cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rêziman
Rêziman bingeh û zagonên ziman e. Rêzimana her zimanên serbixwe cuda ye. Lê dîsa jî di navbera zimanan de nêzîkatiyeke rêzimanî jî heye. Di kurdî de rêzimana zaravayên soranî, kurmancî û dimilî cuda ye.
Rêzimana kurdî
Rêzimana kurdî
Minheim
Minheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nessun dorma
Nessun dorma (bi kurdî: Tu kes ranezê) aryayeke operaya bi navê Turandot a bestekarê îtalî Giacomo Puccini ye.
Mahoor Bagheri
Mahour Bagheri, (bi farsî:ماهور باقری) stranbêj, muzîkvan, dengbêj û nivîskarê popê ye ku di 3ê Îlona 1988an de li Tehran hatiye dinyayê. Ew li piraniya enstrumanan dixe û demekê mamostetiya muzîk dike.
Jînenîgarî
Taybetmendiya wî gîtar ye û di stîla flamenko de jî şareza ye. Di 13 saliya xwe de dest bi kar muzîk û stranbêjiyê kiriye û di 17 saliya xwe de ji ber eleqeya xwe ya mezin bi zanistê re ketiye zanîngeh û xwendina xwe ya akademîk di warê kîmya dekompozyonê de berdewam kiriye heya lîseyê. Di 19 saliya xwe de dest bi mamostetiya gîtara flamenko dike û di vî warî de gelek şagirtên wî hebûn. Ji sala 1999`an ve bi awayekî profesyonel dest bi stranbêjiya popê kiriye û gelek berhem berhem anîne.
Cabarà
Cabarà (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ye li herêma Akîtanya Nû (Nòva Aquitània, Nouvelle-Aquitaine) ya Fransayê.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê tê diyarkirin:
Quintillan
Quintillan, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Pûrge
Pûrge, Porge, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Kalîforniya
Kalîforniya (bi înglîzî: California) yek ji dewletên DYAyê ye.
Kromozomên homolog
Kromozomên lêkçû (bi înglîzî: homologous chromosomes) ji cotek kromozoman pêk tê. Cor û rêza genên li ser kromozomên lêkçû heman in. Şêwe, qebare, cihê sentromerê û dirêjiya milên kromozomên lêkçû wekhev hev in.
Heke di xaneyek de komeleya kromozoman ji kromozomên cot, ango ji kromozomên lêkçû pêk hatibe, ev xane wekî xaneya diploîdi(2n) tê navkirin. Ji bilî sperm û xaneya hêkê, hemû xaneyên laşê mirov dîploîdî ne. Xaneyên sperm û hêkê, ji her corek yek kromozom lixwe digirin, ango di xaneyên zayendê de kromozomên lêkçû tune, loma evan xaneyan wekî xaneyên haploîdî (n) tên navkirin.
Kromozomên lêkçû genên ji bo heman sîfetê lixwe digirin. Lê dibe ko ev genan kar bikin ji bo peydabûna rûxsarên cuda, ango kromozomên lêkçû kopyayê hev nin in. Wekî mînak, di riweka polkeyê de ji bo zanyariya bomaweyî ya rengê kulilkê, herdu kromozomên lêkçû jî di heman beşen xwe de gena ji bo rengê kulîlkê lixwe digirin. Lê dibe ko gena kromozomek ji bo peydabûna rengê mor, gena kromozoma din ji bo rengê spî be.
Xaneyên laşê mirov ji her cor kromozomê cotek lixwe digirin. Di xaneyên dîploîdî (2n) de cota kromozomên lêkçû, yek ji bavanên nêr, a din jî ji bavanên mê tê. Çeşîddariya di nav endamên heman cor zîndeweran, ji ber guhaztina van kromozoman peyda dibe. Di xaneyên mirovên mê de 23 cot kromozomên lêkçû heye, ji vana 22 cot kromozomên laş, cotek jî (XX) kromozomên zayendê ye. Lê di xaneyên mirovê nêr de 22 cot kromozomên lêkçû heye. Di xaneyên nêran de kromozomên zayendê, X û Y kromozomên lêkçû nîn in.
Her ferê cota kromozozomên lêkçû, kromozoma duhendebûyî ye, loma ji du kromtîdên xwîşk pêk tê. Kromatîdên xwîşk di beşa sentromerêde bi hev re girêdayîne. Gava kromozomên lêkçû tên hemberî hev pêkhateyek ji çar kromatîdî peyda dibe, ji vê pêkhateyê re tê gotin tetrad.
Kromozomên lêkçû û kromatîdên xwîşk tiştên gellek ji hev cuda ne. Kromozomên lêkçû bi eslê xwe kromozomên bavan in. Çavkaniya kromozomek lêkçû sperm, a kromozoma din jî xaneya hêkê ye. Ango bi pîtînê, bi yekbûna navika sperm û hêkê, kromozomên lêkçû peyda dibin. Kromozomên lekçû dişibin hev, lê ne kopyayê hev in.
Kromatîdên xwîşk di qonaxa înterfazê de, bi duhendebûna kromozomê peyda dibin. Loma kromozomên xwîşk kopyayê hev in.
Di dema dabeşbûna miyozê de, di qonaxa profaza I de, kromozomên lêkçû wisa tên ba hev ko her genên li ser kromozomek bi genên kromozoma din ve tên hemberî hev. Ango genên allel nêzikê hev dibin. Kromatîdên nexwîşk di hin xalan de tên ser hev, ev rewş wekî kîazma tê navkirin. Kromozomên nexwîşk di xala kîazmayê de dihelin û hin perçe ji kromatîdê diqetin. Perçeya kromtîdêk bi perçeya kromatîda din ve tê guhertin. Bi vî awayê rêza ADNya herdu kromatîdên nexwîşk, ji ber perçeyên nû diguhere, ji vê cih guhertinê re tê gotin perçe guherîn (bi înglîzî: crossing over) Parçe guherîn yek ji hokarên serekî ye ko dibe sedema guherîna bomaweyî ya nifşên nû.
Di qonaxa anafaza I de cota cromozomên lêkçû ji hev cihê dibin û her ferek ber bi cemserek xaneyê ve diçe. Cihêbûna kromozomên lêkçû tesedûfî ye, ango berê anafaza I nayê zanîn ko kîjan kromozom diçe kîjan gametê. Ev rewş dibe sedema çêbûna çeşîddariyê li gametan.
Mendel bi qanuna dabeşkirina serbixwe (bi înglîzî: law of independent assortment) diyar kirîbû ko bi awayekî serbixwe belavbûna kromozoman dibe sedema peydabûna çeşîddariyê di navbera nifşên nû de.
Alita: Battle Angel
Alita: Battle Angel (Alita: Firîşteya şerî) fîlmek aksiyona şewaza sîberpunk (cyberpunk) a amerîkî ye ku ji hêla Robert Rodriguez ve hatiye deranîn û bi hevkariya James Cameron hatiye pêkanîn. Ew guhertoyek fîlmî ya mangaya Gunnm (bi îngilîzî Battle Angel Alita) ji hêla Yukito Kishiro ve ye; karaktera sernav a navdar ji hêla Rosa Salazar  ve bi girtina tevgerê ve tê rolkirin. Fîlm di 14ê reşemiya 2019an de di sînemayên amerîkî û almanîaxêv de hat.
Naveroka fîlmê
Di sala 2563an de, nêzîkî 300 sal piştî "şerê mezin", pergalên civakî yên li ser rûyê erdê xirab bûne. Ji diwanzdeh bajarên esman ên dewlemend, tenê yek, Zalem, ma ye. Iron City, ku di navenda wê de zibilgeha Zalem peyda ye, ji mirovên ji çar aliyên cîhanê re bûye sitargeh.
Di lêgerîna wî ya ji bo teknolojiya sîborgan, zanyar Doktor Dyson Ido li wir bedena jorîn a sîborgekî jinane dibîne. Ew laşê wê bi laşekî makîneyê re tevhev çê dike. Laşê wê ji parçeyên makîneyê pêk tê ji xeynî mêjiyê wê mirovan. Dr. Ido ji bo wê keçê dibe bavek manewî. Li ser hişyarbûnê, ew keç nayê bîra xwe ku ew ji ku derê bû an ji ku derê hat. Dr. Ido keç re nav dide "Alita" wekî keça xwe ya mirî, ku ji bo wî bi eslê xwe bedena wê sîborgê çê kiribû. Alita hewl dide ku jiyana xwe ya kevn bi bîr bîne da ku mebesta xwe fêr bibe.
Li Iron Cityê Alita, xurdevanê ciwan Hugo nas dike ku xeyal dike ku here bajarê dewlemend a bihuştê Zalem. Hugo wî fêrî werzişê ya "Motorball" dike, li ku sîborgan heta mirinê şer dikin.
Alita vedibîn e ku Ido nêçîvanekî serî yê fermî bi karûbarên polîs re, "Hunter-Warrior" e, dema ku ew yek şev şopandin wî dike û ewna bi sê kujerên Cyborgê re rêve dibin ku ji hêla Grewishka ve têne rêve kirin.
Sersêlik
Sersilêk, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Daryûş Şokûf
Daryûş Şokûf, anku Daryush Shokof (z. 1954an li Tehranê, Îran, bi navê Ali Reza Shokoufandeh) hunermend, fîlozof, ressam, peykervan, senaryonûser, derhêner û lîstikvanekî film ê îranî ye. Bavê Daryûş Şokûf kurdekî ji Kirmanşahê û dayîkî wî jî faris e. Daryûş Şokûf xwe weke kesekî kurd dihesibîne. Ew niha li Almanyayê dijî.
Dijepeydaker
Dijepeydaker an jî dijpeydaker hemû tiştên ko dibin sedema çalakbûna sîstema bergiriyê ne. Dijepeydaker bi îngilîzî wekî antigen tê binavkirin. Peyva antigen ji pêşgira -anti ya antibody (dijeten) û paşgira -gen pêk tê. Paşgira -gen ji bo peydakirin, berhemkirin, çekirin tê bikaranîn. Ango di zimanê îngilîzî de wateya antigen “tişta ko dijeten (antibody) peyda dike” ye. Dijepeydaker bi taybetî lîmfexaneyan çalak dike. Lîmfexane jî dijeten der didin. Bi gelemperî, du beşên serekî yên dijepeydaker ji aliyê lîmfexaneyan ve tê nasîn. Dijepeydakerên bîyanî û dijepeydakerên xwemalî.
Dijepeydakerên biyanî
Çavkaniya dijepeydakerên biyanî (bi îngilîzî: foreign antigens, heteroantigens) derveyî laş e, ji hawirdorê peyda dibin. Wekî mînak pirtikên bakterî û vîrusan an jî bermahiyên bakterî û hokarên nexweşiyê dijepeydakerên biyani ne. Herwiha jehra maran, jehra mêşhingivan, hin cureyên proteînên nav xurekan, an jî xwîn û plazmaya mirovekî din jî ji bo laşê me dijepeydakerên biyanî ne. Hin cureyên dijepeydaker dibin sedema hestiyariyê(alerjî) wekî mînak tozkulîlk (polen) ên riwekan an jî hin proteînên nav xurekan dijepeydakerên ji hawirdor in. Kutan(vaksîn) ji bo çalakkirina sistema bergiriyê tê bikaranîn, bi kutanê (vakslêdan ) dijepeydakerên lawazkirî tûşî laş dibe, ango kutan jî dijepeydaker e.
Gonfreville-Caillot
Gonfreville-Caillot, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Dijepeydaker
Dijepeydakerên xwemalî
Dijepeydakerên xwemalî (bi îngilîzî: self-antigens, autoantigens) di laşê mirov de çê dibin. Laşê mirov dijepeydakera xwemalî û ya biyanî ji hev derdixe û li dij dijepeydakera xwemalî sîstema bergiriyê çalak nake.
Pêkhateya dijepeydakeran
Ji bo her cureyek dijepeydaker, plazmaxane cureyek dijeten berhem dike û der dide. Dijepeydaker bi gelemperî ji proteînan, peptîdan (zincîra asîden amînî) û polîsakkarîdan(zincîra monosakkarîdan/şekirên basît) çêbûyî ne. Lê hin dijepeydaker ji yekgirtina çewrî û polîsakkarîdan çê dibin, ev dijepeydaker wekî dijepeydakerên ji lîpopolîsakkarîd çêbûyî tê bi navkirin. Hin caran jî dibe ko dijepeydaker ji asidên nukleî çêbûyî be. Li ser rûyê dijepeydakeran hin beşên taybet hene, van beşan wekî diyarkerên dijepeydakerî (bi îngilîzî: antigenic determinants ) bi nav dibe. Li ser rûyê dijepeydaker de ne yek lê zêdetir beşên diyarkerên dijapeydakerî hene. Navê van beşan wekî epîtop (bi înglîzî: epitope ) jî tên bi navkirin. Bi kurtasî em dikarin bêjin ko epîtop nexşên taybet ên li ser rûyê dijepeydaker in. Beşa guherbara dijeten a bi epîtopa dijepeydaker ve tê girêdan jî wekî paratop bi nav dibe. Ji bo her epîtopek, ji plazmaxaneyan cureyek paratop tê berhemkirin û derdan. Rûyê epîtop û paratop temamkerên hevdu ne.
Hevbandoriya dijepeydaker û dijetanan
Gava dijeten rastê dijepeydaker tê, yek ji van karên li jêr pêk tê.
Qusîn(aglutînasyon)
Dijeten xwe bi rûyê dijepeydakeran ve girê didin û kom dibin. Çawa kî dema proteînên nav şîrê tov dibin û şîr diquse, koma dijeten û dijepeydaker jî wisa di nav xwînê de an jî di nav şileya navbera şaneyan de diqusin. Xaneyên hellûşêner, bi hesanî ji ev qusînê  agahdar dibin û koma dijepeydaker û dijetenan  têkdişikestin.
Opsonîzasyon
Di zimanê yewnanî de wateya opsōneîn (opsonin) “ji bo  xwarinê amede kirin” e. Dijeten li ser rûyê dijepeydaker de kom dibin, ji bo qûtdana dijepeydaker xaneyên hellûşêner han dikin. Bi taybetî dijetena IgG xwe li ser epîtopên dijepeydakeran ve girê dide, beşa Fc (bi îngilîzî FC=fragment of crystallization) ya dijeten jî vala dimîne, li ser rûyê xaneyên hellûşêner û kujerexaneyên sirûştî de wergirên FC hene, ev xaneyan  bi navbeynkariya van wergiran bi hesanî xwe bi beşa FC ya dijetenê ve girê didin û dijepeydakera bi dijeten ve girêdayî têk dibin.
Nêtarkirin
Nêtarkirin (bi îngilîzî: neutralisation) ango bêbandorkirin. Dijeten xwe li ser rûyê dijepeydakeran ve girê didin, nahêlin ko dijepeydaker tûşê xaneyên sax bibin. Bi vî awayê êrîşên hokarên nexweşiyê bêbandor dikin.
Çalakirina sîstema temamker
Dijeten xwe li ser rûyê dijepeydakeran ve girê didin û proteînên sîstema tememker han dikin. Bi handera dijetenan sîstema temamker çalak dibe û parzûna xaneya hokara nexweşiyê (dijepeydaker) kun dike û hokara nexweşiyê dikuje. Bi taybetî, dijetenên ImG û IgM xwe li ser rûyê dijepeydakeran ve girê didin û sîstema temamker a riya klasikî didin destpêkirin.
Gloucestershire
Gloucestershire wîlayetek Înglistanê ye.
Îbn Teymiye
Îbn Teymiye an Teymiyê Herranî, teolog û felsefevanekî ereb bû. Li Rihayê li Herranê ji dayik bû, di sala 1240-1307an de jîn bû. Pir li ser vacê û felsefe xurt bû. Pir pirtûk ji nivîsandin.
Li ser jiyanê wî haya nahaka ti lekolînên wilo zêde mazin ne hatina kirin. Lê hinekî lêkolîn ji li ser wî û jiyana wî hatina kirin. Ew zanistekî wilo ku di deme xwe de, bi hzire xwe re di deme xwe de gelek kifşbûn dana kirin. Li locik, felsefe hinek pirtûkên wê yên taybet hene. Wî di deme xwe de yên ku locik bi xwe re di ola îslamê de da rûnandin yek ji wan bû. Wî di xwest ku di îslamê de locik were bi kar anîn. Wî di deme xwe de xwest ku di îslamê de hinek reforman bide kirin. Ji ber vê yekê ji pir hewlda.
Nivîsên wî hemû ji yên ku yên felsefe ne. Di hemûyan de aqil dinivîsêne. Li ser aqil û pêşketina wê û di jiyanê de weyne hebûne wê dirawastê. Bi vê yekê mirov divêt ku navê wî bêne ser ziman. Pirtûkên ne li cem hevin. Pirtûkeke wî li Hindistanê di weşandin. Yek li Misirê hata weşandin. Hinek pirtûkên wî ji di pirtûkaxane Emerika ya netewî de dimênin. Hewceyî pêde heya ku pirtûkên wî bêne ber hevdû û bi Zimanê kurdî ya rpke me werinê ser ziman.
Ji ber ku ew malbata wî şêx bû, bandûra wan pir mazin bû. Li herêmê, ne tenê li ser kurdan li ser araban ji pir bandûraka wî ya mazin hebû. Di warê zanine pir xurt bû. Li ser hizir û hebûna ola îslamê de pir xurtbû. Li gor ku tê gotin ku pêxamber gotiyê ku "pişt min re wê yek were û di olê gelek tiştan bêne ser ziman". Ew mirov ji dibêjin ku teymiyê haraniya. Ew weke reformerekî îslamê ji tê naskirin. Wî xwest ku ola îslamê ji xalatiyên rêveberan xilas bike. Li ber vê yekê hewlda. Deme ku mirov li pirtûkên wî dimeyîzenê, mirov vê yekê ji pir baş û qanc di bîne.
Jiyana Teymiyê haranî pir bi mijar dimeşê. Tê gotin ku di wê demê de êrîşên Tataran li ser Kurdistanê li wê herêmê hene. Êrîşî her herêmî dikin û mirovan dikujin û pirtûkan ji di şawitênin. Li herêmê di wê demê de bi Eyûbîyan de pirtûkxanyaka mazin tê gotin ku hebû. Zanistvan û alimakî mazin bû. Weke alimakî îslamî ji biştî tê naskirin.
Kerdîz
Kerdîz gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Guangdong
Guangdong (çînî:广东省, Guǎngdōng shěng), parêzgeheke Çînê ye. Ew parêzgeh xwediyê xeta deryayî ya herî dirêj a Çînê ye. Ew parêzgeha herî bi şênî ya Komara Gel a Çînê ye. Nêzîkî 120 milyon kes li vir dijîn. Rûerdê parêzgehê 177.900 km² ye.
Koma Asmîn
Koma Asmîn komeke muzîk ku ji jinan pêk tê.
Yek ji armancên Koma Asmîn ew e ku rindbûn û spehîtiya jinê di hunêrê de destnîşan bike. Her wiha damezrandina komekê ku bi tevahiya endamên xwe jin bin, diyariyek ji bo têkoşîna jinê di roja 8ê Adarê de. Piraniya endamên koma Asmîn ku bi xwe 11 kes in, di heman demê de, endamên komên curbecur ên çandî ne. Xebatên xwe yên çandî di hemû hêlan de didin meşandin. Her wiha asmîn jî navê gulekê ye ku li cihên bilin û li zozanan şîn dibe. Hêviya koma Asmîn ewe ku di xebata xwe ya hunerî de, mîna gula Asmîn geş û spehîbin.
Tann, Bavyera
Tann şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rottal-Inn li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
La Hauteville
La Hauteville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Coulmier-le-Sec
Coulmier-le-Sec, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Raben Steinfeld
Raben Steinfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Ayşe Acar Başaran
Ayşe Acar Başaran parêzer û siyasetmedareke Partiya Demokratîk a Gelan  (HDP) e ku niha endama parlamenê ji bo bajarê Batmanê ya Tirkiyê ye. Di 4emîn Konferansa Partiyê ya HDPyê li sibata 2020an de wekî berdevkê Meclîsa Jinan a HDPê hatiye wezîfedarkirin.
Jînenîgarî
Başaran di 2ê çiriya pêşîn a 1985an de li Batmanê ji dayik bûye, duyem zaroka ji çar zarokên Abdurrahman Acar û Sultani Acar e. Piştî ku li Batmanê xwendina dibistanê kuta kir, ew di 2010an de ji Fakûlteya Dadweriyê ya Zanîngeha Dokuz Eylül mezûn bû. Başaran 4 salan li Baroya Batmanê wekî parêzer xebitî. Ew endama Komeleya Kongreya Jinên Azad e.
Alfred Hermann Fried
Alfred Hermann Fried (jdb. 11ê çiriya paşîn 1864 li Viyana; m. 4ê gulanê 1921 li heman derê) pasîfîst û nivîskarekî awistirî bû.
Sala 1911î bi tevî Tobias Asser Xelata Nobel a aşitiyê werdigirin. Ew damezrênerê kovara ''Waffen nieder! - Ne êdî çek!'' bû û çalakgerekî tevgera aştiyê bû.
Pîldar
Li nik Ekradan pîldar dibin. Lakin ev pîldarî ji zarotiyê da goya îcad dibin (peyda dibin). Meselen wekû jinekî hamîle meram dikitin (dixwaze) ko eve hemla ko dibitin bilanî pîldar bibitin. Weqtê ko ew zarok diwelide, filhal karekî(karikekê) tînin serjêdikin û goştê wî belav dikin. Lakin pîlê wî bidertînin û tînin kun (qul) dikin (û) bi qederê serê çiçikê dayê û serê çiçikê ji wî pîlî bidertînin û memikê ji wî kunî(wê qulê) didine wî zarokî. Daîm wehanî (wisa) çiçikê di wệ kuna pîlê da nî didine wî zarokî. Eslen bê pîlê, çiçikê nadine wî zarokî, heta ko ew zarok ji çiçikê tête birrîn (ji şîr vedibe). Wekû ew zarok ji çiçikê hate birrîn êdî rojê du caran, sube û êvaran tînin û ewî pîlî didine destê wî zarokî li wî pîlî nezer dikitin. Weha, heta ew zarok digehîte dereca eql û kemalê. Wekû ew zarok gihaye derk û îdrakê (têgihiştinê û temenê zanyariyê), îcarê goya ew zarok li wî pîlî nezer û dikitin herçî mirad û hewadis (bûyer) li dinyayê peyda bibin, ew mirov li wî pili de dibîne û neql dikitin. Lakin ew şert heye ko rojekî ew pîl nehatibe terikandin. 'Eleddewam (li pê hev)getşîr ji wî pîlî, dê vexwitin. Eger carekê jî biterikînin, ev şola jiboy wan miyesser nabitin (pêkan û mumkin nabe). Eve şola pîldariyê, goya di nêva xeyrî Ekradan dibitin. Lewranî min bi xwe, bi çavêd xwe paşayek ji ehlê Urmiyê dît ko navê (wi) Seyfeddîn paşa bû, ew jî pîldar bû û pîl digel hebû û li pîl nezer dikir (dinêrî) û hewadis û waqi'at(bûyer û serpêhatî) neql dikirin. Û eve pîldarî mexsûsê qismê (celebê) mêr nînin belkû ji jinan jî heyin. Û ev du qisim mirov li Kurdistanê da, qewî zêde meqbûl dibin û gelek baweriyê bi wan dikin. Û ev cindar û pîldar, gelek malî û diravî peyda dikin. Lewranî Ekrad i'tiqada wan dikin.
Karolînaya Bakur
Karolînaya Bakur (bi îngilîzî: North Carolina) yek ji dewletên DYAyê ye.
Zengezûr, Bazîd
Zengezûr (Zingezor, Zingêzor? ; Zengezur ; bi tirkî: Sarıgül ; Sarıdana), gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Zengezûr di navbera Bazida kevn û Bazîda nû de ye. Herwiha Bexçê Keşîş ê navdar jî nêzîkî gund e.
Zargotinê de Zengezûr
Navê gund çend kilaman de derbas dibe. Kilama Eliyê Xarziya yek ji wan e;
E'lî Xarziya
Berglen
Berglen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Monzelfeld
Monzelfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Quirbajou
Quirbajou, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
İzzet Altınmeşe
İzzet Altınmeşe, (jdb. 1945 li Çîngûş, Diyarbekir) yek ji hunermendên ku awaz û stranên kurdî bi zimanê tirkî distirê ye.
Ew herçendî li Amedê ji dayik bûbe jî di 5 meheniya xwe de bi tevî malbata xwe koçberî Edeneyê bûne û li wir mezin bûye. Bavê wî porsaz (berber, porbir) bû û Altınmeşe jî fêrî berberiyê bûbû û dixebitî. Dengê wî xwedî oktaveke bilind û xweşik bû. Ev yeka han bala komeleya muzîkê ya gelêrî dikişand. Di sala 1963'yan de li wir dest bi xebata amatorî ya muzîkê dike.
Rola muzîkê di asîmîlasyona kurdan de
Tê zanîn piştî damezrandina Komara Tirkiyê li Mezra (Elezîz), Edene, Erzirom û Meletîyê komel û akademiyên muzîkê tên sazkirin û karê wan yê fermî dizîn û vegotina awazên kurdî bû. Gorî sosyologê tirk İsmail Beşikçi van saziyan herwekî diziya çîrok, metelok, leyîstikên zarokan hwd jî dikir. Çanda kurdî bi zimanê tirkî dihate pêşwazîkirin û ev yeka han asîmîlasyon bileztir dikir. Lewra ew hest û cîhana kurdan bûn. Heger hest û cîhana kurdan bi zimanê tirkî dihate îcrakirin, diviyabû kurd fêrî zimanê tirkî bibana.
Xelata Hunermendiya Dûgelê
Ew di sala 1998an de bi xelata herî mezin ya dewleta tirk bo hunermendan, xelata Hunermendiya Dûgelê werdigire û xizmetên wî yên bêhempa bo asîmîlasyona kurdan bibersîv dike.
Qoçelî
Qoçelî, ango Qoç'elî gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Herbeville
Herbeville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Vartenas
Vartenas, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Yılmaz Dünen
Stranbêj Farqîn (Yılmaz Dünen), di sala 1965'an de li gundê Pîrexala ku li ser Farqînê ye, hat dinê. Cara pêşîn ji stran û hunermendiya Hozan Şiyar û Koma Azadî bandor girt û ji wan hînî kilam û stranên ot1980î tevî malbata xwe baryê. Di sala 1990î de kaseteke bi navê Zimanê kurdî zimanê me ye derxist. Di vê pêvajoyê de tev li konser û dawetan bû.
Di sala 1992an de vegeriya Diyarbekirê û li Navenda Çanda Mezopotamyayê (NÇM) di nav Koma Azad de xebatên xwe domand. Di vê komê de wekî solîst cîh girt. Bi vê komê re kasetên bi navê Şemal (1993), Bihuşta Min (2001), Şar (2004),wê roj bê (2008) derxist. Ji bilî vê, di nav xebatên stranên berhevkariyê yên bi navê Şahiya Stranan (1 û 2) de jî cîh girt û gelek stranên gelêrî hem ji hêla Farqînê, hem jî ji deverên din ên welêt berhev kir.
Zîndo
Zîndo, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Karolînaya Başûr
Karolînaya Başûr (bi îngilîzî: South Carolina) yek ji herêmên federal ên DYE ye.
Yılmaz Dünen
Stranbêj Farqîn niha li Diyarbekir, li Navenda Çanda Dîcle-Firatê û di nav Koma Azad de wekî stranbêj xizmeta muzîka kurdî dike û bi taybetî di riya Hozan Şiyar, Şivan Perwer û dengbêjên Êrîvanê de dimeşe û wan ji xwe re dike mînak.
Gonfreville-l'Orcher
Gonfreville-l'Orcher, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qizler, Dêrika Çiyayê Mazî
Qizler  gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Courban
Courban, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Herefordshire
Herefordshire wîlayetek Înglistanê ye.
Zanîngeha Tehranê
Zanîngeha Tehranê (bi farisî: دانشگاه تهران) yek ji kevîntirîn û mezintirîn zanîngehên Îranê û Rojhilata Navîn e. Zanîngeh di sala 1932an de li paytexta Tehrana Îranê hate damezirandin. Pirtûkxaneya wê jî ya herî mezin a Îranê ye. Bernavê wê "Zanîngeha Dayikê" ye.
Barezan
Barezan, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qibixtepe
Qibixtepe (bi ermenî: Դդմասար, Ddmasar) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.
Bûbikan
Bûbikan gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Burgstetten
Burgstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Triftern
Triftern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rottal-Inn li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zoravaya Girîdaxê
Zoravaya Girîdaxê, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Sukow
Sukow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Wîkîferheng
Wîkîferheng ango Wiktionary ferhengeke azad e. Tê de peyv bi wate, rêziman û etîmolojiya wan tên şirovekirin. Di ferhengê de wergerên bi zimanên din jî hene. Di beşa kurdî de peyvên kurdî hene, di beşa îngilîzî an giştî de peyvên hemû zimanan hene.
Projeya Wîkîferheng projeya xwişka Wîkîpediyayê ye. Wekî Wîkîpediya, Wîkîferheng jî Wîkiyek e.
BeIN Sports
beIn Sports kanaleke Aljazeera Media Networke ye, ku ji 2012an ve werzîşê diweşîne. Kanal bi erebî, frensî, îngilîzî, spanî û tirkî weşanê dike. Gelek bûyerên werzîşî yên wekî futbol, ​​basketbol, ​​hentbol û rugby diweşîne.
Hermeray
Hermeray, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Kolorado
Kolorado yek ji herêmên federal ên DYAyê ye.
Qizler, Hewenge
Qizler gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Avi Nash
Avi Nash, lîstikvanek Amerîkî ye. ku bi rola xweya Siddiq di rêzefîlma televîzyona atirsê a The Walking Dead (2017–2020) tê nasîn.
Jiyana kesane
Ew niha di navbera Los Angeles, London, û New York City de dimîne.
FC Schalke 04 (Basketbol)
Klûba Futbolê ya Gelsenkirchen-Schalke 04 e.V. bi gelemperî wekî FC Schalke 04 tê zanîn, klûbek werzîşê ya Almanya ye ku ji navçeya Schalke ya bajarê Gelsenkirchenê ye. Pêşengê beşa basketbolê ji bo demek dirêj tîma mêran bûye û di Bundesliga Basketbolê ya 2'emîn Bundesliga ProA de lîst.
Kesayetî
Zêdekirin: Darnell Dunn (Zanîngeha Pepperdine), Lavon Hightower (Zanîngeha Dewleta Rojavayê Missouri), Marley Jean-Louis (EN Baskets Schwelm), Johannes Joos (Gladiators Trier), Jordan Spencer (London Lions).
Çûyin: Austin Arians (nenas), Patrick Carney (dawiya kariyerê), Michael Haucke (BSV Wulfen), Jacob Mampuya (Scanplus Baskets Elchingen), Brandon Parrish (nenas), Niclas Sperber (PS Karlsruhe Lions), Lutz Walhöfer (nenas), Lars Wendt (nenas)
Cadarçac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê tê diyarkirin:
Zoravaya Tozo
Zoravaya Tozo, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Komîkan
Komîkan gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Mülheim an der Mosel
Mülheim an der Mosel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Çerçî
Çerçî, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Gonnetot
Gonnetot, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Şiyar Perinçek
Şiyar Perinçek şervanekî Hêzên Parastina Gel bû, ku gelek salên wî li nav hêzên gerîlayên kurd çêbûbû. Di sala 2004'an de li bajarê tirkan ê Edenê, li sûkê, li ber avahiya Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD)'yê ji aliyê polîsan ve hate kuştin.
Navê Bavê wî: Mihdi Perinçek Bajar: Amed
Houdan
Houdan, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gunîg
Gunîg gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Hüsamettin Cindoruk
Hüsamettin Cindoruk (1933a li Îzmîrê) parêzer û siyasetmedarekî tirk e.
Serdar Savaş
Serdar Savaş (z. 1960 li Enqere), zanistvan û siyasetmedarekî tirk e.
Hüsamettin Cindoruk
Ji 16ê gulana 2009a ve Cindoruk serokê partiya tirk DPê (Partiya Demokrat) ye. Cindoruk di 1954an de Fakulteya Hiqûqê ya Enqereyê bi dawî kir. Cindoruk ji sala 1955an ve parêzeriyê dike û di partiyên tirk DP, AP, BTP, DYP'ê de kar kir. Di 14ê gulana 1985an de wekî Serokê Giştî yê DYP'ê hat hilbijartin. Piştî ku qedexeya siyasetê ya Süleyman Demirel bi dawî bû, Cindoruk ji serokatiyê îstîfa kir û cihê xwe ji bo Demirel hişt.
Cindoruk di sala 1991ê de bû mebûs û du serdeman ev kar kir, di heman demê de di sala 1991ê de ji bo Serokatiya Meclisê hat hilbijartin û du salan ev kar berdewam kir.
Gol (cudakirin)
Çend peyvên bi vî navî hene:
Großerlach
Großerlach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Worcestershire
Worcestershire wîlayetek Înglistanê ye.
Courcelles-Frémoy
Courcelles-Frémoy, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Thomas Woodrow Wilson
Thomas Woodrow Wilson (jdb. li Staunton, Vîrjînya, DYA; m.  li Washington, D. C.) 28emîn serokdewletê DYAyê bû û ji sala 1913 heya 1921î li ser text ma. Sala 1919î guncavê Xelata Nobel a aşitiyê hatiye dîtin.
Qilîç
Qilîç gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Thomas Woodrow Wilson
Bi xwe akademîsyenekî bû. Rektoriya Zanîngeha Princetonê û birêvebertiya federedewleta Nû Jersey kiriye. Wî ji bo pirsgirêkên hemdemî yên cîhanê hin prînsîb aamadekiriye. Di dîrokê de bi navê prînsîpên Wilson tê gotin. Di de Kongreya DYAyê 14 xalên prînsîpên Wilson pejirandiye û daye xûyandin.
Şêxmûr
Şêxmûr gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Neumagen-Dhron
Neumagen-Dhron şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kibor
Kibor, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tramm, Mecklenburg-Vorpommern
Tramm şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gonneville-la-Mallet
Gonneville-la-Mallet, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Houilles
Houilles, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Karate
Girêdanên derve
http://www.akoi.net
http://www.akoi.org
http://www.kurdistankaratefederation.net
http://www.akoi.net/data/storage/attachments/12368b32d09265f8c747c40cd70d8103.jpg
Dakotaya Bakur
Dakotaya Bakur (bi îngilîzî: North Dakota) yek ji dewletên DYA ye.
Raissac-d'Aude
Raissac-d'Aude, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Kaisersbach
Kaisersbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Şehinkan
Şehinkan gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Cadaujac
Cadaujac (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ye li herêma Akîtanya Nû (Nòva Aquitània, Nouvelle-Aquitaine) ya Fransayê.
Goma Ferxedîn
Goma Ferxedîn, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Piesport
Piesport şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Issou
Issou, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Courcelles-lès-Montbard
Courcelles-lès-Montbard, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dakotaya Başûr
Dakotaya Başûr (South Dakota) yek ji dewletên DYAyê ye.
Mehdî Zana
Mehdî Zana (jdb. 1940 li Farqîna Diyarbekirê) siyasetmedarekî kurd e.
Di sala 1963î de dibe endamê TİP (Partiya Karkerên Tirkiyeyê) û him têkoşîna çînên bindest, him jî ya gelê kurd dide. Di sala 1978î de wekî endamekê serbixwe tevlî hilbijartinên şaredariya Amedê dibe û biserdikeve. Heya rûdana destdayîna artêşa tirk a desthilatdariyê di sala 1980î serokatiya şaredariya Amedê dike. Di cûntaya 1980î de tê girtin û zîndanîkirin. Ew zêdetirî 16 salan li zîndanê de dimîne. Di pêvajoya reş a Zîndana Amedê de ew jî li wir e û rastî hemî êşkenceyên hovane û barbarî tê.
Piştî derketina wî ya ji zîndanê derdikeve derveyî welêt û çû Ewropayê. Li ser daxwaza Tirkiyeyê Swêd û Almanya serîlêdana wî ya penaberiyê napejirînin û ew li ser xebatên parêzeran li Fransayê mafê penaberiyê werdigire. Heya sala 2004î li menfîtiyê dimîne. Vegerî Amedê lê carek din ceza lê birin. Mecbûr ma careke din bi paş ve vegerî Swêdê. Ew niha li Swêdê ye.
Mehdî Zana bi Leyla Zana re zewiciye û bavê du zarokan e.
Warwickshire
Warwickshire wîlayetek Înglistanê ye.
Terra rossa
Terra rossa (ji zimanê îtalî tê wateya erda sor), navê erdekê ye û li hemî welatên ku di derdora Behra Spî de tê dîtin. Herwiha, li Awistralyayê jî "terra rossa" heye.
Pêkhatin
Pêkhatina "terra rossa" berî 15 mîlyon salan destpê dike: xweza bi aliyê avê karbonatê û mîneralên cuda ji erdê dişu. Kevirê kalker (ku bi jihevketina xwe "terra rossa" pêk tê) jiber xwezayê ji hev dikeve û mîneralên hesinê diafirîne. Hesîna heriyê ji ber ku naye şuştin di erdê de dimîne û konsantrasyona hesînê bi vî awayî zêdetir dibe. Bi reaksyoneke kîmyewi ku dinav atomên hesinê û yên oksîjenê pêk tê herî dengarî dibe û dem bi dem rengê xwe yê sor distîne.
Hewldana kuştina Îmran Xan
Di 3'ê Mijdarê 2022'an de, Îmran Xan, serokwezîrê berê yê Pakistanê û serokê partiya siyasî ya Pakistanê Tehreek-e-Insaf (PTI), di meşa dirêj a protesto ya li dijî hikûmetê li Wazirabad, Punjab, di hewldana kuştinê de hate gulebaran kirin. Çekdar herwiha hejmarekî serkirdeyên din ên PTI birîndar kirin û alîgirekî Xanê jî kuştin.
Derxistina Îmran Xan
Krîza siyasî li Pakistanê di sala 2022an de dest pê kir dema ku dijberiya Tevgera Demokrat a Pakistanê pêşnûmeya nebaweriyê li dijî Îmran Xan pêşkêş kir. Dema ku Serokkomar Arif Alvî li ser pêşniyara Xan parlemento fesih kir, krîza destûrî pêk hat. Dadgeha Bilind parlamento vegerandin û Xanî pêşnûmeya nebaweriyê winda kir û serokwezîrê niha Şehbaz Şerîf şûna wî girt.
Xan derxistina xwe bi "komploya Amerîkî" sûcdar kir, û rêveberiya heyî wekî "hikûmeta îthalkirî" bi nav kir.
Meşa Azadî-ll 2022
Meşa Azadî-ll ya 2022 meşekî li Îslamabadê ji Lahorê ye, ku di 28'ê Cotmehê 2022'an de dest pê kir, ji aliyê Xan û alîgirên wî ve ji bo protestokirina redkirina hikûmetê ji lidarxistina hilbijartinên pêşwext hate kirin.
Qerîkan
Qerîkan gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Jambville
Jambville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Delaware
Delaware yek ji dewletên DYAyê ye.
Raissac-sur-Lampy
Raissac-sur-Lampy, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Zapel
Zapel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Mîracname
Guhertoya Mîracname di Pirtûkxaneya Neteweyî ya Fransayê de, "furnément turc 190" destaneke îslamî ye ku di Sedsala 15an de di hunergehên Herat de li Xorasanê (Efxanistana nûjen), li ser daxwaziya Şahrûx Mîrza ku kurê Tîmûrleng bû, hatibû çêkirin. Nivîs bi zaravayê tirkî ye û di navbera 1436 û 1437 de (840 di salnameya îslamî de) hatîye berhevandin.
Anamneza bi kurmancî (pirtûk)
Kürtçe Anamnez/Anamneza bi kurmancî sernavê pirtûkekê ye ku di adara 2009an de ji aliyê İsrafil Bülbül û Mikail Bülbül ve li ser navê Jûra Bijîşkan a Amedê û bi alîkariya Kurdî-Dera Amedê li Amedê hatiye çapkirin.
Mîracname
Nivîsara herî girîng yek ji gelek redaksiyonên çîroka rêwitiyên derhozeyî den Mihemed  e, ku ji Isra û Mirac an rêwîtiya şevê re dibêje, di nav de mîraca Mihemed li bihuştê.
Anamneza bi kurmancî (pirtûk)
Pirtûk ji çar beşan pêk tê. Beşa yekem li ser rêzimana kurmancî ye, ya duyem li ser kurmanciya rojane ye, ya sêyem li ser anamneza 15 beşên tibbê (pirsên tirkî û wergera wan a bi kurmancî) û beşa çarem jî ferhengoka tirkî-kurdî û kurdî-tirkî ye. Bi giştî 207 rûpel e û ji aliyê Jûra Bijîşkan a Amedê ve li bijîşkan bêpere hatiye belavkirin.
Çapa duyem ya pirtûkê di çiriya pêşîn a 2009an hatiye çapkirin.
Mîracname
Nivîs ji aliyê helbestvan Mîr Haydar bi tirkî ya rojhilat ve hatî çêkirin, bi xweşnivisiya ji hêla Malik Bakhshiy ji Herat bi tîpên Uygurî pêk hat. Destnivîs bi 61 nîgarokên Farisî nin; mîna destnivîsên din ên Mîrac ew bi nimandinên Mihemed ne. Mîracname wekî "yek ji hemî destnivîsên xêzkirinên herî ecêb" dihat navandin.
Îlham
Berhem ji ayeta yekemîn a ji Qurana Sura XVII, "Îsra" îlhamkirî ye:
Jêder
Pirtûk di sala 1673an de li Stembolê ji hêla wergêrê navdar ê Hezar û yek şev, Antoine Galland (1646-1715) ve hatî kirîn. Ew pirtûk hat birin li Fransa, û beşeke pirtûkxaneya Jean-Baptiste Colbert bû.
Girêdanên derveyî
Text about illustrations in Mi'raj works
Kernen
Kernen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Qube
Qube, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rojbîn Qizil
Rojbîn Qizil an Rojbin Kizil (jdb. 1999 li welatê Almanya) stranbêjeke kurd û almanî ye.
Ew bi zimanê kurdî stranan dibêje. Gellek kar û çalkîiyên wê hene li Almanya û li Nisêbîna û Bakurê Kurdistanê. ku jî wan jî çend klîpekên muzîkî dirust kirine. Wê beşdarî di çandîn konsert û çalakiyan de kirî ye li welatê Almanya û başûrê Kurdistanê her wesa li Mêrdîn û Nisêbîna Bakurê Kurdistanê jî. Di sala 2017-2018 de Qesta Nisêbîn dike ji bo Rekordkirins 7 kilîpên mûzîkî.
Satoshi Nakamoto
Satoshi Nakamoto nasnavê kesê ku wek çêkerê Bitcoin û teknolojiya blockchain tê dîtin. Ev nav navê mirovekî ye an jî navê tîmekê ye nayê zanîn. Heta kanûna paşîn a 2010an pêşxistina Bitcoinê domand.
Nakamoto, ku nasnameya wî hîn ne diyar e, hate îdiakirin ku ew mirov e ku li Japonê dijî, di 5ê nîsan a 1975an de ji dayika xwe bûye. Lêbelê, piraniya îdîayên ku têne pêşandan ev in ku Nakamoto pisporekî veşartî û zanyarê komputer ê yê nejaponî ye ku li Amerîka an jî Ewropayê dijî.
Tê texmînkirin ku Satoshi Nakamoto xwediyê dora milyonek Bitcoin e. Ev hejmar bi qasî 61,7 mîlyar dolar dike (li ser bingeha bihayê 13ê nîsana 2021an).
Pêşketina Bitcoinê
Nakamoto, di 2007an de bi nivîsandina kodên sîstemê dest bi xebata xwe kir. Di cotmeha 2008ê de li ser metzdowd.com gotarek weşand. Di gotara bi navê "Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System" de wî Bitcoinê îzah kir. Wî nermalava Bitcoinê di çileya 2009an de belav kir. Di 9ê çileya 2009ê de Bitcoin 0.1 derket.
Bitcoin.org ku ji hêla Nakamoto ve hatî stendin piştî windabûna wî, ji hêla Martti Malmi (nasnav Sirius) ve tê birêvebirin. Martti Malmi pêşvebirê duyem ê Bitcoinê ye.
Nakamoto heya nîvê 2010ê digel pêşdebirên din ên nermalavê, pêşvebirina nermalava Bitcoinê berdewam kir, paşê winda bû.
Bûyera binderyaya Titanê 2023
Bûyera binderyaya Titanê, bûyereke windabûna amûra binderyayî ya bi navê Titan e ku di 18ê hezîrana sala 2023an de piştî binavbûne winda dibe û tu pêwendî ji amûrê nayê wergirtin. Amûra jêrderyayî ya Titan ku winda dibe ji hêla pargîdaniya OceanGate ve tê xebitandin. Amûr di avên navneteweyî ya li Okyanûsa Atlantîka Bakur de bi qasî 400 mîlên deryayî (740 km) dûrî peravên Newfoundland a Kanadayê winda bûye. Jêrderya ji bo gera binavî ya ku pênc kes tê de bûn, beşek ji sefera geştiyariyê bû ku ji bo şopandina bermahiyên geştiyar diçûna şûnwarê keştiya Tîtanîk a binavbûyî. Pêwendiya bi Titanê re 1 saet û 45 deqîqeyan piştî binavbûna li qada xerabyên keştiya Tîtanîk a binavbûyî de winda bûye.
Satoshi Nakamoto
Pêşketina Bitcoinê
Damezrînerê Bitcoinê Satoshi Nakamoto nayê zanîn û hin namzetên ku bibin Nakamoto Nick Szabo, Dorian Nakamoto, Vincent van Volkmer, Hal Finney, Paul Le Roux, Cyrano Jones , Ross Ulbricht , Gavin Andresen , Elon Musk. û Craig Steven Wright in.
Prînsîpên Wilson
Hejmara xalên danezanê ne tenê 14 ne. Paşê Wilson gelekan lê zêdedike. Ew bo Kurdistanê jî angaştên xwe dide xûyakirin.
Bûyera binderyaya Titanê 2023
Piştî lêgerîneke ku nêzîkî 80 saetan berxwe dide, amûreke binê avê ku ji dûr ve tê koordînekirin li qadek bermahiyan ku perçeyên Titanê tê de hebûn, bi qasî 488 metreyan dûrî xirabeya Tîtanîkê rastî perçeyên enqazê yên amûra jêravî ya Titanê tê. Vedîtin li ser bingeha sonarên nepenîkirî yên Hêza Deryayî ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê teqînek li herêmê di roja seferê de ku destnîşan dike ku amûra jêravî Tîtan demek kurt piştî ku dest bi daketina xwe dike teqiya û di encamê de hemî rêwiyên amûrê canê xwe jidest didin.
Prînsîpên Wilson
Serî de dagirkerên Kurdistanê, gelek welat li dijî van prînsîban derdikevin û Wilson wekî dijminekî dinirxînin. Gorî hinekan jî, Wilson di gelek xalan de berjewendiyên DYAyê aniye zimên, bo mînak bikaranîna fireh a deryayan. Dîsa jî gorî gelekan ew mirovekî wêrek û nûjenparêz bû û li çareseriya pirsgirêkên sedan salan digeriya.
Bûyera binderyaya Titanê 2023
Di demên borî de di derbarê ewlehiya amûra Titanê fikarên ewlehiyê hatibûn kirin. Rêvebirên OceanGate Titanê ji bo ku bi argûmanên protokolên ewlehiyê yên zêde nûbûnê asteng dike serî li sertîfîkayên ewlehiyê nexwestine. Operasyona lêgerîn û rizgarkirinê ji hêla tîmeke navneteweyî ve bi pêşengiya Ewlekariya Peravê ya Dewletên Yekbûyî, Hêza Deryayî ya Dewletên Yekbûyî û Ewlekariya Peravê ya Kanadayê hate meşandin. Firokeyên Hêza Hewayî ya Keyaniya Kanada û Parastina Neteweyî ya Hewayî ya Dewletên Yekbûyî, keştiyek Keştiya Deryayî ya Keyaniya Kanadayê û gelek keştiyên bazirganî û lêkolînê û amûrên jêravî yên ku ji dûr ve tê koordînekirin, beşdarî lêgerînên Titanê bûn.
OceanGate
OceanGate pargîdaniyek taybet e ku ji aliyê Stockton Rush û Guillermo Söhnlein ve di sala 2009an de hatiye damezrandin. Ji sala 2010an vir ve pargîdaniyê ji bo rêwîtiya di binê avê re ji peravên Kalîforniyayê, ji Kendava Meksîkê di binê Okyanûsa Atlantîk ve rêwî dibirin û dianîn. Navenda pargîdaniya OceanGate li Everett, Washington, Dewletên yekbûyî yên Amerîkayê ye.
Keştiya Titanikê
RMS Titanic keştiyeke okyanûsê ya brîtanî bû ku di 15ê nîsana sala 1912an de li Okyanûsa Atlantîk a Bakur piştî ku li qeşayê dikeve bin av bûye. Di vê bûyerê de zêdetirî 1.500 kesên ji rêwiyên keştiyê di vê bûyerê de jiyana xwe ji dest didin ku ev bûyer dibe bûyera binavbûna herî kujer a dîrokî. Piştî demekê dirêj di sala 1985an de xerabeya keştiya Titanikê li binê okyanûsê li dora 400 mîlên deryayî (740 km) dûrî peravên Newfoundland, Kanadayê di kûrahiya 3810 mêtre di binê avê de hatiye dîtin.
Binderyaya Titanê
Titan keştiyeke binderyayî ya pênc kesî bû ku ji hêla OceanGate Inc ve dihat xebitandin. Keştî 6,7 metre dirêj, 10.432 kg giran e ku ji fîbera karbonê (polîmerên bi fîbera karbonê ya xurtkirî, CFRP) û ji tîtanyumê hatiye çêkirin.
Titan di tîrmeha sala 2021an de sefera xwe ya yekem ber bi Titanikê be pêk anî. Bi tevahî, OceanGate di sala 2021an de şeş sefer û di sala 2022an de jî heft seferên xwe pêk anî. Di her ku sefera xwe pêk dianîn bi gelemperî pîlotek, rêberek û sê rêwiyên amûrê hebûn. Dema ku amûr di binê avê de be, kapsûl dihate girtin û tenê piştî derketina amûrê li ser rûyê avê dikarîna li derve derê amûrê vekirina. Daketina ji ser rûyê erdê ber bi Tîtanîkê ve bi gelemperî du saetan berxwe dida û daketina herî zêde bi qasî heşt saetan berxwe dida. Di seranserê rêwîtiya binê avê de dihat pêşbînîkirin ku amûr her 15 hûrdem carekê sinyaleke ewlehiyê bişêne ku ji hêla tîma jorîn ve were şopandin. Keştî û tîma jorîn dikaribûn bi peyamên kurt ên nivîsî bi hev re têkilî daynin.
Bûyer
Rêwîtî di destpêka sala 2023an de hatiye rezervekirin. Rush du bilêtên daxistî firote karsazê ji Las Vegasê Jay Bloom ku mebesta wî û kurê wî ye ku bi hev re di rêwîtiyê de bin. Rush ji karsazê Las Vegasî li şûna 250.000 dolarî 150.000 dolar ji bo her kursiyek hate pêşkêşkirin. Rush di dema axaftina xwe de ji rêwiyan re îdîa kiriye ku amûr "ji derbasbûna kolanekî bi ewletir e". Bloom ji ber fikarên ewlehiyê pêşniyar red kir. Wê demê sefer ji bo meha gulanê hatibû plankirin lê ji ber hewaya xirab sefer ji bo meha hezîranê hatibû başxistin.
Operasyona binavbûnê di 18ê hezîranê de saet di 09:30 de bi Dema Rojê ya Newfoundlandê (NDT; UTC−02:30) (12:00 UTC) dest pê kir. Di saet û nîvê yekem a daketinê de, Titan her 15 hûrdem carekê bi Polar Prince re pêwendî danî lê pêwendî piştî pêwendiyek tomar di 11:15 de sekinî. Li bendê bûn ku amûr saet di 16:30 de ji nû ve derkeve holê. Saet di 19:10an de agahî di der barê binderyayî ya winda dane Hêzên Ewlekariya Peravê ya Amerîkayê. Titan dema ku bi rê ket ji bo pênc rêwiyên xwe heya 96 demjimêran oksîjena amûrê hebû ku binavbûyî saxlem bimaya, heta sibeha 22 hezîran 2023an de bi dawî dibûya.
Di 22ê hezîranê de saet 13:18 NDT (15:48 UTC) de Sektora Bakurê rojhilat a Ewlekariya Peravê ya Dewletên Yekbûyî ragihand ku li nêzîkî keştiya Tîtanîkê qadeke bermahiyan hatiye dîtin. Bermahiyên ku ji hêla wesayîta Odysseus 6k ya ku ji dûr ve tê koordîne kirin piştî lêgerîna 5 saetan perçeyên ku hatiye dîtin, paşê hate piştrast kirin ku beşek ji Titanê ye. Di axaftina rojnamevanî ya piştî nîvro de, Asayîşa Peravê ya Amerîkî diyar kiriye ku windabûna Titanê ji ber teqîna odeya tansiyonê bûye û perçeyên Tîtan bi qasî 500 mêtre dûrî bermahiyên Tîtanikê li binê deryayê hatin dîtin.
Furqan
Furqan sûreyeke ji Qurana Pîroz e û di bajarê Mekê hatiye danîn. Lê li gora hinek dîroknasan, ayetên 68-70 li Medînê hatine wahiykirin. Sûre bi temamî 77 ayet e û navê xwe ji peyva Elfurqan di ayeta yekem girtiye. Furqan yek ji navên Qurana Pîroz e û bi zimanê kurdî tê maneya "tiştê ku rastî û nerastî yê ji nav hev derdixinî".
Mijarên sûreyê bi kurtî vana ne: Hz. Mihemmed ji hemû cîhanê ra bi pêxambertiyê hatiye şandin. Çend dijwartiyên ku Pêxamber di jiyana xwe da kişandiye. Mizginiya tunebûna şîrkê û pûtperestî ye û çênd minakên jiyana komalên berê.
Fehmiyê Bîlal
Fehmiyê Bîlal (jdb. 1887 li Licêyê - m. 1967 li Amed) şoreşvanekî bû ku di serhildana Şêx Seîd de wekî sekreter cihgirtiye. Nivîskar, siyasetmedar û têkoşerekî navdar ê Kurd e. Bi navê Fehmiyê Licî jî tê naskirin. Hêj di temenciwaniya xwe de helbestan dinivîsîne û tevlî têkoşîna azadiya Kurdistanê dibe.
Piştî têkçûna serhildanê derbazî binxetê dibe. Di avakirina Xoybûnê de roleke mezin dileyîze. Ji ber ku fransî dizanibû, têkiliya tevgerên Kurd bi Ewropa re hêsantir dikir. Berhemên LaFontaine werdigerand û bi xwe jî helbest dinivîsand. Mixabin pirraniya wan kete destê dewleta Tirk û hatin tunekirin. Herwekî arşîva Şêx Seîd jî.
Li ser derxistina efûyê ya dûgela Tirk û ji ber hinde nakokiyên di navbera damezrênerên Xoybûnê, biryar digire û vedigere Bakurê Kurdistanê. Dûgela Tirk li ser soza xwe nasekine û wî digirin. Wî sirgûnê bajarê Ispartayê dikin. Li wir tendurustiya wî bi giran dijwar dibe û dewleta Tirk cezayê wî sist dike, vedigere Bakurê Kurdistanê. Li Darahênê, Xinûs û Amedê di nava xizaniyê de dijî û jiyana xwe ji destdide.
Dabeşbûna nîvekî
Pirbûna bi dabeşbûna nîvekî bi gelemperî di zindewerên tekxaneyî de rû dide. Bakterî, arkea, protîst û korokên havên mînakin bo zindewerên texaneyî ko bi dabeşbûna nîvekî pir dibin. Di dabeşbûna nîvekî de, ji dabeşbûna xaneyek, du xaneyên wekhev peyda dibe. Pêvajoya dabeşbûna nîvekî li hemû zîndeweran de ne yek e, lê duhendebûna ADN an jî krozoman û parvekirina zanyariyên bomaweyî bo herdu xaneyên nû, ji bo hemûyan heman e. Di pêvajoya dabeşbûna nîvekî de, zîndewer kromozom an jî ADNya xwe duhende dike, qebareya xaneya xwe zêde dike, paşê dabeşê du beşa dibe, her beşek kopykekî ADN an jî kromozoman digire. Bi vî awayê du zîndewerên kopyayên hev peyda dibe.
Cudahiya dabeşbûna nivekî ji gopikkirinê ev e ko, piştê dabeşbûna nîvekî xaneya bavan (bi înglîzî: parent cell) namîne û du xaneyên wek hev peyda dibe. Lê di gopikkirinê de ji bavan weçeyek (bi înglîzî: offspring) biçûk peyda dibe, hertim bavan ji weçeyê girtir e.
Her çiqas dabeşbûna nîvekî bi gelek aliyan ve dişibe dabeşbûna mîtozî jî, lê dîsa jî bi hin aliyan ve navbera herdu dabeşînan da cudahî heye. Herwisa şiklê dabeşbûna nîvekî di tekxaneyên navikrasteqîn (bi yewnanî: eukaryote) û navikseretayî (bi yewnanî: prokaryote) jî mîna hev nîn e.
Dabeşbûna nîvekî ya navikseretayiyan
Bakterî û arkea (bi yewnanî: archaea) zîndewerên navikseretayî ne.
Gavên dabeşbûna nîvekî ya bakteriyan:
Duhendebûna ADN ya bakterî û sîtokînez bi heman demê de çê dibe, loma qonaxa S tune ye. Her wîsa qonaxên profaz, metafaz, anafaz û telofazê jî tuneyê.
Dabeşbûna nîvekî ya bakterîyan di demek kurt de bi lez rû dide. Li hin corên bakteriyan de dema dabeşbûna nîvekî ji 20 xulakan kêmtir e. Ango li jingehek guncav de bakterî dikare her 20 xulekê de hêjmara xwe ducar bike.
Dabeşbûna nîvekî ya navikrasteqiyan
Zîndewerên cîhana pêşenge (bi înglîzî: protist) yên wekî amîb, paramesyum û euglena navikrasteqînên tekxaneyî ne û bi dabeşbûna nîvekî pir dibin. Pêkhateya xaneyên navikrasteqîn ji yên bakteriyan aloztir e. Kromozomên navikrasteqînan ne yek lê gelek in, kromozom di nav navikê da ne. Di xaneya bakterî de tenê rîbozom heye, lê xaneyen navikrasteqîn li gel rîbozoman hemû endamokên xaneyê jî lixwe digirin. Ji ber van sedeman dabeşbûna nîvekî ya navikrasteqîyan bi gelek aliyan va dişibe mîtoza asayî. Cudahiya herî berçav, neparçebûna parzûna navikê ye. Rîsên teşîyê an di hundirê navikê de çê dibin an jî di çavikên (por) parzûna navikê de dikeve nav navikê û kromozoman parve dike. Dabeşbûna nîvekî ya navikrasteqînan bi du coran pêk tê, dabeşbûna nîvekî ya bi berahî  û dabeşbûna nivekî ya bi dirêjkî. Paramesyum bi dabeşbûna nîvekî ya berahî, euglena bi dabeşbûna nîvekî ya bi dirêjkî pir dibin.
Herdu endamokên xaneyên navikrasteqîn; mîtokondrî û kloroplast jî bi dabeşbûna nîvekî, di nav xaneyê de hêjmara xwe zêde dikin.
Bitcoin
Bitcoin (nîşan: ₿, kurtkirin: BTC) dirav ek elektronîkî ye ku bi ti benqên navendî an jî sazûmana hikûmetê ve ne girêdayî ye. Ew dikare piştî bêhnokê li 100 mîlyonî were dabeşkirin. 0,00000001 BTC, 1 satoshi ye.