cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xelîlê Çaçan Mûradov
Xelîlê Çaçan berpirsyarê radyoya kurdî ya Rewanê bû. Ji 58 salên jiyana xwe wî 24 salan serokatiya radyoya kurdî kiribû. Bi saya welatparêzî û xerîbdostiya serokê radyoyê, gelek kurdên ji welatên derve û Kurdistanê li redaksyona xeberdanên kurdî diqesidîn û pê radyoyê dipeyivîn. Xelîlê Çaçan merd-merdane stranên kurdî dida kurdên Kurdistanê û bi wê yekê karekî mezin dida şuxulê propagandakirina hunermendiya kurdî ya dengbêjîyê.
Xebatên malbata Xelîlê Çaçan
Bermaliya wî Eznîva Reşîd ji sala 1955an ji destpêkê hetanî sala 1982'an peyvkara (spîkêr) radyoya kurdî bûye. Kurê wî Têmûr rojnamevan e. Bêtirî 20 sala di rojnamên Riya Teze û Dengê kurd ("Golos kurda") û radyoya kurdî ya Yêrîvanê da kar kiriye, endamê Yekîtiya Rojnamevanên Moskowê e. Keça Têmûr Mîdiya, keça kurda ya yekem e, ku fakûlteya rojnamegeriyê ya Ûnîvêrsîteya Moskowê ya dewletê xilas kiriye. Gotarên wê di rojnamên Dengê Azadî, Armanc, Riya Teze, Sûdarûşka (bi rûsî, li Moskowê) û ciyên mayîn da çap bûne. Bi tevayî çar kesên vê malbeta rojnamevanên profesyonel 80 sala xizmetî çand û edebiyata kurdî kirine, gelek nimûneyên folklora me ji windabûnê parastine.
Gotinên mirovên navdar di derbarê Xelîlê Çaçan de
Cegerxwîn - Hozanê kurda yê mezin
''Ez bi we ra ji bo mirina heval Xelîlê Çaçan - wî peyayê payebilind - xemgîn û dil tijî kul û ah û kovan dibim. Heval Xelîl stêrkeke geş û ronî bû û di şevreşa rewşa miletê me da ji esmanê torevanî qurijî û bi carekê va unda bû. Hêvîdar im, ku bîrewarên kurdên Sovyetistanê bi gernasî şûna wî bigrin. Heval Xelîl serê xwe danî, lê navekî mezin û malbeteke hêja û payedar şûna xwe hîşt. Hêvîdar im tarîxa jîndariya heval Xelîl dûr û dirêj bê nivîsar û ji me ra bihêlin, ku tarîxa Kurdistanê di rojekê fire û bilind bibe. De, xwedê wî di buhuştê da, di qata jorîn da dilşad û rûgeş xwedî bike.''
Rola radyoya kurdî ya Yêrêvanê û serokê wê Xelîlê Çaçan di karê hişyarkirina gelê Kurdistanê da pir e.
Saten
Saten, satîn bestirek (qumaş) e. Gelek cureyên wê hene. Di cîlûbergan de wekî rûpişt (betan) jî tê bikaranîn. Ji bêjeya fransî satin, navê xwe digire. Ji vê qumaşê rûyên nivînan, kincên xewê hwd tên çêkirin. Di vê bestirê têkelek ji hirî, pembû, hevrîşim tê bikaranîn lê standardeke wê nîne. Carnan yek ji vana zêde yan kêm tê bikaranîn.
Xelîlê Çaçan Mûradov
Gotinên mirovên navdar di derbarê Xelîlê Çaçan de
Qanatê Kurdo - Profesor, kurdzanê navdar
Wassenach
Wassenach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xelîlê Çaçan Mûradov
Gotinên mirovên navdar di derbarê Xelîlê Çaçan de
Xelîlê Çaçan hiş û mejûyê radyoya kurdî ya Yêrêvanê bû.
Kişandin
kişandin, di nav bera dû an jî zêdetir ji dû tişt tê kirin, da ku ew ji hêla çavkaniyek an çavkaniyên hêzê ve bêne vekêşandin. Çavkaniya vekişînê dibe ku wesayîtek bejayî, an keştiyek an her tiştekê dinê be, ku ew barkêş tiştek be û bikare were kişandin. Ev dibe ku ji aliyê zincîreke, werîsek, bar, an îmkanên din ve bê kirin.
Xelîlê Çaçan Mûradov
Gotinên mirovên navdar di derbarê Xelîlê Çaçan de
Heciyê Cindî - Profesor, folklorîst
Klamîdiya
Klamîdiya (bi latînî: chlamydia) yekêke le nexoşiye soyaney beşêkî giringî nasaxî mirov pêk dênêt çunke nîşaney klînîkî têda derdekewêt û zor bilawn.
Wahnwegen
Wahnwegen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xelîlê Çaçan Mûradov
Gotinên mirovên navdar di derbarê Xelîlê Çaçan de
Wezîrê Eşo - Nivîskar
Navê Xelîlê Çaçan ser rûpelê tarîxa çand û edebîyata kurdî bi herfên zêrîn hatîye morkirinê.
Mehmed Emîn Bozarslan - Lêkolîner û nivîskar
''Mirin ya hemû mirovane. Lê xwezî bi wan kesan, ku jîna xwe di xizmeta gelê xwe da derbaz dikin, bi serfirazî dijîn û bi serbilindî jî dimirin. Xelîlê Çaçan navekî paqij li pey xwe hîşt û herwaha ji malbeta xwe xebatkarên bona gel yên hêja gîhand. Ji ber wê em dikarin bêjin, ku ew nemirîye. Navê wî di nava kurdên nemir da hatîye nivîsîn û cîgirtin.'' Emerîkê Serdar- Berpirsyarê rojnama "Rya teze"
Ji wan 1400 sitiran û miqamên kurdî, ku bi saya Xelîlê Çaçan hatine berevkirinê û bi radiyoyê têne elamkirinê, her yek heykeleke ji bo bîranîna wî.
Fêrîkê Ûsiv - Helbestvanê navdar
''Xelîlê Çaçan mînanî sîyasetmedarên çavtirsîyayî bend û asteng ne didane ber kilamên kurdî û meselên gel. Ewî him ew kilam dane dengnivîsandinê, him jî pareke wan bi pirtûkeke cihê da çapkirinê. ''
Baxçoyê Îsko - Serokê Komela Nivîskarên Kurd li Gurcistanê.
''Ew yek, ku îro kurdên Gurcistanê di warê çanda kurdî da pêş ketine, wî karî da keda Xelîlê bira pir e. Ew her dem li me dibû mêvan, li malên kurda yek bi yek digeriya, gotin û sitiranên wan hildida û bi radyoya kurdî dida. Mirina Xelîlê Çaçan derbeke giran bû, ku li me û gelê me ket.''
Medoyê Elî - Nivîskarê kurd ji Qazaxistanê
''Ez ji navê kurdên Qazaxistanê û Asiya Navîn dibêjim, ku em minetdar û deyndarê Xelîlê Çaçan in. Ez xemgîniya xwe dixwezim bi helbestekê bînime zimên:''
De xatirê te, lawê kurdayî qenc û delal,
Te sefera xwe xilaznekirî gihîştî li mal,
Zû-dereng emê bi tera bibin heval,
Bira kevirê gorê ji tera bibe belgiyê berpal.''
Çerkezê Reş - nivîskar û helbestvan
Dû mirina Xelîlê Çaçan ra helbestvanê bi nav û deng Çerkezê Reş ji bo bîranîna wî helbesta "Zar-zimanê min nagere" nivîsî ji bo stranê û sazbend Xelîlê Evdile jî mûzîka wê çê kir.
Zar-zimanê min nagere... Wey bavo, wey bavo, wey bavo, wey bavo...
Hey wayê, hey wayê, hey wayê, lê xweyo...
Wey bavo, wey bavo, wey bavo, wa nabe,
Tu qarî dijmin ra mêrkîmî cî rabe...
Wax cînarno, zarê min nagere-ez vê sibê heydadê,
Dost-pismama, xêrxaza, kinêza daxim, di riya xwedê,
Ezê çawa elamkim-bavê min ji dinê xeyîdî, xeyîdî...
Dil lê mayî-pişta xwe wê da-çû îdî, çû îdî...
Ezê pirskim ji teyra: çerxa me çima çep dizivire,
Heta mêrê olimê bihesiya cegera şewatê, şewatê...
Tilî-pêçiyên ser kaxez-devtera, gidîno, min biryan,
Ezê rabim cabekê bişînim wan kewên gozel ra, gozel ra...
Bira lez bên, beyta dil bixûnin mêraniya enzel ra, enzel ra...
Recadarim qulingno, hûn zanin riya geliyê Lalişê,
Kaniya Sipî peya bin, çilke av ca bînine vê hewşê,
Gûranî (kurdî xwarig)
Gûranî deneyg le zarawaegani kewneyi Kurdîyi Xwar e. We dîmeni ziwannasî, Gûranî fire ehemîyetîyey hes. hûzi Gûran we ey zarawae qise ket.
Xelîlê Çaçan Mûradov
Gotinên mirovên navdar di derbarê Xelîlê Çaçan de
Rêva çaxê ber perê esmana hûn sekin kurmancî, kurmancî...
Ax, bawerkin, wekî hê ew Xelîle ser kaniyê duaçî, duaçî...
Hmayak Manûkyan
Hevalê Xelîl yê ermenî Hmayak Manûkyan, ku helbestvanekî navdar e, ev helbesta xwe bi zimanê ermenî li goristanê xwend. Paşê Fêrîkê Ûsiv ew wergerande kurdî.
Me tu dispartî ax-bera, Xelîl,
Pêşberî Elegezê kaw-kubar,
Gişka dikirin şîn-girî, nalîn,
Kerba birîna te ya dilxedar...
Digiriya, ser te dikir lûve-lûv,
Bira û pismam, kes-kinêzên te
Ji siya ser te mabûne miqûf.
Elegez dayka, ku dike lûrîn,
Mirina te bû kul, derd û dilêşî,
Xelîlê minî aqilî nûrîn.
Dilê te ne bir derd û kulê behr,
Tu bûyî xudêdakî terr-teze,
Li dû xwe hîştî zuret û devter.
Qisa min tev te ret nabe tu car,
Geş û genc bûyî, bi dil û dîndar,
Boussac, Aveyron
Boussac, Aveyron, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Xelîlê Çaçan Mûradov
Gotinên mirovên navdar di derbarê Xelîlê Çaçan de
Lema em ser te dinaliyan, Xelîl...''
Boussac, Aveyron
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Xelîlê Çaçan Mûradov
Berhemên çapkirî
Heta niha ev pirtûkên Xelîlê Çaçan çap bûne:
Golageniya jor
Golageniya Jor, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Jar û Evîn (albûm)
Jar û Evîn, qasedê Burhan Berkenîyo diyînan o.
2004 de hamewo hadrekerdîş. Tede 10 habî lawikî estê. Zafê lawikan bi kurmanciyê. lawikê ke bi zazakî (Tev Veyvikê) u habêke zî bi tirkî(Şu Uzun Gecenin) estê.
11
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Miesbach
Miesbach bajarokekî navçeya (Landkreis) Miesbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Diessenhofen
Diessenhofen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Thurgau ya herêma Frauenfeldê ye.
Kehcîk
Kehcîk, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Artûpa
Artûpa navê gundekî di navçeya Astara li başûrê Azerbaycan e. Li gund gelê taliş dijîn.
Aamir Khan
Aamir Khan (z. 14ê adara 1965an) aktor, çêker û derhênerekî hind e.
Zewacî ye, 2 kur û keçeke wî hene. Navê jina wî Kiran Rao ye. Aamir Khan misilman e û carekê çûye hecê.
Amt Gerswalde
Amt Gerswalde şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Uckermark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Şerîfabad
Şarifabad, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Sofîtî
Sofîtî an tesewwuf an ′′′sofîgerî′′′ rêbazek ji rêbazên Îslamî ye. Li goreyê sofîtiyê benî anko ebidê Xwedê dibê bi rêya îbadet anko peristina Xwedê, û xwedûrgirtina ji gunehan û terikandina xirabiyan û evîna dinyayê rêyekê ber bi Xudê û niyasîna wî bibîne. Ew dibê nefsa xwe bi peristinê û terikandina gunehan û xweşîyên cihanê pakij bike ko Xudê û mezinahî û bedewî ya Wî di dilê rêvîngê rêya sofîtiyê da eşkira bibe.
Cîbûtî
Cîbûtî (ereb.: جيبوتي; fransî: Djibouti) dewletek li rojhilatê Efrîqa yê. Li wir nêzîkî 767.400 (sal: 2005) kes hene. Paytexta xwe jî Cîbûtî ye. Cîbûtî çend kîlomitira ji Yemen dûr e.
Erdnîgarî
Erdê Cîbûtî 23.200 km² ye. Bilindtirin cih "Mouso Ali" bi nêzîkî 2.000 m ye. Cîbûtî digê Derya Sor û hên van dewletan:
Sofîtî
Di nav Îslamê da, nemaze di sedsala 20ê û 21ê da, bi giştî piştî serdestbûna baweriyên selefîtiyê di nav misilmanan da, baweriyeka weha heye ko sofîtî varrêbûn û derkevtina ji Îslamê ye. Her çend e, berî wê jî kes hebûne ko digot sofîtî ne ji Îslamê ye. Lê koma zanayên Îslamê, bi giregire yên mîna Şêx Muhyedîn îbn Erebî, Îmam Mehmedê Xezalî, Mewlana Celaledînê Rûmî û gelekên dî ji wan in.
Ji aliyê baweriya kelamî ve, pirraniya sofiyan ji sunniyan in, lê sofiyên şîe jî hene û hebûne.
Peyva Sofî
Gengeşe û lihevnehatineka mezin li ser koka peyva "sofî" di Îslamê da heye. Bawerîya herî belav ew e ko ew peyv ji peyva "sewf" (bi erebî: صوف) ya erebî hatiye ko mehnaya wê "hirî" ye. Sedema vê bawerîyê ew e ko pirranîya sofiyan ji ber terikandina dinyayê kincên nedirûtî yên ji hiriyê çêkirî li xwe dikirin ji wan ra sofî dihat gotin, anko "hirîpoş". Yek ji kesên ko li ser vê baweriyê ye Îbn Xeldûn e.
Cîbûtî
Dîrok
Sala 1862an da Fransa hat û Cîbûtî dagir kir. Roja 27. pûşber 1977'an Cîbûtî bû serbixwe.
Şal
Şal, pantol xwekirinek e. Pê, çîp û qoran pordike, li piştê tê şidandin. Bo porkirin, germxwedîkirin û aksesûarê ye. Ji bestir, kulav, lateks (şîrik) û gelekan tên çêkirin. Mêr jî jin jî li xwe dikin.
Awa û cureyên pantolê
Gelek awa û cureyên pantolê hene:
Gûzgovend
Gûzgovend gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 42 kes (11 malbat) bûn.
Şemdîn Axa
Şemdîn Axa yan jî Şemsettîn Axayê Redkî, di belgeyeke Osmaniyan ya sala 1781an de wek serokê eşîra Redkî derbas dibe. . Wexta ku eşîra redkî li Rewanê bû, paşnava vê malbatê Şemseddînov bû. Di sala 1780î de Îshak Paşa raporekê dewletê re dişîne û ji wan daxwaz dike ku eşîra Redkî ya li Rewanê dijî û serokê wê Şemdîn bînine nav sînorên Osmaniyê. . Qîzeke Şemdîn Axa, jina Hiseyîn Xanê Xanê Rewanê bû. Ji vê qîza wî Gulam Alî hate dinê. Gulam Alî piştî bavê xwe bû Xanê Rewanê. Lê ji ber ku Gulam Alî xwarziyê kurdan bû, ermenî û gurciyan ew di sala 1783an de kuşt û birayê wî yê ji wî biçûktir ê diya wî gurcî Mihemed kirine xan. Mihemed Xan, piştî ku dibe xan, di sala 1785an de nîşana fermî dide Ahmed Xanê Redkî û Mîrza Axayê Sîpkî. Ahmed Xan li Rewanê, Mîrze Axa li Makoyê dima. Şemdîn Axa, bavê Hiseyîn Axayê Çongdeve û Elî Axa yê bavê Gulî Cewer Axa ye. Piştî mirina Şemdîn Axa, Hiseyîn Axa serokatiya redkiyên li Qersê, Gulî Cewer Axa jî serokatiya yên li Rewan û Îdirê dike. Di belgeyeke rûsan a sala 1847an de dibêje: "Cafer Axayê Redkî, wek serokê hemû kurdên misilman ên di nav sînorên rûsan de hate qebûl kirinê".
Comanî
Comanî bajarekî bi ser navçeya Hewêla Sêrtê ve ye.
Tepebaşînemaz
Tapabaşinamaz, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Kirîbatî
Kirîbatî, welatekî li Okyanûsa Pasîfîkê ye û ji koma giravan pêk tê. Navê wî yê kevn bi îngilîzî "Gravên Gilberts" e. Di sala 1837'an de ket bin destê Brîtanyayê. Di sala 1999'an de bu endamê NY'yê.
Kolaj
Kolaj (ji zimanê fransî Collage tê wateya tiştên pevre zeliqandî, coller, zeliqandin), teknîkeke bi taybetî di hunerên dîtbarî de ye.
Di berhemên bi vî awayî de hunermend hin tiştên wekî kaxiz, parçeyên berhemên din û materyalên cûrbecûr dibire û li ser rûyê berhemê ve bi şîrêzê dizeliqîne.
Navê collage di destpêka sedsala 20'an de ji aliyê hunermendên Georges Braque û Pablo Picasso ve hatiye bikaranîn û bi vî awayî wekî şêweyeke di hunera nûjen de hatiye pejirandin.
Çend teknîkên din ên kolajane yên ku di hunerê de tên bikaranîn ev in: dekûpaj, fotomontaj, kolaja dîjîtal, eKolaj (kolaja elektronîk) û hwd.
Bozouls
Bozouls, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Lauret, Hérault
Lauret, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Annouville-Vilmesnil
Annouville-Vilmesnil, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Gramatîka zimanê kurmancî ya kurt (pirtûk)
Gramatîka zimanê kurmancî ya kurt (bi tîpen kirîlî: Граматика зьмане кӧрманщи йа кӧрт) rêzimana kurdî ya bi kurdî ya Qanatê Kurdo ji bo dersxaneyên 3-4 a Komara Sovyet a Sosyalîst a Ermenistanê ye. Pirtûk di 1949an de ji nav çapên Neşîreta Dewleta Ermenistanê li Rewanê ve hate der.
Rêziman ji 157 rûpelan pêk tê û bi tîpên kurdî yên kirîlî ye.
14
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Xinghua, Jiangsu
Xinghua, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangsuyê de cih digire.
14
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Xinghua, Jiangsu
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.565.500 kesî
14
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Ran
Ran fîlmekî dandenhênerê japonî Akira Kurosawa ye ku di 1985an de hat çêkirin.
Çîroka fîlm
Çîroka fîlmê ji lîstineke şanoyî ya William Shakespeare hate afirandin. Çîrok eynî ye lê belê hin firqên giring jî hene wek navên karakteran, cinsiyetên wan û hwd.
Anne Frank
Anne Frank anku Annelies Marie Anne Frank (jdb. 12ê hezîrana 1929 li Frankfurt am Main - m. destpêka adara 1945 li kampa komkirinê ya li Bergen-Belsen) keçeke cihû ya elman bû ku di sala 1934an de digel dayik û bavê xwe koçî Holendayê kir, da ku ji zext û zordariya nasyonalsosyalîstan bifilitin, lê berî dawiya şer bû qurbana holokostê. Berî ku hat girtin, wê xwe digel malbata xwe di xaniyeke biçûk de vedişart û li wir rojnivîskek dinivîsand.
Kurtejiyan
Anne Frank di sala 1929an de wek keça malbateke dewlemend a cihû li Frankfurtê hatiye dinê.
Çend meh piştî ku Hitler di sala 1933an de hemû Elmanya xist bin bandora xwe, malbata Frank ji ber metirsiya naziyan ji Frankfurt am Mainê koçî paytexta Holendayê Amsterdamê kirin. Anne di wê demê de hîn çar salî bû. Malbat zû hînî jiyana li Holendayê bû û Anne zarokatiyeke bê tirs derbas kir. Lê piştre şerê cîhanî yê duyem destpê kir û leşkerên Hitler di sala 1940an de Holenda jî îşgal kirin.
Rewşa malbata Frank a li Amsterdamê ji nişka ve xera bû. Gelek qanûnên cihû  her ku çûn zêdetir maf ji destê wan standin. Wek mînak: cihû êdî nikaribûn tramvayê bikarbînin, duçerxeyên wan ji destê wan hatibûn standin û nekarîbûn erebe jî biajon. Herwiha, çûyîna wan bo sînema an şanoyê an jî tevlîbûna wan a li çalakiyên werzîşê jî qedexe bû.
Du salên jiyana veşartinê
Gava di sala 1942an de biryar hat dayîn ku xwîşka mezin a Anneyê Margot wê bibin kampa karkirinê, malbat mecbûr ma xwe veşêre. Ji ber ku ew kampên karkirinê di rastiyê de kampên kuştinê bûn: tê de qurbanên naziyan dihatin girtin, êşkence kirin û kuştin. Malbata Frank digel malbateke din xwe di malikeke taybet de xwe veşart. Xwediyê malikê şîrketa Opekta bû, ku dîrektorê wê bavê Anneyê bû. Ji ber tengasiyên qewimandî wî şîrketa dewrî hevalên xwe kir û êdî hevalên wî yên şîrketê alîkariya malbatê kirin. Deriyê xaniyê ku şîrketê bi xaniyê re girêdida li piş dolabeke pirtûkan veşartî bû.
Rojnivîska Anneyê
Rojnivîska Anneyê jî di vê demê de hat nivîsandin. Di salên bê de malbat nikaribû derkeve derve, da ku bala kesî nekişîne ser xwe. Têkîliya wan bi tenê bi alîkarên xwe yên ku xwarin ji wan re dianîn re hebûn. Ji bilî vê yekê, radyoya wan hebû ya ku wan li ser nûçe û pêşketinên qewimî agahdar dikir.
Mehek beriya ku malbat mecbûr ma xwe veşêre Anneyê wek diyariya 13'mîn rojbûna xwe rojnivîskek wergirtibû. Di vê rojnivîska ku Anne wek 'Kitty' bi nav dikir, wê jiyana xwe ya rojane ya ku di metirsiyê de derbas dibû dinivîsand. Ev rojnivîsk êdî bûbû hevala xwe ya herî baş. Wek mînak, wê tê de him qala xewn û xeyalên xwe, him jî behsa gengeşiyên digel dayk û bavê xwe dikir.
Gava meriv rojnivîsê dixwîne, meriv têdigihêje ku Anneyê xwestiye bibe nivîskar yan jî rojnamevan.
Ji ber ku rewşa jiyan û tendirûstiyê ya di kampa komkirinê de gelek xera bû, nexweşî zû belaw dibûn. Dîsa jî Anneyê ti car hêviya xwe nebirî ku rojek wê tişt wergerin rindiyê.
Jiyana di kampa komkirinê de
Di 4ê tebaxa 1944an de xaniya wê ya ku tê de 8 penaber diman ji alyê polisan ve hatiye dîtin. Hê jî naye zanîn polis çawa bi cihê wan ê veşartî hesiya. Lê tê bawer kirin ku ew rastî îxanetê hatine. Hemû penaber hatin heps kirin û heta demekê di kampa komkirinê ya Westerborkê de hatin girtin. Ji wir jî birin kampa kuştinê ya Auschwitzê. Jin û mêr li hatina îstasyona kampê ji hev hatin cuda kirin. Otto Frank, bavê Anneyê, li wir malbata xwe cara herî dawî dît.
Mehek bişunde Anne û xwişka xwe ya mezin Margot şandin kampa Bergen-Belsenê ya nêzî Celle, û wê li wir karên fîzîkî yên gelek giran dikir. Dayika wê ji ber bêhaliya xwe nekarî kar bikira, lewra ex li Auschwitzê ma: ew piştî demekê nexweş ket û di sala 1945an de jiyana xwe ji dest da.
Mirina Anne Frank
Di zivistana dawi ya şerê de rewşa li kampên komkirinê berve xeteriyê ve çû. Mirov gelek di bin bandora birçîbûn, tîbûn, sermahî û bêhaliyê man. Nexweşî û bêş zû belaw bûn. Di adara 1945an de, çend hefte berî ku girtiyên kampên komkirinê hatin rizgarkirin, Anne û Margot bi enfeksyoneke giran a tîfusê nexweş ketin. Rojek piştî wefatkirina Margot, Anne jî - hê 15 salî - jiyana xwe ji dest da.
Pirtûkkirina rojnivîska wê
Bavê Anneyê wek endamê tenê yê malbatê ji qirkirina cihû xilas bû. Piştî ku şer bi dawî bû, wî nivîsên Anneyê wek pirtûk da çapkirin. Pirtûka bi navê "Rojnivîska Anne Frank" heta îro bo 67 zimanan hat wergerandin û dike nav pirtûkên herî zêde xwendî. Ev pirtûk sûcên Nazîyan bi bîr tîne û wergeriya sembola êşa hemû qurbanên wan.
Guy Fawkes
Guy Fawkes, ku wekî Guido Fawkes jî tê zanîn (jdb. 13ê nîsana 1570an - m. 31ê kanûna paşîn a 1606an), leşkerekî înglîz ê katolîk bû ku li bajarê Yorkê, ji dayik bûye. Ew ji bo "Teqandina Avahiya Parlamena Îngilîzî" di "Komploya Şûre" ye 5ê çiriya paşîn a 1605an de hat wezîfedarkirin.
Jiyanâ wî
Guy Fawkes di sala 1570ê de li Stonegate, Yorkê ji dayik bû. Ew diduyan ji çar zarokên Edward Fawkes bû, serwer û parêzvanê dadgeha konseya li York û jina wî Edith (Navê dayika diya Fawkes wekî Edith Blake an Edith Jackson tê dayîn). Dîroka jidayikbûna Fawkes, ne diyar e lê ew di 16ê nîsanê de li dêra St Michael le Belfrey, York hate imad kirin. Ji ber ku ferqa adetî di navbera jidayikbûn û vaftîzmê de sê roj bû, ew belkî di 13ê nîsanê de ji dayik bû.
Piştî ku ji dibistanê derket Fawkes kete xizmeta Anthony Browne, Viscount Montagu ye yekem. Browne, ji Fawkes nefret kir û piştî demeke kin ew ji kar derxist; ew di pey re ji aliyê Anthony-Maria Browne (Viscount Montagu ye duyem, ku di 18 saliya xwe de ket şûna bapîrê xwe), hate xebitandin.
Pîşeyâ leşkerî
Di çiriya pêşîn a 1591an de Fawkes milkê li Cliftonê (York) ku wî ji bavê xwe mîras girtibû firot. Ew çû parzemînê da ku di Şerê Heştê Salî de ji bo Spanyaya katolîk li dijî Komara Holenda ya nû û ji 1595 heta Aştiya Vervins di 1598an de, li Fransayê de şer bike. Her çend Îngilîstan wê demê ne di operasyonên bejayî yên li dijî Spanya'yê de bû, her du welat hîn jî di şer de bûn. Ew tevlî Sir William Stanley bû, fermandarek katolîk û kevnare yê Îngilîzî di çil sali ye. Fawkes di sala 1596an de, di Dorpêçkirina Calaisê de bûbû alférez an jî efserekî biçûk. Piştî dorpêçê, ji ber ku şerekî baş kir, 1603yan de ji bo kaptantîyê hatibû pêşnîyarkirin. Wê salê, ew çû Spanya'yê ku ji serhildanek katolîk a li Înglistanê piştgirî bigere. Li ser vê sedema, wî guhertoya Îtalî ya navê xwe "Guido" ji bo pejirandinê bikar anî û wî, James I, wekî "rêşaş" binav kir ku mebesta wî "derxistina tevahiya mezheba Papîst ji Îngilîstanê" ye. Wî, Skotlenda û hezkiriyên key di nav mîrekên Skotlendî de şermezar kir û nivîsand "wê ne mumkin be, ku van her du miletan, ji bo demek dirêj li hev bên". Digel ku ew bi nazdarî hate pêşwazî kirin jî, dîwana Philip III nexwest ku piştgirî bide wî.
Komploya Şûreyê
Diwanzdeh komplogerên, ji bo ku di rêveberiya Dewleta Brîtanyayê û rejîma padîşah a katolîk de şoreşeke radîkal pêk bînin kom bûn, biryar dan ku Avahiya Parlamena Înglistanê ya li Qesra Westminsterê di civîna aristokratiyê de (di çiriya pêşîn an çiriya paşîn wê salê de dubare kirin) biteqînin. Serokê tîmê, Robert Catesby, di heman demê de, hewl dida ku beşdarî komê zêde bike. Francis Tresham, ku paşê tevlî komê bû, yek ji merivan xwe Lord Monteagle katolîk, agah kir ji bo di 5ê çiriya paşîn de neçî parlamenê. Ji ber vê agah kirinê, komplo, eşkere bû. Fawkes, 5ê çiriya paşîn nîvê şevê bi 36 heb şikevkê şûre li jêrzemînên parlamenê hatibû girtin.
Îşkence û mirinâ wî
Bi îşkenceyên cûrbecûr re rû bi rû ma û bi darê zorê, navên peyrewên xwe da. Fawkes, ku di dadgeha ku ew anîne de ji ber îxanetê hat mehkûm kirin, di 31ê kanûna paşîn a 1606an de li ser qesrê, hat dardekirin.
Îlamî
Îlamî yekîk le zaraweganî Kurdîy Başûr ke le şari Îlama pê qise kirgîg.
Philipp Reis
Johann Philipp Reis (jdb. 7ê kanûna paşîn 1834 li Gelnhausen ; m. 14ê kanûna paşîn 1874 li Friedrichsdorf ) fîzîknas û dahênerekî alman bû. Bi pêşkeftina yekem alava xebitandinê ya ji bo veguheztina dengan bi xetên karebayî, ew wekî pêşengê navendî yê têlefonê tê hesibandin.Di pêvajoya vê pêşveçûnê de, Reis denggira têkiliyê jî dahênand û di sala 1861an de alava xwe da navê telefonê, ku piştre di qada navneteweyî de hate pejirandin.
Jiyana wî
Philipp Reis kurê hemwelatiyê Gelnhausen û nanpêj Karl Sigismund Reis (1807-1843) û Marie Katharine bi navê keçiktiyê Glöckner (1813-1835) hate cîhanê û wekî protestanê - lûterî hat noqkirin. Diya wî salek piştî zayîna wî mir û bavê xwe di sala 1843an de winda kir.Ji ber mirina zû ya dêûbav, kirîvê wî yê noqkirinê ku   Philipp Bremer (1808-1863) ku  pêşnavê wî danibûn Reis  ji bo sêwiyê wek  berdevkê sêwî hate ragihandin. Reis hat ba dapîra xwe Susanne Maria Fischer (1769-1847) û li dibistana giştî ya Gelnhausenê xwend. Di sala 1845an de ji bajarê zayîna xwe derket û çû li Friedrichsdorf a Hessenê.Li wir ew xwendekarê  Enstîtuya Louis Frédéric Garnier bû,   pêşiyê Dibistana Philipp Reis ya îroyîn, heta ku ew bû 14 salî. Paşê li Frankfurt am Main xwendekarê Enstîtuya Hasselê bû.
Di 1ê adara 1850an de, Reis dest bi perwerdehiya bazirganî li firoşgeha berhemên gon a frankfurtî Johann Friedrich Beyerbach kir û beşdarî dibistanek bazirganî bû.Ji bilî perwerdeya xwe ya pîşeyî, wî li pêşdibistanek polîteknîkî û li Komeleya Fîzîkî ya li Frankfurt am Main, ku ew di sala 1851an de bû endamê wê, xwendina zanistên xwezayî  domand.Di destpêka sala 1852an de, Reis ramanên lêkolînê li ser veguheztina dengî bi karanîna elektrîkê girt.
Di 1858 de, di dema mayîna li Friedrichsdorfê de, Reis ji aliyê birêveber Garnier wekî mamosteyê fransî, fîzîk, bîrkarî û kîmyayê li enstîtuya kurên xwe karek wergirt.
Bergiriya sist
Bergiriya sist an jî bi ingilîzî passive immunity. Heke di laşê mirov de ji bo nexweşiyek diyarkirî dijeten nehatibe çêkirin û ji bo saxbûnê dijeten ji derve bi awayekî hazir, ji yekê din hatibe wergirtin, bergiriya sisit peyda dibe. Anko bi bergiriya sist, ji bo dabînkirina bergiriyê, lîmfexaneyên nexweş çalak nabin. Bergiriya sist bergiriyek demkî ye. Bergiriya sist bi du rêbazan di laşê mirov de peyda dibe. A yekem bi awayekî sirûştî, a din jî bi awayekî destkarî çê dibe.
Bergiriya sist a sirûştî
Ev bergirî ji dayikê derbasî dergûş dibe. Dema ducaniya dayikê, hin dijetenên dayikê bi navbeynkariya lûleyên xwînê, derbasê laşê korpele dibin. Bi taybetî dijetena bi navê IgG derbasî laşê korpele dibe û piştî zayinê di laşê dergûşê de bi qasî şeş mehan bergiriya demkî ya sist dabîn dike. Piştî ji dayikbûnê, îcar dergûş di nav şîrê dayikê de dijeten ji dayika xwe werdigre. Dijetena IgA bi mijînê, di nav şîrê dayikê de derbasî dergûşê dibe.
Bergiriya sist a destkarî
Dijeten bi destkarî ji xwîna zindiyên bibergirî tê bi destxistin. Di zanista bijîşkî de, dijeten ji bexşker (mirov an ji ajal) tên tovkirin û bi awayekî serûm didin laşê mirovê nexweş. Bi vî awayê di demek kurt de di nav xwîna nexweş de dijeten zêde dibe û hokara nexweşiyê têk dibe. Wekî mînak, piştî pêvêdana marek jahrî an jî gezkirina kûçikêk har, li dij jehra maran an jî li dij vîrusa nexweşiya harbûnê serûm didin mirovê nexweş. Bandora serûm gelek zû çê dibe. Serûm gelek dijeten lixwe digire, loma di nav laşê nexweş de bi hêsanî  êrîş li hember hokara nexweşiyê dibe û mirov di demek kurt de sax dibe.
Dêra Çil Şehîdan, Mêrdîn
Dêra Mor Behnam an jî Dêra Çil Şehîdan di sala 569an de hatiye avakirin li taxa Şarê ya Mêrdînê. Dêra suryaniyên yaqûbî ye.
Di sala 1170î de bermayiyên pîroz ên çil şehîdên mesîhî yên Sêwasê (Sebastia) anîne vê dêrê, lewre navê wê îroyîn kirin Dêra Çilan an jî Dêra Çil Şehîdan.
Îroj dêra metropolît a Mêrdînê ye.
Xelikiyan
Xelikiyan gundekî bi ser navçeya Hewêla Sêrtê ve ye.
Sankt Märgen
Sankt Märgen şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Asxanakeran
Asxanakeran (bi azerî: Asxanakəran) navê gundekî û şaredariyeke di navçeya Astara de li başûrê Azerbaycanê ye. Gundên Azarû, Balbo, Birsûd û Destor bi Asxanakeran ve girêdayî ne.
Pehlî
Pehlî ya Feylî danêyg le zarawagani Kurdîyi Başûr e.
Vermezyar
Varmazyar, navê yek ji gundên Gundistana Yolagaldî li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Pirmeryem
Pirmeryem (bi tirki: Yumruklu), gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Ohmbach
Ohmbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Weibern
Weibern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Rehîma Xalid
Rehîma Xalid jineke kurd ya xwenda, zana û keça Xalidê Reşo û bi Dengbêj Seîdê Hemo re zewicî bû...
Goktepe, Ûrmiye
Goktepe gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2.850 kes (836 malbat) bûn.
15
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Sankt Peter, Baden-Württemberg
Sankt Peter şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Şeqaqî
Şeqaqî yek ji êlên esilkurd, ên azerîaxiv e. Ev êl a ku aliye olê de şiî ye, niha li hemû cografiya azerîaxiv a li Îranê belavbûye. Herwiha li Filistîn jî malbateke bi navê Şeqaq heye, mumkun e ku pewêndiya wan bi vê êlê re hebe.
Dîrok
Gorê Ensîklopediya Îslamê ev êl ji Finikê an jî ji qezaya Kilîsê koçberê rojhilata Gola Wirmê bûye. Şeqaq an Şeqak di kurdî de navê heywaneke ku di lingê xwe ve seqet e. Mînorsky diyar dike ku ev êl di dema Baraniyan (Aqkoyinlî) de barê Transqefqasyayê kiriye. Ji xwe ji navê tayifên wan jî belû ye ku ev êleke kurdan a qizilbaş bû ye: Palûkan, Goran, Zaferan, Şatran hemû navên êl û eşîrên kurdan in. Di dokumentên rusan ên serê sedsala 19'mîn ev êl derbas dibe. Gorî J. Morier serjimara Şeqaqan li Erdebîl, Xalxal û Zenganê di 1814'an de 50.000 mal bû. Hin şaxên vanan jî bi eşîrên kurdan ve li Xorasanê hatine bicîhkirin. Şeqaqî bi taybetî di dema Zendiyan de yek ji êlên bihêz bûn. Mîrê Serabê Elî Xanê Şeqaqî xwedî rutbekî artêşiya giring bûye. Kurê wî Sadiq Xanê Şeqaqî mîrê Serabê ji aliye Qeceran ve hatiye kuştin.
Jiyar Elî
Jiyar di sala 2020an de, li dijî civata LGBTê, ya ku tawanên nefretê wekî tehdîta kuştinê û zirara li dijî wî pêş dixe, bû hedefek xuya ya rêze êrişên propagandaya medyayê. Wî bi rêkûpêk tweet dikir li ser gefên ku werdigirt, ku tê de gefên serjêkirin, şewitandin, û êrişên xwekujî hebû. Piştî ku Jiyar di GlobalPride de di 27ê hezîrana 2020an de axaftinek pêşkêş kir, ku ji hêla InterPride ve hatibû pêkanîn, ev êriş bi tundî zêde bûn.
Jiyar yek ji wan kesên herî berbiçav bû ku Asayiş û Hikûmeta Herêma Kurdistanê rexne dikir ku ji bo operasyona binçavkirina kesên LGBT+ li Silêmaniyê pêk hat. Kampanya piştî ku Asayiş bi xeletî difikirîn ku hemî mirovên gey fahîşe ne, pêk hat û Jiyar di hevpeyivînek digel Middle East Eye de hewl da ku vê tevliheviyê çareser bike; Jiyar got ku endamên civata LGBTQ+ li Herêma Kurdistanê ne "karkerên seksê" ne û heke hinekan ew kar hilbijartiba jî ew sûcê KRG ye ji ber ku "fuhuş tercîha dawîn e ku debara xwe bike”.
Jiyana wî
Jiyar di 2 îlonê 1999an de hatiye dinê û endamê herî piçûk ê malbata xwe ye. Çar xwişk û birayên wî yên din hene. Di hevpeyivînek bi Makanati re, Jiyar diyar kir ku ew çawa di 2017an de xwe eşkereyî dayik û xwişka xwe ya mezin kir û di heman demê de ku wî Weqfa Lava, rêxistineke nehikumî (NGO) ku li ser hişyarkirina pirsgirêkên LGBT dixebitî, dît.
Jiyar xwedî jiyanek nebatî ye û damezrînerê yekem rêxistina alîgir-vegan a li Iraqê ya bi navê Kurdistan Vegans bû. Ew pênc salan vegan bû. Wî zehmetiyên ku tên niqaş dikir li ser şêwaza jiyanê Iraqê, kêmbûna û dijwarbûna hilberên vegan û çawa gelek caran bihanin. Jiyar ji ber sextekarî û rişwet berî dev ji dibistanê berde wî li Zanîngeha Cihan Beşa Karsaziyê xwend.
Çalakvan
Jiyar di 2017an de dema ku Weqfa Lava xilas bû çalakiya xwe 2019an de li ser Rasan bi riya Weqfa Lava dest pê kir, Piştî zêdeyî salekê xebata bi Rasan re, Jiyar ji rêxistinê derket û destpêşxeriya xwe ya bi navê Yeksani kir. Çalakiya Jiyar wisa xuya ye ku li ser hişyarkirina mijarên li pêş civaka LGBT li herêmê ne û balê dikişîne ser fikarên raya giştî û aktorên navneteweyî ji bo normalîzekirina civakê di civaka kurdan de û hem jî teşwîqkirina çalakiyê.
"Pêdivî ye ku mirovên hevzayend bi qanûnê bêne parastin û cûdahî li wan neyê kirin, [hevzayendîtî] xwesteka mirovî ya xwezayî ye ne nexweşî ye. Divê her cîh bi zagonî were neçarkirin ku kesên LGBT ji karûbarên kar dernexe û heta hêzên ewlehiyê yên herêmî hewce ne ku wan baştir nîşan bikin." -Peregrafek di hevpeyivînekê bi Jiyar re.
Operasonya Asayîşê
Di 1ê nîsana 2021ê de, nûçe derket ku Asayîş (Hêzên Ewlekariya Herêma Kurdistanê) dest bi danîna nuqteyên kontrolê kir û gelek kesên ku wekî beşek ji civaka LGBT têne hesibandin binçav kirin. Gava ku hejmarek mezin ji mirovan ji medyaya civakî derketin û hêrsa xwe ji wê biryarê anîn ziman, hivdeh endamên meclîsa parêzgeha Silêmaniyê daxwaznameyek piştgirî dan girtin. Jiyar Elî bi navgîniya Yeksani kampanyayek bi dirûşma “gav bavêjin” çalak kir, ku li seranserê cîhanê piştgiriyeke berfireh peyda kir û bû alîkar ku pirsgirêk derkeve pêşberî Efûya Navneteweyî, Konsolosxaneya Dewletên Yekbûyî li Hewlêrê,  Human Rights Watch, ILGA Asyayê û yên din ên navneteweyî, neteweyî û aktorên herêma Kurdistanê. Biryara pêkanîna operasyonek bi vî rengî ji hêla komên kevneperest ên li herêmê ve hate bandorkirin. Li gorî Jiyar, di encama operasyonê de 15 kes, ku ji wan ciwanan û kesên temenbiçûk in, hatine destgîr kirin û nuqteyên kontrolê ji hêla hêzên ewlehiyê ve hatine danîn li cihên ku dihat fikirîn ku di nav LGBT de navdar be.
Jiyar Elî îdîa kir ku yan Asayîş cûdahî naxe navbera karkerên seksê yên kesên LGBT û yên din ên ku beşek civakê ne lê ew ne pîşeyê wan e, an jî wan paşê armanca operasyona ber bi fahîşetiyê ve kişand da ku ji bertekên navneteweyî dûr bikeve. Wî her weha diyar kir ku hêzên ewlehiyê dê çawa "ceribandinan" li ser wan kesên ku gumanlêkirî bûn destnîşan bikin ka têkiliya wan a cinsî heye berî girtina wan, ew wekî tawanek binav kir û şermezar kir. Jiyar di hevpeyivîna xwe de ji Middle East Eye re got ku "heke mirov serî li karê seksê bidin jî, ew sûcê hikûmetê ye ku ev tercîha xwe ya dawîn e ji bo jiyana wan."
Di vê demê de, Jiyar Elî gelek caran ji çapemeniyê re got ku jiyana civatê di xeterê de ye û ew ditirse ku derkeve, ji tirsa ku li yek ji nuqteyên kontrolê were girtin ji ber ku ew eşkere gey bû. Asayiş, ku ji ber zextên herêmî û navneteweyî yên rêxistinên mafên sivîl û çalakvanan neçar ma ku operasyonê rawestîne, hemî girtî serbest berdan, û her weha daxuyaniyek weşand û diyar kir ku ew nûçeyên aloziya li herêmê lêpirsîn tenê ji ber ku fuhûşê dikin û ku ew jî bûne sedema bûyerek û wan komek taybetî ya civakê nekir hedef.
Parastina Rasan
Di 22ê sibata 2021ê de hat ragihandin ku dozek li dijî Rasan ji hêla parlamenterê fraksiyoneke îslamparêzên siyasî ya bi navê Komal ve bi herêmî ve hate vekirin. Li gorî vî parlamenterî rêxistina Rasan piştgirî mafên kesên LGBT+ yên Herêmê dike û angaşt dike ku çalakên Rasanê "dijî nirxên çanda kurdî ne.” Di bersiva tawanbarkirinên xwe de, Rasan got ku ew ê li dadgehê parastina xwe li dijî dozê bikin û ew ji bo hemî mirovahiyê dixebitin. Jiyar Elî di hevpeyivîneke zindî de ji Rûdawê re got li dijî parastina parlamenter, parastina civaka LGBT+ ku şîroveyên parlamenter "bêbingeh û li gorî zanistî ti delîl tune. Di bersiva gefên ku dê rêxistin were girtin de, Jiyar li ser destpêşxeriya Yeksani daxwaznameyeke change.org da destpêkirin, ku ji hêla bêtirî 1000 kesan ve hat îmzekirin, di nav wan de hem çalakdarên neteweyî û hem jî yên Herêma Kurdistanê ne.
"Rêxistina Rasan, saziyek sivîl a piçûk a herêmî ku li Silêmaniyê li Kurdistana Iraqê ye, di 22ê sibata 2021ê de, ji hêla parlamenterekî homofobîk ve hate dadgehkirin ji ber ku ew doza mafên LGBT+ bi eşkere dikin. Ji xeynî dozê, parlamenter dest bi mizgîniya tawanên nefretê kir û li ser televîzyona herêmî û neteweyî derbarê civaka LGBT+ de dezînformasyon belav kir. Van dezînformasyonan bû sedema hêrsbûnê û bû sedema ku çalakvanên queer bibin armancên tundrewan. Jiyar Elî di vegotina daxwaznameyê de diyar kir. Parlamenter îmze berhev kiribûn ku wî şandibû digel doza xwe ya ku dixwest ofîsa Rasan were girtin û destûra wan were betalkirin."
Yên din
Wekî din, Jiyar Elî muzikvan e û muzîka grûpa Evanescence li ser wî bandordar bû. Wî li ser ‘ReverbNation,’ ji nav wan cover (qebax) û stranên xweser, perçên muzîkê ji xwe re weşand. Ew ne di tomarek tomarkirî de hatî îmzekirin û muzîka xwe bi xwe çêdike. Li kêleka xebatên xwe yên muzîkê, Jiyar bi profesyonelî ji bo Spee Media wekî rojnamevan xebitiye û ji bo wekî bloga Medium nivîs nivîsandiye. Wî taybetî li ser rojnamevaniya muzîkê sekinî û pirraniya xebata wî de ’Wild fire’ hebû. Jiyar her wiha li ser nakokiya siyasî ya li Rojhilata Navîn, mafên LGBT+ li Iraqê, û pirsgirêkên civakî û sivîl nivîsand. Wî kariyera xwe ya rojnamevaniyê di sala 2020an de rawestand da ku li ser projeyên din bisekine.
Brandonnet
Brandonnet, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Şah Lear
Şah Lear (wek Şah Lîr bixwîne; ), Paşa Lear an jî Şa Lear, yek ji lîstikên şanoyî yên William Shakespeare ye.
Çîrok
Çîrok derbarê şahekî kal û sê keçên wî ye. Şah dixwaze axên ku bindestê wî de ne par bike ji bo dotên xwe. Lê ji wan re dibêje gotinên xweş û letif bêjin ji min re. Her du keçên wî yên mezin dipejirînin lê belê ya piçûk nake û şah jî wê ji zaritî û ji mala xwe derdixe. Dewra herdu keçên mezin bavê xwe naxwazin û bi derewan hewdu dikujin. Şah Lear jî dîn dibe û dikeve rê, keça wî ya piçûk lê digere û diqefêle. Wê dema ku keçik bavê xwe dibore, keçik tê kuştin û bav jî ji qehrê dimire.
Staufen im Breisgau
Staufen im Breisgau bajarokekî navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kanalên televîzyonê yên kurdî
Va ye lîsteya kanalên televîzyonê yên kurdî ye.
Destpêka televîzyonvaniya kurdî
Bi destpêkirina weşanên herêmî a televîzyonên PDK û YNK 1991an ji vir ve nêzî 15 sal derbas bû. Di 15 salan de televîzyonvaniya kurdî gelek pêşket. XEBAT TV ku li Dihokê di sala 1992an de hate damezirandin û hin jî bi navê K.TV-DUHOK weşan dike, televîzyona pêşîn a bi kurdî li Kurdistanê bû. Her wiha li Başûrê Kurdistanê televîzyona Parlamena Kurdistanê jî her roj 1-2 katjimêr weşan dikir.
Med TV yekem televîzyona kurdî bi satelît bû. Med TV di sala 1994an de dest bi weşanê kir û di sala 1999an de hate girtin. Piştî girtina MED TV Medya TV dest bi weşanê kir. Medya TV jî di sala 2003an de hate girtin. Di heman salan de Kurdistan TV û Kurdsat TV jî li Herêma Kurdistanê ya Başurê Kurdistanê de bi riya satelît dest bi weşanê kirin. Televîzyona fermî ya Îranê Sahar TV jî her roj nêzî 5 katjimêr kurdî weşan dike. Televîzyona fermî ya Tirkiyê TRT jî di 2004an de dest bi weşana bi kurdî dike. Li Bakurê Kurdistanê hin televîzyonên cigayî hindik be jî kurdî weşan dikin, piranî klipên kurdî diweşînin.
Girêdîl
Girêdîl, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Lekî (kurdî xwarig)
Lekî danêyg le zarawagani Kurdîyi Başûrî e ke le nûm hûzi Lek wê qise meken. Tenya cîyawazî (ferqi) Lekî wegel ewtir zarawagan yew eke le Lekî erra tawi îse nîşani "me-" we kar dîyerin, welî le zaragani tir Kurdîyi Başûrî ye nîşane "di-" ya "e-" eye.
Dietikon
Dietikon, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zurich a herêma Dietikonyê ye.
Tegernsee
Tegernsee bajarokekî navçeya (Landkreis) Miesbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dietikon
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
13
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Nanzdietschweiler
Nanzdietschweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Axbelaqê Mexor, Şot
Aqbelaqê moxor, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Başûri li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Azarû
Azarû navê gundekî di navçeya Astara li başûrê Azerbaycanê ye. Azarû bi gundê Asxanakeran girêdayî ye.
Berpişt
Berpişt, piştbend, suxme, korse xwekirineke ji koma bincilkan e. Di binê kincan de tê li xwe kirin, piştê dişidîne. Heger pişt zêde bên şidandin, dikarin ziyanê bidin tenduristiyê, bi taybetî organan xisare bikin.
Xwekirineke jinan e. Jin viya ji bo dîtina laşê wan jar be li xwe dikin. Di bijîşkiyê de bo armacên cuda tê bikaranîn.
Dîroka suxmeyê
Jinên kurd berê wekî mêran di bin şûtik girêdidan. Bi viya him forma zikên xwe diparastin, him germxwedîdikirin, him jî dema bar bilindbikirana pişta wan bihêz dibû. Şûtikên jinan pirr dirêj nebûn û ji bestirên tenik bûn.
Ji kengî ve suxme dihatiye bikaranîn nayê zanîn. Rêça wê li Ewropa xwe digihîne heya sedsala 16. Ji lajwerdê, darikan jî hatine çêkirin lê yên wiha ji bo pîrozbahiyên zadeganan bûye. Forma xwe ya îro di nava salên 1840 - 1870'yî de girtiye.
Yadîgar
Yadîgar, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Sulzburg
Sulzburg bajarokekî navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rûniştek (kesên zagon)
Li gorî Zagona Almanî, rûniştina kesên zagon li şaredariya qanûna, statû an pîvanek qanûnî ya din ve hatî destnîşankirin an ku rêveberî lê tê kirin. Cihê giştî yê dadrêsiya kesayetiya qanûnî ji aliyê nivîsgeha qeydkirî ve tê destnîşankirin.
Kesên zagon li gorî hiqûqa giştî û hinavan
Ji navenda saziyeke yasayî ya hiqûqa giştî an jî yek ji organên wê ( sîrket, sazî, weqf li gorî hiqûqa giştî, desthilatdarî, nivîsgeh ) jî tê gotin kursiyê fermî an jî cihê desthilatdariyê ye. Kesên dadrêsî û rêveberiyê li ofîsa qeydkirinê li ser çalakiya xwe asayî ye. Ti kursiyên Rayedarên herêmî tune ye. Cihê dadrêsiyê li gorî cîhê organên we tê destnîşankirin (mînak. B. Wezaret, hikûmeta herêmî ).
Rûniştek dikare bi zagonî, biryarname an normek qanûnî ya têkildar ji bo damezrandinê an rêxistinê bên destnîşankirin. Di asta federal de, an jî qanûnekî bi biryarnameya rêxistinê ji aliyê serokwezîrê federal (ji ber biryara Hikûmeta Federal) e, ku di çarçoveya berpirsiyariya dezgehê ji aliyê Wezîrê Federal ve dikare were damezrandin.
Ji bilî rûniştek an navenda fermî, saziyek qanûnî ya li gorî qanûnên giştî xwediyê rûniştekê an cîhên din be. Ji ber Qanûna Berlîn/Bonnê, wezaretên federal her yek li paytexta federal Berlînê û li bajarê federal Bonnê nivîsgehek avakirin. Yek ji van rûnişteka ofîsên wan a sereke an bingehîn e.
Dübendorf
Dübendorf, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Züricha herêma Usterê ye.
Lîsteya eşîrên êzîdî li Başûrê Kurdistanê
Lîsteya eşîrên êzidiyan li Başûrê Kurdistanê
Eşîrên Êzîdî Li Şingal
Eşîrên êzîdî yên li herêma Şingalê li du bendên menşeyî belavdibin. Vana Xorkan û Cûwanan in.
Bergstraße (navçe)
Bergstraße, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
Xinyi, Jiangsu
Xinyi, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangsuyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.400.000 kesî
Gulan, Ûrmiye
Gulan gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.155 kes (290 malbat) bûn.
Kêleka riyê
Kêleka riyê, rexê riyê an rexê zehmetiyê yê riyan (bi inglîzî hard shoulder) qadek zor li kêleka rêyek serekî ye. ku ger pirsgirêkek cidî hebe ajokarên otomobîlan (Ereban) dikarin lê bisekn in. ku li aliyê rastê li welatên li ser aliyê rastê qels dikin. û LiLi aliyê çepê jî li welatên ku li milê çepê hajotn ê dikin.
Bad Wiessee
Bad Wiessee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Miesbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kêleka riyê
Armanc
Pêdivî gelek karanîn hene, di nav de:
Perseûs
Perseûs di mîtolojiya yewnanî de nîvxwedawendek e. Bavê wî Zeûs, diya wî keça keyê Argosê Danaê ye.
Kuştina Medûsayê
Ji bo kuştina Medûsa'yê hin kemasiyên Perseûsê hebûn. Ev kêmasî: filalên bi du bask, çenteyekî bi sîhrî, laçika Hadêsê kesên ku yên wê wegrî nêxuya dike, pêk dihatin. Ev kêmasî bi temamî aliyê Periyan dihatin parastin. Lê cihê periyan dijîn tenê Graîa dizaniyan. Bi rênçberiya Hermês û Atênayê Perseûs dest bi rê kir. Di pişta rewîtiyekî dirêj da xwe gihandin sînorê Okeanosê ba Graîayan. Graîayên cihên periyan ji wan re negotin. Perseûs yek çavê wan û yek diranên wan jê vekir. Fîdyeya agahiyên periyan bûn ev. Agahiyen cihê periyan gotin Perseûsê, Perseûs jî çav û diranên wan dîsa dane wan. Pê vê agahiye Perseûs çu ba periyan û her sê kemasiyên xwe peyda kir.Hermes jî ji wî ra mangaxek diyarî kir.
Piştê revîtiyeke din Perseûs xwe gihande cihê Medûsa û Gorgonan din dijîn.Ev Gorgon sê xwişkan pêk dihatin û çavê Gorgonan yekî biketa ew dibûya kevir. Lê Gorgon hemû radizan. Alîkariya Atênê'yê Perseûs Medûsa'yê nav van da dît û serê wê jê kir û danî nav çenteyên xwe. Di nav bedenen bê serî Pêgasosê hespên bi bask û  bavê Geryona devên bi bask Kîrîsaor derket. Her du xwişkên Medûsa'yê yanî Gorgonên din hişyar bûn. Dixwestin ku Perseûs bikujin. Lê Perseûs laçika nexûyabûnê xwe kir û pê filalên dû bask ji wir firî û revî.
Perseûs li ser çolên Lîbyayê firî. Xwîna Medûsa'yê rija ser çolên Lîbya'yê û bûne marên rengûreng.
Perseûs heya keyaniya Atlasê firî û ji Atlasê xwest ku bibe mêvanî wî. Lê baxçeya kî Atlasê hebû ku darên wî zêr dida. Atlas ji kujerê Medûsa'yê tirsa, mêvantiya wê qebûl nekir. Perseûs jî aciz bu, ji çenteya xwe serî Medûsa'yê derxîst û pê wê Atlasê kire çiyayekî zinarî.Paşê dîsa vegeriya rewîtiyê.