cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albert Camus
Camus di sala 1940î de li Parîsê bi qaçaxî Rojnameya Combatê derdixe. Combat, weşana azadîxwazan û ya têkoşerên li dijî faşîzmê ye. Camus bi rêya Rojnameya Combatê û ku redaktorê rojnamê ye, xebatên xwe yên veşarî dike û aşkere û fermî jî rojnamevanî dike.
Di sala 1942an de du berhemên xwe yên bi nav û deng "Biyanî" û ”Efsaneya Sisyfos” diweşîne.
Di nav mirin û mayînê de, jiyana xwe didomîne. Di sala 1944an de Fransa car din azad dibe. Rojnameya Combat bi redaktoriya Camus dibe navenda çepên ku ne bi Partiya Komunîst re ne.
Di sala 1947an de romana xwe ya bi navê ”Weba” diweşîne. Di sala 1951ê de berhema xwe ya bi navê ”Şoreşa Mirovan” diweşîne. Di sala 1956an de romana wî ya bi navê ”Ketin” tê ye weşandin. Di sala 1957de jî berhema wî ya bi navê ”Penaberî û Dewlet” tê weşandin. Û ”Discours en Suede”.
Berhema wî ya ku xelata Nobelê digire. Di nava xelatgerê Nobelê de nivîskarê herî ciwan e. Dema li Stokholmê xelatê digire, axaftinek dike. ”Rewşenbîr û vedora xwe”. Ev axaftina wî bi serê xwe berhemek e ku di wêjeya cihanê ya mirovahiyê de xwedî cîhek giranbiha ye.
Sazvan
Sazvan  navekî kurdiyî ye, herwesa nevekî dû çiqe ankû ji bo kich û ji bo kura ji dibit.
=Çavkanî = https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Mötzing
Mötzing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Segvan
Segvan segvan ji peyva sekman hatiya, sekiman ew kese, ewê ku di havêştina tiştekî de zîrek be. û piraniya hedfên xwe bi armanca bi gehîne. bo mînek Nêçîrvana an jî Tîrhavêj an jî kesên Çekdar li dema ku yek ji wan serkê Sîlaha Xwe an tîrê xwe li tiştekî an jî li dijmin bigira bê ku ew tişte an dijmin bikare xwe jê xilas beke, di bêjin wî kesiyî sekman, bi wateya ka din Tîrhavjê bikara di yek tîr de tîrê xwe li nîve nîşanê bida, lê wê çaxê ew Tîrhavêje di be Tîrhavêjekî sekman,dibe ku tîr havêjin din jî hebin lê yên din ne gellek di zîrek bin,ku bikarin di yak tîr da li nîvek nîşanê bixin. lewma sekman ji wî ra tê gotin yê herî zîrak be ku ji nave gelleka de be û ji hemwan zîrek tirbe. Vêca ew kesa çî Tîrhavêj be an Nêçîrvan be an jî Çekdar.
=Çavkanî= https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/kurdish_baby_names.php https://www.kusca.com/naven-kurdi/ https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Amt Stargarder Land
Stargarder Land şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Jacques Chirac
Jacques René Chirac [bilêvkirina bi kurdî: Jak Renê Şîrak; bi alfabeya fonetîk a navneteweyî: [] (jdb. 29ê çiriya paşîn 1932 li Parîsê) yek ji polîtîkên hemdemî yên fransî û serkomarê 22êmîn Komara Fransayê bû. Ew cara pêşîn li sala 1995ê wekî serkomar hat hilbijartin û cara duyê jî li sala 2002an. Li roja 17ê gulana 2007an Nicolas Sarkozy dê cihê wî bigire û bibe serkomarê Fransayê.
Berî ku bibe serkomar, Jacques Chirac çend berpirsyariyên mezin mîna şaredarî ya Parîsê, wezariya çandinê û serokwezîriya Fransayê wergirtine.
Di siyaseta navxweyî da ew alîgirê kêmkirina bac anko teksan, rakirina zevitkirina bihayan anko kontrola qîmetên bazarî, û sizadana rijda terorîzmê bû.
Li Enstîtuya Lêkolînên Polîtîk a Parîsê (Institut d'études politiques de Paris) perwerdeya xwe diqedîne. Li dibistana taybetî bo kargerên dewletê dersê dide ya Dibistana Neteweyî ya Gerînendeyan a Fransayê (École nationale d'administration - ENA) -, bo siyaseta Fransî xwe amade dike.
Ew li dijî polîtîkaya sosyalîstan, li lîberalîzmeke taybetî bo Fransayê digeriya. Li dema peywirdariya xwe da li firotina milkên dewletê, kêmkirina bacan, serbixweyî di polîtîkayên global de hember DYA hwd digeriya.
Di nasandina Komkujiya Ermeniyan li Fransayê da rolekê erênî leyîstiye. Ji bo çareserkirina pirsgirêka kurdî xwedî siyasetekê nîne.
Şînas, Qowanciyan
Şînas (bi tirkî: Saraybahçe), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Longecourt-en-Plaine
Longecourt-en-Plaine, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Rojvan
Rojvan  navekî kurdiyî yê kura ye. bi ramane roj dijêt digel qertafa van.
=Çavkanî= https://rojname.com/?kar=navenkurdi
Stîlo
Stîlo an jî stîlograf (bi îngîlîzî: fountain pen, pênûsa bi înkar-hubir-murekeb) pênûseke ku xwedî xezneyekê murekebê (avnûsk) ye.
Stîlograf cara pêşîn 1800'î de li Ewropa hat nûvedan. Şilnivîsê nûjen yê ku em îro bikartînin, ji aliyê Edson Watterman ve di sala 1884'ê de hate nûvedan.
Ji destpêkê heta niha gelek şêweyên stîlo derket holê û pêşket. Gelek cureyên wek bi kaşan, bi pîston, bi misîn û hwd. yê stîloyan hene. Xwedî mekanîkeke bi kitekit e.
Çemî Çalê
Çemî Çalê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
16ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
1980 – Elita Löfblad, modela swêdî
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Pirtûkhezî
Pirtûkhezî peyveke gelemperî ye ku ji bo danasîna berhevoka pirtûkên bedew, kêm an binirxên dîrokî, ku bi piranî ji hêla kesên kesane ve tê bikaranîn ji bo ku li gorî hin pîvanên berhevokê pirtûkxaneyek taybet saz bike, tê bikaranîn. Bala berhevkarê pirtûkhez piştgiriyê dide xebatên wî ku berhevoka xwe li yek an çend jûreyên guncan û mobîlya taybetî pêşkêş bike. Yekem pirtûka li ser pirtûkheziyê di nîvê yekem ê sedsala 14an de ji hêla pirtûkhez Richard de Bury, metranê Durham ve, bi sernavê Philobiblon, hat nivîsandin. Yekem kovara zanistî ya têkildar Bulletin du Bibliophile ji sala 1834 û vir ve li Fransayê tê weşandin. St. Wiborada a St. Gallen wekî parêzvana pirtûkxane û pirtûkhezan tête hesibandin, û salnameya ji bo pirtûkhezan ji hêla Hans Rost ve ji 1933 heya 1940 ve hatî weşandin navê wî lê hate dan.
Nittendorf
Nittendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Tikme
Tikme gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Amt Woldegk
Woldegk şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
În, Westan
În, ), gundekî bi ser navçeya Westana Wanê ve ye.
Meßkirch
Meßkirch bajarokekî navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Beaumont-les-Autels
Beaumont-les-Autels, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Gerhard Schröder
Gerhard Fritz Kurt Schröder [] (jdb. 7ê nîsanê, 1944 li Mossenberg, îro taxeke bajarê Blomberg, li parezgeha Lippe), yek ji polîtîkerê hemdemî yê KFAyê (Komara Federal a Almanyayê) ye.
Schröder ji sala 1990 heya 1998 serokwezîrtiya federedewleta Niedersachsenê kiriye. Ji sala 1998 heya 2005´î serokwezîrtiya KFAyê kiriye. Wî di nava refên SPDê de têdikoşiya.
Schröder di peywirdariya xwe de ji bo KFAyê gelek reformên mezin kirine. Ji aliyê gelekan ve jî ji ber van reforman tê rexnekirin.
Qedeh
Qedeh yan jî piyan navê tasê ye, ya ku mirov pê avê yan jî çayê yan jî çi vexwarinek din be vedixwe.
Ocqueville
Ocqueville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Atî Kendî
Atî Kendî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çemî Sukê
Çemî Sukê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gulûl
Gulûl, gulol, xwarineke Botanê ye.
Çêkirin
Ji mast, birinc, savar an jî garis çêdibe. Dew tê kelandin, birinc an jî bulxur dikeve navê û hinek din jî tê kelandin. Ji ser agir tê girtin ku heta sar û tîr bibe. Rûn sor dibe û bi ser de tê reşandin û serwîs dibe.
Rawalpindî
Rawalpindi bajarekê banî ya Potwarê nêzîkî paytexta Pakistanê Îsalamabadê li istan anko wîlayeta Puncabê e. Rawalpindi Bingehê Serekî yê Arteşê Pakistanê ye û berî avakirina Îslamabadê heta salên 1960an paytexta Pakistanê bû. Frîngeha Navneteweyî ya Îslamabadê di rastîye da li Rawalpindiyê ye.
Abrank, Qowanciyan
Abrank (bi tirkî: Köprüdere), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Longecourt-lès-Culêtre
Longecourt-lès-Culêtre, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kêpayî
Kepayê (hûrên dagirtî) xwarineke Botanê ye. Hûr tê perçekirin û wek kîsên biçûk tên girêdan. Birinca bi qîme û baharat dikeve navê û li ser agir di avê de tê kelandin.
Neqdviz
Neqdviz, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
13ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Pfullendorf
Pfullendorf bajarokekî navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
13ê tebaxê
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Bêrik
Bêrik, gundekî bi ser Herîra navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xelîlan, Sersink
Xelîlan, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Goma Kazo
Goma Kazo, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Saint Lucia
Saint Lucia (Saint Lucia) dewleteke serbixweya giravîyê endama Commonwealth Realm e. Ew li bakura Saint Vincent û Granada û başûra Martînîk e. Saint Lucîa yê di Giravên Antîlên Biçûk de ye.
Octeville-sur-Mer
Octeville-sur-Mer, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Komor
Komor (bi komorî  ‏قمر‎ Komori, bi fransî Comores [kɔˈmɔːʀ]; ji sala 2001an pê ve navê xwe yê fermî: Yekîtiya Komoran) welateke federal a ku ji giravên di Okyanûsa Hindî de pêk te ye. Li bakûrê Kanala Mosambîkê di nava Mosambîk û Madagaskar disekine. Tevli hinek giravên biçûk sê giravên Arkîpela Komoran lê girêda ne, navê wan jî giravan Grande Comore (Njazidja), Anjouan (Nzwani), Mohéli (Mwali). Girava çaremîn a bi navê Mayotte ya Fransa ye lê Yekbûna Komoran hewl didin ku giravê ji xwe re bistînin.
Komoran di sala 1975an de serxwebûna xwe ji Fransayê îlankir û ji wê demê pê ve gelek darbe li dewletê pêk hatine. Nêzî 614'000 kes li wir dijîn û nifûsa dewletê ji efrîkiyên rojhilat û ji ereban pêk tê. Gelhe bi giranî misliman in. Dewletê navê xwe ji gotina erebî Cizir el-Qemer (‏جزر القمر‎) hilgirtiye û ev nav tê maneya 'Giravên Heyvê'.
Îrîç
Îrîç, gundekî bi ser navçeya Westana Wanê ve ye.
Dawidê
Dawidê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Beauvilliers, Eure-et-Loir
Beauvilliers, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sassenberg
Sassenberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Warendorfê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Pentling
Pentling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
17ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Doxave
Doxave xwarineke Botanê ye.
Ev xwarin ji dew çêdibe. Nok tê tevlêkirin. Goştê qîmeyê wekî kofteyên biçuk tê çêkirin û tê tevlêkirin.
Li Culemêrgê jê re doxeba jî tê gotin.
Risaleyekê di behsa be'dê eşayir û qebayil û taîfeyê di Kurdistanê
Risaleyekê di behsa be'dê eşayir û qebayil û taîfeyê di Kurdistanê navê rîsaleyekê Mele Mehmûdê Bazîdî ye. Ev rîsale nav pirtûka Cami’eya Rîsaleyan û Hîkayetan cih digire.
Di vê rîsaleyê de Mele Mehmûdê Bazîdî hin navên eşîrên kurdan û hejmara xaneya wan dane. Ev rîsalê heşt rupel e. Temamî navên 155 eşîran heye. Bazîdî eşîrên êzîdî jî diyar kirine. Bazîdî van eşîran şeş beşa sinifandiye.
Mizraq
Mizraq, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Nazimava
Nazimava, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Scheer, Almanya
Scheer bajarokekî navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kusel (navçe)
Kusel, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Dihêkê
Dihêkê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mehmet Afşar
Mehmet Afşar stranbêjekî kurd e. Di sala 1984an de li Cizîrê bûye. Di 1993an de tevî malbata xwe koçî bajarê Êlihê kirine. Dibistana seretayî û dibistana navîn li Êlihê dixwîne. Li Zanîngeha Batmanê beşa elektrîkê xwendiye.
Jiyana muzîkê
Di sala 1998an de dest bi muzîkê kiriye. Ji sala 2000î ve, bi piranî li Êlihê, li gelek bajaran karên muzîkê kiriye. Di çendîn saziyan de mamostetiya muzîkê kiriye. Di sala 2012an de albûma xwe ya yekem "Lîs" derxistiye. Helbestên wî heya niha di hin kovar û rojnameyan de hatiye weşandin.
Sigmaringen
Sigmaringen bajarokekî navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Berbiyanî Kon
Berbiyanî Kon, gundekî bi ser Herîra navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Pogonis
Pogonis, gundekî bi ser navçeya Westana Wanê ve ye.
Xoşmat
Xoşmat (bi tirkî: Çakırkaş), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Mertoxe
Metoxe navê xwarineke çorsane û amadekirina wê hêsan e ye. Li Botanê, Serhed, Xerzan û gelek herêmên din navdar e. Helbet li tevahiya Kurdistanê jî tê zanîn.
Mertoxe bi taybetî di nav gerîllayan gelek bi nav û deng e. Lewra çêkirina wê hêsan e. Mertoxe û hesîde her xwarinên şervanên kurd bûne.
Şîraniyek, ji to (toxavk an toşîr, tûwik), rûnê nivîşk û arvan tê çêkirin. To û rûn di rûnbirêşkê (taweyê) de tê helandin û arvan bi serde tê reşandin.
Hinek av dikevê û sar tê xwarin. Ji şûna avê, doşavî (şerbet) jî dikeve navê.
Sofya
Sofya (, Sofiya), paytext û bajarê herî mezin ê Bulgaristanê ye ku li Geliyê Sofyayê li binê Çiyayê Vîtoşayê li beşên rojavayî ya Bulgaristanê hatiye avakirin. Bajêr li rojavayê Çemê Îskarê ye ku gelek çavkaniyên mîneralên wek Hemamên Mîneral ên Navendî yên Sofyayê hene. Ji ber ku bajêr li navenda Balkanan e bajêr li ser erdnîgariyek di navbera Deryaya Reş, Deryaya Adriatîkê û Deryaya Egeyê de ye. Bajêr di navbera van her sê deryayan de herî zêde nêzîkî Deryaya Egeyê ye.
Sofya 14em bajarê herî mezin ê Yekîtiya Ewropayê ye. Bajêr ji hêla çiyayên wekî Çiyayê Vîtoşayê ji hêla başûr ve, Çiyayê Liyulîn ji hêla rojava ve û ji aliyê Çiyayên Balkanan ji hêla bakur ve hatiye dorpêçkirin. Jiber vê taybetiya erdnîgarî piştê bajarên Andorra la Vella û Madrîdê bajêr dibe sêyem paytexta Ewropî ya herî bilind. Ji ber ku Sofya bajarê sereke yê Bulgaristanê ye li bajêr gelek zanîngehên sereke yên herêmî, saziyên çandî û pargîdaniyên bazirganî hene. Sofya wekî "sêgoşeya xweşditîna dînî" hatiye binavkirin. Sê perestgehên Dêra Sveta Nedelya, Mizgefta Banya Başî û Kinîşta Sofyayê ku perestgehên sê dînên mezin ên cîhanê xiristiyanî, îslamî û cihûtî ne li bajêr nêzîkî hev in.
Etîmolojî
Demek dirêj li bajêr navekî trakîyayî hebû ku Serdîka (yewnaniya kevn: Σερδικη, bi romanî: Serdikē, an Σαρδικη Sardikē; latînî: Serdîka an Sardîka) ku ev nav ji eşîra Serdî tê ku yek ji eşîrên trakiyan bûn. Eşîr bi eslê Keltî yan jî  trakî-keltî yên tevlihev bûn. Împerator Markûs Ûlpiyus Traianus (53–117 PZ) navê hevgirtî Ûlpiya Serdîka daye bajêr; Ûlpiya dibe ku nav ji hevbendek Ûmbrîyayî ya peyva latînî lupus ku tê wateya "Gur" yan jî ji latînî vulpes (tê wateya Rovî) wergirtiye. Wisa dixuye ku carên pêşîn behsa Serdîka ya nivîskî di dema desthilatdariya wî de hatiye kirin û behsa dawî di sedsala 19an de di nivîseke bulgarî de (Сардакии, Sardakî) hatiye dîtin. Navên din ên ku ji Sofyayê re hatine dayîn, wekî Serdonpolîs (Σερδών πόλις, "Bajarê Serdî" bi yewnanî) û Triaditza (Τριάδιτζα, "Trinity" bi yewnanî), ji hêla çavkaniyên yewnanî yan jî li ser diravên bîzansiyan hatine behs kirin. Navê slavî Sredets (Срѣдецъ) ku bi "navîn" (среда, "sreda") û bi navê herî kevn ê bajêr ve girêdayî ye yekem car di nivîsarek sedsala 11an de li ser belgeyek hatiye dîtin. Gerokê ereb Îdrîsî ji bajêr re Atralîsa û xaçparêzan jî bajêr wekê Strelîsa, Stralitsa yan Stralîtsiyon binavkirin e.
Serdemên pêşdîrok û kevnar
Herêm xwedî dîrokek nêzî 7000 salî ye ku bi balkêşiya mezin a kaniyên ava germ ên ku hêj jî li navenda bajêr diherikin. Dîroka gundê neolîtîk a li Slatînayê ji hezarsala 5 û 6ên berî zayînê ve vedigere. Bermahiyên ji wargeha din a neolîtîk a li dora Galeriya Hunerê ya Neteweyî di hezarsala 3 û 4 ê de tê şopandin ku ji wî demê vir ve navenda kevneşopî ya bajêr e.
Eşîrên pêşîn ên ku li herêmê bi cih bûne Tîlateyê yên trakî ne. Di salên 500 ê berî zayînê de, dever bûye beşek ji yekîtîya dewletek Trakya padîşahiya Odrîsiyan ku ji eşîrek din ê Trakyaya Odrîsesê bûn.
Eşîra keltî ya bi navê Serdî ya navê xwe dane bajêr. Naveroka herî pêşîn a di derbarê navê bajêr de ji nivîsareke atînayî ji sedsala 1an ê berî zayînê ye behsa navê Astiu ton Serdon, yan jî bajarê Serdiyanê dike. Di nivîsar de Dio Cassius dibêje ku generalê Romayî Krassus, Serdiyan bindest dike û xwedî li girtiyan derdikeve.
Di salên 27–29 ê berî zayînê de, li gorî Dio Kassius, Plinî û Ptolemyûs, herêma "Segetike" ji aliyê Krassus ve hatiye êrîş kirin ku tê texmînkirin ku Serdika yan jî bajarê Serdî ye. Bajarê kevnar di navbera TZUM, Otela Sheraton û Avahiya Serokatiyê de ye. Bajêr gav bi gav bûye girîngtirîn bajarê Romayê ya li herêmê. Di serdema Qeyser Trajan (98–117) de bajêr dibe şaredarî. Serdîkka bi dîwarên parastinê, hemamên giştî, avahiyên îdarî û perestgehê, bazilika sivîl, amfîtiyatro, sîrk, meclîsa bajêr (Boulé), forumek mezin û bi sîrkek mezin (şano) berfireh dibe. Serdîka bajarekî girîng bû li ser rêya Romayê Via Militaris bû ku Sîngîdunumê û Bîzansê girêdide. Di sedsala 3an de, bajêr dibe paytexta Daşiya Aureliana û dema ku împerator Diyokletyan parêzgeha Daşiya Aureliana dabeş kir Daşiya Ripensis û Daşiya Mediterranea, Serdîka dibe paytexta paşîn. Ji ber ku hemwelatiyên Serdîka yên bi eslê xwe trakyayî wekê Îllî dihatin binavkirin dibe ku bajêr demekê bûye paytexta Îlîraya Rojhilat (Îlîraya Duyem).
Dema ku împerator Diyokletiyan parêzgeha Dakyayê di nav Daşiya Ripensis û Daşiya Navîn de dabeş kir, Serdîks dibe paytexta vê dawiyê.
Împeratorên Romê Aureliyan (215–275) û Galeriyus (260–311) li Serdîkayê ji dayik bûne.
Evdoyê Murşid
Ebdurihman Xelî Murşid bi Evdoyê Murşid tê naskirin, siyasetmedarê kurd e ku di 28ê nîsana 1966an de li gundê Miskê Jêrîn ya navçeya Cindirêsê ya bi ser herêma Efrînê ve ye, di hembîza malbateke welatperwer de hatî dinê û çavên xwe ji jiyanê re vekiriye.
Sofya
Serdemên pêşdîrok û kevnar
Bajar berfireh dibe û dibe navendek girîng a siyasî û aboriyê. Ji ber vê yekê bajêr bûye yek ji bajarên yekem ên Romayê ku xirîstiyanî wekî dînek fermî (di dema desthilatdariya Galeriyus) de hatiye pejirandin. Di sala 311an de li Serdîka ji aliyê împeratorê Romayê Galeriyus ve Fermana Tolerasyonê ya ji aliyê Galeriyus ve hat dayîn ku bi awayekî fermî çewisandina Diokletiyanîk a li ser baweriya xirîstiyantiyê bi dawî bû. Di fermanê de nepenî statûya "religio licita" da xirîstiyantiyê, îbadeteke ku ji aliyê Împeratoriya Romayê ve hatiye naskirin û qebûlkirin. Berî fermana Mîlan a bi du salan, ev yekem ferman bû ku xiristiyaniyê bi fermî qanûnî dike.
Evdoyê Murşid
Bûye bi xandekar
Dibistana seretayî li gundê Miskê ya Jorîn û ya navendî û amadeyî li Cindirêsê bi dawî kiriye. Li zanîngeha Amerîkî ya Lubnanê, kolîja Yasa û Mafperwerî xwendî ye, lê ji ber helûmercên şerê navxweyî ya Lunbanê bi dawî nekirî ye.
Ronahî Murşid
Ronahî Evdoyê Xelîl ê Mihemed ê Murşid ê Ehmed ê Hec Qedûr, anku Ronahî Murşid, li gundê Miskê ya ser bi Cindirêsê jidayîk bûye. Heya xwendegeha navîn (bakelorya) xwendî ye û tevlî rêzên asayîşa Efrînê bibû. Di dema erkên xwe de, jineke terorîst xwe bi xala bazgeha wan de teqand û ew li gel hevaleke xwe bi giranî birîndar dibin. Birazayê rojnamevan Hozan Efrînî ye.
Sofya
Serdemên pêşdîrok û kevnar
Serdîka paytextê Diyose Dakyayê bû (337-602).
Evdoyê Murşid
Bû bi endamê encûmena parêzgeha Helebê
Di naverasta salên niwedî de, di hilbijartinên Sûriye ên encûmena parêzgehan de, bi serdikeve û dibe bi endamê encûmena parêzgeha Helebê.
Dîroka Hêrodotos
Dîrok an jî Dîroka Hêrodotos, berhema Hêrodotos a ku ji neh pirtûkan pêk tê û bi zaravayê yewnanî yê klasîk ê yonî ye.
Evdoyê Murşid
Cindirêsê: Çalakiyên Peymangeha taybet berdewam e
Ahenga vekirina Peymangeha Cindirêsê ya Fêrbûna Xolên Taybet. Li bajarê Cindirêsê ya ser bi herêma Efrînê, ji bo pêşxistin û bilindkirina asta xwendin û zanîna xwendekarêpn qonaxa pola amadeyî û bekeloriya, peymangeheke taybet ji aliyê komek ji mamosteyên navçeya Cindirêsê ve hat vekirin.
Ronahî Murşid
Teqîna otombîla li Efrînê
Ew koma ku otombîla bli gundê Xezêwiyê ya ser bi Kantona Efrînê teqandine, nasnameyan wan hate aşkire kirin û armanc û mebestên wan yên terorîstî jî xweyabû.
Dîroka Hêrodotos
Berhem di sedsala 5ê b.z de hat nivîsandin, tê de Hêredotos li ser Dîroka navbera 700 û 479an b.z. de nivisandî bû, dema Şerê Farisan di nava farisan û yewnaniyan de çêdibe. Dîroka Hêrodotos wiha dest pê dike:
Ronahî Murşid
Teqîna otombîla li Efrînê
Derbarê teqîna terorîstî ya ku ji aliyê komek ji Komeke çekdar li dijî bendeke kontirola Asayîşê li gundê Xezêwîyê pêkhatibû de, wezîrê karê hundir yê Kantona Efrînê derbarê mijarê de ji raya giştî re ragihand; Ew êrîşa Xezêwiyê êreşeke terorê bû û li dijî Rêvebiriya Xweseriya Demokratîk a Rojavayê Kurdistanê pêk hatiye.
Dîroka Hêrodotos
Çi qas Dîroka Hêrodotos de xeletin jî hêne, îroj jî ew pirtûkeke li ser dîrokê ya mezin e.
Mejîk
Anatomiya mejîkê
Mejîk li jêrê patikepilê li paş qedê demax de cih digire. Her wekî mejî, mejîk jî ji du pişkan pêk tê. Herdu nîvên mejîkê bi şerîdek zirav a navî ji hev tên cudakirin, navê vî şerîdê vermîs e. Mejîk ji aliyê derve de werpêçik e. Aliyê derveyî mejikê ji çînek tenik a medeyê gewr pêk tê. Li bin madeyê gewr de çînek stûr (qalind) a madeyê spî heye. Heke mejîk bi dirêjkî were jêkirin, şêweyê nexşên birgeha dirêjkî ya madeyê spî ya nîvê mejikê dişibe darê, loma her yekê van beşan wekî dara jiyanê ( bi latînî: arbor vitae) jî tê navkirin.
Sofya
Serdemên pêşdîrok û kevnar
Konstantînê Mezin ji bo 'Sardica mea Roma est' (Serdîca Romaya min e) gotiye. Wî hizir dikir ku Serdîka li cihê Konstantînopolê bibe paytexta Împeratoriya Bîzansê. Ji berê de ku ne cudatir bû ji paytexteke çarserî ya Împaratoriya Romayê. Di sala 343 yê de, Civata Sardikayê li bajêr, li dêra ku li wê derê ye ku dêra niha ya sedsala 6an a Saint Sophia lê hatiye çêkirin, hate saz kirin.
Nirxî
Nirxî (bi tirkî: Şenova), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Dîroka Hêrodotos
Naveroka Dîroka Herodot
Neh pirtûkên Historiae her yek navê yek ji heye.
Mejîk
Erkên mejîkê
Mejîk ji masûlkeyan, jêyan, gehan, çavan û ji guhan demareragihandinên hestê werdigire, bi vî awayê ji rewşa laş agahdar dibe ü karê masûlkeyan rêk dixe. Ji bilî wê mejîk ji tûkila mejî jî demareragihandinên livîne werdigire. Piştî tekûzkirina van ragihandinan, mejîk demareragihandinên livînê bi navbeynkariya qedê demax dişîne masûlkeyan. Bi kontrolkirina masûlkeyan mejîk hevsengiya laş dabîn dike. Di jiyana rojane ya asayî de masûlkeyên peykerê (peykeremasûlke) yên mirov dema neçalak e, ango dema girj nîn e, bi temamî xav nabe, piçek girj dimîne, ev rewşa masûlkeyan wekî tonusa masûlke(bi îngilîzî: muscle tone) tê navkirin. Eger mirov jixwe biçe an jî bimire tonusa masûlkeyan jî winda dibe. Tonus ji aliyê mejîk ve tê rêkxistin. Fêrbûn û bîrnekirina hunera livîna masûlkeyan ên wekî avjenî, li piyanoyê xistin an jî erebe ajotin bi alîkariya mejikê rû dide. Gava mirov fêrê tevgerek dibe wekî mînak mirov hînê ajotina duçerxeyê(bîsîklet) bibe, mejîk tevgera masûlkeyan a ji boy ajotina duçerxeyê embar dike. Piştî ferbûnê, mirov deh sal qet li duçerxeyê siwar nebe jî, piştî deh salan dema li duçerxeyê siwar dibe, mejîk ajotina duçerxeyê bi bîr tîne, bi vî awayê piştî demek dûr û dirêj jî mirov dikare bi hêsanî duçerxeyê bajo. Ji boy xavbûn an jî girjbûna masûlkeyên peykerê, ferman ji aliyê mejî ve tê dayin, lê ahenga çalakiya masûlkeyan ango kordînasyona masûlkeyan karê mejîk e. Mejîk ragihandinên ko ji mejî hatîne û yên ji koendama çêwê tên dide berhev, piştê berhevdanînê heke pêwîstî hebe mejik ji bo avakirina ahengê di navbera masûlke, jê û gehan de fermana rêkxistinê dişîne. Şeweyê sekiniya laş ango rawesta laş ( bi îngilîzî:posture) di bin kontrola mejîkê de ye.
Sofya
Serdemên pêşdîrok û kevnar
Bajêr di sala 447an de di êrişa Hunan de hatiye hilweşandin û bajêr sedsalekê wêran ma ku piştre ji aliyê Împeratorê Bîzansiyan Justinian I ve ji nû ve hate avakirin. Di dema serweriya Justinian de bajêr geş dibe ku bi dîwarên kelehên mezin ên ku bermahiyên diwarên kelehê di îro de jî têne dîtin, hatiye dorpêç kirin.
Longvic
Longvic, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sofya
Serdema navîn
Serdîka di sala 809an de, piştî dorpêçek dirêj, di serdema Xan Krum de dibe beşek ji Împeratoriya Bulgariya Yekem. Hilweşîna bajarê stratejîk bû sedem ku ji aliyê împeratorê Bîzansê Nikephoros I ve bi êrîşek mezin dawî li Bulgaristanê bîne dibe sedema mirina wî yê bi destê artêşa Bulgaristanê. Di encama şer de bajêr bi domdarî li Bulgaristanê ve hate girêdan û bi navê Slavî Sredets hate nas kirin. Bajêr di bin cîgirê Krum Xan Omurtag de ku wî bajêr xiste navendek parêzgeha Sredets (Sredetski komitat, Средецки комитат) bajêr dibe bajarek girîng û navendek îdarî. Damezrînerê Bulgaristanê John a Rila di nîvê sedsala 10an de bi fermana Qeyser Petrûs I li Sredetsê hate veşartin. Piştî bidestxistina paytexta Bulgaristanê Preslavê ji hêla Sviatoslav I yê Kîev û artêşên John I Tzimiskes ve di salên 970 û 971an de, Patrîkê Bulgarî Damyan sala pêş de Sredets ji bo rêveberiya xwe hilbijart û paytexta Bulgaristanê bi demkî veguheztine wir. Di nîvê duyemîn ê sedsala 10an de bajêr ji hêla Komit Nikola û kurên wî ve ku wekî "Komitopuli" têne zanîn, hate birêvebirin. Yek ji wan Samûîl bû ku di sala 997an de di dawiyê bûye îperatorê Bulgaristanê. Di 986an de, împeratorê Bîzansê Basil II Sredetsê dorpêç kir lê piştî 20 rojan ji ber êrîşên bê encam, garnîzon derket û Bîzans neçar ma ku dev ji dagirkirinê berdin. Li ser rêya xwe ya ber bi Konstantînopolê, Basil II di şerê Deriyê Trajanê de ji aliyê Bulgaran ve kete kemînê û bi awayekî giran têk çû.
Pîre Yûsifyan
Pîre Yûsifyan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sofya
Serdema navîn
Bajar di dawiyê de di sala 1018an de, piştî dagirkirina Bîzansê ya Bulgaristanê, ket destê Împeratoriya Bîzansê. Sredets beşdarî serhildana Peter Delyan a di 1040 û 1041an de di hewlek têkçûyî ya vegerandina serxwebûna Bulgaristanê de bû û bi serokatiya fermandarê herêmî Botko bajêr dibe keleha dawî ya serhildêran.
Careke din dîsa di sala 1194an de di dema împarator Îvan Asen I de bajêr di nav Împeratoriya Bulgarî ya vesazkirî de hate girêdan û bajêr dibe navendek girîng a îdarî û çandî. Çend rêveberên bajêr endamên malbata Împêratoriya Bulgarî bûn ku sernavê sebastokrator bûn ku di wê demê de piştî tsar sernavê duyem a herî girîng bû. Hinek xwediyên naskirî yên sernavê Kaloyan, Petrûs û xizmê wan Aleksandar Asen bû (m. piştî 1232) ku kurê Ivan Asen I ê Bulgarîstanê bû. Di sedsalên 13 û 14an de Sredets navendek girîng a giyanî û edebî bû ku komek ji 14 dêr li derdora bajêr bû ku di dawiyê de ji hêla osmaniyan ve hatin hilweşandin. Di salê 1382 û 1383an û 1385an de, Sredets di şerê Bulgaristan-Osmanî de ji aliyê Lala Şahîn Paşa ve piştî dorpêçkirina sê mehan ji aliyê osmaniyan ve hate dagirkirin.
Sassnitz
Sassnitz, bajarekî navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügenê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Evdoyê Murşid
Cindirêsê: Çalakiyên Peymangeha taybet berdewam e
Di wê barê de, rêveberê Peymangeha Cindirêsê ya Fêrbûna Taybet mamoste Ebdurihman Murşid ji kenalên ragihandinê re ragihand ku armanca wan ji damezrandina peymangeha Cindirêsê ya Fêrbûna Xolên Taybet ew e ku asta xwendin û zanînê li ba xwendekarên qonaxa amadeyî û yên bekeloriyeyê bête pêşxistin û bilind bikin tako bikaribin li gorî qonaxa niha ya hestyar bibin bersiv.
Peymangeh bi fermî karên xwe dike
Di derbarê mulet û fermiyeta wê ji aliyên peywendîdar yên herêma Efrînê, Ebdurihman Murşid dazanîn ku wan ji destpêka projeya xwe ve, bi fermî daxwaznameya xwe arasteya rêvebertiya asayîşa Cindirês û ya Efrînê kirin û pişt re jî, rê ji wan re hat dayîn tako dest bi kar û xebatên xwe yên xizmetkirina xwendekaran kirin.
Nanping
Nanping, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û bajar di parêzgeha Fujianê de cih digire.
Evdoyê Murşid
Peymangeh bi fermî karên xwe dike
Murşid di barê pêşwazîkirina xwendekaran ji Peymangehê re, aşkire kir ku di asteke bilind de, pêngava damezrandina peymangehê, ji aliyê xwendekaran ve hat pêşwazîkirin û êdî bi fermî me dest bi perwerde û taqîkirina xwendekaran kiriye û em ê herdem di xizmeta wan de bin û em vê bi erkên xwe dizanin.
Hêjayî gotinê ye ku navçeya Cindirêsê bêhtir ji 75 gundên wê hene û hejmara nav bajaêr derdora 45 hezar kes heye û bi paytexta Çiyayê Kurmênc tê naskirin ku di barê keştûkalê de gelek dewlemend e û navenda behemanîna darên zêtûn û henar û keskayiyê ye. Her weha stana wê dikeve sînorê Rîhaniyê û Atmayê ku girîngtirîn cihên Sûriyê û Bakurê Kurdistanê ne.
Nanping
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.645.548 kesî
Evdoyê Murşid
Bû bi serokê Hevpeymana Nîştimanî ya Demokrata Sûrî şaxa Cindirêsê jî ve kir
Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratî Sûrî şaxa Cindirêsê jî ve kir. Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratîka Sûrî, bi awayekî fermî, şaxa xwe ya Cindirêsê ya girêdayî Herêma Efrînê li Rojavayê Kurdistanê jî ve kir û mamoste Ebdurihma Xelîl Murşid (Evdoyê Murşid)jî bi fermç wek serokê wê şaxê hat destnîşan kirin.
Di roja pêncşemê 25ê tebaxa 2016an li bajarê Cindirêsê ya ser bi kantona Efrînê, baregeha fermî ya Hevpeymana Nîştimanî a Dîmokratîka Sûrî hat vekirin.
Bi beşdarbûna Kordînesyona Giştî yê Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratîka Sûrî parêzer Eladîn Xalid Kalo û serokê çaxa Cindirêsê ya Hevpeymana Nîştimanî Ebdurihman Xelîl Murşid û berpirsên komîteyên wê çaxê li Cindirêsê, bi awayekî fermî û serkevtî, baregeha navendî ya Hevpeymana nNîştimanî ya navçeya Cindirês hat vekirin û pîroz kirin.
Proseya hevjînî
Di sala 1994an de, proseya hevjînî li gel dotmama xwe Ayrîn Erif Mihemed Murşid pêkanî, çar keçkên xwe hene; Ronahî, Jîndar, Narîn û Viyan. Di dema erkên xwe de, jineke terorîst xwe bi xala bazgeha wan de teqand û ew li gel hevaleke xwe bi giranî birîndar dibin.
Sofya
Serdema nûjen
Di dema Şerê Rûs-Tirkan a sala 1877- 78an de, Silêman Paşa ji bo parastinê gefa şewitandina bajêr xwar lê dîplomatên biyanî Leandre Legay, Vito Positano, Rabbî Gabriel Almosnino û Josef Valdhart red kirin ku bajar biterikînin û bi vî rengî bajêr ji destê osmaniyan rizgar kirin. Gelek şêniyên bulgar ên Sofyayê çekên xwe hilgirtin û xwe dan alî hêzên rûsî. Sofya ji desthilatdariya osmanî ji aliyê hêzên rûsî ve ku bi koordîne kirin a general Iosif Gurko de di 4ê çileya sala 1878an de hate rizgarkirin. Bajêr Ji hêla Marin Drinov ve wekî paytext hate pêşniyar kirin û di 3ê nîsana sala 1879an de wekî paytext hate pejirandin. Di dema rizgarkirina bajêr de nifûsa bajêr ji 11.649 kesan pêk dihat.
Piştî rizgarbûna Sofyayê bajêr çend dehsalan bi mezinbûna nifûsa mezin re rû bi rû ma ku nemaze bi koçkirina ji herêmên din ên Mîrektiya Bulgaristanê û ji Makedonya û Trakyaya ku di wî demê de di bin dagirkeriya osmaniyan de bû.
Di Şerê Balkanê yê Duyem de, Bulgarîstan bi tenê bi hemû welatên cîranên xwe re şer dikir. Dema ku Artêşa Romanî di sala 1913an de kete Vrazhdebnsyê ku gundek 11 kîlometre dûrî Sofyayê ye ku niha taxek e bajêr e, di dema şer de, Sofya ji aliyê Hêzên Hewayî yên Romanyayê ku bi xebatên fotokeşfê re eleqedar bûn belavokên propagandayê avêtin bajêr.
Di dema Şerê Cîhanê yê Duyem de, Bulgaristanê di 13ê kanûna sala 1941an de li dijî Dewletên Yekbûyî û Brîtanyayê şer ragihand û di dawiya sala 1943 û destpêka 1944 de hêzên hewayî yên Dewletên Yekbûyî û Brîtanyayê Sofyayê bombebaran kirin. Di encama bombebaranê de bi hezaran avahî hilweşiyan yan jî zirar dîtin ku di nav wan de Pirtûkxaneya Paytext ku bi hezaran pirtûk tê de hebûn. Di sala 1944an Sofya û mayiya Bulgarîstanê ji aliyê Artêşa Sor a Sovyetê ve hate dagirkirin û di çend rojên dagirkirina Sovyetê de Bulgaristanê şer li dijî Almanyaya Nazî ragihand.
Di dema desthilatdariya Partiya Komunîst de, hejmarek ji kolan û meydanên herî sembolîk ên bajêr ji ber sedemên îdeolojîk hatin guhertin ku bi navên orîjînal piştî sala 1989an hatine vegerandin.
Erdnîgarî
Çend çemên biçûk di nava bajêr derbas dibin ku di nav de çemên wekî Boyanska, Vladayska û Perlovska hene. Çemê Îskarê di rêç-ava jorîn de li rojhilatê Sofyayê diherike. Çemê Îskarê çavkaniya xwe ji Çiyayê Rîlayê ku çiyayê herî bilind ê Bulgaristanê ye digire û di nêzîkê gundê Germanê ve diherike Geliyê Sofyayê. Çemê Îskarê ber bi Çiyayên Balkanan ve diherike ku di navbera taxên rojhilatê bajêr de, di navbera taxên bajêr ên rojhilat de, li tenişta avahiya sereke û di bin pîstên Balafirgeha Sofyayê derbas dibe û li bajarokê Novi Iskar ku li wir gola Iskar a xwezayî dest pê dike ji Geliyê Sofyayê derdikeve.
Avhewa
Sofya xwedan avhewa parzemînî ya şil e (Köppen dabeşkirina avhewayê Dfb; Cfb heke bi −3 °C îzotermî be) ku bi germahiya salane ya navînî 10,9 °C (santîgrat) e.
Bi zivistan bi kêmanî sar û bi berf e. Li bajêr hewa dikare bê qerarî bi germahiya girîng a ji nişka ve pir ne aram û dînamîk be. Di rojên herî sar de germahî dikare ji -15 °C dakeve ku ev serma di dema sermahiya meha çileyê de çêdibe. Germahiya herî kêm a tomarkirî bi -31,2 °C e di 16ê çileya sala 1893an de pêk hatiye. Mij li bajêr nemaze di destpêka demsalê de çêdibe. Li Sofyayê bi giştî 96 sm berf dibare û bi navînî 57 roj li bajêr berf li erdê dimîne. Zivistana herî bi berf a tomarkirî di sala 1995/1996 bû ku bi giştî 171 santîmêtre li bajêr berf bariye. Sala herî sar a ku hatiye tomarkirin sala 1893an bû ku bi germahiya navînî ya çileyê -10,4 °C û germahiya salane 8,2 °C hatiye tomarkirin.
Havînan nava rojê pir germ û bi tav e. Di demsala havînê de bajar bi gelemperî jiber bilindahiya xwe ji deverên din ên Bulgaristanê hinek hêniktir dimîne. Lêbelê bajêr di rojên herî germ de, nemaze di mehên Tîrmeh û Tebaxê de, bi germahiyên bilind ên ku ji 35 °C derbas dibin, germ dibe. Germahiya herî bilind a tomarkirî 41 °C (santîgrat) e ku 5ê tîrmeha sala 2000an û 24ê tîrmeha sala 2007an de pêk hatiye. Meha herî germ a tomarkirî meha tîrmeha sala 2012an bû ku bi germahiya navînî 25 °C bû û sala herî germ a tomarkirî ya bajêr sala 2019an bû ku germahiya salane 11,9 °C bû.
Bihar û payîz li Sofyayê bi gelemperî bi hewaya guhêrbar e, dînamîk û kurt in. Bajêr salê bi navînî 625,7 mm baran dibare û baran di dawiya biharê û destpêka havînê de digihîje barîna herî zêde. Sala herî ziwa ya tomarkirî sala 2000an bû ku bi barîna giştî ya 304,6 mm baran bariye û sala herî bi baran jî sala 2014an bû ku bi tevahî barîna 1,066,6 mm baran bariye.
Ronahî Murşid
Teqîna otombîla li Efrînê
Derbarê bûyerê de ev agahî dan: "roja 6ê sibatê li bendê kontrolê yê gundê Xezêwiyê hêzên Asayîşê du otombîlên bi guman rawestandin, lê dema ku hêzên asayîşê xwestin ku otombîlê kontrol bikin mêrek û jineke ku di tirimpêlê de bûn xwe teqandin, di encama teqînê de herdû kes û çar kesên din ku di tirimpêlê de bûn hatin kuştin. Hêzên Asayîşê jî tirimpêla din bi tevî kesên tê de ragirtin. Li ser kesên ku hatine girtin bombeyên dest, kemberên teqemeniyê, amûrên bêtêl, çekên klaşînkov û pitrûkên olî yên terîqeta Wehabiyan hatin dîtin".
Her weha li gorî agahiyan ku ew şeş kesên ku mirine tev xelkê Misrê bûne û yek ji wan jî firokvanekî kevin yê Misrê bûye û hatine tevlî rêxistina Cebhut el-Nusreyê û DAIŞê bûne.
Di encama wê teqînê de, şeş kesên terorîst hatine kuştin û du endamên asayîşê jî hatine birîndar kirin ku yeke ji wan berpirsê bi navê Ronahî Ebdurihman Murşid e ku li nexweşxaneya Evrîn li Efrînê têne derman kirin.
Xeyl
Xeyl (Xêlî. Tara, Sork) Li serê bûkan tê girêdan. Xêlî ji cawekî tenik û rengîn çêdibe, dema ku bûk ji mala bavê derdikeve, xêliyê bi ser rûyê wê de berdidin. Piraniya caran bi rengê sor, şekirîn an jî pembeyî ye.
Dihê
Dihê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Evdoyê Murşid
Proseya hevjînî
Di encama wê teqînê de, 6 kesên terorîst hatine kuştin û 2 endamên asayîşê jî hatine birîndar kirin ku yeke ji wan berpirse bi navê Ronahî Ebdurihman Murşid e ku li nexweşxaneya Evrîn li Efrînê hatine derman kirin.
Berchères-les-Pierres
Berchères-les-Pierres, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Pettendorf
Pettendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Losne
Losne, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Oherville
Oherville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Çengrast (candar)
Orthoptera ango çengrast komeke li çîna mêş û mûran e. Kulî û çirçirk dikevin vê komê. Çirçirk bi lêdana her du baskên xwe dike çîreçîr.
Bilawe
Bilawe, Biławe gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Şala Kurmancî
Şala Kurmancî Ji qumaşekî buha ye. Ji rîs tê çêkirin. Qalind û germe, zivistanê diavêjin ser pişta xwe. 2-3 reng tê de cih digirin, hin caran jî tên bi rengekî ye.
Koran, Dutax
Koran, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
18ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Pîrasmîlû
Pîrasmîlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Veringenstadt
Veringenstadt bajarokekî navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Beuron
Beuron şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dêrik, Sersink
Dêrik, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Asîda deoksîrîbonukleyî
Asîda deoksîrîbonukleyî, an jî bi kurtenav ADN (bi înglîzî: deoxyribonucleic acid (DNA)) molekulek aloz e, di nav xaneyên zîndeweran de embarkarina zanyariyên bomaweyî dike. Hemû xaneyên navikseretayî (prokaryotî) û navikrasteqîn (êkaryotî) ADN lixwe digirin. Herwisa gellek corên vîrusan jî ADN-yê lixwe digirin,  ji van vîrusan re tê gotin vîrusên ADN-yî
ADN ji bo du erkê serekî kar dike;
Molekula sereke ya zanyariyên bomaweyî ADN ye, pêwendiya ADN-yê bi gen û kromozoman heye. Gen yekeya bingehîna zanyariyên bomaweyî ye. Gen ji koma nukleotîdên li ser ADN-yê pêk tê. Cihê her genek li ser kromozomê de taybet e. Ev cihên genan wekî lokus bi nav dibe. ADN xwe li ser proteînên hîstonê dipêçîne, bi vî awayî kurttir dibe, ev pêkhate wekî kromotîn tê navkirin. Dema dabeşbûna xaneyê dest pê dike, kromotîn xwe li dor xwe dipêçînîn, hê kurtir û stûrtir dibin. Di vê qonaxê de kromatîn êdî wekî kromozom tên navkirin. Kromozom ji ADN û proteînên hîstonê pêk tê. Ango di xaneyek mirov de 46 kromozom an jî 46 molekulên ADNyê heye.
Dîroka keşfa Asîda deoksîrîbonukleyî
Mirovahî cara pêşîn di sala 1869ê de bi xebatên biyokîmyagerê Swisrî Friedrich Miescher (1844-1895) ji hebûna asîdên nûkleyî (ADN û ARN) agahdar bû. Di salên pêşî de asîdên nukleyî wekî “nukleîn” hatin navkirin. Di 1874ê de Miescher, pêkhateya ko em îro wê wekî ADN dizanin, wekî asîda nukleyî da nasîn.
Phoebus Levene (1863-1940) zanyarêk amerîkî bû, di sala 1905e de li Enstîtuya Rockefellerê de dest bi xebata li ser pêkhatina asîdên nukleyî kir. Levene bi xebatên xwe yên navbera 1909-1929an de cara pêşîn yekeya ADN-yê wekî nukleotîd bi nav kir. Herwisa yekeyên nukleotîdê jî wêkî komeleya fosfatî, şekir û baza nîtrojenî diyar kir. Li gel wan xebatên wî, Levene şekirê rîboz û ê deoksîrîbozê jî keşf kir. Levene der barê pekhatina ADN-yê de hîpoteza “tetranukleotid”ê pêşvazî kir. Li gor vê hîpotezê, ADN ji Adenîn, Guanîn, Tîmîn û Sîtozînê pêk dihat û di ADN-yê de hejmara hemû bazên nîtrojenî wekhev bû. (A=G=T=C) Lê mixabin Levene erkê ADN-yê bi awayekî rast fam nekirî bû. Li gor dîtina wî, ADN molekulek hêsan bû, loma nedibû ko zanyariyên bomaweyî li ser vê molekulê ba.
Hîpoteza Levene bi du ezmûnan hat pûçkirin. Ezmûna yekemîn di sala 1928an de ji aliyê Frederick Griffith(1879–1941) a duyemîn ko berdewamiya a yekemînê ye, di sala 1944ê de ji aliyê Oswald Avery û karhevalên wî ve hat kirin. Di van herdu ezmûnan da êdî bi awayekî bêşik derket holê ko zanyariyên bomaweyî li ser molekula ADN-yê ye.
Zanyarek Emerîkî, Erwin Chargaff (1905-2002) di sala 1950 de pêşniyar kir ko di molekula ADN-yê de hejmara Adenîn û Tîmîn heman wekhev e. Her wisa hejmara Guanîn û a Sîtozîne jî wekhev e. Chargaf di xebata xwe de eşkere kir ko, rêjeya A-T ya bi G-C ji bo her corêk zîndewer taybet e. Ev her du xebatên Chargaff wekî Zagonên Chargaf  tên navkirin.
Di sala 1952 de Alfred Hershey û Martha Chase bi ezmûnek piştrast kirin ko di vîrûsan de molekula bo zanyariyên bomaweyî ne proteîn lê ADN ye.
Di sala 1952yê de kîmyagera Britanî Rosalind Franklin (1920 – 1958) bi rêbaza şikestina tirojên-X (bi înglîzî: X-ray diffraction ) wêneyê ADN-yê bi dest xist
Pêkhateya ADN-yê
ADN ji karbon, oksîjen, hîdrojen, nîtrojen û fosforê pêk tê. Du zincîrê ADN-yê heye. Zincîrên ADN-yê bi arasteya dij hev ango antîparalel li ba hev dirêj dibin. Her zincîrek ADN-yê ji milyonan nukleotîdan pêk tê. Ango nukleotîd yekeyên ADN-yê ne. Nukleotîd ji sê beşan pêk tê; koma fosfatî, şekirê pênckarbonî û baza nîtrojenî. Ne tenê ADN, lê ARN û molekulên Wekî ATP, ADP jî ji nukleotîdan pêk tên.
Nukleotîdên zincîrên ADN-yê bi bendên fosfodîesterê bi hev re girêdayî ne. Di navbera şekirê nukleotîdek û koma fosfata nukleotîda din de, bi bendên kovalendî girêdan tê avakirin. Karbona sêyem a şekirê nukleodîdek bi fosfata nukleotîda din ve bi bendê fosfodîester, girêdana kovalendî ava dike. Bi vî awayî bi girêdana şekir-fosfat-şekir-fosfat... zincrek dirêj a nukleotîdan pêk tê, ji vê pêkhateyê re tê gotin peykerê şekir-fosfat (bi înglîzî: sugar-phosphate backbone). Li aliyê hundirin ê peykerê şekir - fosfat a herdu zincirên ADN-yê de, bazên nîtrojenî yên zincîrek bi bazên zincîra din ve bi bendên qels ên hîdrojenî girêdayî ne.
Dirêjiya zincîrên ADN-yê çiqas dibe bila bibe, dîsa jî ji herdu serên zîncîrê, a yek wekî serê 5, a din jî wekî serê 3 tê navkirin. Di serê 5 de karbona pêncem a şekirê nukleotîda kotahiyê bi koma fosfatî ve girêdayî ye. Ango li serê 5 de beşa koma fosfatî ya nukleotîdê serbest e. Di serê din ê zincîra ADN-yê de, koma hîdroksîl (OH-) bi karbona sêyem a şekirê nukleotîdê ve girêdayî ye. Ango li vî serî de karbona sêyem a şekirê serbest e. Gava nukleotîdek nû li zincîrê tê zêdekirin, koma fosfatî ya nukleotîda nû bi serê 3 yê zîncîrê ve tê girêdan. Ji ber ko herdu zincîrên ADN-yê li gel hev bi şeweyê antîparalel dirêj dibin, li aliyê serê 5ê zîncirêk, serê 3yê zîncîra din cih digire.
Her nûkleotid ji molekula şekirê kêmoksîjenî, koma fosfat, û yek ji çar corên bazên nîtrojenî pêk tê. Ji nukleotîdên ADN-yê re tê gotin nukleotîdên deoksîrîbonukleyî. Şekirê nukleotîdên ADN-yê monosakkaridek pênckarbonî ye û wekî rîboz tê navkirin. Lê ji ber ko riboza nûkleotîdên ADN-yê de oksîjenek kêm e, ev rîboz wekî rîboza kêmoksîjenî (deoksîrîboz) tê navkirin.
Nukleotîdên ADN-yê çar cor in; Adenîn, Tîmîn, Guanîn û Sîtozîn. Nukleotîd navê xwe ji cora baza nîtrojenî digirin. Wekî mînak, deoksîrîbonukleyî ya Adenîn, li gel koma fosfat û şekirê pênckarbonî, baza nîtrojenî ya bi navê Adenîn jî lixwe digire. Di ADN-ya asayî de bazên Adenîn hertim bi Tîmîn ve, bazên Guanîn jî hertim bi Sîtozînê ve bi bendên hîdrojenî girêdan ava dikin. Di navbera baza Adenîn û Tîmînê de du bendên hîdrojenî, navbera Guanîn û Sîtozînê de sê bendên hîdrojenî çê dibe.Ji van nukleotîdan, Adenîn û Guanîn wekî purîn (bi înglîzî: purines), Sîtozîn û Tîmîn jî wekî pîrîmîdîn (bi înglîzî: pyrimidine) tên navkirin. Lê ji ber ko hin bazên nîtrojenî cot xelekî ne (purîn), hinekî jî yek xelekî ne (pîrîmîdîn), hertim purîn bi prîmîdan re hevbeşî dikin. Bi vî awayî firehiya navbera herdu şerîdan hertim sabit dimîne.
Li gor zagona Chargaf, di molekulek ADN-yê de hejmara nukleotîdên Adenînê bi qasî nukleotîdên Tîmînê ye (A=T). Herwisa hejmara nukleoîdên Guanînê û hejmara Sîtozînê jî heman in (G=C). Heke rêjeya corek baza ADN-yê diyar be, mirov dikare rêjeya bazên din ên wê ADN-yê jî pê derxe.
Di xaneyên navikrasteqînan de ADN proteînên hîston dipêçînê, pêkhateya ji ADN û hîston peyda dibe wekî kromatîn tê navkirin. Di pêvajoya dabeşbûna xaneyê de piştî qonaxa înterfazê, kromatînên zirav û dirêj xwe li dor xwe ba didin û xwe gilok dikin, bi vî awayî kromatîn kin û stûr dibin. Ev şiklê kromatîn wekî kromozom tê navkirin. Dibe ko kromozomek bi deh hezaran gen lixwe bigire.Yekeya zanyariyên bomaweyî wekî gen tê navkirin. Gen ji beşek ADN-yê pêk tê. Pirraniya genan, zanyariyên ji bo berhemkirina proteînan lixwe digirin. Hinek ji genan jî zanyariyên bo diristkirina ARNyan lixwe digirin. ADN bi vekirina (çalakkirin) genan an jî bi girtina (rawestandina çalakiyê) genan, hemû çalakiyên xaneyê kontrol dike.
Di xaneyên navikrasteqînan de molekulên ADN-yê di bi şêweyê xêzî (lînear) di navikê de cih digirin. ADN bi proteîna hîston ve girêdayî ye û wekî kromozom tê navkirin. Ango kromozom ji ADN û proteîna hîstonpêk tê. Di xaneyên navikrasteqînan de kromozom di nav navika xaneyê de cih digirin.
ADN-ya xaneyên navikseretayiyan (bakterî, arkea), ya mîtokondriyan, ya kloroplastan û ya hin vîrusan bi şeweyî xelekî (helqeyî) ye. ADN-ya nav navika xaneyê, hin caran wekî ADN-ya navikî (bi înglîzî: nuclear DNA) jî tê navkirin. ADN-ya navikî li gor ADN-ya mîtokonriyê gellek aloztir e.
Yêleg
Yêleg (Surt, Sixme, Êleg) Ji du parçeyan pêk tê. Rengê pêşiyê û rengê estar heye. Estar her tim ji hevrîşim çêdibe. Ew li gorî temenê jinê tê guhartin, jinên ciwan rengên vekirî û gulgulî bi kar tînin, lê yên temen mezin rengên girtî li ber dikin.
Asîda deoksîrîbonukleyî
Duhendebûna ADN-yê
Di destpêka jiyanê de laşê mirov ji yek xaneyek, ango ji zîgotê pêk tê. Zîgot, bi dabeşbûnê zêde dibe û hejmara xaneyên mirov digihîje mîlyaran. Ne tenê hejmara xaneyan lê erk û şiklê xaneyan jî diguhere. Şane û endam li gor erkê xwe dibin çerm, xwîn, gurçik, hestî hwd. Di laşê mirov de li gor erk, şikl û şemal, ji 200î zêdetir cor xane heye. Lê di laşê mirovek de, rêz, hejmar û mêjera nukleotîdên ADN-yê di hemû xaneyên wî de wekhev in. Kromozomên hemû xaneyan kopîyên hev in. Ev kopîyên kromozoman bi kopîbûna ADN-yê (bi înglîzî: DNA replication), ango bi duhendebûna ADN-yê çê dibin. ADN di qonaxa interfazê ya dabeşbûna xaneyê de duhende dibe.
Duhendebûna nîvparezî
Pêkhateya ADN-yê di sala 1953yan da hat aşkere kirin, lê zanyariyên rasteqîn ê der barê duhendebûna ADN-yê, hata sala 1958an ne dîyar bû. Herdu zanyarên amerîkî, Matthew Stanley Meselson û Franklin William Stahl di sala 1958an bi ezmûnekî, pêvajoya duhendebûna ADN diyar kirin. Ev ezmûn wekî ezmûna Meselson û Sthal (bi înglîzî: Meselson and Stahl experiment) tê navkirin.