cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serazereux
Serazereux, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Pruines
Pruines, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Trojany
Trojany, qezayek li Polonyayê ye. Di navbera Wołomin û Warşovayê de. Li gorî hijmartinên sala 2014'an niştecihên xwe 490 kes in.
Çetelwêran
Çetelwêran navê gundekî navçeya Qereyaziyê ye.
Waldbrunn, Bavyera
Waldbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çandîbûn
Çandîbûn (an jî Akulturasyon) qesd pêvajoya ku ferdek têde helwest, bawerî, kirin an jî tevgerên bi çanda serdest re lihev adapte dike an jî digire ye. Di serî de civaknasî û psîkolojiyê di zanistên civakî de ev têgîn tê bikaranîn. Têgîna çandîbûn weke bi hev re herikîna rîtuwal û kirinên gelêrî, tercîhên xwarin û aktîvîteyan, kompozîsyona etnîk ya navkesî ya kesekî, nirx, nasnameya tê hîskirin û guherbarên rewşa koçberiyê (weke mînak, cihê ji dayikbûnê, rewşa nifş di nava civaka mêvandar, dirêjiya dema mayîna welatê mêvandar), û pêwîstiyan (huner û zext) pêk hatiye.
Amt Carbäk
Amt Carbäk şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Vitry-le-Croisé
Vitry-le-Croisé, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Ûsivê Aramatî
Ûsivê Aramatî li gorî Mizgîniyên Kanonî şagirtek veşartî û domdarê Îsa ye. Ew Îsa xist gora ferşê ya ku ji bo xwe amade kiribû. Tê bawerandin ku Ûsivê Aramatî dilopên xwîna Îsayê xaçkirî di kasa pîroziyê de civandine. Li gorî xiristiyaniyê, ew ezîzek e. 17ê adarê li Dêra Rojavayî, 31ê tîrmehê di Dêra Rojhilat de "Roja Ûsivê Aramatî" wekî tête pîroz kirin. Di 17ê adarê li Dêra Rojavayî û 31ê tîrmehê di Dêra Rojhilat de "Roja Ezîz Ûsivê Aramatî" wekî tête pîrozkirin.
Ûsivê Aramatî ji bajarê Aramatya yê parêzgeha Judea ya Împeratoriya Romê bû. Li gorî Mizgîniyan, Orşelîm endamê meclîsa bajêr bû. Ew ji pozîsyona jor kesekî dewlemend û zîrek bû. Ew dilêrî hebû ku ji parêzgerê Cihûstanê, Pontius Pilates, ji bo laşê Îsayê bipirse.
Li gorî incîla Marqosê ew li pey şahitiya xwedayî bû. Ûsiv nexwestibû laşê Îsa timamê şevê li ser çarmixê daleqandî bimîne. Dilê wî dixwest ku Îsa bi merasîmeke veşartinê ya şayesteyî rûmeta wî werê veşartin.Ûsiv bi vî fikrî li dijî qentûrên Cihuyan hatibû. Çinkî pêwîst bû tawanbarê hatibe bidardekirin bi awayekî bêrûmet bêne veşartin.
Kasa pîroziyê
Ûsivê Aramatî bi salan e mijara huner û wêjeyê ye. Di mizgîniya apokrîfî ya Petrûs de (sedsala 2-emîn P.z. ), tê angaştin ku ew hevalê Îsa û Pontius Pilatus e. Li gorî mizgîniya apokrîfî ya Nîkodêmos ( Çîroka peyrewî, sedsala 4-5), Ûsiv piştî xaçkirina Îsayê hate girtin. Ew ji hêla Îsayê vejandî ve tê berdan. Ji ber vê yekê ew govanê yekemîn ê vejîna Îsayê ye.
Benîşt
Benîşt bo kayînê, cûtandinê ye. Ji bo kêfê û tenduristiyê tê bikaranîn.
Benîşt dikare bi cureyên şekir an aromayan jî were çêkirin ku îro pirraniya benîştan wisa ne. Li Kurdistanê hê jî gel bi xwe benîştan çêdike. Ji bo wê giyaya kereng gelek tê bikaranîn. Dîsa benîşt ji hin cureyên daran (benîştek) jî tên çêkirin.
Dîroka benîştê gelek kevn e. Heya dema kevirî jî rastî bikaranîna mirovan a benîştê hatiye. Bi sedan salan ji girava grekî ya îro bi navê Girava Xiyos tê zanîn ji aliyê rojavayiyan bo cîhana ereban û Asyayê hatiye firotîn. Di şarezayiya Mezopotamya û Misira kevnare de herwiha gelek cureyên wê dihatibûne kayîn.
Îro pirranî bi madeyên sorbîtol û maltîtol tên birengkirin ku evana bo tenduristiyê nebaş in. Ji bo kesên raxwarina baçikê rawestînin hin cûreyên bijîşkî jî hene.
Pezmijoka axê
Pezmijoka axê yan jî pezmijoka Gould (Varanus gouldii), cureyekî pezmijokên mezin e ku li Awistraliya dijî.
Xwarin
Nêçîriya pezmijokên mest ji mişk, kêzên mezin, sûsmar û apapikan biçûk, pezmijokên biçûktir, mar, pezmijoka latan û cureyên esûsikê din û candekên candarên mirî çêdibin.
Kevir
Kevir û kuçik (ber, kuç, (bi soranî: berd, bi zazayî: kemer û kemen) tiştekî ji mîneral û xîçan (kevirokan) pêk tê ye. Kevir asteke materyalên bingehîn ên gerdûnê ye.
Dîroka çêbûna keviran girêdayî sarbûna magmayên xwedî germahiyên awarte ne. Xweza bêî rawestan diguhere û gelek tiştên jîndar piştî mirinê wekî mîneral û bermahiyan vedigerin xwezayê. Herwiha volkan kevirên nû diafirînin û hêzên sereke yên erd û exteran (gerstêrkan) bêî sekinandin asta maddeyê diguherînin. Hinan dikin kevir, hin keviran jî dikin xwalî.
Kevir, ber, berd, kuç, kemer, kemen û zimanê kurdî
Kevir di zimanê/n Kurdî de xwedî cihekî mezin e. Gelek wargehên cografîk bêjeya kevir girtine. Kevir di wêjeya devkî ya Kurdî te sîmbola mêranî û wêrekiyê ye. Herwiha kevir serhişkiyê û kêm-fêhmiyê jî bibîrdixe.
Gorî zanyariyê mirov objekta ku ji 63 mm mezintir e bi navê kevir binavdike. Yên ji wê piçûktir, xîç, xîz, şel, xwalî yan arî hwd ne. Yên mezin jî sale (sehle), zinar, moran, tal hwd ne. Mixabin li ser zimanê Kurdî kêm xebatên akademîk hatine kirin. Lewra jî tasnîfa bêjeyan nehatiye kirin.
Dîsa kevir gorî serencama çêbûna xwe jî tê tasnîfbûn û binavkirin; Kevirê seqî, kevirê xîz (kîs), kevirê moqî, kevirê kefê, kevirê kewke, kevirê pûç, kevirê menîr, kevirê xişlore (xişlorik), kevirê heste (kevirê hesteyan), kevirê reş, kevirê sîq, kevirê arkanê, Kevirê esman, kevirê aş, kevirê beresteyî, kevirê çaqmaqan, kevirê hestem, kevirê kilsînî, kevirê qusekê, kevirê şebê, hwd.
Çemê Ganjê
Çemê Ganjê   çemeke Asyayê ye ku ji nav Hindistan û Bengladeşê re derbas dibe. Çem ji Glacier Gangotri ya rojavayê çiyayê Hîmalaya li eyaleta Uttarakhand a Hindî derdikeve, û di a Hindîstan û Bengladeş re ber bi başûr û rojhilat ve diherike, di dawiyê de xwe di Kendava Bengalê de vala dike.
Ava wê ji bo bi mîlyona mirova dibe ava vexwarina jiyanê. Ew çemek pîroz e û wekî xwedawenda Ganga di Hinduîzm de tê pejirandin. Di dîrokê de girîng e;
Cihên berpirs hojdariyê didin ji ber Pis bûna ava Ganga. Ku pîsbûna ava wî metirsiyê ji bo bi miliyone ji mirova dirust dike û di heman demê de ji bo ajalan jî metirsiyek çêdike.
Şorbeya koçeran
Şorbeya koçeran, li Amedê şorbeya zozanî, şorbeya dimiliyan, şorbeya mastê mihên sor, şorbeyeke pêjgeha kurd e. Derbasê pêjgeha Tirkiyeyê jî bûye û bi tirkî jê re Yayla Çorbasi dibêjin. Bo vê şorbeyê gelek binavkirin hene.
Çêkirin
Di badiyekê de hêk, ard û mastê biçelpînin. Hindik hindik ava goşt pê bidin xwarin û bidin ser agir. Dema dikele bêrawestan tevbidin (li hev bixin). Dema bêhna ardê çû û hinekê tîr bû, xwê bavêjinê û kelekî pê bînin.
Di rûnbirêşkê de rûn biqijilînin, pûjanê kêmtirî 1 deqeyê biqelînin, baldar bin bila neşewite. Ev ji bo ser şorbeyê ye.
Enternasyonala Sosyalîst
Enternasyonala Sosyalîst an bi navê fermî Socialist International (SI) rêxistineke siyasî ya navneteweyî an jî li seranserê cîhanê ya partiyên siyasî ye ku hewl didin sosyalîzma demokratîk ava bikin. Bi piranî ji partî û rêxistinên siyasî yên sosyaldemokrat, sosyalîst û kedkar pêk tê.
Her çend di sala 1951an de wekî peywira Enternasyonala Karker û Sosyalîst hate damezrandin, di dawiya sedsala 19an de pêşiyên wê jî hene. Di nava rêxistinê de niha 132 partiyên endam û rêxistinên ji zêdetirî 100 welatan hene. Endamên wê li gelek welatan, piraniya Ewropayê di nav de, rêvebirin. Di sala 2013an de, şikestineke di nav SI de bû sedema damezrandina Hevpeymaniya Pêşverû.
Sekretera giştî ya niha ya SI Benedicta Lasi (ji welatê Ganayê) ye û serokê niha yê SI serokwezîrê Spanyayê, Pedro Sánchez e. Her du jî di kongreya dawîn a SI de ku li Madrîdê, Spanya, di mijdara 2022an de hate lidarxistin, hatin hilbijartin.
Arşak I
Arşak I (farisî: ارشک Arşak ) damêzrenerî Eşkaniyan bû û wî di navbera 250 b.z. û 217 b.z. de Keyanî karger kir.
Arşak pêşenge Parniyan, gelekî skîtî bûn, yên li başûr rojhilata Derya Mazenderan bicih bû bûn. Li dor 250 b.z. de wan bi pêşengiya Arşak de dest bi serîhildana hembera Seleukidan kir û wan di 238 b.z. de herêma Partistan yan Pehlewanistan kirina bin kargera xwe.
Arşak kênge keyaniya xwe da zanîn du dijber li dor he bûn; yek ji wan dewletê tê de derketinî Seeleukidan bû, yek jî li rojhelat Keyaniya Yewnanî-Baktriyan bû. Wî bi serfirazî keyaniya xwe ji êrîşan herdu dewletan parast û keyanî belav kir. Wî di destpêka keyaniyê di 247 b.z. de heta mirina xweya di 217 b.z. de keyanî karger kir. Kênge ew mir ji pê re paşwerê wî birayê xwe Tiridates bû.
Bibîne
Lîsteya Keyên Eşkaniyan
Remzî Nafî
Remzî Nafî an Remzî Nafî Reşîd Aẍa (  Ramzi Nafi' Aghâ ) (1917-1949), siyasetmedarê kurd û neteweperwerê kurd bû. Li gel Almanan planek bi navê Operasyona Mammut li dijî Îngilîzan amade kirin ku dewleteke serbixwe ya kurdî li Iraqê ava bikin, lê ew plan têk çû û Nafî ji aliyê Ingilîzan ve hat girtin. Di encama îşkenceyên li girtîgehê de balansa xwe ya derûnî winda kir û di 32 saliya xwe de jiyana xwe ji dest da. Li Kurdistanê bi kedên xwe yên ji bo neteweperweriya kurdî xwedî navûdengeke bilind e.
Ciwanan
Remzî Nafî ji malbateke dewlemend û qedirbilind li qesra Ataullah Axa ya Hewlêrê ji dayik bû û ji eşîreke bi navê Mamundî bû ku li Iraqê navdar e.
Dibistana seretayî nêzîkî şeş salan û ya amadeyî jî sê salan li Hewlêrê xwend. Paşê salekê çûye lîseya herêmî ya Kerkûkê. Remzî li Kerkûkê tevlî partiya rastgira tund a Hîwa (Hêvî) bû. Nafî paşê xwend lîseya navendî ya zanistî li Bexdayê.
Paşê, berî ku lîseyê biqedîne, ji ber sedemên siyasî neçar ma paytextê biterikîne û çû Beyrûtê. Ji Cotmeha 1941an heta Adara 1942an li Beyrûtê ma. Ew wek xwendekarê nû ketibû zanîngeha Amerîkî ya Beyrûtê û ji hêla gelek xwendekar û mamosteyan ve wekî merivekî pir şerker û dijminê Ingilîzan hate dîtin. Li Beyrûtê Dr. Bi Kamuran Bedirxan, Nûredîn Zaza û hin kesayetên din ên ku wê demê li Hoybunê çalak bûn re hevdîtin pêk anî û tevlî Partiya Hoybun a neteweperest a Kurd a ku ji bo dewleteke serbixwe ya Kurdistanê têdikoşiya bû. Remzî Nafî bi saya serkeftina xwe û dîplomaya xwe ya ji zanîngeha Amerîkî ya Beyrûtê, derbasî Koleja Çandî ya Tirk a navdar a Enqerê bû.
Têkçûna operasyonê
Bi destxistina Gottfried Müller ala Almanyaya Naziyan û Remzî Nafî ala Kurdistanê sond xwar ku îxanetê li hev nekin û dilsozê hev bin. Plan ket meriyetê, lê mîsyon di roja ewil de têk çû. Di dema firandina paraşûtê de qazeyên çek û alavan winda bûn û kom 300 km dûrî hedefa ku dihat xwestin dakeve. 12 roj şûnda îngilîzan her kes girtin. Remzî Nafî û efserên wî yên Alman ji aliyê Îngilîz û Îraqiyan ve dîl hatin girtin û Nafî rastî îşkenceyên giran hat. Beşdarên Alman di sala 1947an de sirgûnî kampeke leşkerî ya Brîtanyayê li Almanyayê hatin kirin û piştre hatin berdan. Nafî bi cezayê muebbetê hat cezakirin. Xeta boriya Kerkûk-Heyfa, ku nefta Iraqê digihîne parzûngehên li nêzî bajarê Heyfa yê li Deryaya Navîn, ji hêla Kovara Timeyê ve di 21ê Avrêl, 1941 de, bi "padîşahê Împaratoriya Brîtanî " [3] hat binavkirin, bi boriyê re derbasî bakur bû. Xeta boriya Kerkûk-Tartûs bingeha şerê Hevpeymanên Rojava bû û windakirina wan dê bandoreke diyarker li ser pêvajoya şer bike.
Remzî Nafî di sala 1947an de, du sal piştî şerê cîhanê yê duyem, di encama îşkenceyên giran û lêpirsînan de, ji ber ku pirsgirêkên wî yên derûnî hebûn, serbest hat berdan. Dibe ku ji ber bêîstîqrariya wî ya derûnî, wî dawiya jiyana xwe di odeyek piçûk de ji malbata xwe dûr derbas kir. Remzî Nafî di sala 1949 an de di 32 saliya xwe de ji ber pirsgirêkên derûnî jiyana xwe ji dest da.
Girîngiya Dîrokî û Bandora
Remzi Nafi'nin anısı, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kamuoyunun söyleminin dışına itildi. 1980'lerde ancak aşırı kısıtlama ile tekrar siyasi bir figür olarak kabul edildi. Hayatı ve onun Kürt anavatanı Kürdistan için önemi hakkında soldan sağa şiddetli, tartışmalı ve çok acı tartışmalar vardi.
Remzi Nafi Ağa hîn jî ji aliyê neteweperestên Kurd ve tê qedirgirtin û ji aliyê ciwanên Kurd ên neteweperest ên ji çar aliyê cîhanê ve weke mînak tê girtin. Di heman demê de li Hewlêra paytexta Hikûmeta Herêma Kurdistanê û mezin bûye, Remzî Nafî ku malbata wî xwedî navûdengeke civakî ye, ji bo îmaja gelê Kurd xwedî girîngiyeke mezin tê dîtin. li herêmê. Navê kolanekê li Hewlêrê bi navê wî hat kirin û li zanîngeha Selahedîn a Hewlêrê kursên derbarê wî de hatin lidarxistin.
Hecerê Şerqê
Hecerê Şerqê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Terorîzma îslamî
Terorîzma Îslamî (ku bi navê terorîzma îslamîst an terorîzma radîkal-îslamî jî tê zanîn) çalakiyên terorîstî yên bi mebestên olî ne, yên ku ji hêla îslamîstên milîtanên fundamentalîst û tundrewên îslamî ve têne kirin.
Terorîstên îslamîst çalakiyên xwe wek cîhadê bi nav dikin û ji bo rewakirina kiryarên xwe serî li bingehên Îslamê, Hedîs û fiqiha mezheban didin, ku carinan li gorî mebestê têne şîrove kirin. Di nav van de tolkirina bi cîhada çekdarî ji bo neheqiyên bêbawer ên li hember misilmanan tê dîtin; baweriya ku kuştina gelek misilmanan pêwîst e ji ber ku wan qanûnên îslamî binpê kirine û kafir in (tekfîr); pêdiviya herî zêde ya vegerandin û paqijkirina Îslamê bi danîna şerîetê, nemaze bi vegerandina Xilafetê wek dewleteke pan-Îslamî (bi taybetî DAIŞ) ; rûmet û xelatên bihiştî yên şehîdan; serweriya Îslamê li ser hemû olên din.
Terorîstên îslamî di sedsala 21an de li seranserê cîhanê hejmareke mezin ji êrîşên giran pêk anîn, di nav wan de êrîşên herî wêranker ên dîroka Dewletên Yekbûyî û hin welatên Ewropî. Di van salên dawî de, terorîzma îslamî di warê jimara kuştiyan de ji her îdeolojiya terorîstî ya din pirtir bû. Çar girûpên herî girîng ên terorîstên îslamî (wek Dewleta Îslamî, Boko Haram, Talîban, El-Qaîde) bi tena serê xwe berpirsê 74% ji hemû kuştinên terora cîhanî di sala 2015 de bûn. Piştî kuştina Usame Bin Ladin jî, tevgera cîhadî gelekî mezin bûye û her tim metirsî ye.
Batman (parêzgeh)
Batman parêzgeheke Bakurê Kurdistanê ye ku dikeve hundirî sinorên Komara Tirkiyeyê. Serbajarê parêzgehê Êlih e. Pirraniya xelkê parêzgehê kurd in.
Koma Jiyana Welat
Koma Jiyana Welat, Komeke muzîkê ye ku di sala 1997 an de,li NÇM ya şaxa Îzmîrê hatiye avakirin.
Çixirxan
Çixirxan navê gundekî Qereyaziyê ye.
14ê kanûna paşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Kelek (amyar)
Kelek, navgîna ku di çem û robaran de lê siwar dibin. Kelekên li ser Dîcleyê di navbera Amed û Cizîra Botan de hatî ajotin bi nav û deng bûn.
Kurdistan (rojname)
Rojnameya Kurdistan, yekemîn rojnameya bi kurdî ye.
Rojnameya Kurdistan di 22yê nîsana sala 1898an de, ji aliyê Miqdad Midhet Bedirxan ve li Qahîreya paytexta Misirê dest bi weşana xwe kiriye. Destpêka weşandina rojnameyê, mîna xebateke neteweyî û rewşenbîrî tê nirxandin. Roja destpêka derxistina rojnameyê îro ji aliyê hemû dezgehên kurdî û herwiha ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê jî weke destpêka rojnamegeriya kurdî tê qebûl û pîroz kirin.
Rewşa cihanê û pêdiviya rojnameyek kurdî
Piştî şoreşa 1789an li Fransayê, raman û giyana netewayetî li seranserê welatên Ewropayê belav bû. Di nav demeke kin de, ev raman mîna lehiyekê li cîhanê belav bû û bêguman Împeratoriya Osmanî û gelên ku di bin desthilatdariya wan de dijiyan, mîna ereb, alban (arnawid), bulxar û tirk bi xwe jî ketine ber vê lehiyê.
Piştî têkçûna Serhildana Bedirxaniyan a sala 1847an, Dewleta Osmanî malbata Bedirxaniyan sirgûnî Qahîreya paytexta Misirê dike. Mîqdad Mîdhed Bedirxan beg li wir dest ji kar û xebatên netewayetî bernade û xebatên xwe yên rewşenbîrî didomîne. Rojnamegeriya kurdî jî cara yekem bi van xebatên Mîdhed Beg û weşandina rojanameya Kurdistan, dest pê dike.
Rojnameya Kurdistan û destpêka rojnamegeriya kurdî
Ev rojnameya yekeme di dîroka Kurdistanê de. Her wiha, gelê kurd wê demê hem ji aliyê fîzîkî, hem ji aliyê çandî û ramanî, hem jî di warê ziman û gelek aliyên din de li hemberî êrîş, zilm û zordariya desthilatdaran têkoşîna man û nemanê dida. Taybetî û girîngiyeke din a mezin a rojnameya Kurdistanê jî ev bû ku, di demeke wiha de hate weşandin. Lewre pêdiviyeke mezin a gelê kurd bi danûstendin, nûçe, ragihandin û bi çand û hunera xwe, bi zimanê xwe hebû. Rewşenbîr û mîrê mezin ê gelê kurd Mîqdad Mîdhad Bedirxan ev valahî dît û bi ked û kespeke bêhempa ev valahî bi weşandina rojnameya Kurdistanê dagirt û pê re jî bû destpêkek, bû dîrokeke giranbiha.
Mîqdad Mîdhed Bedirxan, bi xwe sedema weşandina rojnameyê wiha tîne zimên:
"Li dinyayê çiqas Misilman hene di gund û bajarên hemiyan de dibistan û rojname hene. Bûyerên li dinyayê diqewimin di van rojnameyan de tên nivîsîn. Lê mixabin Kurd ji rojnameyekê bê par in û nizanin di dinyayê de çi diqewime, cîranê wan Mosqof çawa ye dê çi bike. Loma di riya Xwedê de min ev rojnama ha nivîsî. Bi îzna Xwedê Teala ji niha pê ve di her panzdeh rojan de ezê rojnameyekê binivîsim. Min navê wê kiriye Kurdistan. Di vê rojnameyê de ezê qala qenciya zanyariyê û têgihîştinê bikim; li ku derê mirov fêr dibe, li ku derê xwendingeh û dibistanên qenc hene, ezê nîşanî kurdan bidim; li ku derê çi şer dibe, dewletên mezin çi dikin, çawa şer dikin, tîcaretê çawa dikin; ezê qala hemûyan bikim."
Şekirxaç
Şekirxaç (bi erebî navê wê kirine Sharam ash-Shaykh), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.
Kurdistan (rojname)
Zextên li ser rojnameya Kurdistan
Piştî zexta Osmaniyan li ser Misirê, rojnameya Kurdistan ji neçarî gelek cih guherandin. Bedirxaniyan weşandina rojnameya Kurdistanê li hin welat û deverên Ewrûpayê, mîna Cenewre, London û Folkstonê domandin.
Hejmarên 1ê ta 5an li Qahîreyê, ji ya 6an ta 9an li bajarê Cenewreya Swîsreyê, ji ya 20an ta 23yan li Qahîreyê, hejmara 24an li Londonê, ji 25an ta 29an li Folkistona Başûrê Îngilîstanê û ji hejmara 30yî ta 31ê dîsa li Cenewreyê hatine weşandin.
Piştî Midhet Bedirxan Beg, Evdirehman Bedirxan Beg xwe da bin barê derxistina rojnameyê, di 47 meh û 22 rojan de, li sirgûnê di rewşeke dijwar de 31 hejmar hatine weşandin.
Di 13ê nîsana 1909an rojnameya Kurdistan ji aliyê Osmaniyan ve hate girtin.
Muqteda sedir
Muqteda Sedir (بە عەرەبی: مقتدى الصدر‎؛ ji dayikbûn 4î aba sala 1974) Politikivan û serokekê şîhî yê îraqî ye. Herwesa serokê bizava sedir e. di sala 2018an de wan piraniya kursiyên perlemantoya îraqê bi dest xistin.
Saxnîs
Saxnîs, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Schwerbach
Schwerbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Corova
Corova navê gundekî Qereyaziyê ye.
Erzanex
Erzanex an Erzenix, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Avegenî
Avegenî, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Serville
Serville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Foucrainville
Foucrainville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Yay Şehir
Yay Şehir gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dirnegol
Dirnegol navê gundekî Qereyaziyê ye.
Eşîq el-Mutercim
Eşîq el-Mutercim ('Ashiq al-Mutarjim) yekemîn romana bi zimanê erebî ya Jan Dost e.
Wî berî vê romanê çar romanên kurdî nivîsîne; Mijabad, 3Gav û 3darek, Mîrname û Martînê Bextewer. Ev roman jî wek her çar romanên buhurî dîrokî ye. Di sala 1708an de, komek gencên fille ku di nav wan de gencekî misilman jî heye, bi rêya gemiyê ji Iskenderûnê berê xwe didin Romayê da ku fêrî zimanên latînî û îtalî bibin û dawî vegerin û mîna wergêran bixebitin. Di romanê de kareketerê bingehîn ku yek ji wan kesan e, piştî nêzîka heftê salan bîranînên xwe, ji ber ku tiliyên wî nema dikarin bi xameyê bigrin, bi rêya xizmetkarê xwe dinivîsîne. Roman 208 rûpel e û mijara wê ya sereke tolerans, hevpejirandin û nakokiyên olan e.
Xinhua
Xinhua (bi Çînî 新华通讯社/新華通訊社, Xīn Huá tōngxùnshè) ajansa nûçeyan a desthilatdariya Komara Gel a Çînê ye.
Di sala 1931ê de hatiye damezrandin û navenda wê li bajarê Pekînê ye. Pirranî nûçeyên dewleta Çîn di qada navneteweyî de belavdike.
Qizilçubûx
Qizilçubûx, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Xêlani
Xêlanî, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Gubbio
Gubbio, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 31.394 kes e.
Başûr, Misirc
Başûr (bi tirkî: Kılıçlı), gundekî bi ser navçeya Misirca Sêrtê ve ye. .
Goma Emlîxan
Goma Emlîxan navê gundekî Qereyaziyê ye.
Quins, Aveyron
Quins, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mohammad Sadir
Mihemed kurê Mihemed Sadiq kurê Mihemed Mehdî kurê Îsmaîl el-Sadr (z. 23'ê adarê 1943 li Kazimiye – m. 19'ê reşemiyê 1999 li Necef) mele û melayekî navdar ê şîe yê Iraqê bû ku li dema xwe li dijî rejîma Baas û Saddam Huseyîn şer dikirin.
Qerehemzan
Qerehemzan, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Waldbüttelbrunn
Waldbüttelbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xelîfe Kendî, Meraxa
Xelîfe Kendî gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fîl, Hezex
Fîl (1946: Fil; tirkî:Bereketli) gundekî ser navçeya Hezexa Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin[Kengî? Rewşa îro (2014) çawa ye?].
Goma Qewaxa
Goma Qewaxa navê gundekî Qereyaziyê ye.
Sien, Almanya
Sien şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Köthen (Anhalt)
Köthen (Anhalt), bajarekî navçeya (Landkreis) Anhalt-Bitterfeldê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Sorel-Moussel
Sorel-Moussel, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Til Eren
Bûyerên sala 2013an
Li gorî agahiyên ku di destpêka meha tebaxa 2013an de hatine ragehandin li bajarokên kurdan ên Til Aran û Til Hasilê grûpên çekdarên ku bi Elnusre û Leşkerê Azad ê Sûriyê ve girêdayî bûn herdu bajarok dorpêç kirine û zêdeyî 350 welatiyên kurdên sivîl desteser kirine û mal û mulkên xelkê van deveran talan birîne.
Wekî din, li dû agahiyan, zêdeyî 70 kurdan jî li ser destê van grûpan hatine kuştin.
Recep Tayyip Erdoğan
Recep Tayyip Erdoğan (jdb., Kasımpaşa, Stembol), siyasetmedarekî tirk (AKP) e û ji 28ê tebaxa 2014an ve donzdehemîn serokkomarê Tirkiyê ye. Damezrênerê AKP (Adalet ve Kalkinma Partisi - Partiya dadmendî û bipêşketinê) ye. Wî bi salan serokatiya şaredariya Stembolê kiriye. Di nava partiyên Necmettin Erbakan de dest bi polîtîkayê kiriye. Ango siyaseta tirk-îslamê dike.
Hesenova
Hesenova navê gundekî Qereyaziyê ye.
Recep Tayyip Erdoğan
Li Rizeyê zarokatiya xwe boriye. Bingeha malbata wî ne tirk e. Dibistana amadeyî di dibistana nîv-olî de diqedîne. Piştre Zanîngeha Marmarayê de beşa zanînên aborî û bazirganiyê diqedîne. Di yaneyên amatorî de 16 salî futbolê dileyîze.
Ji ber axaftinek xwe tê darizandin û bi qasî 5 mangî di zîndanê de dimîne. Hêdî hêdî riya wî ji Erbakan diqete û di nava tradîsyona partiyên tirk-îslamê de riyeke nû vedike. Ew dixwaze îdeolojiya tirk-îslamê bi lîberalîzmê ve girê bide. Ev siyaset wî û partiya wî a nû bipêşdixe.
Di hilbijartinên de bi ser dikeve û bi dengdaneke mezin tê ser desthilatdariyê. Serî de dixwaze hin gavan bavêje, lê pirsgirêka Kurdistanê zû rengê wî jî nîşandide. Herçendî di axaftineke xwe ya li Amedê bo çareseriya pirsgirêka kurd hin sozan dide jî, liser pêkutiyên artêşê ji mêj şûn ve gavan davêje. Heta bigire ji artêşê bêhtir gotinên li dijî Kurdan bilêvdike.
Gotinên Erdoğan ên derbarê kurdan de
Siyaseta wî ya nû ji aliyê YE û DYAyê ve tê pesindan. Ev yeka han dibe sedem ku li dijî artêşê hinde qîmeta wî bilind be. Artêş li dijî Erdoğan nerazîbûnên xwe tîne zimên. Çepgîr û rastgîrên tirkan li dijî wî û partiya wî têdikoşin û wî wekî "kesê ku li dijî berjewendiyên dîrokî yên neteweyî" destnîşan dikin.
Kereng
Kereng, keleng an kenger (bi latînî, Cynara cardunculus) riwekek ji famîleya stêregulan (Asteraceae) e. Cûreyek giyayê xwedî pel û qurm e ku biharan jîn dibê û bi alikariya hilç ji bin erdê tê derxistin. Xavî jî tê xwarin, tê qelandin jî û dikeve nav girarê jî.
Ji kerenga jîn benîşt tê çêkirin. Nave vî benîştî qandîk'e.
Xetib Sofla
Xetib Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
15ê kanûna paşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Kanîspî, Qereyazî
Kanîspî navê gundekî Qereyaziyê ye.
Holly Marie Combs
Holly Marie Combs ( jdb. 3ê kanûna pêşîn 1973 li San Diego ) lîstikvan û hilberînera televîzyonê yê amerîkan ye. Ew bi rolên xwe yên wekî Kimberly Brock di rêzefîlma CBSê Picket Fences (1992–1996), Piper Halliwell di rêzefîlma WB Charmed (1998–2006) û Ella Montgomery di rêzefîlma Pretty Little Liars (2010–2017) de tê zanîn.
Jiyan
Ji (1993 Heya1997) Combs di yekamîn cara zawace xwe digel Bryan Smith dike. û li (14 2.2004)  jî ew digel David Donoho zewcî bû, û dawî zawaca wê jî, li 2019 wera ya digel Gastronom Mike Ryan.
Rênas Serhed
Rênas Serhed an jî Rênasê Qeremêşê, (1980 li Qeremêşa Gimgimê, 21'ê pûşperê 2010 li axa Kelkita Gümüşhaneyê, Tirkiye) şervan û têkoşerek kurd bû. Bi salan bû (ji sala 2003'an ve aktîv) di nava refên HPG'ê de pêşmergetî dikir.
Bi tevî hevalê xwe Amed (Hamit Ulaş) li parêzgeha Tirkiyeyê Gümüşhane şehîd dikevin. Rênas ji gundê Qeremêşa Gimgimê bû. Lawê Mehmo kurê Mihemed kurê Hecî Evla (Evdila) bû. Hecî Evla bi piyatî çûbû Hecê. Mirovekî oldar, welatparêz bûye. Tevlî Serhildana Şêx Seîd bûye.
Malbata Mihemed ê bapîrê Rênas diçin mezreya Zorava, li ser axa xwe bicih dibin. Piştre bavê wî Mehmo bar dike diçe Edeneyê. Rênas mirovekî xwendî bû, zanîngeh xwendiye.
Reşik, Karaz
Reşik, gundê Reşikê, gundekî Karazê ye. Li dora wê Barneşnê, Mitêrî, Qûçikê he ne. Çemê Koşkê û ku li Bismilê tevlî Çemê Dîcleyê dibe ji kaniyên vî gundî ên li herêma Zoq Birîmê ne derdikeve.
Voigny
Voigny, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Sama ku waar
thumb|right|[Ala Somalîlandê
Hamit Ulaş
Sala 1992an li Amedê tevlî refên HPGê bûbû. Lawê Meqbûle û M. Tahir e. Di şer de bi tevî Rênas Serhed û Sîpan Aras şehîd dikeve.
Sama ku waar
Samo ku waar sirûda neteweyî ya Somalîlandê ye. Sal 1991an de sirûd hatiye qebûl kirin. Li Somaliyayê jî ew sirûd tê gotin.
Berken Bereh
Berken Bereh helbestvanekî kurd e. Di sala 1954an de li bajarê Şirnexê ji dayîk bûye. Di sala 1978an de dest bi nivîsandinê bi zimanê kurdî kiriye. Yekemîn car helbestên wî di kovara Tîrêj de (yekemîn kovara kurdî ye li Bakur) de hatiye belav kirin.
Stacy Silver
Stacy Silver ( jdb. 7ê gulana 1981an li Brno) pornostêrk û derhênera yê berê yê çekyayî ye.
Kariyera pornoyê
Wê di sala 1999an de dest bi kariyera xwe ya di pîşesaziya pornoyê de kir bi pêşkeşa xwe ya yekem di fîlma Pick Up Lines 44 de ku ji hêla Odyssey Group ve hat hilberandin.
Tê pê deranîn ku wê hema hema di 300 fîlmên pornografîk de lîstiye, ku ji hêla pargîdaniyên wekî Private, Evil Angel an Hustler ve hatin hilberandin.
Felsefeya Yewnan
Felsefeya Yewnanî serdema felsefeya kevnare ya Grekî-Romanî ji sedsala 6an (nêzîkî 585)ê berî Îsa dest pê dike û heya sedsala 6an ya piştî Îsa didomîne. Ew jî bi gelemperî li ser sê serdman tê parvekirin: serdema berî Sokrat, serdema Platon û Arîstotelês û serdema piştî Arîstotelês yan jî ya helenîstî. Peryodekî çaremîn jî heye ku Platoniya Nû û fîlozofên xiristîyan yên antîka dereng jî digire nav xwe. Bêguman girîngtirîn fîlozofên kevnare yên antîkê yên tesîrdar Platon û Arîstotelês ne û bi taybetî jî Platon hîmdarê felsefeya rojava tê dîtin. Bêhtirîn tiştên felsefeya kevnare ya rojava li ser wê ye ku bingeh û prensîpê sazkirin/sazbûn û tevgera cîhan û gerdûnê fêhm bike û pêşveçûna riya aborî, gelşên epîstemolojî/teorîya zanînê û kêmpeydayên cuda bigihîne hev û xwezaya gerdûnê bi îmkanên çê yên pêkanînê û bi zanîneke eseyî biguhêre. Herweha pirsên li ser tiştan ku bi bihîstinê tê nayêgihîştin, mîna hejmar, hêman, tiştên giştî yên objektiv. Tê gotin ku Sokratês insiyatîfgirê xebata zêde û kolbûna li ser tiştên mirovhizî bûye, ji bilî lêkolînên ku li ser nimûneyên devçengîyê, li ser sedemên xwezaya jîyaneke çê û hêjayîya fahman û ilmê cehd û xebatê, kirîye. Herweha ji bo pêşveçûna têgeha maf û dadê û pêwendîyên wê bi sazûmanên cihê yên sîyasî ve, jî xebitîye.
Binêre
Fîlozofên deme antîkê ê grekî
Vosnon
Vosnon, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Til Hasil
Til Hasil, gundeke kurdan li rojihlatê Helebê ye. Ev gund li bakurê bajaroka kurdan Til Eren e.
Qaşuxçî
Qaşuxçî, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Pezmijoka serreş
Pezmijoka serreş (Varanus tristis), cureyek e pezmijokên biçûk ku xweciyê bakurê Awistraliya ye.
Şayîs
Dirêjiya navçe qasî 50–80 cm û navê pezmijoka pirzikî lê dikin jî.
Ciyên jiyanê
Ev pezmijok ser daran dijî û li daristanên bi giha tê dîtin.
Xwarin
Ev pezmijok mêş û mûr, qirtîş biçûk, hêk û kojeran nêçîr dike.
Kozik, Misirc
Kozik (bi tirkî: Tatlı), gundekî bi ser navçeya Misirca Sêrtê ve ye. .
Sensweiler
Sensweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Melxemîs
Melxemîs, Melexemîs (Bi tirkî:Molla Hamiş) gundekî Bismilê ye. Mezraya Yasincê ye lê keyetiya Yasincê û mezrayên din li vî gundî ye. Li derdora wê Yasincê, Heyderqolê, Gundikê Eskerî, Gundikê Hesenê Xal, Atakoy û Çegeliyê he ne.
Krakow am See
Krakow am See, bajarekî navçeya (Landkreis) Rostockê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Pira Reş
Pira Reş, Qerekoprî, navçeyeke Rihayê ye. Navçeya herî şêniya pêncem a Rihayê ye. Herdera navçeyê bînane.
Gelheya navçê pir lezgîn zêde dibe.
Piraya Reş bi xennar tê naskirin.
Dîrok
Pira Reş berê gund bû. Dû re jî sala 1992'an de bû bajarok. Di sala 2012'an de jî bû navçe.
Bischofswiesen
Bischofswiesen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Berchtesgadener Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Assisi
Assisi, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye. Rûerda bajarê 186,8 kîlomêtro çarçik e.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 28.391 kes e.
Bîngol (parêzgeh)
Bîngol parêzgeheke bakurê Kurdistanê ye. Serbajarê parêzgehê Çewlîg e.
Rebourguil
Rebourguil, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Selekan
Selekan, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Filfêl
Filfêl, an jî Firfêl, gundekî ser navçeya Hezexa Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin[Rewşa îro (2014)?].
Filfêl gundeki Hezexê ye ji Hezexê 15 km dûr e. Li gund dibistan heye û golê wê navdar e û di nav gundên Hezexê de Filfêl taximê gok ê navdar li wan gundan de ye.
Berken Bereh
Li zanîngeha Bilgiyê ya Stembolê, ya Colemêrg û her wiha li gellek bajarên Kurdistanê wek Hewlêr, Dihok, Amed û Wanê tevlî festîval û konferansan bû û teblîx pêşkêş kir. Ji bilî navê xwe Berken Bereh bi mexlasên mîna Serwer Botî, Argeş Amedî û Mem Bêtîr jî gotar û nivîs lê kir û weşand. Niha jî di malpera Diyarnameyê de panzdeh rojn carekê gotarên xwe belav dike.
Sonnschied
Sonnschied şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kaprêx
Kaprêx navê gundekî Qereyaziyê ye.
Barim, Hezex
Barim, gundekî ser navçeya Hezexa Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin[Rewşa îro (2014)?].
Bulxûrî
Bulxûrî, anku Bulẍûrî gundekî ser bajarê Melediyê ye.
Kulê
Kulê navê gundekî Qereyaziyê ye.
Siqavêlan
Siqavêlan, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Heste
Heste navê alava pêxistina agir e. Bi benzîn, ristekên elektrîkî, hin cureyên petrolê, gaza metan, bûtan, propan hwd tê bikaranîn.
Li hin deverên Kurdistanê ji ber bandora zimanên sazûmaniyên dagirker, bêjeya Çexmax (an çeqmaq) jî rojane tê bikaranîn. Beriya ku hesteyên nûjen û mistik (kibrît, spîşke) peyda bin, ji bo pêxistinê di ristekên hesteyê de rûnên ji dawa pez dihatin çêkirin û hin kevirên vêketbar dihatin bikaranîn.
Li Kurdistanê hesteyên mixtaran (çeqmaqê mixtar), Zippo (Zîpo dihate bilêvkirin) binavûdeng bûn. Lê van salên dawiyê êdî çeqmaqên erzan û nûjen tên bikaranîn.
Xetib
Xetib gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kranichfeld
Kranichfeld, bajarekî navçeya (Landkreis) Weimarer Landê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Casimê Celîl
Casimê Celîl helbestvan, nivîskar û wêjevanêk kurd e.
Casimê Celîl di sala 1908an de li Ermenistanê ji dayîk bûye. Casimê Celîl di sala 1931an de dixebite. Ew li vira dibe redaktorê pirtukên nivîskarên Kurd, bo lê mêzekirinê, di ber destê wî ra derbas bûne.
Casimê Celîl di warê wêje, zargotin û Dîroka Kurdistanê da bê sekinandin û bê westan hettanî van rojên dawiyê jî gelek xebat pêk anîne. Wusa herdu kurên wî Ordîxanê Celîl, Celîlê Celîl û keça wî Cemîla Celîl ser folklor, dîrok û sazbendiya Kurdî xebatên hêja pêkanîne.
Voué
Voué, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Nemirdane
Nemirdane, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Midyadêê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Firûncî
Firûncî, gundekî ser bajarê Melediyê ye
Ûncelix
Ûncelix, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Sienhachenbach
Sienhachenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
16ê kanûna paşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Toxlan
Toxlan, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Souancé-au-Perche
Souancé-au-Perche, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kîlig
Gundê kîligê gundekî hewagê ye, ew gundê Hewagê yê dawiyê ye. ji vî gundî şûnde gundên Hewagê tune ne. kesên ku dixwazin herin Semsûrê û Dîlokê tên di vî gundî re derbas dibin. Ango di çemê Ferat re derbasî aliyê din dibin. Hewag bixwe girêdayî parêzgeha Riha yê.
Mamesene
Memesene navê gundekî Qereyaziyê ye.
Kevnase
Kevnase gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Midyadêê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Marktschellenberg
Marktschellenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Berchtesgadener Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Agenzia Nazionale Stampa Associata
ANSA (Agenzia Nazionale Stampa Associata) kurtenavê ajansa nûçeyan a îtalî ye.
Di 15ê kanûna paşîn 1945an de li bajarê Roma hatiye damezrandin. Îro wekî ajanseke navneteweyî kar dike. Li Îtalya û 78 welatî birêxistin bûye. Rojê li dora du hezar peyamê radigihîne.
Zewaca hevzayendan li Arjentînê
Li Arjentînê di tîrmeha 2010an de pêşnûmayekî qala qanûnîkirina zewaca hevzayendan ji aliyê Kongreya Neteweyî ya Arjentînê ve hat pejirandin. Piştî îmzekirina serokwezîr Cristina Fernandez qanûn merî bû. Ev qanûn mafên ewladkirinê jî dihewîne. Li gorî anketekî ji %52 zêdetir Arjentînî piştgirî didin vê qanûnê.
Arjentîn li Amerîkaya Başûrê dewleta yekemîn e ku him hevzayêndîtî ji nav tawanan derxist û him jî li tevayiya welêt zewaca hevzayendan pejirandiye.
Mehmet Boncuk
Mehmet Boncuk rojnamevanekî kurd e.
Heta roja îro di hin rojname, kovar û malperên li ser înternetê de nivîs, nûçe û şiroveyên wî yên li ser pirsgirêkên civakî û netewî têne weşandin. Mehmet Boncuk zewîcî ye û bavê sê zarokên e.
Ursula Poznanski
Ursula Poznanski (jdb. 30ê çiriya pêşîn a 1968an li Viyana, Awistirya)  nivîskareke awistirî ye. Di sala 2011an de ji aliyê Juriya Ciwanan ve ji bo handana xwe ya bi navê Erebos, Xelata Wêjeya Ciwanan a Alman wergirt. Heta niha zêdetirî 2 milyon pirtûkên wê hatine firotin.
For The Gambia Our Homeland
Watenasî
For The Gambia Our Homeland - Gambiyan welatê me ye.
Ursula Poznanski
Jiyan û çalakî
Ursula Poznanski li Perchtoldsdorf mezin bû û piştî bidawîbûna Lîseya Roseggergasse bi serkeftî kursên xwendekarên japonnasî , rojnamevanî, dad û şanonasiyê li Zanîngeha Viyana dest pê kir, ya ku, di heman demê de, lê encam negirt.
For The Gambia Our Homeland
Sirûd
Bi îngilîzî
Ursula Poznanski
Jiyan û çalakî
Di sala 1996an de ew di xaniyê weşanxaneya bijîşkî de wek edîtor xebitiye. Di sala 2000an de, piştî zayîna kurê xwe, ew beşdarî pêşbirka sernayoyê ya Radyoya Awistiryayê bi sernaryoya ji bo komediyek evîniyê kir ; lêbelê, ew ne di nav qezencvanan de bû. Di sala 2001an de,destnivîsa wê Buchstabendschungel ji hêla weşanxaneya Dachs Verlag a awistiryayî hate pejirandin, ku di sala 2003an de hate çapandin. Di salên paş de ew pirtûkên zarokan weşand û li ser romana xwe ya yekemîn a ciwanan de bi hevra xebitî. Lêbelê, gava ku ew fêr kir ku pirtûka wê li gorî pêdiviyên heyî yên bazarê nemîne dema ku li weşanxaneyek pejirbar digere, wê li şûna destnivîsa ji bo handara ciwaniya xwe ya ewil Erebos nivîsand, ku di sala 2010an de ji hêla weşanxaneya Loewe Verlag ve hat çapandin.
Ursula Poznanski bi malbata xwe re li başûrê Viyanayê dijî.
Berhem
Vanitas-Reihe (Handar)
Handarên ciwanan
Beatrice-Kaspary-Reihe (Handar)
Eleria-Trilogie (Dîstopî)
Pirtûkên zarokan
Kollaborationen
Beiträge zu
Moşe Barazanî
Moşe Barazanî yan Barzanî (Moshe Barazani) (jdb. li Bexda - m.  li Orşelîm) kurdekî cihû bû, tevlî têkoşîna azadiya Îsraelê bûbû.
Barzan navê herêmek e bo gelek malbatan bûye paşnav
Moşe Barazanî li Bexdayê jidayîk bûye. Di temenê xwe yê ciwanî de tevlî nava refên partîzanên bo rizgarkirina Îsraelê têdikoşin, dibe. Ji aliyê hêzên leşkerî yên Brîtanyayê ve tê girtin. Ew û hevalê wî Meir Feinstein di baregeheke rûs a li herêmê de tên zîndanîkirin. Cezayê dardekirinê li wan tê birrîn. Wê demê îngilîz li herêmê bûn û nedixwestin ti kes bêî wan tevbigere. Ew bi kujtina serbazekî îngilîz tê tewanbarkirin.
Beriya ku bên dardekirin, ew û hevalê wî li zîndanê dawî li jiyana xwe tînin, ango xwe dikujin. Ji aliyê gelê Îsraelê ve wekî lehengekî tê zanîn.
Mele Osman
Mele Osman navê gundekî Qereyaziyê ye.
Hacîxelîlzade
Hacîxelîlzade gundekî ser bajarê Melediyê ye
Babina
Babina, Babinê, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Qoserê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Xormazerd
Xormazerd gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
United Press International
Di sala 1907an de ji aliyê Edward Scripps ve hatiye damezrandin. Îro bi nêzîkî 100 navendên xwe yî navneteweyî bi 50 zimanê nûçeyan belav dike.
Sedî
Sedî, Se'dî, yan jî Mişrêfedîn Mislêh kurê Ebdullahê Şîrazî helbestvan, nivîskar û alimekî Îslamê ê faris yê îranî ye.
Nûçeyên derewîn
Nûçeyên derewîn an fake news, nûçeyên sexte, agahdariya derewîn an xelet e ku bi zanebûn wekî nûçe têne pêşkêş kirin.
Nûçeyên sexte bi gelemperî armanc dike ku zirarê bide navûdengê kesek an saziyek, an bi riya dahata reklamê drav qezenc bike. Her çend nûçeyên derewîn her dem di dîrokê de belav bûne, têgîna "nûçeyên derewîn" yekem car di sala 1890-an de dema ku raporên hestiyar di rojnameyan de gelemperî bûn, hate bikar anîn. Digel vê yekê, têgîn xwedan pênaseyek sabît nîne û bi berfirehî li ser her celeb agahdariya derewîn hatî bikar anîn. Di heman demê de ji hêla kesên payebilind ve jî tê bikar anîn da ku serî li her nûçeyek ku ji wan re nebaş be. Wekî din, dezînformasyon belavkirina agahdariya derewîn bi mebesta zirardar vedihewîne û carinan ji hêla aktorên biyanî yên dijmin ve têne çêkirin û belavkirin, nemaze di dema hilbijartinan de. Di hin pênaseyan de, nûçeyên sexte gotarên satîrîk in, ên ku bi xeletî wekî resen têne şîrove kirin, û gotarên ku sernavên hestyarî an klîkbait bikar tînin ku di metnê de nayên piştgirî kirin. Ji ber vê cihêrengiya celebên nûçeyên derewîn, lêkolîner „tevlihevkirina agahiyan“ wekî têgehek bêalîtir û agahdartir bikartînin.
Berbelavbûna nûçeyên derewîn bi zêdebûna vê dawîyê ya medyaya civakî, nemaze Facebook News Feed, zêde bûye, û ev dezînformasyon gav bi gav diherike nav medyaya sereke. Gelek faktor di belavkirina nûçeyên derewîn de hatine veguheztin, wek polarîzasyona siyasî, siyaseta paş-rastiyê, ramana motîvasyonî, nerastiya pejirandinê, û algorîtmayên medya civakî.
Nûçeyên derewîn dikarin bi nûçeyên rast re bikevin pêşbaziyê û bi vî havî bandora nûçeyên rastîn kêm bikin. Mînakî, vekolînek BuzzFeed News dît ku nûçeyên derewîn ên herî populer ên derbarê hilbijartinên serokatiya Dewletên Yekbûyî yên 2016-an de li ser Facebook-ê ji nûçeyên sereke yên medyayên sereke bêtir tevlêbûn wergirtin. Di heman demê de bi taybetî potansiyela nûçeyên derewîn hene ku pêbaweriya di ragihandina ciddî ya medyayê de têk bibe. Ev têgeh carinan ji bo xistina gumanê li ser nûçeyên pêbawer hatîye bikar anîn, û serokê berê yê Dewletên Yekbûyî Donald Trump bi populerkirina termê tê hesibandin bi karanîna wê ji bo danasîna ragihandina çapemenî ya neyînî ya li ser xwe. Ew her ku diçe zêde tê rexne kirin, ji ber ku beşek ji xeletiya Trump bikar tîne, digel ku hukûmeta Brîtanî biryar da ku dev ji peyvê berde, ji ber ku ew "kêm-pênasekirî ye" û "cûrbecûr agahdariya derewîn tevlihev dike, ji xeletiya rastîn heya destwerdana biyanî".
Şetelereb
Şetelereb an jî rûbarê Ervend an jî Şet el-Ereb navê çemî ji pê Firat û Dîcle teva hev dibin e. Ji pê Ferat û Dîcle li bajarê Qurnahe teva hev dibin re ewna herdu 193 km tev diherîkin û sînorê navbera Îraq û Îranê pêk tînin. Li Besra jî tala Kendava Fars dibin.
Ew sînorên navbera Îran û Îraqê de di dîrok de sedema hin li hev nehatina herdu dewletan bû. Yek ji wan Şerê Kendavê yê yekemê (cenga Îran-Îraqê) di navbera wan de di navbera salên 1980 û 1988an de bû bû.
Li ber wê cengê heta 1975an Şetelereb bi tunî sînora Îran û Îraq pêk tanî. Ew sînora ya demê ku Brîtanya Îraq îşgal kirî de ma bû. Armanca Îraqê di wê cengê de, mişe standina ew ji keştiyên petroleyê di çêm re derbaz dibin û dana rêberekî Îraqî di nîvgirava Fawê de bû.
Gorî Peymana Cezayirê di 1975an de navîna çêm sînor bû. Ew peymana bi çavnêriya OPEC navbera Sedam Huseyîn û Mihemed Riza Pehlevî de hat îmze kirin.
Lê di 1980an de Sedam ew peymana betal kir û navbera wan de cengê beloq da. Cengê germ heta 1988 dewam kir. Di 1988an de cenga navbera wan de dawî bû jî peyaman encax kênge Îraqê di 1990an de ew xakên dagir kirinî terk kir û peymana Cezayêr şûnda pejirand şunda hat pêkanîn. Lê demekê kurt şûnda ji bo Îraqê di wê cengê de Kuweyt îşgal kirî bû cenga navbera Îraq û DYA'yê de Şerê Kendavê yê duyem derket.
Viktor Frankl
Viktor Emil Frankl (bilêvkirina kurdî: Vîktor Emîl Frankil) (z. 26'ê adarê 1905 - m. 2'ê rezberê 1997, Viyana) demarzanistvan û revanpizişkê nemsayî û qurtalbûyekê Holokostê ye. Ew hîmdanerê ramandermaniyê anko logotherapyyê ye. Ramandermanî coreyekê bûnşirovekariyê anko analîza eksîstensiyel, anko "rêbaza sêyê ya revandermaniya Viyanayê" ye. Pirtûka wî ya pirrfirotî ya bi navê Gerriyana Mirovî li dû Ramanê (bi zimanê orijînal: Man's Search for Meaning) ko demnîgar anko kronîkela serhatiyên wî di urdîgehekê Naziyan da ye. Pirtûka wî, jibo caran pêşîn, li sala 1946ê bi navê "Trotzdem Ja zum Leben sagen: Ein Psychologe erlebt das Konzentrationslager" û paştir li sala 1959ê bi navê "Ji Urdîgehê Mirinê heta Bûnbaweriyê (eksîstensiyalîzm)" belav bû.
Di wê pirtûkê da, ew behsa şêwazê xwe yê revandermankaranî yê vedîtina ramanê di hemî awayên hebûnê da, xo di kirêttirîn awayên wê da, dikit û dibêjit ko ew raman dibê sedema berdewamkirina jiyanê bit. Frankl yek ji kesên herî diyar di warê bûnşirovekariyê (analîza eksîstensiyal) da û yek ji wan kesan e ko bandoreka mezin liser revanzanistê mirovbawerane kiriye.
Vougrey
Vougrey, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
K
Pir manên k ya K hene.
Bastia Umbra
Bastia Umbra, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê 21.813 kes e.
Hîringo
Hîringo gundekî ser bajarê Melediyê ye
Réquista
Réquista, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Bocnûrd (navçe)
Bocnûrd yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Bakur ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda navçeyê bajarê Bocnûrd e.
Silav.net
Armanc û Danasîn
Silav.net malpereke kurdî ye, Malpera SILAV serbixwe ye. SILAV.net di sala 2006ê de dest bi weşanê kir ye.
Vardimsa Jor
Vardimsa Jor, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Qoserê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Bütthard
Bütthard şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Soylemeza Jêr
Soylemeza Jêr navê gundekî Qereyaziyê ye.
Keşo
Keşo an jî Keşolar gundekî ser bajarê Melediyê ye
Xodacû
Xodacû gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kêzika hêkzêr
Kêzika hêkzêr (Phyllomorpha laciniata), kêzek e ku hêkên wê di rengê zêr de ne. Li derdora giyayê navê wê bi latînî Paronisisi argentea ye dihê dîtin. Taybetiyeke wê a din ew e ku ev kêz, ji ber ku ji giya û derên din ewletir dibîne hêkên xwe datîne ser pişta hevalên xwe, hêk li ser pişta wan dişikên û têjik dertên.
Süleyman Demirel
Sami Süleyman Gündoğdu Demirel (jdb. li Islamköy (parêzgeha Isparta − m. ), yek ji siyasetmedarên navdar ên Tirkiyê ye.
Piştî qedandina dibistana amadeyî li Zanîngeha teknîk a Stenbolê perwerdeya endazyariya avakariyê dibîne. Li DYA perwerdeya bilind a zankoyê lêzêdedike. Di sala 1955î de dibe gerînendeyê karê avê yê dûgelê.
Serokkomarî
Di de dibe serokkomar û vê peywirdariya xwe heya sala 2000î didomîne. Ji 2000î şûnde xwe ji polîtîkayê vedikişîne.
Stipshausen
Stipshausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
17ê kanûna paşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Vulaines
Vulaines, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Gerûs
Gerûs (bi soranî û kelhûrî: Gerrûs), herêmeke li Rojhilatê Kurdistanê ye.
Erdnîgarî
Gerûs li başûr-rojhilatê bajarê Sineyê dikeve û erdnîgarî kêmûzeyde bi teqabûlê şehristanên Bîcar li parêzgeha Kurdistan û Qurwe li bakûr-rojhilatê parêzgeha Kirmaşanê dike.
Çandî
Gerûs giraveke zaravaya kelhûrî li navbera soranî farisî û azerî ye. Ji devoka kelhûrî ya herêmî re Gerûsî tê gotin. Heta demekê nêzî de li vê herêmê êlên lek jî dijiyan. Êlê Xecewen a ku niha li mazanderan hatiye bicîhkirin, ji Gerûs e. Dîsa li bakûrê Gerûs hinek lek ji êla çahardowalî û kêm gundên azeriyan hene. Li navendên bajarê yê Bîcar û hendik gunda Hemedanê axivên.
Necmettin Erbakan
Necmettin Erbakan (jdb. li Sinop,  li Enqere) yek ji siyasetmedarên navdar û serokwezîrên bêrê yên Tirkiyê ye.
Piştî dibistana seretayî perwerdeya endazyariya makîna dibîne. Ji bo perwerdeya bilind a zankoyê diçe Almanya û li bajarê Aachen dixwîne. Di perwerdeya xwe de serkeftinên berbiçav dike û ev yeka han bala gelekan dikişîne. Erbakan li Almanya di fîrmaya Deutz de kar dibîne.
Di sala 1965î de dibe profesorê endazyariya makînayê û li Zanîngeha teknîk a Stembolê dersê dide.
Jiyana Erbakan a polîtîk
Ew di salên 70yî de di bin siya îdeologiya Tirk-Îslamê de dest bi siyasetê dike. Bi navê "Milli Görüş - Nêrîna neteweyî" rêxistineke li dijî tevgera xurt a çepgîran dadimezirîne. Dewlet jî gelek alîkariyê dike. Lê di 1971î de desthilatî dikeve destê artêşê û partiya yekem a ku wî damezirandibû "Milli Nizam Partisi - Partiya sazîbûna neteweyî" tê qedexekirin û çalakiyên wî tên bisînorkirin.