cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Druaga
Drug, weke ku di Avesta de ziman, di wate derew´ê de tê ziman. Gotina derew´ê ya ku heta roja me di kurdî de tê ziman jî, ji wê afirîya û xwe daya berdewam kirin, weke ku çawa ku î ro ku em di kurdî de bi kar dihênin gotina "şer" ku ji gotina Şara ku maya ya. Şara, weke xwûdayê şer tê ser zanîn di wê deme sumerîyan de û Şara, weke kurê Îştar jî tê dîtin û wusa di kêvilbarên ku ji wê demê mana de tê tefsîrkirin.
24ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Çanda Biradostî
Çanda Biradostî    (bi îngilîzî Baradostian culture), destpêka dema paleolîtîka jorîna çanda hilberana keviran a sîleks e.
Yard
Yard (bi Inglîzî Yard) yekîneka pîvana dirêjahiyê ye. Li goreyê gelek sîstemên yekînan yard bi gelek awayan dihêt pênasekirin. Lê bi giştî, 0.9144 metira SIyê ye. Her yardek 3 pê.
Pênase
Li sala 1958ê, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û welatên Hevberjewend yarda navneteweyî 0.9144 metir dana. Her yardeka navneteweyî dibit:
Neidenbach
Neidenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pîzaya şikevayê
Pîzaya şikevayê, pîzaya nanesêlkê cure pîzayek ji koma xwarinên pîza û patîleyê ye. Di pêjgeha kurd de jî cihê xwe digire.
Pemfling
Pemfling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Norûzlû
Norûzlû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 724 kes (136 malbat) bûn.
Zêt, Hewlêr
Zêt, gundekî bi ser navçeya Gerdî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ahlen
Ahlen bajarokekî navçeya (Landkreis) Warendorf li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Sébrazac
Sébrazac, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Pêjgeha slovenî
Pêjgeha slovenî şaxek ji pêjgeha balkanî ye. Xwarin û vexwarinên slovenyayê bi gelên din ên ji slavên başûrî ne (bosnayî, serb, kroat ûêd) re hevpar in. Bandora kûxniyaya (kulîn, pêjgeh) macar, awistriyayî û îtalî jî heye.
Xwarin vexwarinên slovenî ji yên gelên cîran bêhtir denv vedane li rojavayê Ewropayê. Kekên rengîn, arxavk, benî, sosîs, xwarinên quşxaneyî, hêyavk, şobe, xwarinên ji hevîrê hwd jî cîhana pêhgeha slovenî ne.
Adam Sandler
Adam Richard Sandler (z. 9ê îlona 1966) lîstikvan mîzahvanekî amerîkî û hilberînerekî fîlman e.
Piştî tevlî Saturday Night Live bûye, Sandler bû yek ji stêrên Hollywoodê. Fîlmên wî gihiştin $2 milyar li derameta nesafiyê. Herçiqas di fîlmên Billy Madison (1995), Happy Gilmore (1996), The Waterboy (1998), Big Daddy (1999), û Mr. Deeds (2002) de bi komîkbûna xwe pir navdar be jî, fîlmên wî yên dramatîk jî hene. Di sala 1999an de, Sandler şirketa Happy Madison bidest xistiye.
Jiyana wî
Sandler li Brooklyna New York ê ji dayik bûye. Ji malbata Stanley e, endaziyarê elektrîkê ye û Judy Sandler, mamosteya dibistana zarokxanê e. Malbata wî Cihu ne, ji her dû alîyan ve muhacirên ji Rûsyayê ne. Dema ew pênc salî bû, malbata wî bar kir Nû Hampshire a Manchesterê. Beşdarî Manchester Central High School bû. Di sala 1988an de Sandler ji beşa Tisch School of the Arts ya Zanîngeha New Yorkê derçûye.
Karê Pêşkêşkirinê
Di destpêka kariyera xwe de di sala 1980an de Sandler li ser bernama The Cosby Show (1987–1988) rola hevalê Theo Huxtableî, Smitty, lîst. Dema ew 17 salî bû, piştî cesaretdanên birayê wî, Sandler di cihên komêdiyê de bername pêşkêş dikir. Ew bi komîkên Dennis Miller hat keşif kirin, Dennis Miller  ewe ê ko Sandler kirî Aktor li Los Angeles. Miller ew pêşnyiar kir bo Saturday Night Live hilberîner Lorne Michaels.li sala 1990 Sandler nivîskar bû ji bo ''SNL'ê û bû pêşkêşkerê jêhatî li van salan, navek ji xwere çêkir bi cîh anîna keyf kirina stranê li bernamê de, wekî "The Thanksgiving Song" û "The Chanukah Song".. Sandler’î go  Conan O'Brien li  The Tonight Show tu tenê ne maîy. li sala 1995 Kenala NBC ew qewirand ji bernamê û herwiha Chris Farley jî.
Li sala 1994 hevrê bû li Airheads bi ‘’ Brendan Fraser’ û Steve Buscemi re. bi kompanîya Billy Madison li sala  (1995) re fîlm çêkirin û heya niha jî, di ser hindê re jî, mêrik salên xwendinê ji sinifa 1–12 dîsa dixwîne ji bo ku hirmeta babê xwe bîne cîh ve.
Qeretepe, Merend
Qeretepe gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Teybê
Güzelköy (bi tirkî: Aydemir), gundekî bi ser navçeya Bêlqîsa Dîlokê ve ye. .
Esquay-Notre-Dame
Esquay-Notre-Dame, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hecmanville
Hecmanville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Arpheuilles-Saint-Priest
Arpheuilles-Saint-Priest, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Rettenberg
Rettenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Înç
Înç (bi Inglîzî inch) yekîneka pîvana dirêjahiyê ye. Li goreyê gelek sîstemên yekînan înç bi gelek awayan dihêt pênasekirin. Lê bi giştî, Her yardek 36 înç û her pêyek jî 12 înç e.
Merîwan Helebceyî
merîwan hellebceyî (îngilîzî: Mariwan Halabjaee — ledaykbûy 9î hezîranê 1963) nuserêkî kurde, ta êsta xawenî 16 kitêbe. Nuserî kitêbî sêkis û şer' û jin le mêjûy îslamda kebenawbangitrîn kitêbî ewew le kotayî sallî 2005 yekem çapî bllawkrayewew ta sallî 2015, 11 car çapkrawetewe.Em ktêbey be şêweyekî giştî bas le têrrwanînekanî şerî'eti û akaru boçunekanî aynî îslam dij be jnan dekat, le ktêbekeyda ewey rûnkirdwetewe ke quran û serguzişte sehîhekan û jyannamey mhemmedî peyameberî îslam le serçawe serekyekanî lêkollînewekey ewn.
merîwan û yekem fetway le 'êraq
Merîwan hellebceyî zorî lêkra ke birrwate derewey kurdistan bo noruyj leberewey rabîtey îslamîy kurd fetwayekî be ”merc“î rageyand ke merîwan debêt bkujrêt eger destî lew kare hellnegrêt û daway lêburdin nekat bo nusînî ktêbeke. Merîwan raygeyand ”melakan û bangixwazekan pêyan wtim eger brrom û daway lêburdin bkem 80 celldim lêdeden û dwatir legell ew kesane dedwên ke fetwakeyan leserm danawe bo ewey birryar bden ke serm bibrrin yaxud na. Lewaneye bimburn û lewaneşe na.“
Merîwan lerrêgey torre komellayetîyekanewe bêzarkraw lerrêy peywendî telefonîyewe herreşey kuştinî lêkra. Carêkîtir, merîwan raygeyand ke ”îslamîyekan lerrêgey radyowe carêkyan pêyan wtim eger bzanin min lekwêm û bimdoznewe xoyanim pêda deteqênnewe.“ bedwayda ”bew ktêbe wîstim parêzgarî le jnan bkem bellam yekem kar ke kirdim azardanî xêzanekem bû.“ le encamda, merîwan naçarbû xoy le sêberekanda bhêllêtewe legell xêzane dûgyanekey û sê mindallekey trî.
Merîwan naçarbû kurdistan becêbhêllêt dway ewey hkûmetî herêmî kurdistan retî kirdewe parêzgarî lêbkat û bedway ew kesaneda bgerrêt ke herreşeyan le jyanî kirduwe û dezgîryan bkat. ”Berpirsan hîç parêrgarîyekyan lê nekridûm le djî herreşew fetwakan. Lem kateda pêşbînî guleyek yaxud rumaneyek dekem ke hellbidrête mallekemewe.“
Le wellamda bo merîwan hellebceyî, diktor muhemed gazneyî, be xopîşanderanî rageyand ke sukayetî pêkirdin be kese aynîyekan tawanew szakeşî qurse. ”ême szay kuştin bew kesane dedeyn ke sukayetî be pêxemberekeman dekat bo ewey bbin be waneyek bo ewanî tir.“ gazneyî raygeyand. Merîwan fermanî destigîrkirdnî leser drabû lew katey ke kurdistanî becêhêşt.
Le abî sallî 2006da merîwan mafî penaberêtî pêdra le noruyj.
tawanbarkirdnî be sukayetî
Le kanunî yekemî sallî 2007, merîwan be tawanbar leqellem dra bo ”sukayetî“ (blasphemiy). Dadgayek le hellebce szay destigîrkirdnî be merîwan bexşî leber çend nusînêk ke le ktêbekeyda hatbûn wek: pêxember mhimd 19 jnî hebuwe, peywendî xoşewîstî bestuwe legell 9 sallanêk ke temenî 54 sall buwe, we destidrêjî sêksî kirduwe û bkuj buwe. Lekatêkda ke merîwan lederewey kurdistan bû, dadgake runî kirdewe ke legell serdan kirdnewey destigîr dekrêt.
duwem fetwa le norwêj
Le eylulî 2008da, mela krêkar be tundirrewane herreşey kuştinî le merîwan hellebceyî kird le tomarkrawêkî dengîda ke leser mallperrî kurdî Renesanis.nu bllawkrabowe. Krêkar le tomare dengîyekeyda raygeyand ”swênd be xwa ême najîn eger to bjît. Yan to pêş ême erroyt, yan ême pêş to.“ Krêkar endam û berrêweberî fermî pêşûy grûpî têrorîstî îslamî ensarulîslam buwe. Krêkar hellebceyî berawrid kird be selman ruşdî û ayan hîrsî 'elî. Krêkar wek hellebceyî, danîştuy norwêje wek awareyek. Le kanûnî duwemî 2003we krêkar dujimnayetîyekî tundî hebuwe djî hellebceyî û daway kirduwe ke mafî penaberêtî le bsendirêtewe. Dawake retkrawetewe. Dway hemû ştêk, hkumetî kurdistan dillnya dekatewe ke krêkar rûberruy dadga nakrêtewe.
Le kanunî duwemî 2012da krêkar hewallî da ke fetwayekî 12 perreyî leser merîwan hellebceyî tomar kirduwe le dadgay oslo dîstirîkt. Fetwake nêrdrabû bo çend bangixwazêkî îslamî le cîhanda. Lekatêkda ke krêkar pêywabû detwanêt selametî hellebceyî dillnyabkatewe, eweşî runkirdewe ke bepêy fetwake kuştinî merîwan hellebceyî rêgepêdrawe, ca eme le oslo bêt yaxud herşiwênêkî trî cîhan. Krêkar dûbare wek herreşe kirdnêk hellebceyî berawrid kird be tyo van gox, derhênerêkî fîlm ke le 2004da le hollenda kujra leser destî îslamîyekan.
Le 26î azarî 2012da krêkar szay 5 sall le destigîrkirdnî pêdra behoy herreşey kuştnekanîyewe bellam dwatir azad kra, dwatir mela krêkar dûbare destigîr krayewe leberewey herreşey le dû kurd û êrna solbêrg kird.
Le 6î tişrînî yekemî sallî 2012da, dadgay kort of epîll krêkarî tometbarkird be kirdewey tîrorîstyane û boyan derkewt ke krêkar berpirsyar buwe le 4 rudawî têrorsitî û banixwaz kirdnî têrorsitî. Dadgake daway 130٫000 kroner le parey kird le krêkar bo qerebûkirdnewey ew zereraney ke geyandiwêtî lekatî herreşekirdnî djî herdû kurdekan, herweha bomawey 2 sall û 10 mang destigîr bikrêt. Krêkar bo mawey kemtir le 255 roj destigîrkra pêş ewey keysekey dabxirêt.
berhemekan
Merîwan hellebceyî le sallî 1982da yekem berhemî xoy bllaw kirduwetewe û ta sallî 2009 xawenî 14 ktêbe wekû: Bellam çendîn car bewe tometbar krawe ke serçawey drow narrastî bekarhênawe le babetekanîda.
Alt Bukow
Alt Bukow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Loqman
Luqman, (bi Erebî: لقمان) li goreyê Quranê û baweriyên Îslamî, yek ji kesatiyên navdar e. Ew di Erebistana Berî Îslamê da jî wekî mirovekê zana dihat niyasîn û navê dî yê wî yê berî Îslamê Ad bû. Di edebiyata kurdî û edebiyata farisî da ew zêdetir bi navê Luqmanê Hekîm dihêt niyasîn.
Li goreyê hindek rîwayetan Xudê Luqman di navbera hîkmet û pêxemberiyê da azad hişt û wî hîkmet û hekîmbûn hilbijart, ne pêxemberî.
Sûreta 31ê ji Quranê bi navê Luqmanî ye.
Lev Trotskî
Lev (an jî Leon) Davîdovîç Trotskî (bi rûsî: Лев Давидович Троцкий, Lev Davidovich Trotsky) (jdb. li Yanowka, Ûkrayna; m.  li Coyoacán, Meksîk) siyasetmedar, fîlozof, şoreşger û yek ji pêşengên Şoreşa Cotmehê ye.
Bi navê Lev Davîdovîç Bronşteyn li Yanowka di malbateke bingeh-cihû de ji dayîk bûye. Trotskî kod navê wî ye. Avakerê Artêşa Sor a YKSS, teorîsyenekî Marksîst bû cihekî wî yê girîng hebû di destpêka şoreşa sosyalîst a li Rûsyayê. Piştî mirina Lenîn, nakokî di nava pêşengên şoreşê de derdikeve. Trotskî bi navê "şoreşa bêdawî" eniyeke avadike. Gorî wî divê mirov bi deskeftinên li Rûsyayê nesekine, şoreşê him li Rûsya, him jî li rûyê dinyayê nûvejîne. Xebat û nêrînên wî him li rûyê dinyayê gelek dostan, him jî dijminan dertîne holê.
Têkoşîna mezin di navbera Stalîn û Trotskî de pêk tê. Stalîn biserdikeve û Trotskî ji hemî peywirdariyên xwe tê destkişandin. Berê şoreşa Lenîn difikirî vediguhêze û dikeve bin bandora Stalîn. Stalîn hemî demokrasiya sosyalîzmê radike, bi sed hezaran mirovan zindanî dike. Sosyalîzma ku dê azadî bianiya, tirs, zilm û zordariyê tîne. Trotsky ji YKSS tê derkirin. Di nava salên 1929 û 1933 li Stenbola Tirkiyê dijî. da ji hemwelatiya YKSS tê avêtin.
Stalîn ti rehetiyê nade wî. Lawê wî tê kuştin û keça Trotskî li Berlînê tê dînkirin. Trotskî ji Fransa, Norwêc û cihê ku diçe tê derkirin. Ajanên Stalîn nahêlin ew têkoşîna xwe bidomîne. Di de li Meksîkê ji aliyê sîxureke Stalîn tê kuştin.
Rovigo
Rovigo, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajarê Rovigo di heman demê de navenda parêzgeha Rovigoyê ye û bajêr li ser deverê Kanala avê ya Kanala Adigetto hatiye avakirin.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Dongying
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.035.338 kesî
Goristana Karacaahmetê
Goristana Karacaahmetê (bi ) goristaneke dîrokî ya 700 salî ye, ku li Ûskûdarê, aliyê Asyayê yê Stembolê ye.
Veşartiyên navdar
Lîste li gorî sala mirinê hatiye rêzkirin.
Kaniyegwêz
Kaniyegwêz, gundekî gundistana Gewirkî serdeşta bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kaniyegwêz 14 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 73 e.
Osetên Kurdistanê
Oset an alan yek ji komên etnîkiyên kêmjimarî li Bakûrê Kurdistanê ne. Osetî heya demeke boriya nêzîk de li çend gundan li Serheda bakûr rûdiniştin. Van salan dawîn de hemî barê metropolên Tirkiyeyê û Kurdistanê kirine. Gundên Osetiyan li Qersê, Milazgirê, Mûşê, Bedlîsê û Xinûsê bûn. Ew di sedsala 19'emîn de bi macirên çerkez ve ji qefqazyayê koçberê Kurdistanê bûne. Kurd ji wan re jî wekî hemî macirên ji qefqazyayê acem an jî tat dibêjin.
Mûsa
Mûsa, li gorî kevneşopa ayînên cihû, mesihî û misilmanan, rêber, pêxember, dîroknas, qanûndanêr û navberkar bû. Wateya peyva "Mûsa" bi îbranî "ji avê derxistî" ye. Tê bawerkirin ku pênc pirtûkên pêşîn ên Peymana Kevin (Destpêkirin, Derketin, Lêwiyan Case, Hijmartin û Vegerandin li Qanûnê) ji hêla Mûse ve hatine nivîsandin.
Çavkaniyên herî kevin ên li ser jiyana Mûsa, kitêbên Tewratê ne. Ew di Peymana Kevin de mirovê sereke û herî bi nav û deng e. Dibêjin, ku ew di nav mirovan de yê herî nefsbiçûk bû.
Hîjdeh
Hîjdeh an 18 li hejmarên romî XVIII ye. Hîjdeh hejmarek li nav komê hejmarên xwezayî ye.
Mûsa
Mûsa li gorî Quranê
Di Quranê de jî çend caran behsa Mûsa û serhatiyên wî tê kirin.
Mûsa li gorî Tewratê
Çaxê Mûsa çil salî bû, wî bi çavê xwe dît ku yekî Misrî li îsrailiyekî dixe. Mûsa hêrs ket, yê Misrî kuşt û revî çola Midyanê, li wir bû şivan. Wî ji xwe re jinek anî (Zipora) û du kurên wî çêbûn (Gerşom û Eliyezer). Piştî çil salan Xwedê li çolê jê re xuya bû û ew şand Misrê, da ku gelê xwe rizgar bike. Pêşî Mûsa qet nexwest û bi Xwedê re ket peyvînê, lê piştre qebûl kir û bi birayê xwe Harûn re çû ber Firewn. Wek ku Xwedê ji wan re gotî bû, Firewn nexwest gelê Îsrail berde. Hingê Xwedê deh belayên giran şandin ser diyarê misriyan, heta ku Firewn û hemû Misriyan hêvî ji gelê Îsrail kir, ku ew ji Misir ê derkevin. Mûsa bû rêberê gelê xwe û ew di Deryaya Sor re birin çola Sînayê. Li wir Xwedê daket ser çiyayê Horebê / Sînayê û di nav ewr, agir û mijê de ji wan re xuya bû. Wî bi destê Mûsa li ser nivîsdekên kevirîn her deh Emrên Mezin da wan. Xwedê gelek qanûnên din jî bi destê Mûsa dan gelê xwe (Şerîeta Mûsa) û li wir peymana xwe bi wan re girêda. Lê gelê Îsrail guhdarî nekir, golikekî zêrîn çêkir û wek ku biperizin Xwedê perizîn wî. Mûsa ji Xwedê hêvî kir ku ew gelê xwe helak neke û Xwedê ev daxwaza Mûsa qebûl kir. Li çola Sînayê perestgeha wan a yekem hat çêkirin ; heta dema Silêman padîşah ew cadir bû. Kurên Harûn bûn kahîn û Harûn bi xwe bû serokê kahînan. Çaxê nêrevan (casûs) bi tirseke mezin ji welatê Kenanê vedigeriyan, xelkê dîsa bawariya xwe bi Xwedê neanî û Xwedê nehişt ku ew bikevin welatê sozdayî Kenan ; ew çil salan di çolê de digeriyan. Di wan hemû salan de Mûsa rêberê wan bû. Çend caran jî mirov li hember Mûsa rabûn û nexwestin rêberiya wî qebûl bikin (birayê wî Harûn û xwişka wî Meryem, Korax, Datan û Abîram ). Wî bi xwe jî carekê guhdarî nekir û ji ber vê yekê Xwedê destûr neda wî ku ew bi xwe bigihîje welatê Kenanê.
Li gorî çîroka Tewratê ji çiyayê Neboyê (li Urdunê), Xwedê ji Mûsa re welatê sozdayî nîşan da. Hingê Mûsa – dibêjin, emrê wî 120 salî bû – mir û Xwedê bi xwe ew veşart. Mûsa nivîskarê Zebûra 90 e û wî Şerîeta Xwedê nivîsand, an da nivîsandin. Di Peymana Kevin de di van pirtûkan de li ser Mûsa tê gotin: Yêşû, Samûêl I, Padîşah I+II, Nehemya, Zebûr, Îşaya pêxember, Yêremya pêxember, Daniyêl pêxember, Mîxa pêxember, Melaxî pêxember. Mûsa pêxemberekî mezin tê hesabkirin û wî li ser Mesîh jî weha pêxamberîtî kir: «Xudan Xwedayê we wê ji nav birayên we, ji we re pêxemberekî wek min rake. Ew her çi ji we re bêje, divê hûn guhdariya wî bikin. Îcar her kesê ku guhdariya wî pêxamberî neke, wê ji nav gel bê derxistin û helak bibe.». Îcar çaxê Îsa Mesîh li ser vê dinyayê bû, Mûsa li ser çiyayekî jê re xuya bû û bi wî re peyivî.
Zebûra Mûsa
Ya Xudan, di hemû dewran de, Tu ji me re mesken bûyî; Hê çiya çênebûn, Hê te erd û dinya neafirandin, Ji bêdestpêkê heta bêdawiyê tu Xwedê yî Tu mirovan li axê vedigerînî, Û tu dibêjî: "Ya kurên Adem", vegerin." Ji ber ku li ba te hezar sal wek roja duh ya bihûrî, Û wek nobetek ya şêvê ye. Tu wan dimalî, dibî, ew dibin wek xewnê; Ew wek wî giyayê ne ku sibehî şîn dibe. Sibehî kulîlk dide û mezin dibe; Êvarê tê dirûn û hişk dibe. Bi hêrsa te em wêran dibin, Û bi xezeba te em dibizdîn. Te neqenciyên me danîn ber xwe Û te gunehên me yên veşartî danîn ber ronahiya rûyê xwe. Ji ber ku hemû rojên me bi xezeba te diçin Û salên me wek bîhnkişandinekê derbas dibin. Rojên emrê me heftê sal in Û bi qewetê ew bibin heştê sal jî, Dîsa bengîtiya wan ked û keder e; Çimkî zûka dibihûre û em jî difirin, diçin. Qeweta xezeba te kî dizane?Û li gor ku divê mirov ji te bitirse, hêrsa te kî dizane? Hijmartina rojên me wisa hînî me bike Ku em bibin xwediyê dilê şehreza. Vegere ya Xudan, ma heta kengê ...? Rehmê li xulamên xwe bike. Sibehî me bi kerema xwe têr bike, Da em di hemû rojên xwe de dilgeş û şa bibin. Li gor wan rojên ku te em xistin nav kederan, Li gor wan salên ku bela hatin serê me, me dilgêş bike. Bila karên te ji xulamên te re bên dîtin Û mezinahiya te li ser zarokên wan bixuye. Bila qenciya Xudan Xwedayê me li ser me be,Û karên destên me ji me re qayîm bike. Erê, karên destên me qayîm bike.
Mûsa di Peymana Nû de
Di Peymana Nû / Încîlê de 80 caran behsa Mûsa tê kirin.
a) Mûsa wek pêxemberê Xwedê tê qebûlkirin :
b) Îsa dibêje ku Mûsa li ser Mesîh pêxemberîtî kiriye:
c) Mirovên din jî ev yek qebûl kirin:
Bi vê yekê wan gotina Mûsa a li ser Mesîh qebûl kir: "Ev, ew Mûsa ye ku ji zarokên Îsraêl re got: ‹Xwedê wê ji nav birayên we pêxemberekî wek min ji we re rake› (ji: Dubarekirina Şerîetê 18:15)." (Karên Şandiyan 7:37)
"Her kesê ku baweriyê bi Îsa tîne, ji wan hemû tiştên ku bi Şerîeta Mûsa we nikaribû hûn bê sûc bibin, rastdar derdikeve." (Karên Şandiyan 13:39)
Tu kes nikare Şerîeta Mûsa ji sedî sed pêk bîne, loma xizmeta Mûsa "mirin aniye" (Korîntî II, 3:7); lê Mesîh hat ku jiyana herheyî bide mirovan: "Vejîn û jiyan ez im. Yê ku bawerî bi min anîbe, miribe jî ewê bijî." (Yûhenna 11:25)
Parlamena Fînlendayê
Eduskunta ( an, an ),  parlamena Fînlendayê ye. Parlamena yekmeclîsî xwediyê 200 endaman e û civîna meclîsê li paytexta Fînlendayê Helsînkî ye.
Am Salzhaff
Am Salzhaff şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Ekwatora esmên
Ekwatora esmên çembereka zahîrî ya di kureya esmên de ya wek ekwatora dinê ye. Ji ber ku tewera dinê hebekî xwar e ew gorî eklîptîk, çembera ku roj li ser, 23,4° xwar e.
Cismên esmanî yên nêzî ekwatora ezmên li herderî dinê tên dîtin. Ekwatora esmên niha di van komstêran re derbas dibe:
Mûrî, Melakendî
Mûrî (bi ermenî: Մուռի, Muri,, , ), gundekî bi ser nahiya Melakendiyê ya navçeya Xarpêtê ve ye li parêzgeha Xarpêtê (Elezîz).
Laşfiroşî
Laşfiroşî, karê jin û mêrên laşfiroş ("qehpik, orospî, fahîşe, gander") ên ku bi dirav têkiliyên cinsî difiroşin. Cihê ku tê de karê xwe dikin jê re berdêlgeh, kerxane an jî kêfxane dibêjin.
Dîroka laşfiroşiyê (têkiliya cinsî ya bi dirav) bi qasî ya mirovahiyê kevn e. Bingeha wê li ser danûstendinên aborî, xizanî û kêmbûna mafê jinan e. Civakên ku lê mafê jinan kêm e û di nava kom û ber û çînên wê de newekheviyeke berbiçav heye sedî sed lê çî dizî çi vekirî berdêlgeh henin. Helbet li welatên dewlemend jî kerxanê henin û bipêşketîne lê gorî welatên xizan rewşa jinokan li wir ne pirr xirab in.
Bermayiyên ji berî zayînê 3000î yên Babîlê hebûna berdêlgehan destnîşan dike. Di destpêka kapîtalîzmê de civak berî bi bajaran dicivin û firotina têkiliya cinsî jî dibe beşeke mezin ê aboriyê. Îro li rûyê cîhanê bi milyaran dolar dirav di vê sektorê de digere. Herwekî parek ji jiyana krîmînalîteyê jî li ser firotina laşê jinedîlan e. Bi sedan cureyên vê sektorê avabûne.
Li piraniya welatan berdêlgeh ne fermî ne, qedexe ne. Li gelekan jî serbest in. Li gelek welatan mafên jinedîlan kêm in an tên xwarin. Li welatên rojavayê Ewropayê gelek cureyên berdêlgehan hene. Li Kurdistanê jî bi taybetî li Bakurê Kurdistanê gelek berdêlgeh hene lê ji ber ku sazûmanî bi tevayî di destê tirkan de ye, statîstîk nînin û rewşa wan baş nayê zanîn.
Mixabin di vê sektorê de zarok jî tên bikaranîn û li ser laşê zarokan sazûmaniyeke navneteweyî ya krîmînalîteyê hatiye avabûn. Komên mafyozan bi darê zorê yan bi dirav ji welatên xizan bi hezaran zarokan berî bi welatên dewlemend tînin û jiyana wan dişewitînin. Di vê sektora kirêt de nexweşiyên wekî AIDSê û hwd jî belav dibin.
Galerî
<Gallery> Atget prostitute taking her shift.jpg|Laşfiroşî di salên 1920an de A German prostitute's self-portrait in a brothel.jpg|Laşfiroşiya roja îroyîn Transvestit strassenstrich.JPG|Laşfiroşekî transvestît </Gallery>
Strûma
Perîzade, strûma, girep, guatr (bi latînî: Struma) navê nexweşiya mezinbûna awarte ya tîroîdê ye.
Di bijîşkiya gelêrî de pirranî girep tê bikaranîn ku ji bêjeyên Gir(ê) û Rep (repbûn) tê. Ango girêya ku repbûye.
Gorî avabûna DNAya mirov di organîzmayê de asta îodê li dora 50 % e. Heger nexweşî yan hin sedemên awarte hilberîna hormona tîroksîn ê biguherînin (ango ji 48 %'î kêmtir û 58 %'î zêdetir), tîroîd jî bêîrêkûpêk dixebite û mezin dibe. Kêmbûna asta Vîtamîn A jî dikare sîstemê bitetikîne û mixabin li Kurdistanê pirranî ji ber kêmgirtina vîtamînan nexweşî xwe dide der.
Di hin tabloyan de nexweş nikare baş bêhna xwe jî bigire û xwarinê daqultîne. Hin tabloyên psîkosomatîk jî dişibin van sîmptoman. Di serdema nûjen de pirranî xwêyên (xoy, sol) biîod tên bikaranîn û Strûma jî kêm bûye.
Terapiya Strûmayê
Terapiya nexweşiyê, serî de bi baş naskirina wê destpêdike. Bikaranîna dermanan, radyoterapî û heger pêdivî hebe operasyon (emeliyat). Mixabin herçendî nexweşî li Kurdistanê gelek berfireh e jî ti rêxistineke tenduristiyê jî nîne.
Kîtîş
Kitiş gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Henry Inman (efser û nivîskar)
Henry Inman (jdb. 30ê tîrmeha 1837 - 13ê çiriya paşîn a 1899) efser, sînorparêz û nivîskarekî amerîkan bû. Wî di dema kampanyayên çermsoran û Şerê navxweyî yê Amerîkayê de xizmeta leşkerî kir, ji ber ku di qada şer de ji bo wêrekiya xwe nîşan stend. Ew di dema şerên li hemberê çermsoran de hate erkdarkirin lieutenant general. Ew li Kansas bi cîh bû û wekî rojnamevan û nivîskarê kurteçîrok û pirtûkên deşt û sînorê rojava xebitî. Ew heval û hevkarê Buffalo Bill bû û di bin General Custer de şer dikir.
Arxe
Arxe, ango Arẍe, gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Henry Inman (efser û nivîskar)
Jiyana berî
Inman di 30ê tîrmeha 1837an de li New York City ji dayik bû. Dêûbavên wî Henry Inman, hunermend û serokwezîrê Akademiya Neteweyî ya Sêwiranê, û Janet Riker (bi paşnavê keçiktiyê O'Brien) Inman bûn. Birayê wî, John O'Brien Inman, jî hunermendek bû. Henry Inman li Brooklyn, New York di dibistanên fermî de xwendiye. Bavê wî dema ku ew zarok bû mir û ew ji hêla diya wî ve li Hempstead li Long Island ji bo pênc salan hate rakirin berî ku here Akademiya Athenian li Rathway, Nû Jersey. Her wiha wî ji mamosteyên taybet amadekariya zanîngehê jî stend.
Sînor
Dema ew mêrekî ciwan bû Inman li rojavayê geriya û bi Buffalo Bill Cody re civiya. Ew bi Cody re çûye keşfê, li ser sînor li gel wî şer kir, û pir caran di dema Pêşandanên Codyî ên Wild West de bi wî re siwar bû. Wî her wiha gelek serhozên xwecihên amerîkî jî nas dikir. Wî li Ness County, Kansas kakûta kesek Çeyenî dît ku wî diyarî muzeyxaneyekê li Kansasê kir.
Xizmeta leşkerî
Inman di 1857 de tevlî artêşê bû û di dema kampanyaya çermsorî de di Alaya Piyade ya 9emîn de li Oregon û Kalîfornya xebitî. Wî di dema şerê navxweyî yê amerîkî de ku di 1861 de dest pê kir di Alaya Piyadeyan a 17em de xizmet kir û ji hêla cotmeha duyemîn ve di Çirî 1861 de hate erkdar kirin. Li Richmond, wî di Şerên Heft Rojan de şer kir û birînên giran kişand. Ew ji bo wêrekiya xwe yê çalakiyê de hat xelatkirin. Di dawiya xizmeta xwe de, ew sersed û mîcerê brevet bû.
Ew di dema kampanyaya zivistanê ya çermsorî ya 1868-1869 de li Kansasê di binê General Philip Sheridan de ji bo karûbarê xwe bû lieutenant-colonel, tevî ku ew tayîn qet di qeyda wî ya fermî de xuya nedikir. Di dema şerên çermsorî de, wî di heman demê de di bin Generalên George Armstrong Custer, Alfred Sully, û Alfred Gibbs re xizmet kir. Li Fort Harker wekî paymanek stendî, ew ji bo xapandin û pirsgirêkên darayî yên din 1870 heya 1872 hate darizandin û di encama çi dibe bila bibe bi piranî bêhemdî bûne. Jê re digotin serdar Henry Inman û serheng Henry Inman.
Altötting
Altötting, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Cumarê, Pasûr
Cumarê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Qerebilax, Merend
Qerebilax gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wan (parêzgeh)
Wan (bi tirkî: Van) parêzgeheke Bakurê Kurdistanê ye. Serbajarrê parêzgehê Wan e.
Erdnîgarî
Wan di nav parelelên 37° 43´ û 39° 26´ bakur û merîdyenên 42° 40´ û 44° 30´ rojhilat de ye. Hidûdên bajêr li bakur bi Agiriyê ve, li rojava bi Bedlîsê ve, li başûr bi Colemêrgê ve û li rojhilat jî bi Mako ve tê girêdan.
Pivana erdê wî 19.069 km² ye. Ji wî erdî % 53,4 wî ji çiyan, % 13,7 ji deştan û % 32,9 jî ji platoyan pêk tê. Li herêmê dexil û kixsên şekir tên çandin. Serwetên bin erdê.
Li herêmê perlît, kevirê ponz, lînyît, jîps û hesin ji bin erdê dertên.
Çiyayên xwe
Bilindahiya erdê herêmê nakeve bin 1.500 m'yî. Bajar bi çiyayên volkanîk hatiye dorpêçkirin. Çiyayê bilindtirîn Îspîriz e (3.668 m), Tendûrek (3.542 m), Pîraşît (3.200 m), Şevlî (2.900 m), Norkuh (2.800 m), Başêtê Mihenda, Artos û Sîpanê Xelatê (4.058 m).
Honî
Honî gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Wan (parêzgeh)
Çiyayên xwe
Wan bi çiyayên derdora xwe Artos, Piraşît û bi Çiyayê Reş ve derfetê trek-kîng û çiyahilkêşiyê pêşkêşî dildayê werzîşa xwezayê dike.
Deşt, zozan û gelî
Zozanên herêmê di navbera çiyayan de bicihbûne. Bilindbûna wan digihîjin heta 2.450 m yî.
Çem û gol
Çemê Bendêmahî ji çiyayê Tendurek dertê. Çemê herî mezin yê herêmê ye. Diherêke gola Wanê. Çemê Xoşabê, Mamedik û Çemê Zîlan jî çemên din yê herêmê ne.
Germava Hasan Evdal, ku 30 km’yan ji dûrî Ercîşê ye, ji bo nexweşî û geştiyarên tendurustiyê hêjayi dîtinê ye.
Gola Wanê an jî Behra Wanê, gola herî mezin ya Kurdistanê ye (3.713 km²). Golê din yê herêmê Erçek, Qazgol, Sorgol, Siphan, Keşîş û Xidirmenteş in.
Navçeya Miksê ya Wanê, ji bo ku bibe navenda raftîngê rojbiroj pêş dikeve. Dildayên raftîngê yên ku ji çar aliyên dinê tên vê derê, di nav avên har û dijwar de kêf dikin.
Kelheyên Wanê
Ji kelheyên li Wanê xuya dike ku dîroka vê bajarê gelek kûr e. Kela herî nas a parezgehê bêguman Kelheya Wanê ye. Herwiha, Kela Xoşabê, Kela Aspeşînê, Kela Ayanisê, Kelax, Kela Zernekê û Kelheyên Anzafa Jor û Jêr bermahiyên bêhempa yên Wanê ne.
Coka Menua
Coka Menua an jî Coka Semîramîs-Şamranê, 50 km ji başurê deşta Payizava ku ava zelal tîne deşta Wanê, paytexta ûrartûyî jî ku li wê derê ye û xakên ku têre derbas dibe jî zîndewar dike. Li derdora cokê baxçeyên hilawîstî ku Key Menua (810-786'an berî zayînê) ji bo hevsera xwe Tariria, di hêla Kadembastiya îro, bi awayekî banoke çêkiriye, hêmanî baxçeyên hilawîstî yên keybanûya asur Semîramîs ku ji heft bedewiyên cîhanê yek jî ew tê hesibandin dîtiye û bi awayekî efsanewî hatiye jiyandin.
Taybetiyeke din a coka Menua ev e ku, li ser dîwarên piştevan û cihên nêzî coke bi giştî panzdeh nîvîstekên avahî yên bi bizmar hatine bicihkirin.
Dêrên Wanê
Li Wanê gelek dêrên dîrokî hene, wek
Dêra Axtamarê
Girava Axtirmanê 47 km’yan dûrî Wanê û 7 km’yan jî dûrî navçeya Westanê ye. Dêr 4 km dûrî bejayiyê ye. Mirov bi keştiyên motorî bi 20 deqîqeyan xwe digihîne giravê. Dêra Girava Axtirmanê di salên 915 û 921'an ên piştî zayînê de ji aliyê avahîsaz û keşîş Manuel ve di dema key Gagîkê yekem de hatiye avakirin.
Navenda dêrê bi qubekî û xaç jî bi şêweya keta çar belgî hatiye çêkirin. Bilindahiya qubeyê jî ji erdî 20,40 metro ye. Li der dora dêrê kevirên pirpişandî û mijarên olî û rojane yên ku ji Tewrat û Încîlê hatî wergirtin û sehneyên nêçîrvaniyê hene.
Avahiyên li dêrê di sala 1113'an de bûne keşîşxane û heta salên 1895'an de jî ev der di herême de bûye navenda patrîkxaneya ermeniyan. Di dawiya sedsala 13'an de şapek li aliyê rojhilatê dêrê di sala 1296'an de jî şapela (kapela) aliyê rojavayê başûr hatiye çêkirin. Têketina dêrê û Birca Çanê di destpêka sedsala 19'an de jamatun jî di sala 1763'an de hatiye çêkirin.
Çîroka navê Axtamar
Keçikeke xweşik a bi navê Tamara ya keşeyekî hebûye. Dilê Tamarayê dikeve şivanekî li qerexa golê dijî. Şivan û Tamara hin rojên hefteyê tên li cem hev û bi hev re diaxivin. Xort her carê bi alîkariya ronahiya ku Tamarayê nîşan dida dihate cem Tamarayê. Xort her carê vê ronahiyê dişopîne û derdikeve giravê. Rojekî bi awayekî bavê Tamarayê li vê têkiliyê dihese. Bavê Tamarayê bi pêkutiyan ji Tamarayê her tiştî hîn dibe û Tamarayê di odeyekî de heps dike. Piştre jî hatina xort raçev dike. Dema xort tê bavê Tamarayê ronahiyê vêdixe û ew xort jî ber bi ronahiyê melevaniyê dike. Lê belê bavê Tamarayê her tim cihê ronahiyê diguhure û li cihekî sabit namîne. Di dawiyê de bavê Tamarayê ronahiyê li cihekî datîne û xort jî ber bi ronahiyê ve melevaniyê dike. Lê belê ji ber westa xwe ji hal dikeve û di vê navberê de bavê Tamarayê bi ber û daran êrişî xort dike. Her çiqas xort dixwaze jî nikare paşve bireve û li wir noqê binê avê dibe. Xort di nefesa xwe ya dawî de dibêje Ax… Tamara û bi nalenal noqê binê avê dibe. Ev çîrok jî ji wê rojê heta roja îro tê vegotin.
Kumbetên Wanê
Kumbetên Wanê jî bi nav û deng in, wek kumbeta Zortûl a Ercîşê, kumbeta Xatûn Paşayê Qadem a Erdîşê, kumbeta Silêman Beg a Xoşabê û kumbetên Gundê Qubika li Bazîdaxayê.
Sûlava Bargiriyê
Vê sûlavê di nav navçeyên Wanê de cihekî girîng daye navçeya Bargiriyê. Li ser ava ku ji Çiyayê Tendûrekê derdikeve û Bendava Mahî ye. Sûlav 10 km’yan ji navçeyê dûr e. Ava ku ji newal diherike ev sûlav pêk aniye.
Two Years in Kurdistan (kitêb)
Two Years in Kurdistan (Du sal li Kurdistanê) (navê resen ) kitêbek e ku ji aliyê William Rupert Hay ve hatiye nivîsandin. Rupert Hay di navbera salên 1918 û 1920an de li herêma Hewlêrê karmendekî sîyasî yê Brîtanyayê bû. Kitêb 383 rûpel e, û cara yekemîn di sala 1921ê de li Londonê ji aliyê Sidgwick & Jackson ve hatiye çapkirin.
Bastorf
Bastorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Wan (parêzgeh)
Sûlava Bargiriyê
Li ser Sûlava Bargiriyê pireya hilawîstok heye û vê pirê di gel hêşinahî û xweşiyên xwezayî ev der kiriye cihekî jênager.
Ortadirq
Ortadirq gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 111 kes (20 malbat) bûn.
Wan (parêzgeh)
Demografî
Tevayiya nifûsa herêmê (tevî gundan) 1.022.532 e.
Ol û civak
Li vir ola Îslamê tê hebandin. Lê belê li herêmê xiristiyan jî dijîn. Nifûsa bajar bi xwe ji Kurdan (%94) pêk tê, hindik Ecem (Azerî an jî Turkmen)(%6) hene.
Li navçeyên bajar (xeynî li navçeya Erdîş) bi tevayî Kurd dijîn. Pişti gundvalakirinên ji hêla hêzen artêşa Tirk, pirraniya gundên girêdayî navçeyan bivê nevê man kû koç bikin bajarê Wanê.
Di encama vê pêvajoyê de ji destpêka salen 90'i û vir ve ji aliyekê ve bajar li gorî hejmartina fermî ya sala 1997'an 289.081 runiştvanan dihejmêre û ji aliyê din vê jî bûye yek ji bajaren navendî.
Reichenbach, Palatîna Jorîn
Reichenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Wan (parêzgeh)
Xwarin
Li Wanê gelek xwarigehên ku xwarinên pir xwedî çêj û xwedî tamên pir cihê û bi lezet tên çêkirin hene. Her wiha eywanên ku taştêyên cur bi cur çêdikin jî pir in. Xwarinên Wanê bala mirovên biyanî gelek dikişînin ser xwe. Gelek deverên bajêr, ku wekî eywanên taştêdayînê hene, xwarinên xwezayî didin û bala mirovî dikişînin ser xwe.Xwarinên mîna to, hingivîn, nîvşk û penîrê bigiya û hwd. pir hene. Piraniya xwarinên Wanê xwezayî ne.
Turîstên ku têne bajarê Wanê,xwarinên Wanê yên kevin yên mîna qeylesêl, sengeser, dewîn, kiftên kurdan, şîle, keledoş û masiyên tenûrê, bala wan dikişînine li ser xwe.
Folklor
Lehîstokên Wanê bi hereket û rîtmîk in. Îro bi qasî 30 lehîstok tên lîstin. Lehîstokên Wanê yên bi dahol û zirneyê bi nav û deng ev in: Dîngo, temîr, toycûn, narê, kirsê, hoycan, hirhir, nûrê, şevqo, meyrokê, sêpê û lorkê lehîstokên din yên xweş jî bi coşeke mezin ve tên lîstin.
Cilên Mêran : Şal û şepik e. Her wiha piştinî û xençerê didine pişta xwe û egal jî didine serê xwe. Cilên jinan; fistan û kiras e. Her wiha êlekên morîkirî li xwe dikin û kofî girêdidin serê xwe.
Berrikên Wanê
Ji ber ku mirovên herêmê sewalvaniyê ve mijûl bûne, bandoreke dorfireh bi kar anîna amûrên raqandinê hatiye kirin. Mirovan bi armanca pêdiviyên xwe, berikên ku raçandine di malên xwe de merşik, mînder, balîf, xurcik, cuhal, dergûş, tûrên erzaq û hwd. bi kar anîne. Deziyên ku ji bo çêkirina stûkal hatiye bi kar anîn tevahî rîs e. Di raçandinê de boyaxên xwezayî û deziyên bi teşiyê ve hatiye badan hatiye bikarînan. Rengên hatine bikaranîn, lacîwerd, bordo, qehwehî û xwezayî û spiyê Wanê ye.
Mirov li rastî bordûrên yek rêz û du rêz jî tê. Çend motîfên ku hatine bîkaranîn ev in: Piyêgur, dûvpişk, heste, çûk, benbêdeng, şaxberan, çavken, destlienewq, serberanî ne. Berikên ku herî zêde tên çêkirin; Gulsarya, nehreng, xalidbeg, şaxnêrî û lûleper in.
Gore honandin
Gore honandin yek ji karên sereke ye. Gelemperî ji bo têrî pêdiviyan tê çêkirin û di nava hunerên destkariyê de herî zêde tê hilberandin. Goreyên me bi temamiya wan hirîne û bi 5 şîşan ve tên honandin. Ev goreyên bi motîfên rengîn ve tên nexşandin her wiha îfadeyeke hestekî ye. Her çend gundan ev kar ji bo têrî pêdiviyan tê çêkirin jî, ev amûreke mirovên me yên nikarin hest û ramenên xwe îfade bikin bû. Rengên goreyan jî tiştên din îfade dikin.
Hunera Seramîkê
Daringa sereke ya hilberina seramîkê ax e. Hilberîna seramîkê di erdnîgariya Anatoliyê de 8000 salan berî niha dest pêkiriye û di nava pêvajoyê de pêş ve çûye û xezîneyeke çandê pêk aniye. Nimûneyên herî xweşik ên hunera seramîkê di Wana ku yek ji parçeya Anadoliyê ye de hatiye dîtin. Dibe ku em destpêka hunera seramîkê ya li Wanê bigihînin Hûriyên ku li vir jiyane. Hûriyan bi aliyi seramiki ve nimûneyên pir xweşik pêk anîne. Pê heriya biav û spî ve dererûyên cêran rûkirine û fonek reş li ser kirine. Ev fon ji şêweyên geometrîkî û nemûşên lawiran jî çêkirine. Heta beriya demek kin de jî di gund Bardaxçiyê de kargehên qewaqan de qewaq hatin çêkirin. Hê jî di kargeha şaredariya Wanê de hilberîna tiştên diyariyê tên çêkirin.
Zîvkarî û sewat
Li Wanê ji hûnerdestên zîvkarî, beşeke girîg pêk tîne. Ji ber vê zînet bi piranî zîv in. Jinên li ser kirasên xwe Hebên zêr ku li gerdena xwe ve dikin, ewladiye ne ? Ev zînetên gilover yên zêrîn ên wekîgogê, gava kur dizewice bi bûkê ve dikin û ev kevneşopî wisa berdewam dike. Kemberên zîv ên nexşebendiya bi sewat jî zînetên ewladiye yên hêja ne. Ev zînetekê wisa ye ku hemû malbatên dewlemend bi bûkên xwe ve dikin. Gerdanî, bazinên zirav û stûr, gustil, guhar û girêdekên por zîv in. Ji bilî hebên zêr ên kevin, mirov rastî zînetên din nayê.
Kapok li ser êlek ên mêran, tebeqayên tûtinê, darcixare û gûstîlên wan jî ji zîvî ne. Tabaqayên rojane mezin û stûr in, yên rojên taybet tên bikaranîn jî, hinek biçûktir, zirav û nexşandî ne.
Sewat; daringa wê ya bingehîn li ser mineya bi zîv e û ev jî bi teknîkeke nexşîn li ser lewheyayeke zîvîn ku pêşiyê hatiye amadekirin û bi nicikandinê pêk tê. Di van salên dawî de, bi vekirina atolyeyan zîvkarî pêşketiye. Zînetên zîv ên ku Wanê tên çêkirin ji bajarên curbicur û welatên biyanî re jî tên şandin.
Niederstedem
Niederstedem şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Esson, Calvados
Esson, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ahrensburg
Ahrensburg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Schleswig-Holsteinê ye.
Parîsê Troyayî
Parîs, Parîsê Troyayî lehengekî Şerê Troyayê di mîtolojiya yewnanî de ye. Mîrzadeyê Troyayê kurê Prîamosê. Parîs kurê Prîamosê yên ji Hekabêyê ye.Kurê Hekabêyê yê duyem e.
Jiyana wî
Hekabe ducaniya xwe ya Parîsê de xewna xwe da dît ku hesinekî sorkirî dizê. Falbaz Asacus xewnê wisa şîrove dike: Ew kurikê zikê Hekabêyê da ti weranî bênte serê Troyayê. Hekabê jî dikeve xema Troyayê, Parîsê dibe ji bo ku bimre li çiyaya Îdayê dihêle.Lê şivanên baş wê dibînin û wê xwedî diken.
Parîs dema xortekî zîrek dibe bi qeşenktiya xwe û wêrektiya xwe navdar dibe. Mirov ji ber wê Aleksander dibêjin ji wê ra.Wateya vê navê 'alîkarê mirovan' e. Buyera sêvê zêr di wan dema da diqewime: Zeus ji bo zewaca Têtîs û Pêleûs dawetek çêdike û gazî  Erîs nake. Erîs jî aciz dibe û ji bo hevrikî çêbe, sêvekî zêr dişîne dawetê û ser da dinivîse "xwedawenda herî xweşik ra". Hevrikî navbera Hêra, Afrodîtê, Atênêyê derdikeve. Her yekî jî xwe xweşiktir dibîniyan. Zeus ji bo hevrikî biqede her sê xwedawenda dişîne li Parîsê. Parîs sêvê dide Afrodîtê ra. Hêra û Atênêyê dijminê Parîsê dibin. Afrodît ji bo dîyarîyê evîna "jina herî xweşik" Helenê dide Parîsê. Lê ji bo Parîsê jiyana xwe yên şivanî didomîne. Wextekî şunde Nîmfêyekî binavê Enoneyê re zewicî. Jiyana xwe ji hev ra bextewar domandin.
Key Prîamos ji ber ku wêrektiya kurê xwe Parîsê bide nîşanda peywirek dide wê. Hesîoneyê meta Parîsê beriya Key Prîamos alîyê Telamonê hatibû revandin niha jî jina wê bu jiyanek bextewar didomand. Lê Key dixwaziya Hesîone bê te Troyayê. Anîna wê jî kire peywira Parîsê. Beriya derketina rê Kassandra hişyarî dabû Parîsê gotibû: Jinekî din ji Yewnanistanê neyne. Heger tu bênî ew ti mirinê bênî Troyayê.
Wextekî dibore û hin elçî tên Troyayê Helenê dixwazin lê naden. Ew karê nebaş dibe sedema şerê Troyayê.Di dehemîna sala şerde Axîleûs birayê Hektorê dikuje. Parîs dixwaze ku tola birayê xwe bistîne.Rojekî Axîleûs ji bo ku Polîksenê yê xwişka Parîsê ra bizewicî çû perestgeha Apolon. Çaxê hêviyên xwe ji peykera Apolonê dikir. Parîs piştî peykera Apolon xwe xef kiri bû. Derket û pê tîrekî binpehniya(tendoma Aşîl) Axîlêûsê xist û wê kuşt.
Zîzan, Hewlêr
Zîzan, gundekî bi ser navçeya Mizurî Bale ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ségur, Aveyron
Ségur, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Tur
Tur, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ségur, Aveyron
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Waltenhofen
Waltenhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çepek
Çepek gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Şefik Yaktın
Şefik Yaktin muzikvan û stranbêj û çalakvanekî kurd bû ku di sala 1975an li Norşîna Bidlîsê (Bakurê Kurdistanê) ji dayik bûye.
Hemû zarokatiya xwe heya 14 saliya xwe li Norşîne dijî. Piştî wî bi xwesteka xwe berê xwe dide bajarên Tirkiyê wek Muğla û Îzmîrê. Li wan deran karên cûda cûda dike. Karên wî yê muzîkê bi salên 90î dest pê dike. Sala 1994an têkiliyên xwe ji malbatê xwe dibire û welatparêziya xwe di domîne. Ji sala 1993 heya 1998an karê xwe ya hunerî li nav Navenda Çanda Mezopotamya dide meşandin. Cihê xwe li nav Koma Agirê Zerdeşt û demekî pir kurt ji li nav Koma Agirê Jiyan digire.
Piştî 1998an berê xwe dide Qafqasyayê û ji wir ji derbasi paytexta Moskowa Rûsyayê dibe. Li wê derê jî xwe karên muzîkê dûr naxîne. Sala 2000 bi hêstên welatparêzî tevlê Artêşa PKK dibe û êdî bi navê Argeş Norşinî tê naskirin. Li nav rêxistina navhatî ji demekî karên xwe yî muzîkê dimeşîne, bes piştî demekî din bi pêşnêyarê xwe wek endamekî artêş cihê xwe li nav gerîla digire. Di 21ê çiriya pêşîn a 2004an de li Çiyayê Cûdî jiyana xwe ji dest da.
Hunermend Argêş li Tirkiye û Rûsya û li ser çiyan gelek sitran çê dike. Sitranên wî 20 - 25 tên zanîn. Mînak ji wan sitrana Zîlan ya ku Koma Agirê Jiyan di albuma xwe da xwendiye, Dara Jînê ye ku Koma Azad albuma xweda xwendiye. Albumek Argêş Norşînî ku hatî be lalavkirin tune, tenê çend kasetên amator yên ku dest hevalen wî da mane hene.
Niederweiler, Bitburg-Prüm
Niederweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sîr
Sîr (Allium sativum) riwekek ji malbata famîleya sîr û pîvazan (Allioideae) ye ku ew jî binekomeke Alliaceae ye. Strîlokên wê çi xavî, çi wekî biharbêhn (biharat) jî tên xwarin. Hin cureyên wê dikevin koma hejikan, lewra dibin hejik.
Di kulîna, pêjgeha kurd de cihekê wê yê girîng heye. Di gelek xwarinan de tê bikaranîn. Herwiha di bijîşkiya gelêrî û wêjeya kurd a devkî de navdar e. Ji sîra bejî re sîrim an sîrimok tê gotin. Bi şaşî li hin deveran jê re nanê çivîkan, nanê çûçikan tê gotin lê ew riwekek, herwiha pincarek din e.
Li dora 500-700 cureyên wê hene. Hin riwek hene gelek dişibin sîrimê, heger mirov wan jî bijmêre, cureyên wê ji hezarê derbastir dikin.
Qorqan xoy
Qorqan xoy gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 63 bkes ( 15 malbat) bûn.
Aubigny, Allier
Aubigny, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Qirmizî Qişlaq
Qirmizî Qişlaq gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zinedine Zidane
Zinédine Yazid Zidane (jdb. li Marsêy) lîstikvanekî goka pê (futbolê) yê berê ê fransî ye. Zinedine Zidane ji aliyê FIFA'yê sê cara lîstikvanê futbolê ê cihanê hatê destnîşan kirin û weke yek ji baştirin listikvanê hemû dema tê dîtin.
Aschersleben
Aschersleben, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya-Anhaltê ye.
Tîmûrleng
Tîmûr di 8-ê Avrêl sala 1336-an de li bajarê Kes li Ozbekistanê hate dinê. Bavê wî Turagay (Turgay), diya eşîra Barlas, û diya wî, Tekine Xatûn bû. Tîmûr bi Farisî bi Farisî re navê Farisî û bi Aksak Timur bi tirkî hate gotin, ji ber ku lingê wî yê rastê bi bêrehm dimeşiya. Tamerlan(ya jî Tîmûr) (bi kurdî: Tîmûrleng (ango Tîmûrê ku leng e, lingekî wî leng-kût-seqet bû) (z. 9'ê avrêlê 1336 li Keş; m. 18'ê reşemiyê 1405 li Çîmkent) yek ji keyê tirk-mongolan ê navdar bû.
Bronş
Bronş (bi latînî: bronchus), boriya keşê ya di pişikê de ye. Ew borrî wek çeqên daran di pişikê de belav dibin. Têde veguhastina gazên henaseyê nabe, lê têde keş tê borandin heta beşên ku veguhastinê gazan têde dibe. Ev pergala ji borriya keşê jê re dara bronşî tê gotin.
Anatomî
Qilqancik di navbera movikê çarem û pêncem ya piştê de, dabeş du çeqan dibe, herdu bronşên sereke yên rast û çepê. Bronşa sereke ya rastê dabeşî sê bronşên parçeyê (bronchi lobares) dibe û ya çepê du bronşên parçeyê. Her bronşeke parçeyê dikeve parçekê (lobus) ji pişikê. Ev dîsa dabeşî bronşên segmentî (bronchi segmentales) dibe ku 10 li pişika rastê û 9 jî li ya çepê ne. Her bronşeke segmentî 6-12 car çeq dibe. Hengî ku qirtik (cartilage) di bronşê de nemîne, ewê bibe bronşik (bronchioli). Ev 3-4 car çeq dibin û paşî dibin bronşikên dawîtî (bronchioli terminales). Ji wir ve beşên veguhastina keşê destpê dikin. Bronşika respiratorî (bronchioli respiratorii) ya ku borriya peqoka pişikê û peqoka pişikê (Alveolus) têde ye.
Olamçî
Olamçî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Tazenot
Tazenot gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Rettenbach, Palatîna Jorîn
Rettenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kunewirçê
Kunewirçê, gundekî gundistana Gewirkî serdeşta bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kunewirçê 6 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 34 e.
Emîn Erbanî
Emîn Erbanî stranbêjekî kurd e. Ew ji gundê Erban ê li ser Qosera Mêrdînê ye. Niha ku, li Damla TV ye li bernameya şevan heye.
Emîn Erbanî bi albûmên xwe yên dîlan û govendê tê nasîn.
Demenza
Demenza (bi latînî: dementia „bêî ruh“) navê komeke nexweşiyên fonksiyonên bîrkan û mejiyê ye.
Qirxlar
Qirxlar gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Aichach
Aichach, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Demenza
Bi temendirêjiyê ve ji ber hin guhertinên mejiyê, dikare di bîrkan, axavtin û tevgeran de hilweşîn, qelsbûn pêk were. Ji nişka ve yan di demeke dirêj de mirov di plansaziyê, oryantasyonê, hîs û tevgerên xwe de dikeve nav pirsgirêkan.
Biendorf, Mecklenburg-Vorpommern
Biendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Demenza
Terapî
Bêjeya demenza cara pêşîn di sedsala 18emîn de kete lîteratûrê. Lewra kesên ev nexweşî bi wan re hebûn, ne tenê di warê tendurustî û aboriyê de, herwiha di dadê de jî dibûn sedemên pirsgirêkan. Bo mînak di dadgehan de şahîdî û bersûciya wan jiber kû wan ne wekî herkesê hertiş bibîrdianîn, gelek problem derdiketin.
Cara pêşîn Eugen Bleuler di sala 1916'î de ev nexweşî bi dorfirehî raxist ber çavan. Gorî binavkirina nûjen an nexweşiyan sala 1951'î ICD-10 û DSM-IV bûn kodên vê nexweşiyê.
Sindîz
Sindîz, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Estrées-la-Campagne
Estrées-la-Campagne, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Perçiyan
Perçiyan, Berçiyan gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Oberkail
Oberkail şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sulzberg, Oberallgäu
Sulzberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dîmpemekug
Dîmpemekug, Xwûdayekî dema sumerîyan a. Ew, weke xwûdayekî raşîyê tê ser ziman. Wî, aliyê raşîyê nimînêr dikir. Lê yên ku berg jê re bikiran, wî, alîkarî jî dide wan û ew mazin dikir.
Konk
Konk (bi ermenî: Գոնք, Konk,, , ), gundekî bi ser nahiya Melakendiyê ya navçeya Xarpêtê ve ye li parêzgeha Xarpêtê (Elezîz).
Seks
Seks an cinsîtî yan jî zayendîtî (bi latînî: sexus) ji hemî têkiliyên zayenderî, cinsî re tê gotin.
Seks ji têkiliyên zayenderî yên parcotan (mêr û jinan, mêr û mêr, jin û jin) heya masturbasyon, cureyên li rê yan nerewa yên têkiliyên cinsî hwd hemiyan dihewîne. Seks bi organên zayenderî tê kirin û pirranî ne ji bo zarokanîne ye, bo kêfê ye. Ji têkiliyên zayenderî yên ajalan re jî herwekî seks tê gotin. Armanca seksê ji xeynî zarokanînê kêf û orgazm an ejekulasyon e.