cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Dewleta Osmanî ji bo tepeserkirina Serhildana Peloponesê ya ku di sala 1825an de dest pê kir, ji waliyê Misirê yê serbixwe lê serbixwe Mihemed Eliyê Kavalayî daxwaza piştgiriya deryayî kir. Vê carê jî daxwaza Mihemed Eliyê Kavalayî ya ji bo Walîtiya Morea û Heraklion (Krîtê) hat qebûlkirin. Di bin fermandariya kurê waliyê Misrê Kavalalî Îbrahîm Paşa de, hêzên deryayî yên Misrê hatin beravên Peloponesê û hêzên deryayî yên Osmanî, ji aliyê din ve, hêzên bejahî yên artêşa Misrê ku ji Îskenderiyeyê hatibûn veguhestin, tevlî artêşa Osmanî ya li Peloponêsê bûn. Bi karanîna vê artêşê, Yewnaniyên serhildêr piştî ku dorpêçkirina kela Missolonghi di dawiyê de hate girtin têk çûn. Lê belê, dema ku "Hêzên Mezin" (Devlet-i Azzama) bi pêşengiya Brîtanya, Fransa û Rûsyayê û piştî Kongreya Viyanayê ya 1815an "Sîstema Kongreyê" pêk anîn, armanca vê pergalê ew bû ku mafên mîratî yên desthilatdarên rewa ji gel biparêze. tevger û şoreşên gelerî.Li hember serhildana Yewnanan prensîbên xwe guhert û xwest ku alîgirê serhildêrên Yewnanan bike û ji Împeratoriya Osmanî serxwebûnê bide Yewnanistanê. Firokeyek ji Brîtanya, Fransa û Rûsyayê şandin Peloponêsê. Di Şerê Navarinoyê de, ku di 20ê Çiriya Pêşîn a 1827an de di navbera vê behreya "Hêzên Mezin" û hêzên deryayî yên Osmanî û Misrê de hat kirin de, hêzên deryayî yên Osmanî-Misrê têk çûn û hêzên deryayî yên Osmanî-Misrê hatin rûxandin. Piştî vî şerê deryayî, Rûsyayê dîsa Şerê Osmanî-Rûsyayê yên 1828-1829an wek parêzvanê Xiristiyanên Ortodoks û Yewnanistanê dest pê kir. Di sala 1829an de leşkerên rûsan li hember Osmaniyan bi ser ketin û heta Edîrneyê hatin. Bi Peymana Edîrneyê ya ku di 14ê îlona 1829an de hat îmzekirin, Yewnanistan serxwebûna xwe bi dest xist û serweriya nîvgirava Peloponêsê ya ku walîtiya wê ji Kavalalî Mehmet Paşa re hatibû dayîn, ji vê dewleta nû re hat dayîn.
Îbn Hacîb
Navê wî yê dirêj Osmanê kurê Omerê Ebû Bekr e. Kunya wî Ebû Amr û Bernavka wî Cemaledîn e.
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Bi vî awayî di têkiliyên Osmanî û Misirê de pirsgirêkên bi navê “Pirsgirêka Misrê” derketin holê.
Dema ku dewleta Osmanî ji Kavalalî Mehmet Alî Paşa xwest ku ji bo Şerê Osmanî-Rûsyayê yên 1828-1829an ji artêşa Misirê hêzê bişîne, Kavalalî Mehmet Alî Paşa bi şert û mercên giran xwe ji vê hêzê dûr xist.
Îbn Hacîb
Perwerdehiya xwe li cem Ebul-Hasen el-Ebyarî, Ebu’l-Hasen bin Ceyd, Îmamê Şatibî, Gaznewî, Ebu’l-Cud, İmam-ı Ebu’l-Hasen Şazilî hildaye.
Anhalt-Bitterfeld
Anhalt-Bitterfeld, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Li ser şîreta Koca Husrev Paşa, wezîrê mezin Topal Îzzet Mehmed Paşa li Stembolê ji kar hat avêtin û Reşîd Mehmed Paşa di 28ê Çileya 1829an de bû wezîrê mezin. Ev wezîrê mezin bi Mihemed Eliyê Kavalayî re ji bo çareseriya "Pirsgirêka Misirê" hat wezîfedarkirin.
Abdullah Paşayê ku di sala 1831ê de bû Waliyê Împeratoriya Osmanî Akka, îdia kir ku li vî bajarî 6 hezar fellah ji ber ku leşkeriyê nakin reviyane Misrê û ji Kavalalî Mehmet Alî Paşayê ku heta niha jî Waliyê Misrê ye ji Împaratoriya Osmanî paş ve bê şandin û du” di navbera dewletan de nakokî çêbû. Ev nakokî di wextê xwe de ji bo Kavalalî Mehmet Alî Paşa, ku li hincetekê digeriya ku Suriyeyê bi dest bixe, hat. Kavalalî Mehmet Alî Paşa eskerên Misrê şande Akkayê ku şer çareser bikin û Artêşa Misrê di 3ê Mijdara 1831ê de ev keleh dorpêç kir.
Di sala 1831ê de Mihemed Eliyê Kavalayî di bin fermandariya kurê xwe Kavalalî Îbrahîm Paşa de artêşa Misirê şand ku êrîşî Sûriyê bike. Hêzên deryayî yên Misrê di bin fermandariya “Îbrahîm Yakan Paşa” de li Yafayê daketine û berê xwe dane Qudsê û ev bajar dagir kirine. Artêşa Misrê di demeke kurt de ji bilî Akrê peravên Filistîn û Lubnanê yên Deryaya Navîn zeft kir. Tenê Akka di bin fermandariya Waliyê Osmanî Abdullah Paşa de li hember dorpêçkirina hêzên Misrê dest bi berxwedanê kir. Di nîsana 1832an de Serasker Koca Husrev Mehmet Paşayê ku li Stenbolê pir bibandor bû, Axa Huseyîn Paşa tayînî Serdar-î Ekremlikê Anadoluyê kir û artêşek ji 45 hezar kesî pêk tê dan wî. Piştî vê yekê xetên giştî yên têkoşîna li dijî artêşa Misirê ji aliyê Koca Husrev Mehmet Paşa ku li Stenbolê Serasker bû, hat plankirin û kirin pratîkê.
Piştî dorpêçeke şeş mehan, di 27ê gulana 1832an de keleha Akka ket destê hêzên Misrê. Leşkerê Kavalalî Îbrahîm Paşa paşê Şam girt. Di 8’ê Hezîranê de li Humsê di şerê bi artêşa Osmanî re bi ser ket û ev bajar bi dest xist. Di 17ê Tîrmehê de Heleb kete destê Artêşa Misirê. Di 29ê tîrmeha 1832an de di navbera Artêşa Osmanî ya ku ji Stenbolê bi fermandariya Serdar-î Ekrem Aga Huseyîn Paşa û Artêşa Misrê di bin fermandariya Kavalalî Îbrahîm Paşa de hatibû şandin de, di 29ê tîrmeha 1832an de şerê Belenê yê mezin li Deriyê Belenê hat kirin. Di vî şerî de artêşa Misrê bi ser ket. Di 30’ê tîrmehê de Derbaza Belenê ji aliyê artêşa Misirê ve hatibû girtin û hêzên Misirê derbasî Çukurovayê bûn. Di 31ê Tîrmehê de Tarsûs û Edene ketin destê Artêşa Misrê. Li vir artêşa Misirê ji ber ku bi temamî dest danîbû ser Sûriyê, gihiştibû armanca xwe. Kavalalî Îbrahîm Paşa ji bo ku li Qahîreyê li benda fermana bavê xwe Kavalalî Mehmet Alî Paşa bimîne demekê operasyona artêşa xwe rawestand.
Di şerê Qonyayê de serkeftineke diyarker a kurdan bû.
Koendama lîmfê
Erkê sereke yê sîstema lîmfê;
Cefoya
Cefoya (bi tirkî: Günbanlı), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Koendama lîmfê
Koendama lîmfê ji lûleyên lîmfe, şileya lîmfê, girêyên lîmfê (lîmfegirê), û endamên lîmfê yên wekî sipil, aloq, rijênê tîmus û mejiyî hestî pêk tê.
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Lê li Stembolê Serasker Koca Husrev Mehmet Paşa di bin fermandariya Wezîr Reşîd Mehmet Paşa de bi navê Serdar-î Ekrem artêşeke Osmanî ya nû şand Anatolyayê. Gava ev xeber li Çukurovayê di bin fermandariya Îbrahîm Paşa da gehişte Artêşa Misrê, Artêşa Misirê ji çiyayên Torosê derbas bû û çû Anatoliyê. Her du artêş di 21ê Kanûna 1832an de li deşta Konyayê şerê Konyayê kirin. Di nîvê vî şerî de, Wezîrê Mezin ê Osmanî Serdar-î Ekremî Reşîd Mehmet Paşa birîndar dibe. Ji ber vê birîna wî ji aliyê hêzên Misrê ve hate girtin û artêşa Osmanî ya di bin fermandariya wî de têk çû. Bermayiyên Artêşa Osmaniyan xwe vekişandine Kütahyayê.
Koendama lîmfê
Lûleyên lîmfê
Mûlûleyên lîmfê wekî mîna torek di nav valahiya navbera xaneyan de belavî ne. Serê mûlûleyên lîmfê di nav şileya navbera xaneyan de dirêj dibe. Kotahiya mûlûleyên lîmfê girtî ye. Mûlûleya lîmfê ji çînek xaneyên epîtelî (endotelîum) pêk tê. Xaneyên epîtelî li hin beşan de li ser hev qat dibin, bi vî awayî derîçok çê dibin. Şileya şanêyê ji derîçokan (derîçeyên piçûk) derbasî nav mûlûleya lîmfê dibe. Mûlûleyên lîmfê digihîjin hev û tevlê hev dibin bi vî awayî lûleyên lîmfê yên hê firehtir çê dibin. Lûleyên lîmfê jî digihîjin hev û wekî cogên lîmfê tên navkirin. Cogên lîmfê jî bi lûleyên xwînê ve girêdayî ne.
Şileya lîmfê
Xane ji bo berdewamiya jiyana xwe, xurek û oksîjenê ji xwînê digire, herwisa, madeyen paşmayî jî bi navbeynkariya xwînê ji xaneyê tên dûrxistin. Dîwarê mûlûleya xwînê bi parzûna xaneyê ve zeliqî nîn ne. Di navbera dîwarê mûlûleya xwînê, mûlûleya lîmfê û parzûna xaneyê de valahiyek piçûk heye, ev valahî wekî valahiya navbera xaneyan tê navkirin. Ango gava tiştek ji xwînê diçe nav xaneyan, pêşî ji dîwarê mûlûleya xwînê derbas dibe û dikeve nav valahiya navbera xaneyan, paşê ji vir dikeve nav parzûna xaneyê û derbasî nav sîtoplazmaya xaneyê dibe. Valahiya navbera xaneyan ne vala ye, lê bi şileyek tijî ye. Ev şile wekî şileya şaneyê an jî şileya navbera xaneyan tê binavkirin. Çavkaniya şileya şaneyê plazmaya xwînê ye. Sîstema lîmfê şileya şaneyê ji derdora xane û şaneyan tov dike û cardin tevlî xwînê dike. Carek şileya şaneyê ket nav mûlûelya lîmfê, êdî wekî ” lîmf” an jî “şileya lîmfê” bi nav dibe. Lîmf ji av, mîneral, asîdên amînî, glukoz û lîpîd pêk tê. Li gel van madeyan, di nav lîmfê de xirokên spî jî heye. Lê di nav lîmfê de xirokên sor, perikên xwînê û proteînên gir tune ye.
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Mîna ku rêya Stembolê ji artêşa Misrê re vekirîbû, lê rêyên gihandina artêşê dirêj dibûn û şert û mercên dijwar ên zivistanê, artêşa Misrê neçar dikir ku raweste. Li Konyayê Împaratoriya Osmanî ditirsiya ku artêşa Misrê piştî tedarikkirina wê ber bi Stembolê ve bi pêş de biçe. Li hemberî vê yekê ji Brîtanya Mezin û Fransayê alîkarî hat xwestin. Lê Fransa piştgirîya Mehmet Alî Paşa dikir û heta serekê leşkerî yê Kavalalî Îbrahîm Paşa jî efserê fransî bû. Brîtanyaya Mezin bi qebûlkirina soz û helwesta Kavalalî Mehmet Alî ya ji bo neguherandina xanedaniyê û diyar kir ku ew naxwaze destwerdana karên navxweyî yên Împaratoriya Osmanî bike, alîkariya çaverêkirî neda. Di adara 1833 de, ji Rûsan alîkarî hat xwestin. Di 8'ê Tîrmeha 1833'an de Peymana Hûnkar Îskelesi ku peymana alîkarî û nelirêtiyê bû, bi Rûsan re hat îmzekirin. Hêzên deryayî yên Rûsyayê hatin Stenbolê û li Büyükdere lenger kirin.
Mafên ku Rûsyayê bi vê peymanê bi dest xistibûn û bendên veşartî yên vê peymanê, Hikûmeta Brîtanyaya Mezin û Fransayê gelekî guman kir. Dewletên "Hêzên Mezin", bi taybetî Brîtanya û Fransa, rasterast di navbera Împaratoriya Osmanî û waliyê Misrê de, ku hîna jî bi qanûnî di bin destê wê de bû, dest bi rola "navbeynkarên dilsoz" kirin. Piştî muzakereyên li Kûtahyayê, di 14'ê Gulana 1833'an de Peymana Kütahyayê hat îmzekirin.
Koendama lîmfê
Sipil
Li nav gel de ev lebat wekî fatareşk an jî xalxalk jî tê nasîn. Lê di zanista zîndezaniyê (biyolojî) de navê vê endamê sipil e. Sipil bi sîstema gera xwînê û bi sîstema bergiriyê ve tekîldar e. Sipil xirokên sor embar dike, Xaneyên xwînê yên di kotahiya jiyana xwe de ne, li sipil tên hilweşandin. Herwiha sipil dijeten berhem dike û bergiriya laş dirist dike. Korpele (dergûşa hê di zikê dayika xwe de) hetanê pênc mehî li sipil xirokên sor û xirokên spî berhem dike, sipila korpele, piştî pênc mehî karê berhemanîna xaneyên xwînê radiwestîne, edî moxê hestî dest bi çêkirina xaneyên xwînê dike. Sipil endama herî gewrê ya sîstema lîmfê ye.
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Li gorî Peymana Kûtahyayê ya sala 1833’an, dewleta Osmanî ya Kavalalî Mehmet Alî Paşa parêzgariya Şamê (Sûriye) û waliyên Misir û Heraklionê (Krîtê) werdigirt. Kurê wî Kavalalî Îbrahîm Paşa dê bibe waliyê Cîdde (Hîcaz) û muhasilê Edeneyê (mafê komkirina bacê). Hêzên Misrê dê ji Anatolyayê bihatana vekişandin, lê li herêmên ku gelê Kavalayê waliyê wan bûn, dikarin bên hiştin.
Vê peymanê tu alî jî razî nekir. Dewleta Osmanî dîsa xwest van walîtîyan bi dest bixe. Hikûmeta bi eslê xwe Misir li Sûriye û Filistînê ji ber bacên zêde yên ku ji gelê xwe dixwestin, giraniya leşkeriya neçar û karên dewletê yên mecbûrî di nav gelên van herêman de nerazîbûnek mezin çêkiribû. Ev yek veguherî serhildanan û rewşa gelê Kavalayê bi taybetî li Sûriyeyê xerabtir bû. Împaratoriya Osmanî û II. Mahmut di sala 1839an de artêşeke nû şand Sûriyê. Ji ber vê yekê cara duduyan Şerê Osmanî-Misrê yê 1839-1841’an dest pê kir.
Koendama lîmfê
Aloq
Her wekî hemû endamên lîmfê, aloq jî ji bo sîstema bergiriyê li dij hokarên nexweşiyê alîkariya parastina laş dikin. Aloq di gewriya (qirik) mîrov de li ser dîwarê daqurtokê de bi awayek bazinî rêzbûyî ne. Aloq di laşê mirov de sê cot in; aloqên esmanê dev, aloqên zîmanê û aloqên gewriyê (adenoîd). Xwarin û vexwarin dema ji dev derbasê gewriyê dibe, aloq bakterî û vîrusan ji nav xurekan parzûn dike. Dibe ku hin hokarên nexweşiyê bi henase wergirtinê, ji difin (poz) derbasê nav laş bibe, vê gavê aloq, vîrus û bakteriyên nav hewayê jî digirin. Xirokên spî yên aloqan li dij hokarên nexweşiyê dijaten berhem dikin. Hin caran dibe ku bergiriya laşê mirov lawaz be, di rewşek wisa de aloq bi dabînkirina bergiriyê de bisernakevin, û diwerimin. Werimiya aloqan wekî aloqkulî bi nav dibe.
Saint-Germain-d'Étables
Saint-Germain-d'Étables, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Mîrên nesla Kavalalî ku ji roja avabûna Misirê di sala 1805an heta 1868an mîrên Misrê bûn, ji bo ku di karên derve de dilsozê Dewleta Osmanî xuya bikin, wek walîtiyê bikar anîn. Di sala 1868an de dema ku Împaratoriya Osmanî ji bo bihêzkirina desthilatdariya navendî ji sîstema parêzgehan ber bi sîstema parêzgehan ve çû, Îsmaîl Paşa cara yekem xwest ku nîşan bide ku Misir ne wilayetek asayî ya Osmaniyan e û li şûna sernavê sernavê Xedive bikar anî. ya walî.
Îsmaîl Paşa, bi bandora Îngilîz û Fransiyan, II. Dema ku ji aliyê Ebdulhemîd ve ji kar hat avêtin, kurê wî Tevfîk Paşa li gorî qanûna mîrasê bû Xedîv. Demeke kin piştî hatina wî ya Xedîvê, li şûna Şerîf Paşa yê ku îstifa kiribû, wezîfeya serokwezîriyê girt û du salan bi hev re van her du erkan domand. Wî qebûl kir, di bin kontrola Înglistan û Fransa de, ku nîvê dahata Misirê ya salane dê ji bo dayîna deynan were veqetandin.
Koendama lîmfê
Moxê hestî
Moxê hestî an jî mejiyê hestî şaneyek nerm e û dişibe jelatînê. Hestiyên pahn ên wekî hestiyên kilox (hestiyên serê mirov), hestiyên hevzê (pelvîs), û hestiyê perasûbend (hestiyê singê), moxê hestî lixwe digirin. Her wiha hestiyên birrbirre û hestiyên dirêj ên wekî hestiyên ran (femur), hestiyên pazû (humerus) jî moxê hestî lixwe digirin. Li nav hestiyên mirov de du corê moxê hestî heye, moxê sor û moxê zer. Moxê zer ê hestiyan gelek xaneyên çewrî lixwe digire, rengê wî ji ber xaneyên çewrî zer e. Di moxê sor de xaneyên bineretî heye, bi dabeşbûn û guherîna van xaneyan, xaneyên xwînê û yên lîmfê tên çêkirin. Xirokên spî û xaneyên lîmfê (lîmfexane) bergiriya laş rêk dixin, loma moxê hestî wekî endamekî sereke yê koendama lîmfê tê navkirin.
Xedîwiyeta Misirê
Dîrok
Xedîv Tevfîk Paşayê ku li Misrê desthilatdariya wî qels bû û dest bi nîqaşa xedîtiya wî kir, ji Înglistan û Fransayê alîkarî xwest. Piştî ku hêzên deryayî yên Îngilîs Îskenderûnê bombebaran kirin (tîrmeha 1882), Tevfîk Paşayê ku ji alîyê muxalefetê ve wek xayîn hatibû îlankirin, neçar ma xwe li Îngilîzan bigire. Îngilîsên ku tevî muxalefeta Împeratoriya Osmanî Misir dagîr kirin, bi têkbirina Erebî (Urabî) Paşa, serfermandarê giştî yê artêşa Misirê li Et-Tellu'l-Kebîr (Îlon 1882) tevgera neteweperest şikandin; Bi vî awayî Tevfîk Paşa wek Xedîv vedigere Qahîreyê û piştî wê jî tenê dikare Xedîva xwe di bin destê hêzên dagîrker de biparêze. Dewleta Osmanî ji ber ku dizanibû ku nikare îngilîzan ji Misirê derxîne, mecbûr bû ku bi îngilîzan re peymanek çêbike. Li gora vê peymanê, xediyên Misrê bi erêkirina Dewleta Osmanî û Îngilîstanê, bi şertê ku ji Xanedaniya Kavalalılar bûna, dihatin hilbijartin. Bi vî awayî hebûna Îngilîstanê li Misrê ji aliyê Împaratoriya Osmanî ve bi awayekî fermî hat qebûlkirin.
Piştî vê tarîxê Xedîvên Misrê karîbûn Xedîva xwe di bin kontrol û zexta hêzên dagîrker de biparêzin. Ebas Hîlmî Paşa, kurê Xêdî Tevfîk Paşa, di sala 1892an de ji bo Xedîwiyetê hatiye tayînkirin. Îngîlîzan di serdema Ebas Hilmî Paşa de mudaxeleyî karên navxweyî yên Misrê kirin û bandora Osmaniyan li Misrê kêm bû. Li ser daxwaza Aqabe ku dev ji Xedîvê berde û bibe parêzgeha Hecazê, nakokiya di navbera Înglistan û Împeratoriya Osmanî de, bi navê Pirsa Aqabe, derket; Dema ku Ingilîzan bi hêz derketin, Aqaba bi Misirê ve girêdayî ma.
Dema ku Ebas Hilmî Paşa ku dostê tirkan bû, dijminê îngîlîzan bû û gelek caran dihat Stembolê, di sala 1914an de li Stembolê bû, dema ku Împeratoriya Osmanî ji aliyê Almanyayê ve li dijî Înglistanê ket Şerê Cîhanî yê Yekem, Îngilstanê Împeratoriya Osmanî têk bir. Wî daxuyand ku Împeratoriya Osmanî êdî mafên xwe yên li ser Misirê nas nake û bi vî awayî xedîfa Ebas Hilmî Paşa bi dawî bû. Îngilîzan li şûna Ebas Hilmî Paşa mamê xwe Huseyîn Kamil Paşa bi sernavê sultanî wek serokê Misrê tayîn kirin. Bi vî awayî, Xedîwiyeta Misirê bi dawî hat û bû Sultanata Misirê ya di bin kontrola îngiliz de.
Bad Tölz-Wolfratshausen
Bad Tölz-Wolfratshausen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Bredenfelde
Bredenfelde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Yinchuan
Yinchuan (çînî: 银川), serbajarê Ningxia ya Çînê ye. Rûerdê bajar 4.467 km² û hejmara niştecîhan di sala 2010an da 1.993.088 kes e.
Çavkanî
http://www.luqyu.cn/tongjishow.asp?tid=997
Karavan
Karavan, romorkeke rêwîtiyê ye ku wek xaniyekê gerok e û li pişt wesayitan tê girêdan. Gelek kesên  karvanan bi wesayîtên xwe ve dikin û wek xaniyakê gerok jibo jiyan û vehewiyanê xwe tê de di mînin. Ew dikara bibe cîhek baş yê razanê û ve hewandinê bo mirovan ku ji konan rehettir û parastîtir e, (her çend konên romorkê yên daketî hene jî). Herwisan rê dide mirovan di rêwîtîyê an turîzmiyê de ew di karvan xwe de bi mînin bêku pêdiviya wan bi kirêkirineya motelek an otêlekê hebe û rê xweşkera ku ew li cihên ew dixwazin lê bimînin. Lêbelê li hin welatan ev yek li hinek cihên destnîşankirî yên ku ji bo wan têne dayîn têne sînordarkirin.
Orain
Orain, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Gulwan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 557 kes (110 malbat) bûn.
Fessanvilliers-Mattanvilliers
Fessanvilliers-Mattanvilliers, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Cubatiye
Cubatiye, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ensarulfurqan
Ensarulfurqan, anku Ensaru'l-Furqan (bi wateya "piştgirên furqan") rêxistineke leşkerî yê belûçî ye ku li parêzgeha Sîstan û Belûçistana Îranê di siyasetê de roleke aktîv dilîzin. Ev rêxistin bixwe ji gelê Belûc pêk tên û her wisa sunî-selefî ne. Di sala 2013ê de hatiye damezrandin. Armanca wan ew e ku li dijî rêjima Îranê şer bikin.
Serîndizec
Serîndizec, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ensarulfurqan
Hêjayî gotinê ye ku di dema xwepêşandanên kanûna pêşîn a 2017ê de li parêzgeha Xuzistana Îranê, xeta gazê ji aliyê vê rêxistinê ve hatiye teqandin.
Stockheim
Stockheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Helasor, Xûx
Hêlasor (bi tirkî: Kavallı), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Goldiriq
Goldiriq gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Börde (navçe)
Börde, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Xinmin, Liaoning
Xinmin, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 657.763 kesî
Tettau
Tettau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Briggow
Briggow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Aryn Baker
Aryn Baker rojnamevaneke amerîkî ye û nûçegihana kovara Time ya Afrîkayê ye. Wê berê ji bo Time li Beyrûta Libnanê wekî Berpirsê Buroya Rojhilata Navîn û li Kabûl û Îslamabad wekî peyamnêrê Pakistan û Efxanistanê kar kir bû.
Xelat
Baker ji bo xelata Daniel Pearl di 2012an de ji bo ragihandina berbiçav a di derbarê Asyaya Başûr de Serkeftina All Media bû. Ev xelat bi riya Komeleya Rojnamevaniya Asyaya Başûr (SAJA) bû.
Jiyana kesane
Baker bi karsazê IT yê efxanî-amerîkî Tamim Samee re zewicî ye. Ew niha li Cape Town (Afrîkaya Başûr) dijî.
Gûranawa Paşaî
Gûranawa Paşaî gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 27 kes (6 malbat) bûn.
Saint-Germain-sous-Cailly
Saint-Germain-sous-Cailly, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Burgenlandkreis
Burgenlandkreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Flacey, Eure-et-Loir
Flacey, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Goldere, Keleyber
Goldere gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Coxe
Coxe (bi tirkî: Dikmen), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Origny
Origny, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Seraydêh
Seraydêh, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Diyojenê Sînopî
Diyojen an Diyojenê Sînopî, BZ derdorê 412 ? - BZ 323, Fîlozofê yewnanî yê felsefeya kînîk e.
Diyojen li bajarê Sînopê ji dayîk bûye û li Korîntê miriye.
Medellín
Medellín, bi fermî Şaredariya Medellínê , duyemîn bajarê herî mezin a li Kolombiyayê ye û and paytexta departementa Antioquia ye. Ew li Geliyê Aburrá de cih digre, ku herêma navendî ya Çiyayên Andê ya li Amerîkaya Başûr e. Li gorî Kargêriya Departementê Neteweyî ya Statîstîk, bajar xwediyê şêniyek texmînkirin ji 2,44 milyon kes in. Bi derdora wê de, ku tê de neh bajarên din jî, ji herêma bajarê mezin a Medellín li nêrîna bajêr duyemîn herî mezin li Kolombiyayê di warê nifûsê û aborî de, bi zêdetir 3,7 milyon kes in.
Harz (navçe)
Harz, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Grammentin
Grammentin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Fontaine-la-Guyon
Fontaine-la-Guyon, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gerdê Zaylo
Gerdê Zaylo gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fontaine-la-Guyon
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Gûranawa Qazî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 71 kes (22 malbat) bûn.
Mecarşîn
Mecarşîn, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gülzow, Mecklenburg-Vorpommern
Gülzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hormona paratîroîd
Hormona paratîroîd (PTH), navê din ê vê hormonê parathormon e. Ev hormon di rijênê paratîroîd de tê berhemkirin. Rijênên paratîroîd çar heb in û li pişt rijênê tîroîdê cih digirin. Gava di nav xwînê de mêjera îyonên kalsiyumê kêm dibe, derdana kalsîtonîn tê rawestin. Ev rewş bandor li ser rijênê paratîrod dike. Rijênê paratîroîd PTH berhem dike û der dide nav xwînê. Bi hebûna PTH, hinek ji kalsiyumên di nav hestî de embarkirî, derbasê nav xwînê dibe. Hormona paratîroîd wekî hormonek hander li ser gurçikan bandor dike ko gurçik ji vîtamîna D yê hormona kalsîtîrol berhem bike. Ev hormon zorê dide xaneyên rûviyan ko hê pirtir kalsiyuma nav xurekan bimijînin û bigirin nav xwînê. Her wisa PTH bandor li ser gurçikan dike, kalsiyuma bi mîzê ve hatiye parzûnkirin cardin ji lûleyên mîzê de tê mijandin û tevlê xwînê dibe. Bi hebûna hormona paratîroîde mêjera kalsiyuma xwînê bilind dibe û digihîje asta asayî.
Orville, Côte-d'Or
Orville, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Çem Zirav
Çem Zirav, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Îsoya
Îsoya yan jî Îso (bi tirkî: Kösebayır), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Urumçî
Urumçi, (uygurî: ئۈرۈمچی, Ürümchi, çînî: 乌鲁木齐 / 烏魯木齊, Wūlǔmùqí), serbajarê Xinjiang ya Çînê ye. Rûerdê bajar 10.989 km² û hejmara niştecîhan di sala 2010an da 2,5mîlyon kes e.
Jerichower Land
Jerichower Land, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Livok
Livok (movik) di navbera du hestiyan da cih digrin. Fonksiyona wana ew e ku, mirov bikare perca bedena xwe wek ling, dest, pil, qore bilivinin. Du cins livokdi bedena mirovan da hene; livoke gulover u livoke menteseyi.
Livoken gulover li pile jor u u li kulimeke hene. Mirov dikare bi alikariya wan livokan pil u qora xwe li herali bicerxine. Le livoken weki livoke jinu (livoken coke), livoken menteseyi ne u mirov dikare organe xwe tene bi du aliyan ra bicerxine.
Miyandiriq
Miyandiriq gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fontaine-les-Ribouts
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Weißenbrunn
Weißenbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nicholas Britell
Nicholas Britell (jdb. 17ê çiriya pêşîn 1980an) bestekar, piyanîst û derhênere fîlmê ya New York City ve binyatkirî ye.
Mercanlû
Mercanlû, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gûranawa Qezaq
Gûranawa Qezaq gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Yingkou
Yingkou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Gûranawa Qezaq
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 55 kes (22 malbat) bûn.
Yingkou
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.428.534 kesî
Huhhot
Huhhot (çînî: 呼和浩特; "Hūhéhàotè"),  serbajarê Mongolya Hundir ya Çînê ye. Ew di sedsala 16an de ji hêla Altan Kağan (yek ji nevîyên Împeratorîya Mongolane) va hate damezrandin.
Demografî
rêjeya gel %85 Han, %15 Mongol, %1,6 Hui, %1,2 Mançu ye. Hinek gelên din û Koreyî jî hene. Herêm balê dikişîne ser xwarin, nemaze xwarinên Mongol û hilberên şîr. Çaya şîr (bi çînî: "naicha" wateya: "çaya şîr"), ku vexwarina civaka Mongolî ye, bûye vexarineke balkêş ji bo kesên ku têne bajêr.
Muzîknasî
Muzîknasî an muzîkolojî çiqila zanistê ye ku li Muzîkê ye.
Dîroka muzîkê li Kurdistanê pir kevn e. Pêşiya zayînê heta dema îslamiyetê di navbkurdan de stranbêj û muzîknasên rabûne bi taybetî di dema Belavbûna îslamê li Kurdistanê di nav kurdan de stranbêj, û muzîkvan mezin rabûne. Muzîknasên herî pêşîn Îbrahîm Mewsilî, Îsheq Mewsilî û Ziryab in.
Îbrahîm Mewsilî zêdetirê 900 berhemê besterêz kiriye, Ziryab pisporê muzîkê bû têla 5an li ûdê zêde kir û yekem car bi pirtikekî êlo li ûdê da. Wî tesîreke mezin li muzîka spanî kir û weke damezrênerê kevneşopiya muzîka Endulusî tê nasîn.
Nargize
Nargize (bi tirkî: Nargize), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Mezree Lîve
Mezree Lîve, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Moira Kelly
Moira Kelly (z. 6ê Adar, 1968) lîstikvanek amerîkî ye. Ew wek Kate Moseley di fîlma sala 1992 The Cutting Edge de navdar bû ye.
Kox
Kox çiyayekî Kurdistanê ye.
Kox tûmê herî bilind ên çîye ra tê gotin. "Kox" gotinek farisî ye u wateya wi ji çiya ye. Li wir hilhatina rojê te temaşekirin. Van salên dawiyê hinik Şaredariya xwastine li wir festivalên Rojê çêbikin.le ev hin rûneniştîye. Li gor efsana koroxlî li wir wargehek çêkirîye, û hîna li wir kevirên ku mina hêm dixûyên hene û hespê Lawêkor an jî koroxlî li ser kanîyen (kul i wir bi hezaran kanî hene navê Bîngol-hezargol ji piraniya wan kaniyan hatiye) wi deri ava jiyane (abi-heyat) vexwarîye bûye bemirin
Saint-Gilles-de-Crétot
Saint-Gilles-de-Crétot, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Mansfeld-Südharz
Mansfeld-Südharz, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Fontaine-Simon
Fontaine-Simon, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Ouges
Ouges, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Reichenbach
Reichenbach tê çend maneyan:
Rengîne
Rengîne, îrîs (bi îngilîzî: iris) xeleka rengîn a di aliyê pêşîya çavê mirov de.
Di zimanê yewnanî de ji boy keskesorê (bi îngilîzî: rainbow) peyva iris tê bikaranîn. Rengîne firehiya bibikê rêk dixe. Bi vî awayê mêjera ronahiya dikeve nava çav kontrol dike. Her wisa çavên mirov jî rengên xwe ji rengê rengîneyê digire.
Pêkhate
Rengîne beşek ji çîna koroîd a çav e, ji beşa tenê kûlkdar(bi ingilîzî: ciliary body) direj dibe. Li pêşîya rengîneyê de korniye heye, li paşiya rengîneyê de hawêne heye.
Rengîne beşa pêşî ya çavê, dabeşê du beşên biçûktir dike, odeya pêşî û odeya paşî. Odeya pêşî di navbera rengîne û korniye, oda paşî jî di navbera rengîne û hawêneyê de cih digire. Herdu ode jî bi şileya avî (bi latînî: aqueous humor) tijî ne. Şileya avî ji aliyê tenê kûlkdar ve tê berhemkirin û derdan. Rengîne ji du çînên lûsemasûlke û xaneyên pîgment pêk tê.
Rengê çav
Xaneyên pîgment madeyek bi navê melanîn lixwe digirin. Melanîn reng dide xaneyên pîgmentê, rengîne jî rengê xwe ji van xaneyan digire. Ango rengê çavê mirov, li gor hebûn an jî nebûna melanîn an jî li gor rêjeya xestiya melanîna nav xaneyên pîgment diyar dibe. Mêjera melanîna xaneyên çavê mirov, li gor zanyariya genetîk (bomaweyî) diyar dibe. Xestiya pîgmenta di çavên qehweyî ji ya çavên şîn zêdetir e. Xaneyên çavên reş herî zêde pîgmenta melanîn lixwe digirin. Herwisa rengîneyên mirovên bi nexweşiya albîno, an tu pîgment lixwe nagirin, an jî xaneyên pîgment pir hindik melanîn berhem dikin. Rengîneyên van kesan ne bi rengê asayî ye, ji ber kêmasiya melanînê lûleyên xwînê reng didin rengîneyê, loma çavê kesên bi nexweşiya albîno piçek pembeyî ye.
Kontrola bîbikê
Di naverasta rengîneyê de kunek, bi rengê reş heye, navê wê bîbik e. Bîbik ji boy tîrojên ronahiyê derîçe ye. Ronahî bi rêya bîbikê dikeve nav çav. Bîbik di ronahiya zêde de teng dibe, ronahiya kêm de fire dibe. Firebûn û tengbûna bîbikê bi alîkariya masûlkeyên lûs, bi awayekî xwenewîst rû dide. Du cor rîşalemasûlke ji boy guhertina firehiya bîbikê kar dikin. Masûlkeyên bazneyî û masûlkeyên tîrojî (bi îngilîzî: radial muscle). Masûlkeyên bazneyî masûlkeyên guşer in (bi îngilîzî: sphincter muscle), masûlkeyên tîrojî jî masûlkeyên veker in (bi îngilîzî: dilator muscle). Bîbika çav bi girjbûna masûlkeyen bazneyî teng dibe, bi girjbûna masûlkeyên tîrojî jî fire dibe. Guherina ronahiya hawirdorê bandor li ser girjbûn û xavbûna masûlkeyan dike. Heke li hawirdorê ronahî zêde bibe, wê gavê masûlkeyên bazneyî girj dibin, bi vî awayê tîreya bîbikê kêm dibe. Bi tengbûna kuna bîbikê, kêmtir ronahî derbazî nav çav dibe, çîna tore ya çav ji egera ziyana tîrojên ronahiya zêde, tê parastin. Na, heke ronahiya hawirdorê kêm bibe, îcar masûlkeyên bazneyî xav dibin masûlkeyên tîrojî girj dibin. Bi wî awayî bîbik fire dibe, bi têra xwe ronahî dikeve hundirê çav. Çalakiya masûlkeyên rengîneyê ji aliyê demarekoendama xweyî ve tê kontrolkirin. Beşa sîmpasawî ya demarekoendama xweyî ji boy girjbûna masûlkeyên tîrojî demareragihandin dişîne rengineyê, bîbika çav fire dibe. Beşa parasîmpasawî jî ji boy girjbûna masûlkeyên bazneyî sinyal dişîne rengîneyê bi vî awayî tengbûna bîbika çav rû dide.
Saint-Gilles-de-la-Neuville
Saint-Gilles-de-la-Neuville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Çem Kurkê
Çem Kurkê, Çem Kurik gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hewram (gel)
Gelê Hewram yek ji qewmên miletê kurde. Navê zimanê wan Hewramî (zarava)ye.
Mehdînlû
Mehdînlû, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Jürgenstorf
Jürgenstorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Jeff Bezos
Jeffrey Preston Bezos (Jeffrey Preston Jorgensen wekî çêbûye) karsaz, pîşesazker, xwediyê medyayê û veberhênerê înternetê yê Amerîkî ye ku wekî damezrîner, CEO û serokê Amazon-ê, pargîdaniyek teknolojiyê ya li cîhanê dixebite tê zanîn.
Hefthêsar
Hefthêsar yan jî Heftxîzar (bi tirkî: Haftasar), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Gûrxane
Gûrxane gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 31 kes (8 malbat) bûn.
Pagny-la-Ville
Pagny-la-Ville, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Fontenay-sur-Conie
Fontenay-sur-Conie, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Saint-Hellier
Saint-Hellier, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Saalekreis
Saalekreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Milûk, Keleyber
Milûk gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lor (gel)
Gelê Lor yek ji qewmên miletê kurd e. Navê zimanê wan Lorî (ziman)ye. Li Rojhilata Kurdistanê niştecih in.
Pagny-le-Château
Pagny-le-Château, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Qapçaq
Qapçaq, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kittendorf
Kittendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Fontenay-sur-Eure
Fontenay-sur-Eure, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Melalû, Keleyber
Melalû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lorî (ziman)
Lorî navê zimanê loran e.
Çemî Bahîvkê
Çemî Bahîvkê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Salzlandkreis
Salzlandkreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Qirîs
Qirîs xwarinek e ku li Culemêrgê tê çêkirin. Mewîj, kakilê gûzan, goştê hestî, kiftik bi hev re tên kelandin û serwîs tê kirin.
Cûnd
Cûnd yan jî Cind (bi tirkî: Bekçitepe), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Stendal (navçe)
Stendal, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Gûîk
Gûîk gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
La Framboisière
La Framboisière, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Berçelan
Berçelan zozanekî Culemêrgê ye. Cihekî bi mêrg û kanî ye. Çerwarê wê (cihê çêrînê) xweş e. Li bakura Culemêrgê ye. Du çel (şikêrên bilind) lê hene. Jixwe navê xwe ji wan her du çelan digire. Li ser wan Çelan Destana "Memê Şivan" heye. Her wiha ji destana "Cembelî û Binevşa Narîn" re jî li malevanî (mazûvanî) kiriye. Du gol li Berçelan hene ku şûna wan ji demên volkanîk (agirpij) mane ku bedewiyeke cuda ya Berçelanê ne.
Painblanc
Painblanc, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Saint-Honoré, Seine-Maritime
Saint-Honoré, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Knorrendorf
Knorrendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qişlaq Osku
Qişlaq Osku, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ahmed Arîf
Ahmed Arîf (jdb. li Amedê; m.  li Enqereyê) helbestvanekî bi eslê xwe kurd e ku bi zimanê tirkî dinivîsî.
Jînenîgarî
Navê wî yê rast Ahmed Önal e. Di 21ê nîsanê da li Amedê hatiye dinê. Navê bavê wî Arîf Hikmet, navê diya wî Sarê ye.
Zaroktiya wî li Amedê û Sêwrekê derbaz bû. Li Sêwrekê dibistana seretayî qedand. Li Rihayê dest bi dibistana navendî kir û  li Afyonê qedand. Bi dû re, li Enqereyê li Zanîngeha Enqereyê li fakulteya Ziman, Dîrok û Erdnasiyê, beşa felsefeyê dest bi xwandinê kir, lê ji ber girtinan xwandina xwe neqedand.
Ji ber helbestên xwe gelek caran hat girtin û şkencekirin. Helbestên wî di navbera salên 1944-1955an da di kovarên demê da dihatin weşandin. Kitêba wî ya navdar, bi navê Min ji hesreta te prange kevn kirin (Hasretinden Prangalar Eskittim) li sala 1968ê ji bo cara yekê hat weşandin, ew kitêba heya niha nêzîkî çil caran hatiye çapkirin û çend kesan jî paçveyî zimanê kûrdi kiriye anko wergerandiye.
Ahmed Arîf li li Enqereyê ji çû ber dilovaniya Xudê.
Piştî mirina wî hinek helbestên wî ên ku berê di kovaran da hatibûn weşandin û hinekên nû ên ku qed nehatibûn weşandin bi keda Filinta Önal (lawê Ahmed Arîf) hatin berhevkirin û li sala 2003ê di bin navê Welatê Min Şahtamar ê Min (Yurdum Benim Şahdamarım) da di nava Weşanên Everestê da hatin weşandin.
Ahmed Arîf her çiqas helbestên xwe bi tirkî nivisîbin jî, le ne şaş e ko bihêt gotin helbestên wî di hêla hûnandin û naverokê da jî tirkiyê zêdetir nêzîkî kurdiyê ne.
Pêşeroja Cîhanê
Pêşeroja Cîhanê pêşbînî ya pêşeroja cîhanê ye ku bi pêkar ên biyolojîk û jeolojîk û bi bingeha bandorên heyî ve çend bandorên demdirêj dertên holê. Di nav van de kîmyaya li ser rûyê erdê, rêjeya sar bûna hundirê gerstêrkê, danûstandinên gravîtasyonê yên bi cîsmên din ên pergala rojê re û zêdebûna domdar a ronahiya rojê heye. Faktorek dinê nediyar jî bandora domdar a teknolojiyê ye ku ji hêla mirovan ve hatiye çêkirin. Dibe ku bandora teknolojiyê wekî guherandina avhewayê dikare bibe sedema guhertinên girîng a li gerstêrkê. Wekî winda bûna heyî ya Windabûna Holosenê tê pêşbînîkirin ku bandorek wiha ji hêla teknolojiyê ve tê çêkirin û dibe ku bandor heta pênc mîlyon salan bidome. Di encamê de dixûyê dibe ku teknolojî bibe sedema windabûna mirovahiyê û gerstêrk hêdî hêdî vegere pêşveçûyineke hêdî ya ku tenê ji pêvajoyên xwezayî yên demdirêj pêk tê.
Bi navberên dem ên bi sed mîlyonan salan re, bûyerên ezmanî yên bêserûber xeterek gerdûnî çêdike ji bo biosferê ku dikare bibe sedema windabûna girseyî. Di nav van de bandorên komet an asteroîd û îhtîmala teqîna stêrkan a mezin ku jê re supernova tê gotin heye. Bûyerên din ên erdnasî yên mezin pêşbîntir in. Teoriya Milankovitch pêşbînî dike ku gerstêrk bi kêmî ve heta ku qeşaya Quaternary bi dawî bibe dê di serdemên qeşayê re derbas bibe. Ev dewre ji ber guherînên eksantrîkî, axial (tewere) meyl û deresresyona gera Erdê pêk tên. Di çarçoveya çerxa superparzemînê ya berdewam dike de, tektonîkên plakayê dibe di nava 250-350 milyon salan da dê bibe sedema super-parzemînekî. Di nav 1.5-4.5 mîlyar salên din de, dibe ku guheztina eksê ya Dinyayê bi guheztinên di tiliya eksê de heya 90° dest bi guheztinên kaotîk bike.
Tê pêşbînîkirin ku nêzîkî milyarek sal wirde ronahiya rojê dê %10 ji ronahiya niha zêdetir dibe. Evê bibe sedem ku atmosfer bibe "serayek şil" û di encamê de hilmûgulbûna ava behran zêde dibe. Encamek gengaz e ku tektonîkên plakaya û bi wan re tevahiya çerxa karbonê bi dawî bibin. Piştî vê bûyerê, di nav 2-3 mîlyar salan de, dibe ku dînamoya magnetîkî ya gerstêrkê bisekine. Ev jî dibe sedema têkçûna magnetosferê û windabûna bilez a volatîfên ji atmosfera derve. Piştî 4 mîlyar salan zêdebûna germahiya rûyê erdê dê bibe sedema bandora serayê ya revoke. Şert û mercên rûyê erdê ji Gelawêja îro girantir dibe û rûyê erdê bi qasî ku bê helandin germ dibe. Qedera herî îhtîmal a gerstêrkê di nav 7,5 mîlyar salan de piştî ku stêrk ket qonaxa dêwek sor û ji gerstêrka heyî berfireh bû ji hêla Rojê ve tê vegirtin. Çaranûsa herî pêkan a cîhanê piştî ku stêrk ket qonaxa gewherî ya sor û li derveyî gerstêrka heyî mezin bû di nava 7.5 mîlyar salan de ji aliyê Rojê ve tê daqurtandin.
Bandora mirovî
Mirov di biosferê de rolek sereke dilîzin, digel ku nifûsa mirovî ya mezin li gelek ekosîstemên erdê serdest e. Ev yek di serdema jeolojîk a heyî de ku niha wekî windabûna Holocenê tê zanîn, bûye sedema windabûna girseyî ya berbelav û domdar a celebên din. Ji sala 1950an vir ve windabûna cûrbecûr ku ji ber bandora mirovan pêk tê wekî qeyranek biyotîk tê binav kirin, ku ji sala 2007an vir ve ji% 10ê tevahî celeb ên wî winda bûne. Bi rêjeyên heyî, ji sedî 30 ji cureyan di sed salên pêş de di xetereya tunebûnê de ne. Bûyera Tunebûna Holosenê; encama wêrankirina jîngehê, belavbûna berbelav a cureyên dagirker, nêçîra bêqanûnî û guherîna avhewayê ye. Di roja îroyîn de, çalakiya mirovan bandorek girîng li ser rûyê gerstêrkê kiriye. Zêdetirî sêyeka rûyê erdê ji hêla kiryarên mirovan ve hatî guhertin û mirov ji sedî 20% hilberîna seretayî ya gerdûnî bikar tînin. Ji destpêka Şoreşa Pîşesaziyê û vir ve rêjeya karbondîoksîtê di atmosferê de ji sedî 50 zêde bûye.
Qendîlû
Qendîlû, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pêşeroja Cîhanê
Bandora mirovî
Encamên qeyranek biyotîk a domdar tê pêşbînîkirin ku bi kêmî ve pênc mîlyon sal bidome. Ev jî bi zêdebûna celebên ku fersend in, wek kêzik û giyayan, dikare bibe sedema kêmbûna cûrbecûriya biyolojîk û homojenkirina biyotayan. Dibe ku cureyên nû jî derkevin holê; bi taybetî qadên ku di ekosîstemên serdest ên mirovî de pêşve diçin, dibe ku bi lez li gelek celebên nû cihêreng derkevin holê. Tê pêşbînîkirin ku mîkrob ji zêdebûna adana hawîrdorê yên bi dewlemendbûna besinê, sûdê werbigirin. Ti cureyên nû yên vertebratorên mezin ên heyî îhtîmal e ku çênebin û dibe ku zincîreyên xwarinê bêne kêmkirin.
Gelek senaryo ji bo xetereyên naskirî hene ku dikarin bandorek gerdûnî li ser gerstêrkê bikin. Di perspektîva mirovahiyê de, ev dikarin li rîskên zindî û rîskên termînalê werin dabeş kirin.
Bûyerên gengaz
Gava ku Roj li dora Rêya Şîrî dizivire, stêrkên gerok dibe ku ew qasî nêzîk bibin ku bandorek têkder li ser Sîstema Rojê hebe. Hevdîtinek stêrkan a nêzîk dibe ku bibe sedema kêmbûnek berbiçav di dûrahiya perîhelyonê ya kometan de li ewra Oort-herêmek gewherî ya bedenên qeşayî yên ku di nîvê sala ronahiyê de li dora Rojê digerin. Hevdîtinek wiha dikare bibe sedema zêdebûna 40 qatan di hejmara kometên ku digihîjin Pergala Rojê ya hundurîn. Bandora van kometan dikare bibe sedema tunebûna girseyî ya jiyan a li ser rûyê erdê. Ev hevdîtinên têkder bi navînî her 45 milyon sal carekê diqewimin. Dema ku Roj bi stêrkek din a li taxa rojê re li hev bike, bi qasî 30 trîlyon (3×10¹³) sal e ku ji temenê pêşbînî yê gerdûnê, bi qasî 13.8 mîlyar sal, pir dirêjtir e. Ev dikare wekî nîşanek were girtin ku bûyerek wiha di dema jiyana erdê de ne pêkan e.
Enerjiya ku ji bandora asteroîdek ya jî kometek bi dirêjahiya 5-10 km yan mezintir tê berdan têrê dike ku karesatek jîngehê ya gerdûnî çêbike û bibe sedema zêdebûnek girîng a îstatîstîkî di hejmara windabûna cureyan de. Di nav bandorên bi zirarên ku ji bûyerek bandorek mezin derketine ewrê toza hûrik e ku gerstêrkê dişewitîne. Hinek tîrêja tavê ya rasterast nahêle ku bigihîje rûyê erdê û bi vî rengî germahiya erdê di nav hefteyekê de bi qasî 15 °C kêm dike û  ji bo çend mehan fotosentezê radiwestin e. Dema navîn di navbera bandorên mezin de herî kêm 100 milyon sal tê pêşbînîkirin. Di nava 540 milyon salên dawî de simulasyonan destnîşan kirin ku rêjeya bandorek wisa bes e ku bibe sedema pênc-şeş wendabûna girseyî û 20-30 bûyerên kêm-giranî. Ev yek bi qeyda jeolojîk a windabûnên girîng ên di dema Eonê Phanerozoic de têkildar e. Tê payîn ku bûyerên wiha berdewam bikin.
Supernova teqîna katalîzmîk a stêrkekê ye. Di nav galaksiya Rêya Şîrîn de, teqînên supernova bi navînî 40 salan carekê çêdibin. Di dîroka Erdê de, gelek bûyerên weha di nav dûrahiya 100 salên ronahiyê de pêk hatine ev bûyer wekî supernovaya nêzîkî erdê tê zanîn. Teqînên di hundirê vê dûrbûnê de dikarin gerstêrkê bi radyoîzotopan qirêj bikin û dibe ku bandorê li biosferê jî bikin. Tîrêjên gama yên ku ji supernovayê derdiketin bi nîtrojena li atmosferê re bertek nîşan didin û oksîtên nîtro çêdikin. Ev molekul jî dibin sedema tinebûna tebeqeya ozonê ya ku rûyê erdê ji tîrêjên ultraviolet (UV) yên Rojê diparêze. Zêdebûna tîrêjên UV-B bi tenê ji sedî 10-30 bes e ku bandorek girîng li jiyanê bike. Bi taybetî ji bo phytoplankton ku bingeha zincîra xwarinê ya okyanûsê pêk tîne, bandoreke neyînî dike. Tê pêşbînîkirin ku teqînek supernova ya li dûrahiya 26 salên ronahiyê hêza stûna ozonê bi nîvî kêm dike. Bi navînî, teqînek supernova di nav 32 salên ronahiyê de her çend sed mîlyon salan carekê diqewime. Di vî encamê de tebeqeya ozonê çend sedsal xilas dibe. Di nava 2 milyar salên pêş de, dê bi qasî 20 teqînên supernova û yek tîrêjên gamayê biqewimin ku di encamê de bandorek girîng li ser biosfera gerstêrkê dike.
Rêgeh û tevgera cîhanê
Pevçûnên gravîtasyonê yên gerstêrkên din ên di Sîstema Rojê de ji bo guherandina rêgeha Erdê û arasteya wê ya zivirîna wê bi hev re kom dibin. Ev guhertin dikarin bandorê li hewaya gerstêrkê bikin. Hevbandorîyên bi vî rengî, sîmulasyonên pir rast nîşan didin ku bi giştî, dibe ku di pêşerojê da rêgeha dinyayê bi mîlyaran salan bi awayekî dînamîk stabîl bimîne. Di 1600 sîmulasyonan da, eksena nîv-serekî ya gerstêrkê, eksantrîte û meyl a wî hema hema domdar ma.
Qeşagirtin
Di dîrokê de, serdemên qeşayê yên dorhêlî hene ku tê de pelên cemedê bi awayekî periyodîk li gewriyên bilind ên parzemînan vedigirin. Dibe ku ji ber guherînên di gera okyanûsê û parzemînan de ku bi tektonîkên plakeyê hatine çêkirin, serdemekî qeşayê derkeve holê. Teoriya Milankovitch pêşbînî dike ku serdemên qeşayê di temenên qeşayê de ji ber faktorên astronomîkî yên bi mekanîzmayên paşvegerên avhewayê re pêk tên. Ajokarên stêrnasî yên seretayî ji eksentrîkiya orbital normal bilindtir in, tilteke eksê ya kêm (an jî berbiçûk) û lihevhatina rojbûna havînê ya nîvqada bakur bi aphelion re ye. Her yek ji van bandoran bi awayekî qeşayî pêk tê. Mînak eksentrîk bi nirxên ji 0.01 heya 0.05 kêmtir dibe, çerxên demê yên bi qasî 100.000 û 400.000 salan diguhezîne. Ev yek, li gorî guhertina eksena semîmînor a gerstêrkê ji sedî 99.95 ê eksena nîv-serekî bi qasî ji sedî 99.88 e.
Meyl
Pêlên ku ji ber Heyvê çêdibin dibe sedem ku bi demê re zivirîna Dinyayê kêm bibe û mesafeya di navbera her du cisma de zêde bibe. Pevçûn, ji alîkî di navbera navika erdê û mantoyê de û ji hêla din ve di navbera atmosfer û rûxê de dikare bibe sedem ku gerstêrk enerjiya xweya zivirînê winda bike. Bi van re tê pêşbînîkirin ku ev faktor di 250 mîlyon salên pêş de ji 1.5 saetan zêdetir dirêjahiya rojekê dirêj bikin û eksena zivirîna Cîhanê bi qasî nîv pileyê zêde bikin.
Li ser bingeha modelên kompîturê, xuya ye jiber ku Heyv pêşdaçûyîna eksê zivirîna Dinyayê mezin dike, hebûna Heyvê ya berbi Erdê, aram dike û dikare pêşî li guherîna avhewa ya tund bigire. Lê Heyv her ku diçe dûrtir dibe jiber vî yekî ev bandora aramker kêm dibe. Di hinek xalan de bandorên neyînî dibe ku bibe sedema guheztinên kaotîk di meyla Erdê de û ev dikare bi goşeyan heya 90° ji rêgeha orbitê biguhezîne. Tê payîn ku ev yek di nav 1.5 û 4.5 mîlyar salan de çêbibe û her dema rastî bi awayekî aram nayê zanîn.
Jeodînamîk
Ji ber lewheyên tektonîk ên ku diherikin û di tevgerê de ne xuyabûna parzemînan her tim ku diçe diguhere. Teqînên volkanîk dewam dikin. Tê pêşbînîkirin Çiyayê volkanîk a Vezuv  di nava 1000 salên pêş de 40 caran biteqe. Di heman demê de pênc û heft erdhejên bi pîvana 8 an zêdetir li ser pîvana Richter li ser San Andreas Fault çêbibin. Di heman demê de li seranserê cîhanê 50 erdhejên ji ku ji 9 pîvana Richterê pêk tê çêdibe. Çiyayê Mauna Loa di nav 1000 salên pêş de nêzîkî 200 teqînan bike û Old Faithful jî îhtîmal heye ku êdî çalak nebe.
Bendava Hudsonê di 10 hezar salên pêş de 100 metre kûrtir bibe û Deryaya Baltîk jî 90 metre û giravên Hawaii dê 9 km ber bi bakurê rojava ve biçin. Di wî demê de îhtimalek heye ku cîhan bikeve serdemek nû ya qeşayê.
Tevgera parzemîna
Teoriya tektonîkên plakaya dide nîşan ku parzemînên li ser rûyê erdê bi rêjeya çend santîmetre di salê de digerin. Tê payîn ku di pêşerojê de ev yek bidome dibe sedema parzemînên ku bihegijên tenişta hev. 2 faktor dibin sedem ku parzemîn hilkişe: hilberîna enerjiyê di nav gerstêrkê de û hebûna hîdrosphere. Hilberîna germê ya ji hêla pêvajoyên radyojenîk ve têr dike ku di 1.1 mîlyar salên pêş de veguheztina mantoyê û binketina parzemîna rawestîne. Îro parzemînên Amerîkaya Bakur û Başûr ber bi rojava ve diçin û ji Afrîka û Ewropayê dûr dikevin.
Ji hêla lêkolîneran ve senaryoyên cûrbecûr hatine çêkirin ku ev pêvajo dê di pêşerojê de çawa bidome; ev modelên jeodînamîk dikarin bi herika binavbûna qalika okyanûsê ya di binê parzemînekê de werin cûda kirin. Di modela hundurîn de, Okyanûsa Atlantîk a ciwan û hundurîn bi rêjeyî têk diçe, koçberiya heyî ya Amerîkaya Bakur û Başûr berovajî dike. Di modela ektroversiyonê de, Okyanûsa Pasîfîk a kevn û derveyî bi nisbeten di bin avê de ye û Amerîkaya Bakur û Başûr koçî Asyaya Rojhilat dikin. Dema ku têgihiştina jeodînamîk pêş dikeve dê ev model bêne veguheztin.