cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kurdistana Sor
Hin agahiyên derbarê Kurdistana Sor
Ku M.Barzanî tê Sovyêtê (1947-1958) dema ku Ermenîstanê nava kurda de digere wedekî mala Mehmedê Siloyê Bava de dimîne. Babayêv bi Serokê kurdan M. Barzanî ra diçe qebûla serok komarê Ermenîstanê S.A.Tovmasîyan. Serok M.M.Barzanî ji wî hivî dike ku jêra soz bide wekî salê 10-15 law û keçên kurd bê îmtîhan zanîngehada werên pejirandin. S.A.Tovmasîyan gilî dide û sozê xwe diqetîne. Bi daxwaz û tekîda M.M.Barzanî Babayêv sazî û rayedarên dewletêra nama dişîne û hivî dike ku sebebê nefîkirina kurda agah kin. Bersîv nastîne lê tên jêra dibêjin careke din karê wehara mijûl nebe, Babayêv li mala xwe de Gênêralê kurd M.M.Barzanî re soz dide ku yê heya dawîya emrê xwe ji bo mafê gelê xwe, ji bo rastîyê yê berxwdanê bike. Berxedaneka weha ne hêsabû gelek cara mala wî digerin, tu zext, zor, astengî, bandor, xeberdartî, dijwarî nikarin wî bidin rawestandin, gellek cara rayedarên dewletê jêra radigihînin ku dest ji kurdayetîyê berde, lê ew vî karê pîroz bi bawerî heya dawîya emrê xwe berdewam dike.
Ji bo ku kurd mafên xwe ên hindabûyî û pêpezkirî dest bînin bizava M.S.Bava di salên 1989-90 î de li paytaxt bajarê Moskovaêda meşa derbazdikin. Di dîroka kurd û Kurdistanê de yekemîn carbû ku kurdê Sovyêtê meş ê da bangî dewletê dibûn dewa dasekinandina mafê xwe dikirin û bi serwêrtîya BABAYÊV daxwaza ji nûva avakirina Kurdistana Sor dikin. Di vê meşêda bi hewla Babayêv ji 9 komaran ên Yektîya Sovyêtê 2000-an zêdetir kurd beşdar dibin. Dewlet soz dide ku daxwaza kurda bîne cî. Lê desthilatdar ên Yektîya Sovyêtê agahdar dibin ku di navbera hin rewşenbîrên kurda de neqayîlbûn heye. Nîvî bi rêbertîya Babayêv ji bo ji nûva avakirina Kurdistana Sor îsrar dikin, çend rewşenbîr jî hevdu digirin û nama dewletê re dişînin ku Kurdistana SOR naxwazin. Rayedar ê dewletê kurdara radigihînin ku kengê kurd bi giştî bi yek biryarbin wîçaxî ewê daxwaza wan çareserkin. Weha kurd hevdura ziman nikarin bivînin, hemberî hevdu radiwestin. Lê mixabin dem dibuhure. Di sala 1991 a de Yektîya Sovyetan hilweşya di erdnîgarîya Sovyetêda dewletên nû ên serbixwe pêjda hatin. Bi vî awayî ev armanc û nêta Kurdistana Sor nehat sêrî. Belkî jî tewanbarê vê ew çend rewşenbîrên kurdbûn kijan ku bibûn asteng, pêşerojêda dirokê vê helwest û asbêktê aşkar û zelalke. Dîrokê de tu tişt veşartî namîne. Her buyer tê xuya kirin û nirxandinê.
Di 1992-1993 de tevî Qerebaxa Çîya Kurdistana Sor jî di hêla Ermenîstanê ve tê dagir kirin. Mijara Kurdistan a Sor jî hêdî-hêdî mînanî dewleta kurd a Şeddadîya derbazî arşîva dîrokê dibe.
Garry Shandling
Garry Emmanuel Shandling (jdb. 29ê çiriya paşîn a 1949an li Şîkago, Illinois, DYA – m. 24ê adara 2016an li Los Angeles, Kalîforniya, DYA) aktor, derhêner û komedyenekî amerîkî bû.
Helena Pieske
Helena Pieske (z. 2007 ) lîstikvaneke alman e. e. Xwişka wê ya mezin lîstikvan Emilia Pieske ye, nîvxwişka wê ya mezin lîstikvan Elisa Schlott e.
Jiyana wê
Helena Pieske di sala 2014an de rola xwe ya yekem wekî Maja Scholze di beşa Außer Kontrolle ya rêzefîlma televîzyonê In aller Freundschaft û rola Lynnie Schmüll di fîlma Detlev Buck  Bibi & Tina: Voll verhext! de rol girt.
Di sala 2015an de, ew wekî Lotta-Sophie von Engelbrecht di beşekî rêzefîlma televîzyonê In aller Freundschaft – Die jungen Ärzte  xuya bû. Di dramaya fanteziyê Im Spinnwebhaus de ew di rola Miechen de tê  dîtin; fîlma Mara Eibl-Eibesfeldt promiyera xwe di beşa Perspektive Deutsches Kino ya Berlînale 2015 de pîroz kir. Wê di fîlma televîzyona ZDFê Kommissar Marthaler – Engel des Todes de jî rola Stefanie Wilke lîst.
30ê îlonê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Gennep
Gennep, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.
Erebên Tirkiyeyê
Erebên Tirkiyeyê  tê wateya 1,5-2 milyon welatî û niştecihên Tirkiyê ku bi eslê xwe ereb in. Ew piştî kurdan  û çerkez   li welêt kêmîneya herî mezin in li welêt û li çend parêzgehan li başûrê rojhilatê Anatolyayê ne. Ji destpêka şerê navxweyî yê Sûriyê di sala 2011an de, gorî peşbinîyan heya 4 milyonan penaberên sûrî koçberîya Tirkiyê kirin.
Paşîya wan
Ji bilî civakên mezin ên Erebên biyanî û Tirk ên li Stembol û bajarên din ên mezin, piraniya wan li başûr û başûrê rojhilat dijîn.
Erebên Tirkiye bi piranî Misilman in ku li ser sînorê başûrê rojhilatê bi Sûriye û Iraqê re lê li herêmên peravên Behra Spî jî li van parêzgehên: Êlih, Bedlîs, Entab, Xetay, Mêrdîn, Mûş, Sêrt, Şirnex, Riha, Mêrsîn û Edene dijîn. Gelek eşîrên Bedewiyan, ji bilî Erebên din ên ku li wir bi cih bûne, beriya ku eşîrên Tirk di sedsala 11an de ji Asyaya Navîn werin Anatoliyê, hatine. Gelek ji van Ereban bi Erebên Sûriye û Erebistana Siûdî re, bi taybetî li bajarê Reqa, têkiliyên wan hene. Civaka Ereban li Tirkiyê ketiye bin siyasetê tirkbûnê, lê hinek ji bilî tirkî bi erebî diaxivin. Di peymana Lozanê de herêmên berfireh ên ku di nav axa Sûriyê ya Osmanî de bûn, bi taybetî li wîlayeta Helebê, radestî Tirkiyê kir.
Ji xeynî nifûseke girîng a Sunnî ya Şafiî, nêzîkî 300.000 heta 350.000 elewî ne (cuda ji Elewîtiyê). Nêzîkî 18,000 Xristîyan in bi piranî ji Dêra Ortodoks a Yewnanî ya Antakyayê ne. Li Xetayê û deverên din ên Tirkî yên Wîlayeta Helebê ya berê jî hindik cihûyên Ereb hene, lêbêle ev civak ji dawiya salên 1940 re ve pir kêm bûye, bi piranî ji ber koçberiya ber bi Îsraêl û deverên din ên Tirkiyê ve.
Bêr Îslamê
Hebûna Ereban li devera ku jê re Asyaya Biçûk dihat gotin, vedigere serdema Helenîstîk. Xanedaniya Ereban a Abgariyan mîrên Padîşahiya Osroene bûn, ku paytexta wê li bajarê kevnar Edessa (bajarê îroyîn ê Rihayê) bû. Li gorî Retsö, hebûna Ereban li Edessa ji sala 49 PZ ye. Wekî din, nivîskarê romî Pliny the Elder şêniyên Osroene wekî Ereb û herêmê wekî Erebistan nav dike. Li Çiyayên Tektek e nêzîk, Ereban ew kirine cihê waliyên wan. Kesayetekî ereb wekî destpêkê yê ku li Anatolya bi pêş ketiye rêzimannasê sedsala 2mîn Phrynichus Arabius e û bi taybetî li parêzgeha Romayê ya Bîtynyayê. Mînakek din, siyasetmedarê Romayî ya sedsala 4an bi nav Domitius Modestus e ku ji hêla Qeyser Julian ve ji bo wezîfeya Praefectus urbi ya Konstantînopolê (Stembola îro) hate tayîn kirin û di bin Qeyser Valens de, ew bû Prefektê Rojhilatê Pretorian ku cihê wî jî li bajarê Konstantînopolê bû. Di sedsala 6an de, helbestvanêkî navdar ya Ereb, Îmru'l-Qais di dema împaratorê Bîzansiyan Justinian I de çû Konstantînopolê. Di vegerê de tê gotin ku ew miriye û li Ancyra (Enqera îroyîn) li Herêma Anatoliya Navîn hatiye veşartin.
Serdema îslamê
Di fethên îslamî yên destpêkê de, kampanyayên serketî yên Xîlafeta Reşîdûn li Levant dibe sedema hilweşîna Xesanîyan. Padîşahê dawî ya Cebela îbn el-Eyham bi qasî 30.000 peyrewên Ereb karî xwe ji cezakirina Xelîfe Umer dûr bixe û xwe ber bi warên Împeratoriya Bîzansê ve bibe. Qral Cebalah îbn el-Aiham li Konstantînopolîsê hikumeta sirgûnê ava kir û heta mirina xwe di sala 645an de li Anatolya jiya. Piştî dagirkirina misilmanên destpêkê, Asya Biçûk bû qada sereke ya şerên Ereb-Bîzans. Di nav wan Erebên ku di şeran de hatin kuştin de, Ebû Eyûb el Ensarî sehabeyê pêxemberê îslamê Mihemed jî hebû. Ebû Eyûb li ber sûrên Konstantînopolê hatî veşartin. Piştî sedsalan û piştî dagirkirina bajêr ji aliyê Osmaniyan ve, li ser gora Ebû Eyûb tirbeyek hatiye çêkirin û mizgeftek bi navê Mizgefta Eyûb Sultan hatiye çêkirin. Ji wê demê û pê ve ev herêm ji aliyê rayedarên osmanî ve weke cihê Eyüp tê naskirin. Mînaka din a hebûna Ereban li Tirkiyeya îroyîn, bicihbûna eşîrên Ereban di sedsala 7an de li herêma Cezîrê(Mezopotamya Jorîn) ku beşekî başûrê rojhilatê Tirkiyê dihewîne. Ji wan eşîran Benî Bekir, Muder, Rebîa îbn Nizar û Benî Texlîb in.
Demografîk
Li gorî Peşbinîyanê Tirkî ya ku li ser mezin a sala 2006’an pêk hatiye, %0,7 ji tevahiya nifûsa Tirkiyeyê bi etnîkî Ereb bûn. Nifûsa Erebî ya Tirkiye li gor çavkaniyên cihê diguhere. Texmînek Amerîkî di salan 1995 de, hejmarekî di navbera 800,000 û 1 mîlyonî Kes destnîşan kir. Li gorî Ethnologue di salan 1992 de, li Tirkiyê 500.000 kes bi zimanê xwe ya zikmakî bi Erebî hebûn. Lêkolîneke din ya Tirkî nifûsê Ereb di navbera 1.1 û 2.4% ji nifûsê Tirkiye de texmîn dike.
Siyasetmedarê navdar ya Tirk-Ereb Yasîn Aktay ê. Di hevpeyvîneke sala 2020an de Xeberên Al Jazeera hejmarên Erebên Tirkiye bi neh mîlyon (yan ji %10ê nifûsa Tirkiye) texmîn kir, ku nîvê wan ji welatên din in.
Deepika Singh
Deepika Singh Goyal (zayîn 26 Tîrmeh 1989) lîstikvanek televîzyonê ya Hindî ye. Ew bi rola xwe ya wekî Sandhya Rathi di drama Star Plus 'Diya Aur Baati Hum de herî baş tê zanîn.
Möllenbeck, Mecklenburg-Strelitz
Möllenbeck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Almalî, Albistan
Almalî, gundekî navçeya Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Korpinar
Korpinar, gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Tîn Hevrand
Tîn Hevrand, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Heerlen
Heerlen, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.
Kermê
Kermê, gundekî navça Rihayê Wêranşarê ye.
St. Blasien
St. Blasien an Sankt Blasien bajarokekî navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Evcihoyik
Evcihoyik, gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Chartres
Chartres, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Tenbakûlûq
Tenbakûlûq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dolik
Dolik yan jî Dol (bi tirkî: Çakmakkaya), gundekî bi ser navçeya Xulamana Xarpêtê ve ye.
Stulln
Stulln şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Maxilly-sur-Saône
Maxilly-sur-Saône, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Feqîoxlî
Feqîoxlî, gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
29ê îlonê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Stühlingen
Stühlingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kerkrade
Kerkrade, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.
Rocquemont, Seine-Maritime
Rocquemont, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Cewrê
Cewrê, gundekî navça Rihayê wêranşarê ye.
Teqîkendî
Teqîkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saricicek
Saricicek, gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Meilly-sur-Rouvres
Meilly-sur-Rouvres, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dewrên erdnasiyî
Dewrên erdnasiyî an pîvana erdnasiyî ya Erdê, ev dem û demistana ji çêbûna Erdê heta rojên me ye û ji aliyê komên xebatê yên International Commission on Strategy ve tê terîfkirin. Li gor erdnasan Erd berî 4 570 milyon salan çêbûye.
Waldshut-Tiengen
Waldshut-Tiengen bajarokekî navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rogerville
Rogerville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Chassant
Chassant, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Userin
Userin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kessel, Limburg
Kessel, Limburg, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.
Çeperqeye
Çeperqeye gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hufdemal
Hufdemal, gundekî navçeya Wêranşara Rihayê ye.
Cem Uzan
Cem Cengiz Uzan (z. 26 Kanûn 1960 ; Adapazarı) karsaz, siyasetmedar û serokê berê yê Partiya Ciwan ê tirk e. Xwediyê berê yê rojnameya Stêrk, Star TV û Kral TV ye. Ew tevî bavê xwe Kemal Uzan û birayê xwe Hakan Uzan endamê yek ji malbatên herî bi hêz ên aborî yên Tirkiyê bû, heta ku karsaziya wan a malbatê di sala 2004’an de ji aliyê Kaseya Bîmeya Depoyên Teserûfê (TMSF) ve hat desteserkirin.Cem Uzan ji bo Tirkiyeyê bû hêviyek.
Kalecik
Kalecik, gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Cem Uzan
Uzan di 26ê kanûna 1960an de di malbatekî bosnak hatiye dine. Cem Uzan ê ku Star TV, yekemîn kanala televîzyona taybet a Tirkiyeyê damezrand, di sala 2002'an de bi damezrandina Partiya Ciwan ket nava siyasetê. Di sêyemîn kongreya awarte ya Partiya Ciwanan de ku di 23ê Tebaxa 2002an de hat lidarxistin, wek serokê giştî yê partiyê hat hilbijartin. Genç Partî di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2002 de %7,25 û di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2007 de %3,03 dengan stend. 2. Cem Uzanê ku di îdianameya Ergenekonê de bi teşwîqkirina Şener Eruygur ji bo darbeya leşkerî dihat sûcdarkirin, li Fransayê dijî û daxwaza penaberiya siyasî qebûl kir. 5’emîn Partiya Ciwanan di 2’ê Tîrmeha 2020’an de li Enqereyê pêk hat. Bi rêya telekonferansê beşdarî Kongreya Asayî bû û diyar kir ku serokê nû Murat Hakan Uzan e.
Sêsîk
Sêsîk gundekî navça Rihayê wêranşarê ye.
Cem Uzan
Cem Uzan ku ji malbateke Boşnakî ye, di 20'ê Kanûna 1960'an de li navçeya Adapazariya Sakaryayê weke zarokê karsaz Kemal Uzan û Melahat Uzan hatiye dinê. Birayê wî bi navê Hakan Uzan heye. Cem Uzan xwendina xwe ya lîseyê li Lîseya Almanî ya Stenbolê qedandiye û li Zanîngeha Pepperdine ya Amerîkayê lîsansa lîsansê di warê rêvebirina karsaziyê de wergirtiye. Ew dikare mîna zimanê xwe yê zikmakî bi Almanî, Frensî û Îngilîzî biaxive.
Jiyana karsaziyê
Yekemîn kanalên televizyonê yên taybet ( Stêr TV ), yekem şahî ( Teleon TV ), muzîka yekem ( Kral TV ), yekem sînemaya tirkî ( Yeşilçam TV ) û yekem rêzefilmên tirkî (Dizi TV) di warên dîtbarî û dengî de. medya li Tirkiyê; Yekemîn weşana radyoyê ya taybet ( Super FM ), yekem weşana muzîka arabesk ( King FM ), yekem weşana muzîka biyanî ( Metro FM ) û yekem weşana muzîkê ya hêdî ( Joy FM ) bi damezrandina yekem platforma weşana dîjîtal ( Star Digital ) bi ser ketiye. Di warê ragihandina mobîl de, li Tirkiyeyê bi şîrketa Telsimê re cara ewil xizmetên wekî GPRS, MMS, WAP, MVS, Push-to-talk ketin xizmetê.
Rojnameya Star ku xwediyê wê ye, li Tirkiyeyê bû rojnameya herî zêde tîraja wê. Peymanên tawîzan ên Çukurova û Kepez Elektrîkê ku di bin rêveberiya malbata Uzan de ne, di Hezîrana 2003’an de hatin betalkirin, Îmar Bankası û Adabank jî di 3’ê Tîrmeha 2003’an de hatin desteserkirin. Di Sibata 2004an de, Kasa Bîmeya Depoyên Teserûfê (TMSF) dest danî ser rêveberiya 219 şîrketên Uzanlar, ku gelek ji wan di çarçoveya lêpirsîna Banka Îmarê de biryara girtina wan hebû.
Serokatiya Giştî ya Partiya Ciwanan (2002–2009)
Cem Uzan di havîna 2002’an de kete nava siyasetê û Partiya Ciwan (GENÇPARTÎ) ava kir û bû serokê wê. Partiya wî di hilbijartinên giştî yên 3ê çiriya paşîna (November) 2002ê de, sê meh piştî damezrandina xwe, %7.25 dengan stend. Di nava 66 rojan de bi 2 milyon û 500 hezar dengan serkeftineke mezin bi dest xist, gelek zanîngehan li ser vê serkeftinê lêkolîn kirin û bû mijara teza xwendekaran. Partiya Ciwanan di hilbijartinên giştî yên 22 Tîrmeh 2007 de %3.03 dengan stend, lê ji ber ku di her du hilbijartinan de li jêr bendavê bû nekarî wekî parlamenter were hilbijartin. Mazota di pêvajoya propagandayê ya beriya hilbijartina giştî ya 2007an de wê bibe 1 YTL! Dê gûzan bibe 8 dolar! û parêzbendî dê bên rakirin! sloganên bi vî rengî bûyerek çêkir.
2. Di îdianameya Ergenekonê de hat îdiakirin ku Şener Eruygur teşwîqê derbeya leşkerî kiriye. Paşê, di Îlona 2009 de bi dizî ji Tirkiyê derket û demekê ji aliyê Înterpolê ve li wî geriyan. Di 12 Cotmeha 2009 de, serlêdana wî ya ji bo penaberiya siyasî li Fransayê hat qebûlkirin. Cem Uzan ê ku îdia kir ku ew ji aliyê hikûmetê ve hatiye lînçkirina siyasî û rayedarên Fransî Uzan rast dîtin û serlêdana wî ya penaberiya siyasî qebûl kirin. Cem Uzanê ku li Fransayê di sirgûna siyasî de ye ji ber pirsgirêkên xwe yên tenduristiyê û sozên ku dabûn zarokên xwe, dev ji siyasetê berda û di hevpeyvîna xwe de ev tişt got: “Ez ne xwediyê nasnameya siyasî, niyeta min a siyasî nîne. Helbet divê em mezin neaxivin, ne diyar e ku dem dê çi bîne."
Jiyana taybet
Cem Uzan 3 caran zewicî, yekem zewaca xwe bi keça Feyyaz Berker, Şebnem Berker re kir û ji vê zewacê 2 zarokên wî, Sînan Kemal û Dilara Gizem hene. Zewaca xwe ya duyemîn bi keça Renç Koçîbey, Alara Zeynep Koçîbey re çêkir û ji vê zewacê 2 zarokên din ên bi navê Emre Renç û Yasemîn Parîs çêbûn. Di navbera salên 2001-2011’an de bi dengbêj Nez re têkiliyeke wê ya evîndar hebû. Ji ber ku Cem Uzan neçar ma biçe Parîsê ev têkilî qediya. Dûv re ew ji bo cara sêyemîn di 28 Mijdarê de bi hevala xwe ya sêwiranerê zêran Fanny Blanchelande re zewicî.
Neviyê wî Alev Uzan di sala 2020’an de hatiye dinyayê.
Pargîdaniyên Berê yên Malbata Wî
Stasyonên Radyoyê
Rojnamevanî
Dezgehên medyayê yên din
Papa
Papa, serokê dînî yê xristiyanên katolîk û serokê Vatîkanê ye. Peyva papa (bi yewnanî: πάππας, páppas) tê maneya "bav".
Le Meix
Le Meix, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Cem Uzan
Pargîdaniyên Berê yên Malbata Wî
malî
Agahhesînî
Avakirin
Înercî
Holding company
Civikan, Qulek
Civikan, gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyeyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Aynito
Aynito (bi tirkî: Halkalı), gundekî bi ser navçeya Xulamana Xarpêtê ve ye.
Wehr, Baden-Württemberg
Wehr bajarokekî navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Erikan
Erikan, gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Tirklan
Tirklan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ferhatpinarî
Ferhatpinarî, gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Landgraaf
Landgraaf, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.
Alipinari
Alipinari, gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Châtaincourt
Châtaincourt, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Tirançe
Tirançe, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Châtaincourt
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Zimanê îtalî
Zimanê îtalî, yek ji malbata zimanên hind û ewropî de ye. Îtalî mîna fransî, spanî, portûgalî, romanî hwd ji şaxa latînî ye. Ev ziman li Îtalya, kantoneke Swîsreyê, Vatîkan, Slovenya, Kroatiya û San Marînoyê tê axaftin.
Çaykendî, Keleyber
Çaykendî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Schalkau
Schalkau, bajarekî navçeya (Landkreis) Sonnebergê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Meryema Mejdelanî
Meryema Mejdelanî jinek bû ku li gor çar Mizgîniyên kanonîkî, bi Îsa re wek yek ji şagirtên Îsa geriya û bû govana xaçkirin û vejîna wî. Di mizgînên kanonîkî de diwanzdeh caran navê wê tê gotin, ji piraniya şandiyan û ji hemû jinên din ên di Mizgîniyê de ji bilî malbata Îsa. Navdêra Meryem Mejdelanî dibe ku were vê wateyê ku ew ji bajarê Magdala hatiye, bajarekî masîgiran li qeraxê rojavayê Deryaya Celîlê li Cihûstana Romayî.
Vladimir Nabokov
Vladimir Nabokov (bi rûsî: Владимир Владимирович Набоков) (z. 1899, Sankt Petersburg - m. 1977, Montro, Swîsre) nivîskarê amerîkî yê esil-rûs. Berhemên xwe yên pêşîn bi rûsî nivîsandiye, bi berhemên xwe yên îngilîzî jî li seranserê dinyayê binavûdeng bûye. Berhemê wî navdartirîn novela bi navê Lolita ye.
Jiyana wî
Di sala 1889an de li Sankt Petersburgê di malbateke arîstokrat de hatiye dinyayê. Navê diya wî Yelena Ivanovna xwediyê perwerdehiyeke baş bûye, navê bavê wî Vladimir Dmitriyeviç ew jî mirovekî entelektuel û parêzer bûye. Ji bo ku ji aliyê aboriyê de rewşa malbata wî baş bûye perwerdehiyên taybet girtiye. Hêj di piçûktiyê de hînê zimanê îngilîzî bûye. Dema ku şoreş çêdibe û Bolşevîk têne iqtidarê di sala 1919an de bi malbatî koçê Londonê dibin. Perwerdehiya xwe li Zanîngeha Cambridge û li Trinty College de diqedîne. Di her du cihan de jî bi awayekî serkeftî mezûn dibe. 1922an de diçe Berlînê û demeke dirêj li Berlînê dimîne. Di sala 1926an de romana xwe ya yekemîn Mashenka diweşine. Di 1938an de ji pêşingiya Naziyan direve pêşî diçe Parîsê paşê di sala 1940an de jî koçê DYAyê dibe. Di navbera 1923-1940an de bi zimanê xwe yê zikmakî roman, çîrok, helbest û şano dinivîse. Di serdema xwe de di nav nivîskarên sirgûnî ya rusî de dibe nivîskarekî navdar. Di navbera salên 1941-1948an de li Wellesley College ders dide. 1943an de li ser Gogol lêkolinekî dike. Nabakov ji xeynê edebiyatê bi entolomojiyê re jî têkildar e. Ji bo mijara entomolojiye ji Zanîngeha Harvardê burs digire. Dema ku bi romana xwe yê Lolita serkeftî bû û roman li hemû cîhanê belav bû ji Zanîngeha Cornellê li ser edebiyata rusî di asta profesortiyê de teqawid dibe. Nabokov nivîskarekî li dijê Dostoyevskî tê nasîn. Di sala 1977an de li Montroyê diçe dilovaniya Xwedê. Ji xeynê nivîskariyê bi komkirina perperokan û bi santrancê re jî eleqedar e.
Kesayeta wî ya nivîskî
Nabokov nivîskarekî sirgûnî ye. Di berhemên xwe de welatê xwe, hesreta welatê xwe bi hest û fikrên xwe teswir kiriye. Lêbelê tu carî sirgûntiya xwe acîte nekiriye. Nabokov wiha difikire dibêje ku komînist nehatina iqtidarê jî rewşa min wiha dibû. Nivîskarên ku komînan sûcdar dibînin jî rexne dike û bêsamimiyet dibine. Naxwaze ku berhemên wî bi awayekî acitasyona sirgûnî ve bê nirxandin.
Berhemên wî
Ji salên 1923an heta 1940an bi zimanê rusî dinivîse.
Maastricht
Maastricht, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.
Gurcistan
Gurcistan (Curciya jî jê re dibêjin, bi gurcî: საქართველო Sakartvelo) yek ji welatên cîranên Kurdistanê ye. Li Qefqazê, li rojhilata Deryaya Reş e. Li Gurcistanê derdora 48.000 kurd jî dijîn ko pirranî êzîdî in. Rûberê wê nêzîkî 69.700 km² ye û li wir dora 4,7 milyon kesan hene (di sala 2004an de). Paytexta Gurcistanê Tibîlîsî (bi gurcî: თბილისი, Tbilisi).
Etîmolojî
Etnîkî Gurcî ji xwe re dibêjin "Kartvelebi", welatê xwe Sakartvelo û zimanê xwe "Kartuli". Li gorî dîroknivîsên gurcî yên kevn (მამალილილიმობი), bav û kalê Gelê Kartveliyan K'art'los (მარილერი) bû, neviyê Încîl Yafet. Navê Sakartvelo (ღალარი) ji du beşan pêk tê. Koka wê, kartvel-i, niştecihekî herêma navendî-rojhilatê Gurcistanê ya Kartli, an jî Iberia diyar dike ku di çavkaniyên ji Împeratoriya Bîzansê Yewnanistana Kevn (Strabon, Hêrodotos, Plutarch, Homêros û yên din) û Împeratoriya Romê (Titus Livius, Publius Cornelius Tacitus hwd.) Gurciyên Rojhilatî yên destpêkê wekî Îberî binav dikin. (Iberoi li gor hin çavkaniyên Yewnanî) û Gurciyên rojavayî yên wek kolchers. Bi swêdî ji Gurcistanê re berê bi rûsî exonymen jî "Grusien" dihat gotin.
Mîna piraniya gelên xwecihî yên Qefqasyayê, Gurcî jî ne ji komên etnîkî yên sereke yên Ewropa an Asya ne. Zimanê gurcî ne zimanekî Zimanên hind û ewropî, Tirkî, ne jî Semîtî ye. The Ancient Jewish Chronicle of Yosephus Gurciyan wekî Iberes, ku jê re Thobel Tubal jî dihat gotin, binav dike.
Peyvên Gurcistan û Gurcî li Ewropaya Rojava di çend salên navîn salnameyan de têne xuyang kirin. Dîroknivîserê Fransî Jacques de Vitry û gerokê îngilîz John Mandeville nivîsîbûn ku ji Gurciyan re "Gurcî" tê gotin, ji ber ku ew pir qedrê Saint George dikin. Nemaze, di Çile 2004 de welat dest bi bikaranîna ala pênc xaç ku tê de Xaça St. George's dest pê kir. Ala berê li Gurcistanê di sedsala çaremîn de û di serdema navnîşan de dihat bikaranîn.
Dîrok
Keyaniya Kolxîs, bi qasî ku bi Gurcistana rojava re têkildar e, berî serdema Homêros jî ji hêla Yewnaniyan ve dihat zanîn, di nav tiştên din de çerxa çîrokê ya li ser kevila zêrîn li Kolxîs derbas dibe. Di sedsala 6an a BZ de, Yewnanân li peravên Kolxîsê çend kolonî ava kirin.
Damezrandina dewleteke din a girîng ji bo dîroka Gurcistanê bi navê Iberia Kafkasya dihat naskirin. Paşê welat pêşî di sala 23'an de ji aliyê Împeratoriya Romê ve, piştre jî di sala 265'an de ji aliyê Împeratoriya Farsîyan ve hate dagirkirin.
Di sibata sala pêş de bi Azerbaycan û Ermenistana îroyîn re Komara Federal a Demokratîk a Transqefqâsyayê ava kirin. Lêbelê, Federasyon piştî sê mehan di gulana 1918an de hate hilweşandin.
Welat ji 26 Gulan 1918 heta 1921 wek Komara Gurcistana Demokratîk serbixwe bû. Di sala 1921'an de Komarê ji aliyê Artêşa Sor ve hat dagirkirin. Di 1936 de bû Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst ya KSSya Gurcistanê li Yekîtiya Sovyet. Di serdema Sovyetê de, Gurcistan bi şeraba xwe navdar bû.
Bi saya avhewaya baş û xwarina baş, ew ji bo betlaneyên Yekîtiya Sovyetê jî cîhek pir populer bû. Li Gurcistana bi bereket, kêmasiya xwarinê tune bû û kêmasiya kelûpelan kêmtir xuya bû ji ber ku rayedarên Sovyetê nekarîn bazara reş a berfireh a hilberîna taybet a tiştên kêm kontrol bikin.
Welat di 1991 de serbixwe bû. Herêmên Ebxazya û Başûrê Alanistanê serxwebûna xwe ji Gurcistanê dixwazin. Di mijdarê de 2003, serokê berê, Eduard Shevardnadze, ji ber xwenîşandanên girseyî yên ku ji ber gumanên sextekarîya hilbijartinê, bûyerek bi navê Şoreşa Gul ji kar hat avêtin. Di hilbijartinên serokatiyê de, di 4ê Çile 2004 de, Mîxaîl Saakaşvîlî bi rêjeya ji sedî 96 ê dengan wek serokomar hat hilbijartin.
Meloisey
Meloisey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Gurcistan
Dîrok
Hilbijartinên nû ji bo 5 Çile 2008 hatin gotin. 22 namzed beşdarî hilbijartina serokomariyê bûn. Mikhail Saakashvili bi zêdetirî 1 milyon deng (53,47 %) ji nû ve hat hilbijartin ku ji hevrikê sereke Levan Gatjetjiladze du qat zêdetir bû. Partiya Saakaşvîlî Tevgera Neteweyî ya Yekbûyî jî piraniya xwe di parlamenê de girt.
Têkildarî çend welatên Ewropî ku di sala 2008an de parêzgeha Kosovayê ya veqetandî ya Serbî wek dewletek serbixwe nas kiribûn, komarên Gurcistanê yên veqetandî Ebxazya û Başûrê Alanistanê daxwazên xwe yên serxwebûnê nû kirin.
Gurcistana Hemdem
Di cotmeha 2012 de, hevpeymaniya opozîsyonê Xewna Gurcistan di hilbijartinên parlamenê de bi ser ket. Serok Saakaşvilî qebûl kir ku partiya wî ya desthilatdar di hilbijartinê de têk çû. Di cotmeha 2013an de dîsa hilbijartinên serokatiyê hebûn. Serok Mikhail Saakashvili ji sala 2003 de, ji bo du serdeman, welat birêve birin û nekarî careke din bibe namzed. Ji hilbijartinên parlamenî yên cotmeha 2012 de, welat ji hêla hevpeymaniya "Xewna Gurcistanê" ve, bi serokatiya serokwezîr û milyarder Bidzina Ivanishvili tê birêvebirin. Hilbijartina serokatiyê ji aliyê Giorgi Margvelasjvili, ku berendamê hevpeymaniya desthilatê ya Îvanishvili bû, bi ser ket.
Di cotmeha 2018an de, Gurciyan ji bo şeş salên pêş de serokek nû hilbijart. Namzeda serokkomariya serbixwe Salome Zurabishvili bû yekem seroka jin a Gurcistanê. Serokkomarê wê demê Giorgi Margvelashvili, ji bo carek din namzed nebû û partiya desthilatdar, Xewna Gurcistanê berbijarekî din destnîşan nekir, li şûna wê Xewna Gurcistanê piştgirî da berbijarê serbixwe Zurabishvili. Serokkomar niha tenê xwediyê hêza sembolîk bû. Niha partiya desthilatdar hemû desthilatên siyasî radestî parlemento û serokwezîriyê kiribû. Serokatî bûbû fîgur. Siyaset li Gurcistanê bi giranî bi bandora olîgarş Bidzina Ivanishvili ve tê xuyang kirin. Li pişt perdeyê welat bi rêve dibe. Îvanishvili bi xwe salekê serokwezîrtiyê kir û dema ku di sala 2013an de îstifa kir, kesên ewledar ên xwe di rêveberiyê de wezîfedar kirin.
Rewş
Gurcistan bi nîv-serokatî komar bi Serokê wekî serokê dewletê û Serokwezîr wekî serokê dewletê ye. rêvebir. Serokatî îro tenê xwedî hêzeke sembolîk e. Piştre partiya desthilatdar hemû desthilata siyasî radestî parlemento û serokwezîriyê kir û Serokatî bûye fîgur.
Li ser asta azadiya siyasî ya ku li Gurcistanê serdest e, nêrînên cuda hene. Serokdewletê berê Saakaşvilî di wê baweriyê de bû ku "welat di rê de ye ku bibe 'demokrasiya ewropî'". Freedom House Gurcistanê di nav koma welatên qismî azad de cih digire, ligel welatên mîna wek Ûkrayna, Meksîka û Bosna û Herzegovîna.
Alkayaoglu
Alkayaoglu, gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Taqlar
Taqlar, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gurcistan
Mafên mirovan
Mafên mirovan li Gurcistanê bi Destûra Bingehîn ya welêt tê misoger kirin. Ji bo mafên mirovan ''Ebxazî ya serbixwe heye ku ji aliyê Parlamena Gurcistanê ve hatiye hilbijartin da ku van mafan bicîh bîne. Gurcistanê di 2005 de Peymana Çarçove ya Konseya Ewropayê ya li ser Kêmarên Neteweyî pejirand. NGO" Tolerans" di rapora xwe ya alternatîf de behsa kêmbûna bilez a hejmara dibistanên Azerbeycanê dike û li ser bûyerên ku li dibistanên Azerbaycanê midûr hatine tayînkirin bêyî ku bi Zimanê Azerî zanibin. ''
Parastin
Leşkerên Gurcistanê di nav artêş, hêzên esmanî, hêzên taybet û cerdevanên neteweyît dabeş dibe. Berevanî di destpêka salên 1990-an de hate damezrandin û piştre ji yekîneyên Sovyet yên li Gurcistanê mane, milîs komên, û vegerandina personelên leşkerî yên Gurcistanê ji cihên cihê yên di nava artêşa Sovyetê de pêk dihat.
Artêşa Gurcistanê bi giştî ji 32 hezar û 650 kesî pêk tê, ji wan 18 hezar û 993 di hêzên bejayî, 2 hezar û 91 di hêza esmanî, hezar û 350 di hêzên deryayî û 9 hezar û 196 jî di rêvebirî û karmendan da dixebitin.
Karên artêşê di Destûra Bingehîn Gurcistanê, qanûnên parastinê yên welêt û leşkerîya neteweyî stratejî de têne tertîb kirin, û hevkariyên navneteweyî yên ku Gurcistan tê de beşdar dibe. Niha Wezîrê Parastinê Davît Kezeraşvîlî ye. Gurcistan ji 2004 bi serbazên li Iraq beşdar bû, serbazên ku lê jiber Şerê Gurcistanê 2008 hatin birin malê.
Têkiliyên Navneteweyî
Gurcistan bi welatên cîranên xwe Ermenistan, Azerbeycan û Tirkiye re têkiliyên baş didomîne û bi awayekî aktîf beşdarî rêxistinên herêmî yên wekî Encumena Aborî ya Deryaya Reş û GUAM dibe. Gurcistanê jî bi Japonya, Ûrûguay, Koreya Başûr, Îsraêl, Srî Lanka, Ûkrayna û gelek neteweyên din.
Gurcistan niha ji bo ku bibe endamek tam a hevalbendiya leşkerî NATO dixebite. Di tebaxa 2004 de, plana serîlêdana kesane bi fermî ji NATO re hate şandin. Di 29ê cotmeha heman salê de, Konseya Atlantîka Bakur a NATOyê Plana Çalakiya Hevkariya Kesane (bi navê IPAP) ji Gurcistanê pejirand û derbasî qonaxa duyemîn a entegrasyona Euro-Atlantîk bû. Di sala 2005 de, bi biryara serokkomarê Gurcistanê, Komîsyona Dewletê ji bo pêkanîna Plana Çalakiya Hevkariya Kesane hate damezrandin. Komîsyon bi koordînasyon û şopandina pêkanîna plana çalakiyê hate erkdarkirin. Endamtiya Gurcistanê li NATOyê bûye mijareke sereke ya siyasî li welêt, û yek ji mezintirîn sloganên partiya desthilatdar Tevgera Neteweyî ya Yekbûyî di hilbijartinên serokatiyê yên sala 2008 de endametiya NATOyê ye.
Aborî
Aboriya Gurcistanê bi kevneşopî ji tûrîzm (li herêma Deryaya Reş), çandiniya fêkiyên citrus û tirî pêk tê; kanan (bi manganese û sifir wekî hilberên sereke); û hin hilberandina pîşesazî ya kêm, bi giranî Şarab, metal, makîne, kîmyewî û cûmkerî hilberînin. Welat neçar e ku beşeke mezin ji enerjiya xwe, bi giranî Gaza rondikbar û petrol îthal bike. Tenê hilberîna elektrîkê ya mezin a Gurcistanê bi xwe ji Hîdroelektrîk tê ku mezintirîn santrala elektrîkê, Bendava Îngurî, %46 ji hilberîna enerjiyê ya welat pêk tîne.
Dewleta Gurcistanê ji ber pirsgirêkên berhevkirina bac xwedan kêmasiya bûdceyê mezin e, û welat jî ji kêmbûna hin enerjiyê dikişîne. Tora elektrîkê hate taybet kirin 1998 û dabînkirina elektrîkê baştir bûye lê dîsa jî qutkirinên dûbare pirsgirêkek cidî ye. Welat bi hêviyê li rêyek nû ya veguhestina navneteweyî ya di nav benderên Deryaya Reş ên Potî û Batûmî de ye. Ji ber bêkarîya zêde ya li welatê xwe, beşeke mezin ji nifûsa Gurcistanê li Rûsyayê dixebitin. Ev ji bo aboriya Gurcistanê pir girîng e.
Di deh salên dawî de alozî derbas bû, bi pevçûnên navxweyî û nakokiya bi Rûsyayê re ji aliyê aborî ve welatek giran bû. Di van salên dawî de, rewşa siyasî ya li welêt aram bûye û bi vî awayî aborî jî baştir bûye. Her çend îro Gurcistan aramtir e jî, herêma ji aliyê aborî ve girîng Ebxazya li bakurê rojavayê welêt ji aliyê hikûmeta Tbîlîsî ve nayê kontrolkirin. Abhazya di dema şerê navxweyî de ji Gurcistanê veqetiya. Herikîna penaberan a navxweyî ya mezin a ku bi şer ve girêdayî ye, aboriya jixwe tengavbûyî jî dixe ceribandinê.
Erdnîgarî
Gurcistan li rojavayê Qefqasya di navbera Qefkesya Mezin li bakur û Qefkesya Biçûk li başûr de ye. Welat peravê ber bi Deryaya Reş li rojava ye. Rûbera wê 69 875 km² ye. Li ser wê yekê ku sînorê di navbera parzemînan Ewropa û Asyayê de li ku derê bê xêzkirin, hin nakokî hene û bi vî rengî Gurcistan dikare wekî aîdê Ewropayê were navnîş kirin an Asya an di navbera parzemînan de parvekirî.
Gurcistan ji aliyê peyzajên çiyayî ve serdest e. Sînorê bi Rûsya re li bakur dişopîne qûntara çiya Qefqasya Mezin, ku jê çend rêze çiyayên jêrîn li başûr dirêj dibin. Deşta navendî Kartli van çiyayan ji zincîra paralel Qefkesya Piçûk ber bi başûr ve, ku bi Azerbaycan, Ermenistan û Tirkiye veqetîne.
Zincîre çiya Liçî welat dike beşê rojhilat û rojava. Li herêma Deryaya Reş ber bi rojava ve marşok Deşta Colchid heye. Parçeyê bakur-rojavayê welêt, di navbera Kafkasya Mezin û Deryaya Reş de, ji Ebxazya pêk tê. Li rojhilatê Abhazyayê herêma veqetandî Svanetî ye. Li rojhilat, çemê Kura bi şebek diherike, di nav wan de ji paytext Tiflîsê re derbas dibe, û dûv re di beşên başûrê rojhilatê welêt re berdewam dike berî ku di nav rêzek geliyan re diherike Azerbaycan.
Li Kafkasya Mezin çend lûtk hene ku ji 5 000 metreyan derbas dibin. Çiyayê herî bilind ê Gurcistanê Shchara bi bilindahiya 5 201 metre ye (lûtke bi xwe li Rûsyayê ye); ya duyemîn a herî bilind Dzjanga ye û 5 051 metre ji asta deryayê bilind e. Çiyayên din ên ku li ber xwe didin ev in Kazbek bi 5 047 metre, Tetnuldî (4 974 m), Pik Şota Rustavelî (4 960 m), Mta Uşba (4 710 m) û Ailama (4 525 m). Ji çiyayên behskirî tenê Kazbek xwedî eslê volkanîk ye. Qada di navbera Kazbek û Shchara de (dûrahiya bi qasî 200 km) ji hêla gelek cemedan ve serdest e. Kafkasyaya Biçûk curbecurtir û ne ewqas bilind e, tu lûtk ji 3 400 metreyan bilindtir nînin. Li vê herêmê, deşta volkanîk Dzjavaceti, gelek golên wek Tba Tabatsquri û Paravanî, her wiha avên mîneral û kaniyên germ diyar dibin.
Çiya tê wateya ku welat xwedî avhewayek cihêreng e. Di zivistanê de, bi berfek mezin sar e, lê Kafkasya Mezin welêt ji hewaya hê sartir a ji Rûsyayê li bakur diparêze. Bayên nerm li deştên Colchis avhewaya subtropîkal ava dike, dema ku li rojhilatê Gurcistanê avhewa pir hişktir heye.
Parçeyên mezin ên Gurcistanê bi daristanan ve girêdayî ye. Li çiyayan bi piranî daristanên birq hene, lê li bilindahiyên jêrîn jî gelek bihîn, oq û kehîn hene. Jiyana kovî dewlemend e, bi taybetî di cureyên ku li daristanan dijîn, di nav wan de ker, ker, hirç û gur. Li herêmên çiyayî jî bizinên çiyayî hene.
Cave Voronia kûrtirîn şikefta naskirî ya cîhanê ye. Ew li girava Erebî li Çiyayên Gagra li Ebxazya ye. Cûdahiya bilindahiya şikeftê tam 2 140 metre ye.
Ji çemên sereke yên Gurcistanê, Rioni û Kura (Mtkvari) têne destnîşan kirin.
Demografîk
Li Gurcistanê di serjimêriya 5ê Mijdara 2014an de 3 713 804 kes hebûn. Li gorî heman serjimariyê, Gurcî bi %86,8 ê nifûsa welêt etnîsîteya herî mezin a welêt pêk tîne. %6.3 Azerî, 4.5% Ermenî, 0.7% Rûs, 0.4% Osetî, 0.3 % Kurd, 0,2 % Ûkraynî, 0,2 % Mesîhî, 0,15 % Yewnanî, û 0,06 % Asûrî. 0,4 % ji nifûsê ji hin etnîsîteyên din in, 591 (>0,0 %) bersiv nedan û 513 (>0,0 %) etnîsîte nîşan nedan. Nêzîkî nîvê nifûsa Ermeniyên Gurcistanê ku 168 102 kes in li herêma Samtsche-Dzhavakheti dijîn û nêzîkî %76 azerî li Kartlien Jêrîn dijîn.
Ji ber perçebûna Yekîtiya Sovyetê, Gurcistan ji ber nerazîbûnên li Ebxazya, Adcara û Osetyaya Başûr, aboriyeke ne aram, û derfetên kar ên xizan a nifûsa Gurcistanê kêmbûneke berbiçav derbas kir. . Ev jî bûye sedem ku gelek Gurcî koçî Rûsyayê bikin.
Gurcistan jî cihêrengiya zimanî ya mezin nîşan dide. Di nav tiştên din de bi Zimanên qefqazî yên başûr Gurcî, Lazî, Megrelî û Swanî tên axaftin. Zimanên fermî yên welêt gurcî ne û li Abhazyayê jî Ebxasî. Li Serjimara 2014, %87,6 ê nifûsê zimanê gurcî, %6,2 Azerî, 3,9 % ermenî, 1,2 % rûsî û 1,1 % zimanên din.
Çand
Çanda Gurcistanê bi hezar salan li ser bingeha şaristaniyên Îberî û Kolkî pêşketiye. Çanda gurcî gihîşte serdemeke zêrîn wêjeya klasîk, huner, felsefeya, mîmarî û lêkolîn Sedsala 11-an.
Zimanê gurcî, û edebiyata gurcî ya klasîk bi helbestvan Sjota Rustaveli wekî nûnerê xwe yê herî navdar, di sedsala 19an de piştî demeke dirêj ji tevliheviyê vejîne û vê yekê bingehê nûjen Sjota Rustaveli daniye. Romantîk û roman nivîskar, wek Grigol Orbeliani, Nikoloz Baratashvili, Ilia Tjavtjavadze, Akaki Tsereteli, Vazja Psjavela û gelekên din. Çanda Gurcistanê ji hunera yewnanî ya klasîk, Împeratoriya Romayê, Împeratoriya Bîzansê û paşê jî ji hunera yewnanî ya klasîk, Împeratoriya Bîzansê bandor bû.
Gurcistan bi folklor, muzîka kevneşopî ya bêhempa, şano, sînema û hunera xwe ya dewlemend tê naskirin. Gurcî bi hezkirina xwe ya muzîk, dans, şano û fîlm navdar in. Di sedsala 20an de, resamên gurcî yên navdar ên wek Niko Pirosmani, Lado Gudiashvili û Elene Achvlediani kar kirin; koreografên baletê yên wekî George Balanchine, Vachtang Tjabukiani û Nino Ananiasvili; helbestvanên wek Galaktion Tabidze, Lado Asatiani û Muchran Matjavariani; her wiha derhênerên şano û sînemayê yên wekî Robert Sturua, Tengiz Abuladze, Georgij Danelija û Otar Iosseliani.
Muzîk
Kevneşopiya muzîkê ya gurcî kevnar e û tê bawer kirin ku bi kêmanî 1000 sal di forma xwe de heye. Ew bi polîtî, hem li ser bordun-based û hem jî bêtir polyphony-a belaş tête diyar kirin.
Li Gurcistana îroyîn, ev muzîka gelerî hîn jî xwedî navûdengeke bilind e û çend ji koroyên mêran ên herî navdar ev in Ensemble Tbilisi, Ensemble Georgika, Ensemble Antjischati û ''Ensemble Rustavi. ''.
Gurcistan li 2007 li Helsînkî yekem car beşdarî Pêşbirka Strana Eurovisionê li 2007 li Helsînkiyê, bi strana  Visionary Dream ji aliyê stranbêj Sopo Chalvasji ve hat pêşkêşkirin û di rêza dozdehan de bi dawî bû. Welatî jî bi strana Aşitî Wê Were beşdarî 2008 bû, ku ji aliyê stranbêja kor Diana Ghurtskaia ve hat pêşkêşkirin û di rêza yazdehemîn de bi dawî bû. Di 2009 de, Gurcistan ji pêşbaziyê vekişiya piştî ku EBU xwest ku stranên têketina welat (Em Naxwazin Têkin In, ji hêla Stephane & 3G ve hat çêkirin) were guhertin ji ber ku hat dîtin ku peyamek siyasî dihewîne, ku li gorî qaîdeyên pêşbaziyê qedexe ye.
Pêjgeha gurcî
Pêjgeha gurcî û şerab bi sedsalan, bi hin hêmanên ji her sedsalê re pêşketiye. Yek ji kevneşopiyên şîvê yên herî gelemperî Supra, an jî "sifreya Gurcistanê" ye, ku di heman demê de rêyek e ku meriv bi heval û malbata xwe re bicive. Ji "toastmaster"ê Supra re Tamada tê gotin. Ew an wê di heman demê de tostanên herî felsefî jî digire, û piştrast dike ku her kes demek xweş derbas dike. Cûrbecûr herêmên dîrokî yên Gurcistanê bi xwarinên xwe têne zanîn: Mînak, Chinkali (goşt) ji rojhilatê Gurcistanê, Chatjapuri, bi giranî ji Imeretia, Megrelia û Acaristan. Ji bilî pêjgeha kevneşopî ya Gurcistanê, xwarinên ji welatên din bi rêya koçberên ji Rûsya, Yewnanistan û vê dawiyê Çîn hatine Gurcistanê.
Şerab
Gurcistan belkî kevneşopiya herî kevn a şerabê ya cîhanê heye û keştiyên şerabê yên 8000 salî hatine dîtin. Îro şerabên spî û sor, şerabên bibirqok û şeraba şîrîn û her weha rakêş çêdikin. Hinardekirina şerabê Gurcistanê wekî beşek ji Yekîtiya Sovyetê û di salên destpêkê yên serxwebûnê de girîng bû.
Lêbelê, ambargoya Rûsyayê tê vê wateyê ku pîşesaziya şeraba Gurcistanê ji bazara xwe ya herî mezin qut bûye. Tama rûsî ya şeraba sifrê ya şîrîn û nîv-şêrîn berê li ser hilberînê hukum dikir, lê niha bêtir şerabên bi kalîte bi şêwazek xweya bêhempa têne çêkirin - meylek ku ji hêla ambargoya bazirganiyê ve hatî bilez kirin.
Piştî îzolasyona serdema Sovyetê, şerabên Gurcistanê yên premium niha hêdî hêdî vedigerin bazara rojavayî, bi giranî ji ber eleqeyek mezin a li ser vehewandin, ekolojî û hunera di warê xwarin û vexwarinê de.
Spor
Lîstikên herî populer ên li Gurcistanê futbol, basketbol, rugby, qehle, judo giranhilgirtin hene. Di dîrokê de, Gurcistan bi perwerdehiya laşî ya xwe tê zanîn; Tê zanîn ku Rom piştî dîtina teknîkên li kevnar Îberya Kafkasyayê bi taybetmendiyên fîzîkî yên Gurciyan balkêş bûn. Peşkêşî li Gurcistanê werzîşek girîng a dîrokî dimîne, û hin dîroknas bawer dikin ku Şêweya gulaşê ya Yewnanî-Romî çend hêmanên gurcî hene.
Li Gurcistanê, şêwaza pehlewaniya Kakhetî yek ji wan ên herî populer e. Berê, çend şêwazên pehlewaniyê yên ku îro ne hevpar in hebûn. Bo nimûne, li herêma Chevsuretî ya Gurcistanê sê şêwazên gulaşê hene. Lîstikên din ên populer ên di sedsala 19an de polo û lelo bûn, lîstikek gogê ya kevneşopî ya Gurcistanê ku paşê bi rugby hate guheztin.
Futbol
Yek ji werzîşên herî mezin ên Gurcistana îroyîn futbol e. Futbol li welêt bi giranî ji hêla Federasyona Futbolê ya Gurcistanê (GFF), ku di sala 1936-an de hate damezrandin, tê rêvebirin û Meore Liga Klûba futbolê ya herî hêja ya welêt bi navê Dinamo Tbilisi ​​ye û ji paytext Tbilisi tê. Klûb ji serxwebûnê ve 13 caran ji 21 îmkanên Umaglesi Lîga qezenc kiriye û di sala 1981-an de wan, hinekî bi sansasyon, kapaya serketî ya kupayê di futbolê de li hember almanî Carl Zeiss Jena qezenc kir. Stadyûma futbolê ya herî mezin a welêt, Yadyûma Boris Paichadze, li Tiflîsê ye, ku di heman demê de duyemîn mezintirîn, Micheil Meschi Stadyum, heye.
Albbruck
Albbruck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Wackersdorf
Wackersdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şarih
Şarih (bi tirkî: Gürçubuk), gundekî bi ser navçeya Xulamana Xarpêtê ve ye.
Rolleville
Rolleville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Mücahit Bilici
Mücahit Bilici (z. 1973, Farqîn, Amed ) civaknasekî kurd e. Ew li Zanîngeha New York, John Jay College, dersên civaknasiyê dide.
Jiyana wî
Di 1973an de li Farqînê ji dayîk bûye. Wî ji Dibistana Amadehî ya Farqînê mezûn bû, beşa civaknasiyê li Zanîngeha Bosforê xelas kir û doktoraya xwe li Zanîngeha Michigan Ann Arbor temam kir. Bîlîcî, ku berê ji bo rojname û kovarên wekî, Taraf, Yeni Yüzyıl, Kovara OT de qunciknivîsiyê dikir. Bîlîcî, di navbera 2013-2015an de di rojnameya Tarafê de, di navbera 2015-2016an de di rojnameya Yeni Yüzyılê de û di navbera salên 2018-2019an de di OT Dergi’yê de nivîsandiye. Ji 2019an û pê ve di Gazete Duvar’ê de qunciknivîsiyê dike.
Menesble
Menesble, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Ulysses (pirtûk)
Ulysses romaneka modernîst ya nivîskarê navdar yê îrlendî James Joyce e ko li berahiyê ji sala 1918ê heta sala 1920ê xelek di kovara amerîkayî ya The Little Reviewê da hat weşandin, paşî li sala 1922ê, di rojbûna 40-saliya nivîskarî da, bi tivavî li Parîsê hat weşandin.
Montfort, Limburg
Montfort, Limburg, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.
Ulysses (pirtûk)
Ew wekî yek ji giringtirîn romanên sedsala 20ê û nimûneya bizava edebî ya nûdembawerane anko modernîst dihêt dîtin. Ew roman mişlaqî anko paraleleka nûdem ya Odîseya ya nivîskarê navdar ê yewnanî Homerî ye.
Çatqeye
Çatqeye gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tezekend Yaft
Tezekend Yaft, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ulysses (pirtûk)
Danasîn
Di cîhanê de di nav pirtûkan de herî zêde ku tê firotin lêbelê herî kêm tê xwendin ew pirtûk e. Ê ku dixwazin bibin edebiyatnas bi taybetî jî ê ku li ser edebiyata nûjen bixebitin pewîst e vî pîrtûkê bixwînin. Berhem li ser rojekî disekine. Ew roj 16 pûşber 1904 e. Lêbelê nivîskar 1917an de dest bi nivîsînê dike 1922an de diqedîne. Pêşî di kovaran de tê weşandin (Little Review American). Her beş ûsluba vî cûda ye. Ji 18 beşan pêk tê. Berhema xwe bi şekla berhema Homeros Odîseya yê çêdike. Berhema Odîseya ya Homeros adapteya sedsala 20emîna Dublînê dike. Di herbeşê de cihekî Dublînê neqşdike. Yekê ku di sala 1904an de jiyaye pirtûkê bi hêsanî fêm dike. Lewra di vê serdemê de bûyerên sîyasî û etnik jî di pirtûkê de cî digire. Ji bo ku taswîrên cinsî hene mûstehcen dibînin di sala 1920an de bi avayekî sansûr li Îngiltere 1922an de jî li Parîsê tê weşandin. Orjînala vî 1958an de tê weşandin. Pirtûk ji her aliyê ve pirtûkeke teknîk e. Di her beşê de teknîkeke cuda bikaraniye. Pirtûkê de beşekî wek şanoyê beşa dawî jî 45 rûpel bê xalbend nivîsiye.
Tengava Stembolê
Tengava Stembolê an jî Bosfor (, bilêvkin: Boxazîçî) tengava Ewropa û Asyayê li hev vediqatîne ye. Ew Deryaya Reş û Deryaya Marmara digîhîna hev, li ser Tengava Çanakkaleyê re jî digîhine Deryaya Êge û Deryaya Navîn. Dirêjahiya xwe 30 km, firehiya xweya herî biçûk di nevbara Kandilli û Aşiyan de bi 700 m ye. Nevbara Anadoluhîsari û Rumelîhîsari jî 750 m ye. Kûr bûna wê di 36 m de heta 124 m heye.
Li dor Tengavê, di Stenbolê da, kêmzêde 13 milyon kes dijî ne.
Li ser Tengava Stenbolê du piran hene. Li wan yek Pira Bosforê ye, dirêjahiya wê 1.074 m ye. Di 1973'an de hat çêkirin. Piraya din jî Pira Fatih Sultan Mehmet e. Dirêjahiya wê jî 1.090 m ye û di sala 1988'an de hat temamkirin. Li ser çêkirina pirakê sêyem jî li TirkiyeyÊ gotgot berê dehêne.
Di Bosforê de rêhesinakê tengavê di bin avê re derbaz ke, bi navê Marmara, jî tê çêkirin. Gorî planan ew dike di 2008'an de varê temam kirin. 1.400 m kûr bûna kê 55 m de dike Bosforê derbaz bike.
Nav
Bosfor di Yewnanî de bosphoros(Βόσπορος), bigumanî Phôsphoros de ango "bihurka ga" de tê ye.
Dîrok
Gorî Erdnasîvanan berê Deryaya Reş deryakê hundur, wek golakê bû. Paş sîpan heliyan şinda, şîpakê lez di Deryaya Reş de berva Deryaya Marmara çû, û ji bo wê Bosfor pêk hat.
Ji bo Tengava Stenbolê Deryaya Reş û Deryaya Navîn digîhîştîna hev, di dîrok de gelek gerîng bû. Ji bo wê Konstantîn I padişahî Roman di 330 b.z. li wê derê dî û li wir bajarê Konstantînople çêkir. Paş re jî bû paytexta Împaratoriya Romayê Rojhelat. Di 1453an vir de jî, paş Mehmet II ew dera dagir kir şinda, bû Îstanbul û paytexta Împeratoriya Osmanî ye.
Îroj
Ji bo cîh xwe, nevbara Ewropa û Asyayê de ye û ji bo barkêşî deryan, li ser wê gelek ceng bûbûn. Bi taybatî Şerê Cîhana Yekemîn de, ji bo ew derê kontrol kin Dijwarên Hevalbendî (İttifak) êrîşa Tengava Çanakkaleyê û wir kirin. Lê nikanîn dest xwe xin. Dûv şerê re di 1936an de bi Peyvname Montreux re kontrol bi temamî dest Tirkiye de ma.
Yayla Kute
Yayla Kute, gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyeyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Roncherolles-en-Bray
Roncherolles-en-Bray, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Weiding, Schwandorf
Weiding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Wokuhl-Dabelow
Wokuhl-Dabelow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Metoda herikîna hiş
METODA HERİKÎNA HİŞ •	Di sedsala 20an de derketiye. •	Di nav roman û çîrokan de di hişê qerekteran de çi derbas dibe bê navber tê nivîsîn. Hewce nîne ku li gor rêzekî be. •	Hevok dirêj û tevlîhev in. •	Bi metoda monologa hundirîn û axaftina hundirîn re tê tevlihevkirin, hinek dişibe hev lê ji aliyê şeklê ve cudahiyên wan hene. •	Di metoda herikîna hişê de rê û rêbaza gramer û îmlayê tine, bê xalbendî peyv hev teqîb dikin. •	Di edebiyata Tirkî de Oğuz Atay di berhema xwe yê Tutunamayanlar de vê metodê bikaraniye.
Balekan
Çend cihên bi vî navî hene:
Bernau im Schwarzwald
Bernau im Schwarzwald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Tezekend Nîq
Tezekend Nîq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Châteaudun
Châteaudun, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Nieuwstadt
Nieuwstadt, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.