cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kleinmachnow
Kleinmachnow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Yekeya pêvajoyê ya navendî
Yekeya pêvajoyek navendî bi Înglîziy Central processing unit. An jo bo Kurtkirina navê wê, ew weka( CPU ) di hête naskirin. Ew yeka ji perçaya her giring di komputer û mobîla de. lewma gelek caran (CPU) weka dilê Komputerî tê naskirin. Ew di nav komputerê de cih digre û ji bo bi cih anîne fermanên bernamya kar dike. mirov li ser mobîl û komputer bi her bernameyakî bi xebita ew (SPU) fermanên wî bernamey bi cih dîne. Herwesa Ew hemû ferman û talîmatên di her bernameyekî de dike û bi cih di îne. Lewma gava mirov li ser bernameykî mobîl an komputer bi xebite lê belê ew bernameya gava bi sekina û baş kar neke ew ji ber wê yekê ye, ku Asta taqeta (SPU) wî kêm û ne beşe.
(SPU) Yakam car di Pîşesaziya komputerê di weka nav li sala 1955-an de bikar hat. Û ew weka "yekeya pêvajoyê ya navendî" (SPU) hat nasandin.
Tazedê
Tazedê, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Cureyên nêzîkê xetereyê
Cureyên nêzîkê xetereyê (NT), di lîsteya sor a IUCN'yê de ji bo cureyên ku nifşên wan ne di bin xetereyê de ye, lê dibe ku di dahatûyê de nifşên wan bikevin xetereyê tê bikaranîn. Di versiyona 2.3 ya lîsteya sor de 402 cureyên bi kategoriya hewcebûna parastinê ango Conservation Dependent (cd) jî di versiyona nû de (3.1) weke cureyên kategoriya nêzîkê xetereyê tên lîstekirin.
Allschwil
Allschwil, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên herêma Arlesheimê ye.
Saint-Romain-la-Virvée
Saint-Romain-la-Virvée, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Serdû
Serdû an serdûya eşîreke esilkurd li parêzgeha Kirmanê ye. Serdûyî ji aliyê Xanên Zend ve li Kirmanê hatine bicîhkirin.
Seehausen am Staffelsee
Seehausen am Staffelsee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bazincan
Bazincan navê eşîreke kurdan a dîrokî ye. Navê vê eşîrên di çavkaniyên îslamî û di şahnameyê de derbas dibe. Gorî Mesûdî (di sala 943an d) û Îştaxrî (951î de) êv eşîr li herêma Îsfehanê hatibû bicîhkirin. Firdewsî di şahnameyê de îdia dike ku kurd ji pênc eşîran Ciloya (Kuhgîlu an Celalî), Sîwan, Lawalîcan, Kariyan û Bazincan û 500.000 nefêran pêkhatibûn e. Di eynî çavkaniyê de tê gotin ku kurd hemû di şerrên hember artêşên îslamê ve hatibûne qirkirin, xeynî yekê bi navê Alak, ê ku bibû misilman û xwedî zuret bû. Bi guman ev eşîr bi piraniya xwe asîmîle bûye û îroyî bi farisî diaxive. Navê vê eşîrê bi dawî di lîsteya Mardux Kurdistanî ya êl û eşîrên kurdan de derbas dibe.
Cirnî
Cirnî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 366 kes (62 malbat) bûn.
Şevkût
Şevkût, gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.
Bivbivink
Bivbivink (navê zanistî yê latînî Bombus sp.) kêzikeke famîleya mêş û mûrên biderzî ye. Bi mêşhingivê dişibe, lê mezintir e. Bivbivink weke pîzalokê biderzî ye.
Ferdinand Hennerbichler
Ferdinand Hennerbichler, (jdb. 1946) dîroknas, fîlolog, mirovnas û kurdnasekî navdar ê awistiryayî ye. Di heman demê de dîplomat û rojnamevanekî berê ye.
Jînenîgarî
Hennerbichler di 6ê çiriya paşîn a 1946ê de li Linz, Awistiryaya jorîn ji dayik bû. Di navbera salên 1965an û 1972an de li Zanîngeha Viyanayê xwendiye û li wir dîrok, fîlolojî, zimannasî,şûnwarnasî, derûnnasî û felsefe xwendiye. Di sala 1972an de doktoraya Felsefeyê ya Zimannasiyê wergirtiye.
Kurdnasî
Hennerbichler ji salên 1970yî ve li ser dîroka kurdan, zimanê kurdî û çanda kurdî lêkolîn dike û heta niha zêdetirî 500 gotar û lêkolînên akademîk û çend pirtûkên derbarê kurdan de ji dîrokê heta lêkolînên genetîkî belav kirine. Di heman demê de ew yek ji damezrînerên Komeleya Kurdnasiyê ya Awistirya/ Navenda Ewropî ya Lêkolînên Kurdî ye. Di navbera salên 2012 - 2020an de li Zanîngeha Silêmaniyê li Başûrê Kurdistanê mamostetiya kurdnasiyê kiriye.Pirtûka wî ya dawî ya bi sernavê "Die Herkunft der Kurden: interdisziplinäre Studie ( "Eslê Kurdan: Lêkolînên navdîsîplînrî ) yek ji lêkolînên herî gişgir û bi bingeh li ser gelê kurd tê hesibandin û di bernameya hînkirina lêkolînên dîrokî-mirovnasî de li Enstîtuya mirovnasiya dîrokî ya Viyanayê cih girt.
Ermenînasî
Hennerbichler di lêkolînên li ser gelkujiya ermeniyan de cih girtiye û ligel Maria Anna Six-Hohenbalken û Thomas Schmidinger pirtûkek bi zimanê Almanî li ser gelkujiya Ermenî û Kurdan li Tirkiyê bi sernavê "100 Jahre Volkermord an Armenierinnen Und Die Kurdinnen" (100 sal gelkujî ji Ermenî û Kurdan) çap kirine.
Mîsyonên dîplomatîk û mirovî
Ji sala 1980an heta 1983an ew wekî alîkarê Rojhilata Navîn ê serokwezîrê Awistiryayê Bruno Kreisky xebitî.Di salên 1981/82, 1983 û 1984ê de serokatiya şandên Operasyona Rizgarkirina Navnetweyî li Iraqê kir û piştî çend gerên danûstandinan ligel hikûmeta Iraqê karibû yanzdeh dîlên heft welatên Ewropayê azad bike.
Rojnamevanî
Di navbera salên 1967 û 1990 de, Hennerbichler bi navber ji bo Pargîdaniya Weşana Awistiryayê (ORF) re jî xebitî.Di navbera salên 1976-1990î de peyamnêrê derve bû û li gelek herêm û parzemînan Ewropa, Ewropaya Navîn û Rojhilat, Rojhilata Navîn û Amerîkaya Latînî xebitî.
Projeyên lêkolînê
Hennerbichler gelek projeyên lêkolînê yên ku mirovnasî û genetîka Kurdan, karûbarên Rojhilata Navîn, û belgekirina Komkujiya Enfalê û Komkujiya Êzdiyan ji aliyê Dewleta Îslamî ve dihewîne, pêk aniye.
Niederkirchen
Niederkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Alectroenas
Alectroenas, celebek teyran e ku ji famîleya Columbidaeyê ye.
Dewleta Memlûkan
Dewleta Memlûkan dewleteke dîrokî ye ku ji aliyê eyûbiyan ve li Misirê hatiye damezrandin. Serweriya wan bêhtirî 200 salî li Misir, Sûrî, Filistînê û Erebistana Siûdî berdewam bûye.
Paşxane
Selahedîn ku damezrênerê desthilatdariya Eyûbî bû (1171-1260 lî Misre), Misrê û Sûriye heya 1341, beşên Erebistan û Firat welatên di bin desthilatdariya wî de ne. Piştî mirina wî di 1193 de, Misir, di bin destê kurekî wî de, dîsa bû padîşahiya xwe. Yek ji cîgirê Selahedîn, Melîk es-Salih Eyûb, ji Çerkez û Tûra dora 1240 hezar kole kirîn, wan di bikaranîna çekan de perwerde kir û ji wan parêzvanek xurt çêkir. jê re dibêjin cerdevanê Memlûkan, yanî koleyan. Di sala 1249an de di dema Serga Xaçperestan a Heftemîn de mir û li şûna wî kurê wî Tûran Şah ku sala din ji aliyê leşkerên koleyan ve ku niha bûne xwediyê Misrê, hat kuştin.
Destûra destpêkê
Dema Memlûk hatin ser hikûm, li padîşahiyê bêîstîqrarîyek siyasî hebû, bi şer û pevçûnan û gelek caran guhertinên desthilatê. Di sala 1254an de komeke Memlûkan di bin serokatiya Seîf ed-Dîn Qutuz de desthilatdarî girt û Baxrîtên Turanî (Beharî) ku wê demê serdest bûn, ku li şûna wan bi Xanedaniya Eyûbiyan re li Sûriyê hevalbend bûn, derxistin. Dema ku Mongolan di sala 1258an de di bin destê Hülegü xan de êrîşî Sûriyê kirin, her du koman aştiyek demkî pêk anîn. Wan di Şerê Eyn Celût de Mongolan têk birin û şerê navxweyî ji nû ve dest pê kir. Di sala 1260 de, Qutuz ji aliyê Baibars el-Bunduqdari ji Beharîyan ku xwe sultanê nû îlan kiribûn, hat kuştin. Di bin serweriya wî de, împeratoriya Memlûk hate yekkirin û aramkirin û gelek êrîş li dijî dewletên xaçparêz cîran pêk anî. Di sala 1291 de Ekrê hat zeftkirin. Baharî dê heta dawiya sedsala 14'an bibin xanedana desthilatdar a Siltanatiya Memlûkan.
Di sala 1261an de Beybar li Qahîre perestgehek da neviyên Ebbasî Xelîfeyên Bexda. Xelîfeyê dawîn ê desthilatdar li Bexdayê piştî fetihkirina Bexdayê di sala 1258an de ji aliyê mongolan ve hat îdamkirin. Li dîwana Memlûkan, "xîlafeta siyê" wê demê weke kargeheke manewî ya mîrasî hat parastin heta ku welat ji aliyê Osmaniyan ve hat dagirkirin. 1517, lê pir hêza rastîn ne di destê van xelîfeyan de bû, lê di pratîkê de siltanên Memlûk bindest bûn û ji ber vê yekê bi desthilatdariya wan a olî ve sînordar bûn.
Xanedaniya Burcî
Tax di sala 1382an de ji aliyê xanedaneke Memlûkî ya nû, Borcîtiyên Çerkez (Xanedana Burcîyan), di bin destê Sultan Barkuk de hat hilkişandin. Di nav siltanên wan de yê herî girîng Kansuh el-Ghury (1501-16) bû, ku di 1503-13 de li Okyanûsa Hindî bi Portekîzî re şer kir da ku ji bo xwe û bazirganiya Venetya rizgar bike Hindistan. Dema ku destûr da qasidên şah Îsmaîl Safî yên Faris ji bo Komara Wênîsê bi serbestî derbasî Sûriyê bibin, di demekê de bi Siltanê Osmanî Selîm I re ket pevçûnê. dema ku Împeratoriya Osmanî ji van her du hêzan hat tehdît kirin. Selîm jî hêrs bû ku Kansûh li Misrê perestgehek da îdiakarê osmanî yê text.
Hêzên osmaniyan bindestê Memlûkan Dulkadir têk birin û di sala 1516an de êrîşî Sûriyê kirin, li Merc-Dabikê li nêzîkî Helebê artêşa Memlûk têk bir. Siwariyên Memlûkan nikarîbûn li hember topên osmanî li ber xwe bidin, Siltan Kansuh ket û cîgirê wî Tuman Beg II nekarî pêşî li Selîm bigire ku Qahîre û tevahiya Misrê di sala 1517an de bi dest bixe. Lêbelê Memlûkan di gelek waran de li Osmaniya nû wilayeta Misrê wek çîneke esilzade pozîsyona xwe ya pêşeng parastibûn û carinan ji waliyên osmanî zêdetir hêz bi dest dixistin.
Laichingen
Laichingen bajarokekî navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Kloster Lehnin
Kloster Lehnin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Stranên herî serketî yên DYAyê 2015
Ev lîste ji alîyê kovara Billboard bi strana 1 nimre tê weşandin.
Xoper
Xoper gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Qewaqa
Qewaqa, gundekî Kerboranê ye. Qewaqa jî weke gelek gundên herêmê ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin. Ji lewma mirov bi tenê dikare bi dema buhurî bahsê bike. Gund di serê girekî ne zêde bilind de hatibû avakirin û ji nêzîkê 50 malî pêk dihat. Hawîrdorê gund dehl û avî bûn. Lê mixabin îro ji du-sê mirovên kal pêve kesek di gund de ne maye û herder hişk û zuha bûye.
Dar
Dar ji riwekên qemçik darikî re dibêjin. Di zimanê kurdî de zayenda darê mê ye, lê heger bê birandin dibe nêr. Dar şaxeke mezin ji cîhana riwekan e.
Max Horkheimer
Max Horkheimer (z. 14'ê reşemiyê 1895 li Zuffenhausen (Stuttgart) − m. 7'ê tîrmehê 1973 li Nürnberg) fîlozofekî alman bû.
Dar
Ji biziran şitil, ji wan jî dar digihê. Her sal dar aj dide ku temenê darê jî ji wir kivşe dibe. Heger sal baş û bi şiliyê derbas bûbe, xeleka wê salê biber, hişkayî bûbe jî bêber dibe. Darvan baş ji viya dizanin. Di darekê de cihê jîndar kambiyum e ku di bin qalikê de ye ji wir aj didin. Heger bizmarek (mix) lidarê bi kutan, bilindahiya wê her wekî xwe dimîne. Dar jî wekî hemî jîndaran bi avê dijîn. Dar hene kêm, dar jî hene rojê 400-500 lt avê xerc dikin. Darên wiha li hezekan diajon ku axê ziwa bike.
Dar di jiyana mirov de roleke girîng dilîze. Ji darê kaxez, mobîlya û bi hezaran pêdiviyên mirovan tên çêkirin. Dar şewat e, dar kana xurdemeniyan e bo mirovan. Gelek fêkî ji daran in. Daristanên welatekê kûltûr û dewlemendiya wê welatê nîşan didin. Li civakên nûjen û pêşketî xwedî li daristanan tên derketin, lewra riwek oksîjenê hildiberînin. Dar tenduristî, dar aborîye herwiha.
Pirraniya daristanên Kurdistanê ji aliyê dewletên Kurdistan parve kirine ve (Tirkiye, Îran, Îraq, Sûrî) hatine şewitandin. Ji ber wê floraya Kurdistanê ziyaneke mezin dîtiye û gelek cureyên riwek û ajalan ketine xetereya tunebûnê. Mirov dijminê heri mezin ê darê ne.
Sarîqemiş
Sarîqemiş, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Spatzenhausen
Spatzenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Parsîna Jor
Parsîna Jor yek ji navçeyên Erzîromê ye. Qezayeke piçûk e, li navbera Xuristanê û Erzîromê dikeve û 57 km ji Erzîromê dûr e. Gelê qezayê ji xeynî karmendên dewletê Kurd in û bi zaraveyê Kurmancî qise dikin. 1 nehiye 38 gundên wê hene.
Olsbrücken
Olsbrücken şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Saint-Sauveur, Gironde
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Çahardowalî (eşîr)
Çahardowlî an Çardowlî an bi kurdî Çerdawrî an Çerdawru  navê eşîreke kurd e. Ev eşîr biesil ji parêzgeha Îlamê ye, heta îroyî jî li Îlamê, li ŝaristana Çerdawel (navçe), kesên ji vê eşîrê dijîn. Hin şaxên çardowalî jî berê 200 salan serdema qajar li parêzgeha Azerbaycana Rojava, li bajêristana Şahîndij, û li parêzgeha Kurdistanê, li bajêristanê Qurwe, parêzgeha Hemedan bajêristanê Ased Abad u Melayêr hatine bicîhkirin.
RSF
Rêxistina (yan eniya) rojnamevanên tixûbnasneker, RSF (ji Fransî. Reporters sans frontières – RSF) eniyeke navneteweyî ya rojnamevanên serbixwe û doza azadiya agahî û ramanê dikin e.
Stranên herî serketî yên DYAyê
Ev Rûpel lîsteya kovara Billboard ji sala 1940'an tê weşandin.
Berî Billboard Hot 100
1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949
1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957
Hot 100
1958 1959 1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967
1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977
1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987
1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Aroş
Aroş an jî Eroş (ji Eroşa Jêr û Eroşa Jor pêk tê ), gundekî ser navçeya Qilebana Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Cureyên bêparastin
Cureyên bêparastin (VU), di lîsteya sor a IUCN'yê de ji bo cureyên ku rîska bilind heye nifşên wan bikevin xetereyê tê bikaranîn. Ev kategorî bi gelemperî ji sedema xerabûna habîtata cureyê pêk tê. Cureyên pêparastin têne temaşekirin û dikevine rewşa xetereyê de. Hinek cureyên ajal û riwekan ên di vê kategoriyê de hatine lîstekirin li jêr in:
Alectrurus
Alectrurus, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Tyrannidaeyê ye.
Selahattin Bulut
Selahattin Bulut, an jî bi nasnavê wî Seleh Bulut, nivîskarekî kurd û xwediyê dikana pirtûkfiroşiyê bi navê Medya Kitabevi li Stembolê (Tirkiye) ye.
Ew di sala 1954an de li Dêrikê hatiye dinê. Enstîtuya Perwerdeyiyê li Mêrdînê xelas kiriye û li Dêrikê û li Qersê du salan mamostetî kiriye. Ji ber xebatên xwe yên siyasî di sala 1981ê de hatiye girtin û di girtîgeha leşkerî ya Amedê de heşt salan girtî maye. Wî di sala 1997an de li Stembolê Medya Kitabevi saz kiriye.
Wî li ser jiyana Hafiz Akdemir û Edip Karahan sê pirtûk amade kirine. Di hin rojname û kovaran de, wekî kovara Nûdem, nivîs û çîrokên wî hatine weşandin. Di sala 2006an de çîrokên wî yên bi navê Bihuşta Lal derketin û di sala 2008an de jî pirtûka wî ya dawî ya bi navê Xadim li weşanên Avesta derket.
Çavkanî
Bihuşta Lal, Avesta, Istanbul, 2006.
Girêdanên derve
www.edipkarahan.com
Michendorf
Michendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Cûhnî
Cûhnî gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Qûşxaney Serû
Qûşxaney Serû gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Cûhnî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 716 kes (130 malbat) bûn.
Emîn Axa
Emîn Axa, Emîn Aẍa, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Eraq, Mûş
Eraq (ango, 'Eraq) gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Bruno Liebrucks
Bruno Liebrucks (jdb. 12ê çiriya pêşîn a 1911 li Budupönen, Ostpreußen − m. 15ê kanûna paşîn a 1986 li Frankfurt) fîlozofekî alman bû.
Miluo
Miluo, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hunanê de cih digire.
2015
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Çetel
Çetel(ê) gundekî Farqînê ye. Li Bakurê Kurdistanê ye.
Reşîdê Baso
Malbata Reşîdê Baso jî mîna gelek malbatên din ji ber bayê reşê zilm û stema Roma Reş (Tirkên Şovînîst) rewiya bûn Ermenistanê. Wan tenê canê xwe rizgar kirî bû û ji ber ku bi ola xwe Êzidî bûn, qedera wan jî tevlî bexta gelê Ermenî bibû. Hinek hatin kuştin û hejmareke kêm jî derbasî komarên Ermenistan, Gurcistan û Azerbaycanê bûn. Belê ew ji tevkujiyeke dîrokî rizgar bibûn.
Ferqa Reşîdê Baso bi hinek dengbêjên din re ew bû ku wî piraniya stranên ku gotine bi xwe afirandine. Hinek ji stranên wî jî hunermedên din strîne. Stranên mîna Felekê, Peyawo, Delal ha delal û gelekên din hunermendên mîna Şemdîn û Dilovanê kurê wî di berhemên xwe da gotine.
Ji bîra neken her dengbêjê ku ji nava me koçberî dibe, arşîveke dewlemend jî bi xwe re dibe nava axa sar. Heya ew saxin bila medya û ragehandina Kurdî desthilîne. Keda wan biqedrîne, xizîneya stran û jiyana wan ji bo arşîva me ya netewî tomar bike.
Dengbêjê nemir di 12.04.2006 ê de li Osnabrück a Germanistanê diçe li ser dilovaniya mafeya xwe Xwedê.
Alethe
Alethe, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Turdidaeyê ye.
Xelîlê Berfê
Xelîlê Berfê (jdb. 1920 li gundê Çetela Farqînê, Bakurê Kurdistanê - m. adar 2008 li Almanya) yek ji dengbêjên gelek hezkirî bû. Di awayê strandina dengbêjiya Şengal û Serhedê de distra.
Dengbêjê nemir di sala 1920î de li Farqînê, gundê Çetelê hatibû jiyanê. Heya xortaniya xwe li Çetelê dijî û paşê jî koçberê gundê Duşê ya Qubîn a Batmanê (Bişêriya Êlihê) dibe. Di destpêka salên 1990î de ji ber zilma Romê diçe Ewropayê.
Berfê, bi welatparêzî, merdî û başiya xwe dihate nasîn. Klamên wî yên Şerê Dela, Şêr Mîrza gelek hezkirîbûn. Wî di kevneşopiya dengbêjiya Şengalê û Serhedê de stran digot. Mirina wî ji aliyê dilên xemgînî ve di komeleyeke êzdiyany de hate pêşwazîkirin. Hezkiriyên wî oxira wî kirin û ew şandin civata Evdalê Zeynikê.
Otterbach
Otterbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Altdorf, Uri
Altdorf, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji navend û yek bajarên kantona Uriyê ye.
Uffing
Uffing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nûkurd
Nûkurd malpereke bi zimanê kurdî (kurmancî) ye. Xwedî û edîtorê giştî yê malpera Nûkurdê nivîskarê kurd Evdile Koçer e.
Malpera Nûkurd ji Kanûna sala 2010'an ve wek malpereke serbixwe dest bi weşana xwe kiriye û weke rojnameyeke li ser înternetê her roj balkêştirîn nûçeyên bi kurdî yên rojane, çandî, hunerî, wêjeyî diweşîne.
Nûçe
Nûkurd her roj balkêştirîn nûçeyên nû yên siyasî, çandî, hunerî, wêjeyî û civakî yên ji Kurdistan û dinyayê diweşîne. Malper girîngî dide dîtbariya nûçeyan, loma bi nûçeyan re her dem vîdyo û wêneyên balkêş jî têne weşandin.
Nûkurd ligel peyamnêrên xwe û ajansên kurdî, her wiha ji zimanên erebî, farisî, tirkî, almanî, îngilîzî jî nûçeyan werdigerîne ser zimanê kurdî û di malperê de diweşîne.
Nivîskar
Di Nûkurdê de gelek nivîskarên kurd yên navdar yên wekî Bayram Ayaz, Evdile Koçer, Brader Musikî, Omer Dilsoz, Newaf Mîro, Marîna Siyabend, Mîr Qasimlo, Ciwan Tengezar, Rukiye Ozmen, Rêzan Demîr, Azad Zal, Feratê Dengizî, Nesrîn Rojkan, Bedel Boselî û Hozan Robar bi berdewamî dinivîsin.
Her wiha gelek nivîsên nivîskarên kurd û tirk yên bi kurdî jî wekî mêvan di malperê de cihê xwe digirin.
Xwendevan û Şîrove
Xwendevanên Nûkurdê bi hêsanî dikarin li binê nivîs, nûçe, vîdyo û wêneyan şîrove û fikrên xwe binivîsin. Xwendevan bi vî rengî bi fikir û nêrînên xwe yên cûda ve bi kurdî bi hev re dikevin nîqaşê û dikin ku rexneya bi kurdî ya nivîskî jî pêş bikeve.
Karîkatûr
Karîkatûrîstên kurd Yahya Salo, Seyda Muhamed, Mîr Malalayko bi karîkatûrên xwe yên balkêş û mîzahî ve malperê dixemlînin.
Her wiha ji medyaya dinyayê jî gelek caran karîkatûr di Nûkurdê de têne weşandin.
Pîvanên Nûkurdê
Nûkurdê di malperê de çend pîvanên xwe wiha eşkere dike:
Alot
Alot yan Allot (soranî: ئاڵۆت, farisî: آلوت) gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane yê. Li gorîSerjimariya Giştî ya Mirov û Malan a Îranê ya 2006an  hejmara niştîcihên wê 916 kes in û hejmara malan jî 187 e. Niştîcihên wê kurdên sunî şafiî ne.
Çar
Çar nasnavê împerator û şahên berê yên Rusya, Bulgaristan û Serbistanê ye. Koka vî navî nasnavê împeratorên Romê caesar (, qeyser) e.
Ji bo çarên jin û jinên çar jî nasnavê çarîçe tê bikaranîn.
Kember
Kember (Capparis spinosa), gihayek, kulîlk û fêkiya wê ye. Turşûya fêkiya wê jî dihê çêkirin.
Qînirce
Qînirce gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 854 kes (333malbat) bû.
Nuthetal
Nuthetal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Çar (cudakirin)
Çend wateyên çar hene.
Gêjnak
Gêjnak, bexdenûs, bexdenoz(petroselinum crispum), navê komekê riwekan ji famîleya bexdenûsan e. Rengê wê kesk e, di seleteyan de, yan xwarinan de çi bi xabî, çi jî wekî biharbêhn (biharat) tê bikaranîn. Divê mirov bi gêjnaka biaxû (aethusa cynapium) re tevlîhev neke. Gêjnaka biaxû gelek jehrîn e. Li Kurdistanê ji vê gêjnakê re giyayê tûj/teyîsî, mendika maran jî dibêjin.
Riwekeke dusalane ye. Bilindiya wê 30-100 cm, kulîlkên wê spî de. Axa avî dixwaze. Hundirê qemçika wê vala ye. Bizirên wê hurik, çakarî (qehweyî) ne. Pelên wê jî tên xwarin, kok û fêkiyên wê jî. Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de, bo derbirina kinêr û perçan tê pêşniyarkirin.
Di Greka antîkî de gêjnak di tenduristiyê de dihate bikaranîn. Bijîşkên wê demê xwarina wê pêşniyar dikirin.
Sarîaxil
Sarîaxil, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Memphis, Tennessee
Memphis, yek ji bajarên mezin ên DYAyê ye û mezintirîn bajarê federedewleta Tênêsî ye. Ciwaniya Elvis Presley li vî bajarî derbas bûye.
Cehltû
Cehltû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 906 kes (142 malbat) bûn.
Campbell River
Campbell River, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanî ya Kanadayê yê.
Gulspî û Gulsor
Gulspî û Gulsor (bi almanî: Schneeweißchen und Rosenrot) çîrokeke alman e. Ji çapa sêyem a 1837an ew di çîrokên zarokan û malî yên Birayên Grimm de di cihê 161 de, di çapa piçûktir ji 1833an de xuya dibe. Wilhelm Grimm Gulspî û Gulsor cara ewil li Wilhelm Hauff's Mährchen Almanach ("Almanaka çîrokan a Wilhelm Hauff") di 1827an de çap kir. Ew li ser bingeha çîroka Der undankbare Zwerg ("Bejnbihostê nankor") ji berhema Karoline Stahl   Fabeln, Märchen und Erzählungen für Kinder ("Fabil, çîrok û vegotin  ji bo zarokan") ji sala 1818an ve ye.
Naverok
Çîrok li ser du keçên bedew e ku her dem ji her kesî re xweş û baş in. Rojek ku hirçek li deriyê wan xist, ew didin wî stargeh, lîstin û pê re mijûl dibin. Di biharê de, lêbelê, ew neçar e ku dîsa gencîneyên xwe ji bejnbihostan biparêze. Gulspî û Gulsor lê bû rojek li nav daristanê dimeşin, ew sê caran bi bejnbihostê re hevdîtin dikin, ku ew her gav ji rewşên zehmet re alîkarî dikin. Di şûna ku spasdar be, lê ew tenê gilî li du keçan dike ku wan rihê wî qut kirine û kincên wî perçe kirine. Lêbelê, ev her gav ji bo xweşiya bejnbihostê bû, ji ber ku Gulspî û Gulsor bejnbihostê ji rewşên xirab rizgar kirin. Pêşî ew rihê xwe davêje ser darek jêkirî, dûv re jî li ser xalîçê masîvaniyê û di dawiyê de çûkek hovî ​​dixwaze ku wî ji xwe re bibe. Gava ku ew bo cara çaremîn bi wî re tê pêşwazî kirin her du keç dibînin ku ew li ber lodeke elmasan rûdinê. Hirç ji hêla tê de tê, dibîne ka çi diqewime û bejnbihostê dikuje. Her du keç ji tirsê direvin. Hirç gazî pişta Gulspî û Gulsorê dike, piştî ku ew wî bi dengê wî nas dikin. Gava ku ew zivirîn, postê hirçê ra dibe û mîrzayek ciwan li pêş wan de ye. Ew ji wan re vedibêje ku bejnbihost elmasên wî diziye û ewî wek hirç veguherandî ye. Gulspî bi mîrzayê re dizewice û birayê wî bi Gulsorê re dizewice.
Meçhûlî
Meçhûlî hozanek ji êla Elbistanê ye, yanî ji vîlayeta Mereşê ye. Bi kilam û hozantî ya xwe bi zêdeyî li derdora Elbistanê hatiye naskirin. Meçhûlî kurmancekî elewî bû, û bi eslê xwe ji gundê Kaşane hatibû.
Hem kilam digot, û hem tembûr lêdixist.
Nîşana gur
Nîşana gur an jî nîşana gurê boz nîşana destana neteweperest û panturkîst a tirk e. Ji aliyê neteweperest û koman ve bêyî nêrînên siyasî tê bikaranîn û ne tenê ji aliyê gurên boz ve tê bikaranîn.
Bikaranîn
Ji aliyê neteweperestên tirk û komên hemû nêrînên siyasî ve tê bikaranîn. Serokê Giştî yê CHPê Kemal Kiliçdaroglu dema diçû mitînga 16ê Nîsanê ya li Kayseriyê bi tabelaya gurê boz silav da alîgirên xwe.
Seroka Partiya Baş Meral Akşener jî gelek caran sembolê çêdike.
Recep Tayyîp Erdogan beriya ku bi lez û bez bi tabela Rabîa biguhere, di mîtînga Mêrsînê de jest kir.
Schwielowsee (şaredarî)
Schwielowsee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Saint-Sauveur-de-Puynormand
Saint-Sauveur-de-Puynormand, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Sarîbax
Sarîbax gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Sauveur-de-Puynormand
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Sarîbax
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 120 kes (30malbat) bû.
Unterammergau
Unterammergau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ningxiang
Ningxiang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hunanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2012an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.368.117 kesî
Verpan
Verpan, gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.
Banzemîn Seyid Mihemed
Banzemîn Seyid Mihemed, Banzemîn Seyid Miḧemed, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xanedana Zengiyan
Zengî yan jî xanedana zengiyan xanedaneke dîrokî ya misilman e. Zengî binemaleke selcûqî ye desthilatdariya bakurê Rojavaye Kurdistan û Başurê Kurdistanê û pişt re jî desthilatdariya xwe fireh kirine û gihandine sînorê Misirê. Li Sûrî û Îraqê (1127-1174) û li Mûsilê berdewam bûn heta 1262 piştî zayînê. Paytexta wan berê Heleb bû û ji 1154an de bû Şam.
Esil
Bapîrê vê binemalê serleşkerekî memlûk ê bi navê Aq Sunqur bû. Ew bi alîkariya serdarê selcûqî Tutuş bû desthilatdarê Helebê. Kurê wî Îmadedîn Zengî di navbera 1127 û 1146an de hikumdarê Mûsil û Helebê bû.
Destpêk
Di navbera 1146 û 1174an de kurê wî Nûredîn cihê wî girt. Nûredîn di 1154an de Şam xist bin destê xwe. Piştî mirina birayê wî Seyfedîn (desthilatdarê Îraqê di navbera 1146 û 1149an de) Nûredîn Îraq jî teve milkê xwe kir û Mûsil kire paytext û desthilatiya wî li sere beşê Mûsilê heta 1262an ma. Di dema Nûredînê Zengî de dewlet xurt bû û baş bi rê ve diçû, tevgera avakirinê geş bû û aboriya dewletê xurt bû û sinorên xwe fere kirin heta gihandine Misrê. Nûredîn leşkerê xwe bi serokatiya Silhedînê Eyûbî şande Misrê û dawî li dewleta Fatimî anî. Di 1174an de Silhedîn li zengiyan vegeriya û dawî li desthilatiya Îsmaylê kurê Nûredînê Zengî li Helebê anî. Desthilata zenkiyan li Şingalê (1170-1220) û li Cizîrê (1180-1250) hebû û ew jî li ser destê eyûbiyan bi dawî bû.
Schallodenbach
Schallodenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sexton Blake
Sexton Blake detektîvekî aşopiyê brîtanî ye ku di sala  1893an de dihat afirandin. Ew serlehengê ji 5000 pirtir çîrokên ku ji aliyê bi qasî 200 nivîskar hatibû nivîsandin û ku wek romanên lênûsk, xêzeroman, fîlm, piyes, rêzefîlm, bernameya radyoyê û pirtûk weşandî bû. Sexton Blake bipirranî li Keyaniya Yekbûyî di Sedsala 20'an de gelek popûler bû û paşê ew hêdîka hinek diket jibîrkirinê.
Dîrok
Sexton Blake di sala 1893an de ji aliyê rojnamevanê Harry Blyth li ser bernavka Hal Meredeth ve ji bo weşanxaneya Amalgamated Press hatibû afirandinê. Pêşwîsteya yekem ya detektîvê şexsî di kovara The Halfpenny Marvel #6 bû ku di 20' ê berfanbarê de weşandî bû.
Çîrokên Sexton Blake bi weşana wan a li kovara The Union Jack ji 1894 û di sala 1933-an de li domdara wan Detective Weekly heta 1940an de navdar bû. Wekî din, ji 1915 ta 1968 weşanxane her meh gelek roman li ser Sexton Blake di rêzeya Library Sexton- Blake çap kir. Çîrokên bi Sexton Blake re di gelek weşanên din de derketine û hatine wergerandin bi zimanên cuda.
Çîrokên Blake di heman demê de wekî xêzeroman jî hatin bicihkirin - mînakî ji sala 1939-an di kovara Knockout de - û wekî şanoname li ser şanogehê hat pêşandan.
Hem di serdema fîlmê bêdeng de û hem jî piştî, Sexton Blake di çend fîlmên sînemayê de hate pêşandan, digel ku detektîf ji aliyên Langhorn Burton, George Curzon û David Farrar ve jî di nav de, hatibû lîstin.
Di sala 1968an de ITV rêzefîlmek anî çêkirin  ku bi Laurence Payne Rola serekî lîst. Deh sal şûnda bi BBC re bi Barry şeş-parçe ji aliyên Barry Letts û Jeremy Clyde re hat berdewam kirin. Piştra, tiştek din bi Sexton Blake re nehat weşandin.
Karakter
Her çend pêkhatina karakterê Blake û taybetmendiyên cihêreng ên wê ji modela Sherlock Holmes re tên hesibandin, çîrokên li ser Blake ji wan ên Holmes pirtir çalakî û tundî bûn. Blake ramanderekî bivac bû, lê wî pirtir ji lehengekekî çalakiyê bû û neçar ma ku bi cûrbecûr dozên hanê bipejire.
Blake re gelek dijberên ecib und  bêd hebûn. Ji sala 1904 ve, ew ji hêla Tinker ve hate alîkar kirin.
Xavlêcan
Xavlêcan (alpinia officinarum), ji famîleya zencefîlan (zingiberaceae) ye. Welatê wê Hindistan, başûrê rojhilata Asyayê ye. Bi qasî 30 cm bilind dibe, kulîlka wê spî an helesor e. Di xwarin û tenduristiyê de tê bikaranîn. Yek ji biharbêhnên pêjgeha kurd e.
Dişibe zencefîlê (zingiber officinale) lê tehma wan ne yek e. Xavlêcan tehl e.
Aedilis
Aedilis çîneka kardarayê (memûrî) ku di Komara Romê de cîh digirtibû. Ewna karbidestên temîr û çêkirinê avahî û mizgeftên gelemperiyê bûn. Ewna salê carekê nîvî ji pleban nîvî jî ji patrîsyanan dihatin hilbijartin. Ew cara pêşin di sala 494 b.z. de aedilis li Romê hat saz kirin.
Çola Taklamakan
Çola Taklamakan piştî Rub al Khali çola herî mezin a cîhanê ye.
Ew li Asyaya Navendî li bakur rojavayê Çînê, li herêma xweser a ûygûr Xinjiang, di beşa rojava ya Hewzeya Tarîm re digihîje Rêya 218. Li rojhilatê vê rêyê Çola Lop Nor li kûrtirîn xala hewza Tarimê ye. Çola Taklamakan û Çola Lop Nor berê bi çemên Tarîm, Konçe Darya (Konqî He) û Çarçan Darya (Qarqan He) ji hev dihatin cudakirin, lê ev bi dehan sal in li başûrê Tikanlikê ziwa bûne.
Cureyên bi xetereya nemabûnê
Cureyên bi xetereya nemabûnê (EN) di lîsteya sor a IUCN'yê de ji bo cureyên ku nifşên wan ne di bin xetereya nemabûnê de ne. Ji ber ku populasyona van cureyan kêm bûye an jî bi guhertina hawirdorê rewşa nêçîra wan dikeve xetereyê. Lîsteya Sor a IUCN di rapora xwe ya 2006'an de ji sedî çilê hemû cureyên hatine lîstekirin weke cureyên bi xetereya nemabûnê kategorî kirin.
Hinek mînakên cureyên lawir û riwekan
Mînakên lawirên ku di bin xetereya nemabûnê:
Mînakên riwekan:
Julius Caesar
Julius Caesar, bi tûnî Gaius Julius Caesar, (12'ê tîrmehê, 100 b.z. - 15'ê adarê, 44 b.z.), mirovê dewletê û dîktator Romê bû. Wî Gallia teva împeratoriyê kir û dema wî de dema komarê di dîroka Romê de xelas kir û bi tenê dewlet bi dikatoriyê kargêr kir. Navê wî Caesar (anku, Sezar) ji pê wî re di împeratoriya Romê de wek navê împeratoran hat bikaranîn. Dîsa navên wek qeyser û çar ji Caesar hatin afirandin, di Împeratoriya Romê ya Pîroz û împeratoriyên Rûs û Bulgaran de jî hat bikaranîn.
Bavê Julius Caesar, bi hevşêwe navî, li Roma praetor bû. Ew jî di 62 b.z. de wek praetor hat hilbijartin.
Di 60 b.z. de Caesar bi du kesên din Gnaeus Pompeius Magnus û Marcus Licinius Crassus va triumvîrat (Kargêra Sêkesan) saz kir. Di wê demê de Caesar bû hem konsul hem jî kargêrê Galiya (îroj bakurê Îtalya, Swîsre û Fransayê ye). Wî li wir bi germanan û brîtaniyan re gelek ceng kirin. Caesar di Şerê Galî de dijî germanan fermandarê galiyan bû. Hin dibêjin ku di wê cengê de nêzî 1 milyon german hatin kuştin û nêzî 0,5 milyon kes jî hatin dîl kirin. Caesar ji pê re li ser wê cengê pirtûkeke, bi navê nivisandî bû. Hin dîroknas wê pirtûkê wek pirtûka herî pêşiya li ser erdnîgariya Fransayê dibînin. Wî di 54 b.z. şûnda çend caran êrîşa girava Brîtanya kir.
Di 53 b.z. Crassus, yek ji triumvîratê, bi destê sasaniyan di cengê de hat kuştin.
Di 49 b.z. de triumvîrat êdî hat feşkilandin û Pompeius û senato Caeser re got ku were Romê û artêşê xwe bifeşkilîne. Li ser vê re Julius Caesar li dijî senato û Pompeius serhilda û êrîşa Romê kir. Senato û Pompeius reviyane Yewnanistanê. Wî di 48 b.z. Pompeius û senato li Yewnanistanê bin xistin û li Romê bi tenê dîktatoriya xwe da zanîn. Ji pê wê re jî di cengên çend salan de li Yewnanistan û Misir û Afrîka bi dawî wî Pompeius di 45 b.z. li Hispaniayê bin xist.
Caesar di jiyana xwe de du jinên Romê re zewicî jî tu zarokên wî nehebûn. Caesar demekê çû Misirê li dijî Pompeius şerấ bike, li wir bi Kleopatra VII re jî hevdît. Ewna evîndarên hev bûn û pê re lawek wan ê bi navê Caesarion çêbûye. Lê ji bo qentûrên Romê ewna nadikanîn bizewicîn. Caesarion ji Caesar şûnda derbazî textê nebû şûna wî pê Şerê Hundir re Octavianus yê ku pê re wek Caesar Augustus tê zanîn, derbazî textê bû û ew dibe împeratorê Romê yê herî pêşîn.
Di dema xwe ya împeratoriyê de wî salnameya xwe ya bi navê Salnameya Iulî (Salnameya Iuliyen) amade kir. Sosigenesê Misirî bi fermana Julius Caesar Salnameya Hîveyê ya Romaya berê ji Yewnanistan standî bûn çerxa Salnameya Rojê ya Misirê kir. Ew heta sedsala 16'an li Romê hat bikaranîn. Piştî mirina Julius Caeser navê meha yê ku ew lê hatî bû dinê çerxa navê wî Julius (: ango niha bi zimanên ewropî wek îngilîzî July) kirin.
Julius Caesar ji bo dijwareke xwe ya mezin he bû, gelek kesan, hinên di senato de jî, lê hez nedikirin. Di 15'ê adarê 44 b.z. de banga wî ji bo were senato kirin. Ew di têketina senato da bi destên 15 an zêde senatoran hat kuştin. Di nav bedkujiyan de, lawê xwe yê arîşenî Brutus jî hebû. Li pirtûka înglîz William Shakespeare bi navê Julius Caesar ew gotinên xwe yên dawî wiha hatiye nivisandîn: "Brutus, tu jî?" û Caeser dikeve erd e.
Chichen Itza
Chichén Itzá yek ji xirbeyên herî girîng ên li Nîvgirava Yucatán a Meksîkê ye. Ew bi qasî 120 kîlometreyan li rojhilatê Mérida li eyaleta Yucatánê ye. Berhemên wê ji serdema dawî ya Maya ne.
Bi rûberek 1547 hektar, Chichén Itzá yek ji deverên herî berfireh ên Yucatán e. Navend ji hêla gelek avahiyên nûnertiya abîdeyê ve bi paşxaneyek olî û siyasî ve tê dagirtin, ku yek ji wan pîramîdek mezin e. Xirbeyên xaniyên çîna jorîn li nêzê ne.
Di navbera sedsalên 8an û 11an de, vî bajarî di warê neteweyî de rolek girîng lîstiye. Lê belê heta niha nehatiye zelalkirin ka rola bajêr bi çi havî girîng bû. Tiştê bêhempa ev e ku şêwazên avahîsazî yên cihêreng li Chichén Itzá nêzikî hev disekinin. Ji bilî avahiyên bi şêwaza Puukê guhertî, sêwiran hene ku taybetmendiyên Toltek nîşan didin. Ev wek bandora rasterast a koçberên ji navenda Meksîkayê û dagîrkerên ji Tula tê hesibandin.
Bi pêşkeftina tûrîzmê li Yucatán, Chichén Itzá bûye cîhê arkeolojîk ku piştî Teotihuacán li Meksîkayê herî zêde mêvanan dikişîne. Chichén Itzá di sala 1988an de ji hêla UNESCO ve wekî kelepora cîhanê hate ragihandin.
Tûrikê zerikê
Tûrikê zerikê (bi înglîzî: yolk sac) yek ji çar perdeyên derveyî embriyoyê ye.
Perdeya zerikê ji çîna hîpoblast çê dibe û bi şêweyî tûrik e, loma wekî tûrikê zerikê tê navkirin. Ji perdeyên embriyoyê, pêşîn tûrikê zerikê, paşê perdeyên din tê çêkirin.
Tûrikê zerikê xişok, balînde û hin memikdaran ji bo xwedikirina embriyoyê zerik embar dike. Wekî mînak zerika hêka mirîşkê di nav tûrikê zerikê de cîh digire. Geşebûn û peresîna embriyo û korpeleya mirov di malzaroka dayikê de çê dibe. Xurek û madeyên pêwîst ji xwîna dayikê tê dabînkirin, loma di tûrikê zerikê embriyoya mirov de zerik nayê embar kirin.
Tûrikê zerikê ji xaneyên trofoblast xurek dimijînin û dişînin bo embriyoyê. Hefteya çaremîn a peresînê de embriyo ji aliyê plasentayê ve tê xwedîkirin, qebareya tûrikê zerikê ji wê gavê şûnve kêm dibe. Bi peresîna embriyoyên mirov de, tûrikê zerikê dibe beşek ji coga herisê.
Bo embriyoya mirov, erkê bingehîn ê tûrikê zerikê, berhemkirina xaneyên xwînê ye. Xaneyên xwînê yên pêşîn di tûrikê zerikê de tên çêkirin. Herwisa xaneyên pêşeng ên hêkexane û spermê jî di tûrikê zerikê de tên çêkirin.
Qiye Qişlaqî
Qiye Qişlaqî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Selve
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Lîsteya hêzên çekdar ên cîhanê
Ev lîste hêza welatên serbixwe yan statûya wan ji aliyê peymanên navnetweyî hatiye naskirin, dide nîşandan. Helbet hejmar guherbar in.
Wallgau
Wallgau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xalik
Kalik an Xelîk an Xalik an jî gundê 'Kalikê (Kalgê?) gundekî ser navçeya Qilebana Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Sarîqûrxan
Sarîqûrxan gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 103kes (22 malbat) bû.
Cîrana Jorîn
Cîrana Jorîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 58 kes (15 malbat) bûn.
Sirong
Sironk bajarekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Seddiner See
Seddiner See şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Gûçke
Gûçke yan Gucuge, gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.
Hinkêx
Berekik, gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.
Saint-Seurin-de-Bourg
Saint-Seurin-de-Bourg, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Zevyan
Zevyan, gundekî girêdayî navçe Qileban a bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Schneckenhausen
Schneckenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qînirce Olya
Qînirce Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Awîşen
Awîşen, ezbûwe, zembûr, catirî, anux li nav kurdên xurasanê (Thymus vulgaris) navê komekê riwekan ji famîleya gezika derewîn (famîleya lamiyasiyan, Lamiaceae) ye. Navê giştî yê catirî (cehter) û zembûrê ye. Navê van cureyan ê zanistî ne diyar e, lewra zimanzanên kurd li ser floraya Kurdistanê xebateke zanistî nekirine, nav û têgînên wê standard nekirine. Li Kurdistanê pirranî tê berhevkirin.
Ji vê riwekê rûnekê tê çêkirin. Dîsa wekî çay û biharbêhn jî tê bikaranîn. Ji germê hez dike. Bêhna wê gelek xweş e. Di Greka antîkî de bo xatirê xwedaya bedewiyê Afrodîtê dihat vêxistin, bixura wê dihate bêhnkirin. Ji aliyê vîtamîna C ve dewlemend e.
Hartha
Hartha, bajarekî navçeya (Landkreis) Mittelsachsenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Axceborc
Axceborc, gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.
Qaşqaldax
Qaşqaldax gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Şîrmerd
Şîrmerd gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 470kes (104malbat) bû.
Arîl
Arîl, gundekî ser navçeya Dîlokê ye.
Harzgerode
Harzgerode, bajarekî navçeya (Landkreis) Harzê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Cîrana Jêrîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 175 kes (51 malbat) bûn.
Shaoshan
Shaoshan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hunanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 118,236 kesî
Mêxek
Mêxek, qernefîl (dianthus caryophylllus) navê darekê ye ku darik û gulîkên wê tên bikaranîn. Bejna darê 10-15 m bilind dibe. Di pêjgeha kurd de, di gelek xwarin-vexwarinan de tê bikaranîn.
Bijîşkiya gelêrî ya kurd de
Hezmê hêsantir dike. Bêhna devê derdibe. Bi şîr tevlîhev bikin û bixwin daxwaza seksê zêde dike. Dijî sermagirtinê kêrbar e. Bo lêdana dil, astma, depresyonê jî tê pêşniyar kirin. Belxamê dibe, madeyê vedike. Ji ber ku di laş de avê kêm dike, divê ji pêdiviyê zêdetir neyê bikaranîn.
Stahnsdorf
Stahnsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Qişlakom
Qişlakom gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Etabeg
Etabeg, gundekî ser navçeya Dîlokê ye.
Proleter
Proleter (ji latînî proletarius bi wateya "kesê ku ji çîna herî jêr a gel") kesê ku di cîvakê de bêmal û milk û bo qezencê xwe hewcederê xerc kirina keda destê xwe ye. Gorî teoriya marksîzmê ew di cîvakê de li hembera burjuvayan cih digire. Têgiya proleter jî wek ew her kesê ku tenê xwediyê wertê xwe (latînî: proles, "zurryet") ye.
Di Împeratoriya Romayê de proleter ew kesên bêwelat bûn, lê wextê ku Şoreşa Pîşesaziyê dibe ji nû ve bo kesên bêmal û milk hat bikaranîn. Ji pê Şoreşa Pîşesaziyê re proleter ew kesên ku ji gund û bajarên çûk de koça bajarên bi pîşesaziyê pêş de ketinî û li wir bêçare di fabrîqeyan de bi kardanê dorê 18 seaten û bêwês û bê tetîlê heftayî dişixulîbûn.
Marksîzmê de
Di Marksîzmê de proleter ew kesê ku emek û keda xwe difroşeye. Gorî Marksîzmê proleterê li hembera vê bêedaletiyê derkevin û pê şoreşê re jî diktatoriya proleteran saz bikin. Lê ew heta îroj li çend welatan hat ceribandin jî bi temamî wek dihat guman kirin endam neda.
Însan
Însan an jî sûreya Mirov sûreyek ji Quran a Pîroz e. Ew sûreya 76 emîn e û li bajarê Mekkê an jî Medîne nazîl bû ye. Ew bi tevahî ji 31 ayetan de pêk tê ye. Wê navê xwe peyva "însan"ê, ango mirov, di ayetê yekê de derbaz dibe de geritiye.
Qeyser
Qeyser, navê ji Caeser de afirandine û bi gelemperî ji bo împeratorên almanan hatiye bikaranîne. Ji bo şahbanûyan jî qeyserbanû dihat bikaranîn. Hin wûşeyên nêzî di zimanên dinên di malbata zimanên german de wiha dihat bikaranîn:
Ew di dema Împeratoriya Romê ya Pîroz de navbera 962'an û 1806'an de hat bikaranîn. Wan xwe wek dewama Împeratoriya Romê didît.
Împeratorên Împeratoriya Awistriya-Mecaristan jî xwe wek Kaiser dihatin navandin.
Împeratoriya Almanî de (1871—1918) jî hin împeratorên wek Wilhelm II xwe wek Kaiser, anku Qeyser, navandî bûn.
Tezekend Nosretawa
Tezekend Nosretawa gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 851 kes (166 malbat) bû.
Wiesenburg
Wiesenburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Andy Warhol
Andy Warhol, bi navê xwe yê jidayikbûnê Andrew Warhola Jr, (z. 6ê tebaxê 1928an - 22ê sibatê 1987an) hunermendek vîzuel, derhênerê fîlman û hilberînerek amerîkî bû. Ew di tevgera hunera vîzuel de, ya ku wekî pop art tê zanîn, kesayetek pêşeng bû. Berhemên wî têkiliya di navbera vegotina hunerî, reklam, û çanda navdaran yên salên 60î de vedikolin. Herwiha, karê wî cûrbecûr medyayê vedihewîne, di nav de nîgarkêşî, serîgrafî, wênekêşî, fîlm û peykersazî. Hin berhemên wî yên herî naskirî tabloyên serîgrafîk ên şorbeya Campbell's Soup Cans (1962) û Marilyn Diptych (1962), fîlmên eksperîmantel yên Empire (1964), Chelsea Girls (1966), û pêşangehên multimedya yên ku bi navê Exploding Plastic Inevitable (1966-67) têne zanîn.
Warhol bûye mijara gelek pêşangehên paşverû, pirtûk û fîlmên dirêj û belgefîlm. Muzexaneya Andy Warhol li bajarê wî Pittsburgh, ku berhevokek daîmî ya berfireh a huner û arşîvan dihewîne, muzeya herî mezin a DYAyê ye ku ji hunermendek tenê re hatibe veqetandin. Warhol wekî "şengerê bazara hunerê" hatiye binavkirin. Gelek efrandinên wî gelek hezrkirî û bi qîmet in. Berhemên wî di nav tabloyên herî biha ne, yên ku heta niha hatine firotin. Di sala 2013an de, serigrafek ji sala 1963an ya bi navê Silver Car Crash (Double Faster) bi 105 mîlyon dolarî hate firotin. Di sala 2022an de, Shot Sage Blue Marilyn (1964) bi 195 mîlyon dolarî hate firotin, ku ev berhema hunerî ya herî biha ye ku di mezadê de ji hêla hunermendek amerîkî ve hatibe firotin.
Qînirce Sofla
Qînirce Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Murselat
Murselat sûreyek ji Quran a Pîroz yê misilmanan e û li bajarê Mekkê nazîl bûye. Bi temamî ji 50 ayetan pêk tê. Sûre navê xwe ji peyva "murselat"a di ayetê yekê de derbaz dibe de girtiye. Ew tê wateyê "yên hat şandin". Ew qala qiyamet û roja hesab dike.
Sulûx
Sulûx gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Qiyamet (cudakirin)
Çend wateyên Qiyametê hêne.
Sokanî
Sokanî hewingeke bikevirî ye û ji boy dankutanê tê bikaranîn. Ji boy rîtuela dankutanê bi genimê tê tijîkirin.
Eva Green
Eva Gaëlle Green (, li Parîsê, Fransa) lîstikvan û modeleke fransayî ye.
Cibakir
Cibakir, gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.
Kizir
Kizir, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.
Mehemdiyan
Mehemdiyan êleke êzidî yên li Ermenistanê ye. Êla mehemdiyan li du koman belavdibe: Mehemdiyan û Memreşan. Mehemdiyan di 1828an de ji herêma Wanê li ser Îranê ve reviyane Ermenistanê, herêma Aparanê û li vê derê bicîhbûn e.
Betal, Dîlok
Betal, gundekî ser navçeya Dîlokê ye.
Kajol
Kajol (Hindî, काजोल, Kājol; * 5 Tebaxa  1974 liMumbai, Maharashtra, Hindistan) ji Bollywood ê pir tê Hêzkirin.
Kajol zudaye Fîlmê bizav Temaşedakirin ji Malbata xwe.Dayika mezina Kajol Rattan Bai u Dayika meyina Kajolê ya Duyêmîn Navê êw jî Shobhna Samarth ê êw jî mîna Kajolê Aktor ê.Ji Maratha Dayika Kajolê Tanuja,Xuşka Kajolê navdarî sala 60’an de gehîştin.Bavê Kajolê ji Bengalî Xelek u Dêrhêner ê.Xuşka Kajolê Tanisha di sala 2005 heta 2006 de Dêstpekir ser Fîlmên Bollywood ê.
Wexta Kajol xwe da ser Fîlmên Bollywood ê ,bi Fîlma “Baazigar” ê Dêstpekir.Di sala 1995’de xwe bi bext naskir Kajol ,wê çaxe Dêrhêner ê Kajol ê pir bi Serkevtin bu Aditya Chopra di Fîlma Dilwale Dulhaniya Le Jayenge’de Kajol ê Aktora Delal dît ,êw Fîlma bi Serkevtin çu ser Sînemaye ,niha êw Fîlma 12 sal ê di Sînemaye de tê Temaşekirin.Shahrukh Khan u Kajol di 5 Fîlmande Baazigar (1993), Karan Arjun (1995), Dilwale Dulhania Le Jayenge (1995), Kuch Kuch Hota Hai (1998) u di Kabhi Khushi Kabhie Gham (2001)’de bi cot pir xweş Lîstin.
Kajol bi Aktora Ajay Devgan ê Zêwicî.
Salatîn
Salatîn, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.
Taşekebûd
Taşekebûd gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 106 kes (33 malbat) bû.
Berbût
Berbût gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Taxtîs
Taxtîs, gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.
Mongok
Mongok gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
James Callaghan
Leonard James Callaghan, Baron Callaghan ( – ) siyasetmedarekî Labour Party ê brîtanî bû. Callaghan di navbera û  de serokwezîrê Keyaniya Yekbûyî bû.
Çavreş
Çavreş gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 210 kes (54 malbat) bûn.
Saint-Savin, Gironde
Saint-Savin, Gironda, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Castlegar
Castlegar, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanî ya Kanadayê yê.
Kêzika xalo
Kêzika xalo, kêzikek ji famîleya Coccinellidae ye. Kêzika hecê û kêzika mizgînê jî jê re dihê gotin. Kêzikek sor e û li ser bazikên wê deqên reş hene.
Mezmexor
Mezmexor (,, navê wê bi tirkî kirine Bağlarbaşı), gund û taxeke ser navçeya Şahînbeya Dîlokê ye.