Erîdû yek ji niştecîhên pêşîn ên li herêma Mezopotamyayê ye ku 5400 sal berî zayînê, nêzîkî Kendava Besra, li nêzîkî devê çemê Firatê ye. Ji ber kombûna aluvyonên li peravê bi hezar salan, bermahiyên Erîdû niha hinek dûrî kendava Ebû Şehreyn li Iraqê ye. Di kolandinan de derketiye holê ku bajar li ser deverek qûmê  berê kes ku ti niştecîh li wê derê tinebune hatiye damezrandin. Piotr Steinkeller hîpotez kiriye ku xwedatiya herî pêşîn li Erîdû Xwedawendek bû ku paşê wekî xwedawenda erdê Ninhursag derketiye holê, (Nîn=Xanim, Hur=Çiya, Sag=Pîroz), bi paşerojê re Ea de wekî xwedawendiya mêran, encama hieros gamos, bi xwedawendiyek mêr yan karmendê perestgehê mezin bû.
Li gorî Gwendolyn Leick, Erîdû li navenda sê ekosîstemên cihê ku piştgirîya sê şêwazên jiyanê yên cihêreng ên ku bi gihîştina ava şirînê li hawîrdora çolê de digihîjin hev, hatiye avakirin. Wisa dixuye ku niştecîhiya çandiniyê ya herî kevn, li ser bingeha çandiniya avdaniyê ku ji çanda Samarra ber bi bakur ve hatiye wergirtin bi avakirina cihûkên avê û avahiyên ji kerpîçan, hatiye avakirin. Çandên nêçîrvan-masîgir ên peravên ereban berpirsiyarê naverokên berfireh ên li ser peravê ereban bûn û dibe ku sumeriyên resen bin. Çanda sêyemînê ku beşdarî avakirina Erîdûyê bûye, koçerên Semîtî ye ku xwedî keriyên pez û bizinan bûn û di konan de li herêmên nîv-çolê jiyan kirine. Her sê çand bandorê li avakirinên pêşîn ên bajêr kirine. Niştecihbûna bajarî li ser kompleksek perestgehek mezin a ku ji heriyê hatiye çêkirin û di hundurê depreşek piçûk de bû ku av li dorê perestgehê dorpêç dike.
Kate Fielden radigihîne ku "niştecihbûna gundê herî pêşîn (5000 sal berê zayînê) di derdora salên 2900 bz de bûye bajarekî girîng ê ji malên heriyê û qamîşan ku 8–10 hektar û 20–25 hektar rûerd digire." Mallowan di nivîsên xwe de diyar kiriye ku di heyama Ubaid de bajêr wekî "bajarek ne asayî mezin" bajêr xwedî qadek bi kêmerdî bû. Rûerda bajêr 20–25 hektar bû "4 hezar niştecihên bajêr" hebûn. Her çend cihwar ji aliyê Xanedaniya Destpêkê II ve hatibe vegerandin jî, Jacobsen diyar dike ku "Eridu ji bo hemî armancên pratîkî piştî serdema Ubaid de hatiye terikandin." Ruth Whitehouse Erîdû wekê "Bajarek Destpêka Xanedaniya Mezin" diyar kiriye. Hijdeh perestgehên li ser hev li cîhê Zîgurat a neqediyayî ya Amar-Sin ku serdema 2047 û 2039 salên de ne hatine dîtin. Zîgurat li ser nivîsa ku li ser kerpîçekî hatiye nivîsandin, dîroka wî bi dîroka Amar-Sîn re hatiye tomarkirin.
Avakarî
Navenda bajarî ya Erîdû perestgeha Ea yê ye ku jê re Xaniya Avhewayê dihate gotin. Navê perestgehê bi sumerî: 𒂍𒍪 𒀊 E2.ZU.AB, e2-abzu; bi akadî: bītu apsû) ye. Piştre jî ku di dîroka paşerojê de bi navê Mala Avê hatiye binavkirin, bi sumerî:, E2.LAGAB×HAL; e2-engur; bi akadî: bītu engurru) ye.
Di serdema Ur III de li Ur-Nammu zîguratek li ser bermayiyên perestgehên berê hatiye çêkirin.
Ji xeynî Enmerkarê Urukê (wek ku di destanên Aratta de tê gotin), çend keyên Sumer ên paşerojê yên dîrokî, di nivîsarên ku li vir hatine dîtin de têne behskirin ku ev qeral li ser perestgeha e-abzu xebitîne yan jî perestgehê nû kirine. Di nav keyan de Elîliyê Ur; Ur-Nammu, Shulgi û Amar-Sin ên Ur-III, û Nur-Adad ên Larsa heye.
Pîrlûce
Pîrlûce, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Statîk
Yek ji çar binebeşa mekanîkê ye. Statîk, rewşa hevsengê ya cîsmên westar, lê dikolîne. Li gorî statîkê, sîstemekê ku di hevsengê de ye divê ew bêliv bibe.
Ji bo ku sîstem bibe bêliv jî divê çeqa hêzên asoyî û tîkane, û tevdeka moment an jî bibe sifir.
Bi saya vê jî sîstemekê ku ne di hevsengê de ye, bi lehiqandina hêzên din ve ew dê bikeve rewşa hevsengiyê.
Mittainvilliers-Vérigny
Mittainvilliers-Vérigny, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Burk, Bavyera
Burk şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Smermesnil
Smermesnil, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Santosse
Santosse, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Çekmeköy
Çekmeköy wîlayetekî girêdayî Stembolê li hêla Asyayê ye.
Amt Schönberger Land
Amt Schönberger Land şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Pîrsiltan
Pîrsiltan, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dingxi
Dingxi, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma Gansuyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.031.200 kesî
Qirmoşek
Qirmoşek (bi tirkî: Karlıca), gundekî bi ser navçeya Kanîreşa Çewligê ve ye.
Colmberg
Colmberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ümraniye
Ümraniye (Umraniye), yek ji qezayekî Stembolê yê mezin e.
Dîroka mirovahiyê
Dîroka mirovahiyê an jî dîroka dinyayê vegotina rabirdûya mirovahiyê ye. Dîroka mirovahiyê bi lêkolînên arkeolojîk, antropolojîk, genetîk, zimannasiyê û piştî îcadkirina nivîsandinê bi jêderên pileya yekem û yên duyem tê femkirin. Beriya dîroka nivîskî ya mirovahiyê, pêşdîrok hebû ku bi Serdema Paleolîtîk (serdema kevirî ya kevn) dest pê kiriye û piştre jî Serdema Neolîtîk (serdema kevirî ya nû) hatiye. Neolîtîk dibîne ku Şoreşa Çandiniyê, di navbera 10.000 û 5000 BZ de, li Heyva Biadan a Rojhilata Nêzîk dest pê dike.
Moinville-la-Jeulin
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Dîroka mirovahiyê
Di vê serdemê de mirovan bi awayekî sîstematîk dest bi çandiniya a nebatan û xwedîkirina ajalan kirin. Her çiqas ku çandinî pêş dikeve, piraniya mirovan ji jiyana koçeriyê derbasî jiyanek niştecîhî dibin û dest bi cotkariyê dikin. Ewlehiya ku bi têkildariya berhemdariya zêde ya ku bi cotkariyê hate peyda kirin, bû sedema ku civatê ber bi yekeyên mezintir ve zêde bibin û bi pêşveçûnên di veguhastinê de zêde bûn. Di di demên pêşdîrokî û di yên dîrokî de, mirov her gav hewce bûn ku nêzî çavkaniyên pêbawer ên ava vexwarinê bin. Mirov di salên 4000 BZ de li Îranê, li Mezopotamyayê, li geliyê Çemê Indusê li parzemîna Hindistanê, li peravên Nîlê yên Misrê û li paravên Çemên Çînê, bi cih bûne.
Mirovên yekem
Pîvandinên genetîkî destnîşan dikin ku rêza ajalên dinê ku dibe sedema Homo sapiens, ji rêza ku dê bibe sedema şempanze û bonoboyan, xizmên zindî yên herî nêzîk ên mirovên nûjen, li dora 4.6 û 6.2 mîlyon sal berê vediqete. Mirovên anatomîkî yên nûjen nêzî 300.000 sal berê li Afrîkayê rabûn û nêzîkê 50.000 sal berê gihîştin modernîteya behreyî. Serdema Paleolîtîk bi bikaranîna amûrên homînîd dest pê kiriye. Hominid, wekî Homo erectus, bi hezar salan amûrên dar û kevir ên hêsan bikar anîne, lê her ku dem pêşve diçû, amûr pir safîtir û tevlihevtir dibin. Dibe ku 1.8 mîlyon sal berê dest bi bikaranîna agirê kiriye. Lê bê guman e ku mirovan 500.000 sal berê jibo germê û çêkirina xwarinê dest bikaranîna agirê kirine. Nîşanên vegotina hunerî ya destpêkê di awayên tabloyên şikeftan û peykerên ku ji fîl, kevir û hestî hatine çêkirin de têne dîtin, ku tê wateya rengek giyanî; bi gelemperî wekî anîmîzm yan jî wekî şamanîzmê tê şîrove kirin. Mirovên paleolîtîk wekî nêçîrvan dijiyan û bi gelemperî bi jiyana koçerî dijiyan. Daneyên arkeolojîk û genetîkî destnîşan dikin ku nifûsa çavkanî ya nêçîr-berhevkarên Paleolîtîk li deverên kêm daristanî dijiyan û di nav deverên hilberîna seretayî ya bilind de belav bûn û di heman demê de ji daristanên qelew dûr dikevin.
Nêzîkê 60.000 sal berê mirovên nûjen bi lez û bez ji Afrîkayê berbi herêmên bê cemed ên Ewropa û Asyayê belav bûn. Berfirehbûna bilez a mirovatiyê berbi Amerîkaya Bakur û Okyanûsya di lûtkeya serdema qeşayê ya herî dawî de pêk hat. Di wê demê de, herêmên nerm ên îroyîn pir bê mêhvan bûn. Lê dîsa jî, di dawiya Serdema Qeşayê de, 12.000 sal berê, mirovan hema hema hemî deverên ku ji cemedê bê cemed bûn kolonî kiribûn.
Pêşdebirina şaristaniyan
Pêşvebirina şaristaniyan li dora 10.000 BZ dest pê kiriye. Şoreşa Neolîtîk pêşveçûna çandiniyê nîşan dide ku di bingeha şêwaza jiyana mirovan hatiye guhertin. Çandiniya dexl û kedîkirina ajalan li Rojhilata Navîn herî kêm 8.500 BZ bi awayê genim, ceh, pez û bizinan pêk hatiye. Li Geliyê Îndusê, BZ di sala 6000an de çandinî û dewar hatine kedîkirin. Geliyê Çemê Zer li Çînê bi qasî 7000 sal BZê mêl û berhemên din ên dexl çandine; li Geliyê Yangtze bi kêmî 8000 sal BZê birinc hatiye çandin. Li Amerîkayê gulberojên tav bi qasî 4000 sal BZê hatiye çandin û lazûk û fasûlî di sala 3500 sal BZê de li Amerîkaya Navîn hatiye çandin.
Karkirina Metal, yekem car di afirandina alav û xemlên sifir de li dora 6000 sal BZê hate bikar anîn. Divê serdemê de zêr di demek kurt de hate dîtin û di destpêkê de ji bo bikaranîna di ornamentan de dihat a bikaranîn. Nîşaneyên pêşîn ên tûncê, ku aligirê sifir û tin e, li dora 2500 sal BZê de vedigere, lê aliyûm piştî demek kurt bi berfirehî nehat bikar anîn.
Çandinî ya zêdehiyên xwarinê afirand ku dikaribû piştgirî bide mirovên ku rasterast di hilberîna xwarinê de ne mijûl in hişt ku nifûsên pir qelihtir û avakirina bajar û dewletan ên yekem werin afirandin. Bajar navendên bazirganî, hilberîn û hêza siyasî bûn. Bajaran bi gundên derdora xwe re sembiyozek ava kirin, berhemên çandiniyê dikişînin û di berdêla wê de malên çêkirinê û dereceyên cihê yên kontrol û parastinê yên leşkerî peyda dikin.
Şocaabad, Keleyber
Şocaabad gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dîroka mirovahiyê
Pêşdebirina şaristaniyan
Pêşketina bajaran bi pêşvebirina şaristaniyê re hevwate bû. Şaristaniyên destpêkê, pêşî li Mezopotamya Jêrîn (3000 BZ) derket, li pey şaristaniya Misrê li ser çemê Nîlê (3000 BZ),  şaristaniya Harappan li Geliyê Çemê Indus (li  Hindistan û Pakistana îroyîn; 2500 BZ) û şaristaniya çînî li ser çemê Zer û Yangtze (2200 BZ) de derketiye holê. Van civakan çend taybetmendiyên yekgirtî pêş xistin ku di nav de rêveberiya navendî, aborî û avahiyek civakî ya tevlihev, pergalên ziman û nivîsandinê yên sofîstîke, çand û dîn hebûn. Van çandanên cûrbecûr çerx, matematîk, karê tûncê, keştî, çerxa potterê, qumaşê birêkûpêk, avakirina avahiyên bîrdariyê û nivîsandinê îcad kirin. Nivîsandin rêvebirina bajaran, derbirîna ramanan û parastina agahiyan hêsantir dikir. Zanyarên niha ku qebûl dikin dibe ku nivîsandin bi kêmanî di çar şaristaniyên kevnar de serbixwe pêşketibe: Mezopotamya (di navbera 3400 û 3100 BZê), Misir (dora 3250 BZê), Çîn (2000 BZê) û Mezoamerîka nizm. (bi 650 BZê).
Derguşên şaristaniyê
Serdema Bronzê beşek ji pergala sê-temenî ye (Serdema Kevir, Serdema Bronz, Serdema Hesin) ku bi bandor dîroka şaristaniya destpêkê ya hinek deverên cîhanê vedibêje. Serdema Bronzê pêşveçûna bajar-dewletan û derketina şaristaniyên pêşîn ya mirovahiyê dît. Ev şaristanî li geliyên çemên bi bereket kom dibin. Ev çem Çemên Dîcle û Firat li Mezopotamyayê, Çemê Nîlê li Misirê, Çemê Indus li parzemîna Hindistanê û çemên Yangtze û Çemê Zer li Çînê ye.
Sumeriyan li Mezopotamyayê yekem şaristaniya tevlihev a naskirî di hezarsala 4emînê BZê de yekem bajar-dewletên pêşîn pêş xistine. Li van bajaran ku forma nivîsandinê ya herî pêşin a naskirî ye, nivîsandina forma bizmarî, li dora 3000 sal BZê derketiye. Pergal nivîsandin forma bizmarî di destpêkê de wekî pergalek wêneyî dest pê kir her ku çiqas çû pergal hêsan û razbertir bû. Nivîsên bi tîpên kunîtî bi qamîşekî sivik wek stîlûs ji bo xêzkirina sembolan li ser tabloyên axê hatine nivîsandin. Bi vî forma nivîsandinê rêvebirina dewletên mezin gelek hêsantir bûn.