cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salih Mûsa Boselî
Şehîdê fermande salh musî buselî di zurbeya şer û dastanên şureşa gulanê yên devera badînan da beşdar buye
(dastana kanî masê,dastana dêrelukê ,dastana xwakurkê,rakirna fewca şranşê,lêdana rebyên suyrêy,bersîngirtna hêrşa dujimnan bu ser buselê,rakirna rebya grê mîtkê li şîladzê,lêdana caşa li kurejarî,rakirna fewca şranşa bu cara dwê rakirna rebya serê dêrê,rakirna fewca dêmka girtna caşa li gundê bêrsivî,şerê gelyê balinda lêdana rebyên bnê gundê îٔêtuytê....hitd ,)
Nucourt
Nucourt, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Salih Mûsa Boselî
Li sala 1991 her li destipêkirna serhildana pîruz dgel hevçeperên xu yên  pêşmerge li kempa dyarbkir  xu gehandne kurdistanê û beşdarî di berpakirna serhildanê da kir
Li piştî serhildana pîruz dbîte çêgrê berpirsê leşkerî yê berey kurdistanê li zaxu
Li sala 1992dbîte fermandê hêza serhildan ya leşkerî li zaxu .li sala 1993 li demê teşkîlatên îٔêkgirtna leşkerî li kurdistanê dbîte berpirsê herekatên lîwa zaxu ya îٔîkgirtî.
Berdewam dbîte li xizmeta xu ya pêşmergayetî heta sala 1996 ,her li wê sala dbîte cêgrê betalîwneka leşkerî li supayê 14 û  lsala 1997 beşdarî di xula îٔekadîmya leşkerya zaxu dket ,li demê şehîdbuna şehîdê fermande nayٔîf musî buslî li sala 1998 ,şehîd fermande salh musî buselî li chê wî dbîte fermandê betalîwna 1 li supayê 14 piştî burîna çwar û heyv û nîvan lser şehîd buna braê wî  şehîdê fermande nayf musa buselî  bimxabnîve şehîdê fermande salh musî buselî li rêkeftî 1998/11/1 li serê çyayê xamtîrê şehîd dbît û dgehîte karwanê şehîdên bzava rizgarîxwaza kurdistanê
Qazîvelî
Qazîvelî gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tom Hiddleston
Tom Hiddleston (jdb. 9 Reşemî 1981; Westminster, London ) lîstikvanek televîzyon, Şano û fîlimê ya îngilîzî ye. Yekem fîlma xwe di drama Unrelated di sala 2007an de çêkiriye. Hiddleston, navdariya xwe navneteweyî bi rola Loki li Marvel ya rêzefîlmê Cinematic Universe (MCU) bi dest xistiye.
Omerville
Omerville, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Tom Hiddleston
Perwerdeya xwe li Oxford Dragon School û Eton College wergirtiye.
Givry-en-Argonne
Givry-en-Argonne, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Malakozê
Malakozê (bi tirkî: Kuzuevleri), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Pfofeld
Pfofeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weißenburg-Gunzenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Rustekan
Rustekan yan jî Ristekan (bi tirkî: Yayıklı), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Tirşik (malper)
Ferheng ji aliyê 12 moderator û rêvebirên dilxwaz li gor formata wê tê rêvebirin û kontrol kirin. ji ber ku malper bi temamî Kurdî ye, gelek caran dibe hedefa hackerên nijadperest yê tirk.
Pêvajoya endambûnê
Ji bo endambûnê demeke diyarkirî tune ye. Her dem ji tomarbûnê re vekirî ye. li rûpela endambûnê piştî hilbijartina navek û bi dayîna e-postayê pirsa ewlehiyê ' navê welatê Kurdan çi ye?' derdikeve. Bi bersivdayîna wê pirsê êdî bikarhêner dibe 'çomez'. yanê ne nivîskarî rastî: kare peyaman binivîsîne lê d weşanê de xuya nake. piştî nivîsandina 10 peyamên li gor formatê ji aliyê rêvebiran tê kontrolkirin û ger gûncaw be nivîskarî tê erêkirin.
Çalakiyên malperê
-Ev ferheng komeke bi navê koma wergera fîlman ya tirşikê jî ava kiriye û bi qasî 137 fîlmên biyanî
bi binnivîsa li Kurdî wergerandine. Fîlmên bi binnivîs li ser kanala xwe ya telegramê parve dikin.
- Weke proje koma xwendinê ya tirşikê hatibû avakirin ku armanca wê her hefteyê xwendina heman
pirtûkê bû ku di mijara pirtûkê ya tirşikê de vegotina rexne û şîroveyên derbarê pirtûkê de bû. Lê çalakî
pêk nehat.
-Danasîna tirşikê, her sal di yekê gulanê de li ser twitterê di bin tagên #tirsiknet û #ferhenga kurdî de
xebatên danasînê tên kirin.
Armanc
1- Di înternetê de çêkirina malperek xwerû Kurdî.
2- Bûna sedem ku Kurd li ser înternetê bi hev re Kurdî binivîsîin û danûstandinê bikin.
Osny
Osny, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Tirşik (malper)
Armanc
3- Da ku Kurd nêrînên xwe bi hev re bişêwirin, hev rexne bikin û dawiyê de yekitiya xwe pêk bînin.
4- Da ku li ser înternetê arşîvek wisa çêbe ku mirov çi bixwaze, tê de derbarê wê de agahî, şîrove û rexneyên kurdî hebe. Yanî ansîklopediyek Kurdî û zindî ava bibe û piştî salan zarokên me bikarin sûdê jê wergirin.
Qazîlû
Qazîlû gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tirşik (malper)
Armanc
5- Da ku zimanê Kurdî ya nivîskî û ya rojane/axaftinê nêzikî hev bibin û standartîzasyona zimên xweştir bibe.
6- Da ku gotinên pêşiyan, çîrok, stran, mamik û hwd. Kurdî wenda nebin û li cihekê werin tomarkirin û parastin.
7- Afirandina peyv û bêjeyên nû: peyv û gotinên ku tirşikê derxistine
8- Parvekirina tecrûbe û agahiyan.
Çavkanî
1.https://xwebun.org/tirsik-keskuleke-modern-e/
Polsingen
Polsingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weißenburg-Gunzenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
École nationale des ponts et chaussées
École nationale des ponts et chaussées zanîngehek e ku li Champs-sur-Marne, Île-de-France, Fransayê ye. Ponts ParisTech di 1747ê de dest bi karê xwe kir. Ji aliyê gelek kesan ve weke yek ji baştirîn zanîngehên cîhanê tê naskirin.
Ehmedawa, Bokan
Ehmedawa, Bokan gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Exteter
Exteter gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 287 kes (44 malbat) bûn.
Champ-sur-Barse
Champ-sur-Barse, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Gizaucourt
Gizaucourt, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Qazîkend
Qazîkend gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qasimdiriq
Qasimdiriq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Radar
Radar, cîhazekê ku bi alikariya sîtavka pêlên radyoyê ve, heyberan û lezên van heyberan zexm dike ye. Bi îngilîzî Radio Detection And Ranging (bi radyoyê zexmkirin û diyarkirina menzîlê).
Xerkan
Xerkan (bi tirkî: Eyerli), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Radar
Radar, li gorî qadên bikaranînê wek radarên hewayê û radarên deryayê dibe du beş. Radarên hewa yê di leşkerî, balafirgeh, balafir hwd de tê bikaranîn. Radarên derya yê jî di keştiyên leşkerî an jî keşti yên bazirganiyê de tê bikaranîn.
Rêgeza şixulandinê
Enerji yê ku bi pêlên radyoyê ve tê hilgirtin, digihîşe heyberê û dîsa ji heyberê bi şewqdanê vedigere.
Eger menzîla ku di navbera cîsm û radarê de ye bibe R, ew bi vê formûlê tê dîtin. Di vê formûlê de c leza ronahiyê ye û t jî dema şewqê ye.
Merritt Wever
Merritt Carmen Wever (jdb. 11ê tebaxa 1980 li New York City, New York) lîstikvaneke amerîkan e. Navdarbûna wê dinav temşevana de bi rol gêrandina wê  bû di Filmên weka   Nurse Jackie (2009–2015) de. Herwesa hatîye xelatkirin bi xeltên weka Primetime Emmy Award û Xelata Kureya Zêrin (2020) û  Xelata Satellite (2014) ·. Cara êkê ya Destpêkirina karê wê yê aktiriyê di 1995 de bû.
Paul Walker
Paul William Walker lV (z. 12'ê rezbera 1973 li Glendale; Kalîforniya- m. 30'ê sermaweza 2013 li Santa Clarita, Kalîforniya) aktoreke amerîkan bû ku bi reza fîlmên aksiyonê The Fast and the Furious ( Lezgîn û Bihêrs) ku di sala 2001'ê de hatî kişandin de navdar bû. Di vê fîlman de ew rola Brian O'Conner dilîst.
Uejima Onitsura
Uejima Onitsura( bi japonî 上 島 鬼, Ueshima Onitsura, Kamijima Onitsura; ( jdb. 4ê nîsana 1661 li Itami; m. 2ê tebaxê, 1738) helbestvanê haikû yê Japon bû. Kurê çêkerê sakeyê di zaroktiya xwe de jî wekî helbestvanek jêhatî yê  haikai dihat nas kirin. Ew bû xwendekarê Nişiyama Soin, damezrênerê Dibistana helbestvanan a Danrin.Ji bilî helbestên haîkû, wî du berhem li ser helbestan nivîsandine: Hitorigoto (1718) û Nanakuruma (1738).Ew her weha wekî nivîskarê seferek xeyalî Kinsoku no ryoki (seyahata kesek di bin binçavdêriya di malê de, 1690) xuya bû.
Gora Uejima li Kakuman-ji li Osaka ye.
Qulingên Rewanê
Qulingên Rewabê Dengbêjî û Sazbendiya Kurdên Qefqasyayê
Nivîskar: Polat Can
Mijar: Lêkolîn, hevpeyvîn, Muzîk Rûpel: 300 rûpel
Çapa Yekem: Weşanên Şilêr 2017
Çapa Duyem: Weşanên Şilêr 2019
Çapa Sêyem: Weşanên Sîtav 2021
Gotina Weşanxaneyê
Weşanxaneya Sîtavê pirtûka “Qulingên Rewanê” wiha dide nasîn; “Kilam û stranên kurdî, nirxên me yên herî buha û pîroz in. Dengbêjiya kurdî çand, huner, dîrok û rastiya me ya civakî parast, xwedî kir û heta roja îro anî. Di demên herî zor û zehmet de, di tarîstan û bêbextiya dîrokê de, li hemberî neyar, dagirker û xiyanetê, kilam û stranên me weke kelehan li ber xwe dane û hebûna me parastine.
Di serî de hevpeyvîn li ser jiyan û berhemên dengbêj û sazbendên wekî Egîdê Cimo, Karapêtê Xaço, Feyzoyê Rizo, Dîlbera Wekîl, Memê Israfîl, Dilovan, Cemîla Celîl û bi dehan dengbêj û sazbendên din di vê berhemê de cih digirin. Ev berhem ji bo naskirina dengbêj û sazbendên Kafkasyayê berhemeke herî baş û kêrhatî ye. Hûnê bi devê wan, wan nas bikin bê ka ew kî ne û çi kar û xebat ji bo çanda kurdî kirine.”
Erbenos
Erbenos gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 98 kes (19 malbat) bûn.
Raitenbuch
Raitenbuch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weißenburg-Gunzenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Glannes
Glannes, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Înterfaz
Qonaxa nevber an jî qonaxa înterfazê (bi înglîzî: interphase) dema jiyana asayî ya xaneyê ye.
Du qonaxên sereke yên çerxa xaneyê heye, a yekem Înterfaz, a duyem jî Qonaxa M-ye Bi mîkroskoba ronakî, dabeşbûna kromozom û sîtoplazmayê di qonaxa M-yê da bi hesanî tên dîtin. Dema xane di bin mîkroskobê de tê lekolînkirin, eger ev dem tu nîşanên dabeşbûna xaneyê xuya nebe, xane di qonaxa înterfazê da ye. Wateya ‘inter’ navber e. Ango navbera du Qonaxên M-yê. Di qonaxa interfazê de xane xwe amade dike ji bo dabeşbûna mîtozî an jî ya miyozî.
Li dawiya qonaxa mîtozî, du xaneyên keç çê dibin. Xaneyên keç dikevin qonaxa înterfazê.%90ê jiyana xanêyê di qonaxa înterfazê de derbas dibe. Xane di qonaxa înterfazê de geşe dibe û digihîje qebareya xwe ya asayî. Xane ji bo geşebûnê, ARN, endamok û proteînan çê dike. Di înterfazê de xane karê xwe yê asayî dike. Wekî mînak xaneyek gedeyê dibe ko di dema întefazê de ji bo herisa proteînan enzîm der bide, an jî dibe ko xaneyek pankreasê insulîn berhem bike.
Qonaxên G1 û G2, bi navberê ji bo geşebûna xaneyê dem dabîn dikin. Herwisa qonaxên G1 û G2 derfet didin xaneyê ko xane çavderiya hawirdora navxweyî û derveyî bike. Bi vî awayî xane piştrast dike ko ji bo dabeşbûnê rewş guncav e.
Qonaxa G1
Di jiyana xaneyê de dema ji kotahiya mîtozê heta destpêka qonaxa S-yê, wekî qonaxa G1 tê navkirin. Ev qonax wekî qonaxa yekem a girbûnê jî tê navkirin. Bi peyva “qonaxa G1” tê diyarkirin ko bi vî qonaxê, navbera sîtokînez û duhendebûna ADNyê tê tijîkirin. Di dawiya qonaxa sîtokînezê de du xaneyên nû çê dibe, ev herdu xaneyên piçûk, di qonaxa G1ê de tên hesibandin. Bi dirêjiya Qonaxa G1ê, endamokên nû tên çêkirin, hejmara endamokan zêde dibe, mêjera madeyên endamî (organîk) û nêndamî (înorganîk) yên di nav sîtoplazmayê zêde dibe. Bi vî awayî xane gir dibe. Xaneyên lixwe sentrozom digirin, sentrozoma xwe duhende dikin.
Qonaxa G1 bi du awayên gengaz dawî dibe. An xane derbasî qonaxa S-yê dibe û çerxa xaneyê didome, an jî xane ji çerxa xaneyê der dikeve û dikeve qonaxa G0ê.
Qonaxa G0
Piraniya xaneyên laşê mirov di qonaxa G0ê de ne. Evan xaneyan bi eslê xwe zindî ne û hemû reaksiyonên metabolî yê pêwist pêk tînin. Xaneyên di qonaxa G0ê wekî xaneyan bêdeng û rawestî tên pejîrandin, loma ji bo qonaxa van xaneyan bêjeya ‘qonaxa G0 ’( G sifir) tê bikaranîn. Masûlkexane û demarexane dabeş nabin, loma hertim di qonaxa G0ê de dimînin. Lê hin caran jî hin xaneyên laş piştî çendin rojan, hefteyan an jî salan ji qonaxa G0ê derdikevin û amadekariyên dabeşbûnê dikin. Wekî mînak, xaneyên kezebê di hin şert û mercan de Qonaxa G0ê diterikînin û derbasî qonaxa S-yê dibin.
Qonaxa S
Her xaneyek laşê mirov 46 heb kromatîn lixwe digire. Kromatîn ji ADN û proteînên hîston pêk tê. Ji bo duhendebûnê, ADNya li ser hîston pêçayî, xwe vedike û ji hîston cihê dibe. Duhendebûna ADN û çêkirina hîston di vî qonaxê de rû dide. Ji ber ko hemû ADNyên kromatîdan xwe duhende dikin, mêjera ADN Zêde dibe, û hejmara kromatîdan dibe du qat. Di xaneyên mirov de, di dawiya qonaxa S-yê, 46 kromozomên ko her yekê wan ji du kromatîdên xwîşk pêk tê, çê dibin. Duhendebûna sentrozomê jî di vê qonaxê de rû dide.
Xanedana Yuan
Xanedana Yuan ( mongolî: Dai Ön Yeke Mongghul Ulus) xanedaneke ku di navbera 1280-1368 de li Çîn ê hukumdar bû. Xanedan ji hêla Mongol an ve hatî damezrandin.
Kubîlay Xan damezrînerê xanedanê ye ku neviyê Cengiz Xan, kurê Tuluy e. Di sala 1368an de împerator Togon Temur neçar ma ku paytext Dadu (çînî: 大都 Dàdū, farsî: خان باليق Khān Bālīq, tirkî: Hanbalık) berde û bireve bakur. Ji vî şunda xanedan bi navê Xanedana Yuan ya Bakur hatiye nav kirin. "Tadu" navenda bîngehîn a Xanedana Yuan e ku ji hêla Kubîlay Xan ve hatiye saz kirin û niha paytexta nujen ya Çîn ê, Beijing e.
Xanedan bi rastî beşek ji împeratoriya Mongolan e ku ji Ewropaya Rojhilat û Rûsya heya Rojhilata Navîn, Çîn û Kore ya dirêj dibe. Lêbelê, Mongolên vê xanedanê tenê bi împaratoriya Çîn re mijûl bûn û tercîh kirin ku li şûna sernavê "Kaxanê Mongol", sernavê "împeratorê Çîn" bi kar bînin.
Qedexe û zordariyên bêbandor ku ji hêla rêveberiya Mongol ve dahate kirin bu sedema serhildanên Çînan ango gelê Han. Di sala 1333an de serhildan li seranserê welat belav bu. Di sala 1340na de lî başûr ê Çîn Serhildana Turbana Sor derket û li dewerên din yê welat belav bu. Yek ji serverên vê serhildanê Zhu Yuanzhang di sala 1368an de bajarê Dadu bi dest xist. Xanedana Yuan têk çu, xanedana Ming hate damezrandin.
Desthilatdariya Mongol a Çînê
Mongolan di bin serokatiya Cengîz Xan de di destpêka sedsala 13-an de dest bi dagirkirina Chinaînê û cîhana mayî ya ku ji wan re tê zanîn, kirin. Neviyê Cengîz û cîgirê Cengîz Xubîlay xan paytexta xwe li Xanbelîqê (Pekîna îroyîn) ava kir û di sala 1271ê de xwe wek împaratorê yekem ê xanedana Yûan îlan kir. Khubilai xan ji serwerên berê yên Mongol cuda bû ji ber ku pir zêde li ser çandiniyê disekine. Fikra wî li ser kampanyayên leşkerî yên bilez û bi bandor bû ku dijberên xwe şaş bike, hemî dijberên leşkerî û siyasî bişkîne, piştre çandinî, binesazî û bazirganiya navneteweyî pêş bixe.
Di 1279 de, Khubilai xan xanedana Song ya Başûr zeft kir. 18 salên paşîn ên xanedana Yuan yên herî birûmet bûn. Lê berî du salan piştî ku Xanedaniya Song ya Başûr têk çû, komek serhildêr serî hilda. Li gorî raporên fermî yên sala 1283, li dora 200 serhildan hema hema li hemî deverên împaratoriyê derketin.
Dema ku Xubilai xan di 1294 de mir, sala din neviyê wî Temûr Xan, ku di heyama 1294-1307 de hukum kir, hate şûna wî.
Kêmbûn û daketin
Mirina Temûr Xan dibe sedema şerê desthilatdariyê ku li Çînê çend împaratorên bin 25 salî hene. Dema ku Uqaγatu xan di sala 1333an de tê ser hukum, rojên xanedaniyê jixwe hatine hejmartin. Dûv re xanedan rastî nakokiyên navxweyî yên wekî serhildanên gundiyan li başûr û serhildanên turba sor li bakur hat.
Derba dawî li xanedana Yüan ji Zhu Yuanzhang hat, yê ku Uqaγatu xan ji Pekînê derdixe û di 1368 de xwe împarator îlan dike.
Têkiliyên bazirganî
Împaratoriya Mongolan li Çînê bazirganiya cîhanî ya berfireh vekir. Bi têkiliyên dîplomatîk dest pê kir; li cîhana rojava li dijî saraciyan ji împaratorên mongolan, ku ji Xirîstiyantiyê re sempatî dihatin hesibandin, alîkarî xwestin. Lê mîsyonên Papa û Louisê Pîroz zû ji hêla bazirganên Ewropî ve hatin şopandin. Îtaliyan hem bi bejayî û hem jî bi behrê bazirganiyê kir û ji kargehên xwe yên li Derya Reş karwanên xwe şandin Çînê. Venedikan buroyên xwe li Hangzhou hebûn, û li Quanzhou fîrmayên Jenoese bi cih bûbûn. Lê her du cihên bazirganiyê û Guangzhou jî bi rêjeyek mezin ji hêla bazirganên Ereb ve hatin ziyaret kirin, ku ji vir di nav tiştên din de satin hinarde dikirin û hem jî di îxracata yekem a celadonê de ji Mozambîk û Fasê re xwediyê para mezin bûn. Bazirganiya deryayî ya Çînî jî ji vir dest pê kir, ku niha jî wek sedsala 6an, dîsa digihêje heta Deryaya Sor.
Demografî
Di van çend sed salên ku Çîn girêdayî împaratoriya Mongolan bû, li gorî hesabên dîrokî, nifûsa welêt ji 120 mîlyonî di destpêka salên 1270an de daket nêzî 60 mîlyonî di dawiya salên 1360an de. Ji ber ku di rewşek aştiya demdirêj de li şûna ku nifûsa welêt li şûna wê were hêvî kirin ku mezinahî zêde bibe, dîrokzanan hesab kirin ku bi qasî du-sê nifûsa Chinaînê dibe ku winda bibe, an jî wekî encamek rasterast a milîtarîstiya giran a Mongolan. serwerî, yan jî bi birçîbûn û zehmetiyan bi awayekî nerasterast ji ber wê çêbûye.
Ol
Li hemberî olên cuda yên wekî Taoîzm, Lamaîzm, Xirîstiyantî û Îslamê toleranseke mezin hebû. Olên qedexekirî Maitreya û Mezheba Lotusa Spî (bi Çînî: 白莲教 báiliánjiào) bûn, ji ber nefreta wan a diyarkirî ji Xanedaniya Yuan. Zanyarên navdar ên di dema Xanedaniya Yuan de çalak bûn stêrnas Guo Shoujing (1231–1316) û dîroknas Ma Duanlin (1254 heya 1300).
Aborî
Di navbera Rojhilat û Rojava de pevguhertineke lîberal hebû. Endezyar, astronom û bijîjkên çînî (bi teşhîsa nebza xwe navdar) li Faris û Mezopotamyayê kar peyda kirin, û kedkarên çînî, nemaze fîşekên agirîn, pir û berfireh bûn. Ji rojava heta Çînê bijîjkên Lombard û bazirganên faris hatin, û Alman, Frensî, Polonî, Bohemî, Macar û Îtalyan hunerên Ewropî dan nasîn. Kubilai bi taybetî hunera rojavayî hez dikir. Wek mînak, zêrkerê Parîsî Guillaume Boucher zêrkerê dîwanê yê wî bû, almanek ji bo çêkirina motorên wî yên dorpêçkirinê hatibû wezîfedarkirin, û faris û ereb serokatiya çavdêriya ku nû ava kiribû.
Artêşa Yuan
Artêşa xanedana Yuan piranî ji eşîrên Mongolan pêk dahat. Di nav artêş ê de her wiha çek ên barûd ê jî hebûn. Di dema Kubîlay Xan de gelê Ûygûr di artêşêda gihîştine astên girîng, lê gelên Han ji vî mafî bêpar bun. Çînên Han dikarîbun di artêşêda kêm cîhan bigirên. Ew ji dest xistina rayên bilind hatibun asteng kirin. Di dema Yuan de çînên Han ji ber komkujiyan koçî cîhê din kirin.
Nêrîna Komara Gel a Çînê ya Xanedaniya Yuan
Di mufredata dibistana navîn a Çînî de, êrîşa Mongolan a li ser Chinaînê tê lîstin, û serdem bêtir wekî yekbûnek di navbera Mongolya û Chinaînê de, ji wekî fethek tê binav kirin.
Çermo
Çermo yan jî Cihwarê Arkeolojîk a Çermo, cihwarekî arkeolojîk a pêşdîrokî ye ku li Başûrê Kurdistanê ya îro û li quntara Çiyayên Zagrosê ye. Cihwarê arkeolojîk bi bilindahiyek 800 mêtre ji asta deryayê bilindtir e û di kemberek ji daristanên berû û fistiqê de ye. Cihwarê Çermo di korta Çemê Adhaîm de ye. Di kolandinan de derketiye holê ku Çermo civakek çandiniyê ku dîroka wî ji sala 7090 salên berî zayînê vedigere. Çermo bi berfirehî bi şûnwarên din ên girîng ên neolîtîk ên wekî Erîhayê ku li Başûrê Şam ye û Çatal Hüyük a ku li Anatolyayê ye, hemdem e.
Kolandin û lêkolîna li Çermo
Cihê destpêkê di sala 1940an de ji aliyê Midûriyeta Îraqî ya Cihwarê Kevnar ve hate dîtin û paşê ji aliyê arkeolog Robert Braidwood ve ji Enstîtuya Rojhilatnasiyê ya Zanîngeha Chicago re hate pêşniyarkirin. Robert Braidwood di wî demê de li cihên guncaw digeriya ku li ser bingehên Şoreşa Neolîtîk lêkolîn bike. Braidwood di sê demsalên 1948, 1950-51 û 1954-55an de wek beşek ji bernameya Başûrê Kurdistanê-Çermo xebitî; Kampanyaya çaremîn a ku di salên 1958-59an de dihat kirin ji ber Şoreşa 14ê Tîrmehê ya Iraqê, pêk nehat. Di dema kolandinê de li Çermo ya di 1954-55an de, Braidwood ji bo cara yekem lêkolîna piralî bikar anî. Bi vî hewlê lêkolînên jibo zelalkirina koka kedîkirina nebat û heywanan lêkolîn kir. Di nav tîma wî de erdnas Herbert Wright, paleo-botanîst, Hans Helbaek, pisporê pottery û radio-carbon dating, Frederic Mason û zoologist, Charles Reed û hejmarek arkeolog hebûn. Pişt re rêbaza navdîsîplînî di hemî karên qadên girîng ên arkeolojiyê de hate bikar anîn.
Çandinî û ajalkarî
Karên çandiniyê bi hebûna dasên kevirî, birîn, tas û tiştên din, ji bo çinîn, amadekirin û depokirina xwarinê û her weha bi keriyên mermerê yên xêzkirî ve tê pejirandin. Di qonaxên paşîn de amûrên ku ji hestî hatine çêkirin, bi taybetî amûrên qutkirinê, bişkok û kevçî hatine dîtin. Lêkolînên din nîşan didin ku li gundê Çermoyê genimê du cureyên emmer û eynkorn, cureyekî ceh û nîskê yên seretayî, çandine. Di nav xwarinên gundiyan û ajalên wan ji cureyên riwekên kovî, binî, bihişk, tovên kerban, fistiq û genimê kovî pêk dihat. Delîlên berdest didine nîşan ku niştecihên cihwarê gundê Çermo bizin, pez û kûçikan kedî kirine.
Micahîdên Kurdistanê
Micahîdên Kurdistanê îslamîstên kurd bûn ku di salên 1980an heta 2000an li dijî dewleta Iraqê û desthilatdariya Sedam Huseyn şer kirin.
Damezrandin
Di dema şerê Îran û Iraqê de, Şêx Osman Ebdulezîz, serokê IMK, daxwaza neteweya kurdan a serbixwe kir, herwiha şerê pîroz li dijî Iraqê û li dijî Besê ragihand, ku ji îslamiyên serbixwe yên kurd, rêxistinên îslamî yên kurd û heta pêşmergeyên ku xwedî meyla îslamî bûn, cureyekî eniyeke yekgirtî ava dikin. Şêx Osman got ku Sedam Huseyn tagût bû. Gelek îslamîstên kurd li çiyayên Kurdistanê kampên rahênanê ava kirin, gel berhev kirin û li dijî Iraqê dest bi serhildanê kirin.
Demeke kin beriya qetlîama Helebceyê, Sedam Huseyn bi tundî li ser alimên kurd ên îslamî rawestiya û ev yek bû sedem ku ew ji Helebceyê birevin û biçin Îranê û li wir piştgiriyeke xurt li wan hebû. Wê demê micahîdên kurd li Helebceyê ku pişt re wê bibûya keleha wan, çalakî li dar xistin. Gelek kurdên Helebceyê di wê encamê de bûn ku cîhad rêya herî baş e bo Iraqê. Micahîdîn gelek xwebexşên kurd ên ji Îranê wergirtin.
Çalakî
Micahidîn di sala 1980î de di dema şerê Îran û Iraqê de dest pê kir, lê di dawiya şer de di sala 1988 de, wan bi piranî operasyonên xwe rawestand, lê serhildanek nizm li dijî Iraqê domand. Di serhildanên Îraqî yên sala 1991ê de di dema Şerê Kendavê de, micahîdîn çalakiyên xwe bi giranî zêde kirin, û ber bi dawiya şer de, ew dîsa hêdî bûn. Di lûtkeya xwe de zêdetirî 10 000 şervanên wan hebûn.
Kurdên îslamîst û kurdên laîk paşê bûn dijber. Micahîdînên yekgirtî piştî rûxandina Sedam Huseyn bi dawî bû, her çend kom mabûn.
Şeynan
Şeynan (bi tirkî: Sarıyaprak), bajarokekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Navenda navçeya Makû (nahiye)
Navenda navçeya Makû, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Makû ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê == Yek bajar û du gundistan li vê nahiyeyê hene;
Gelhe
Li gorî serjimêriya nawenda amara îranê, serjimara beşa navîn a bajara Makû di sala 2006`an de, 85779 kes bû.
Gourgançon
Gourgançon, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Ermenîbilaxî
Ermenîbilaxî gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 321 kes (60 malbat) bûn.
Chaource
Chaource, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Qarab Sofla
Qarab Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wikipediya rûmenî
Wîkîpediya rûmenî (bi rûmenî:Wikipedia în limba română), malpera wîkîpediya ya bi zimanê rûmenî ye.
Girêdana malperê
ro.wikipedia.org
Les Grandes-Loges
Les Grandes-Loges, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
La Chapelle-Saint-Luc
La Chapelle-Saint-Luc, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Espoxe
Espoxe gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 118 kes (19 malbat) bûn.
Rêzaxanlûyê Sofla
Rêzaxanlûyê Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tetriyan
Tetriyan (bi tirkî: Tetirli), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Pierrelaye
Pierrelaye, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Wîkîpediya japonî
Wîkîpediya japonî (bi Japonî:ウィキペディア), Rûpela wîkîpediya bi zimanê japonî ye.
Li gorî daneya 10 gulana sala 2020an di rûpelê de 1.205.365 gotar, 1.632.441 endam û 37 rêveber hene.
Girêdanên rûpela
ja.wikipedia.org
Chapelle-Vallon
Chapelle-Vallon, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Solnhofen
Solnhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weißenburg-Gunzenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Eskîbexdad
Eskîbexdad gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 293 kes (61 malbat) bûn.
Dibistana Danrin
Dibistana Danrin (談 林 派) dibistaneke helbestvaniya haikai ye ku ji hêla helbestvan Nişiyama Soin (1605 heya 1682) ve hatî damezrandin. Nav bi wateya 'daristana zarbêjê' ye. Armanc ew bû ku ji "ferzanetîya" ciddî ya wê demê di helbesta Japonî de dûr bikeve û bi gelên gelemperî re bêtir têkiliyê deyne, ji ber vê yekê giyanek azadiyê ya mezintir dixe nav helbestên wan. Dibistana Danrin karanîna zimaneke sade, babetên rojane, û karanîna mîzahê hez dikir. Endamên wê jiyana rojane ya mirovan ji bo çavkaniyên leyîstikê vedikolin, her çend ew timûtim dihatin tawanbarkirin ku bi tenê bêbawerî diqedin. Helbestvanê navdar Matsuo Başo demek endamê dibistana Danrin bû, her çend paşê wî jê ber de bû.
Bazirgan (nahiye)
Bazirgan, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Makû ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
Granges-sur-Aube
Granges-sur-Aube, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Serjimêriya Tirkiyeyê (1965)
Serjimartina li Tirkiyeyê di sala 1965 ji aliyê TurkStat di 24'ê kewçêrê.
Hejmara nifûsa
Hejmara nifûsê bi zimanê zikmakî, li parêzgehên (bi rêza alfabetîk): {{legend|#BCD2EE||border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#E6E6FA||border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#E8CCD7||border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FDDDE6||border=1px solid #AAAAAA}}
Reşîdabad, Miyane
Reşîdabad gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Miranda Kerr
Miranda Kerr (z. nîsan 20, 1983, Sîdney ), mankeneke awistralî ye.
Malbat û jîyana wî
Kariyera wê ya profesyonel di sala 1997an de dest pê dike. Di karên wî de Maybelline û Victoria's Secret hê ye.
Miranda zarokê biçuke a malbata Kerr e.
Miranda di dîroka Juyeh 23, 2010ê de Orlando Bloom re zewucî. Di 6 Jenviye 2011ê kurî xwe Flynn Christopher Bloom hanî cîhanê. Oktobir a 2013ê Miranda û Orlando ji hev veqetiyan.
Du veqetandinê di Mars 2014ê di daxuyaniyekê GQ de Kerr got: "Ez boneyek bîseksûel dixwazim. Ez him peya him jî jina diecibînim. Zînhar mebên zînhar."
Qerîyera wî
2003: Qerîyera Miranda bi reklamekê re destpêkir.
2004: Bare New York City dikê û bi ajansa Next re peymanekê îmze dike. Miranda di paragidanîyên Baby Phat, Lisa Ho, Voodoo Dolls, Levi's, Bettina Liano, Nicola Finetti, L.A.M.B, Heatherette, Betsey Johnson, Trelise Cooper, Jets, John Richmond, Blumarine Swimwear, Seafolly Swimwear, Victoria's Secret, Anna Molinari, Roberto Cavalli, Enrico Coveri, Arden B, Cia Maritima û Amuleti J de mankenî dike.
2006: Maybelline ile anlaşmasından sonra Miranda Kerr dibe yekem mankena Victoria’s Secret a Awûstral.
2011: Li 2011 Victoria's Secret Fashion Showê de sûdyeneke 2.5 mîlyon dolar li xwe dike.
2013: Miranda Kerr û Victoria's Secret rêyên xwe cuda dikin.
Piscop
Piscop, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Çalxan
Çalxan (bi tirkî: Akpınar), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Chappes, Aube
Chappes, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Hormonên herisê
Hormonên herisê, ne navê hormonek, lê navê komek hormonan e. Taybetiya vê komê ew e ko hemû hormonên vê komê li ser sîstema herisê bandor dikin. Hormona gastrîn, hormona sekretîn û hormona kolesîstokînîn, hormonên sereke yên sîstema herisînê ne.
Gava mirov xwarin dixwe, xwarin rasterast derbasî nav xwînê nabe. Xwarinên proteînî, lîpîdî û karbohîdradî, xurekên makromolekulî ne. Divê xurekên aloz (makromolekul), pêşî di nav gede û rûvîyanda bêne hilweşandin. Ji bo hilweşandina xurekên aloz, pêdivî bi enzîmên herisê heye.
Enzîmên wekî amîlaz, lîpaz, pepsîn, maltaz, sukraz, laktaz û erepsîn hin enzîmên sereke yên herisînê ne. Bi navbeynkariya van enzîman xurekên makromolekulî perçe dibin û dibin monomer. Molekulên monomerî bi têra xwe hûrik in, loma bi hesanî ji diwarê rûviya zirav derbasî nav xwînê dibin. Mirov bi şev û roj 24 saet her tim xwarin naxwe. Ango gede û rûviyên mirov hertim bi xurekan tijî nîn e, gava têda xûrek tune ye, divê gede û rûvî çalak nebin û enzîm der nedin.
Hormonên herisê bandor li ser rêjeya pileya pH a gede û rûvî jî dike. Wekî mînak, pH a gedeyê 1,5-2 ye. Lê pH a donzdetilîk 7-8 ê. Hormona sekretîn pankreasê han dike, pankreas îyonên bîkarbonat berhem dike û der dide nav rûviya donzdetilkê, îyonên bîkarbonat asîdê lawaz dike û pileya pH a dorhêlê bilind dike.
Gratreuil
Gratreuil, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Xiwêran
Xiwêran, anku Ẍiwêran (bi erebî: Ghuwayran) taxeke bajarê Hesîçê ye.
Eşkotan
Eşkotan gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 35 kes (11 malbat) bûn.
Jelena Karleusa
Jelena Karleusa" Krstić (bi sirbî: Јелена Карлеуша) hunermendeke sirb e.
Amy Adams
Amy Lou Adams (z. 20ê Tebaxê, 1974), lîstikvana Amerîkî ye ku bi aslê xwe de Îtaliyayîye. elatên wek Xalatên Golden Globe û Academy Awards wergirtiye.
Jînenîgarî
Di sala 1974an de li Vicenza, Îtalya ji dayik bûye. Dirêjiya bejna wî 1,63 m. Di sala 2015an de bi Darren Le Gallo re zewicîye du zarokên wan bi navê  Aviana Olea Le Gallo  heye.
Zixûr
Zixûr (bi erebî: Zouhour) taxeke bajarê Hesîçê ye.
Theilenhofen
Theilenhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weißenburg-Gunzenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kîtîş, Bêsnî
Kîtîş (bi tirkî: Karagüveç), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Charmont-sous-Barbuise
Charmont-sous-Barbuise, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Le Plessis-Gassot
Le Plessis-Gassot, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Qûyûlar
Qûyûlar gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Neşwe
Neşwe (bi erebî: Naşwa) taxeke bajarê Hesîçê ye.
Gueux, Marne
Gueux, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Eşîgulan
Eşîgulan gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 114 kes (19 malbat) bûn.
Charmoy, Aube
Charmoy, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Mangik
Mangik, gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.
Baviksalarî
Baviksalarî an patriarkalî pergalek civakî ye ku tê de pozîsyonên serdestî û îmtiyazê di serî de mêr têne girtin. Hem wekî têgînek antropolojîk a teknîkî ji bo malbat an qebîleyên ku ji hêla bav an mêrê mezin an koma mêran ve têne kontrol kirin û hem jî di teoriya femînîst de tê bikar anîn ku ji bo danasîna pêkhateyên civakî yên berfireh ên ku tê de mêr li ser jin û zarokan serdest in tê bikar anîn. Di van teoriyan de ew bi gelemperî li ser cûrbecûr diyardeyên ku tê de mêr li ser yên din xwedî îmtiyazên civakî ne ku dibin sedema îstîsmar an zordestiyê, wek mînak bi serdestiya mêr a desthilatdariya exlaqî û kontrolkirina milkê ve tê dirêj kirin. Civakên baviksalarî dikarin bibin patrîlîneal an matrîlîneal, tê vê wateyê ku milk û sernav bi rêzê bi rêzê ji hêla nêr an mê ve têne mîras kirin.
Patrîarkalî bi komek ramanan ve girêdayî ye, îdeolojiya baviksalarî ya ku ji bo ravekirin û rewakirina vê serdestiyê tevdigere û wê bi cudahiyên xwezayî yên di navbera jin û mêr de vedigire. Civaknas li ser ka baviksalarî hilberek civakî ye an encama cûdahiyên cewherî yên di navbera zayendan de ye, nêrînên cihêreng digirin. Sosyobiolog rolên zayenda mirovî bi tevgerên zayendî yên di prîmatên din re didin ber hev û hin jî dibêjin ku newekheviya zayendî di serî de ji cûdahiyên genetîkî û hilberîneriyê yên di navbera mêr û jinan de tê.
Avakerên civakî vê argumanê berovajî dikin, îdia dikin ku rolên zayendî û newekheviya zayendî amûrên desthilatdariyê ne û bûne normên civakî ji bo domandina kontrola li ser jinan. Avaker dê îdia bikin ku argumanên sosyobiyolojîk ji bo rewakirina zordestiya li ser jinan xizmetê dikin.
Di dîrokê de, baviksalarî xwe di rêxistinbûna civakî, hiqûqî, siyasî, olî û aborî ya çend çandên cuda de nîşan daye. Piraniya civakên hemdem, di pratîkê de, baviksalarî ne.
Etîmolojî û bikaranîn
Patriarkalî bi rastî tê wateya "serweriya bav" û ji patriάρχης (patriarkhēs) yewnanî tê,, "bav an serokê nijadekê",  ku pêkhateya Patριάyê ye. (patria), "xem, nijad, malbat, welat" (ji "patήρ patēr, "bav") û ἀρχή (arkhē), "serdestî, desthilatdarî, serwerî".
Alvar Aalto
Hugo Alvar Henrik Aalto [ˈhuːɡo ˈɑlʋɑr ˈhenrik ˈɑːlto], bi kurtî Alvar Aalto (jdb. 3 sibat 1898 – m. 11 gulan 1976) mîmar û dîzaynerekî fînlendî bû.
Ablon
Ablon, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hans, Marne
Hans, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Wäinö Aaltonen
Wäinö Aaltonen, Wäinö Valdemar Aaltonen (jdb. 8 adar 1894 – m. 30 gulan 1966) resam û peykersazekî fînlendî bû.
Dayiksalarî
Dayiksalarî, matriarşî sîstemeke civakî ye ku tê de jin di rolên serokatiya siyasî, deshilatdariya exlaqî, îmtiyaza civakî û kontrola milkê de xwediyê hêzê ne. Ev pênasekirin ji bo dîsîplînên antropolojî û femînîzmê jî hin aliyan ve ji hev cûda ne.
Qûyûcaq
Qûyûcaq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dayiksalarî
Dibe ku matriarşî bi civakên matrîlîneal (dayîk-binyad) matrîlokal û matrîfokal re jî werin tevlihevkirin. Hin kes wan pergalên ku pederşahî nînin wek pergalên maderşahî dihesibînin, bi vî rengî sîstemên wekheviya zayendî jî digirin nav xwe. Zanyarên din îdîa dikin ku di nav homo sapiens de qet civakên maderşahî çênebûne.
Mezra Xalik
Mezra Xalik, gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.
Xanedana Jin (1115–1234)
Xanedana Jin (çînî: 金; 1115 - 1234) xanedaneke ku di navbera 1115-1234 an de li Çîn ê hukumdar bû.
Bekanê Jor
Bekanê Jor (bi tirkî: Yukarısuğutlü), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Wîkîpediya norwêcî
Wîkîpediya norwêcî, Wîkîpediya bi zimanê norwêcî ye. Du cureyên Wîkîpediya bi zimanê norwêcî hene, ya bi norwêciya bokmål (riksmål) û ya din bi norwêciya nynorsk. Piştî referandûmekê Wîkîpediya norwêciya bokmål bû malpera sereke ya projeyê.
Di 10ê gulana 2020an de Wîkîpediya norwêciya bokmål 533.836 gotarên wê hebûn. Îro 494.263 endam û 43 rêveberên wê hene.
Charny-le-Bachot
Charny-le-Bachot, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Excuwan
Excuwan gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 616 kes (191 malbat) bûn.
Westheim
Westheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weißenburg-Gunzenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pontoise
Pontoise, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Agy
Agy, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Haussignémont
Haussignémont, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Exlîyan
Exlîyan gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Qûrcaq
Qûrcaq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Chaserey
Chaserey, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Qûşebilax
Qûşebilax gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xerbik, Hezo
Xerbik, Xarbik, gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.
Emîrawa
Emîrawa gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 140 kes (22 malbat) bûn.
Halokanî Zagros
Rêxistineke leşkerî ye ku Li Rojhilatê Kurdistanê li dijî rêjima Îranê şerê çekdarî dike. Her çend ku nêzîkî PDK-Î bê dîtin jî, kesayetên PDKÎ vê yekÊ qebûl nakin û dibêjin; Halokanî Zagros rêxistineke xweser e û têkiliya bi me tune ye. ,
Hauteville, Marne
Hauteville, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Bekanê Jêr
Bekanê Jêr, gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Binçok
Binçok (bi tirkî: Boncuk), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Châtres, Aube
Châtres, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Chinua Achebe
Chinua Achebe [ˈtʃɪnwɑː əˈtʃɛbeɪ], navê wî yê jidayikbûnê Albert Chinụalụmọgụ Achebe (jdb. 16 çiriya paşîn 1930 - m. 21 adar 2013) romannivîs, helbestvan û rexnegirê edebî yê nîjeryayî bû.
Eynromî
Eynromî, gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.
Puiseux-en-France
Puiseux-en-France, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Presles, Val-d'Oise
Presles, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Dara Gwîzê
Dara Gwîzê, gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.
Xelîlan, Hezo
Xelîlan gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.
Zîlan, Hezo
Zîlan gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.
Kevelaer
Kevelaer, bajarekî navçeya (Landkreis) Kleveê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Zernafîd
Zernafîd gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.
Evîneçî
Evîneçî gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Şet
Şet gundekî bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.
Amayé-sur-Seulles
Amayé-sur-Seulles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Absberg
Absberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weißenburg-Gunzenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hemziyan, Bêsnî
Hamziyan (bi tirkî: Oyaklı), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Hautvillers
Hautvillers, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Qûçxar
Qûçxar gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Chaudrey
Chaudrey, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Qivaq Emûler
Qivaq Emûler gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Partiya Demokrat a Kurdistan li Tirkiyeyê
Partiya Demokrat a Kurdistan li Tirkiyeyê partiya siyasî ye ku di 27ê hezîrana 1970an de ji aliyê Dr. Şivan (Sait Kırmızıtoprak) ve hat damezrandin.
Piştî kuştina Dr. Şivan partî jî namîne.
La Roche-Guyon
La Roche-Guyon, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Webb's First Deep Field
Webb's First Deep Field, yekem wêneyê xebatê ye ku ji aliyê Teleskopa Fezayê James Webb ve hatiye kişandin. Wêneyê qada kûr ku devereke piçûk a ezman e û ji Nîvkada Başûr ve xuya dibe vedihewîne. SMACS 0723, komikek galaksiyan e ku bi durbuna 4.6 mîlyar salên ronahiyê ji Cîhanê dûr e û di komstêra Volan de tê nîşandan. Di 11ê tîrmeha sala 2022an de NASAyê wêneyê ku ji hêla Kameraya Nêzîkî Înfrared a teleskopê (NIRCam) ve hat kişandin, ji raya giştî re hat eşkere kirin. Di wêneyê de bi hezaran galaksî têne dîtin ku wêneya herî bilind a gerdûna destpêkê ye ku heya niha hatiye kişandin.
Qivaq Olya
Qivaq Olya gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xanedana Song
Xanedana Song xanedaneke ku di navbera 960-1279an de li Çîn ê hukumdar bû.
Webb's First Deep Field
Giştîve
Qada Kûr a Yekem a Webb ku ji aliyê Kamera Nêzîkî Jêrsor a Teleskopê (NIRCam) ve hatiye kişandin û pêkhateyek e ku ji wêneyên bi dirêjahiya pêlên cûda û bi tevahî 12.5 demjimêran de hatiye hilberandin. Wêneyê di dirêjahiya pêlên infrasor de ji qadên herî kûr ên Teleskopa Fezayê ya Hubble ku hefte derbas bûne, kûrahî peyda kiriye.
Xanedana Song
Zhao Kuangyin, generalê Xanedana Dereng ya Zhou, serhildanek li bajarokê Chen Qiao dest pê kir, xwe di 960an de xwe împerator Tai Zu îlan kir, û bingeha xanedana Song saz kir. Bi damezrandina xanedana Song re, serdema "Pênc Xanedan Deh Keyanî" bi dawî bû û dabeşkirina li Çînê bi dawî bû.
Webb's First Deep Field
Giştîve
SMACS 0723 komek galaksîk a ezman e ku ji Nîvkada Başûr a Dinyayê ve tê dîtin û gelek caran ji aliyê Hubble û teleskopên din ve bi armanca lêgerîna paşeroja kûr a galaksiyê hatiye lêkolîn kirin.
Xanedana Song
Xanedana Song bû du perçe (Xanedana Song ya Bakur, Xanedana Song ya Başûr). Heya ku ew di sala 1279an de ji hêla serhildana Yuan ve hate hilweşandin, bi tevahî 319 sal dom kir.
Xanedana Jin, ku dewleta Lyav di 1125an de hilweşandin, di 1127an de paytext a Sung Kaifeng dagir kir û împerator Hui Song û wêrisê wî Qin Zong revandin. Bi vê yekê, Xanedana Song ya bakur hate hilweşandin. Piştra, Zhao Gou, endamê malbata Song, li Yingtian, paytexta başûr a xanedaniyê (bajarokê Shangqiu îro li parêzgeha Henan) derket ser text û bû împerator Gao Zong.
Webb's First Deep Field
Encamên zanistî
Wêneyê koma galaksiyên SMACS 0723 nîşan dide ku koma galaksiyên SMACS 0723 4.6 mîlyar sal berê derketine holê. Gelek hebûnên kozmolojîk ên hatine teswîrkirin ji ber berfirehbûna fezayê li ser dûrahiya zêde ya ronahiya ku ji wan radibe, ketine ber guheztina sor.
Xanedana Xia ya Rojava
Xanedana Xia ya Rojava (çînî: 西夏; " Xī Xià") (an jî împeratorîya Tangut ) xanedaneke ku di navbera 1032 - 1227an de li Çîn ê hukumdar bû.
Ew ji hêla eşîrên Tangut ve hate damezrandin. Wan li ser deverên ku riya bazirganiyê ya navbera Asya Navîn û Rojava de derbas dibu, hukum kir. Cîranên wê pêşî xanedana Song û piştre xanedana Jin bûn.
Binêre
Lîsteya Monarşiyên Çînê
Obduksiyon
Obduksiyon, pêvajoyek jeolojîkî ye ku tê de qalika okyanûsê ya qalindtir (û hetta mantoya jorîn) li ser tixûbek okyanûsê ya daketî ya li ser tixûbek peşkek hevgirtî tê hilanîn û li jora plakaya cîran tê avêtin. Dema ku lewheyên okyanûs û parzemînî digihêjin hev, bi gelemperî qalika okyanûsê ya qalind di pêvajoya binavbûnê de di binê qalika parzemînê de binav dibe. Obduksiyon, ku hindiktir e, bi gelemperî di lihevketina plakan de li kemberên orojenîk pêk tê (ku plakaya okyanûsê ya ku di bin avê de ye, hin ji maddeyên xwe li ser plakaya parzemînê dişewitîne, kulmek çêdike) an qadên paş-arc (cihên ku qeraxa parzemînê ji ber stresa lihevketina plaqê ji parzemîna mayî tê kişandin).
Girtina lîtosfera okyanûsê komek taybetmendî ya celebên keviran ku bi navê ofîolît tê binavkirin, çêdike. Ev kom ji zinarên niştecîh ên deryayî yên kûr (çert, kevirê kilsinî, nehînên klastîkî), zinarên volkanîkî (lavayên balîf, cama volkanîkî, axek volkanîkî, dîkên pelçiqandî û gabbros) û peridotîtê (kevirê mantoyê) pêk tê.
Li herêmên binavbûnê bilindbûn
Ev pêvajo di bin û li pişt dîwarên hundur ên xendekên okyanûsê de (herêma binavbûnê) ku perçeyên qaşil û mantoya okyanûsê ji beşa jorîn a plakaya daketî tê çikandin û di kombûnên tansiyona bilind de li hember keviya pêşeng a plakaya din tê çikandin û pak kirin.
Di pêvajoya tansiyonê de qelsbûn û şikestina qaşilê okyanûsê û mantoya jorîn çêdibe. Ev jî dibe sedema tevlêbûna pelên ofîolîtê di nav plakaya sergirtî de.
Pevçûnek pêşkeftî ya perçeyên ofîolîtê û perçeyên kemerê yên li hember keviya pêşeng a parzemînê dibe ku di demek dirêj de bidome û bibe sedema formek berhevkirina parzemînê.
Teleskopîngê pêçandî ya li ser peravên parzemînî yên celebê Atlantîkê
Forma herî hêsan a vê celebê obductionê dibe ku ji pêşkeftina herêmek binavbûnê ya li nêzî peravê parzemînê peyda bibe. Li jor û li pişt devera binavbûnê, barek ji qaşil û mantoya okyanûsê li ser tebeqeya daketinê siwar dibe. Okyanûsa, ku di navbera qeraxa parzemînê û qada binavbûnê de dikeve navberê, gav bi gav tê daqurtandin heya ku perdeya parzemînê digihîje qada binavbûnê û qeşengek mezin an perçek ji qaşil û mantoya okyanûsê li seranserê parzemînê tê kişandin. Ji ber ku hejandina qaşilê parzemînî ya kêmasî sivik dibe ku binavbûna wê ya berfereh qedexe bike, di polarîteya binavbûnê de guheztinek çêdibe ku pelek ofofiolîtê ku li jorê lewheyek daketî ye derkeve holê.
Lêbelê, ger okyanûsek mezin di navbera peravê parzemînê de, qada binavbûnê de bikeve navberê, dibe ku kevanek bi tevahî pêşkeftî û hewza kemera paşîn di dawiyê de bigihîje û bi peravê parzemînê re dikeve nava hev. Zêdetir lihevhatina dibe ku bibe sedema zêdekirina kombûna kevana volqanîkî û dibe ku li dû guheztina polarîteya binavbûnê were şopandin.
Veguherîna girêkek belavbûyî ber bi devera jêrzemînê ve
Gelek kompleksên ofîolîtê di demeke kurt de piştî nifşa wan ji hêla vekirina plakaya ve wekî pelên germ ên ziravkirî yên tenik ên lîtosfera okyanûsê hatine bicîh kirin. Guhertina ji sînorê plakaya belavbûyî berbi sînorê plakaya binavbûnê dibe ku ji nûvesazkirina bilez a tevgera pêvek a têkildar bibe sedem. Di heman demê de xeletiyek veguherînê dibe ku bibe herêmek binavbûnê, digel ku aliyê ku lîtosfera bilind, germtir, ziravtir li ser lîtosfera jêrîn, sartir siwar dibe. Ger ku ew li nêzî perdeyek parzemînê çêbibe, ev mekanîzma dê bibe sedema dorpêçkirina kompleksa ofîolîtê.
Hewldana zincîra berbelav û herêmeke binavbûnê
Di rewşê de ku zincîreyek belavbûyî nêzikî herêmeke binavbûnê dibe, rîş bi qada binavbûnê re diqelibe, di wê demê de dê têkiliyek tevlihev a niştecîhên tektonîkî yên girêdayî binavbûnê û çalakiya agirî ya tektonîkî ya bi belavbûnê ve pêşve dibe. Berika çepê dibe ku di nav xendeqê de dakeve an jî ber bi jor ve biçe ser valahiya xendeka kemerê û teranên kemerê wekî perçeyek ofîolîta germ. Van her du mekanîzmayan di jimar 2 B û C de têne xuyakirin. Du mînakên vê danûstendinê ya ku li ser xendekek li hev dikeve, baş têne belge kirin. Ya yekem kêmbûna pêşkeftî ya plakaya Farallon li derveyî Kalîforniyayê ye. Ji hêla mekanîzmaya pêşniyarkirî ya jorîn ve dorpêçkirina ophiolite nayê hêvî kirin ji ber ku her du lewheyên sînorê veguherîna dextralê parve dikin. Lêbelê, lihevketina mezin a plakaya Kula/Pasîfîkê bi Alaskan/Aleutian re bû sedema destpêkirina binavbûna plakaya Pasîfîkê ya li binê Alaska, bêyî ku nîşanek negirtin an jî bi rastî jî diyardeyek mezin a "daqurtandin"ê çênabe.
Amfreville, Calvados
Amfreville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Theokritos
Helbestvanê Yewnanî ye. Derheqê jiyana Herakles û Argonautikaê gelek beşên giring di helbestên wê da cih girtiye
Ebasawabehî
Ebasawabehî gundekî ser bi navenda bajarê Bokanê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Chauffour-lès-Bailly
Chauffour-lès-Bailly, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Qirxiliyan
Qirxiliyan (bi tirkî: Kargalı), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .