cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Panthera
Panthera yan cinsê parsan, cinsek e pisîkên kovî mezin e ji famîleya pisîkan yan Felidae ku cureyên mayî yan zindî: şêr, piling, pars û jagîwar, jaguar yan parsê amerîkanî.
Taxa
Nemayî ye ji cureyan û bincureyan e ku bi sembolê † hatine nîşan kirin.
Bertram Brockhouse
Bertram Neville Brockhouse (jdb. li Lethbridge, Alberta; m.  li Hamilton, Ontario) fîzîknasekî Kanadayî bû. Sala 1994î bi tevî Clifford Shull, Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Şax, Cizîr
Şax gundekî Cizîra Botan a Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Gundê Şaxê yek ji gundên dîrokî û kevnare yên girêdayî navçeya Cizîrê ye. Şax cih û warên mala Bedirxaniyan bû.
Dîroka gundê Şaxê
Gundê Şaxê seyrangeha mîran bû. Ev gundê xweza ya wê bêhempa herkes kiribû heyranê xwe. Evî gundî malxwêtiya gelek şaristaniyan kiriye. Ji xwe ev rewş ji bermayiyên wan şaristaniyan yên li gund de tê fêhmkirin. Ew Şaxa ko ji artêşên Îskenderê Mezin û Tîmûr re singa xwe kirî çeper, dikeve qûntara Çiyayê Çekoyê li aliyê rojhilatê Çiyayê Cûdî. Li gorî çavkaniyên mîtolojîk Şax, piştî tofana Nûh pêxember hatiye avakirin. Hawidûrên Şaxê bi suran hatiye dûrpêçkirin.
Kelheyên devera Şaxê
Li Şax û hawirdûrên wê de bi navê Kelha Dûşê, Kelha Çeko, Kelha Keçê, Kelha Kirtî (Kelha Mamgûrî), Kelha Bêgîne, Kelha Xirabe (Kelha Birahîm Paşa) û Kelha Bedirxan Begê, li ser hev heft keleh hene.
Di van kelhan de dewsên cûre cûre şaristaniyan xweya dikin. Di nav van kelhan de Kelha Bedirxan Begê, 365 odeyên wê hene û li aliyê rojhilatê kehlê li wî kevirê kelih ser hatî avakirin de şkeftek bi destan hatî çêkirin heye û derincên diçe şkeftê jî bi kolandina kevirî hatiye çêkirin.
Medreseya Şaxê
Di nava Şaxê de medreseyeke bi navê Medreseya Şazeh ji aliyê ji Mîrên Cizîrê Mecdedînê kurê Emîr Evdal ve hatî avakirin heye. Wextê bê xwestin bê çoyîn diwanxaneya Kayser ewa li aliyê bakûrê Şaxê, ji Şaxê heta bi gihê serê çiyê li cem diwanxaneya Kayser, mirov rastê şeş heykelên li ser keviran bi tarzên wekhev hatîn çêkirin tê.
Heykelên Şaxê
Heykelê duwemîn, ji yê yekemîn nêzîkî 500 metreyan pêşdetir li aliyê bâkûr ve li nêzîkî wî cihê ko sûrha Şaxê digihê çiyayê Berê Kehlê, li ser rûyê kevirê çiyayî, bi çar metreyan nêzîkî erdê hatiye çêkirin. Ebadên wî nêzîkî mirovekî bi rastî ne. Bejna wî temam e, bi rihe û li ser serê wî jî kûm heye. Di destê wî yê çepê de xencerek, herwekî ji ber kemera xwe re hilkişandî, heye. Bi destêxwe yê rastê, bi tiliya şehdê Kelha Keçê yan jî Şkefta Kûnbayê nîşan dide. Li ser wî cûbeyek dirêj heta tê ser lingê wî heye û liser cûbeyî kemerek li ser nêva wî re hatiyî girêdan heye û lingê wî jî pêxwas e.
Demê mirov 300 metreya pêşdetir biçe, mirov rasta derinceyek ko di hilkişêt li ser Berê Kelhê tê û navê jî Derinca Xûşabê ye. Piştî mirov ji wê derincê hilkişa bi sed metreyan mirov rastê heykelek li ser rûyê kevirek nêzîkî du metreyan bilind, 50 cm ji erdê bilindtir û ji nêvkê evraztir hatî çêkirin tê. Tişta vî heykelî ji wan heykelên dî cûda dike, li ser serê vî heykelî re rêzek nivîs heye û wê nivîsê de jî “QOYN” herf eşkere tên xwuyakirin.
Heykelê çaremîn ji yê sêyemîn 300 metreya pêşdetir, nêzîkî Dîwanxaneya Kayser li aliyê çepê, li ser rûyê kevirek hişk, wekî natorvanekê li ser piyan rawestayî hatiye çêkirin. Ev figûr ji wan figûrên dî çêtir bi rêkûpêk hatiye çêkirin. Li ser serê wî kûm heye, pêxwas e û cûbeyê wî dirêjî ser lingê wî dibe. Bi teybetî rihê wî bi şehkirin û rêkûpêkbûna xwe gelek balkêş e. Di destê xencerek nêzîkî singa xwe girtî heye. Bi tiliya xwe ya şehdê ya destê rastê ew jî îstîqameta wan heykelên dî nîşan dide.
Heykelê pêncemîn bi deh metreyan nêzîkî Diwanxaneya Kayser li ser rûyê kevirek di nîvîre boyî dû qet hatiye çêkirin. Dema mirov biçe li cem Dîwanxaneya Kayser divê mirov di navbeyna wan herdû kevirên ji hevdû hatîn qet kirin re derbaz bibe. Dema mirov di navbeyna herdû keviran re derbaz bibe, mirov rastê figûrê zelamekê, li ser rûyê kevirê aliyê rastê bi 50 cm ji erdê bilindtir tê. Ev heykel jî heman wekî wan heykelên dî ne.
Heykelê şeşemîn di nava dîwanxaê de ye. Ji bilî van berheman li Şaxê dêreke dîrokî bi navê û pirek li ser ava Nêrdûş bi navê Pira Bagozê heye. Ji bilî vê pirê jî li ser ava Nêrdûş sê pirên dî jî hene. Yek ji wan di geliyê Şaxê de li ser rêya diçe Kelha Bêgîne ye. Herdû pirên dî li binya Şax'ê ew jî li ser ava Nêrdûş hatine avakirin, bes yek ji wana xirabeye navê wê jî Pira Şkestî ye, ya dî li ser lingan hêja avaye, navê wê Pira Aşa ye. Pira Gelî di sala 1975'an de hatiye temîr kirin.
Şax di Şerefnameyê de
"Di Şaxê de ermenî,fileh û qebîla şildiyan dijîn. Jiyana misilman, ermenî û filehên kildanî bi hev re di vê herêmê de û heyîna dêr û mizgeftê bi tevde di kelha Bedirxan Begê de nîşan dide ko di vê herêmê de di navbeyna çand û baweriyan de hevkarî, lihevkirin û aşîtî hebû. Ew nivîsên bizmarî yên li ser keviran jî nîşan dide ko ev herêm jibermayê bajarekî antîk e."
Ji berya zayînê ve, di salên 330'an de, ev herêm ketiye bin hakimiyeta Iskenderê Mezin yê makedonî de û li bermayên wan jî di vê herêma antîk de lê tê rasthatin. Li cihên cûda cûda şeş heykelên li ser keviran hatîn çêkirin, herwekî bi hevdû re şêwirîn hemi yek aliyê nîşan diden. Li gorî hinekan ev tevde xezîneyekê işaret dikin, li gorî hinekan jî ew tiliyên aliyê rojhilat nîşan diden, dema İskenderê mezin viyayî li Cûdî re derbaz bibe, bi hezaran leşkerên wî di Cûdî de telef bowîne, ev heykelên he balkêşiya mirovan li ser heybetiya çiyayê Cûdî dikin.
Noues de Sienne
Noues de Sienne, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Pryvé-Saint-Mesmin
Saint-Pryvé-Saint-Mesmin, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Perry Rhodan
[[Wêne:Perry Rhodan Logo.png|thumb|Logo
]] Perry Rhodan navê serleheng û sernavê rêzeromanekî honaka zanistî ya almanî ye ku ji 8ê rêzbera sala 1961ê de wek romanên lênûskê û berdewam ji aliyê weşanxaneya Pabel-Moewig-Verlag ve, ku şirketeke jêrîn a Bauer Media Group ye hatiye weşandin. Dahênerên Perry Rhodan her du nivîskarên almanî Karl-Herbert Scheer û Walter Ernsting (di bin bernavk Clark Darlton) ne. Helbet heta îro jî gelek nivîskaran ji bo Perry Rhodan dinivîsin. Di heta îro 2900 pirtir romanên lênûskê hene û Perry Rhodan wisa di cîhanê de çîrokê berdewamiyê ye wê herî biderdore û herî dirêj berdewam dibe.
Di sala 1967an de fîlmekî Perry Rhodan li ser sernavê Mission Stardust (bi almanî Perry Rhodan – SOS aus dem Weltall) dihat hilberandin. Ew fîlm ema di nav fanên Perry Rhodan de gelek bigelempşe ye.
Her wiha rêzeya Atlan wek romanên lênûsk û pirtûk dihat weşandin, lê ku dostekî Perry Rhodan Atlan ( ji nîjada Arkonîd) lehengê wan romanane.
Di 30ê rezbera 2011an de di ber rêzeya kevn, rêzeya Perry Rhodan Neo destpê kir lê ku naveroka Perry Rhodan nû û bi awayeke din behs dike.
Bacabac
Bacabac gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xinle, Hebei
Xinle, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 519.000 kesî
Mîrneşîniya Biradost
Mîrneşîniya Biradost, Xanedana vê mîrneşîniyê Neviyên Hesnewî ne. Li dawiya kuştina Mîr Hilalê Kurê Nasir El-Dewle Bedir de Kurên Hilal ji bona nava Biradostê hatine bibarkirin.
Mîrên Biradostî
Evanan Sê Bira bûn. Yekek ji wan Tahir bû, yê ku ew li cîgehê Bavê xwe de ji bona Şarezorê bi Serdar ve hate bikirin. Yekekî din jî wan ji bona Serekê Êla Agor hate bikirin. Sêyemê wan jî ew ji bona bajarê Selmasê hat û wî ew ji bona jêr destên xwe date bixistin.
Şerefname dibêje, ku Mîrê herî bi nav û bangê vê Xanedanê Gazî Qeranê Kurê Sultan Ehmed bû. Di pêşî de wî ligel Şah Îsmaîl de dujminayetî dayite bikirin û li dawî de ew ligel wî de hatîye birêkkevtin.
Şah ew bi Navnîşana Gazî Qeran ve dayite bixelatkirin. Herwehajî wî jê re hêlên Tergever, Soman û Dol jî datin bipêşkeşkirin. Ev Mîrê hanêyî mêrxas tanî şerê gewreyî Çaldiran bi Nîv Serxweyî ve bi Şah ve dihate bibestandin… Li dawî de wî jî ligel tevaya Mîrên Kurdan de serên xwe ji bona Yawiz datin bitewandin. Şehreyar Selîm zor rûmeta wî date bikirin û wî ji bona wî hin ji melbendên Iyalatên Hewlêrê, Begdadê û Amedê bi ser mulkê wî ve date bivekirin.
Li dawiya Gazî Qeran de ev Mîrneşîniya hanê bi du beş Somay û Tergever ve hate bikirin:
Xanedana Mîrneşîniya Somay
Ev Mîrneşîniya hanê ji bal Şah Mehmud Begê Gazî Qeran ve hate bisazkirin. Ew tanî nemana xwe di nava destên Neviyên Şah Mehmud Beg ve dihate bidîtin. Di sala 1597 k. de Mîrê Soma Olya Beg bû.
Xanedana Mîrneşîniya Tergever
Mîrên vê Xanedana hanê ji Eşîra Biradost bûn. Şerefxan dibêje, ku Nasir Beg Kurê Şêr Beg kurê Şêx Husên navê Mîrekî bû, yê ku ew di zemanê wî de Serdarê Tergever bû.
Xanê Lepzêrîn
Yekek ji bi nav û dengtirîn Mirên vê Xanedana hanê jî Liberxwedanvanê keleha Dimdim Emîr Xanê Yekdest ankû Emîr Xanê Lepzêrîn bû. Ew di pêşiya pêla Şah Ebas de hate bidîtin û wî di sala 1610 k. de di keleha Dimdim de serê xwe beramber bi Şah Ebas ve date birakirin.
Çapulîng
Çapulîng, peyveke çêkirî ye ku tê wateya karê çalakvanên ku dijî sistemê ne. Piştî rûdanên Parka Geziyê ya Stembolê di sala 2013'an de derketiye holê.
Peyv ji peyva tirkî çapul- (talan) û paşgira îngilîzî -ing (-karî) pêk tê, anku "talankariya ser sîstemê" yan '"talankirina ser sîstemê" û di medyayên sosyal de hatiye belavkirin û ketiye gelek zimanan.
Şîwe Herkê
Şîwe Herkê an Şîve Herkê, gundekî bi ser navçeya Herkî Binecih ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bîrcend
Bîrcend (bi farisî: بیرجند) bajarek li rojhilatê Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 157.848 kes lê dijin.
Bîrcend, paytexta parêzgeha Xorasana Başûrê ye.
Tilhesen
Tilhesen gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Preist
Preist şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Şor, Erdîş
Şor, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye. Mensûbên eşîra Hemoyî di gundê Şor'ê de nîştecih in.
Mazeray
Mazeray, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Audigny
Audigny, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Lengenfeld (Vogtland)
Lengenfeld, bajarekî navçeya (Landkreis) Vogtlandkreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Hezek
Hezek (bi tirkî: Tiyekli), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Zossen
Zossen yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Teltow-Flämingê li herêma Brandenburgê ya Almanyayê ye.
Sabaila, Nepal
Sabaila, Nepal, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 24.896 kes hatiye hejmartin
Xezîne
Xezîne, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Porchères
Porchères, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Frauenneuharting
Frauenneuharting şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Orcan
Orcan, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Qereş
Çêkirin
Mewij û çîrê ji êvar de bikin nava avê bila nermijî bibin. Sibeyê tiriyan pakij bişon, bi avê bidin ser agir. Keliya, bipelixînin, li makêşê bixin, avê lê zêde bikin (bila dîsa bibe 1 lt), dîsa bidin ser agir.
Qeysiyan herwiha bişon, tevlî bikin. Qeysî nermijî bûn, şekir berdin navê û du caran kelê pê bînin.
Devtiyê tevlî bikin, bipelixînin, bi wê jî du caran kelê pê bînin û li binikên servîsê yên xwarinê parve bikin.
Drew Barrymore
Drew Blythe Barrymore, lîstikvan, hilberîner û derhênerê sînemaya Amerîkî ye. Ew bi rola xwe ya di fîlmê ET The Extra-Terrestrial ya sala 1982an de wekî lîstikvanek zarok hatiye naskirin.
Jînenîgarî
Piştê ku Drew Berrymore ji dayik bû demek kurt de dê û bavên wê ji hev cûda bûn. Dema ku ew 11 mehî bû ku ji hêla bazirganiya xwarina kûçika  ve jibo reklamê hate hilbijartin. Fîlma wî ya yekem di sala 1980an de Altered States bû. Wê di 1981an de di fîlma E.T de lîst û li çar aliyê cîhanê hate naskirin.
Berrymore ku di heman demê de ji bo rola xwe ya di fîlma Irreconcilable Differences  ê di sala 1984an de ji bo Xelata Kûreya Zêrîn namzet hat nîşandan. Berrymore  di emrê biçûk de nikarî navûdengiya xwe bikişîne lê giran hat û di 9 saliya xwe de dest bi kişandina cixare û vexwarinê alkolê kir. Dema 10 salî bû dest bi kişandina marîwana kir. Di 12 salî de êdî bibû tiryakê kokainê. Di danasîna xwe ya ciwaniyê de ji ber van wesfên xwe navûdengekî keçeke nebaş hebû. Ji fîlmên xwe zêdetir bi jiyana xwe ya şexsî dihate bibîranîn.
Drew Barrymore, demeke dirêj di sînemayê de ji bo serkeftinê gelekî bi hewes mabû, di fîlma '' Zarîn" rol hilda ev rol jêre bû despêka nû. Di sala 1995an de di fîlma "The Wedding Singer" de rola xwe lîst. Piştî vî fîlmî bi taybetî di gelek komedîyên romantîk de lîst. Fîlmên wekî "Never Been Kissed", "Music and Lyrics" û "50 First Dates",  serkeftin jê re pêşkêş kir. Ne tenê di lîska Charlîe Angels û Donnie Darko de lîst, di heman demê de fîlm jî hilberand.
Di sala 2005  an de bû îlhama fîlmçêkerekî amtor. Ev kesa amtor bi mijara ku  Drew Barrymore bibîne fîlmekî bi navê "My Date with Drew" çêkir.
Lengerich, Westfalen
Lengerich, bajarekî navçeya (Landkreis) Steinfurtê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Zahedan
Zahidan, paytexta parêzgeha Sîstan û Belûçistanê ye.
Tl
Tl kurtenavê ye.
Massey Ferguson
Massey Ferguson fîrmayeke kanadayî ye ku sala 1847'ê ji aliyê Daniel Massey ve hatiye damezirandin. Di destpêkê de alav û amyarên cotyariyê yên hêsan çêdikirine.
Sala 1953'ê bi fîrmaya brîtanî ya Harry Ferguson damezirandiye re hevkariyê datîne.
Traktora vê fîrmayê ango traktorên Massey Ferguson di rengê sor de ne û li Kurdistanê jî navdar in. Bi taybetî li Bakurê Kurdistanê yek ji traktorên hezkirî ye.
Sala 1994'ê Massey Ferguson ji aliyê fîrmaya amerîkayî AGCO-Corporationê ve tê kirrîn.
Kultepe, Zêwye
Kultepe, Kułtepe, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kulltepe 1011 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 214 e.
Helyûm
Helyûm (, ji ) elementa ku nimroya wê ya atomî 2, siftiya wê 0,13 û di hewayê de kêm peyde dibe. Kurtebêja wê He ye.
Madhuri Dixit
Madhuri Dixit Nene (, Mumbaî, Maharaştra, Hindistan), lîstikvan, hilberîner, danser, kesayetiya televîzyonê û hunermendê muzîka hindî ye. Madhuri Dixit heta niha 70 filmên Bollywoodê de derketiye pêş. Di salên 1990an û heta destpêka salên 2000î de yek ji lîstikvanên herî payebilind a Hindistanê bû. Dikşit, heft car di lîsteya navdariya Forbes Hindistanê de cih girt. Di sala 2008an de hikûmeta Hindistanê xelata Padma Şrî ku çaremîn şerefa herî bilind a sivîl a welat e, da Madhuri Dixit.
Tilminar
Tilminar gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Madhuri Dixit
Jînenîgarî
Madhuri Dixit, di 15ê gulana 1967an de li bajarê Mumbaî ji dayik bûye. Madurî, keça dêûbavê Şankar û Snehlata Dixit e. Malbata Madhuri bi eslê xwe kesên maratî ye. Du xwişkên wê yên mezin û birayek wê ya mezin heye. Di sê saliya xwe de bi dansê re eleqedar bû, û heşt salan li Qeşakê dest bi perwerdebûnê dansê kir. Dema ku bû reqsvanê Kathak ê bi profesyonelî perwerdekirî bû.
Li pey spekulasyona medyaya berfereh a bi salan li ser jiyana wê ya kesane, Dixit di 17ê çirî ya 1999an de, bi merasîmek kevneşopî ku li mala birayê xwe yê mezina li Kaliforniya Başûr hat li dar xistin, bi bijîjka cerraha dil, Shriram Madhav Nene re zewicî. Nene, qet fîlimên wê nedîtibû, û haya wê ji statuya wê ya navdar tunebû. Dikşit têkiliya wan wiha anî ziman, "Pir girîng bû ku wî min wekî lîstikvanek nedizanî ji ber ku wê gavê ew ê pêşî min wekî mirovekî normal nas dike. Gava ku mirovan mirovan wekî lîstikvanek dît, ew dem dibin xwediyê têgînên pêş-fikirîn. Tu fikrekê wiha bi wî re tunebû. Min kesê rast dît, min xwest bizewicim û ez zewicîm"
Li pêy zewaca xwe Dixşit deh sal li Denver, Koloradoyê bicîh bû. Di çirîya 2011an de bi malbata xwe re vegeriya Mumbaiyê. Dikşit derbarê vegerina xwe de got, "Ez her gav ji vir hez dikim. Ez Mumbaî, li vir mezin bûm ji ber vê yekê ev jimin re wekî vegera malê ye. Ew di jiyana min de qonaxek cûda bû, ku min dixwest bibim xwediyê xanî, malbat,  mêr û zarok ... ev jiyan mîna tiştê ku min xewn dîtîye." Di 2018an de, Dixşit û hevjîna xwe pargîdaniya RnM Moving Pictures damezrandin.
Sakaroz
Sakaroz an nave kiden sükroz disakarîdek e. Fromula we giştî be we awa ye C12 H22 O11. Weke me got Sakaroz je disakaritaya, ji ber vê yekê avahî wi de şekirê Glukoze û şekirê fruktoze heye. Ew je bu jiyana mirova gelek girîng e. Sakaroz bi tenê ji alî riwek e te çê kirin. De gele cîhane de salede zêde ye 150 milyon ton te berkêşandin. Sakaroz ji nebate leven ê şekirê u silk te çê kirin.
Piera Aulagnier
Piera Aulagnier (jidayikbûnê Spairani; jdb. 1923 li Mailand; m. 1990) psîkoanalîst û psîkiyatrîsteka navdar a fransî bû. Xanim Aulagnier bêhtir li ser psîkozê û psîkotîkan radiwestiya.
Zaroktiya wê hinekê li Egîptê (Misir) derbasbûye û li Romayê bijîşkî xwendiye. Sala 1950 çûye Parîsê. Li cem Jacques Lacan perwerde dîtiye.
Bi navê peymana narsîstîk konseptekê bipêş dixe. Ew fantazî peyvên fêrbûyî yên zarokan bi ceribandinên wan ên laşî ve girêdide.
Berhem
fransî
Qizîlkilîse, Erdîş
Qizilkilîse, anku Dêra Sor, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Piera Aulagnier
Berhem
îngîlîzî
Ali Serhat Baran
Ali Serhat Baran rojnamevan û hunermendekî kurd e. Baran yek ji endamên Koma Dengê Azadî bû.
Piera Aulagnier
Li ser wê
almanî
Ali Serhat Baran
Ew di sala 1974an de li Kurdistana Bakur li bajarê Amedê hate dinê. Heya 17 saliya xwe ew li Amedê jiya û li wir xwend.
Sala 1991an de çû Stenbolê û li wir dest bi Zanîngeha Stenbolê, beşa rojnamevaniyê kir.
Piera Aulagnier
Li ser wê
fransî
Ali Serhat Baran
Sala 1992an wî dest bi xebata rojnamevaniyê kiriye û heya sala 2000î di rojnameyên kurdî yên politik, wek Azadî, Dengê Azadî, Ronahî, Hêvi û Roja Teze de xebitiye.
Serhat Baran sala 1991î dest bi mûzîkê kir. Ew ji 1994 heya 2001î gitarîst û solîstê „Koma Dengê Azadî“ bû û bi vê komê re du kasetan dertîne.
Sala 2001î de ew diçe Almanyayê û niha bi malbata xwe li Almanyayê li bajarê Stuttgartê dijî. Ew niha li Stuttgartê li Zanîngeha Media, beşa dîzaynên agahdariyê de perwerdeyê dibîne.
Ali Serhat Baran xwedî û amadekarê malpera gotinên stranên kurdî www.ronibaran.de ye.
Dannenberg, Elbe
Dannenberg, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Lüchow-Dannenbergê li herêma Saksonya Jêrîn ya Almanyayê ye.
Hansel û Gretel
Hansel û Gretel (bi almanî Hänsel und Gretel) çîrokeke ji aliyê Birayên Grimm ve ye û wana jî çîrok ji aliyê Giambattista Basile ve lê hatin anîn, lê ku koka çîrokê germanî ye angaşt dikin.
Hansel û Gretel zarokên darvanekî hejar ne û wê bi jina xwe li daristanê de dijî. Wexta rewşa wana pir xirab dibe dêmarî mêrê xwe razî dike ji bo herdû zarokan tenê li daristana bi ber dixin. Darvan di roja din wana dibe daristanê. Hansel ema debavê xwe li deri yê guhdarî kirî bû wisa ji wê planê xeber jê distend. Ew di riya wan kevir dirije û bi wê şopê ve zarok dîsa vedigerin malê. Plana dêmarî wisa pûç dibe. Dê û bav dîsa dicerbînin ji bo zarokan tênê li daristana bi ber bixin û wê cara ewî diserkevin. Wê carê tek çêniyekê nan cem wan herdû zarokan he. Hansel nanê hûr dike ji bo şop çê ke. Balindeyan ema wan firdikên nanê bikul lê dixin. Zarok wisa na bînin malê û winda dibin. Di roja sêyemîn ewna li daristanê de malekî dibînin wê tam ji nan, kulîçe û şekir çêkiri ye. Li vir ema pîrelkeke pîrhebokeke mirovxwer dijî. Pîrhebok wan herdu digirê, Gretel dixe cêriye xwe, Hanselê davêje hundirê rekehê û  pir xwarin dide Hansel ji bo ew gir be û paşê wê bixwe. Pîrheboka nîvkor ji ber ku bizane ku Hansel gire ew dest dide li ser tiliyên wê. Hanselê fêlbaz ema hema hestiyek zirav dide destê pîrhebok. Wexta pîrhebok dibîne  ku Hansel gir nabe ew dixwaze Hansel hema bibiraştîne. Pîrhebok Gretel re ferman dike ji bo binêre ku argûn kele. Gretel ema pîrhebok re derew dike û dibêje ew bi xwe biçûke û pîrhebok gereka bi xwe vebinêre. Wexta ew argûnê vedike Gretel pîrhebokê hundirê argûnê de tê ve dide. Zarokan gencîneyên pîrhebok xwe re hildidin û vedigerin malê cem bavê xwe. Dêmarî vê navberê de miri ye. Ewna îcar bextewerin û bê birçîbûnê dijîn.
Mazerolles, Charente-Maritime
Mazerolles, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Firdewsî
Firdewsî (bi farisî: فردوسی) yan jî Ebûlqasim Hesen ibn Elî Tûsî (bi farisî: ابوالقاسم حسن بن علی طوسی) wêjevan û nivîskarekî farisî yê sedsala 10an e.
Mîna ji nû ve avakerê zimanê farisî hatiye binavkirin. Wî destana herî mezin a farisî, bi navê Şahname (Pirtûkên Keyan) nivisiye. Ev pirtûk bandorek mezin li ser wêje û hunera farisî kiriye. Firdewsî, li gundê Bajiyê nêzîkî Tûsê li Xorasanê (Îran) ber bî salên 940î ji dayik bûye û berbî salên 1020an jiyana xwe ji dest daye.
Zschopau
Zschopau yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Alpavit
Alpavit gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Aseksuelî
Aseksualîte tê wateya "li derê cinsîtiyê, li dijî cinsîtiyê" û binavkirinek ji bo kesên ku jiyana wan a seksî nîn in an nelirênin e.
Lêkolînên zanistî destnîşandikin ku bi kesên aseksûelin re pirsgirêkên psîkolojîk û genetîk hene lê ew kesana ne anormal an nexweş in. Hejmara kesên ku ji seksê heznakin pirr kêm e.
Şêxweliyan
Şêxwelîyan, gundekî bi ser navçeya Kop a Mûşê va ye.
Aseksuelî
Divê mirov bizanibe ku, kategorîzekirina aseksûalîteyê gelek dijwar e. Lewra aseksualîte dikare ji gelek sedem û nexweşiyan xwe bide der û şaşîtî û tevlîheviyê dertînin. Heger ji ber nexweşiyan, dermanan hwd daxwaza mirov a seksê kêm be yan ji holê rabe, ev ne aseksûalîte ye.
Mirovên aseksûel in, herçendî sedem û bingeheka aseksualîteyê nîne jî hez ji seksê nakin. Heger sedem hebin bi wan re aseksualîte nîne.
Hin navdarên aseksuel
Ji ber ku li ser jiyana seksî ya kurdan lêkolîn nînin, agahî nîne ka radeya aseksualîteyê li Kurdistanê kêm an zêde ye.
John Deere
John Deere navê damezirînerê fîrmaya bi heman navê ya amerîkayî Deere & Company ye. Li Kurdistanê tratora vê fîrmayê navdar e ku dema behsa navê John Deere bê kirin, traktor dikeve bîra kurdan.
Fîrma herwiha makîneyê curbecur, motor, amyarên cotyariyê, alav û makîneyên fabrîkan ûêd hildiberîne.
Donald Duck
Donald Fauntleroy Duck karakterek fîlmê karton û xêzeromanan e, yê ku ji hêla kompaniya Walt Disney ve hat afirandin.
John Deere
John Deere fîrmaya xwe sala 1837'ê de dadimezirîne, bi xwe berê rêjkarî dikiriye.
Donald Duck
Donald wêrdekek spî yê antropomorfîk e ku xwediyê devik, ling û pêyên zer-pirteqalî ye. Ew bi gelemperî kirasek deryavan û şapikek bi kevan li xwe dike. Donald bi axaftina xwe ya nîv-têgihîştî û bi kesayetiya xwe ya xirav, bitehm û bêhnteng tê zanîn. Li gel hevalê xwe Mickey Mouse, Donald di sala 2002an de di navnîşa TV Guide ya 50 karakterên kartonên herî mezin ên hemî deman de cih girt, û bû xwediyê stêrkek li Walk of Fame ya Hollywoodê. Ew ji her karakterên din ên Disneyê bêtir di fîlman de derketiye, û (li derveyî celebê qehremanan) karakterê xêzeromanan ê herî çapkirî ye li cîhanê.
Donald Duck di karîkaturên anîmasyonî de di rolên komedîk de xuya bû. Yekem pêşandana Donald di fîlma The Wise Little Hen (1934) de bû, lê di heman salê de cara duyemîn di fîlma Orphan's Benefit de xuya bû. Bi saya vê fîlmê ew wek fîşekek komîk a tembel ji Mickey Mouse re hat nasandin.[8] Di nav du dehsalên pêş de, Donald di zêdetirî 150 fîlmên karton de xuya bû, ku çend ji wan Xelatê Oscarê wergirtin. Di salên 1930î de, ew bi gelemperî wekî beşek ji trioyek komîk bi Mickey û Goofy re xuya dibû, heta ku bibe xwediyê rêzefîlma xwe ya bi navê Don Donald (1937). Van fîlman eleqeya evîna Donald û hevala wî ya daîmî Daisy Duck dan nasîn û bi gelemperî sê biraziyên wî Huey, Dewey, û Louie jî tê de bûn. Piştî fîlmê Chips Ahoy (1956), Donald di serî de di fîlmên perwerdehiyê de xuya bû berî ku di dawiyê de vegere anîmasyona şanoyê di Mickey's Christmas Carol (1983). Dûv re xuyabûna wî ya dawî di filmek şanoyê de di Fantasia 2000 (1999) de bû. Lêbelê, ji hingê ve Donald di kurtefîlmên mîna Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers (2004), rêzefîlmên televîzyonê yên wekî Mickey Mouse Clubhouse (2006–2016), û lîstikên vîdyoyê yên wekî QuackShot (1991) û Kingdom Hearts de xuya bû.
Ji bilî anîmasyonê, Donald ji bo xuyangkirina xwe ya di xêzeromanên li çaraliyê cîhanê tê zanîn. Donald bi xuyabûna xwe ya herî navdar ji hêla Al Taliaferro, Carl Barks û Don Rosa ve hatî xêzkirin. Barks cîhana ku Donald tê de dijî afirand, û gelek karakterên din ên wekî mamê wî yê dewlemend Scrooge McDuck. Donald li Ewropayê karekterek populer e. Kovara wî ya heftane Donald Duck & Co ji salên 1950î heta sala 2009an weşana xêzeroman a bi tîraja herî bilind bû. Li Îtalyayê, Donald di gelek çîrokan de karakterek sereke ye, di nav wan de versyoneke ciwan a bi navê Paperino Paperotto heye û li Keyaniya Yekbûyî û DYAyê alter egoyek superleheng bi navê Paperinik tê zanîn.
Augy, Aisne
Augy, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Simnan
Simnan (bi farisî: سمنان) bajarek li bakûrê rojhilata Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 126.780 kes lê dijin.
Simnan, paytexta parêzgeha Simnanê ye.
Tilyaqûb
Tilyaqûb gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Spangdahlem
Spangdahlem şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Glonn
Glonn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Olendon
Olendon, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Le Porge
Le Porge, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Prûsya
Prûsya (bi prûsiya kevn: Prūsa; bi latînî: Borussia, Prutenia; lîtvanî: Prūsija; polonî: Prusy; almanî: Preußen) herêmeke dîrokî ye ku bi sedsalan bandora xwe li ser dîroka almanan û Ewropayê kiriye. Paytexta Prûsyaya dawî Berlîn bû. Prûsya di sedsalên hejdeh û nozdehan de demên xwe yên mezintirîn û herî bihêz borand. Di sedsala hejdehan de di bin hikûmdariya Frederîkê Duyem ê Prûsyayê de bû hêzeke gewre li Ewropayê.
Sernîl
Sernîl, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Borto
Borto (bi tirkî: Çevreli), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Xanika Êzîdiyan
Xanika Êzîdiyan gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Nisêbînê ye.
Bazofîl
Bazofîl an jî bi ingîlîzî"Basophil" yek ji sê cureyên xiroka spî ya danikî ye. Bazofîl di sala 1879 de ji aliyê bijîşkê Alman Paul Ehrich ve hate vedîtin. Di nav laş de, xiroka spî ya herî hindik bazofîl e. Rêjeya xaneyên bazofîlê di nav lêkosîtan de ji %1ê kêmtir e. Xaneyên bazofîlê di moxê hestî de tê çêkirin. Herî baş boyaxên alkalîn(bazî) renk dide danikên bazofîlê. Danikên bazofîlê gir in, bi boyaxê rengê şîna tarî an jî mor digirin. Bi gelemperî, dendika bazofîlê du lobî ye. Hejmara bazofîlan dema kulbûniyê û alerjîbûniyê de gelek zêde dibe. Danikên bazofîlê hîstamîn derdidin. Hîstamîn madeyek kîmyayî ye, alikariyê sîstema bergiriyê dike Lûleyên xwînê ji ber hîstamînê sist û fire dibin, bi vî awayê xirokên spî bi hesanî ji xwînê derbasê nav şaneya kulbûyî dibin û li dij hokarên nexweşiyê bergiriyê dikin. Her wisa bazofîl heparîn jî berhem dikin. Heparîn rê li ber meyîna xwînê ya nav lûleyan digire.
Orbec
Orbec, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Aqaelîlû
Aqaelîlû gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Elbû Sebah, Tuzxurmatû
Elbû Sebah gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Pozîsyona mîsyoneran
Pozîsyona mîsyoneran yek ji cureyên pêkanîna têkiliya seksî ya ji cîhana heteroseksualiyê ye.
Li vir peyva mîsyoner tê wateya "kesê ku mîsyoneka wê heye" û ev peyv di dema dagirkeriya Ewropayiyan de derketiye. Mîsyonerên ewropayî yên ku dînê mesîhîtiyê belav dikin, ji ber ku bi cureyekê seksê dikin, ji aliyê kevnexwediyan ve ji cureyê wan re "pozîsyona mîsyoneran" gotine û ev nav wiha derketiye.
Di pozîsyona mîsyoneran de jin li bin e, mêr li ser e û bererû ne.
Taxsiyan
Taxsiyan, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Kinox.to
Kinox.to malperek bi zimanê almanî ye ku ji bo fîlmên sînemayê, rêzefîlm û belgefîlman bi vîdyo-li ser daxwazê ​​ye. Di kanûna pêşîn a 2015'an de, operator ji ber bikaranîna bêdestûr a berhemên bi mafê daneriyê 3 sal û çar meh cezayê girtîgehê lê hat birîn.
Lêgerrîna operatoran
Di dawiya çiriya pêşîn 2014an de, Hêza taybet a polîsî ( SEK ) li warxaneyek li Pansdorf li nêzî Lübeckê lêgerîn kir.Tê gotin ku birayên bi guman ên 21 û 25 salî Kastriot û Kreshnik Selimi operatorên kinox.to û portala bi vî rengî movie4k.to ne.Herdu portalan serkêşiya kino.to angaşt kirin.
Lê birayên Selîmî nehatin dîtin ji ber ku di Tîrmeha 2014an de berê xwe dabûn Almanyayê. Serdozgeriya Komarê ya Dresdenê destnîşan dike ku bira pêşengên rêxistineke sûcdar in û wan bi îxrackirin, zordarî, şewitandin, binpêkirina mafê daneriyê û bacê sûcdar dike. Niha ji bo birayan biryara girtinê ya navneteweyî dihat xwestin. Piştî sê salan ji revê, yê biçûk ji birayên Selîmî di Tîrmeha 2017an de xwe radestî desthilatdarên Preştine kir, lê yê mezin hîn di revê de ye.
Her du hevkar û hacker Eddi û Avit O. di sala 2014an de li Neuss û Düsseldorfê hatibûn girtin. Tê gotin ku Avit O. bi hackkirina portalê pêşengê Kino.to arîşetî lê kir. Wekî encamek, operatorê Kino.to xwe neçar hîs kir ku wî wekî "berîkarê ewlehiyê" bigire. Di heman demê de tê gotin ku portalên din ên weşanê yên wekî Movie2k.to jî bi riya hackanan ew ji sûkê derxistine. Di nav tiştên din de, agahiyên pêbawer ên ku li dijî operatoran hatine girtin, ji Civaka şopandina binpêkirina mafên daneriyê re hatine şandin.
Linuxa Kurdistan
Linux Kurdistan projeya di sala 2003 yande li Fransayê ji aliye Kadir Dilsiz ve hatiye destpekirin. Armanca projeye wergera Linuxe ser zimane Kurdî ye.
Kinox.to
Lêgerrîna operatoran
Tê gotin ku têkiliya Kastriot û Kreshnik Selimi bi mafyaya sîber a Rûs re hebûye.Mînakî, Kinox.to ji hêla pargîdaniyek bi navê Akrino Inc. ve hate kirêkirin, ku tê gotin ku di orbita Tora Karsaziya Rûsyayê de ye, ku çend sal berê tê gotin ku bi riya nivîsbariya ziyanî, botnetan , diziya nasnameyê û sextekariya kartên krediyê beşdarî nîvê tawana sîberê yê cîhanî bûye.
Linuxa Kurdistan
Malpera Kadir Dilsiz Data Conception - Kurdish Developpement Center
Kinox.to
Lêgerrîna operatoran
Li gorî biryara Dadgeha Dadmendiyê ya Ewropayê di sala 2017 de, karanîna portalên streaming ku naveroka wan eşkere ji hêla mafê daneriyê ve hatî parastin, binpêkirina mafan e. Bikarhêner bi cezayên sivîl û sûc re rû bi rû dimînin.
Astengên torî li Awistirya û Almanya
Di 3ê cotmeha 2014an de, astengkirina domaina kinox.to ji bo hemî pêşkêşkerên Înternetê yên awistiryayî li Awistiryayê bi bandor bû piştî ku Constantin Film ji Dadgeha Bazirganî ya Viyanayê biryarek girt. Li gorî fermanek ku di 1ê sibata 2018an de ji hêla Constantin Film ve hatî wergirtin,Vodafone Kabel Deutschland jî neçar e ku gihandina Kinox.to ji xerîdarên xwe re asteng bike.Tevî ku Vodafone li dijî biryarê li Dadgeha Bilind a Herêmî ya Munîhê tevdigere jî, Dadgeha Bilind a Herêmî helwesta Constantin Film piştrast kir.
Darizandin
Detektîvan texmîn dikin ku Avît O., tevî birayên Selîmî, hosteya ku fîlm û rêzefîlm lê ne, bi rê ve dibin. Tê gotin ku wan di encamê de "pereyên mezin" girtine. Detektîvan texmîn dikin ku Avit O. tevahiya danegeh û bernamesaziya malperê ji pêşiyê xwe Kino.to kopî kiriye.
Hs
Hs kurtenavê Hassiyûm ye. Ev pir ji Kîmya ra mihume.
Kinox.to
Darizandin
Di kanûna pêşîn a 2015’an de li ser peymanê biryara der barê Avît O. de hatibû ragihandin. Ew sê sal û çar meh ji ber 2889 dozên bikaranîna bazirganî ya bêdestûr a berhemên bi mafê daneriyê û sabotajên xêvjimêrê hatiye girtin. Avît O. li xwe mikur hat û dozgeriyê îdiayên din jî betal kir.
Porte-de-Benauge
Porte-de-Benauge, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Roth bei Prüm
Roth bei Prüm şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Romilly-sur-Andelle
Romilly-sur-Andelle, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Médis
Médis, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Santeau
Santeau, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Hohenlinden
Hohenlinden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qazwên
Qazwên (bi farisî: قزوین) bajarek li bakûrê Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 1996 an 577.571 kes lê dijin.
Qazwên, paytexta parêzgeha Qazwênê ye.
Bêrîvan Doskî
Bêrîvan Doskî (jdb. 1987  li Dihokê)  nivîskareke kurd e.
Dibistana seretayî û navîn li Duhokê xwendiye. Lê zanîngeh li Mûsilê tewaw kiriye. Di sala 1987 an beşa wergera Ingilîzî li Zanîngeha Mûsilê qedand. Di sala 84 an de zewicî û semereya wê zewacê 2 zarokin.
Jiyan
Bêrîvan Doskî di 1987 tevlî tevgera azadixwaza kurdistanê bûye. Bêrîvan demekê li Rojhilatê Kurdistanê û li Iranê koçber bûye. Paşê di destpêka salên 90 î de çûye londonê û li wur bicî bûye. Li Londonê jî zanîngeha xwe berdewam kiriye û beşa Werger heta master temam kiriye. Bêrîvan li berê ve endamtiya saziyên edebî, civanî, siyasî, û wêjeyî kiriye lê eva qasî 4 salin ku endama Pena Kurd ya navneteweyî ye. Gelek nivîs û helbestên wê di malperên kurdî de belav bûne. Pirtûkeke wê jî niha di bin çapê de ye.
Bhanu, Nepal
Bhanu, Nepal, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Gandaki de cih digire.
Michael Balint
Michael Balint (jdb. li Budapeşt bi navê Mihály Maurice Bergsmann; m.  li London) psîkoanalîstek navdar ê Mecar bû.
Bhanu, Nepal
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 13.175 kes hatiye hejmartin
Dargun
Dargun, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatteyê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Michael Balint
Jiyan
Balint li Bûdapeştê bijîşkiyê dixwîne- Sala 1920 diçe Berlînê. Sala 1939 diçe Brîtanyayê. Li Klînîka Tavistockê dixebite. Sala 1968 dibe serokê civaka psîkoanalîstên Brîtanyayê.
Bestensee
Bestensee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Zhangjiakou
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.650.000 kesî
Erdelanî
Erdelanî zaravayekî kurdiya navîn ye ku li Parêzgeh Sine û bajarê Riwanser girtûperê (derdorê) wî dêt axaftin. Gerçî ji dîmena rezimanî (gramatîk) erdelanî zaravayekî kurdiya navîn (soranî) ye, lêbelê wî bi kurdiya başûr jî pirr nêzîk e. Hê jî gelek elementên kevnar yên kurdî di erdelanî de parastîne.
Taybetmendiyên zaravayê erdelanî
Erdelanî tenê zaravayê kurdî, yan betir e ku em bêjin tenê zaravayê îranî yê Bakûrê Rojava ye ku li vî de demê çûbûyî yan sifet bi paşbendika "-ig" tê çê kirin (mîna zimanên îranî yên navîn, bi taybet pehlevî û partî ku li wan de jî demê çûbûyî yan sifet bi "-eg" dihate çê kirin). Mînak:
Deutz AG
Deutz AG, navê fîrmayeke alman e ku hilberîna motor û amyaran dike. Sala 1864'ê ji aliyê Nikolaus Otto ve bi navê N. A. Otto & Cie. bingeha wê hatiye avêtin. Navê fîrmayê di dema şerê cîhanê yê II. de wekî Klöckner Humbolt Deutz AG hatiye guhertin. Navenda wê li bajarê Kölnê ye. Deutz bi taybetî motorên ku bi av û hewayê tên sarkirin hildiberîne.
Sîsirk
Sîsirk, sirsîrk, sîrsîrk, susk,an zirxîtik (Blattodea), komek e mêş û mûran (Insecta) e ku li hemû deverên Erdê dijî ye.
Ayaxçî
Ayaxçî, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Ayaxçî 162 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 29 e.
Sîsirk
Şayes
Sîsirk ji mêş û mûrên mezin in bi gelemperî. Piraniya cureyên sîsirkan qasî neynûkê tiliya mirovan e, lê hinek cureyên din mezin xuya dikin. Sîsirkê tewrî giran di Cîhanê ew e, sîsirkê Awistralyayê mezin ku dirêjiya wî digihîje 9 cm û giraniya wî digihîje 30 g.
Panî
Panî, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Saran, Loiret
Saran, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Belankendî
Belakendî (bi tirkî: Belentepe), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Mérignac, Charente-Maritime
Mérignac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Aulnois-sous-Laon
Aulnois-sous-Laon, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Gurgan, Gulistan
Gurgan (bi farisî: گرگان) bajarek li bakûrê rojhilata Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 320.226 kes lê dijin.
Gurgan, paytexta parêzgeha Gulistanê ye.
Kadir Dilsiz
Kadir Dilsiz programçêkere Kurd taybetî zanist ser Linuxe, software kodkirin û geşedaniya torê. Dilsiz damezrandinêrê projeya Linux a kurdî ye.
Xanika Mehmûdê Zêro
Xanika Mehmûdê Zêro, gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Gulçîmen, Kop
Gulçîmen gundekî bi ser navçeya Kopa Mûşê ve ye.
Heideblick
Heideblick şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Bernamesaz
Bernamesaz ew kese ku bernameyên komputeran çê dike an pêş dixe re tê gotin. Ew bi inglîzî developer an programmer tê nav kirin.
Program bi zimanên bernamekirinê tên nivisî. Ji wan zimanan hinek: C, C++, Java.
Agnostîsîzm
Agnostîsîzm an jî nezanîparêzî bizaveke felsefî ye ku di sedsala 19an de hatiye çêkirin. Li gorî boçûna vê felsefeyê mirov ji aliyê dînî ve nikare bizanibe ka Xweda heye yan na û ji aliyê zanistê ve jî nizane gerdûn çawa hatiye afirandin. Bi giştî ev felsefe bi awayekî gumanbar li tiştan dinêre. Ateîzm û agnostîsîzm ne heman tişt in. Ji ber ku boçûnek dibêje Xweda nîne, û ya din dibêje hebûn û nebûna Xwedê nikare were zanîn. Kesên xwediyê vê boçûnê weke agnostîk têne binavkirin. Gotina agnostîk, ji zimanê yewnanî tê û ew dikare weke "kesê/a bêzanebûn" were wergerandin. Gotina agnostîk cara yekem ji aliyê biyologê îngilîz Thomas Henry Huxley ve di sala 1869an de hatiye bikaranîn. Li gorî Huxley agnostîsîzm ne baweriyek e, lê rêbazek e û ew rêbaz jî girêdayî aqil e.
Deryaya Oxotskê
Deryaya Oxotskê (bi rûsî: Охотское море, Okhotskoye more) deryayeke parçeya Okyanûsa Pasîfîkê ko li Asyaya Rojava dimê ye. Ew navbera li rojhelat Kamtşatka û Kurilan, li başûr girava Japanî Hokkaidō û Saşalin, li rojava jî herêma AmurSîbîryaya rojhelat de dimê. Ew bi dewletên Rûsya û Japan tê sînor kirin. Ew li ser Tengava Tatarê û Tengava La Perouseyê re bi Deryaya Japanî ve tê girêdan.
Rûyê wê deryayê 1,39 milyon km² ye, û kûrahiyê xwe nîvekî 971 m ye û dera xweya herî kûr 3.521 m ye. Ew navî xwe ji bajarê Oxotskê digire.
Kendava Hudsonê
Kendava Hudson (fransî: Baie d'Hudson) kendaveke li ser rûerdeke 1,23 mîlon km² li bakura Kanadayê dimîne. Kendava Hudson bi Okyanûsa Atlantîk ve tê girêdan. Ew ji pê dahênerî xweyê ko di 1610'an de keşf kirî hatiye nav kirin.
Pêjgeha fransî
Pêjgeha fransî pêjgeha neteweyî ya Fransayê ye. Taybetiyên pêjgeha fransî, sala 2010'ê ji aliyê UNESCO'yê wekî dewlemendiyeke cîhanê hat îlankirin û ket bin parastinê.
Xwarin-vexwarinên fransî di cîhanê de navdar in. Fransî bi dewlemendiya xwarinên xwe, dab û nêrîtên servîskirinê, kalîte û kibariyê tên naskirin. Bo fransiyan xwarin karekî girîng e û di jiyana mirov de cihekê wê yê girîng heye. Fransî bo têrxwarinê naxwin, hewl didin ku destexaneyê (sifre) bixemilînin, xwarinên çêjdar bixwin û xwarinê şên bikin.
Hîmên pêjgeha fransî bi giranî di serdema navîn de hatine danîn. Fransiyan bi sedsalan kolonyalîstî kirine. Ji seranser cîhanê xwarinên koloniyan anîne, di pêjgeha xwe de ceribandine. Di sedsala 16em de xwarin, aşpêjî û aşpêjan, di nava çînên serdest de qîmeteke mezin dîtine. Dewlemendan dixwestin xwarinên herî xweş bixwin, aşpêjên herî baş ên wan bin. Hêj di sedsala 16em de pêşbaziyeke wiha rûdaye.
Fransiyan tevahiya dewlemendiya pêjgeha Deryaya Navîn di xwe de hewandine, xwarinên wê bikategorî kirine, norm ê terîfeyên wê standard kirine. Bandora pêjgeha fransî gelek li ser pêjgeha Ewropayê heye. Di nava herêmên dîrokî yên Fransayê de ji aliyê xwarin-vexwarinan ve cudahî hene.
Taybetiyên pêjgeha fransî
Penîr, jambon, midye, kevjala deryayê (îstakoz), canberî, masî û çêjên deryayê yên din, arxavk, goştê mihê, parî (schnitzel), kuvark, xwarinên ji hevîrê, hêyavkên rengîn gelek tên xwarin. Aşpêjxaneyên herî bikalîte li navenda Parîsê ne. Şeraba herî bitehm û navdar jî, ya fransiyan e. Gava mirov behsa Fransayê dike, penîr, nan û şerab bibîr tê. Li dora 1000 cureyê penîr tên çêkirin. Li Fransayê dewlet girîngiyeke mezin dide pakijî û hîjyena aşpêjxaneyan (restorant), birêkûpêk kontrolan dike.
Taştê
Kulîçe, kate (bo mînak croissant), rûnê nivîşkê, kafê (qehwe), kremayên çîkolateyê, herwiha fêkî yan wekî kurdan heşîniyê dixwin.
Navroj
Fransî heya ji wan tê dirêj dimînin li ser destexaneyê (sifre). Him xwarinê dixwin, him suhbetê dikin. Kurd jî bi zivistanê û demên fireh de, hez ji suhbeta li ser destexaneyê dikin. Bi havînê û demên xebatê de ev derfet bidest nakeve. Li Fransayê jî fastfood roj bi roj bipêş dikeve lê fransî di aliyê fastfoodê de ji welatên din ên Ewropayê cudatir e, kêm bala xwe didin fastfoodê.
Şîv
Şîv ji sê qoran pêk tê, hors d'oeuvre (ordoêvr) ango xawarina sivik, xwarina sereke yan giran û dawiyê şîranî, nan, selete, penîr an şerab. Kurd şîva germ dixwin. Berê di palasên mîr û dewlemendan de selete, qehwe pirr dihatine bikaranîn.
La Roquette
La Roquette, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Fî beyanî erkanî îslam
Fî Beyanî Erkanî Îslam, berhemeke Ehmedê Xanî ye. Xanî tê de temelên îslamê nivîsandiye.
Felsefe
Koka felsefeyê, ji peyva hevedudanî ya ku ji philia, anku “hez”, hezkirin” û sophia, anku “pirzan”, “zanatî” pêk hatiye û li “philosophia” ango felsefeyê dageriyaye. Îcar ji kesê ku bi kurahî li ser felsefeyê hûr dibe re jî philosophos “feylesof” tê gotin. 'Philosophos' (feylesof), tê wateya kesê/a ku li ser bastûra heyberan lêkolîn û dahûrandinê dike. Li gora çavkaniyên dîrokî, kesê ku cara yekem ev gotin bikaranî ye feylesofê navdar Pîtagoras e.
Sportske novosti
Sportske novosti rojnameyeke werzîşê ya rojane ya kroatî ye ku li Zagrebê ye.
Felsefe
Felsefe, wekî [zanist/zanisteke] bingehîn a zanîna civak û xwezayê û zagonên hişmendiyê yên bingehîn û jêderka zanistê, tê zanîn. Bi rastî jî wisa ye. Mirov bi saya zanistê dibe xwedî hiş, feraset û ramaneke gerdûnî. Pêkhatina ramanê bêyî zanînê, ya zanînê jî bêyî felsefeyê ne pêkan e. Bi awayekî din, mirov dikare bibêje felsefe, çavkaniya hemû beşên zanîn û zanyariyê ye. Ango felsefe, zanista zaninê bi xwe ye.
Wekî ku li jor jî hate diyarkirin, riknê hemû cureyên zanînê felsefe ye. Her çend ku zanîn û zanyariyên wekî fîzîk, kimya, aborî, dîrokê û hwd. yên civaknasiyê, wekî zanînên xweser bêne zanîn û qada wan ji ya felsefeyê cuda bê xuyakirin jî, dîsa peywendiya van zanyariyan rasterê bi felsefeyê re heye. Lewre hemû zanîn û zanyarî, bi pêşveçûna dîrokê û têkûzayiya mirovahiyê re diguherin û wate û têgînên wan ên hundirîn li şêweyeke din dadigerin. Belê zanîna komên felsefî gelekî zexm û tirûşdar e. Heta wate û têgihên felsefeyê zû bi zû nayên guhertin. Ango temendirêj û tîmî û mayîn de ne. Ji bo wê mirov dikare bibêje felsefe, wekî hemû şaxên zanînê; sparteka civaknasiyê ye jî. Belê dîsa çawa ku mirov nikare eynîbûna felsefeyê û şaxên zanînê yên din bipejirîne; mirov nikare jê cudabûna wan jî bipejirîne. Dibe ku her şaxên zanînê, ne felsefe bi xwe be, belê ji kûrahiya felsefeyê dinisilin û ji zanista felsefeyê sûdê werdigirin. Ango qurma hemû guliyên zanistê felsefe ye.
Kesê/a ku felsefeyê nexwîne an jî hayê wî/ê ji felsefeyê tune be, nikare wateya tu têgîn û rasteqîniyan dayne an jî bûyer û rûdanên gelemperî bi wateyeke rastîn şirove bike. Felsefe, hilika zanistê ye. Mirovê/a ku ji felsefeyê sûdê werbigire û li gora rêbaz û azîneyên zanistê tev bigere, dê bikaribe sedem û encama bûyeran bibîne araseyî rêya çareseriyê bibe. Dê bûyer û geşedaniyên gerdûnî li gora rêzana sedem û encamê şirove dbike û bigihîje encamekê.
Felsefe, teşegirtina hişmendiyên civakî ye. Ji zanîna hilberiyê bigir heta ya aboriyê, ji zanîna dîrokê bigir heta ya çand û civaknasiyê; ji zanîna perwerdehiyê bigir heta ya çand û wêjeyê... hemû şaxên zanînê û nêzîkdayinên zanistî li ser hîmê felsefeyê têne rûnandin û bicihkirin. Wekî din jî felsefeya zanistî, peresîna zagonên civakî û civaknasiya zanistî yên giştî derdixe holê. Bi rastî, civaknasiyê zanistî li ser hîmê felsefeya zanistî tê damezrandin. Belê ligel van hemûyan felsefe jî li gora hêz û pêwendiyên hilberiyê dirûv û teşe digire.
Kendava James
Kendava James (fransî: Baie James) perçeya başûra Kendava Hudsonê ye li hindê Kanadayê ye. Ew bi herêmên Québec û Ontario tê dorpêç kirin. Ew giravên di nav avê wê de dimên bi erdnîgarî dewama Nunavutê ne.
Felsefe
Îcar, şirovekirina xwezayê, baweriyên olî, raman, nêzîkayîtêdan û têkilîdanînên civakî û mirovî hemû, an li ser hîmê felsefeya mengîwer an jî li ser hîmê felsefeya pêzewar bilind dibin. Çavkaniya civakên çînî, mêtingerî, kedxwarî, şer û pevçûna navbera mirovan, pirsgirêkên herêmî û gerdûnî hemû hêza hilberînê ya ku felsefe bixwe jî afirandiye, ye. Her çend ku herdu ferasetên felesefeyê ji hev û din wekî cihê  bêne xuyakirin jî  dîsa dozîneya teşeyên aborî yên civakî, dozîneya herdu felsefeyan ya hevpar nîşan dide.
Nemaze, di navbera felsefeya pêzewar a dîyalektîk û civaknasiyê de pêwendiyeke zexm û kûr heye. Lew re felsefeya diyalektîk, pêwendiya navbera mirov û xwezayê, ya navbera xwezayê û civakê û navbera  civak û dîrokê hildide dest. Her wiha qewam û kirûyan li gora pêwendiya sedem û encamê dinirxîne. Wekî din jî,  hebûn û hişmendî,  komên pêzeyî  û ramanî,  geşedaniyên civakî û dîrokî  û hwd. gelek kategoriyên zanînê yên din jî li gora têgînên felsefeya pêzewar û diyalektîk têne ravekirin. Wekî ku Luther û Calvin dibêjin, gelo bera mirov bi qasî ku bi fermandanan rabe û rûnê û fikirîn û ramîna wî/ê li serê wî/ê bibe bela û rebenekî/e ku nikare bi serê xwe tevbigere ye; an  wekî  feylesofên ku felsefeya pêzewar diparêzin; hebûneke  ku xwezayê bi hêza xwe diguhere û di suxreya xwe de dixibitîne ye ? Felsefeya dîyalektîk; felsefe jî tê de, daringê (madeyê) wekî afirînerê her tiştî, dibîne. Mirov bixwe jî hebûneke daringî (madî) ye. Yanî felsefeya daringî, feraseteke wisa ye ku  her tiştî ji bo mirov dihesibîne. Her wiha  ramana  ku her tişt  dikare bi destê mirov û bi vîna mirov pêk bê, diparêze.