cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hanûka
Hanûka di eslê xwe de wekî cejneke bi awayê Sukkot hatiye sazkirin, lewma ew di warê olî de betlaneyeke piçûktir e. Lêbelê, Hanûka li DYAyê û deverên din, nemaze di nav cihûyên laîk de, gihîştiye girîngiyekê, ji ber ku pir caran di demsala betlaneyê de dikeve ser cejna Noelê.
Ulysses S. Grant
Ulysses Simpson Grant (navê rastî Hiram Ulysses Grant) generalek bû û tevlî şerê navxweyî bûbû. Piştî serokatiyê rewşa wî ya aborî xirab dikeve. Bi nexweşiya şêrpenceyê jiyana xwe jidest dide.
Çavkanî
"Grant, Ulysses Simpson", The Columbia Encyclopedia, çap 6em
George Santayana
George Santayana (jdb. - m. ) fîlozof, helbestvan û nivîskarê amerîkî ku bi eslê spanî bû.
Heinzenberg
Heinzenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hannover
Hannover ( []), bajareki li bakurê Almanya Federale û payitextê Saksonya Jêrîn e. Nêzikayi 700.000 kes lê dijin. Hannover gelek zanîngehan hene, wekî Zanîngeha Leibniz Universität Hannover, Zanîngeha Veterinary Veteran Hannover û Dibistana Nexweş ya Hannover. Mêkarên sereke li herêmê Volkswagen, Continental, Nord LB, VHV û Talanx.
Qellatî sinan
Qellatî sinan, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qellatî sinan 40 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 9 e.
Buchy, Seine-Maritime
Buchy, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Bîrik, Çinar
Bîrik, Bêrik, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Kehl
Kehl bajarokekî navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bully, Seine-Maritime
Bully, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hennweiler
Hennweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hammervatnet
Hammervatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Di golê Hammervatnetê de du giravên mezinên Innerøya û Ytterøya cih digire. Pîvana perava golê 21,4 kîlomêtre ye.
Neufraunhofen
Neufraunhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landshut li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Famîleya mîrtasiyan
Famîleya mîrtasiyan (Myrtaceae) famîleyeke riwekan e. Di desteya Myrtales de cih digire. Du binekom, şaxek, 131 cins (celeb) û 4620 cureyê vê malbatê hene. Bi taybetî li Awistraliya û Amerîkayê digihê. Ji cihên tropîk hezdike.
Gaizhou
Gaizhou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 704.000 kesî
Saponay
Saponay, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Axildere
Axilder, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Alan Simpson
Alan Simpson (jdb. 2ê çiriya pêşîn a 1983) lîstikvanekî amerîkan ê ku di rêzefîlma Pasadena di rola Henry Bellow de, di Gilmore Girls de di rola Keebler, di This Is How the World Ends di rola Casper Van Dyke de û di Freaks and Geeks rola Tom de dilîst. Her wiha ew çend fîlman de wek mînak The Last Five Years, Swelter (di rola Ronnie de) û gelek fîlmên din de jî rolên piçûk lîst.
Giravên Balear
Giravên Balear (ketelanî: Illes Balears, spanî: Islas Baleares) komgiraveke xweser a Deryaya Navîn a li Spanyayê ye. Ji giravên Malyorka (Mallorca), Menorka (Menorca), Eivissa (Eivissa-Ibiza) û Formentera pêk dihê. Mirov ji giravên Eivissa û Formenterayê re giravên Pitiûsê jî dibêje. Girava herî mezin (3.620,42 km²) Malyorka ye.
Navê herêma xweser a Giravên Balear ji sala 1997an vir de "Illes Balears" e.
Axbilax, Şino
Axbilax an KanîSpî gundekî devera Deştebêlê ser bi navenda bajarê Şinoyê li parêzgeha Azerbaycana Rojavayî li Îranê ye. Xelkê gundî kurd in û ji eşîra Herkî pêk hatine û bi zimanê Kurdiya Kurmancî di'axivin.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.295 kes (375 malbat) bûn.
Qeretepe, Şeboster
Qeretepe, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
ChatGPT
Chat Generative Pre-trained Transformer yan jî bi kurtasî ChatGPT, boteke hevpeyvînê (diyalog) ye ku ji hêla şîrketa OpenAIê ve hatiye pêşve xistin û di çiriya paşîn a sala 2022an de hatiye weşandin. ChatGPT wekî prototîpek hate destpêkirin û ji bo bersivên xwe yên berfireh û bersivên eşkereyên di warê zanîn de di demekê kurt de bal kişandiye ser xwe.
Taybetmendî
Li gorî amûrê berê InstructGPTyê, ChatGPT hewl dide ku bersivên xelet û xapînok kêm bike. Di mînakekê de, dema ku ji InstructGPT pirsa "Ji min re bêje ka kengê Christopher Columbus di sala 2015an de hatiye Dewletên Yekbûyî" wekî rast qebûl dikir. ChatGPT agahdariya li ser seferên Columbus û agahdariya li ser cîhana nûjen bikar tîne ku tevî têgihiştinên Columbus ji bo avakirina bersivek ku texmîn dike ka dê çi bibe ger Columbus di sala 2015an de were Dewletên Yekbûyî.
Karg, Xelîfan
Karg, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Karg 86 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 11 e.
Quz (vûlva)
Quz, qûz, qiz kis an vûlva (ku gotineke ji îngilizî û latînî ye), ew endamê anatomiyê zayendî ya derve ku ji laşê jinê tê xuyakirin. Vûlva tevahiya organên zayendî ya derve ya jinan e.
Bad Zwesten
Bad Zwesten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwalm-Eder-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Bures-en-Bray
Bures-en-Bray, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Lahr
Lahr bajarokekî navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Beire-le-Fort
Beire-le-Fort, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Zaq
Zaq, qişqil, qişqelank, qelqişk, qijika dûvmisas, qelebaçke, keşkrek, etok an etelok (Pica pica), cureyekî fîkarên bera ye ji cinsê zaqan (Pica) û ji famîleya qijakan (Corvidae)e.
Şayes
Ji qirikan cudatir e, bin zikî zaqan gewr e,ligel qemçikê dirêjiya wê 46 cm digihê. Ji cureyên vî balindeyî zaqê ewropî,zaqa awistralî û zaqê Korî.
Reftar
Tê bawerî ku zaq ji canewerên jîrtir di nav canewer û çûkan, ku ezmûna an testa neynikê yê zanistî derbaskir bi serkeftî wek kûçikan, fîl, meymûn, dolfînan û mirov (mirror test).
Heran
Heran, gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
Erebistana Siûdî
Erebistana Siûdî welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e û dikeve navbera Kendava Farisî û Deryaya Sor.
Herêmên Erebistana Siûdî
Navçeyên Erebistana Siûdî:
Jêrenot
<references group="lower-alpha"/>
Niederaichbach
Niederaichbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landshut li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Wörschach
Wörschach gundekî di navçeya Liezen de yê. Nifûsê Gund 1150 yê (1ê Çile 2022). Ew gund ji bo Keleya Wolkenstein gelek di kesên Geştyarî navdar ê.
Amedspor
Amed SFK, yaneyeke sporê ye ku navenda wê li bajarê Amed a Bakurê Kurdistanê ye. Yaneya Amedsporê ji dansala sala 2013-14an vir ve di Lîga Duyemîn a TFFyê de dilîze. Klûba futbolê ya Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê ye
Dîroka yaneyê
Yane di sala 1972an de bi sponsoriya Turan Gazozları, bi rengê sor-spî, bi navê Melikahmet Turanspor hat ava kirin û demeke dirêj di tîmên amator de tekoşîn kir. Di sala 1985an de Turan Gazozları sponsoriya xwe paşve kişand û navê tîmê ya nû bû Melikahmetspor. Di sala 1990an de şaredarî yaneyê kirî û navê yaneyê bû Diyabakır Belediyespor, rengê yaneyê jî bi rengên kesk-spî hat guhertin. Di sala 1993an de de bi statûya metropolê ya Amedê re, navê klûbê cara sêyemîn guherî û bû Diyarbakır Büyükşehir Belediyespor. Di sala 1996an de bi îlhama ku şaredarê bajarê mezin ê Partiya Refahê Ahmet Bîlgîn û serokê klûbê Necattîn Yîgît Bayrak piştgirên Galatasarayê bûn, rengên yaneyê yên kesk-spî wek zer-sor hatin guhertin. Ferîdûn Çelîk ê Ferîdûn Çelîk ê ku di hilbijartinên 1999'an de ji DEHAPê wekî şaredar hat hilbijartin, bi armanca ku ji DÎSKÎyê dahatê bike navê klûbê guhert û kir "Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi DİSKİspor".
Klûb heta havîna 2001ê di beşa sêyemîn a herî bilind a Tirkiyeyê de lîst.
Di sezona 2006-2007an de yane bi Aksaraysporê re di Lîga 3yemîn de wekhev ma, du hefte beriya bidawîbûna lîgê bû şampiyon û derket Lîga 2yemîn. DÎSKÎspora ku bi salan piştî Diyarbakırspor duyemîn tîma mezin a Diyarbekirê bû, di dawiya sezona 2009-10an da daket Lîga 3yemîn. Di encama kongreya ku di destpêka sezona 2010-11an de hat lidarxistin de navê klûbê wek Diyarbakır Büyükşehir Belediyespor hat guhertin.
Hochstetten-Dhaun
Hochstetten-Dhaun şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Amedspor
Dîroka yaneyê
Di demsala 2010-2011an de, yane di Lîga 3yemîn de wekî 4emîn di play-offê de ma. Her çiqas di nîvfînalê de Sancaktepe Bldê tasfiye kir jî di maça fînalê de di tûra 2yemîn de ji aliyê Denizli Bld ve hat tasfiyekirin û şansê xwe yê derbasbûna Lîga 2yemîn ji dest da.
Di demsala 2011-2012an de di Lîga 3yemîn de wek 3yemîn derket play-offê, piştî ku di nîvfînalê ya Play Offê de li hember Bayrampaşa têk çû û şansê çûyîna Lîga 2yemîn ji dest da.
Di dawiya sezona 2012-2013an de, Diyarbakır Büyükşehir Belediyespor di Lîga 3yemîn a koma 1emîn de bû şampiyon û derket Lîga 2yemîn a TFFyê. Di kongreya ku di 19ê gulana 2013an de hat lidarxistin de, rengên zer û sor ên klûbê hatin guhertin û bûn rengên kesk-sor ku ew rengên yaneya dîrokî Diyarbakırsporê ne jî. Bi rengên klûbê, divê navê klûbê wek Diyarbakır Amedspor an jî tenê Amedspor bihata guhertin. Endamên klûbê ji bo guhertina rengê klûbê deng dan, lê piraniyê li dijî guhertina navê biryar da.
Di sezona 2013-2014an de ji bo ku biçe Lîga 1emîn, di Lîga 2emîn de bi rêza 5emîn derket pêşbirkê. Lêbelê, yane ji hêla Alanyasporê ve di çaryek fînala play-offê de hate tasfiye kirin û ev şansê ji dest da.
Di civîna giştî ya 28ê cotmeha 2014an de piraniya dengan biryar da ku navê yaneyê bibe Amedspor. Piştî ku navê nû ji aliyê Yekitiya Futbolê ya Tirkiyê ve hat pejirandin, divê guhertina nav bi dawî bûba. Lêbelê, komeleyê serlêdana guhertina navê red kir, ji ber ku klûbek din jixwe di bin vî navî de qeydkirî hebû.
Yaneyê ji bo ku navê xwe wek Amed Sportif Faaliyetler Kulübü, bi kurtasî Amed SK bê guhertin, serî li komeleya futbolê da. Komeleyê bersiv da ku ew ê di civîna lijneyê ya 12ê tebaxa 2015an de li ser vê tezkereyê nîqaş bikin. Di wê civînê de, serîlêdan hate pejirandin, û klûb ji sezona 2015/16-ê ve bi navê nû dest bi beşdarbûna pêşbirkan kir.
Amedspor di sezona 2015-2016an da derket çaryek fînala Kupaya Tirkiyeyê û di fînalê de ji Fenerbahçeyê hat tasfiyekirin.
Bertekên nijadperest li dijî Amedsporê
Lîstikên klûbê ji hêla dijberên xwe ve carinan bi zanebûn têne polîtîk kirin, lewma klûb çend caran bûye qurbaniya çalakiyên nîjadperest ji aliyê alîgirên dijber ve. Di dema maçên xwe yên li herêmên romî de slogan û sirûdên netewperest tên gotin û carna lîstikvan berî/di dema/piştî maçê de bi tiştan têne avêtin an jî êrişî wan tê kirin.
Provokasyonên li maça Bursasporê
Beriya maça Bursasporê ya ku di 5ê adara 2023an de hat lîstin, lîstikvanên Amedsporê rastî êrişê hatin. Hin alîgirên Bursasporê pankartên Mahmut Yildirim ê bi kodnavê Yeşîl (bi tirkî "Kesk") vekirin, ajanê hov ê tirk yê ku berpirsyarê kuştinên nediyar e. Hin alîgirên din ên Bursasporê wêneyên otomobîla "Renault Toros" vekirin, ya ku sembola windakirinên bi zorê û kuştinên siyasî yên di salên 1990î de ye. Hin siyasetmedarên tirk û kurd van provokasyonan şermezar kirin. Partiya HDPê di daxuyaniya xwe de wiha got: "“Em êrîşên nîjadperest ên li Bursayê li dijî Amedsporê şermezar dikin. Atmosfera ku ruhên kujerên salên 1990î û bermayiyên JÎTEMê tê de, ne dê pêşiya Amedsporê negire û ne jî hêviya aştiyê bi dawî bike. Divê berpirsyar li ber hiqûqê bipirsin. Em ev bi mîlyonan in ku li dijî faşîzmê çok naynin.”"Baroya Amedê di serlêdana sûc a der barê bûyerên maçê de, diyar kir ku sûcên ku gel bi kîn û dijminatiyê tehrîk kirine, bi qestî ewlekariya giştî xistine xeteriyê, û heqaret û îstîsmarkirina wezîfeyê hatiye kirin.
Bexterî
Bexterî, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Havdalsvatnet
Havdalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 18,68 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 594 mêtre ye.
Saulchery
Saulchery, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Para şabaşvan
Para şabaşvan, meze yan berxwarineke pêjgeha kurd e. Di orjînalê de qevdekê pûnga hişkkirî û yek-du pelên qarê (defne) jî heye. Ev terîfe li deşta Rewanê, bi heman navê hatiye tomarkirin. Jê re para şikirdar jî dibêjin. Awayê li herêmê didin ser, ev e:
Amadekirin
Hêk û kartolan ji hev cuda bixaşînin. Qalikên kartolan bigirin, kûbîkî (wekî zarê) hûr bikin. Bexdenûs û pîvaza teze ziravkî hûr bikin.
Bexdebû û pîvaza hûrkirî û biharbêhnan (biharat) tevlî kartolê bikin, tev bidin. Ava lîmonê berdin navê û li binikên servîsê belav bikin. Hêkan spî bikin, bifeliqînin, li ser binikan daynin. Bo xwarinê amade ye.
Qereaxac, Şeboster
Qereaxac, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Butot
Butot, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kamberland Dihokî
Qereqola Dihokê... ji hêla Khoury (Roger Craig Cumberland) ve, di 1924 de hate damezrandin. Ew (Cumberland) kamberland di 1933 de, ji Amerîkî, hatibû Mûsilê. Ew di 1894 de li, li rojhilatê Los Angeles, ku bi dewleta California ve girêdayî ye, hate dinê. Di 1919 de wî Koleja Rojava mezûn kir. Di 1922-an de wî dersên olî li (( McCormick Theological Seminary )) li Chicago-yê qedand, paşê ew li Dêra Hylan Park-a li Chicago-yê wekî keşîş hate tayîn kirin.
Piştî hatina (Cumberland) kamberland bo bajarê (Dihok), di wî demî de (navçeyek girêdayî Lîwaya Mûsilê bû), û civata Dihok mozaîkek Misilman, Cihû û Xiristiyan bû. Xiristiyan li du mezheban hatin dabeş kirin, ango Keldaniyên Dêra Katolîk, û Nestoriyan (Suryanî), ku li ser baweriya xwe ya kevn (doktrîna Dêra Rojhelat) mabûn, û ew piştî hevkariya wan bi Rusya Tsarist re li dijî Emperatoriya Osmanî, ew ji bajarê (Colemêrg), ku li bakurê kurdistanê ye, hatin koç kirin. Di dema şerê Cîhanê yê Yekem de, wan milkê xwe winda kirin û bûn penaber li kampa Baqubah. Wê demê, rayedarên Englîzî hewl dan ku wan li hin gundên mîrekiyên Kurdan bi cî bikin. Li navçeyên Dihok, Zakho, Akrê, Amadiyah û Rawanduz. Ji ber vê yekê, pirsgirêkên di navbera wan û Kurdan, niştecihên herêmê de, ji ber ku ew di nav teşkîlatên (cendirme - Shabana) de, yên ku ji hêla kolonyalîstê Brîtanî ve hatine çêkirin, ji bo tasfiyekirina mucahidên Kurd û Ereb, di serhildanên wan ên di salên 1919 - 1924 M.
Hema ku ew li (Cumberland)Kamberland (= kamplan, bi navê gelêrî belav dibe) li bajarê Dihok bicîh bû, wî du karmendên mesîhî ji mezheba (Aşûrî) Nestorî, ango: Yohanna Yohans Al-Bazi û Hanna Uraha Al-Bazi bikar anîn, û her du jî ji eşîra Bazî ne Ew bi mêrxasî û wêrekiya xwe li herêma Colemêrgê, li Herêma Kurdistana Tirkiyê tê nas kirin. Yek ji karên yekem ê (Cumberland) fêrbûna zimanê Kurdî bû, û çend serdan li navendên olî yên Islamicslamî û Mesîhî, û her weha seredana gundên girîng li herêma Dihok, ta gihîştina nav axa Kurdistana Tirkiyê. Di serdanek xwe de, ew gihîşt gundê (Ashita Kabira), ku navenda eşîra (Tiari Jêrîn) e, ku li ser sînorê Iraq-Tirkiyê ye. Wî her wiha çû serdana gundê (Prevkan), rojhilatê Dihokê. Navenda fermana Sufî ya Qadiriya li herêma Bhdinan e, ku Sheikhêx Obaidullah Al-Braifkani ew bi hemî kerem û teqdîr pêşwazî kir. Lê di dema seredana xwe ya gund (Bamerni), rojavayê Amadiyah; Kursiya emrê Sufî yê Neqşbendî pêşwaziya asayî qebûl nekir, ji ber ku Sheikhêx Bahauddin El-Neqşbendî ew bi rûkenî pêşwazî kir û nehişt ku destê wî bişewitîne, dema ku Cumberland ne xema wî bû.
Têkiliya Kamberland û Asûriyan
Di despêka hatina xwe ya Dohuk de, (Cumberland) têkiliya xwe bi Asûriyan re xurt kir, ji ber ku wî du zilam kir peywirê xwe û di rêwîtiyên xwe de bi wî re bibe heval, û wî gundê Pablo kirî, di 1926 de, ji bo zarokên eşîra Bazî, ku yek ji êlên sereke yên Aşûrî ye ku ji Kurdistana Tirkiyê tê. Têkiliya wî bi keşîş (Daniel) re nêz bû, ji ber vê yekê wî gelek çû serdana şaxê klanê ya li hundurê Tirkiyê, û derbasî nav sînorên Iraqê bû.
Lê hin çavkanîyên Aşûrî berevajî dibin, û dibînin ku ev tenê derewek e - bi gotina Dr. (Riyadh-Sindi) -. Nivîskarê navdar yê Aşûrî (Youssef Malik) gelek rûpelên pirtûka xwe veqetandiye da ku êrîşî birêz Cumberland bike, û beşa taybetî di bin sernavê de veqetandiye ( Mîsyoner û Siyaset).
(Cumberland) tenê yek ji mîsyonerên Protestan ên Amerîkî bû. Ew li Dihukê, ku bi Lîwaya Mûsilê ve girêdayî ye, dimîne. Tevî daxuyaniya (Iraq Times), di 2ê Gulana 1933 de, têkiliyên wî yên berdewam bi Aşûriyên Nestoriyan re li Dihokê, ji bo neh salan li pey hev, Ev ne tiştek din e, derewek din e, mebesta wê şermezarkirina birêz Cumberlandê belengaz bû, yê ku heya wê demê ji çarçova peywirên xweyên mîsyonertiyê derketibû û bikeve nav karên ku ew bi tevahî jê nezan bû. Iraq Times, ku berê jê re digotin Times Times Bexda, hewldanên (Cumberland) nerm bû, ne ku tenê ji bo berjewendîyên xwe bû, da ku razîbûna hukumeta gainraqî bistîne, û piştî yekbûna wê digel (Bosra Times) re, wê nîşan da ku helwestên wê yên nû dê her dem û her û her piştgirê helwestên hukumeta andraq û siyaseta wê ya heyî be.
Gava ku rojnameyên din ên Erebî wê wekî berdevkê balyozxaneya Englishngilîzî dibînin, wê awayê çêtirîn nedît ku populeriyê li ser hesabê Aşûriyan bi dest xwe bixe, û dê zilamek din, ji kesekî nizmtir û pîstir nedît (Cumberland), ku wiya bike, wekî ku dê di gotarên wî yên dijber de, di demeke pir kurt de hatibe nivîsandin, xuya bike. .
Derbarê lêkolînerê Keldanî (Harith Youssef Ghanima) de, ew di pirtûka xwe de dibêje, li ser têkiliya (Cumberland) bi Suryanî, û yên din re, şîrove dike û dibêje: “(Cumberland) mirovek çandî bû, lê ew di kirinên xwe de bilez bû, û ew ji encamên kirinên xwe, an ji gotinên xwe neditirsiya. Ew dilsozê xebata xwe ya evangelîst bû, û li herêmê li ser hespan geriya, û ji gundekî derbasî gundekî din bû. Ew ji Civaka Royal Asiatic Royal bû, û li ser rûpelên kovara wê dest bi weşandina gotaran li ser bûyerên ku bi neguhdariya Aşûrî re di 1933 AD de, û ramanên xwe bêyî lêpirsîn û veqetandinê ragihand, ku Wî hestên gelên herêmê şiyar kir, û hikûmeta governmentraqê dilgiran bû, heya ku ew bû kesek non grata di demekê de ku helwesta Mîsyona Yekbûyî li hember wan bûyeran dijberî helwesta wî bû, û ew pêşniyar dikir ku endamên wê li rex hikûmetê bisekinin û şîretan li Aşûriyan bikin ku pirsgirêkên xwe bi aşitî çareser bikin.
Têkiliya Kamberland û Misilmanan
Bi rastî, mîsyoner (Kamberland) nikaribû kesek ji Misilmanên Kurd bi zorê bide Mesîhîtiyê di Mizgînvan de, ji ber ku wî bi tevahî hay jê hebû ku di wê demê de naskirina Misilmanên Kurd di Xiristiyantiyê de dijwar bû, lê wî karibû ramanên Rojavayî, ku bandorek neyînî li ser bîr û ramanên hinekan bike bide nasîn. Kesayetiyên bibandor ji Dihok. (Nûser hin ji van navan digire.)
(Cumberland) dikaribû têkeve nav mamosteyekî Ereb bi navê (Abboud), an (Tawfiq Al-Haddad Effendi Al-Dabbagh), ku xizmekî Alîkarê Polîsê Dihok bû, û wî berê xwe dida Dibistana Seretayî ya Dihok (Dibistana Salah al-Dîn a niha), li cem rêvebirê wê, Profesor Nazir, xwendekarê Al-Mosli, Kê ji 12/3/1934 mîladî heya 10/30/1938 z. Piştî ku mamosteyê Ereb (Tawfîq) û jina wî xwe Xiristiyan îlan kirin, Misilmanên Dihokê bi xurtî li dijî çalakiya mîsyoneran (Cumberland) sekinîn. In di nameyek ji wî re, kêmtirî mehek berî kuştina wî, (Cumberland) li ser vê helwestê, û li ser boykotê nivîsî ku Misilmanên Dihokê li dijî wî dan, û got: "Wan nehişt ku mirov werin ba min, ne bi eşkere (ji ber ku ew dijberî qanûna ku azadiya olî dabîn dike - Li gorî peymana Iraq-Brîtanya), lê bi dizî "([14]).
Di Gulana 1938-an de, Cumberland beşdarî civînek Xiristiyanên Rojhilata Nêzîk bû, ku li Sûriyê hate li dar xistin, û ji wir wî (Cumberland) ji referansa xwe re (New York) nivîsand, û diyar kir ku boykota wî li Dihok berdewam dike. Wî nivîsî: "Em di derheqê tiştê ku em dikin tevlihev in, û ew taybetîtir e ka rewşa heyî berdewam dike, ji min re dijwar e ku ez li Dihok bimînim. Naha, û ji salekê zêdetir (mebest sala 1937 e), û ji ber ku Tewfîq el-Muallem (= bi eslê xwe Misilmanekî Ereb e) ragihand ku Xiristiyan bûye, çavê wê bi dijwarî qeşeng dibe, û pir kes newêrin nêzîkê me bibin. Bi xwezayî, ez nerehetim ku ez serhişk û gêj xuya dikim, lê kes naxwaze ku jiyana xwe derbas bike û serê xwe li dîwarê zinar bixe, bila bila her kes dixwaze bibe Belaş "([15]).
Kuştina mîsyoner (Cumberland)kamberland
Hesabên ku Cumberland hate kuştin ji hev cuda bûn. Lêkolînerê Keldanî Harith Youssef Ghanima dibêje ku sedema kuştina wî nediyar maye. Gava ku lêkolînvanek mesîhî yê din behs dike ku (Brîtanya) pir ji (Cumberland) acizkirina Kurdan ku bi zimanê xwe biaxifin û ber bi mafên xweyên neteweyî ve herin aciz bû. Wekî din, bûyerên tevgera Aşûriyan di Tebaxa 1933 de, û hemdemiya wê (Cumberland), ji aliyekê ve wî ji aliyê Britishngîlîztan û Iraqiraqî ve wî persona non grata kir, ji aliyek din ve jî rewşenbîrên Asûrî.
Zîro
Zîro ajalekî avî ye. Cureyên xwe pir in. Kin cureyên wek dêzi ziravin zor xuya dibin. Ku hin ji ew avê vexwin û ewan bi avê ra herin hundur xwîne dimjin û gir dibin. Hin cureyên xwe di nexweşxanan da tên bi kar anîn.
Azad, Qers
Azad gundekî girêdayî navenda parêzgeha Qersa Bakurê Kurdistanê ye.
Dîrok
Destpêka sedsala 20êm di gund de rûm û kurdên ezîdî dijîyan. Herwiha nivîskarê navdar Erebê Şemo li vî gundî ji dayik bûyê. Di berhema wî ya ku yekemîn Romana kurdî ya bi navê Şivanê Kurmanca de pir qala vî gundî tê kirin.
Demografî
Piştî Şerê Cîhanê yê Yekem gund dikeve destê misilmanan. Li gund kurd redkan û hinek malbatên tirk bi hevre dijîn. Niştecîhên kurd ji Revana di bin desthilata Ermenistane koç kirine.
Heft Bandev
Çiyayên Qefkasê, ji yek alî ve giredayî Ewropa yê ye û ji yek alî ve jî giredayî Asyayê ye.Ji ber vê yekê çiyayê herî bilin ê Ewropayê bi rihetî nayê aşkerakirin.
Berxwedana Sûrê, 2015-2016
Berxwedana Sûrê, 2015-2016, navê berxwedana kurdan a Sûra Amedê ye ku di 2ê kanûna biçûk a 2015an de dest pê kir û heta niha (adara 2016) berdewam e.
Bawercan
Bawer Can li gorî nasname yê di sala 1971 ê li Dêrika Çiyayê Mazî girêdayî Mêrdînê hat dinê. Bi eslê xwe ji eşîra Pîraniyan e. Dibistana destpêk, Navîn û Lîse li Dêrikê xwend. 3 meh mabû Dibistan biqede ji Welatê xwe nefî bû. Di sala 1992 a li Mersînê bi cîh bû û li wira Dibistan qedand. Ket îmtihana Zanîngehê û qezenc kir. Armanca wî beşa Mamosteyê bixwîne. Lê ji ber ku Stran bi kurdî digot gelek zextên dijwar li ser serê wî hebû ji ber wê yekê nikarî bû Zanîngeh ê bixwîn e. Zext û dijwariya li ser serê wî, ew carekedin kiri bû koçber û bi temamî ji welatê wî bi dûr kiri bû.Koçî Ewrûpa yê kir. Bawer Can ji zarokatiya xwe di nava hunerde bû, diçû dawetan li Rîtim (Darbûke) dixist û stran digot. Bawer Can û hevalê wî Turhan di sala 1987 a bi navê Koma Azad komeke Muzîkê ava kir, li gelek deveran beşdarî Dawet û Konseran bûn. Navê wê komê di demeke kurt de hudûdê Dêrik ê derbas kir û li Çûkûrova ya Tirkiye yê û li hemû deveran belav bû. Koma Azad di sala 1991 ê bi damezirandina Navenda Çanda Mezopotamya (NÇM) xebatên xwe yên çand û hunerî li wir berdewam kir. Di sala 1994 a bi navê „Şemal„ Kaset & CD derxist. Di meha nîsan a sala 1996 a koçî Ewropa yê kir. Bawer Can pîştî li Ewrûpa yê bi cîh bû, li wira jî kar û xebatên xwe yê çandê û Perwerdeya jibo Destûrname (Dîploma) ya Mamostetî ya kurdî bigire xwendina xwe berdewam kir. Destûrnameya (Dîploma) Mamostetiyê girt û wekî Mamoste yê Zimanê kurdî dest bi xebatê kir. bi dehan Zarok, Ciwan û mezin perwerdeyî Zimanê kurdî û Muzîka kurdî kir. Di sala 2008 a de Koçî welatê Awistirya kir û niha jî li wira dijî. Mamoste Bawer Can hewl dabû ku li welatê Awistirya zimanê kurdî bike Fermî ku li Dibistan û li saziyên Qursan dersa kurdî were dayîn. Bi hewl danên Mamoste Bawer Can encam hat girtin û cara yekem Zimanê kurdî li welatê Awistirya bû Fermî. Mamoste Bawer Can li Berufsförderungsinstitut Oberösterreich (BFÎ) bi fermî Mamoste yê Zimanê kurdî kar dike. Bi fermî ferwerde ya zimanê kurdî dide Alman, Tirk, Ermen, Kurd, Îngilîz û gelek netewên din. Bawer Can xebatên xwe yê hunerî û Muzîkê jî berdewam dike. Bawer Can piştî 13 salên ku li nefî yê jiyabû cara yekem zîvirîbû welatê Bav û Kalê xwe Dêrika Çiyayê Mazî. Bi huner û dengê xwe yî xweş di serîde wekî Awistralya, Amerîka, Rûsya, Ermenîstan, Belçîka, Holanda, Îngîltere, Îtalya, Avûstûrya, Swîsre, Swêd û gelek welatên dinê beşdarî Konser û Dawetan bûye.
Berhem
Albûm 1- CD & Kaset: Di sala 2002 a bi navê "VEGERYA“ ji 12 Stranan pêk hatiye. Gelek Stran Gotin û Muzîk Mamoste Bawer Can bi xwe çêkiriye. VCD: Di sala 2003 ya 13 Vîdeo klîp çêkiriye Klîp wekî VCD hatiye çap û belav kirin. Vîdeo Klip di gelek Kanalên Televîzyonan de tê weşandin. Albûm 2- CD & Kaset: Di sala 2005 a bi navê „GULBÎN” ji 19 Stranên Govendî û Gelerî hatiye çêkiriye. Albûm 3- CD: Bi navê „AVŞÎN” ji 11 Stranan pêk hatiye gelek Stran Gotin û Muzîk Mamoste Bawer Can bi xwe çêkiriye.
Famîleya lîliyan
Famîleya lîliyan (famîleya lîliyasiyan, Liliaceae) famîleyeke riwekan e. Ji vê famîleyê re herwiha famîleya pîvok, sosin û pîvazkiyan jî tê gotin. Ev famîle jî ji desteya riwekê Liliales e. 250 celeb û 3.500 cureyê vê famîleyê hene.
Çend ji cureyên wê li Kurdistanê digihên ne diyar e. Bi texmîni 30-40 celeb û 300 cureyên li Kurdistanê tên dîtin. Dibe ku zêde be jî, mixabin xebateke zanistî li ser floraya Kurdistanê nehatiye kirin. Pirraniya cureyên vê famîleyê riwekên pirrsalane, bikok (kokên wan wekî pîvazê) in.
Guernsey
Guernsey (navê fermî ango, bi kurdî Aẍatiya Guernseyê) giraveke li başûrê Brîtanyayê Mezin, li nava Kanala Înglîzî (Lamanşê). Hebûneke feodal bi navê Girêdayîbûna Taca Brîtanî ye, wek Girava Manê û Jersey.
Hemîd Omerî
Hemîd Omerî helbestvanekî Kurd e.
Berhemên Wî
2012 Keser, Nûdem
2016 Încas, Avesta
Rottenmann
Rottenmann, bajarekî bi ser parêzgeha Steiermark a Awistiryayê ye. Rottenmann di heman demê de bajarokê herî kevn ê navçeyê û yek ji kevintirîn bajarên li Awistiryayê ye.
Lîsteya aktorên fîlmên pornografîk ên gey
.
Eve lîsteyeke zilamên navdar e ku di fîlmên pornografîk ên gey de rolek lîstine.
Gelek ji van aktoran bi xelatên cuda cuda hatine xelatkirin, wekî "aktorê herî serkeftî", "topê herî baş", "performansa versatîl a herî baş " û "performansa ne-zayendî ya herî baş".
Îro jî zêdebûna bikaranîna Înternetê û malper û blogên tora civakî û pornografiya amator bi aktorên porno yên profesyonel û pargîdaniyên pornografîk re ketine pêşbirkeyê.
Kamem
Kamem, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kamem 98 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 16 e.
Eslîxan Yildirim
Eslîxan Yildirim nivîskar û lêkolînereke Kurde û di sala 1960’î de li Nisêbînê hatiye dinyayê. Dibistana seretayî û ya navîn li Nisebînê xwendiye. Dûra li Erziromê, li Lîseya Mamostetiyê ya Keçikan a Nenehatûnê û dîsa di heman dibistanê de Enstîtuya Perwerdeyê qedandiye. Bîst salan li Nisêbînê mamostetî kiriye. Ji sala 1999’an ve li ser dîrok û çandê lêkolînê dike. Berî dest bi weşangeriyê bike, bi hin weşanxaneyan re bi hevkarî dest bi çapkirina berhemên li ser çand û tarîxa Kurdistan kiriye. Sala 2012’an li London ‘Weşanxaneya Azad’ 2013’an de jî li Tirkî ‘Azad Yayınevi’ vekiriye. Heta niha 5 berhemên wê hatine çapkirin, yek jê ji bilî Kurdî bi du zimanê din jî hatiye weşandin. Berhama bi navê “Di Sedsala 20’an de KURDISTAN û SÎNOR –Cild I(Diroka Sînorê Di Kurdistana Bêsînor de)” di sala 2013’an de bi Tirkî bi navê “20. Yüzyılda KÜRDİSTAN ve SINIRLAR- Cild I-(Sınırsız Kürdistan’ın İçindeki Sınırların Tarihi)” hat çapkirin. Herdu cildê heman berhemê Brahîm Mehmûd wergerandiyê Erebî û ji aliyê Akademiya Kurdî ya Hewlêr ve di sala 2016’an de hatiye weşandin. Di kongreya 10’emîn ya PENa KURD de(22.06.2019-Oldenburg/Almanya) wek hevseroka PENa KURD hatiye hilbijartin. Sê zarokên wê hene. Bi Tirkî, Kurmancî û hinekî jî Erebî û İngilîzî zane.
Çavkanî
https://wesanxaneyaazad.net/index.php/pirtuken-pdf/ https://m.bianet.org/bianet/yen-din/209699-eslixan-yildirim-u-sami-tan-bune-hevseroken-pena-kurd https://www.youtube.com/watch?v=LB4NtYII5TQ
Belan-sur-Ource
Belan-sur-Ource, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Babê Xalidavayê
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 339 kes (50 malbat) bûn.
Têxût, Îlîç
Têxût, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Edermünde
Edermünde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwalm-Eder-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Mahlberg
Mahlberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Paytexta Çandî ya Ewropayê
Paytexta Çandî ya Ewropayê yek ji wan navan e ku hersal bi awayekî periyodîk ji aliyê Yekîtiya Ewropayê ji bajarên ku hatine hilbijartin re tê dayîn. Ji bo bajar firsendeke gelek girîng e ku jiyana xwe ya çandî û pêşveçûna xwe ya çandî pêşkeş bike. Ev bajar di navnetewî de taybetmendiyên xwe yên çandî dikarin bi awayekî berfireh pêşkeş bikin.
Savy, Aisne
Savy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Paytexta Çandî ya Ewropayê
Di sala 1999an da gotina Bajarê Çand a Ewropayê hate guhertin û bu Paytexta Çand a Ewropayê. Ji sala 2000an da şun ve hate fînanse kirin. Ji hilbijartina sala 2005an şûn ve ji yekî zêdetir bajara dest bi hildana vî navî kirin. Yek ji paytextên Çand a Ewropayê ya sala 2010an Stembol bû.
Salên derbasbûyî
Krakov, Prag,  Reykjavík,  Santîago de Compostela
Rue, Swîsre
Rue, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Fribourg a herêma Glâneê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Nehcu'l-Enam
Nehcu'l-Enam berhema Mele Xelîlê Sêrtî a kurdî ye.
Ji nesîhet û xwe gotinên olî ava bûye. Ji 22 sernav û 271 malikan saz bûye. Malik bi kê?, nikl û qafiye hatine amadekirin, bi yanzdeh kiteyan diki?in û her du rêz jî bi eynî qafîyeyê ne.
Horbach, Bad Kreuznach
Horbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Butot-Vénesville
Butot-Vénesville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Tilo
Tilo an jî Tillo ( an ), yek ji navçeyên Sêrtê ye. Di sala 1990'î de bûye navçe.Hiljimarîyen navçeyê veşarî ne.
Dante Alighieri
Dante Alighieri (1265 - 1321) helbestvanek îtalî û nivîserê Komediya Xwedayî (La divina commedia) ye.
Komediya Xwedayî wek giringtirîn berhema ewropî ya Çaxa Navîn û bingehdanîna zimanê îtalî têt pejirandin.
Acarosporaceae
Acarosporaceae famîleyeke kuvan ji koma Acarosporales e. Gelek ji cureyên vê famîleyê bi kevzên kesk re lîkenkirî xuya dikin. Li gor lêkolînên sala 2008an, famîleya Acarosporaceae ji 11 cins û 183 cureyan pêk tê. Li Kurdistanê cinsên Acarospora û Sargogyne dihên dîtin.
Zovi
Zovî ajalekê nermik yê di bin axê da li derê terpîz dijî ye. Bi giştî di bin erdê da dijîn lê wextê ku dikin tiştekî bixwin derdikevin jor û bi gil û gîhayê xwe xwedî dikin lê yek caran kurmikên biçûk yên miri jî dixwin. Ku baran dibare ji bin axê derdikevin.
Navên xwe yên din:
Obersüßbach
Obersüßbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landshut li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Berbero
Berbero, Berberê, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekrê ve ye.
Kalbûnî
Kalbûnî navê xwarineke pêjgeha kurd e. Bi heman navê derbasê pêjgeha Tirkiyeyê jî bûye û romiyan (tirk) navê wê neguhertine. Navê vê xwarinê di wêjeya devkî ya kurd de herwiha derbas dibe.
Amadekirin
Goşt bikin quşxaneyê, 3 KX ava goşt berdin navê. Heya ava xwe kişand û sor bû, bila li ser agir be.
Di rûnbirêşkekê de 2 KX rûnê nivîşkî bihelînin, behîv û fistiqan berdin navê, heya zerayî pê ket sor bikin. Mewij, cûrik û tiriya reş a hişkkirî jî berdin navê, tev bidin û ji ser agir daynin.
Rûnbirêşa xwe vala bikin nava goşt, birincê jî tevlî bikin, xwê pê werbikin û bihêlin bila bikele. Kel bidawî bû, binê agir kêm bikin, bila xwarin ava xwe bikişîne.
Rûnê nivîşkiya ji ber ma, sor bikin, berdin ser pîlawê û bi qasî 4-6 deqeyan li ser agirê kêm bihêlin. Quşxaneyê ji ser agir daynin, darçînê pê werbikin, derxûngirtî (derxûn=devanga, qalpaxa quşxaneyan e) 20 deqe bidin sekinandin. Bi germî bînin ser destexaneyê (sifre).
Aiguamòrta de las Gravas
Aigamòrta de las Gravas (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Herkişk
Herkişk, gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
Hawêl
Dîrok
Herêm piştî sala 40'î dibe navenda navçeyê. Berî vê erdnîgarê navenda navçeyê li gundê Koxê bûye(ku ev gund niha bi ser vê navçeyê ye). Navê Tirkî yê niha tê bikar anîn, dîsa ji navê gundekî bi ser heman navçeyê yê bi navê Bayîkanê tê. Bayîka(Bayîkan) yek ji êlên bi ser federasyona Rojkanê ye. Navê Kurdî yê resen ji navê xanekî tê ku gavekê di navenda navçeyê de li kar bûye. Xan, bi navê Xana Hawêlê tê zanîn. Navê Hawêl ji mîrên Kurdên, Mîrên Hawêlê tê. Navê Kurdî hatiye qedexekirin û Rejîma Kemalîst navê wê kiriye Baykan.
Dema Mîrektiyên Kurdistanê
Du ji mîrektiyên ku di berhema Şerefhanê Bedlîsî ya bi nav Şerefname de tê destnîşankirin, Mîrektiyên Derzîn û Girdikanê (bnr. Kurdikên) bi ser vê navçeyê ne. Şahqûlî Beg, Yaqûb Beg û Mihemed Beg, çend ji Mîrên van Mîrektiyên in. Tevî ku ev her du Mîrektî ji aliyê du malbatên lêzimeyê hev hatine bi rêvebirin jî, gelek caran li hev ne kirine. Gelek caran şer û ceng di navbeynkar wan de qewimiye. Wekî mînak; li hevne kirina wan a li ser gundê Minarê bûye sedem ku gelek caran bi hev bikevin û qirên bikin. Şahqûlî Beg ê Mîrê Derzînê ji bo ku vê pirsgirêkeyê safî bike, berê xwe dide Sarayê Osmanî (Dewleta Osmanî), Mihemed Begê Mîrê Girdikanê çawa ku seh dikê ku Mîrê Derzînê çûye Sarayê Osmanî, ew jî dide pey. Piştî ku Şahqûlî Beg ê Mîrê Derzinê ji Padişahê Osmanî destûrê werdigire ku Minarê bistîne, Mîrê Girdikanê tê, li aliyê Boluyê rêya wî digire û wî dikujê.
Gelhe
Li gorî statîstîkên, li navenda navçeyê nêzî 6.000 kesî dijîn. Ligel serjimara gelheya gundan, ev hejmar digihije 25.000'î. Şêniyê navçeyê ku hemû Kurd in, bi zaravayên Kurdî yên Kurmancî û Dimilî / Zazakî diaxivîn. Her wekî ku li navenda navçeyê şênî hem bi Kurmancî, hem jî bi Zazakî diaxivîn, li gundên bi ser vê navçeyê jî şênî bi her du zaravayên diaxivîn. Ligel vê rewşê, li hin gundên jî gel bi tenê, bi yek zaravayê diaxivîn. Wekî mînak; li Maderênê bi Dimilî, li Werqanisê jî tenê bi Kurmancî diaxivîn.
Nîşe
Ji bo bêhtir haydarbûna li ser navçeyê bêguman mezinên me, dê, bav, pîr û kalên me çavkaniyên herî spehî ne. Ji bilî wan, wekî pirtûk mirov dikare xwe bigihîne Şerefnameyê. Dîsa çend pirtûkên birêz Şakir Epözdemîr ên li ser dîrok û erdnîgariya bajêr heye;
Kurê Mîrê Derzin û Keça Gavanê Zeviyasor
Mîrekiya Derzin di Dîroka Mîrekiyên Zîrkan de
Zırkan Beylikleri Tarihinde Derzin
Hoklingen
Hoklingen, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Li rojhilata golê gundê Åsen û bi qasî 6 kîlomêtre li aliyê başûrê golê gundê Skognê cih digire.
Esîrkêx
Esîrkêx, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Încas
Încas pirtûka helbesta ya helbestvanê Kurd Hemîd Omerî ye. Pirtûk di sala 2016an de ji Weşanên Avestayê derket.
Balagîr
Balagîr gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Deşnê Murad
Deşnê Murad (Rojbûn1.1.1986 li Silêmaniyê ). Ew stran bêje û pêşkêşeka televîzyonîya kurda hewemanî ye.Ew xwedîya çendîn kasêt û strana ye. Deşnê Murad pênc salî bû dema li Holenda dijiyan û xwedî nasnameya Holendî ye. Deşnê Murad wekî amator futbol jî dilîst. Albuma wê di 2010an "Hom Shike Wawa" li Libnanê bi kurdî û erebî hate derxistin.
Balagîr
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 430 kes (83 malbat) bûn.
Cailleville
Cailleville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Frielendorf
Frielendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwalm-Eder-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Auguste Jaba
Alexander Auguste Jaba, (jdb. 1801 Krasław − m. 3ê kanûna paşîn a 1894an li Îzmîrê) rojhilatnas û kurdologekî polonî ye. A. Jaba di warê berhevkirin, wergerandin, amadekirin û weşandina xebatên li ser folklor, ziman, dîrok û çanda kurdî de gelek xebatên curbecur kirine.
Jiyana A. Jaba
Jiyana Aleksandre Jaba, wekî kurê Domînîk Jaba û Anna Holovîanka di sala 1801ê de li Kraslawê ji dayik bû. Jaba, ji binemaleke esîl a Polonî ye û ev malbat bi koka xwe ji bajarê Poleckê ye. Hin çavkanî jî diyar dikin ku ev malbata xwedî feraseteke Katolîkî a tund bi eslê xwe Cihû ye.
Jaba, di sala 1824an de ket beşa Zimanên Rojhilatî ya li Zanîngeha Vilenskiyê. Le belê, di wan salan de li zanîngehê bi têra xwe mamoste tune bûn û ji ber vêyekê biryar hat dayîn ku Jaba jî tê de șeş xwendekar derbasî zanîngehên Rûsyayê bibin. Bi vî awayî Jaba derbasî Rûsyayê dibe û dikeve beşa Zimanên Rojhilatiya li Akademiya Zanistan a li St. Petersbûrgê û perwerdeya xwe ya li wir di sala 1828an de kuta dike.
Jaba piştî zanîngehê, li nûnertiyên derve yên Rûsyayê wekî wergêr dest bị xebatê dike. Pêşi di sala 1830'yî de li konsolosiya Yafayê ya Rûsyayê ku wê caxe di bin hakimiyeta Osmaniyan de bû, wergêriya tirkî (Osmanî)-Rûsî dike. Di dema vê peywira xwe ya Yafayê de bi keça konsolosê Rûs re dizewice û Xwedê pênc zarok da wan. Navê wan; Thédore, Constantin, Alphonse, Peter û Iosif e. Pey re di sal 1832'yan de dîsa ji bo heman peywirê tê şandin bo Selanikê. Ji ber serkeftinên xwe yên payeberz di sala 1835an de li serkonsolosiya Izmirê tê peywirdarkirin. Di sala 1848an de piştî mirina jina xwe ya ewil, bi Elenayê re zewaca xwe ya duyem dike ku keça konsolosê Emerîkayê yê li Selanikê ye. Ji vê jinê jî şeş zarokên Jaba çêdibin. Ango Jaba bavê yanzdeh zarokan e, navê zarokên jina duduyan ev in: Marie, Auguste, Jules, Sofhie, Amélie û Wlidimir. Li gor ku ji nameyên Jaba yên şandine Rûsyayê tê fehmkirin Jaba gelekî li ser zarokên xwe helak bûye û ji bo perwerdeya wan gelek caran miracaetî Rûsyayê kiriye da ku ji bo xwendina zarokên wî alîkariya wî bikin.
Di heman salê de, di sala 1848an de li Erziromê wekî konsolos tê peywirdarkirin. Di sala pêncan a vê peywirê de Şerê Qirimê yê di navbera Osmaniyan û Rûsan de dest pê dike û Jaba li eniyên şer ên Rûsyayê tê peywirdarkirin. Ji ber ku Jaba; Agirî, Qers, Erzirom û derdora wê herêmê baş dizane, ji bo wergêrî û rêberiya leşkerên Rûs bike, tê peywirdarkirin. Di sala 1856an de ku Şerê Qirimê bi dawî dibe, peywira xwe ya konsolosiyê ya li Erziromê heta sala 1866an didomîne. Di vê peywira xwe de nêzî 15 salan dimîne û heke meriv wan hersê salên di şerê Rûs-Osmaniyan de jî yên di navbera 1853-1856an de hesab bike bi tevahî 18 salan li Kurdistanê bi kurdan re têkildar bûye.
Ev peywira konsolosiyê ya li Erziromê, peywira dawîn a Jaba ye û di 65 saliya xwe de teqawîd dibe û li İzmirê bi cî dibe. Jabayê ku heta dawiya emrê xwe li İzmirê dimîne, li gel karê wergêriyê bi mamostetiya Fransî re û bi lêkolînên zanistî re mijûl dibe. 3yê Çileya 1894an di 93 saliya xwe de diçe rehma Xwedê û pêşiyê li Kemerê tê defnkirin lê belê paşê ciyê gora wî tê guhertin û bo Karşıyakayê tê guhastin.
Yek ji taybetmendiyên balkêş ên Jaba ew e ku; wî gelek ziman bi qasî pisporên wan zimanan baş dizanî. Jabayê ku bi rûsî, fransî, almanî û tirkî pir baş dizanî, salên her du peywirên konsolosiyê yên li Erziromê û sê salên peywira Şerê Qirimê tê de bi giştî 18 salan li bajarên Rojhilatê dimîne. Jabayê ku demeke dirêj li vê herêmê dimîne, ji Mela Mehmûdê Bazîdî, ku di nameyên xwe yên şexsî de wekî “mamoste" bangî wî kiriye, bi asta berz hînî Kurmancî bûye. Asta Kurmanciya xwe di nameyeke xwe de ku ji Dornê rojhilatnas re dişîne, bi vê gotina xwe derdibire:
Hevnasîna A. Jaba bi Mele Mehmûdê Bazîdî re
Jaba ku di navbera salên 1848-1866an de li Erziromê Konsolosiya Rûsyayê kiriye, bi Mele Mehmûdê Bazîdî re li ser ziman, çand û edebiyata kurdî xebatên hevpar kirine. Mele Mehmûdê Bazîdî ku ji Bazîda vê serdemê ye û li medreseyên herêmê perwerde bûye, di warên ziman, çand û edebiyata kurdî de yek ji kesayetên girîng tê qebûlkirin. Bazîdiyê zana û xwedî kesayetiyeke piralî, di gelek warên çanda kurdî de xebatên hêja kirine û piraniya van xebatên xwe jî piştî ku Jaba dinase, derxistine holê.
Dema ku Bazîdî di Medreseya Xanî de mamostetî dikir, di sala 1855an de Şerê Rûs û Osmaniyan dest pê kir û ji ber vê yekê Bazîdî koçi Erziromê dike. Bazidiyê ku wêrankirina vê dagirkeriyê tecrûbe dike, ji ber vê dagirkeriyê birayê xwe dispêre axê. Rewşa lawê wî yê ku alîkariya aborî li Bazidî dike jî xera dibe û ji ber van sedeman Bazîdî bi temamî dikeve rewşeke zor û zehmet. Bazîdiyê ku li Erziromê neçar û belengaz dimîne û haziriya vegera li Bazîdê dike, rêya wî û ya Konsolosê Rûs ê li Erziromê Aleksandre Jaba pev dikeve. Ji xwe berê jî ji aliyê Namzetê Akademiya Zanistan a Petersbûrgê û hevalê wi Bernhard Dorn (1805- 1881) ve jê hatiye xwestin ku derheqê Kurdên wê herêmê de hin lêkolînan bike. Axirî, pêdiviya Jaba bi mamosteyeki, rêberekî hebû ku bikare derheqê Kurdan de lêkolînan bike û pêdiviya Bazîdî jî ji bo zanist û aboriyê bi aligirekî hebû. Lewma ev her du kes ji bo xebatên xwe hatine cem hev.
Armanca Jaba ew bû ku; ji Bazîdî hînî kurdî bibe, nusxeyekê ji berhemên li cem wî bigire û berhemên folklora gel a dewlemend berhev bike. Jaba, paşê ji bo arşîvek çê bibe dê ev bişandana St. Petersbûrgê. Bi vî awayî Bazidî dibe mamoste,rêzan û alîgirekî Jaba. Piştî hevkariya nêzî deh salan, gelek berhemên devkî û nivîskî yên derheqê ziman, çand û edebiyata kurdî de tên berhevkirin û ji bo Akademiya Zanistan a St. Petersbûrgê tê şandin û bi navê Koleksiyona Aleksandre Jaba tê tomarkirin. Her wiha, ev berhemên ku piraniya wan ji pirtûkxaneya Bazîdî derketine û qismekî wan jî bi destnivîsa Bazîdî ne, bingeha xebatên Kurdolojiyê yên li Rûsyayê çê kiriye.
Piraniya vê koleksiyona bi navê Koleksiyona Aleksander Jaba ku 54 dosyayên curbicur pêk tê, ji pirtûkxaneya şexsî ya Bazîdî derketine yan jî bi destnivîsên wî hatine îstinxeskirin, ev yek ji hêla nîşandana çawaniya hevkariya van her du kesan hêja ye. Li gel vê yekê, ev koleksiyon; di warê çand, dîrok, ziman û edebiyata kurdî de nusxeyên herî kevn û hêja yên xebatên klasîk û berhevkariyê dihewîne û ev yek jî vê koleksiyonê zêdetir qîmetdar dike.
Li ser adet çîrok û wêjeya kurdan lekolîn kirine û ew di sala 1860ê de di kovara fransî Recueil des notices et récits de la littérature et des tribus du Kourdistan de dane çap kirin. Her weha ferhengek dest nivîsa Jaba kurdî-frensî, frensî-kurdî hin nehatiye çapkirin heye. Di sala 1879 de Jaba Ferhenga a kurdî Frensî amade kir, paşê bi lêzedekirna zanayê Almanî Ferdinand Justi ku kurdiya wê bi tîpên erebî û transkrîptsya wê ya latînî ji alî Jaba de hatiye amadekirin, hat çap kirin.
Derheqê Navên Cuda yên A.Jaba
Navê Jaba di çavkaniyên cîhê de bi awayên ji hev cîhê derbas dibe. Sedema esas a vê yekê ev e ku Jabayê xwedî nasnameyeke piralî, serê xwe bi ziman, dîrok, çand û edebiyata gelek neteweyan re êşandiye û bi gelek zimanan nivîsiye. Ji ber vê yekê navê Jaba di zimanên neteweyên cuda de bi şêweyên cuda hatiye bilêvkirin. Di çavkaniyên Poloniyan de bi navê August Kosciezsa Zaba, di çavkaniyên Rûsan de bi navê August Dementeviç Jaba, di çavkaniyên Almanan de bi navê August Jaba yan jî Auguste de Jaba derbas dibe. Di hinan de jî tê dîtin ku nav an paşnavê wî bi awayên cuda tê gotin. Paşnavê wî; wekî Saba, Shaba, Yaba, Zhaba, Zaba, Caba derbas dibe û navề wi jî wekî Aleksandre, Anthony û İskender ketiye belgeyan. Lê li gor tesbîta Jan Dost dewleta Rûsyayê bi taybetî navê lêkolînerên biyanî yên ji bo wan dixebitîn li gor zimanê rûsî diguherand û bo mînak jî qala van lêkolîneran dike, navê herdu pisporên alman Peter Lerch li gor rûsî bû Peter Ivanovich Lerch, navê Albrecht Bernhard Dorn bû Boris Andreevich Dorn. Li gor vê usûlê navê August Jabayê polonî jî bûye Alexandre Jaba. Joanna Bocheńska jî di pêşgotina wergera polonî ya kitêba “Cami‘eyê Risaleyan û Hikayetan” de li ser guherîna navê Jaba disekine û dibêje dibe ku navê Jaba bi şaşî ne August lê wekî Aleksander nivîsîne yan jî ev nav li wan xerîb hatiye loma guherandine û tiştên nêzî vê dibêje.
Oryantalîzm û A. Jaba
Jaba jî weki Minorski, Nikîtin, Garzoni û hwd oryantalistek bû. An na em nikarin ew qas xebat, hewldan, handan û berhevkirinên meydani yên ji aliyê Jaba ve hatine kirin, parçeyek ji wezîfeya wi ya balyoztiya Rûsi ya li Erziromê qebûl bikin. An jî em nikarin bibêjin ku hevalbendê wi Bernhard Dorn yê kuxasmavankarê Akademiya Petersbûrgê bû, jê tika kiriye û wî jî ew qas karên ku pêwisti bi kedeke mezin heye, pêk anîne. Xala ku li vir divê bi girîngî bê kirpandin ew e ku weki Edward Said jî derbirandiye, divê oryantalizm wekî diyardeyeke çandi a politik bê nirxandin ku ew oryantalizm ne bi qasî ku tê gotin disiplineke saf û pak e. Her wiha divê ev dîsîplîn bi vî rengî jî bê pirsyarkirin.
Ji aliyekî din ve, çi Jaba û çi oryantalîstên biyanî yên din, xebat û lêkolinên xwe bị ci mebest, berfirehî û her bi çi motîvasyonê kiribin jî, di vir de ya ku em giringiyê pê bidin ew e ku oryantalîstên Rojavayî derbarê ziman, çand, edebiyat û dîroka kurdî de xebatên ewilîn bi awayekî rêkûpêk kirine. Di wan serdemên kêmderfetiyê yên Kurdan de agahiyên jêneger gihandine ber destên me. Nayê mandelekirin ku ev xebatên oryantalistên ewil, ji bo lêkolînên Kurdolojiya îroyîn bûne bingeheke xurt û kar û barên me yên zanistî li ser van berheman bilind dibin.
Nêrînên Polonîyan Derheqe A.Jaba
Li gel vê yekê, em dibînin ku Jabayê Polonî berhemên xwe bi zimanê xwe nenivîsîne, bi piranî zimanê Rûsî û Fransî tercîh kiriye. Tê zanîn ku ev helwesta Jaba ji aliyê welatiyên wî ve hatiye rexnekirin. Heta, astên van rexneyan gihîştiye wê yekê ku hin welatiyan wî yên Polonî ew weki kesayetekî xerab û ziyandar daye naskirin. Bochenskaya Polonî di hevpeyvineke xwe de li ser vê mijarê ev tişt gotine:
Zînab
Zînab, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Asoya Helbesta Kurdî
Asoya Helbesta Kurdî malper û sepaneke helbestan a bi kurdî (kurmancî, dimîlkî û soranî) ye ku ji aliyê Rênas Xendekî û Mazlum Ozdogan ve hatiye çêkirin û tê birêvebirin. Di malperê de niha (2022) 3.814 helbest û 503 helbestvan hene.
Çiyayê Kosciuszko
Çiyayê Kosciuszko an jî Çiyayê Kwozîosko, bi 2.228 metre bilindayî ve çiyayê herî bilind ê Awistralya yê ye.Ew di parêzgeh a Gallera Başûr a Nû de ye.Di heman katî de jî ew yek ji heft bandevê ye.
Kesê pêşîn ê ku li çiyayê rapelikiye, Pawel Strzelecki ye.Ji ber vê yekê ew navê çiyayê ji bo rûmetiya mêrxasê gel ê Polonya yê yê bi navê Tadeusz Kościuszko, wek Kosciuszko daniye.
Kaweys
Kaweys, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Koço, Giyadîn
Koço, gundekî girêdayî navçeya Giyadîna bi ser Agirîyê ve ye.
Kaweys
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kaweys 62 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 8 e.
Koço, Giyadîn
Erdnîgarî
Dûrahiya gund û Agirî yê 67 km ye, dûrahiya gund û Giyadîn ê jî 7 km ye