cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Owen Chamberlain
Jînenîgarî
Beriya ku bi Emilio Segrè re dest bo projekta Manhattan bike, peywirdariya xwe ya leşkeriyê bi cih tîne. Alîkariyeke mezin ji Enrico Fermi dibîne. Sala 1949î dibe doktorê fîzîkê û doktoraya xwe jî bi angaşta li ser rewşa neutronên qels di herikbaran de dide.
Xebat û girîngî
Dema di projekta Manhattan de dixebitî, li ser fîzîka dendîkî lêkolîn dikir. Dîsa lêkolîn li ser efekta polarîzasyonê, antîproton, proton, T-Sîmetrî li cem elektron-protonan hwd lêkolîn kiriye. Keşfa antîprotonan kiriye.
Martin Lewis Perl
Martin Lewis Perl (jdb. li New York) fîzîknasekî DYAyî ye. Sala 1995î bi tevî ist Frederick Reines Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Başûrê Alanistanê
Başûrê Alanistanê an jî Başûrê Osêtê (bi Gurcî:სამხრეთი ოსეთი/Samşretî Osetî, Osetî/Хуссар Ирыстон / Hussar Iriston, Rûsî: Южная Осетия/ Južnaja Osetija) herêmeka dikeve navbera navçeya Rûsyayê Alanistan Bakur û Gurcîstanê ye. Dewletbûna vê herêmê biniqaşe û her çiqas wê serbixwebûna xwe û veqetîna xweyê ji Gûrcîstanê dazanîn jî der Rûsyayê ve tu dewletan ew wek dewlet nas nekiriye. Wê ji sala 1990an virve xwe bin hîmayê Rûsyayê de xwe wek dewleta serbixwe daye zanîne. Di 26ê tebaxê 2008an de serxwebûna Osetyaya Başûr û Abxazya nas kir. Lê heta niha der Rûsyayê ve va qirara nepijirandiye.
Erdnîgarî
Paytexta Osetyaya Başûr Çînwalî ye. Sînorên welêt li bakur bi Rûsya û wekî din jî bi Gûrcîstanê ve heye. Rûerda wêyê dorê 3.885 çargoşekîlomtre digire.
Ramyarî
Alanistan Serxebûna xwe di sala 1990an de daye zanîn virve nêvbera Gûrcîstan-Rûsya û Alanistanê ve şerr dem bi dem didomînine. Dîsa di meheya tebaxê 2008an de dîsa hêzên Gûrcîstanê Alanistan dagir kir û ser vê ve Rûsyayê jî dest bi êrîşên ser Gûrcîstanê kir. Çend rojan pê re Rûsyayê Alanistan dest xwe xist û Gûrcîstan ji Alanistanê bi der xist û di 26ê tebaxê 2008an de ew wek dewleta serbixwe nas kir.
Gahmo
Gahmo, bi tirkî navê wê kirine Akpelit, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Pilsting
Pilsting şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kiriziya Jêrîn
Kiriziya Jêrîn, gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Polad
Polad gundekî bi ser navenda Muhacîra Melediyê ve ye.
Zengabad, Verzeqan
Zengabad gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Martin-des-Lais
Saint-Martin-des-Lais, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Pingurt
Pingurt, bi tirkî navê wê kirine Bahçeli, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Anastacia
Anastacia (jdb. li Şîkago, DYA) stranbêj, stîlîst, guftekareke amerîkî e.
Jiyan
Sala 2005ê zêdetirî 20 milyon albûm firotiye. Ji ber ku dengê wê gelek xweş û bilind e ew wekî "The Little Lady with The Big Voice" ango "xatûna biçûk a hêjadeng" binavkirine. Sala 2003 ji pêsîrê ve bi nexweşiya şêrpenceyê ketiye. Sala 2007ê bi parêzvanê xwe Wayne Newton re marî bûye (zewiciye) lê mara wan sala 2010ê bidawî bûye.
Vågåvatn
Vågåvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Chengde
Chengde, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.473.200 kesî
Goristana Sêmêlê
Goristana Sêmêlê, goristana mezin a Sêmêlê ye ku dikeve parêzgeha Dihokê.
Romaya Kevnare
Romaya Kevnare bajarwarî anko şaristaniyetek bû ko li derdora sedsala 9ê berî zayînê wekî civakeka cotkar li Nîvgirava Îtalyayê hat damezirandin û li dawiyê bû împeratorîyek ko tevaya herêmên Deryaya Navîn vegirtin. Di sedsala 12ê di jiyana xwe da, Rom ji keyaniyekê bû komareka ko bingehê wê li ser hîmê olîgarşiyê û demokrasiyê hatibû danan û paştir jî bû împeratoriyeka otokratîk anko yeksalarane. Wê hemî Ewropaya Rojava û piraniya deverên derdora Deryaya Navîn bi dagîrkirin û navxwehelandinê anko asîmîlasiyonê vegirtin.
Di sedsala 5ê împeratorî ber bi herifyanê çû. Aliyên rojavayî yên împeratoriyê, bi herêmên mîna Hispania, Galya û Îtalyayê jê cida bûn û li sedsala 5ê keyatiyên xweser pêkanîn. Navê aliyê rojhilatî yê împeratoriyê ko navenda wê Konstantînopolîs bû ji sala 476ê û şûnda bû Împeratoriya Bîzansê. Ev sal, sala kevneşopî ya herifyana Împeratoriya Romê û destpêka Serê Çaxên Navîn e ko bi Çaxên Tarî dihêt niyasîn.
Bajarwariya Roma Kevin bi awayekê edetî digel Yewnanistana kevnare bi hevra wekî Kevnariya Klasîk dihên niyasîn. Yewnana Kevin hêvênê hebûna ferhengî ya Roma Kevin bû. Roma Kevin di dîroka Ewropaya Rojava da dewrekê gelek mezin lîstiye û bingehê huner, şer, qanûn, wêje, teknolojî û nijargerî anko arşîtektê li wêderê hat danîn. Dîroka wê împeratoriyê hêşta jî bandora xw li ser cîhanê heye.
Göhren, Rügen
Göhren şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Ferrières, Charente-Maritime
Ferrières, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Daxbeg
Daxbeg anku Daẍbeg, gundekî ser Pilêmoriya Dêrsimê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Brandenburg an der Havel
Brandenburg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Brandenburgê ye.
Timîs
Timîs, bi tirkî navê wê kirine Bayırüstü, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Claret, Hérault
Claret, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Rüdnitz
Rüdnitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Zimanê neteweyî
Zimanê neteweyî li ser navê zanîngehê de an bi zimanê standard ji neteweya e, di wateya berfireh jî danekî ji bo hemû zaravayan, sociolects û guhertoyên zimanê fonksîyonel yên ku di çarçoveya civaka zimanî bi dîrokî-siyasî danasîn. Pênasen ji zimanê netewî bi pirsgirêk in, ji ber ku di çarçoveya pênasên netewe, dewlet û ziman pirî caran bi unîforma ne.
Têgeha zimanê neteweyî ji nêzîk ve weke konsepta nûjen bi pêşkêşkirina netewe çandî ye, ya ku wek ku, ziman danasîn, çandî û siyasî de axa yekgirtî ve girêdayî ye. Ji ber ku nûjenên feraseta netewe yên li Fransayê di sedsala 16an de zaravayê di Parisîyan ji Langues d'petrolê ji bo cara yekemîn zimanê netewî di wateya nûjentir derve hate avakirin. Zimanên neteweyî çalakiya di gelek dozan de ji aliyê polîtîkayên zimanê teşwîq kirin an hate afirandin, bi awayekî sûnî û amûreke girîng ji bo damezrandina dewletên netewî di sedsalên 18an û 19an de bûn. Îcrayê ji ber armancine siyasî yên bikaranîna sole yên zimanan netewî di hinek welatan de di encamê de ji dîroka zilm û zordarî û çewsandina li ser gelek zimanên hindikayiyan bûn.
Îro, li gelek welatên Di makezagonên an qanûn yek an jî zêdetir zimanan weke zimanên neteweyî, ku gelek ji wan zimanên fermî ne û paşê wan bi xwe jî danasîn. Lê belê, ev bikaranîna zimanên din ên fermî ne bes e. Di gel wan, bi zimanên din li ser rewşa zimanê hûrgelê heye. Zimanê neteweyî û zimanê fermî dibe an jî dibe ku ne weke. Bi vî awayî, ji bo nimûne, zimanên neteweyî li gelek welatên afrîkî bi Fransî an jî Îngilîzî wek zimanê fermî tê axaftin, lê wek jî bi zimanên cuda ne.
Sirkaf
Sirkaf, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zexnabad
Zexnabad gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Martinien
Saint-Martinien, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Axtepe, Qizil Rebat
Axtepe, gundekî bi ser Qizil Rebata navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Scheitenkorb
Scheitenkorb şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sawrûn
Sawrûn (Savrûn?), bi tirkî navê wê kirine Çakırtarla, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Hesen Huseyîn Denîz
Hesen Huseyîn Denîz di sala 1960an de li navçeya Nîsêbînê hatiye dinê. Piştî cûntaya 12ê îlonê li Mêrdînê hatiye girtin, nêzî heşt salan di zindana Diyarbekirê de maye û helbestên ku li vir dinivîse di kovarên wek Hawar, Çîrûska Jiyan de hatine weşandin. Di sala 1990an de di rojnameya Azadiya Welat û kovara Rewşenê de wek quncnivîsî, di rojnameya Berxwedanê de jî wek edîtor xebat kiriye.
Ew rêvebirê Instîtuta Kurdî li Swîsre û rêvebirê Komeleya Hîndekariya Kurdî Swîsre ye.
Kela Bûnûsra
Keleha Bûnûsra yan Keleh (1928: قلعه / Calée (Keleh); bi tirkî: Kalecık), gundekî navçeya Nisêbîna bi ser Mêrdînê ve ye. Gundekî li serê girekî bilind hatiye avakirin. Nêzî Çemê Ava Spî ye.
Hilary Hahn
Hîlary Hahn (jdb. 27ê çiriya paşîn 1979 li Lexington, Virginia), kemanvaneke amêrîkî ye.
Kurtejiyan
Hahn li Baltimore mezin bû. Malbata wê bi eslên xwe ji Almanya ji herêma Pfalz (Bad Dürkheim) ne; ew tenê ye a ku di malê bi ehlên xwe re bi almanî dipeyive, jixwe li kêleka ku bi almanî Hilary dikare bi fransî herweha bi japonî jî biaxive. Hilary Hahn dersên kemanê pêşî li cem Klara Berkovîç stand, yek ji mamosteyên fêrbûna kemanê li gor şêweyê rûsî, bi xwe ji Odêssa ye. Dûv re bi 10 salî çû û li peymangeha muzîkê a Curtisê bajarê Fîladelfiya Curtis Institute of Music in Philadelphia li cem Jascha Brodsky (yek ji dawîntirîn şagirtên Eugène Ysayes e) berdewam kir.
Bi 6 saliya xwe Hilary Hahn konsêrta xwe ya pêşî da û bi 10 saliya xwe yên solo pêşkêşkir. Bi 12 saliya xwe him bi kamera orkêstra re, him jî bi orkêstra bajarê Baltimore a sinfonîk re solistvanî kir. Hahn heta niha 800 konsêrt pêşkêş kirine, 500 ji wan bi orêkstra re ne. Ta niha li 27 welatan geriyaye, li 200 bajarî jenî ye, li 4 parzemînan jiyaye. Bi 150 maystroyan re xebitî ye. Li Elmaniya dêbuta xwe ya pêşîn di sala 1995 da, ew jî bi orkêstra sinfonîk ya Bayer bi rêvebirya Lorin Maazel, re.
Hunera Hilary Hahn
Pêşî, dest bi tomarkirina CD ya xwe pêşîn 1997 kir, ku ji solo partîta û sonateyên J. S. Bach pêk tê. Pişt re albûma xwe ya 2 Beehtoven-Violinkonçêrto derxist, û pê re bi 15 saliya xwe wê konçêrtoyê li Elmaniya zindî jenî. 2000 albûma wê ya bi navê Edgar Meyer-Violinkonçêrto derket, Edgar Meyer wê berhemê diyarî wê bixwe kiribû. Pişt re bi salekê berhema wê ya bi navê Violinkonçêrto Brahms û Stravinskî di yek CD de derket. Di filmê Gund The Village de jenî (muzîka wî filmî James Newton Howard nivîsandiye) û di stranên To Russia My Homeland ji albûma Worlds Apart û Witch's Web ji albûma So Devided ya grûpa Rockê amêrîkî a bi navê...And You Will Know Us by the Trail of Dead, de jenî.
Pev re bi Gustavo Dudamel 2007, 80 saliya papst Benedikt XVI li Vatîkanê-Rom bi berhemên Antonín Dvořák, Giovanni Gabrieli û Wolfgang Amadeus Mozart pîroz kir.
Adara 2009 Hilary Hahn bû endama komela Festspielhauses Baden-Baden ya muzîkê. Ew komele piştgiriya bername û instiyatîvên hunerî dike.
Fîlm
2006 (Hilary Hahn - A - Portrait/ DVD). Filmeke derbarê Hîlary Hahn e, tê de perçeine ji violinkonçêrta E. W. Korngold dijene, bi rêvebirya Kent Nagano ji orkêstra sinfonîk ya elmaniya. Derhênerê film: Benedict Mirow
Mérignac, Gironde
Mérignac, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Gundê Newala Poladê
Gundê Newala Poladê gundekî bi ser navenda Muhacîra Meletiyê ve ye. Bi kurmanciya herêmî jê re "nolê polotê" tê gotin. Gund di nav newaleke de çêkirine. Gundek girêdayî eşîra balyan e. Eşqiya bozo yê navdar ji vî gundî derketiye. Aboriya gund li ser mişmişan de ku hema her sal mişmiş mîna mamixan pir digirin. Ji ber vê yekê rewşa aboriya gundiyan pir baş e.
Brand-Erbisdorf
Brand-Erbisdorf, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Tûlûnk
Tûlûnk, bi tirkî navê wê kirine Çukuröz, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Xwê
Xwêyê herwiha didin ajalên malê jî. Xwê di pîşesaziyê de jî tê bikaranîn. Ji xwêya hebên wê mezin û hinekê zer re solin an sol tê gotin. Di hin devokan de solin bûye navê tevahiya xwêyê.
Dîroka xwêyê jî bi qasî ya şarezabûna mirovahiyê kevn e. Di dema Sumer û Babîlê de xwê ji bo konservekirina xurdemeniyan dihatiye bikaranîn. Carnan di demên xelayê de bihayê wê ji zêrê jî derbastir kiriye.
Hilberîna wê gelek hêsan e. Ji binê erdê wekî zinarên solinê tê derxistin û di fabrîkan de li ser dixebitin. Rêbaza din jî sûdwergirtina ji xwêya ava deryayê ye. Bi dûkelbûna ava deryayê ya şor ve, av diçe xwê dimîne.
Mirov xwêyê ji xwarinan digire. Bo mînak xwê ya di kidak (zebze) û xurdemeniyên din de heye, têra organîzmaya mirovan dike. Lê dîsa jî mirov bêî xwêyê nikarin, wê ji destexaneyên (sifreyên) xwe kêm nakin. Xwê dikare lêdana xwînê bilind bike, demaran bixitimîne, riya NDDê (nexweşiyên dil-demarê) vebike.
Kinik, Colemêrg
Kinik, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Vangsmjøse
Vangsmjøse, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Denzeg
Denzeg, gundekî ser Pilêmoriya Dêrsimê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Baabe
Baabe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Saint-Menoux
Saint-Menoux, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Sekud
Sekud gundekî bi ser navenda Muhacîra Melediyê ve ye.
Kinik, Nisêbîn
Kinik gundekî navçeya Nisêbîn a bi ser Mêrdînê ve ye.
Reisbach (Vils)
Reisbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zerîn Rêkab
Zerîn Rêkab gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Miradxanê Bazîdî
Miradxanê Bazîdî (jdb. Bazîd 1736 - m. Bazîd 1778) wêjevan û helbestvanê kurd ê klasîk e. Navê Mirad Xan ê din Miradxanê Bazîdî ye. Mirad Xan di sala 1736an de li Bazîda kevin hatiye cîhanê. Zaroktiya xwe di vî bajarê kevin ê dîrokî de bûrandiye. Di şeş saliya xwe de dest bi xwendina qur'anê kiriye. Piştî qedandina Quranê, di Medreseya Ehmedê Xanî de dest bi xwendina zanînên olî, wêjeyî û teknîkî kiriye. Piştî xwendina xwe ya di Medreseya Ehmedê Xanî de, li medreseyên Wanê, Hekarî û Bedlîsê digere. Ji van medreseyan dera ku kêfa wî jê re dihat an jî dema ku liqayî seydayekî mezin dibû, demekê li wira dima û dixwend. Herwiha bi vî awayî zanîna xwe pêşdixist.
Li Medreseya Bazîdê ku Ehmedê Xanî pirtûkxaneyek mezin tê de vekiribû, Mirad Xan jî mîna gelek hevdemên xwe, xwend û ji vê pirtûkxaneya Ehmedê Xanî sûdeke mezin wergirt.
Bi vê çalakbûn û lêgerînên xwe de, hê di ciwaniya xwe de bû zanyar û wêjevanekî mezin. Daxwaza Mirad Xan ew bû ku di rêya Ehmedê Xanî de bibe helbestvanekî mîna wî. Pêşbikeve û helbestên xwe ji derdora xwe re bixwîne. Ji ber vê yekê xwe berdabû ser dîroka jînenîgariya Ehmedê Xanî ya wêjeyî. Mirad Xan Ehmedê Xanî baş naskiribû û jê re rêzdariyeke mezin digirt. Ji seydana feqiyan û pêşrewiya civatan zêdetir, kêfa wî ji nivîsandin û xwendina helbest û destanan re dihat. Dema em li berhemên wî dinihêrin, em dibînin ku di warê nivîsandinê de gihayê vê armanca xwe û pir serkeftî ye. Wî helbest, destan û çîrok xweş nivîsîne û di dema xwe de, li ser van beşên wêjeyê pir pêşketiye.
Ji berhemên Mirad Xan, çend helbest ji dîwana wî û çend malik ji destana Zembîlfiroş gihîştine destê me. Mixabin weke gelek helbestvan û wêjevanên me yên din jî, berhemên wî bi temamî berdest nebûne.
Mirad Xan di malikekê ji ya Zembîlfiroş de, dema nivîsandina vê destanê wiha diyar dike:
Destana Zembîlfiroş, weke tê zanîn û di destnivîsên ku gihîştin dema me de, ji aliyê bîst kesên ku navê wan diyar û ne diyar ve hatiye nivîsandin. Herwiha berhemên van hozanan îro di destê me de ne. Ji van nivîskaran yek jî Mirad Xan e. Destanek ji yên ku herî bi hişmendî û baş hatî nivîsandin, destana Zembîlfiroş a Mirad Xan e. Yê ku ser û binê vê destanê gihandî hev û dirûva vû destanê sererast kiriye dîsa Mirad Xan e.
Mirad Xan destana Zembîlfiroş bi 254 malikan nivîsiye. Lê ji 254 malikan 129 malik gihîştine dema me ya îroyîn.
Li gor şîroveya Mirad Xan, Zembîlfiroş şahzade ye. Lawê Şahê Amedê ye. Şahê Amedê serekê heft kişwaran e. Zembîlfiroş di heman demê de Walîahdê bavê xwe bûye. Zembîlfiroş xewnekê dibîne û dev ji kêf û zewqa Walîahdî û şahzadetiyê berdide. Bi jin û zarokên xwe ve dev ji tekyana bavê xwe berdide, weke belengazan qesta bajarê Mêrdînê dike. Xwe li koxeke tarî digire û ji bo debara kufletê xwe dest bi çêkirina selik û zembîlan dike. Selik û zembîlên ku çêdike kolan bi kolan digerîne û ji bo debara zarokên xwe dest bi firotina wan dike.
Hozanê me Mirad Xan, vê mijarê bi van çend malikan wiha tîne ziman:
Şev û rojê keyfxweşî ye Bi eşq reqs û şahî ye Çû acizî dilde niye Ne dîtye saetek nexoş
Şevekê şeva înî bû Xewneke ecêb diyî bû Li nav xewê de girî bû Dil û hinav lê hate coş
Jina wî lê kird pirsiyar Bo çi digrî tu ey nazdar Ji ber çi ev tirs û hewar Ji ber çi rabûy mendehoş
Şahzade dbêjit nazenîn Min dî xewnek xweş û şêrîn Qesr û qusûr hemû zêrîn Tu li nav horî perdepoş
Le xwe hatim bême qesran Ez û tu pêkve bikin seyran Le min horî bû dergevan Lew ez hişyar bûm mendehoş
Go derkeve tu neyê pêş Her li dunê bibe derwêş Nehêle qet roj û nivêj Bibe feqîrek xerqepoş
Nehêle qet dilê feqîr Hişyar be te nebiye mîr Xwe neyêxe qeyd û zincîr Li qiyametê teng û nexoş
Zembîlfiroş bi vî rengî xewna xwe vedibêje, digirî û li xwe dixe. Şahbanû nikare bi tu awayî şahzade bihewisîne. Mirad Xan dilmînî û şîretên şahbanû yên li Zembîlfiroş wiha tîne zimên:
Jin dibêjit bibiya çavan Ji dil berde xof û tirsan Bab hakimê heft iqlîman Xwedan genc û eskerek boş
Rabe here keyf û seyran Tu berde tol û tajiyan Bikuje ask û kûviyan Keyfê bike bi dilkî xoş
Şahbanû li rewşa şahzade ango Zembîlfiroş nihêrî ku bi ti awayî, ji derdê wî re nabe derman û nikare pend ê şîretên xwe pê bide bihîstin. Rabû çû cem dayîka wî û jê re got, lawê te şahzade ji xew rabûye, digirî û li nav çavên xwe dixe. Ji dayîka wî dixwaze ku vê rewşa wî ragihîne şahê bavê wî û wezîran. Li ser vê yekê Şah wezîrên xwe dicivîne ku ji bo lawê wî çareseriyekê bibînin. Wezîran ji şah xwestin ku şahîtiyê radestî lawê xwe bike. Vê biryara bavê wî û wezîran jî ti bandor li Zembîlfiroş nekir. Di heman rojê de bi destê jina xwe û zarokên xwe digire û ji bajêr derdikeve.
Zembîlfiroş li bajarê Mêrdînê, li koxa ku tê de bicîh bûyî selik û zembîlên xwe çêdike û kolan bi kolan digerîne ku bifiroşe. Gulxatûna jina mîr wî dibîne û dil dikeviyê. Bangî wî dike, hildigire hundirê kelê û ya dilê xwe jê re dibêje. Bi ti rewşê nêzîkî Gulxatûn nabe û xwe di keleha bilind werdike, bi zindî difilite û vedigere mal.
Di dawî de Şahê Amedê dibihîze ku lawê wî ji heft kişwarên wî, li bajarê Mêrdînê ye. Bi fermanekê lawê xwe ji Mîrê Mêrdînê dixwaze.
Miradxan vî dîmênî wiha vedibêje;
Wan hat û roja nêwî ye Mîr ji seyranê hatiye Dbêjit xulam û cindiye Herin bînin Zembîlfiroş
Herin bo min derwêş bînin Paşazed bixemilînin Hemû bi siwarî bînin Be muzîqe û keyf û xoş
Ney emrek bo min hatiye Zembîlfiroş le min xwestiye Ew kurê padîşahî ye Ji ber dînê xwe hatiye
Zembîlfiroş ma heyîrî Bherdu çavan kire girî Mîrêm min navê agirî Cihî nima reş û nexoş
Mîr dibêjî bserê te ye Hatî emir jbabê te ye Dixwazî jmin canê te ye Vêkra diçin bi keyf û xoş
Mîr kaxizî da xwendinê Dixwazîtin tu û jinê Neşêm bidim axiftinê Lpêş padîşahê eskerboş
Xulaman kehêl cemandin Mîrek û jin lê şidandin Mendal lkija wî danandin Ji bo qesrê şahê kêfxoş
Mirad Xan digel destana Zembîlfiroş, gelek xezal û helbest jî nivîsîne. Heta dawiya temenê xwe jî nivîskariya wî berdewam kiriye û li bajarê Bazîdê çûye ser dilovaniya xwe.
Schankweiler
Schankweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Romanya
Romanya welatekî li başûr-rojhilatê Ewropa ye. Erdê xwe 238.397 km² e. Li wir nêzîkî 19.186.201 (sal: 2021) kes hene. Paytextê xwe Bûkareşt e.
Welat li başûr bi Bulgaristan, li bakur Ukrayna, li rojava Macarîstan, li başûrrojavayê Sirbîstan, li rojhilat bi Moldova, li başûr rojhilat jî bi Derya Reş re hevsînor e. Avhewaya wê ya bi piranî nerm-parzemînî ye, û rûbera wê 238,397 km2 (92,046 sq mi), bi nifûsa wê dora 19 mîlyon e. Romanya diwanzdehemîn welatê herî mezin ê Ewropayê û şeşemîn welatê herî qelebalix ê Yekîtiya Ewropayê ye. Bajarên herî mezin piştî paytextê Iași, Cluj-Napoca, Timișoara, Constanța, Craiova, Sibiu, Brașov û Galați ne.
Dunûb, çemê duyemîn ê herî dirêj ê Ewropayê, li daristana Reş a Elmanyayê bilind dibe û ber bi başûrrojhilat ve 2,857 km (1,775 mi) diherike, berî ku di Deltaya Dunayê ya Romanya de vala bibe. Çiyayên Karpatan, ku Romanyayê ji bakur ber bi başûrrojavayê ve derbas dikin, lûtkeya Moldoveanu, li bilindahiya 2,544 m (8,346 ft) dihewîne.
Cografî
Romanya digê Deryaya Reş. Dewletên ku digên Romanya ev in: navê paytexta Romanya Bûkareşt e.
Şehiya
Şehiya, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Francisco de Zurbarán
Francisco de Zurbarán (Fuente de Cantos, Badajoz, 7ê çiriya paşîn a 1598 - Madrîd, 27ê tebaxa 1664) nîgarkêşê Serdema Zêrîn a Spanî bû
Hevdem û hevalê Velázquez, Zurbarán di nîgarkêşiya dînî de, ku tê de hunera wî hêza dîtbarî ya mezin û mîstîsîzma kûr vedibêje, jêhatî bû. Ew hunermendek nûnerê Counter-Reformation bû. Di destpêka rojên wî de ji hêla Caravaggio ve bandor bû, şêwaza wî pêşve çû ku xwediyên Mantalî Mannerîst nêzîkê hev bibe. Nûnerên wî ji realîzma Velázquez dûr in û besteyên wî bi modela chiaroscuro ya bi awazên asîd zêdetir têne xuyang kirin
Clermont-l'Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mérignas
Mérignas, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Purûnsûr
Purûnsûr, bi tirkî navê wê kirine Demirdağ, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Çerxa cemserê
Çerxa cemserê ji bakur ve piraniya pênc derdorên sereke yên hêlîlarên ku boneya nexşeya erdê ye. Li herêma bakur ji vê xelekê wekî Arktîk tê naskirin, û li qada bi tenê ji bo başûrê tê gotin di hedê xwe bêçekên bakurê. Bakur yên li Çerxa Arktîkayê, ku roj e raserî qeraxa ji bo bîst û çar saetan berdewam kêm carekê sala (û ji ber vê yekê di nîvê şevê xuya) û li jêr asoyê ji bo bîst û çar saetan berdewam kêm carekê sala (û ji ber vê yekê xuya ne nîvro); ev jî ne rast e di çembera cemserî miqabilê di Nîvkada Başûr, li Çerxa Antartîkê.
Helwesta Çerxa cemserê ne sabît e; wek ku ji 28'ê tîrmehê 2016, ew direve 66° 33'46.3 Bakurê Ekwatorê. Hêlîlarên xwe ya girêdayî bi zirara serrûyê erdê de, ku fluctuates di nava margin ji 2° ser demeke 40,000-salî, ji ber ku hêzên akincîbûnê ji ber orbitê ji Heyvê. Wekî encam, Çerxa cemserê niha li ber tekçûnê berbakûr li bileziya yên li ser 15 m (49 ft.) serê salê.
Kategorî:
Stadt Brandis
Stadt Brandis, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Yıldız Tilbe
Yıldız Tilbe di 16ê tîrmeha 1966an de li Îzmîra Tirkiyeyê hatiye ser dinyayê, popbêjeke navdar a Tirkiyeyê ye. Ew bi eslê xwe kurd e.
Bi serkevtinî hin awaz û teknîkên muzîka kurdî di muzîka tirkî de bi cih kiriye. Di malbateke kurd a xizan de jidayîk bûye. Di temenekê ciwan de mêrkiriye û bî maye. Piştî betalkirina marê di mercên awarte û dijwar de jiyaye. Wê madeyên raxwarinê (kokaîn û hwd) bi kar anîne û heya çend sal berê hêj jî terapiya wê didîtiye. Beriya ku navdar bibe bi keda dest-pê jiyaye. Sala 1991ê de di klûbekê de ji aliyê hunermenda navdar Sezen Aksuyê ve hatiye keşfkirin û di kadroya wê de cihgirtiye.
Tilbe di bernameyên TV'yan de, eslê xwe wekî gelekên din înkar nekiriye û kurdbûna xwe aniye zimên. Herwiha soz daye ku beriya mirina xwe albûmekê xwerû bi kurdî amade dike. Lê heya niha xwe ji cîhana kurdan û hunermendên kurdan dûr girtiye.
Alisan Sevgilerimle 5 singer
Novî Sad
Novî Sad (kîrîlî: Нови Сад, macarî: Újvidék; slovakî: Nový Sad; rûsî: Нови Сад) serbajarê Herêma otonom a Vojvodîna ye.
Bajarê Novî Sad xwedî zanîngeheke û ji taxên Novî Sad li bakurê çemê Danûbê û ji Petrovaradin, li ber keleha bi heman navî li başûrê çemê Danûbê pêk tê. Li gor serjimêra sala 2009'a hejmara niştecihên bajêr 381.388 kes e.
Frederick Reines
Frederick Reines (jdb. 16ê adarê 1918 li Paterson, New Jersey; m. 26ê tebaxê 1998 li Orange, California) fizîknasekî DYAyî bû. Sala 1995î bi tevî Martin L. Perl, Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Malbata wî bingeh Cihû û ji Rûsyayê hatibûne. Piştî perwerdeyê bi fîzîka teorîk dest bi xebatên xwe dike. Di sala 1945î de li laboratûara neteweyî Alamosê dibe serokê komeke lêkolînan. Di destpêka 1950î de dest bi xebatê li laboratûarên Hanford and Savannah River dike.
Reines di jiyana xwe ya zanistiyê de li gelek mijarên fîzîkê dikole. Li ser neutronan, protonan, elektronan radiweste. Dîsa sûpernova û keşfên nû yên stêrzaniyê ji mijarên xebatên wî bûne.
Sala 1988î bûye profesor. Zewicî bûye û du zarokên wî hebûne (Robert G., Alisa K. Cowden).
Topraqtepe
Qaşan bi kurmancî qaşan gundekî ku bi ser navenda Muhacîra Meletiyê ve ye.
Simbach, Dingolfing-Landau
Simbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dingzhou
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.249.000 kesî
Braubach
Braubach, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Rheinland-Pfalzê ye.
Kamelot
Dîrok û herêmbûn
Nivîskarê destnivîsa xwerû ya Key Arthur, Geoffreyê Monmouthî wekî navê rûniştevaniya key King Arthur bajarokê walesî Caerleon (nêzîk Newport) behs dike, li nêzê ku derê niştecîhê Romayî Isca Silurum e; Monmouth wêrana amfîşanoya kevnar wekî Kamelot aşkere kir. Lêbelê, di guhertoya resen de navê "Kamelot" nayê binavkirin. Ev cara yekem di dawiya sedsala 12an de di nivîsên helbestvanê fransî Chrétien de Troyes de xuya bû.
Di sala1542an de, nivîskar îngilîz John Leland bi girêdana bi efsaneya arthurî  re Cadbury Castle wekî Camelot anîn. Wî nivîsand:
Mînîbus
Mînîbus amyareke veguhastinê ye ji koma otomobîlan, busan. Standardeke wê nîne lê pirranî ji busên ku heya 9 rêwiyê digirin re dibêjin. Mînîbusên Kurdistanê herçendî bi navê mînîbus bên navandin jî di rastiyê de ne mînîbus lê mîdîbus in. Lewra ji 9 kesan zêdetir digirin. Ev şaşî jî ji bandora zimanê romî (tirkî) tê, lewra tirkan wisa binavkirine.
Dîrok
Almanya wekî welatê otomobîlan tê zanîn lewra ji berê ve her serokatiya hilberîna otomobîlan di destê wê de bûye. Yekem mînîbus li Almanyayê sala 1950, bi navê VW Typ 2 hatiye çêkirin.
Herwiha fîrmayên hilberîna otomobîlan dikin Ford, Opel û Mercedes jî di destpêka 1960'î de dest bi hilberîna mînîbusan. Ji salên 1980'yî vir de fîrmayên din jî vî karî dikin, bo mînak Renault Espace.
Auw bei Prüm
Auw bei Prüm şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Vinstre
Vinstre, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Colombières-sur-Orb
Colombières-sur-Orb, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Kirdas
Kirdas an kirdaş navkirina kurdên kurmancîaxiv ji aliyê kurdên kirmanc e.
Kemal Badillî û Ziya Gökalp diyar dikin ku kurdên bi zimanê romiyan ve zaza têne binavkirin xwe wek kurdên eslî dibînin û ji kurdên din (kurmanc) bi zarê xwe ve kirdas dibêjin. Badillî dibê kirdas bi romî tê wateya "kürtçük", kurdik. Etnînom (navê gel) kirdas ji du heceyan kird + as tê qewimîn. Beguman peyva kird, ya ku navkirina xwemalî ya kurdên dimîlîaxiv li Amedê ye, bi rêya asîmîlasyona dengî ji kurd hatiye piraştin. Etîmolojiya paşgira -as di tariyê de be jî, gorî vê teoriyê pêwîst e ku ev paşgira biçûkkirinê be. Tezeke din dibêje ku kirdas navê eşîreke kurdên kurmancîaxiv bûye û navê vê eşîrê hatiye dayin ji bo kurdên kurmanc. Heya îro jî eşîreke biçûk bi navê kirdas li Pilûra Dêrsimê heye. Di civaka kurdên elewî ya Dêrsimê de navê kurdan yê herêmî kirmanc e. Kirmanc, axivên herdû serzaravayên kurdî, kirmanckî û kurmancî, hemû kurdên elewî ne. Kirmanc referansa nasnameya pevrayî ya kurdên elewî ye. Herwiha him tê wateya elewîtî him jî ya kurdîtî ye. Di vê kontekste de yek ji binkategoriyan a kirdas e. Kirdas kirmancên kurmancîaxivin. Zaravaya wan wek kirdaskî tê binavkirin. Di hejmartina gelhê ya di sala 1965an 42 kesan zimanê xwe wek kirdaskî agihandibûn.
Amt Britz-Chorin-Oderberg
Amt Britz-Chorin-Oderberg şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Wittenhagen
Wittenhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Chrétien de Troyes
Chrétien de Troyes (jdb. di dora sala 1140 li Troyes - m. di dora sala 1190) nivîskarekî fransî bû. Chrétien wek damezrînerê romana şahsiwahrî û wek berîkarê wê yê wêjeya fransiya kevn tê hesibandin. Romanên wî bi riste her wiha wêje û hunerê di qada Ewropayê de bandor lê kirin.
Kurkurê zikreş
Kurkurê zikreş (Pterocles orientalis), cureyekî qitikan (Pteroclididae) ku xweciyê parzemînên Asya, Afrîka û Ewropayê ye.
Reftar û hawidor
Kurkurê zikreş li nîvçolan, li şûvan û li nav ripinên kevirokî dihên dîtin. Bi granî bi colan dijîn û bi biziran xwedî dibin. Çile hejmara col zêde dibe. Dema qurp ketinê tenê ne lê hêlînên wan nêzî hev in. Di meha gulan û pûşperê de hêkan dikin. Hêlina xwe bi kewşan, li ser ruyê erdê û gelemşe çêdikin.
Beroj
Beroj an jî Beroş gundekî herêma Kaxizmana Qersê ye.
Mesterrieux
Mesterrieux, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Hasret Gültekin
Hasret Gültekin (z. 1'ê gulanê 1971 li Macîran, Sêwas − m. 2'ê tîrmehê 1993 li Sêwas) sazbend û muzîkvaneke navdar e. Bi kurdî û tirkî stiriye.
Di 2'ê tîrmeha 1993'an de Hasret Gültekin tevlî Festîvala Pir Siltan Evdal li Sêwasê dibe. Li wir Gurên Boz û JÎTEM di hotela bi navê Madimak Oteli de dor li 35 hunermend, nivîskar û zanayên elewî û kurd digirin û agir berdidin hotelê. Bi saetan li ber çavên leşker û polîsên dewleta Tirk dişewitin û jiyana xwe ji dest didin. Di heman bûyerê de ji aliyê tîmên felatker ên dewletê ve nivîskarê dewletê Aziz Nesin tê felatkirin lê yên din di nava agir de tên hiştin. Gültekin jî bi hovane jiyana xwe ji dest dide.
Luis W. Alvarez
Luis Walter Alvarez (jdb. li San Francisco, California; m.  li Berkeley, California) fîzîknas, deranderekî amerîkan bû. Sala 1968ê Xelata Nobelê ya Fîzîkê werdigire.
Jiyan û girîngî
Malbata Alvarez ji latînamerîkayiyan bû. Bavê wî Walter C. Alvarez bijîşk bû. Bapîrê wî jî bijîşk bû û li ser belweşînê pispor bû. Kurê wî Walter Alvarez li Berkeleyê, di zanîngeha Kalîforniyayê de profesorê jeolojiyê bû.
Di dema şerê cîhanê yê duyem de, tevlî xebatên bipêşxistina çekan dibe. Ew jî yek ji endamên Projeya Manhattanê ye ku bombeya atomê çêkiribûn. Komên xebatê yên Alvarez tevlî ye, gelek teknîkên nû yên alavên şer çêdikin. Sala 1945ê xelata Collier a dewletê werdigire ku sîstemeke nû bo dahatinên firokeyan ava kiribû.
Guncavê xelata Nobelê tê dîtin ku bi pelqokên hîdrojenê rewşên rezonansan analîz dikir, riya analîzên rezonansan hêsantir dikir. Li ser qelîna ûrtê dînozoran jî, yekem car wî angaşta lêketina meteoran derxistibû û bi ceribandinan hat çespandin ku teoriya wî rast e.
Busa dibistanê
Yekem car li Brîtanyayê sala 1827'ê George Shillibeer busa dibistanê bikaraniye. Li DYAyê rengê van busan zer in.
Wekî busa dibistanê mînîbus, mîdîbus an otobus tên bikaranîn. Li Bakurê Kurdistanê pirranî mînîbus an mîdîbus in. Busa şaredariyê jî carnan bo xwendekaran tên terxankirin lê ev nakevin koma DiBusan.
Yêngce, Verzeqan
Yêngce gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zimaga Avasu
Zimaga Avasu anku Zimaga Ebasan, gundekî ser Pilêmoriya Dêrsimê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Sûrgî
Sûrgî gundekî bi ser navçeya Muhacîra Melediyê ve ye.
Saint-Palais, Allier
Saint-Palais, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Braunfels
Braunfels, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
John Cockcroft
Sir John Douglas Cockcroft, OM, KCB, CBE, FRS (jdb. li Todmorden/Brîtanya; m.  li Cambridge) fîzîknasekî Brîtanyayî bû. Sala 1951î bi tevî Ernest Walton, Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Jînenîgarî
Di malbateke dewlemend î fabrîkator de hatiye jiyanê. Sala 1914î li zanîngeha Manchester, dest bi perwerdeya matematîkê kiriye.
Bi vegera ji leşkeriyê ve perwerdeya elektroteknîkê dibîne. Li Metropolitan Vickers Electrical Company du salan dersdariyê dike. Sala 1924î dawî li perwerdeya xwe ya matematîkê jî tîne. Sala 1934î li Royal Society Mond Laboratory a Cambridge xebatê dibîne. Sala 1939î dibe profesorê fîlozofiya xwezayê û heman salî dibe gerînendeyekî lêkolînên dûgelê.
Ji bo artêşê hin sîstemên radaran çêdike. Sala 1944î dibe endamek projektên atomenerjîyê ya Kanada. Sala 1954î dibe endamek saziya atomenerjiyê ya Brîtanya.
Sala 1925î bi Eunice Elizabeth Crabtree re evînmarî bûye (zewiciye).
Xebat û girîngî
Li Cavendish-Laboratorium bi tevî Pyotr Kapitsa li ser fîzîka meydanên manyetîk û germahiyên ekstrem û awarte lêkolîn kiriye. Ji sala 1928î pê ve bi tevî Ernest Walton li ser protonan xebitiye. Cara pêşîn wî, bi tevî Ernest Rutherford îzaha mîsogerî ya sîklotronê kiriye.
Şêx Hesen, Şêxan
Şêx Hesen, Şêx Ḧesen, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şêxamed, Dêrika Çiyayê Mazî
Şêxamed  gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Taht
Taht, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Pilemorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Little Boy
Little Boy (ku. lawik, kurik) kodnavê atombombeya DYAyê di 6'ê gelawêjê 1945'ê de avêtibû Hîroşîmaya (Japon e. Yekem car bû ku çekeke nukleer di şer de dihat bikaranîn. Hêza bombeyê 13 kîloton TNT bû û di encamê de 20 heya 90 hezar mirovan jiyana xwe jidest dan. Heya îro jî ji ber bandora vê bombeyê mîrov dimirin, seqet tên jiyanê. Sê roj şûnde jî amerîkayiyan Fat Man avêtin Nagazakîyê.
Wallersdorf
Wallersdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Braunlage
Braunlage, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Ernest Walton
Ernest Thomas Sinton Walton (jdb. 6ê çiriya pêşîn 1903 li Dungarvan/County Waterford; m. 25ê hezîranê 1995 li Belfast) fizîknasekî navdar ê Îrlandî bû. Sala 1951î bi tevî John Cockcroft, Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Jînenîgarî
Di malbateke oldar de hatiye jiyanê. Piştî bidawîkirina kolêjeke metodîst li Belfast, sala 1922î li Dublin dest bi perwerdeya matematîk û fîzîka ceribandiniyê dike. Sala 1926/27î bidawîdike. Li laboratûarên Cavendish-Laboratorium a zanîngeha Cambridge derfeta lêkolînkirinan dibîne. Heya sala 1934î li wir dimîne û vedigere Trinity College. Sala 1946î dibe profesorê fîlozofiya xwezayê û fîzîka ceribandiniyê.
Sala 1934î evînmarî bûye (zewiciye) û çar zarokên wî çêbûne.
Xebat û girîngî
Bi tevî John Cockcroft gelek lêkolînan dike. Bi hevre jeneratora bi navê Cockcroft-Walton-Generator çêdikin. Bi giranî li ser cîhana atomê radiweste.
Elmenhorst, Nordvorpommern
Elmenhorst şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Nexweşiya Sjögren
Nexweşiya Sjögren an jî sîndroma Sjögren nexweşiyeke kronîk a xwebexşandî (xweberger) e.
Klînîk
Nexweşiyake xel û bibinî û binî dest pê dike, her ku dem derbas dibe ziwabûna dev (berjenga herî zêde) û çav bêtir dibe, daqûrtandina gepên xwarinê û ziwabûna dev û xirabûna diranan ji encamên pir ji vê nexweşiyê ne. Enfeksiyonên zimên pir çêdibin. %25-60 xirabûna xwebergiriyê (ya herî pir parotîs) digre û dihêle biwerime. Nexweş hisek bi wan re çêdibe wek ku tiştek ketiyê çavên wan û tê radibe û bi piranî ji ber wê diçin nexweşxaneyê. Wek ekstra glanduler jî tesîrê li movikan dike û pnomonî û kronîk pankrîatît û atrofîk gastrît jî çêdike.
Norşîn, Dîvrîgî
Norşîn, bi tirkî navê wê kirine Eskibeyli, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Erkenek
Erkenek gundekî Sûrgiyê yê bi ser Muhacîra Melediyê ve ye.
Mios
Mios, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Paraguay
Paraguay  yan Komara Paraguayê (bi spanî: República del Paraguay, bi guaranî Tetã Paraguái), welatekî li Amerîkaya Başûr e. Sînorên xwe li rojhelat bi Brezîlê, li başûr û rojava Arjentînê li başûr û rojava jî bi Bolîvyayê re hene. Paraguay di zimanê guaranî de tê mane "ava dera av e".
Erdnîgarî
Río Paraguay, ango çemê Paraguay, welat ji bakur de ber va aliyê başûr de derbaz dike û du perçeyan pêk hatî ye. Sînorên başûr rojhilata bi Brezîlê re ji çemê Paran pêk hatî ye. Li ser wî çemî bendava dinêya herî mezina bi Brezîlê va par ve dibe Itaipu heye. Bendavaka dina mezina li ser wî çemî, Paraguay bi Arjentînê ve parve dike, Yacyretá heye. Ji bo wan bendavan Paraguay welatê li dinê derxistiniya kehre (ceyran) herî pir dike.
Li Paraguayê siruşta bintropîkî (subtropîkal) tê dîtîn
Gel
Gelê Paraguayê bi piranî, bi %95an xwe, ji mestîzan sipanî û guaraniyan de pêk tê. Li wan bêtir bi kêmavî îtalî, alman, japonî, koreyî, çînî, ereb, brezîlî û arjentînî jî hene.
Ziman
Li Paraguayê spanî û di 1992an vir de jî guaranî zimanên fermî ne. Li gel nêzî %84an xwe guaraní, %75an xwe jî spanî dikane biaxive.
Ol
Gelê Paraguayê bi piranî (li dor %90) xiristiyanên katolîk ên romî ne. Li wan bêtir bi kemavî protestan û menonît jî hene.
Werzîş (spor)
Li Paraguayê spora herî navdar futbol e. Hin futbolvanên navdar ew in: José Luis Chilavert, Roque Santa Cruz û Nelson Valdez.
Kurik, Kanîreş
Kurik, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Colombiers, Hérault
Colombiers, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Britz, Brandenburg
Britz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Almeri
Almeri, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Pilemorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Yaşîl
Yaşîl gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kurik, Şemrex
Kurik, gundekî navçe Şemrex a bi ser Mêrdînê ve ye.
Omeran, Dîvrîgî
Omeran, bi tirkî navê wê kirine Gökçeharman, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Bräunlingen
Bräunlingen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Qub
Qub, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Elîskî
Elîskî, bi tirkî navê wê kirine Gözecik, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Gaobeidian
Gaobeidian, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 588.000 kesî
Gûrk
Gûrk, gundekî ser Pilêmoriya Dêrsimê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Qaranliqdere
Qaranliqdere gundekî Sûrgiyê yê bi ser Muhacîra Melediyê ve ye.
Mombrier
Mombrier, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Saint-Pierre-Laval
Saint-Pierre-Laval, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Combaillaux
Combaillaux, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Sundhagen
Sundhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Arşûn
Arşûn, bi romî navê wê kirine Güneyevler, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Fléac-sur-Seugne
Fléac-sur-Seugne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Îtalya
Îtalya an jî Komara Îtalyayê welatekî Ewropayê ye. Îtalya bi cografî dikeve başûrê kîşwerê Ewropayê. Welatên bi Îtalya re sînorên xwe hêne wiha ne: Slovenya li bakurê rojhelat, Awistriya li bakurê, Swîsre li bakurê û Fransa li bakurê rojava. Herwesa beşê herî mezin yê vî welatî di kevite ser derya ya spî ya navendî. Giravên Îtalya yê herî mezin: Sîsîlya û Sardinya ye. Ev herdu giravan jî di derya Navîn de ne.
Roma gorî nifûsa xwe bajarê herî mezin e û paytextê vî welatî ye.
Herwesa bajêrên dî yên girin ji ev in: Mîlano, Napolî, Turîno û Venedîk e.
Dîrok
Ji layê dirokî ve ji ciwantrin welat li cîhanê, ji berko welateke pire ji şûnwarên kevin. Welatê padişahê fela ye (hizretî Îsa), welatê muzexaneyan e, welatê muzîkê ye. Welateke xodan dîrokeke herî kevne di warê şaristaniyetiyê da. Çinkî Împeratoriya Romayî bi dirêjahiya çerxan deshelatdarî li wê deverê di kir. Bi taybetî di warê bînasazî da ya aktîv bu.
Ji ber ku li cihûya erdnîgarî ya navîn li Ewropayê Başûr û Mediterranean, Îtalya dîrokî ji bo xerîb û gelan xanî bûye. Ji bilî gelên pirrjimar, di tevahiya rojavayê Îtalyayê de belav kirin, pir girîng e ku mirovên Italya-Ewropayê ye ku navê nîvrojava wê, ji destpêka klîmîk ve, navê Phoenix û Kartacayayîyan piranî kolonyayên Îtalyayê ava kirin, Yewnaniyên rûniştinên li navê navê Magna Graecia ya başûrê Îtalyayê ava kirin, lê belê Etrûskan û Keltan bi navendî û bakur Îtalya rûniştin. Eşîra Îtalî tê zanîn ku Latins di Padîşahiya Romayê de, di sala sedsala 8'an de, ku ji dawiyê ve dewletek Senator û Gel e. Komara Rûsyayê dest pê kir û cîranên xwe li seranserî li seranserê cîhanê, piştre dirêjkirin û parçeyên Ewropayê, Afrîkaya Bakur û Asyayê. Bi sedsala BZ ya yekemîn, Împaratoriya Romayê wekî hêza serdestî ya Mediterranean bû û navenda çandî, siyasî û dînî ya Rojavayîbûna Rojavayê bû, bûye Pax Romana, di dema 200 salan de, ku qanûniya Îtalya, teknolojî vekir, aborî, huner û wêjeyî pêşxistin.
Îtalya li welatê Romayî û metropolê ya împaratoriyê dimîne, ku mîrateya di belavkirina globala çand, hikûmetê, xiristî û lîpîteya latînî de tê dîtin. Di dema Agahiyên Navîn ên destpêkê de, Îtalya di hilweşîna sosyalopîtîk û êrîşên berbiçav de, lê ji hêla sedsala 11-ê, bajarokên pirrjimar û welatparêzên maritime, piranî li herêmên bakur û navendî yên Îtalya, bi rêya bazirganî, bazirganî û bankdarî., ji bo kapîtalîzma nûjen. Ev piraniya dewletên serbixwe wekî Asyayê û Rojhilata Navîn, pir caran demokrasî yên feedsal ên ku li seranserê Ewropa çêtir bûne demokrasî mezintir dikin. Lêbelê, parçeyek navendî ya Îtalyayê di bin kontrola Dewleta Papayî a Nukleer a Nukleer, di dema sedsala 19emîn de, di encamê de bi encama serkeftina serkeftî ya Bîzansî, ereb, Norman, Angevin, Aragonese û xelata din ên biyanî yên mezin herêmê.
Ronesans di Îtalyayê de dest pê kir û li dora Ewropayê belav kirin, ji berjewendiya nûjeniyê di însanîzm, zanist, lêgerîn û hunerî belav kirin. Çanda Îtalî dihêle, pisporên hunermend, hunermend û polymediyan çêbikin. Di dema Agahiyên Navîn de, lêgerînên Îtalî ji rêyên nû yên Rojhilata Navîn û Cîhana nû-yê, ji bo alîkariya ku di Rengdêriya Rûsyayê de Ewropa de alîkar dikin. Lêbelê, hêza bazirganî û biyanî ya Îtalya bi veguhestina rêyên bazirganî ya ku li Mediterranean ve hatibû avêtin.
Di heman demê de, sedsala ku di navbera bajêr-Îtalya-Îtalî de, wekî Şerê Îtalî di 15-ê û 16-ê, 16-ê de, dora herêmê veşartî derketin, û wê paşê hatibû vekişandin û ji hêla hêza Ewropayê, wekî Fransa, Spanyayê û Awistrîs belav bû. Bi sedsala 19'emîn de, neteweperweriya Îtalyayê bilind dibe û ji bo kontrola biyanî ji berevajoya demokrasî ya sîyasî ya sîyasî yên sîyasî digotin. Piştî sedsala dagirkeriya biyanî û parçebûna sîyasetê, Îtalya bi temamî yekîtî bû 1861-ê, desthilatdariya Îtalya desthilatdariya hêzek mezin.
Ji destpêka sedsala 19'emîn heta sedsala 20'emîn zûtirîn, Îtalya li bakurê zûtirîn pîşesazî kiriye, û împaratoriya kolonyaliyê wergirtiye, dema ku başûrê başûr xurt kir û ji hêla pîşesaziyê ve tê vebirin, dihêle mezin û bandorek mezin. Tevî ku di şerê cîhanî yê yekem de, li Îtalya di demeke krîza aborî de û astengiya sosyal ketibû, di sala 1922ê de dîktatoriya faşîst ketin. Di beşdarî şerê cîhanî yê duyem de li ser Axa Şerê dawî, têkçûna aborî û Şerê Îtalî. Piştî azadiya Îtalya û zêdebûna berxwedanê, welatekî padîşah derxistiye, Komara demokrasiyê ava kir û ji bo pêşkeftineke aborî ya welêt dixwest, welateke mezin xurt dibe.
Îro, Îtalya tête welatên yekbûyî yên çand û aborî yên cîhanê tê dîtin, bi rêjeya aborî ya cîhanê ya cîhanê û sêyemîn li Eurozone ji aliyê GDP ve tê navnîşkirin. Îtalya şeşemîn-dewlemendiya netewî ya cîhanê ye, sêyem-herî banka zêrîn ya zêrîn ya navendî ya navendî, û jiyanek mezin e. Welatekî aboriya herêmî û global, aborî, leşkerî û karûbarên dîplomatîk dike. Ew hêzek herêmî ye û desthilatdariyeke mezin e, û leşkerî ya herî mezin a heştê cîhanê ye. Îtalya yekînamek û rêberê sereke ya Yekîtiya Ewropayê ye û endamê gelek saziyên navneteweyî, di nav de NY, NATO, OECD, OSCE, WTO, G7, Yekîtiya Ewropayê, Giştî, Konseya Ewropayê, Yekbûyî ji bo Consensu
Dewlet û siyaset
Li gorî Destûra Bingehîn a Îtalyayê ya sala 1948-an, bi guhertinên paşerojê, desthilata giştî di navbera şaxên qanûnî, cîbicîkar û dadwerî de tê dabeş kirin. Serokê dewletê Serokê Komarê (Presidente della Repubblica) ye, ku ji bo heft salan ji alîyê Parlamanê ve di rûniştina hevbeş de bi hejmareke hindik ji delegeyên herêmî re tê hilbijartin. Serokatî li Îtalyayê bi piranî merasîm e. Lêbelê, di demên bêîstîqrar ên siyasî de, mafê serokkomar heye ku parlamenê hilweşîne, hilbijartinan saz bike û serokwezîrek hilbijêre.
Sergio Mattarella, serokê diwazdehê yê Îtalyayê di 3ê Sibata 2015an de ji bo wezîfeyê hat hilbijartin.
Desthilatdariya zagonsaz ji hêla parlamena neteweyî, parlamenên herêmî, û li Trentino-Tyrol-ya Başûr ji hêla parlamentên parêzgehên Trento û Bolzano ve tê meşandin. Desthilatdariya îcrayê ji aliyê hikûmeta navendî, hikûmetên herêmî, parêzgeh û şaredariyan ve tê kirin. Desthilata dadwerî ji aliyê dadgehên serbixwe ve tê bikaranîn.
Parlamena neteweyî parlamena du alî ye, ku ji Odeya Parlamenteran û Senato pêk tê. Parlaman bi hilbijartinên giştî û rasterast bi Pergala Hilbijartinê ya Mikel tê hilbijartin, ku 3/4 ji her du odeyan bi piraniya sade têne hilbijartin (binêre pergala hilbijartinê ya piraniyê ]) û 1/4 ji hêla hilbijartinên rêjeyî têne hilbijartin. Li gorî qanûna sala 1993’an, ji sedî 75’ê kursiyên parlamenê bi piraniya dengan li herêmên yek endamî û ji sedî 25’ê mayî jî li gorî rêjeyî tên dagirtin.
Hikûmeta navendî, (Wezareta Consiglio dei) bi serokatiya serokwezîr (Presidente del consiglio dei wezareta) tê birêvebirin. Serok serokwezîr destnîşan dike, ku wezîrên din pêşniyar dike (bi fermî ji hêla serokkomar ve hatî destnîşankirin). Divê hikûmet ji her du meclîsên parlamenê destekê bigire.
Sîstema dadrêsî ya îtalî li ser bingeha Qanûna Romayî ya ku ji hêla Kodê Napoléon û qanûnên paşê ve hatî guheztin ve girêdayî ye. Piştî Şerê Cîhanî yê Duyem, Îtalya dadgehek destûrî, "Corte Costituzionale" wergirt, ku lêkolîn dike ka qanûn bi destûrê re hevaheng in.
Hemî hemwelatiyên Îtalî yên ji 18 salî mezintir mafê dengdanê ji bo Odeya Parlamenteran û hemî ji 25 saliya xwe ji bo Senatoyê heye.
Dabeşkirina îdarî
Dabeşkirina hêzê di navbera dewlet û herêman de hatiye guhertin, bi vî awayî hemû hêzên ku di destûrê de bi awayekî eşkere ji dewletê re nehatine diyarkirin, girêdayî herêman in. Lêbelê, di gelek mijaran de dewlet xwediyê desthilatdariyê ye ku li ser prensîbên giştî qanûn derxîne. Pêkanîna van prensîban wê demê bi qanûnên herêmî ve girêdayî ye.
Meclîsên herêmê hêza qanûndanînê ya herêman bi kar tînin. Mafê her herêmekê heye ku li ser rêveberiya xwe û li ser mijarên din ên herêmê qanûn derxîne. Desthilata rêvebirina herêman ji aliyê hikûmetên herêmê ve tê kirin. Dadgeha Destûra Bingehîn biryarê dide ka herêm ji rayeyên xwe derbas dibin. Herêm jî, eger bawer bikin ku dewlet ji hêza xwe derbas dibe, dikarin serî li vê dadgehê bidin.