cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rojavaya Kurdistanê
Bajarên Rojavaya Kurdistanê
Di nava bajarên Rojavaya Kurdistanê ji aliyê erdnîgarî ve Serêkaniyê, Efrîn, Kobanî û Qamişlo ji bajarên mezin in. Bajarê Serêkaniyê, wekê bajarekî pir mezin e. Lê ji ber ku di nava sînorê Tirkiye û Sûrî de hatiye qatkirin û qatek li aliyê Tirkiyeyê ango Bakûrê Kurdistanê û qatek li aliyê Sûrî û ango Rojavayê Kurdistanê maye, êdî biçûk bûye. Lê ji aliyê erdnîgariyê ve wekê bajarê mezin ê dîrokî ye. Di dema Mîtaniyan de, Serêkaniyê bi navê "weşokanî" herdu bi hevdu ve bûn û paytext bû. Wekê bajarê mezin ê lê jiyan û şaristanî pêşketî bû. Di nava bajarê de, berî avakirina komara tirk û ya Sûrî, xeta trenê derbas dibû. Ew xeta trenê, piştre kirine weke sînor. Aliyê xeta trenê ê li aliyê Sûrî û ango li aliyê Rojavayê Kurdistanê li wî alî maye û aliyê li vî xeta trenê jî di nava sînorên Tirkiyeyê ango li Bakûrê Kurdistanê maye.
Bajarên Rojavayê Kurdistanê, ên wekê Amûdê, Efrîn, Qamişlo, Serêkaniyê, Hesekê, Dirbesipiyê. Girê Sipî. Tilkoçer, û hwd, çend ji wan bajarên mezin ku nifûsên wan zêde ne. Tilkoçer, dikeve sînorê Îraqê de. Deriyê li Îraqê, yek jê ji Tilkoçerê vedibe.
Desthilatdarî
Desthilatdarî, îro di destê kurdan de ye. Kurd, rêveberiya xwe ya xweser a Rojavayê Kurdistanê ragihandin. Herêma Rojavayê Kurdistanê, li sê kantonan hatiye beşkirin û rêveberî û hikûmetên wan ava kirin. Ev hersê kanton jî, "Kantona Cizîrê", "Kantona Kobaniyê" û "Kantona Efrînê" ye. Îro, Rojavayê Kurdistanê, ji aliyê van her sê rêveberiyên xweser ên kurdistanî ve tê birêvebirin. Herêm, bajarê wê ê mezin Qamişlo ye. Qamişlo, wekê paytexta herêmê jî tê dîtin.
Hikûmeta her sê kantonan, ji 22 wezaretan pêk tê. Ew wezeret, xwe li herêmê bi rêxistin dikin û herêmê bi rê ve dibin. Kurd, piştî ku bi xelkên din ên li herêmê re Şoreşa Rojava kirin, êdî ew rêveberî jî hatin avakirin û ragihandin. Lê rêveberiyên herêmê, ji aliyê welatên herêmê ên wekê Tirkiye û Îranê ve hatiye xistin bin ambargoyê de. Piştî ku rêveberiya xweser hat ragihandin, ew êdî cara pêşî bû ku rêveberiyeke ji xelkê li herêmê hatibû avakirin.
Piştî ku kurdên Rojavayê Kurdistanê, bi xelkên din ên li herêmê re ku rêveberiya Rojavayê Kurdistanê ava kirin û ragihandin, êdî dest bi dîplomasiya nasandina wê kirin. Gelek heyet ava kirin û şandin welatên Ewropî û welatên din ên cihanî ku xwe bidin nasîn.
Sih
Sih an li hin devokên Kurdî de sî, tariya objektek, tiştek e. Li germa havînê de mirov di bin siya daran de rûdinên û xwe ji tîrêjên rojê yên ku ziyanê didin diparêzin. Mirovên berê bi siya objektan dem û katjimêr texmîn dikirin. Li Kurdistanê ji siya ewrên beriya avabûna rojê, rewşa texmînî ya hewayê ya roja dûtir dikirin. Bi siya objektan hin leyîstikên zarokan, teknîkên şanogeriyê hene. Psîkolog Carl Gustav Jung bi navê " siya kesayetiyê " fonksiyoneke hişara mirov keşfkiriye.
Rojavaya Kurdistanê
Hêzên parastinê ên Rojavaya Kurdistanê
Piştî ku kurdan li herêmên xwe rêveberiya xwe ya xweser avakirin û ragihandin, êdî hêzeka xwe ya parastinê ku ji kurdên Rojavayê Kurdistanê û beşên din ên civatê avakirin. Ew jî, navê YPG, Gerîla, Pêşmerge direjîhiya wê "Hêzên Parastina Gel" a. Herêmên kurdan diparêze. Lê bi wê re jî, YPJ, hat avakirin. Ev jî, wekê hêz û artêşa jinan a. Pirraniya endamên YPJê ji jinên ciwan ên kurd û komên din ên li herêmê dijîn pêk tê. Wekî din jî, hêza aşayîşê heye. Kar û erka wê, ew e ku aramiya nava bajaran temîn bike. Wekê hêza polisê ya Kurdistanê ye.
Hêzên Parastina Gel ku bi navê wê yê kurt YPGê, kar û erka wê ew e ku wekê artêşa Rojavayê Kurdistanê li dijî wan êrîşan bisekine ku ji derve bi ser Rojavayê Kurdistanê de bên bisekine. Her wisa, bi vî rengê YPGê, em dikarin wekê artêşa Rojavayê Kurdistanê jî bi nav bikin. YPGê, hemû Rojavayê Kurdistanê diparêze.
Châteauneuf-d'Oze
Châteauneuf-d'Oze, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Kulengî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 357 kes (66 malbat) bûn.
Erzhausen
Erzhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Kuweyt
Kuweyt (bi erebî: دولة الكويت, Dawlat al-Kuwayt), dewleteke li Asyayê ye. Li ser Kendava Basrayê ye. Cîranên Kuweytê Erebistana Siyûdî û Îraq in. Kuweyt ji aliyê petrolê ve gellekî dewlemend e û endamê OPEC'ê ye.
Orsola Casagrande
Orsola Casagrande derhênereke îtalî ye.
Giershausen
Giershausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Orsola Casagrande
Orsola Casagrande li Venezia ji dayik bûye û ji sala 1988'a ve weke rojnamevan ji rojnameya îtalî il manifesto re kar dike, hin caran weke peyamnêra li Belfast û Londonê. Wê komek pirtûk nivîsandine û pirtûkên nivîskarên îrlandî wergerandine îtalî. Wê bi Luca Pastore re filmên “Ira” û “Welat” kişandine.
Gavir
Gavir yan Gawir le zimanî kurdî da manay corbecorî heye. Kontirîn manay gawir bo amaje kirdin be zerdeştiyekan buwe bellam dwatir be felekanîş witrawe. Em wişeye be manay kafirîş (xwanenas) bekarhatuwe.
Wişey gawir le zimanî kurdî da wekû "gewr"îş be kar gîrawe w be manay zerdeştî hatuwe û nawî hozêkî kurdîşe. Le zimanî pallewî da wişey "gebr" be manay pûç, qûllke û mindalldan hatuwe. paş serdemî sasanîyekan, em wişeye be sûkayetî bo amaje kirdin be zerdeştiyekan bekargîra. Le zimanî aramî da "gebre" be manay pyaw û le beramber jin da hatuwe. Êsta zerdeştiyekan be pyaw dellên "gewr" û be zimanî xoşan dellên "gewrî".
Ebdullrrehman şerefkendî şa'îr û nûserî benawbangî kurd nawî hozî gewrey kurd goran debatewe bo wişey gawir û "gawiran" û sebaret be hozî gewrikîş dellê: "Hozêk le mellbendî mukrî le nizîk serdeşt nîştecên, ewîş gewirkyan pê dellên; axo em dû nawe xizmin? Eger xizmin em hemû deşit û kêwane bo çî kewtote nêwanyan? Pirsêke weramî dewê."
Castelnau-de-Mandailles
Castelnau-de-Mandailles, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Graz
Graz (wekî Grats bixwîne; bi slovenî: Gradec, bi macarî: Grác) an ji Giroze paytexta navçeya Steiermarka Awistriyayê ye û bajarê herî mezin ya Steiermarkê ye. Di sala 2013an de hejmara shêniyan 301.368 kes bû. Graz di sala 2003an de Bajarê Çanda Ewropayê bû.
Perwerdeyî
Li Grazê şeş zanîngeh hene. 44.000 xwendekar hene.
Brandon
Brandon, bajarekî herêma Manitobaya Kanadayê yê.
Antîgonê (Sofoklês)
Antîgonê, berhema Sofoklês e ku di sala 441ê b.z. de yan jî berî wê hatiye nivîsandin. Sêyemîn şanoya Sê Şanoyên Tebesê ye lêbelê ewilî ew hatî nivîsîn.
Di sala 2020an de wergêrê kurd Tahirxan Giravî trajediya Sofoklês bi navê Antîgonî wergerand bo kurdî û pirtûk ji nav çapên weşanên Avesta ve hate der.
Buchbach
Buchbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kehrîz, Ûrmiye
Kehrîz gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2.973 kes (561 malbat) bûn.
Herisau
Herisau, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên herêma Appenzell Ausserrhodenê ye.
Wolfsburg
VfL Wolfsburg yaneyeke Almanya ya futbolê ye û ligel Bayern München yaneyeke futbolê ya Almanya yê ya herî navdar e. Yarîgeha Wolfsburg Volkswagen Arena ye.
Screenshot
Screenshot ("skrînşot") an jî kurteşop ber kişandina dîmenê ye, ku li ser çavdêriya televizyonê an xuyandina derveyî vîzyona dîtir e. Ew ji hêla pergala xebitandinê an nivîsbaran ve li ser cîhazê wek bi wêne tê afirandin û ber kişandin. Gelek caran li ser telefonê jî kurteşopek dîmenê ber dikişîne û dike wek wêne.
Ayşe Hür
Ayşe Hür (bixwîne wekî Ayşe Hîûr) (jdb. 1956, li Artvîn, Tirkiye), nivîskareke lêkolîner, dîroknas û rojnamevaneke tirk e. Niha di rojnameya Tarafê de dinivîsîne.
Mader û pederê wê mamoste bûne. Zaroktiya wê li gelek bajaran derbas bûye. Sala 1992yê ji beşa têkiliyên navneteweyî, polîtîka û dîrokê ya Zanîngeha Bosforê destûrdar dibe. Li enstûtuya heman zanîngehê ya bi navê Boğaziçi Üniversitesi Atatürk Enstitüsüyê de, angaşta xwe ya doktorayê dide (2005).
Di gelek rojnameyan de dinivîsîne ku Radikal û Agos jî di nav de. Ji 15ê çiriya paşîn 2007ê ve di rojnameya Tarafê de dinivîsîne.
Sîp
Sîp, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Châteauroux-les-Alpes
Châteauroux-les-Alpes, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Şûr Sîb, Bane
Şûr Sîb gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Aubéguimont
Aubéguimont, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Amazon (kompanî)
Amazon.com, Inc. kompaniyayeka bazirganiya elektonîkî û dûreberisandinê ya amerîkayî ye ko bingehê wê li Seattleya wîlayeta Washingtonê ye.
Mangen
Mangen, goleke di nava sinorê parêzgeha Akershusa Norwêcê de ye. Dirêjahiya perava golê 14,97 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 194 mêtro ye.
FC Bayern München
FC Bayern Munich yaneyeke Almanya ya futbolê ye û ligel Wolfsburg yaneyeke futbolê ya Almanyayê ya herî navdar. Yarîgeha Bayern München Allianz Arena ye.
wêne : FC Bayern München logo (2017).svg
FC Rubin Kazan
Pozîsiyon 2019/20
<...>
Leme Eramenê
Leme Eramenê, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hafiz Qazî
Hafiz Qazî nivîskar û ronakbîrek navdar yê kurd e. Ew niha berpirsê Weşanxaneya Spîrêz e ku li Başûrê Kurdistanê pirtûkan bi kurmancî diweşîne.
Hafiz Qazî ji salên 1950yê ta niha di xebatên ronakbîrê de ye. Wî di wan salan de sernivîseriya Kovara Hîwa û ya Ronahî dikir. Rêzdar Qazî herwiha danerê Ferhenga Qazî ya kurdî-erebî-kurdî ye.
Binere herwiha
Nivîskar û rojnamevan Hafiz Qazî (1929-2010) di 2/4 2010ê de, di eynî şeva ji Nemsayê gihabû Kurdistanê ji bo beşdarbûnê di hilbijartinên Îraqê de, di jiyê heştê saliyê de li Dihokê koç kir û li goristana Şaxkê li Dihokê hat veşartin. Wî di sala 1955-ê de xwendina bazirganî û aborî li zanîngehê li Bexdayê timam kir. Her ji hîngê û heta ji nav me bar kirî di nav siyaset, rojnamevanî û nivîskariyê de kesatiyeka berbiçav bû.
Burkay Doğan
Burkay Doğan dehênerekî kurd e.
Hafiz Qazî
Binere herwiha
Hafiz Qazî di sala 1963yê de tevî pêşmerge û şoreşa Kurdistanê bû. Ew di salên 1965-1969ê de li zîndana Qesir Elnîhaye li Bexdayê li ser xebata siyasî hatibû girtin. Ew di sala 1991ê de di nav serhildanê de bû li Dihokê û li gel reva milyonî ya ber bi bakûrê Kurdistanê bû.
Burkay Doğan
Burkay Doğan di sala 1982ê de ji dayîk bûye. Wî di sala 2005ê de xwendina endezyariya mekîneyan li Zanîngeha Anadolu bi dawî anî. Ew xwe mijûlî kişandina wêneyan, wêje û vîdyoyê dike. Yekemîn filmê wî "About Uğur Kaymaz" (2006) li hin festîvalên li hundir û derveyî Tirkiyê hate nîşandan.
Hafiz Qazî
Binere herwiha
Ji berhemên wî yên wek pirtûk hatine belav kirin: Kela Dimdim, Dîwana Qazî, Serhatî, Ferhenga Qazî, Keser û Kovan, Xuzîk û êş û jan, Xatê Xanim. Hafiz Qazî ji sala 2002ê û heta mirina xwe xudanê îmtîyaza dezgehê çap û weşanê Spîrêzê bû.
Birkenfeld (Enz)
Birkenfeld (Enz) şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Castelnau-Pégayrols
Castelnau-Pégayrols, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Hafiz Qazî
Binere herwiha
Çavkanî: Kulturname
Post: Dîndar Koçer
Lernî
Renîka gundekî ser bi nahiya Naziyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 404 kes (77 malbat) bûn.
Çavkanî
cî û aqarên vî gundî: Devçem, Kemerzer, Aşê xirabe, girên Ûsê û Mozelanê, Axespî,Kunekotr, Çîmenê Edo, Kanî kûsel, Guhora Dewrêş, Sûya Kanîqizanê, Mila Enherê, Berekundik,Gurgeçal, Daregêwûşk, Rêzedar
Ûsibê kurê Bêmal kurê Simayîl kurê Kulik kurê Babo nivîskar, wergêr û çalakvanê zimanê Kurdî xelkê vî gundî ye.
Mensûriye, Dûbis
Mensûriye, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Erloy
Erloy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Mehmet Tanrikulu
Mehmet Tanrikulu, Mem Ronga (1 sibat 1952ê li Farqînê)
Nivîskar–helbestvan Mehmet Tanrıkulu di sala 1952an de li Farqînê hatiye dinê. Wî, lîse û înstîtuya perwerdehiyê li Amedê kuta kir. Ji sala 1986an şûn ve derkete derveyî welêt û li Germanistanê dijî. Wî di kovara Tîrêj de edîtorî kiriye û di sala 1995an da li Swêdê pirtûkeke helbestan a bi navê "Destê min li destê te digere!" çap kiriye.
Güllesheim
Güllesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pontormo
Jacopo Carucci (z. 24ê gulanê, 1494 – m. 2ê kanûna paşîn, 1557), bi pirranî weke Jacopo da Pontormo an jî Pontormo tê nasîn. Pontormo wênesazekî îtalyan ê şêweyê manerîzmê ye ku di dibistana Florensê de perwerde bûye.
Jacopo Carucci li Pontorme ya nêzîkê bajarê Empolî ji dayîk bûye. Bavê wî Bartolomeo di Jacopo di Martino Carrucci û diya wî Alessandra di Pasquale di Zanobi bûn. Ew li cem kesên navdar ên weke Leonardo da Vinci, Mariotto Albertinelli û Piero di Cosimo maye.
Li bajarê Florensê malbata navdar a îtalyan Medici hertim piştgirî daye wî. Dema diçe Romayê û berhemên Michelangelo dibîne, bandoreke mezin li wî dibe û ev bandor di berhemên wî yên dawî de xuya dike. Wî di jiyana xwe de gelek berhemên (wêne) hêja çêkirin e.
Pontormo di sala 1557an de li bajarê Florensê diçe ser dilovaniya xwe.
Pilûris
Pilûris, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Pergala sê serdemî
Pergala sê serdemî an jî sîstema sê serdemî  di dîrok, arkeolojî û mirovnasiya fîzîkî de têgiheke metodolojîk e ku pêşdîroka mirovahiyê di nav sê serdeman de vediqetîne:
Christian Jürgensen Thomsen (1788-1865), rêveberê Muzeya Neteweyî ya Danîmarkayê, di destpêkê de ev kategorîkirinê ji bo senifandina koleksiyona muzeyê li gorî kronolojiyê li pêş xist - li wir koleksiyoneke berheman ya kronolojîk ji kevir, bronz û hesin hatine çêkirin çêbû.
Egglkofen
Egglkofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Esquéhéries
Esquéhéries, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Heimsheim
Heimsheim bajarokekî navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
François Hollande
François Gérard Georges Nicolas Hollande an jî bi kurtasî François Hollande di 12'ê tebaxa 1954'an de li Rouen, Seine Maritime (Fransa) ji dayik bûye, serokkomarê Fransayê ye (2013). Li dijî serokkomarê berê Nicolas Sarkozy bi serket û bû serokkomar di hilbijartinên 6´ê gulana 2012´an de. Hollande, serokê partiya sosyalîst a Fransayê ye. Ji sala 1997'an heta 2008´an serokê vê partiyê bû. Bi wê re jî, ji 2001'ê heta 2008´an şaredarê Tulleyê bû. Di salên 1981-1993 û 1997-2012, weke yekbûna neteweyî çê kir jî hatîbû bijartin. Hollande bû serokkomarê 7´min bo komare 5´min ya Fransayê.
Hollande li Rouenê di sala 1954´an de hatiye ser dinyayê. Navê bavê wî Georges Hollande e û bavê wî doktorek e. Hê ku Hollande 13 salî ya malbata wî barî Neuilly dike. Ev herêm, weke herêmeka dewlemend jî tê zanîn. Û ev herêm li dervî Parîsê ya. Navê Hollande bixwe jî, navê koka wî ya. Malbata wî malbateke kalvînî bû. Malbata wî ji Holandê barî Fransayê kiriye di sedsala 15´min de. Hollande bixwe jî, weke yekî katolîk mazin bû. Hollade bixwe li Institut d'études politiques de Paris xwendiya û beşa zanyariyê û li cem wê jî ya aboriyê xwendiye.
Châteauvieux, Hautes-Alpes
Châteauvieux, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Pilkington
Pilkington di nava kompaniyên herî navdar yên ku camên wesayîtan hildiberîne cîh digire. Ji bo gelek wesayîtan camên resen hildiberîne.
Dîrok
Sal 1826'an de şîrket hate avakirin. Niha li Îngilistanê bajarê St Helensê cîh digire.
Şoy, Bane
Şoy gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Nebez Ehmed
Nebez Ehmed derhênereke kurd e.
Nebez Ehmed ji sala 1998'a ve wekî nivîskarê pirtûkên fîlman û alîkarê derhêner di çêkirina fîlmên kurdî de beşdar e. Ew ji sala 2001'ê ve kurtefîlman dikişîne. „Handful of Ash” ta niha berfirehtirîn belgefilmê wî ye.
Pêşkêşker
Di zimanê teknîk ê kurdî de ji amûra ku weşana torê tê de tê kirin, pêşkêşker tê gotin. Di îngilîzî de server û di tirkî de jî sunucu ye.
Pêşkêşker bixwe jî wekî komputerekê ye û bi Pergaleke Xebatê dixebite. An Linux, an Windows Server an jî Pergaleke Xebatê ya din li ser hatiye sazkirin û digel hinek bernameyên anti-hacker dixebite.
Narincok, Şingal
Narincok, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Paulo Coelho
Paulo Coelho (bilêvkirin: Paulo Koyîlo) (bûn 24ê tebaxa 1947ê -) strannivîs û romannivîsê brezîlî kuo hindek ji romanên wî li van salên dawiyê ji romanên herî baş firotî bûne. Nemaze romana wî ya sala 1988ê Kîmyager (bi inglîzî: Alchemist, bi portûgalî: O Alquimista) dihêt îdeakirin ko yek ji pirrfirotî yên cîhanê bûye.
Jiyan
Paulo li li Riyo do Janîroyê li Brezîlê hat dinyayé.
Berhemên wî
1. Belgexaneyên Dozexê (Arquivos do Inferno), 1982.
2. Kitêboka kiryarkî ya Xwînmêjiyê (O Manual Prático do Vampirismo), 1986.
4. Kîmyager (O Alquimista), 1988.
5. Brîda (Brida), 1990.
6. Mezintirîn Diyarî (O Dom Supremo), 1991.
7. Valkîrî (As Valkírias), 1992.
Lahlû
Lahlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Paulo Coelho
Berhemên wî
8. Bîreweriyên Cadûgerekî (O Diário de um Magus), 1992.
9. Mektûb (Maktub), 1994.
10. Bi rex rûbarê Piyedra ez rûni§tim û girîm (Na margem do rio Piedra eu sentei e chorei), 1994.
11. çiyayê Pêncê (O Monte Cinco), 1996.
12. Nameyên Evînî ji Pêxemberekî (Letras do amor de um profeta), 1997.
13. Kitêboka §ervanên Ronahiyê (Manual do guerreiro da luz), 1997.
14. Veronîka birryarê dide bimire (Veronika decide morrer), 1998.
15. Peyvên Binestranî (Palavras essenciais), 1998.
16. Ehrîmen û Sitî Prîm (O Demônio e a srta Prym), 2000.
17. [Bab, Pis û Nevî (Histórias para pais, filhos e netos), 2001.
Essigny-le-Grand
Essigny-le-Grand, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Ingicê
Ingicê, gundekî Bismilê ye di navbera Qurmuşlû û şeîra de ye.
Paulo Coelho
Berhemên wî
18. Yazdeh Deqîqe (Onze Minutos), 2003.
Elektrîk
Elektrîk (an kareba an jî kehreb) têgiha jorîn ji bo hemû diyardeyên sedemên wan di barên elektrîkyên rawestî an barên hatine livîn (herk) û warên wan ên kehrebar û manyetîk e. Barkêşên barên kehrebar elektron bi neyînî, proton û îyon bi erênî hatine barkirin in. Barên wekhev hev û du didefînin û yên cihê hev û du dikşînin. Ji bo sedema hêzên bandorgewrîn kehreb wek wizekêş pir girîng e. Barên kehrebê kaniya warê kehrebar, barên hatine livîn kaniya warên manyetîk in. Pêlên kehrebar, wek ronî, bandora li ser warê kehrebar in û piştî afirandina wan ji barkêşan serbixwe (wek foton) di mekan de dikarin xwe biweşînin, ango bilivin, bandorgewrîna wan bi bûje jî heye.
Dîrok
Paşê di sedsala 18an de zanyar Benjamin Franklin elektrîkê lêgerand û cerban çêkir. Cerbekî wî yê pir zanîn "Cerbê Bafirok" alîkarî kir bo daxuyandinê hebûna elektrîk.
Di dawiya sedsala 19 û 20î de, gelek zanyaran lêgerînan çêkir li ser elektrîkê. Bi vî, Endazeyarîyê Elektîk hat şixûlandin. Navê zanyaran ku bi elektîkê lêgerandinê ewe: Nikola Tesla û George Westinghouse û Thomas Edison û Samuel Morse û Werner von Siemens û Alexander Graham Bell e.
Barê elektrîk
Ew hat rind zanîn ku barên elektrîk bûyerekî binatom ê û enerjiyê elektromagnetîk jî pêkanê. Ji bo hebuna elektrîkê tevgera elektronan hatiye qebul kirin. Heger cîsmê nêtar elektron hildide ew bi barê negatîv bardibe û dibe cîsmê negatîv. Kengê cîsm elektron dide, ew dibe cîsmê pozîtîv.
Pirtikan bi barên eynî barkirî be, li hev tehm dikin. Pirtikan bi barên cuda, li hev kaş dikin.
Potansiyelê elektrîk
Di nav zimanê zanistî de, potansiyel ewe ku pirtik dixwaze biçe li ser rê. Direjiya vê rê bi potansiyelê pêwendarê. Potansiyel çiqas zahf bibe, pirtik ewqas rê diçe di valahî de.
Pertew Begê Hekarî
Pertew Begê Hekarî (jdb. 1777 li Colemêrgê − m. 1841), helbestvan û nivîskarekî kurd bû.
Jînenîgarî
Li ser Pertew Begê Hekarî gelek nîqaş hatine kirin. Lê ji van nîqaşan hîç jînenîgariya wî derneketiye holê. Jixwe nîqaş ji ser jînenigariya wî bêtir li ser "kîbûna wî” çêbûne. Bê wekî Şemsedîn Samî yê tirk di Qamûsel î'lam ê de, dibêje ku Pertew hozanekî mezin e û Îranî ye. Ji zana û dîroknasên kurdan Mamoste Ebdulreqîb Yûsiv, Pertew Begê Hekarî di Dîwana Kurdî de, hildide destê xwe û dibêje: "Jiyana vî helbestvanê qet diyar nîn e. Lê li nik min ev e: "Pertew, navê vî helbestvanê ye, belkî bernavka wî ye nizanim. "Şah" an jî "Beg" çawan bi navê “Pertew” ve hatiye girêdan û eger ev şaîr "Pertew Paşa" be, ji xwe dîroka jîna wî ronahî ye".
Dîwana Pertew Begê Hekarî
Dîwana Pertew Begê Hekarî, ji du beşan pêk tê: Ev dîwan wekî destnivîsê di sala 1978"an de dikeve destê Sadiq Behaedîn Amêdî. Ew jî li ber wê, bi elfabeya kurdî ya tîpên erebî li Bexdadê çap dıke.
Tê zanîn ku Pertew Begê Hekarî nivîsandina dîwana xwe di sala 1806"ê zayînî de qedandiye. Zeynelabidîn Zinar jî di sala 1991"ê de ew wergerandiye alfabeya kurdî ya tîpên latînî û ji nav Weşanên Rewşen”ê, de hatiye weşandin. Di dîwana wî de, helbestên duyînî, çarînî, pêncînî, heta em dikarin bibêjin şeşînî jî hene.
Groß-Zimmern
Groß-Zimmern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Sipkanis
Sipkanis yanjî Sîpkanîs, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Leşenlû
Leşenlû gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 125 kes (36 malbat) bûn.
Château-Ville-Vieille
Château-Ville-Vieille, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Lézignan-la-Cèbe
Lézignan-la-Cèbe, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Eisingen
Eisingen şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ali Mahir Başarır
Ali Mahir Başarır (jdb 3ê îlona 1975an li Tersus, Mêrsîn), siyasetmedar, parêzer û perlamenterê serdema 27an a Mêrsînê ye ku bi eslê xwe tirk e.
Jînenîgarî
Ali Mahir Başarır di 3ê îlona sala 1975an de li Tarsusa Mêrsînê ji dayik bûye û dibistana seretayî, navîn û lîseyê li Tarsusê xwendiye. Xwendina xwe ya zanîngehê ji Fakulteya Hiqûqê ya Zanîngeha Marmarayê xwendiye û li heman zanîngehê di beşa Hiqûqa Giştî de mastera xwe qedandiye.
Li Stenbolê dest bi parêzeriya dike û li Kulûba sporê ya Maltepe û Kulûba sporê ya Kartalê wek rêveber xebitiye.
Piştî ku Partiya Gel a Komarî ku piştî Derbeya 12ê îlonê hat girtin û careke din dîsa ku di sala 1992an de hate vekirin, di nava rêxistina navçeya Tarsûsê de cih girt û dest bi jiyana siyasî ya aktîf kir. Başarir ku di hilbijartinên giştî yên sala 2011an de cara yekem dibe namzeta parlamenteriya Mêrsînê, di hilbijartinên giştî yên 24ê hezîrana sala 2018an de weke parlamenterê Mêrsînê tê hilbijartin. Di 37em Kongreya Asayî ya Partiya Gel a Komarî de ku di 25-26 tîrmeha sala 2020an de pêk hat de wek endamê Meclîsa Partiyê hatiye hilbijartin û li meclisa Tirkiyê ye wekî endamê Komîteya Destûra Bingehîn a Meclîsê kar dike.
Mjøsa
Mjøsa, goleke di nava sinorê parêzgeha Akershusa Norwêcê de ye. Gola Mjøsa yek ji golên herî mezin ên Norwêcê û Ewropayê ye. Kûrahiya golê 449 mêtro û ji asta deryayê 121 mêtro bilind e.
Her wiha bibînin
Lîsteya golên Norwêcê
Dauphin
Duaphin, bajarekî herêma Manitobaya Kanadayê yê.
Erharting
Erharting şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qûrtulce Olya
Qûrtulce Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Øgderen
Øgderen, goleke di nava sinorê parêzgeha Akershusa Norwêcê de ye. Perava gola Øgderen 41,88 km ye û 133 mêtro ji asta deryayê bilind e.
Causse-et-Diège
Causse-et-Diège, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Kurudo no Hoshi
Kurudo no Hoshi (クルドの星 anku "Stêra Kurdan"), navê mangayeke Yoshikazu Yasuhiko ye.
A rastî li Japonê wê demê hebûna kurdan baş nedihat zanîn, ji ber vê yekê manga baş nehat firotin. Lê, mirovên japonî bi nivîsîna vê mangayê bi hebûna kurdan hesiyan.
Mijara Mangayê Stêra Kurdan
Xortê bi navê Jiro Manabe ku bavê wî profesorekî japonî û diya wî keça serokeşîreke kurd e, ji bo naskirina kalikên xwe û dîtina dê û bavê windabûyî dikeve dû şopa wan. Li Stenbolê ew şervanê kurd Demiler destê hesin nas dike. Demiler gelekî hez ji wî dike û li nav eşîra xwe wî wekî peyreê xwe destnîşan dike. Jiro di destpêkê de naxwaze peyrewiye bipejirîne, lê paşê di qonaxa jiyana rojane de ku digel Demiler derbas dike, hêdî hêdî dibe xwediyê nasnava kurdî û teklîfa Demiler dipejirîne. Her wiha ew dibe şervanekî kurd û dikeve nava şerê li hemberî tirkan jî.
Çîrok bi gav bi gav dikeve dirûvêçîrokeke evînî û macerayê. Dilê Jiro dikeve keçeke kurd a bi navê Urma, mezin dibe û dest bi meşeke leşkerî ya dirêj dike; ji Stenbolê ta Hewlêrê ji wir jî heta Agiriyê Mezin tên, ji wir jî diçin heta Bazîdê. Ew li Bazîdê rastî bavê xwe tê, lê bavê wî bîrkor bûye. Jiro û bavê wî diçin çiyayê Agirî ku li diya wî bigerin. Di vê demê de hêzên rûsî û hêzên tirk di şer de ne. Diya wî jî laboratuareke azmûnên li ser laşên mirovan a rûsan (a li baregehekî nehênî) ye. Di şer de ew bavê xwe jî winda dike û biryar dide ku bibe şervanekî kurd î rastîn.
Karakter
Îyon
Îyon (înglîzî: ion) pirtikek bi barê elektrîke. Kengê atom an molekûl (pirtik) bar dibe bi elektron an jî ji vê elektron diqetîne ev pirtik dibe îyon. Îyon dibe erênî an jî dibe neyînî.
Kelenkes
Kelenkes, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Siyamend Birahîm
Siyamend Birahîm nivîskarekî kurd e yê ku di sala 1925'an de li parêzgeha Hesekê ji dayîk bûye. Dibistana seretayî, navîn, lîse û fakulteya îngilîzî (salek) li Şamê xwend. Bi zimanê erebî û kurdî helbest û gotaran dinivîse.
Di sala 2000'an de 3 mehan di girtîgeha Şamê de ji bo çapkirina Kovara Aso girtî ma.
Messel
Messel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Ronî Alasor
Roni Alasor nivîskar û rojnamevanekî kurd e ku di 1963an de li gundê Govendik (niha wek navçeya Qereçanê / Karaçoban) li herema Serhedê ji dayika xwe bûye. Koka bav û kalên wî li çiyayê Elegezê ne.
Piştî 12ê îlona 1980î, dema rejîma leşkerî a tirk, welatê xwe derket û koçber bû. Sala 1988an li Norwêcê dest bi rojnemevaniyê kir. Alasor kurdî, norwêcî, swêdî, tirkî û îngilîzî diaxive û heya niha wek "Marko Poloyê Kurd" qedera 50 welati gerya. Alasor sala 1993an û vir de endamê Yekîtiya Rojnamevanên Norwêcê (NJ) û endamê Federasyona Rojnemevanên Înternasyonal (IFJ) û PENa navneteweyî ye, her wisa akredîtasyona wî ya daîmî ba Parlemena Ewropayê (PE), Komîsyona Ewropayê û NATOê heye.
Berhemên wî
Pirtûkên Ronî Alasor, heya niha bi zimanê elenî (yewnanî), almanî, bulgarî û tirkî hatine çapkırın.
Îd
Gorî Sigmund Freud hişar ji 3 radeyan pêk tê. Îd, ego û superego (ajez, eze û serez ). Îd kana enerjiya kesayetiya mirov e û rehên enerjiyê ji laş digire. Wekî êrîşkarî, hovîtî, seksûalîte, birçîbûn hwd pêdiviyên bingehî yên mirov di vê radeyê de cih digire. Ji ber ku hêj derneketiye radeya hişarê tevgera wan bêzanebûn û serbest e. Heger ego an eze ya mirov xurt nebe û wan kontrol neke, dikare zirarê bide mirov. Çêtir e mirov xwedî egoyek, ezeyek xurt û pêşketibe van pêdiviyên ku him di mirovan, him jî di ajalan de hene, bigre bin bandora xwe. Pêwîst e mirov nekeve bin bandora wan. Heger van pêdiviyan bicih neyên, xwe bi formekê didin der.
Hisên Hesen Elî
Hisên Hesen Elî aktor û derhênerekî kurd e ku di sala 1974an de li Dihokê hatiye ser dinyayê.
Zhangjiagang
Zhangjiagang, bajarekî di asta parêzgehê de ye li welatê Çînê ye û di herêma Jiangsuyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.246.762 kesî
Engelsbrand
Engelsbrand şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Avsîra goşt
Avsîra goşt cureyekî avsîrê ye, navê xwarineke ji pêjgeha kurd e. Li hêrema Serhedê tê xwarin.
Amadekirin
Pêşî goştê binermijînin. Pîvaz, bacana sor, îsota hêşîn, îsota tozkirî, hinek avbacanê, hinek jî av tê xin û bi goşt ve bikelînin. Amade ye.
Ego
Ezî (ego) an bi Kurdî ezî, yek ji mekanîzmayên kesayetiyê ye ku di navbera eziya nizim (îd) û eziya bilind (superego) yê de cih digire.
Di kesayetiyên normal de ego di navbera herdu radeyê an mekanîzmayê kesayetiyê de denge çekiriye. Him vandalîzma îdê kontrol dike û him jî xwe ji vandalîzma serezê diparêze. Di nava Kurdan de şîreteke pirr xweşik heye ku vê dengeyê xweş tîne zimên: "Lawê xwe bike mêr têke şivan, lê zû bîne ji çolê bila nebe heywan".
Xorasan
Xorasan an Xorhelsan herêm an parêzgehekî mezin bûye li bakûrê rojhilata Îranê.
Ew herêm li sala 2004 bu se parçe an parêzgehan:
Xelkên wê Fars û Kurdên Xorasanê bûne. Li parêzgeha Xorasana bakûr piranî Kurd in ku le çaxa Nadirşa ji herêma, Erzirom, Dêrsim, Azerbeycan û Urmê hatin dûrxistn.
Kesayetiya here navdarê wê deverê li dîrok de Ebû Muslim Xoresanî bûye.
Nav
Li gorî hevpeyvîna Enstîtuya Kurdî ya bi Şoreş Reşî re navê Xorasanê tê wateya Cîhê rojê û Cîhê helatnê Xor; ev yek him ji aliyê xwezayî û dîrokî ve him jî ji aliyê olî ve bi rojê ve tekîldar e. Herwiha, Meşhed (paytextê eyaleta Xorasanê) bajarekî nêzikî pênc mîlyon nifûsa xwe heye û navenda şîîtiyê ye. Tirba Îmam Riza (817) li wir e. Ji gelek aliyên dinyayê şîî tên serdanê.
Kurdên Xorasanê
Kurdê Xorasanê zotir ji nader şahê, li zemanê Sah Ebbasê Sêfevî hatene Xorasanê.
Kurdên Xorasanê evalin legheb îlxanî lî eranê standin.
Şoreşa Ebasî
Şoreşa Ebasî, ku bi navê tevgera zilamên bi cilê reş jî tê zanîn, ji aliyê Xanedana Ebasiyan ve hilweşandina Xanedana Emewiyan bû. Dihat zanîn ku Ebasî bi misilmanên ne-ereb re pir baş tevdigerin. Xanedana Ebasiyan ji Ebbas apê Muhemmed e.
Xorasan
Kurdên Xorasanê
Ji nazare nezami o siyasi bol mohem bûn.
Chorges
Chorges, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Xorasan
Kurdên Xorasanê
Henek jî serok û navdarê Kurdên Xorasanê:
Liausson
Liausson, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Kindî
Kindî yan jî bi navê wî temamî Ebû Yûsif Yeqûb bin Îshaq es-Sebah el-Kindî (bi erebî: أبو يوسف يعقوب بن إسحاق الصبّاح الكندي‎, Abu Yūsuf Yaʻqūb ibn ʼIsḥāq aṣ-Ṣabbāḥ al-Kindī, (jdb. 801? Besre - m. 873 Bexda) yek ji felsefevan, matematîknas, fizîknas, derûnnas, dermannas û mûzîkvanê ereb yê herî bi nav û deng e.
Erebkirin
Erebkirin, erebandin an jî helmeta te'rîb, helmetek bû ku ji aliya hikûmetên be's yên Îraq û Sûriyê dijî kurdan dihat birêveçûn û bi sedema wê bi hezaran kurdan ji malê xwe hatin derkirin an kuştin û erebên şûnên din dihînan cihê wan.
Şoreşa Ebasî
Şoreş dawiya Împeratoriya Ereban û destpêka dewleteke berfirehtir û pir-neteweyî li Rojhilata Navîn nîşan da. Di dîrokê de yek ji şoreşên herî bi rêxistinkirî bû û bala cîhanê kişand ser Rojhilata Navîn. Ji aliyê Ebû Muslim Xoresanî ve dihat birêvebirin.
Kindî
Kindî li ser stêrnasiyê pirs û bersivên li ser "guhertina hewayê", "girtina berê rojê" û "ronahiya stêrkan" pirtûkeke bi navê Qanûna di stêrkan de berhev kiriye ku ev pirtûka wî ji 40 beşan pêk tê.
Kindî di Serdema Zêrîn a Îslamê de di nav misilmanan de derketiye ji fîlozofên herî mezin e. Ew li rojavaya bi navê Alkindûs têye nazkirin. Bi xwe hezarfen e.
Îbn Nedim û zanyarê Îtalî Gerolamo Cardano di berhemên xwe de pir besna Kindî didin.
Berhem
Wel Berki wes Savaiki wer Radî wez Zemherîr.
Liausson
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Essises
Essises, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Akrag, Miks
Akrag, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Qûrtulce Sofla
Qûrtulce Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Østernvann
Østernvann, goleke di nava sinorê parêzgeha Akershusa Norwêcê de ye.
Şêlman, Bane
Şêlman gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Dêmkilox
Dêmkilox (splanchnocranium anko viscerocranium) parek ji kiloxî ye ko dêm anko rûyê mirov û lawirên kiloxdar liser ava dibe. Dêmkilox ji 14 hestiyan pêkdihêt.
Nisêrî
Nisêrî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Gaza xwezayî
Gaza siruştî, gaza xwezayî , mîna neftê ji erdê derdikeve. Bi esasî organîk e. Gaza xwezayî (70%-90%) (CH4) ji gaza mêtan tê. Çakajî hindîrda êtan (C2H6), propan(C3H8), bûtan (C4H10) jî heye. Di hindirê de peşkek ji (CO2), azot (N2), helyum(He) û hîdrojensulfur (H2S) heye.
Çêbûna gaza xwezayî ji neftê ye. Di binê erdê de petrol hinek duwe gas.
La Cavalerie
La Cavalerie, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Friolzheim
Friolzheim şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Helmenzen
Helmenzen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Modautal
Modautal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Crévoux
Crévoux, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Xaşiye, Baybûrd
Xaşiye, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Lek, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 151 kes (50 malbat) bûn.
Gars am Inn
Gars am Inn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
George Westinghouse
George Westinghouse (6'ê kewçêrê, 1846 – 12'ê adarê, 1914) hat zanîn wek pêngavdar û endazyarekî amerîkan. George Westinghouse di sedsala 19'an de li nav beşê elektrîkê bazirganî dikir. Wekî din Westinghouse bi Nikola Tesla re xebitî bû. Patent û xebatê wî hene. Niha jî markaya bi navê wî White-Westinghouse heye.
Qirimçaq
Qirimçaq, Qirimçax (bi qirimçaxî: кърымчах, qrimçax (yekj.), кърымчахлар, qrimçaxlar (pirj.)) komeke tirkî e ku bi eslê xwe ji Krimê ye û cihûtiyê dikin û bi zimanê tirkiya qirimçaqî diaxivin. Ew her tim li kêleka cihûyên tirk ên qarayim dijîn.
Kevneşopî û ziman
Karên kevneşopî yên qirimçaqan çandinî, bazirganî û rezvanî bûn. Cil û berg û kevneşopiyên qirimçaqan dişibin yên Qarayim û Tatarên Kirimê yên nêzîk û hetta dişibin civakên Tirkên Asyaya Navîn ên wekî Qazaxên.
Qirimçaq bi rengekî teteriya Krîmê diaxivin, jê re qirimçaqî tê gotin. Berî êrîşa Sovyetê ya Ûkraynayê, qirimçaq duzimanî bûn: ew qirimçaq diaxivin û di heman demê de îbranî ji bo jiyana xwe ya dînî bi kar anîn. Qirimçaq piştî ku rûsan axaftina zimanê xwe qedexe kir dest bi windakirina zimanê xwe kirin. Niha jî bi avakirina dibistanan li Ûkrayna, Tirkiye, DYA û Îsraêlê hewl didin zimanê xwe vejînin. Tewrat û pirtûkên cihû yên din li zimanê wan hatine wergerandin. Gelek taybetmendiyên zimanî yên qirimçaqan di zimanên din ên tirkî de jî hene. Bi ser de, tê de gelek peyvên îbranî û aramî hene û di eslê xwe de bi tîpên îbranî, niha bi tîpên kîrîlî û latînî hatiye nivîsandin.
Lieuran-Cabrières
Lieuran-Cabrières, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Babak Emînî
Babak Emînî derhênerekî kurd e.
Babak Emînî di sala 1978'an de li rojhilatê Kurdistanê ji dayik bûye. Wî li Zanîngeha Tehranê felsefe xwendiye û gelek salan bi Behmen Qubadî re wekî alîkarê derhêner xebitiye.
1983
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Nêçîrvan û komker
Civakên nêçîrvan û komker mirovên koçer in ku piranî an hemû xwarinên xwe bi riya lêgerînê (berhevkirina nebatên kovî û nêçîra heywanên kovî) peyda dikin.
Xozeplûr
Xozeplûr, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Qûtûrlar
Qûtûrlar, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ali Bulaç
Ali Bulaç, (jdb. 1951, Mêrdîn, bakurê Kurdistanê) cîvaknas, rojnamevan, nivîskar û teologekî mehelmî ye.
Dibistana seretayî û amadeyî li Mêrdînê bidawî dike. Sala 1975î ji İstanbul Yüksek İslâm Enstitüsü (înstîtuta bilind a îslamê ya Stembolê), 1980yê jî beşa civaknasiyê ya zanîngeha Stembolê bidawî dike.
Yek ji damezîrênerên rojnameya Zamanê ye. Hin caran navber dabe jî, niha dîsa di Zamanê de dinivîsîne.
Sala 1988ê bi berhema xwe ya İnsanın Özgürlük Arayışı - Lêgerîna azadiyê ya mirov, xelata Yekîtiya nivîskarên Tirkiyeyê wergirtiye. Di rojnameya Today's Zaman û Özgün Duruşê de quncika wî heye, di kanalên TVê Mehtap TV û Hilal TVê de bernameyên hefteyê amade dike.
Thriller (albûm)
Thriller, albûma şeşem a Michael Jackson e. Li DYA'yê di 30'ê sermaweza 1982'an da albûm derket. Vê albûmê gelek xelat standine. Albûm bi şêweyên funk, pop, rock, R&B, soul, dans çêbûye.
Helmeroth
Helmeroth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Minsiye
Minsiye, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Nîşaneya nexweşiyê
Berjeng yan semptom, rewş an hestên neasayî yên nexweşekî ne. Berjeng tenê ji bo nexweşî dihên hest kirin anko subjektîv in, lê carina kesên dî jî (ji bo mînakê pizişk jî) her wê berjengê bibînin an hest bikin, wê demê ew berjeng dibe tiştekê objektîv. Wê demê navê wê dibe nîşan. Nimûneyeka vê dikare ta be: Nexweş hest bi tayê dike (berjeng), û kesên derdora wî jî dikarin bi germîya zêde ya leşê wî bihesin, an pizişk bi amûrê pîvana tayê anko tapîvê bibêje ka taya wî çend pile ye (nîşan).
Superego
Superego bi Kurdî serez / ezder e.
Miriyên We
Ev helbest ji aliyê helbestvanî cihû ê Aûstriyayî Erich Fried hatiye nivîsandin.
Miriyên we- Filistînî ji Siyonîstan re dibêjin
Miriyên we Dêûbav û kalûpîrên we yên mirî
Xwîşk û birayên we yên mirî
Yên ku hûn timî wan xwe bi wan ve girêdidin
Miriyên we yên ku di destê we de koz in
Miriyên we ku hûn bi riya wan dihêlin pereyan bidin we
Weke tazmînatê
Miriyên we ji dest we çûn
Ji ber ku miriyên we
Mexdûrê kujer û qatilan bûn
Yên mafdar, yên bindest
Şervanên Berxwedanê yên hatin kuştin
Û zarokên wan
Ew miriyên we bûn
Lê niha hûn bûn desthilatdar û qatil
Û dema xwe diparêzin, hûn bombeyan diavêjin ser serê mexdûrên xwe
Hûn kesên ne desthilat û bêtaqet ji xanîkên wan dikin der
Hûn bi lez bi panzêrên xwe dikin qiyamet û tên
Hûn dihêlin jehr mîna reşîşên baranê
Ji balefirên we bibare
Bi ser erdên me de
Û (hûn) napalmên xwe bi ser jin û zarokên me de (dibarînin)
Gelo hûn bawer dikin ku miriyên we wê we nas bikin
Veşartî di panzer û balafirên xwe yên şer de?
Mexdûr ber bi mexdûran ve
Bindest ber bi bindestan ve
Ji ber ku kesên hatin qetilkirin, xwîşk û birayên kesên hatin qetilkirin in
Û ew ne (xwîşk û bira)yên qatilan in
Miriyên we êdî naxwazin we nas bikin
Miriyên we êdî mêvanê miriyên me ne
Ew hewl didin dilê wan rihet bikin (û dibêjin) dibe ku tenê
hûn ji nezanî û ehmeqiyê dikin, vê tişta hûn dikin
Lê miriyên we dibêjin hûn timî gelekî bi aqil bûn
Zarokên herî biaqil ên dinyayê
Û miriyên me dixwazin wan haş bikin û dibêjin
Hêza desthilatdaran hûn evqasî mest kirine û gêj kirine
Û dibe ku ji berdêla hûn bi rengekî bimirin ku miriyên we êdî we nas nekin
Hûn bibînin û erê, hûn jê vegerin
Illingen, Baden-Württemberg
Illingen şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Miriyên We
(Wergera wê Luqman Guldivê kiriye)
Crots
Crots, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Øyangen
Øyangen, goleke di nava sinorê parêzgeha Akershusa Norwêcê de ye. Perava gola Øyangen 15,87 km ye û ji asta deryayê 442 mêtro bilind e.
Salihawa, Bane
Salihawa gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Totem
Peyva Totem ji zimanê Algonkin ku zimanê qewmeke li başûrê Kanada dijîn in tê. Di zimanê Algonkin de wateya wê xizmatî, birêvebirina malbatê û hêza ku mirov diparêze ye. Wekî paşnavan e ku îro mirov bikartînin. Çawa di jiyana nûjen de mirov bi paşnava xwe tê nasîn, niştecihên berê yê parzemîna Emerîka, Îndîaniyan û xwediyên parzemîna Awûstûralya Aborjînan jî bi totemên xwe didane naskirin. Her berekê xwedî paşnavek an totemek bûn. Ev ya sîmbola parçeyek ji cîhana kûvî bû, an ajalek, an jî ruhê lehengeke wan bû.
Flin Flon
Flin Flon, bajarokekî herêma Manitobaya Kanadayê yê.
Le Cayrol
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mûçirk
Mûçirk, ji hin masûlkên ku bêhemdî xwediyê xwe, ne bi awayekî aheng (rhythmic), belê bi dubarekirinê û ji nişkave, endam û lebatê laşê mirov têxe tevgerê an jî, ji derxistina denga re tê gotin.
Mînak: Ser hejandin, dubarekirna gotinê nexweş, çepik, çav miçandin, çavkirin, xwe dawşandin, bi movikê xwe derxistina reqîn û teqînê. Bi awaekî obsessîf (fikra pêdandî, raman kilîbûyî) bê fikr tevdigere. Her ku tevgerên bi vî şiklî dubare dibe, çê xwe di bejn û bala mirovan de zexm dike.
Sendroma Tourette; mîna mûçirkan bêhemdî mirova çêdibe, belê ji mûçirkan zêdetir dubare dibe û ji nişkave û bi lez û bez derdikeve. Sedemên vê nexweşîyê norolojîki an jî rakendî (îrsî) ye.
Ispringen
Ispringen şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mühltal
Mühltal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Estrées, Aisne
Estrées, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Qilmilû
Qilmilû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Burxanîzm
Xwezaya
Navê olê Altai Ak Yang "Baweriya Spî" ye. Ola Ak Yank a ku li ser bingehê Tengriyet, baweriya kevnar a gelên Tirk hatiye avakirin, di heman demê de serhildana neteweyî ya Tirkên Altayî ya li dijî hegemonyaya Rûsyayê bû. Tangriyet ji bo hemû Tirkan e, Burkhaniyet tenê ji bo gelê Altayî ye. Di nêrîna rêveberiya Rûsyayê de, ola AKê planeke ku dijminên Rûsyayê amade kirine û ji derve jî piştgiriyê didin wan, ji bo ku gelên tirk bi neteweperestiyeke hevpar bikin yek û zirarê bidin Rûsyayê. Ji ber vê sedemê jî ev serhildana ku Rûsan gelek cidî girtibûn û bi şidetê bi xwînxwarî bi dawî bû, dîsa jî heta roja îro şopa xwe di çanda Altayiyan de hişt. 80% ji xelkê Altai Burkhanîzmê dikin û yên mayî Tangîzmê dikin û tenê pir hindik Altai olên din dikin. Bi tevayî, tevgera Burxanî wekî olek hevbendî hate xuyang kirin, ku hêmanên Bûdîzma kevnar, Tengrîzm û baweriyên din ên kevnar ên Tirkan li hev dicivîne. Ew ji hêla Altayiyên ku dixwazin xwe ji gelên cîran û têkildar cuda bikin, tê kirin.
Kirtûnût
Kietûnût, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Zhu Xi
Zhu Xi, wekî Çû Şî bixwîne (bi çînî: 朱熹), hunermend û feylesof û damezirînerê "nûkonfusyusîtiyê" bû li Çînê, maweyê jiyana wî (1130-1200). Bîrokeyên wî bûne sedema damezirandina nûkonfusyusîtiyê û serhildana şorişa şînhay ji sala 1911'an li Çînê.
Rio de Janeiro (stan)
Rio de Janeiro staneka rojhilata Brezîlê ye. Sînorê rojhilatî yê vê stanê Okyanûsa Etlesî ye, tuxîbê başurê wê stana Sao Paulo ye, û li rojavayê û bakurî jî stanên Minas Grais û Espirito Santo hevsî yên wê ne.
Bajarê Rio de Janeiro mezintirîn bajar û paytexta wê ye.
Hesen derzî
Hesen Derzî di sala 1957-an de li bajarê Bokan ji dayik bû. Ji destpêka xortanî û ciwaniya xwe ve, wî eleqeyek taybetî ji muzîk û helbesta gelêrî ya Kurdî re hebû, û ji hingê ve ew beşdarî dersên muzîkê bû. Ew bi dengê hunermendê navdar ê Kurd Hesen Zîrek pir eleqedar bû. Hesen Derzî piştî demekê li herêma Faizullah Beigî Bokan navdar bû û bi fermî dest bi berhevkirin û stranên helbestên Kurdî kir. Hesen Derzî bi hostayên wekî Emîr Minaei û Reşîd Feyznejad re perwerde kiriye. Her weha wî bîst salan li rex muzîkê wek sekreter xebitî. Derzî di dema 1960 û 1970 de karîbû çar albumên stran û gotinên xwe derxîne. Lê di sala 1991-an de, ji ber sedemên nediyar, ji hêla Komara îranê ve hate zext kirin, û piştî demekê, ji ber fişara mezin neçar ma ku welat bicihbêle, û naha ew li berîtaniya dijî. Ew yek ji hunermendên gelêrî û navdar ê Kurdistanê ye ku di nav gelên welatê xwe de xwediyê statuyek bilind e
Dévoluy
Dévoluy, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Nimêlê
Nimêlê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Attack on Titan
Attack on Titan (bi kurdî: "Êrîş ser Tîtanan", bi japonî: 進撃の巨人, Shingeki no Kyojin) navê mangayeke Hajime Isayama ye. Rêz di kovara mangaya Kodansha Bessatsu Shōnen Magazine de di sala 9 îlon 2009 de hate weşandin.
Çîrok
Eren Yeager û malbata wî li Shiganshina dijîn. Berî 100 sal hût (Kyojin, Titan) derketin holê û mirovan dixwarin. Bajar sê cihên wî hebûn: "Dîwarê Maria", "Dîwarê Rose" û "Dîwarê Sina". Ev dîwar pir bilind in û mirov dîwaran diperêstin. Rojekê Tîtanê Gewre (Colossus Titan) dîwarê Maria qul dikê û dêw êrîşî mirovan dikin. Diya Eren Yeager li ber çavên wî dixwin. Hevalê wî Armin Arlert û zirxwişka wî Mikasa Ackerman ji bo tolhildanê sond dixwin û ji bo dêwan re şer bikin li beşdarî artêşê dikin.
Haag in Oberbayern
Haag in Oberbayern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Jiyar Gol
Jiyar Gol rojnamevan û derhênerekî kurd e.
Jiyar Gol bi eslê xwe ji Sine ji rojhilatê Kurdistanê ye û niha li Kanadayê dijî. Ew wekî rojnamevanek serbest di radoya û televizyonê de dixebite û herweha wekî pisporê belgefilman bi taybetî li deverên ku kêşe lê hene, xwedî tecrubeyeke berfireh e.
Lieuran-lès-Béziers
Lieuran-lès-Béziers, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Øyeren
Øyeren, goleke di nava sinorê parêzgeha Akershusa Norwêcê de ye. Dirêjahiya perava gola Øyeren 165,47 km ye û 101 mêtro ji asta deryayê bilind e.
Sale, Bane
Sale gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Famîleya gulçanaxan
Famîleya gulçanaxan (Calycanthaceae) famîleyeke riwekan e, di koma qaran (Laurales) de cih digire. Navê vê riwekê ji yewnanî tê û di wateya „gula çanaxî“ de ye. Bi giranî li bakurê Amerîka, rojhilatê Asyayê diçên û devî ne.
Sîstematîk
2 binekomên Calycanthaceaeyê, 3 heya 4 cins û bi qasî 11 cureyên vê famîleyê hene:
Endamên famîleya Calycanthus alkoloîd, Calycanthinê dihewînin û axûdar (bijehr) in.
Wêne
Gulçanaxa belavbûyî (Calycanthus floridus):
Étampes-sur-Marne
Étampes-sur-Marne, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Mişîrfiye
Mişîrfiye, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Dawoyê Eso
Dawoyê Eso, bi navê fermî Davut Iğdır. Dengbêjekî kurdan e ku salên dora 1900î de miriye. Dawoyê Eso ji eşîra Redkî bereka Kumkî, Mala Şero ye. Kilama wî ya bi navê Helîma Hesen Axa salên berê di radyoya Rewanê de dihat weşandin.
Hemmelzen
Hemmelzen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Lelelûy Torab
Lelelûy Torab gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 295 kes (77 malbat) bûn.
Tabû
Peyva Tabû ji zimanên tongayî derbasê hemî zimanan bûye. Di zimanên tongayî de wateya wê; tiştê ku qet nikare were birîndarkirin, dest lê dayîn, tiştê qedexe, tiştê pîroz, tiştê pirr veşartî ye.