cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qora Berber
Tilê, li rojavayê Licê, li herêma Qora Berber e û 6 km ji Licê dûr e. Ji rojava ve gundê herî nêzîkî Licê ye. Ji bo ku gund nêzîkî girekî tûjik hatiye avakirin, jê re dibêjin Tilê. Tilê bi bayê xwe yê sar û dijwar bi navûdeng e. Bi navê Biryas û Kanîspî du gomên wê hene. Li gund dibistana sereta heye. Bi zaravayê kurmancî dipeyîvin. Dewlet jê re dibêje Dernek.
Dizdênî, li bakurê rojavayê Licê, li Qora Berber, li kontara çiyê ye û 18 km ji Licê dûr e. Gundekî avî ye. Bi firingiyê xwe bi navûdeng e. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Ji bo li qontara çiyê ye, dewletê navê Yamaçlı lê kiriye.
Zirext: Li Qora Berber gundekî biçûk e û 20 km ji Licê dûr e. Goma Qilêder li ser e. Li gund dibistan heye û dewletê navê Kiralan lê kiriye.
Xana Kelê, li rojavayê Licê, li meydana derbenda (boxaza) Kelê ye û19 km ji Licê dûr e. Ji vî gundî re Kelê û Çeper jî dibêjin. Derbenda Kelê ji zemanê berê ve rê û warê karwan û bazirganên herêmê bûye. Bi taybetî karwanên Amed û Erzorumê di wir re derbas bûne. Ji wê demê ve xan û karwanseray li wir hatine çêkirin ku îro bi tenê dîwarên wan li piyan mane. Herweha îro jî riya Amed û herêma Serhedê bi tenê di wir re derbas dibe. Ji derî vê derbendê çiyayên bilind, dijwar û zencîre rênadin karwan û rêwiyan. Xana Kelê hîn îro jî gundekî stratejîk, dîrokî û mezin e. Li gund nexweşxanek û dibistanek hene. Du gomên wî hene: Pûneyn û Hasbegan li ser Xana Kelê heye. Ziyaretekê Xana Kelê bi nav û deng e. Bi kurmancî dipeyîvin. Bi tirkî jêre Çeper dibêjin.
Korxa, li bakurê rojavayê Licê li dawiya herêma Qora Berber e û 23 km ji Licê dûr e. Gundekî avî ye. Bêtir çandiniya firingî û îsotê dikin. Bi zaravayê dimilî diaxivin. Li gund dibistanek heye. Dewletê navê Abalı lê kiriye.
Li Kurdistan û Ewropayê greva birçîbûnê
Dem bi dem, parlamanterên partiya kurd ên BPD jî, ji bo ku balê b8ikişêne ser wan girêvan û ji bo zîyan û windahîya jîyanan nebê, ket girêvên birçîbûnê ên demkin de.
Xwestekeka girêvvanan ew bû ku balê bikişênina şerê li kurdistanê û piştgirîya jê re ku ji welatên ewropa ên weke Firansa, Almanya, Inglistan û Emarika ji wan heya. Lê bi teybetî, du xal sê xal bi teybetî derketina li pêş, qadaxa li ser zimanê kurdî bê rakirin û perwerdehiya bi zimanê dayikê bibe. şerê li kurdistanê bi dawî bibe û statûya kurdan were naskirin.
Adar Jiyan
Adar Jiyan di sala 1965an de li gundê xwe Dengiza ku bi ser Stewra Mêrdînê ve ye, hatiye dinyayê. Dibistana Seretayî li gundê xwe xwend. Dibistana navîn li Stewrê, peyre jî Amadeyiya Îmam-Xetîbê a Mecanî li Mêrdînê, Enstîtuya Perwerdehiyê li Rihayê kuta kir. Sê salan Li Beşa Zanîngeha ziman, dîrok û erdnîgariyê Beşa Zimanê Fransî û Wêjeyê xwend, belê ji ber sedemên siyasî nivco hişt. Gelek caran hat girtin û darizandin. Wekî mamosteyê polê hate wezîfedarkirin. Li gelek bajaran geriya û hate mişextin. Vêga mamoste ye. Heta niha di gelek kovar û rojnameyên kurdî û tirkî de nivîsên wî hatine weşandin. Wî di Azadiya Welat, Jiyana Rewşen, Tîroj, Vesta, Hîwa, Kevan, Bîrnebûn, Nûbihar, Zend, Kovara W, Güney Tûrik (pêveka Azadiya Welat), Gulistan û Rojevê de nivîsandiye.
Rosario
Rozariyo (bi spanî "Rosario”), bi 1.025.000 gelhe, bajarê herî mezin yê stana Santa Fe ya Arjêntîna ye ku li perava Robarê Parana û li bakûrê rojavayê Bonos Ayrêsê çê bûye.
Rosario ji ho yên firajîn, şona mezbajarkî ya giring, dapartandîyekî bajarkî yê girs, û navendekî giring yê terxan kirin re bûn, ji sedsala 19em ve heta nuha duyem bajarê herî giring yê Arjêntînayê bûye. Ji aliyê şon û gelhe jî sêyemîn bajarêgirs yê Arjêntîna ye.
Rosario serbajarê Dapartandiyê Rosario ye û li korrê dalanê deskirdîtiyalê herî giring yê Arjêntînayê, cê digire. Şona mezbajarî ya Rosario yê Mezin, ligel bajar û bajarokan û gûndên xwe, girtûperrê (derdorê) 1.350.000 gelhe yên xwe heye. Bajarê Rosario ji xwe pernalgehekî hesinrêkî yê serekî ye. Her wesa nawan dikarin bi Robarê Parana ve bigihin bi bajar û Pesargehê Rosario. Pirdê Rosario-Vîctoriya ser Robarê Paranayê, Rosario girê dide bi Vîctoriya.
Rosario yek ji hindek bajarên Arjêntîna ye ku damezrêner yan darêserekî taybet ji wî re tine. Paliştvana wî bajar Deja Rosary ye ku roja gobenda wê 7ê çiriya pêşîn e. Stêrebarê 14812 ji şanaziya wê re hatiye navandin.
Dîrok
Li de dirêşeya Arjêntîna (ala Arjêntîna) ya nû li peravên Paranayê de jibo yekem car bi destê Jeneral Manuel Belgrano hate hejandin.
Heta sala 1852an bazirganiya derekî li Rosario de pawan (qedexe) bû. Belam (labelê) vê ferman li de bi destê Justo Jusé de Urquiza, hemew kes ku duma daxwazeka wî Rosario wesa bajar hate nas kirin, tê perrî û îbtal bû. Bi 1880an Rosario bû bi yekem bazarê terxanê Arjêntînayê û li sala 1887an de jî girtûperrê 50.000 nîştecê têde dijîn. Tenanet (hetta) Rosario jibo 3 caran wesa pêtextê federal hatiye nas kirin belam (lêbelê) her car vê ferman tê perriye.
Li 1911an de hevalmenî (kompaniya) ya Fransîzî ya hesinrê ya Ferrcarril Rosario y Puerto Belgrano dêrrekî xetekî li nav Rosario û Porto Bêlgrano, navendê serekiyê nawajotinî yê Arjêntînayê, damezrand.
Bi 1946an Rosario ji bi hêz gihiştina Juan Perón paliştvanî kir çimku gelek ji netewel kirin (neteweyî kirin) û pere-yarî dana bi deskirdîtiyan berjewendî (menfe’et) dibir. Belam Perón li sala 1955an de ji kar û ferman hate dakendin û serokîtiya wî tê perrî. Li 1969an de karkeran û xwendewanan li şeqaman de dij bi dîktatorîtî tengezarî (protesto) nîşan da. Li serdemê dîktatorîtî, ku li 1976an de dest pê kir, sedan paleweran hatin bêserûşon kirin.
Gerçî dîktatorîtî li 1983an de cihê xwe da demokrasî belam (lêbelê) daketina aborî yek ji kelepûr (mîras) ên genij (xirab) ên dîktatorîtî ji ferwarmenî (hukumet) ya nû ya democrat re bû. Li Rosarioyê jî hindek şorişan ku bi tarrandin akam kir, rû dane. Li serdemê Menem de rewşa aborî genijtir (xrabtir) bû. Li 1995an de bêkarûfermanîtî gihişt 21.1% û partekî mezin ji gelê Rosarioyê ketin jêr dêrrê hêjarîtî. Du re, villas miseria (xanîkgerrekan) hatin firajîn.
Duma vejûjandina (baştir vekirina) aboriya netewel (aboriya netewî) ku pişt daketina 2001an re hat, rewşa aboriya Rosarioyê hatiye jûjan (baştir bûn).
Hikûmet
Rosario bi yek Leqa Rêvebirî, bi serokîtiya Şaredar (cêgeh: Palacio de Los Leones), û yek Leqa Zagondaner, ku birîtiye ji Hencemena Hielsengêner (cêgeh: Palacio Vassallo), tê birêvebirin.
Bajar bi 6 navçeyan hatiye dapartandin (Navend, Bakûr, Bakûrê Rojava, Başûrê Rojava, û Başûr) ku her kîj jibo xwe şaredarîyek heye.
Erik Satie
Alfred Eric Leslie Satie (ji sala 1906î şûnve Erik Satie) (jdb. li Honfleur, Fransa, m.  li Parîs) komponîst û piyanîstekê navdar ê fransî bû.
Awazgerekî navdar bû. Di awazên xwe de bandora kesayetiya xwe ya mîzahî dihîşt. Ji bo şanoyê jî gelek awaz çêkirine. Di jiyana xwe de gelek serûbînîbûn jiyaye. Ji ber nexweşiya sîrozê jiyana xwe jidestdaye.
Borc Olya
Borc Olya gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hestiyê çengê
Hestiyê çengê hestiyek di serê mirov de ye û karê wî cûtina xwarinê ye û herwiha livandina dev di encamê de mirov dikare biaxive.
Yukon
Yokun, parêzgehekî welatê Kanadayê û li herêma Bakûrê Kanadayê cîh digire.
Zimanê lîtvanî
Lîtvanî (lietuvių kalba) zimanê fermî yê Lîtvanya û Yekîtiya Ewropayê ye. Li Lîtvanyayê nêzîkî 2,8 milyon kesên ku zimanê wan ê zikmakî lîtvanî ye dijîn û nêzîkî 170.000 kes jî li derveyî welêt dijîn. Lîtvanî zimanekî baltikî ye ku gelekî nêzîkî letonî ye. Ew bi alfabeya latînî tê nivîsandin.
Dîrok
Zimanê lîtvanî bi rêjeyeke bilind şêweyê xwe yê ku ji zimanmalbata Hînd û Ewropî tê diparêze. Ji bo vê yekê lîtvanî bo lêkolînerên ku li ser zimanên Hînd û Ewropî lêkolînan dikin gelekî girîng e. Nivîsarên herî kevnare yên bi lîtvanî Wirda Yezdan û Silava Feriştehê ne ku di navbera salên 1503-1525an de hatine nivîsandin. Lîtvaniya wêjeyî ji hin aliyan ve ji lîtvanî diveqete. Mînak; qertafên ku diênine dawiya peyvan dirêjtirin. Ev şêwe heta sala 1650yî didome. Di sala 1864an de zimanê lîtvanî ji aliyê Mikhail Muravyov, fermandarê Lîtvanyayê yê hikûmeta Rûsyayê, ve hat qedexekirin. Lê dîsa jî çapbûna pirtûkên lîtvanî li DYAyê û Prûsyaya Rojhilatî berdewam kir. Di salên 1800î de sê zaravayên serekên yên lîtvanî hebûn; li derdora deryaya Baltik Zaravayê Jêrîn ê Lîtvanî, di zimanê helbestê de Zaravayê Rojhilatî yê Lîtvanî û li tixûbê Prûsyaya Rojhilatî Zaravayê Rojavayî yê Lîtvanî dihatin axaftin. Zimanê niha yê wêjeyî ji aliyê Jonas Jablonskis (1860-1930) ve bi 32 tîpan hatiye standartkirin ku ev ji zaravayê rojavayî yê lîtvanî pêk tê. Lîtvanî yek ji du zimanên baltikî ye ku li ser dinê tê axaftin. Yê din jî letonî ye. Prûsiya kevn, zimanekî baltikî yê ku di demên nêz de dihate axaftin; lê di sedsala 19an de hatiye jibîrkirin.
Belavbûna Herêmî
Lîtvanî di serî de li Lîtvanyayê, dû re li welatên mîna DYA, Estonya, Arjentîn, Kanada, Ûrûgûay, Îslenda, Danîmarka, Brezîlya, Fransa, Rûsya, Norwêc, Îrlenda, Awistralya, Brîtanya nêzîkî 4,000,000 kes vî zimanî dipeyivin.
Rewşa Fermî
Lîtvanî zarê dewleta Lîtvanyayê û zimanekî fermî yê Yekîtiya Ewropayê ye.
Zarava
Zarê lîtvanî xwedî du zaravayan e ku ew; Aukštaičių (ango Okstatî:Li jor Lîtvanyayê tê axaftin) û Žemaičių/Žemaitiu (ango Samogetî, li jêr Lîtvanyayê tê axaftin) ye. Cudahiyên mezin di navbera lîtvaniya standart û zaravayê Samogetî de hene. Zaravayê samogetî yê nûjen di bin bandora zimanê Kurenî de (îng:Curonian language), ji sedsala sêzdemîn-şanzdemîn de gihîştiye rewşa niha. Her du zarava xwedî sê devokan e. Samogetî tê dabeşîn mîna rojava, bakur, başûr; okstatî jî mîna rojava (Suvalkiečiai), başûr (Dzūkai) û rojhilat hatiye dabeşîn. Lîtvaniya standart ji okstatiya rojavayî û zaravayekî lîtvanyaya biçûk pêk tê. Bandora zaravayên din di derbara peyvan de xwe dide nîşandan.
Alfabe
A Ą B C Č D E Ę Ė F G H I Į Y J K L M N O P R S Š T U Ų Ū V Z Ž
Rêziman
Zimanê lîtvanî di nava zimanên Hînd û Ewropî de xwedî dewlemendiyên xwerû ye. Mîna kurmancî hebûna nêr û mê di nava xwe de diparêze. Bi piranî peyvên nêr di dawiyê de bi tîpa -s û yên mê jî bi -(i)a an jî -ė xelas dibin. Lê belê lîtvanî jî mîna kurdî ne xwedî ristek standart e. Ji ber ku gelek ciyawazî tên bikaranîn. Peyvên nêtarî di lîtvanî de tune ne, belam hin bêje xwedî herdu zayendan jî ne. Ev peyv bi piranî bêjeyên di derbara mirovan de û yên ku bi tîpa -a xelas dibin in. Mînak ;elgeta kesê parskirinê dike,naktibalda - kesê naraze. Di dema bikaranînê de peyv bi gelek şêweyên cuda tên hemberî mirov. Di lîtvanî de bêjeyên yekjimar an jî pirjimar hene. Lê hin peyv cot in jî di vê dabeşê de. Hin peyvên yekjimar; pienas- şîr ,laimė -şadî ; yên pirjimar ;miltai - ard, kelnės - şal. Peyvên di zimanê lîtvanî de ji wayên li jêr pêk tên:
1.Navdêr (Daiktavardis)
2.Rengdêr (Būdvardis)
3.Lêker (Veiksmažodis)
4.Hejmarkî (Skaitvardis) 5.Cînav (Įvardis) 6.Hoker (Prieveiksmis)
7.Bireser (Dalelytė) 8.Daçek (Prielinksnis)
9.Yekbûn (Jungtukas)
11.Peyvên dengvedan (Ištiktukas)
Kişandina Çend Lêkeran
Ajotin/Siwarbûn :Joti Bûyîn : Būti Cûtin/mijîn : Čiulpti Kirin : Daryti
Ketin :Griūti Beşdarbûn/tevlîbûn :Dalyvauti Tirsîn : Bijoti Xapandin : Apgauti
Strîn/Strandin :Dainuoti
Tevlîbûn : Dalyvauti
Ketin : Griūti
Ceribandin :Pabandyti
Meqbûl
Meqbûl gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Zimanê lîtvanî
Kişandina Çend Lêkeran
Domandin :Tęsti
Meqbûl
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 40 kes (8malbat) bûn.
Zimanê lîtvanî
Kişandina Çend Lêkeran
xwarin :Valgyti
Vexwarin/Noşîn :Gerti
razan/raketin :Miegoti, Užmigti
Noh
Noh an Nō (bi japonî: 能 an のう, Nō), yek ji cureyên şanogeriya japonî ye.
Sainte-Soulle
Sainte-Soulle, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Zimanê lîtvanî
Kişandina Çend Lêkeran
darîkirin/temaşe kirin:Sekti, Stebėti, Žiūrėti, Budėti, Tykoti, Laukti
Noh
Tenê mêr di vê cureyê şanoyê de dileyîzin û enstrûmanên mûzîkê jî tê bikaranîn. Îro jin jî di Nohê de dileyîzin û pirranî rûpoş bikartînin. Mijarên Nohê destan û mîtologî ne.
Zimanê lîtvanî
Kişandina Çend Lêkeran
Şûştin :Nusiprausti
Meşîn :Eiti pasivaikščioti(derketine meşê)
Pêjandin/Kelandin :Virti, Kepti
Dîtin :Matyti, Žiūrėti, Stebėti Guhdarkirin :Klausyti
Peyvên Sereke yên Axaftinê
Sveikas! Sveika! : Silav!
Labas! : Merheba!
Labas rytas! Labą rytą! : Roj baş! Beyanî baş!
Labas vakaras! Labą vakarą! : Êvar baş!
Laba diena! Labą dieną! : Roj baş!
Sveiki atvykę! : Bi xêr hatin!
Kaip kelionė? Kaip sekėsi kelionėje? : Rêwîtiya we çawa derbas bû?
Kaip sekasi? : Tu çawa yî?
Ačiū, gerai. : Spas, baş im.
Prašau, Prašom, Nėra už ką. : Spas xweş!
Puikiai. :Pir baş e.
Viso gero! Viso labo! : Bimîne di xweşiyê de! Bi xatirê te!
Iki ryt(ojaus)! : Heta sibe! (Bi xatirê te)
Labos nakties! Labanakt! : Şev baş!
Perduokite saviškiams linkėjimų. : Silavên min li malbata xwe bike!
Atleisk, Atsiprašau, Dovanok : Bibore!
Prašau, Prašom, Prašyčiau :Ji kerema xwe re!
Hin Peyv
Kitik/Pisîk : Katė
Biha/nirx : Kaina
Dara berûyê : Ąžuolas
Qaz : Žąsis
Zilam/Mêr : Vyras
Morsbach
Morsbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberbergischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Zimanê lîtvanî
Hin Peyv
Jin/Pîrek : Moteris
Kur/Law : Berniukas
Keç/Dot : Mergaitė
Saint-Pierre-des-Ifs, Calvados
Saint-Pierre-des-Ifs, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Zimanê lîtvanî
Hin Peyv
Lê/Belam : Bet
Li vir : Čia
Kevneşopî : Tradicija
Bikarhêner : Naudotojas
Derî : Durys
Du derî : Dvejos Durys
Niha/êsta : Dabar
Ji ber ku/Çimkî : Nes
Qeşa/Cemed : Ledas
Gol : Ežeras
Winda : Pasimetęs
Roj : Saulę, Saulė
Wênekêşî : Fotografija
Bext : Likimas
Piropind : Voras
Penîr : Sūris
Bêran
Bêran, bêran bi gerden navê xwarineke bigoşt ji pêjgeha kurd e. Li herêma Amed, Botan, Tolhildanê pirr tê xwarin.
Zimanê lîtvanî
Hin Peyv
Al : Vėliava
Kesk/Hêşîn : Žalias
Germ : Karštas
Bêran
Di wêjeya devkî ya kurdî de wiha derbas dibe: "Ji gerdenê berdan, ji Mareşê merdan derdikeve".
Zimanê lîtvanî
Hin Peyv
Sar/Cemidî : Šaltas
Bêran
Çêkirin
Goştê xwe yê kelandî jî parve bikin, bidin ser birincê. Ava goşt, sîr, îsota tûj, îsota reş (hûn bi kêfa xwe ne kêjan biharbêhnê bikarbînin, dikarin) û ava limonê bi ser de bikin.
Zimanê lîtvanî
Hin Peyv
Ev : Šitas
Kêzik : Vabzdys
Bêran
Çêkirin
Bi germî bînin ser destexaneyê (sifreyê).
Zimanê lîtvanî
Hin Peyv
Cejna Zayînê : Kalėdos (bi piranî "sersal"), Noelas
Dara cejna zayînê : Kalėdų eglutė
Gora Cejna zayînê : Kalėdų savaitė
Diyariya Cejna zayînê : Kalėdų dovanos
Jimare/Hejmar : (Skaičius, Kiekis)
Sifir : Nulis
Yek : Vienas
Du : Du
Çar : Keturi
Pênc : Penki
Şeş : Šeši
Heft : Septyni
Heşt : Aštuoni
Luqman Ahmedî
Luqman Ahmedî wênesazekî kurd e.
Zimanê lîtvanî
Jimare/Hejmar : (Skaičius, Kiekis)
Neh : Devyni
Luqman Ahmedî
Luqman Ahmedî di sala 1972yan de li bajarê Dirbêsiyê ku di nava sînorên Suriyeyê de ye, ji dayîk bûye. Piştî qedandina lîseyê, dest ji dibistanê berdide û dest bi wênesaziyê dike. Lê di heman demê de karê dîzayn û grafîkên pirtûk û kovaran û her wiha karîkatûran jî dike. Di 8 saliya xwe de ku wê demê diçe pola 3an, pêykerek çê dike û dişîne mîhrîcana zarokan. Di mîhrîcana ku ji aliyê hikûmeta Suriyeyê ve hatiye lidarxistin de, peykerê Ahmed dibe yekemîn û xelat werdigire. Di pola 4 û 5an de jî beşdarê mîhrîcanê dibe û dîsa xelat werdigire. Wê demê kesên ku dibûn yekem ji hêla hikûmetê ve dihatin perwerdekirin û ew dişandin welatên Ewropa û Sovyetê. Lê li gel ku Ahmed xelat hilgirtibû jî, ew neşandin. Ahmed ev yek bi kurdbûna xwe ve girê dide.
Luqman Ahmed, di 8 saliya xwe de wêneyê cotkarekî çêdike ku di destekî cotkar de das, di destê din de jî pirtûk heye. Ev bala mamosteyê wî dikişîne. Piştre jî Luqman dest bi karê suretvaniyê dike.
Zimanê lîtvanî
Jimare/Hejmar : (Skaičius, Kiekis)
Deh : Dešimt
Yanzdeh : Vienuolika
Sêzdeh : Trylika
Çardeh : Keturiolika
Panzdeh : Penkiolika
Şazdeh : Šešiolika
Nozdeh : Devyniolika
Bîst : Dvidešimt
Çil : Keturiasdešimt
Pêncî : Penkiasdešimt
Şêst : Šešiasdešimt
Heftê : Septyniasdešimt
Heştê : Aštuoniasdešimt
Du sed : Du šimtai
Hezar : Tūkstantis
Du hezar û şeş : Du Tūkstančiai Šeši.
Deh hezar : Dešimt tūkstančių
sed hezar : Šimtas tūkstančių
milyonek : Milijonas
Cînavên Kesan : (Priklausomas įvardis)
Ez : Aš
Tu : Tu
Ew (Nêr) : Jis Ew (Mê) : Ji
Em : Mes
Ewan/wan (Mê) : Jos
Rewşa Hewayê : (Oras, Oro stovis)
Audra : Bahoz
Dangus : Ezman
Debesis : Ewr
Sancourt, Eure
Sancourt, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Zimanê lîtvanî
Rewşa Hewayê : (Oras, Oro stovis)
Debesuota : Bi ewr
Drėgmė : Hêw
Drėgnas : Hêwî
Dulksna : peşikîn/Bapeşk
Griaustinis : Dengê Ewran
Karštas : Germ
Karštis : Tîn
Ledas : Qeşa/Cemed
Lietus : Baran
Oras : Hewa
Rūkas : Mij
Saulė : Roj
Sniegas : Berf
Temperatūra : Germahî
Vėjas : Ba
Žaibas : Çirûsk
Dem/Wext: (Laikas)
Valanda : Saetek / Katjimêrek/ yek demjimêr Minutė : Deqîqeyek/ yek xulke Sekundė : Çirkek/ yek çirk Diena : Roj
Šiandien : îro
Ryt(oj) : Sibe
Užvakar : Pêr
Poryt : Dotir Roj
Šį vakarą : îşev
Savaitė : Heftî
Šią savaitę : Ev Heftî/Vê heftîyê
Mėnuo : Meh/mang/Heyv
Meh/Heyv : (Mėnuo)
Kanûna paşîn : Sausis
Sibat : Vasaris
Adar : Kovas
Nîsan :Balandis
Gulan : Gegužė
Hezîran : Birželis
Tîrmeh : Liepa
Tebax : Rugpjūtis
Îlon : Rugsėjis
Çiriya pêşîn : Spalis
Çiriya paşîn : Lapkritis
Kanûna pêşîn : Gruodis
Demsal : (Metų laikai)
Bihar :Pavasaris
Havîn : Vasara
Payîz : Ruduo Zivistan : Žiema
Awbare
Awbare (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Awbara), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kevjalk (famîle)
Famîleya kevjalan, kevjarkan yan nîfropîdayî (Nephropidae), famîleyeke mezin a canewirên avî ji Binfîlûma qalikdaran e ku ji taybetmendiyên wê dûvikê dagirtî goşt û kulabên mezin ku têne xwarin wek cinsê Homarus ku gelek girîng e ji aliyê aborî û bazirganî.
Cins û cure
Cins û cureyên kevjalkan.
Pêşangeh
<Gallery> Wêne:Acanthocaris tenuimana.jpg Wêne:Metanephrops japonicus edit.jpg Wêne:Nephropsis rosea.jpg Wêne:SteamedLobster.jpg|Kevjalkekî xwarinê.
Rexnegirî
Rexnegirî di wêjeyê de beşeke girîng e. Bi taybetî li ser hûnandin, mijar, teşe, rêziman, leheng, hêman û beşên din ên girîng ê helbest, roman, çîrok û pexşanan radiweste. Rexnegir berhema li ber xwe li gor zanîna wêjeyî digire dest û li aliyekî jîrîtiya nivîskar datîne holê, li aliyê din kêmasî û çewtiyên berhemê derdixe holê.
Rexnegiriya kurdî
Di warê rexnegiriya kurdî de pir hindik berhem hene. Bi taybetî ji bo kurmancî rewşa rexnegiriyê gelekî hindik bi pêş ve çûye. Ji bo pêşxistina rexnegiriya wêjeyê di 15'ê Gelawêja 2004'an de malpera Nirxandin.com hate vekirin û arşîva hemû nivîsên rexnegirî tê de hate bicihkirin. Ji ber ku rexnegirî bi taybetî di kurmancî de ji alî xwendevanan ve nehatibû asta ku pirtûkên rexnegirî werin weşandin, an jî kovareke rexnegirî were weşandin, pirtûkên rexnegiriyê û li ser zanistiya rexnegiriyê bi kurmancî heta sala 2004'an jî nehatin weşandin.
Bruyères-et-Montbérault
Bruyères-et-Montbérault, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Marienberg
Marienberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Saint-Pierre-du-Bû
Saint-Pierre-du-Bû, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Borc Sofla
Borc Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Darebî, Azarpêrt
Darebî, gundekî girêdayî navçeya Azarpêrta bi ser Çewlîgê ve ye.Gundî hemû elewî ne û bi zaravayê kurmancî diaxivin.
Belerofon
Belerofon (yewnanî: Βελλεροφῶν, Bellerofon) di mîtolojiya yewnanî de lehengê ku Pêgasos kedî kiriye tê zanîn. Kurê Posîdon, lehengê Korîntê ye. Serkeftina wî ya herî mezîn kuştina cinawar Xîmerayê bû.
Malbat
Ew wek kurê xwedawend Posîdon dihat zanîn lê heman demê de wek kurê mirov Glaukos jî dihat zanîn. Glaukos jî kurê keyê Korîntê Sîsîfos bû, ew yek jî lehengê me dikir mîrzayê Korîntê. Diya wê jî Eurînomê bû. Dîroknas Robin Lane Fox derheqê navê wî de dibêje wateya fontese kujer û wateya Bellerus jî navê qurbaniyekî wî bû.
Efsaneya Belerofon
Bavê wî ji wî re Pegasos diyarî kiribû. Lê dihat zanîn ku ji olîmpiyan pêştir kes nedikariya siwarê Pegasos bibe. Di Versiyoneke din de jî leheng Pegasos li nêzîkî bajarê li Pîreneyê serkaniyekî de dît. Bi alîkariya Atênayê wê kêdî kir û siwarê wê bû.
Bi xeletî birê xwe û zilamekî din kuşt ji ber wê neçar ma revî çû li keyê Tirîns ê Proteus. Ketê bin bextê wî lê demekî din jina keyê Keybanû Anteia niyeta xwe li ser Belerofon xera kir. Lê Belerofon vê yekê qebûl nekir destdirêjî li keybanûyê nekir. Antenîa ji vê yekê gelek aciz bû çû ba mêrê xwe derew kir got Belerofon dixwaze ku destdirêjî min bike. Key zehf hêrs bû lê mêvanê xwe nekuşt. Peyam ji bavê jina xwe, keyê Lîkyayê Iobatês re şand ji bo kuştina Belerofon.
Key Iobatês xwest ew bimire wî şande peywirên pir îza dane wî.
Peywirên Belerfonê
Piştî têkbirina cinawarê vegeriya li Iobatês. Iobatês fermanekî din jê re da got here artêşa Solîmoi yê têk bibe. Belerofon siwarê Pegasos bû û li ser artêşê firî û kevirên mezin ji wan ra avêt û serkeftin stand.
Cara sêyem jî key Iobatês ji wê re peywira têk birina Amazonan da. Leheng stratejiya hember Solîmoiyan, li hember Amazonan jî çêkir û serkeftî derket.
Peywira dawî têk birina cerdeyên Karyayê bû. Cerde li bajarê Xantosê xwe xef kiribûn. Leheng ji bavê xwe Posîdonê xwest wê bajarê binav bike. Posîdon jî gotina wê kir û bi wê awayê ji cerdeyan xilas bûn.
Piştê Peywiran Jiyana Lehengê
Iobatês binavkirina Xantosê bihîst bawerkir kû leheng ji aliyê Xwedawenda hatiye pîrozkirin ji ber wê dilnerm bû, lehengê kire warisê keyaniyê û keça xwe Fîlonoêyê da wî. Sê zarokên wan çêbû. Yekî ji wan diya Sarpedonê Laodameîa bû.
Emrê mayî de lehen dixwast ku here biçe beşdarî Xwedawendan be derket rê. Pê Pegasosê xwest ku biçe Çiyayê Olîmpê lê Zeus ji vê yekê hesiya û qirnîyek şande Pegasosê. Qirnî Pegasos gez kir û hesp qulibî, leheng jî ji asimanê kete xwarê. Leheng seqet ma û heta mirênê jî parsektî kir. Hin versiyonên din jî Leheng piştî gezkirina qirniyê hişê xwe anî ser xwe û pê Pegasosê hate Kîlîkyayê û li wir bajarê Tarsos avakir.
Kelatê
Kelatê, Kełate, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştiya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kelatê 621 kes e (323 mêr, 298 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 152 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 621 kes rûniştvanên Kelatê, 361 kes dikarin bixwînin u binivsînin (214 mêr, 147 jin).
Rexnegir
Rexnegir ew kesê ku berhemên wêjeyî digire dest û wan li gor zanista wêjeyî dinirxîne ye. Rexnegir berhema di destê xwe de ji alî rêziman, hêman, hûnandin, leheng, mijar, cure, teşe û hin wekî din ve bi berfirehî dinirxîne û eşkere dike. Ji aliyekî ve jêhatîbûna nivîskar derdixe holê û nîşan dide, ji aliyekî ve jî kêmasiyên berhemê derdixe holê.
Xwedawendên Olîmpî
Xwedawendên Olîmpî li gorî mîtolojiya yewnanî xwediyên hemû kaînatê bûn. Li piştî şerê Tîtanan bibûn desthilatdar û li çiyayê Olîmpê hemû karên xwe rê ve dibirin. Ew donzdeh xwedawendan pêk dihatin.
Donzdeh xwedawendên olîmpî
Li gorî hin çavkaniyan hejmarên wan zêde jî bû. Hestîa, Hêraklês û Lêto jî di nav wan de dihejmartin.
Saint-Eugène, Charente-Maritime
Saint-Eugène, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Cureyên wêjeyî
Wêje bi giştî dibe du cure. pexşan û helbest. Helbest xwediyê qalib û pîvanê ye. Pexşan ne wisa ye. Serbest û bê pîvan e. Pexşan hemû awayên wêjeyî ên wekî roman, çîrok , şano , ceribandin û hwd dixe nav xwe.
Heinrich Heine
Christian Johann Heinrich Heine (jdb. 13ê kanûna pêşîn a 1797, li ser navê Harry Heine li Düsseldorf, Almanya; m. 17ê sibatê 1856 li Parîs, Fransa) yek ji girîngtirîn helbestvan, nivîskar û rojnamevanên alman ên sedsala 19an de bû. Heine wekî yek ji nûnerên paşîn tête fikirandin û di heman demê de jî wekî serhildêrek romantîzmê ye. Wî zimanê rojane bi helbestê gengaz kir, rûpelên taybetmendî û rêwîtiyê li ser formeke hunerî bilind kir û ji bo wêjeya almanî hêsaniyeke bêhempa da. Berhemên hema hema ti helbestvanekî din ê Almanî nehatiye wergerandin û li muzîkê heya niha gelek caran hatiye danîn.
Pergala mûşekên S-400
S-400 Serfirazî (bi Russî:: Triumf, Werger: Serfirazî ; Navê raporkirina NATOyê : SA-21 Growler ), berê wekî S-300PMU-3 dihat zanîn, pergala çeka dijî-balafir e ku di sala 1990-an de ji hêla Buroya Navendî ya Almaz a Rûsyayê ve jibo nûvekirina malbata S-300 hatî pêşve xistin. Ew ji 2007an û vir ve bi Hêzên Çekdar ên Rûsî re di xizmetê de ye.
Di sala 2017an de, S-400 ji hêla The Economist ve wekî "yek ji baştirîn pergalên parastina esmanî ku nuha hatî çêkirin" hate naskirin, Siemon Wezeman ji Enstîtuya Lêkolîna Aştiyê ya Navneteweyî ya Stockholmê (SIPRI) got ku "ew di nav hewa herî pêşkeftî de ye pergalên parastinê hene. " Çîn yekem kirrûbirê biyanî bû ku di sala 2014an de bi Rûsyayê re peymanek hikûmet-hikûmetê kir, dema ku Erebistana Siûdî, Tirkiye û Belarûs hemî ji wê sîstemê stendin.
Fruktoz
Fruktoz (bi latînî: fructus, tê wateya "fêkî") an jî şekirê fêkiyê.  Di nav hegzozan da şekira herî tehmşirîn fruktoz e. Wekî levuloz ji bi nav dibe. Ji ber ku di nav fêkiyên wekî tirî, sêv, û hirmiyan da fruktoza serbest bi mêjerek mezin heye, fruktoz wekî şekira fêkî jî tê bi nav kirin. Hingiv û nektar(şîreya şîrîn a kulîlkan) jî gelekî fruktoz dihundirînin. Şekira çayê(sukroz) ji fruktoz û glukozê pêk tê. Fruktoz di kezeba mirov de tê guherandinê, ji fruktoz molekulên wekî glîserol û trîglîserîd çê dibin. Ji van molekulan jî dibe ku molekulên rûnê, glukoz û glîkojenê çê bibin. Hema hemû xaneyan ji bo peydakirina enerjiya ATPyê ligel glukoz, fruktozê jî bi kar tînîn. Fruktoz cureyek monosakkarîd e. Formula wî ya kîmyayî C6H12O6 ye. Cudahiya wê ji glukoz ew e ku şekirê fêkiyê kêton şûna aldehîd pêve ye.
Menber
Menber gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 625 kes (177 malbat) bûn.
Alfred Nobel
Alfred Bernhard Nobel (jdb. 21ê çiriya pêşîn 1833 li Stockholm; m. 10ê kanûna pêşîn 1896 li San Remo) kîmyager, kaşîf û karsazê navdar ê Swêdî bû. Her sal li rûyê cîhanê bi navê wî xelatên wêje, aştî û zanistiyê tên dayîn.
Ew kaşîfê dînamîtê bû û herwekî fîrmayên wî xwedî patenta 355 alavî bû. Nobel karsazekî serkeftî bû. Di dawiya jiyana xwe de, ji ber ku wî keşfa dînamîtê kiribû, gelek poşman bû. Dîsa wî hêdî hêdî baştî û pêdiviya mirovahiyê didît.
Nobel beriya mirina xwe temî dike ku hersal bi navê wî xelat were dayîn û hatina giştî ya fîrmayên wî ji xelatgiran re were dayîn. Her sal Xelatên Nobelê ji kesên ku di warê xwe de xizmeteka mezin bo mirovahiyê kirine re tê dayîn.
Xanedana Xurşîdiyan
Lorê Biçûk, Lurî Giçke , Lorî Kuçug , Lurê Piçûk an jî dewleta Xurşîdiyan (bi lurî û farisî: لُر کُوچَک, Lor-e Kūček an jî Ḵoršīdī yek ji dewletên kurdan ên dîrokî ye. Şerefxanê Bedlîsî di Şerefnameyê de behsa wê dike.
Ev xanedan ji 1155‘an heta 1597'an bi paytexta xwe Xuremabadê ve li Luristanê hikim kiriye. Gorê Şerefnameyê ev dewlet ji aliye Mîr Xurşîd serekê êla kurdan a cengrewî ve hatiya avakirin. Belê Mehrdad Izady bawer dike ku cengrewî şaxeke êla kurdêne çîngînî bû ye. Di we demê de Luristan di navbera du dewletên kurdan ve hatibû ye belavkirin: Lurî Mezin (Fedlewî) û Lurî Piçûk.
Tixmirîk
Tixmirîk, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Austdalsvatnet
Austdalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Sogn og Fjordaneya Norwêcê de ye.
Terkelox
Terkelox, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Kardeş Payı
Kardeş Payı, rêzefîlmeke komedî ya tirkî ye. Di Star TV yê de têt weşandin. Sezona yekem qediyaye û ya duyem jî van çenda (çiriya pêşîn, 2014) de wê dest bi weşandinê bike û rêzefîlm dê bidome. J'alî derhêner Selçuk Aydemir ve tê îdare kirin.
Lîstikvan
Hin aktor û aktrîsên rêzefîlmê:
Derheqa rêzefîlmê
Metîn, Elî û Feyyza sê xwişkûbra ne. Metîn û Elî du heb tesîsatkar in û ser îcadekî ya xwe dixebitin. Armanca wa motorek e ku aştî û dilxweşi tîne cihanê. Feyyza jî xwa wa ye. Pey vî îcad, ev her sê karakter û yên din ku di nav malbat û taxa wa de ne derdên giran dikişînin. Lêbelê ev derdên wa her tim bûyerên bi ken tîne ser ekranê.
Ehmedî, Stewr
Ehmedî gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye. Li ser rêya Bismilê li perava Çemê Stewrê ye.
Niştecihên wê bi piranî ereb in û şêxên wê jî Mala Şêx Hamid in. Trî û dimsa wê navdar in.
Destan
Destan
Nümbrecht
Nümbrecht şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberbergischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Danezana ji bo rakirina şideta li dijî jinan (1993)
Danezana ji bo rakirina şideta li dijî jinan, di sala 1993an de di civîna Neteweyên Yekbûyî'yê ya giştî de qebûl bû. Ji ber ku di Peymana Jinan de şideta li dijî jinan bi awayekî zelal cîh nagire, ev danezan weke reaksîyoneke li dijî wê derket ortê. Di 1991ê de di civîna komîsyona jinan de biryar hat dayin ku pirsa şideta li dijî jinan diviya bi awayekî baş bihataya minaqeşekirin. Armanca vê yekê amadekirina danezaneke YNyê ya li dijî şidetê bû. Ev danezan di 1993yan de di civîna YNyê ya giştî de qebûl bû.
Danezan, çi di nav malbatê de, çi di civakê de peyda bibe, çi ji malbatê dewletê ve bê kirin, an jî qebûlkirin, şideta li dijî jinan a fîzîkî, cinsî û psîkolojîk gunehbar dike. Ji dewletên endam dixwaze, da ku ew şideta li dijî jinan mehkûm bikin û ji bo ku xwe ji berpirsîyariya şidetê bidin alî, adet, tradîsyon û dînî mîna çavkaniyan nîşan nedin.
Bend 1
Di vê danezanê de, mebest bi peyiva ”şideta li dijî jinan” her şidetbikaranîna ji ber zayendê ya ku ji bo jinan encama zerara fîzîkî, cinsî û psîkolojîk, an jî êşeke bi vî rengî ya bigef dide, an jî dibe ku bide, zoremilî, an azadîjêstendina bi kêfî ya çi şexsî be, çi jî resmî.
Bend 2
Divê bê zanîn ku di şideta li dijî jinan de, xalên li jêrê hene, lê ew bi wan ve ne sînorkirî ye:
Bend 3
Mafê jinan heye ku bi awayekî wekhev ji hemû mafên mirovan û azadiyên bingehî yên di warê sîyasî, aborî, civakî, çandî û hevwelatiyê de, an jî di warekî din de sûdê werbigirin û ji aliyê wan ve bêne paraztin.
Bend 4
Divê dewlet şideta li dijî jinan mehkûm bikin û ji bo ku berpirsîyariyên xwe yên di warê rakirina wê de bi cîh naîne, adet, tradîsyon, an jî rêzgirtina dînî sedem nîşan nedin. Dewlet divê bi hemû navgînên misaîd û bêyî biderengîketinê, sîyaseteke ku armanca wê nehiştina şideta li dijî jinan be, bi rê ve bibin û ji bo vê armancê divê
Çavkani
http://www.elektra.nu/nordkurdiska/db/artiklar/dekl_%20om_kvinnovald.htm
Karincak
Karincak, li bakurê li Licê li herêma Dimbiliyan ji gundên herî nêzîk yek e û 10 km ji Licê dûr e. Du gom li ser in: Merk û Medrese. Bi zaravayê dimbilî dipeyîvin. Dewletê di van salên dawî de li gund dibistanek çêkiriye û navê Bayirli lê kiriye.
Karpalo
Karpalo gundeki li ser navçeya Zêtka ye.
Kalîsto
Kalîsto di mîtolojiya yewnanî da dotmîra Arkadya yê. Keça key Lîkaon ê. Xoşewîstekî Zeusê ye.
Kalîsto nêçîrvanekî ligel Artemîs bû. Xwe da bû ser rêya nêçîrvaniyê soz dabu ku li ser vê rêyê ti car nezewicî. Lê carekî dilê Zeusî kete wê, Zeus şîklê nêçîrvanekî din da xuya wê bû. Demekî şunda dilê Kalîstoyê jî kete wî. Hera vê yekê agahdar bû û Kalîstoyê kire şiklê hirçekî. Artemîsê rêhevala xwe Kalîstoyê nas nekir û pê tîrekî ew kuşt. Piştê mirina wê Zeus rûmetyarbûna wê komstêrka Arctos ango komstêrka Hirçê çêkir.
Arkoxag, Kemax
Arkoxag, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Mela, Licê
Mela gundekî ku bi ser navçeya Liceya Diyarbekrê ve ye. Navê kevn ê aramî vî gund Mlahso ye. Gundiyên mesihî yên Melayê zaravayekî taybet ê aramî xeber didan. Îro, ev zarava bi temamî winda bûye.
Cengrewî
Cengrewî, navê êleke kurdane. Gorî Şerefxan we êle dewleta Lûre Kûçik avakirîye.
Misilman
Misilman (wekî bisilman û misliman jî tê nivîsandin) navê bawermendên dînê îslamê ye.
Misilman bi pirranî li Rojhilata Navîn û Rojhilata Dûr dijîn. Di sal 2020 da du milyar misilman li serê dinyayê hene û bi mezintiya xwe civata misilmanan li dû ayîna mesihiyan civata duyan e.
Pirraniya gelê kurd û Kurdistanê jî misilman in. Lê kurdên musewî, mesîhî û êzidî jî hene.
Cemoyan
Cemoyan, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Dêrxeyd
Dêrxeyd, navê deşta başûr û rojavayê Licê ye. Deşta herî bi ber û berhemdar e. Ji binê Licê heta binê Dêrqam û Serdê dom dike. Piranî zeviyên Liciyan bi xwe ne. Li deşta Dêrxeydê gomên, Panav, Xicigan, Qerengoz, Dabilo û Kaniya Feyzo hene ku bi mehelên Qerehesen û Kalê ve girêdayî ne. Çandiniya deşta Dêrxeydê zêde genim e. Li ciyên avî firingî, titûn, pembû û kuncî tên çandin.
Gundê Serdê her çiqas niha ne li ser Licê be jî nîvê axa wê dikeve nav herêma Licê. Dabilo û Serdê li hember hev, ji hevdu xuya ne. Bi peyatî bi qasî saeteke dûrên hev in. Di navbera wan de Deşta Dêrxeyd û ya Serdê hene. Serdê jî gundekî avî ye. Wek Dabilo avekê wek gurz ji bin çiyayê Serdê derdikeve. Bexçê li ber tên avdan. Bi taybetî darên gûzan ên sed salî kesk û şîn dikin. Çend aş li ber ava Serdê digerin. Ava Serdê ji ya Dabilo jî zêdetir e. Li binê Serdê medreb hene. Li wir pembû, birinc, titûn, kuncî, gulên rojê (berberok) tên çandin. Qawindên Serdê li Kurdistanê bi navûdeng in. Bi kurtî û kurdî mirov dikare bêje ku Dabilo û Serdê her yek cineteke direwîn e.
Gundên Comelaş û Dêrqamê her çiqas nekevin herêma Dêrxeydê jî dikevin rojavayê Licê. Ji ber wê yekê min ew li wir bi cîkir.
Comelaş, li rojavayê Licê ye û 17 km ji Licê dûr e. Gund di bin kontara çiyayê Mîyakuwanê de ye. Miyakuwan çiyayekî gelek bilind û bi dar û ber e. Gundî havînan derdikevin serê çiya û li wir li zozanan war çêdikin. Heta payîzê li wir dimînin. Di zemanê berê de çiyayê Mîyakuwanê gelek pezkovî hebûne lê niha nemane. Taybetiya çiyayê Mîyakuwanê yek jê jî ew e ku piraniya darên wî asindar in. Asindar cureyek ji darê mazî ye û rast, zirav û dirêj in. Xelkê herêmê di çêkirina xanî û avahiyan de darên asindar bi kat tînin. Agirê darê asindar jî gelek gurr û geş e. Comelaş gundekî avî ye û pêşî çandiniya gemim û garis dikirin. Di van salên dawî de dest bi çandiniya firingiyan kirin û rojê bi çend kamyonî dibirin pazara Amedê. Li Comelaşê malbata Şêx heye. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Daralan lê kiriye.
Dêrqam, li rojavayê navçeya Licê dikeve û 18 km ji Licê dûr e. Gund bi xwe li kontara çiyayê Sadilkeyfê ye. Zîyareta Sadilkeyfê li bakurê gund, li qontara çiyê ye. Çar gomên Dêrqamê hene: Bekiran, Mala Elî Keya, goma Mala Evdal, goma Mûsabegê. Goma mala Evdal nêzîkî Dêrqamê ye lê hersêyên din ji Dêrqamê gelek dûr in. Binê Dêrqamê û goma Mala Elî Keya û Bekiran li başûrê Dêrqamê, li rojavayê deşta Dêrxeydê ne. Di navbera gundên Serdê, Dêrqamê, Comelaş gomên Engul û Dabilo de ne. Nêzîkî durêya Licê û Hênê ne. Zeviyên wan avî û berhemdar in. Goma Elî Keya û Binê Dêrqamê bi kurmancî û Dêrqam û Goma mala Evdal jî bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dibistan him li Dêrqamê û him jî li Binê Dêrqamê heye. Dewlet ji Dêrkamê re Duru û ji Binê Dêrqamê re jî Aşağı Duru dibêje.
Saint-Pierre-du-Fresne
Saint-Pierre-du-Fresne, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Félix, Charente-Maritime
Saint-Félix, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Baberketin
Baberketin (latînî: Flatus), navê gaza ku di hundirê zik de çêdibe û bi riya rûviya stûr ji gurmikê ve derdikeve derve ye (wek gazên mêtan, karbondiyoksîd û yên din ên genîbûnê). Ji gaza bi deng re tir, ji ya bêdeng re jî fis tê gotin.
Heger gazên di hundirê zik de kombûyî dernekevîn, zik kare biêşe.
Moşandere
Moşandere gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 29 kes (5 malbat) bûn.
Marienmünster
Marienmünster, bajarekî navçeya (Landkreis) Höxterê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Bruyères-sur-Fère
Bruyères-sur-Fère, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Biraşka bi bacanreşkê
Biraşka bi bacanreşkê, bacankebaba bi rûnê nivîşkî cureyeke biraşka (kebaba) pêjgeha kurd e. Berkeliya (melzemeya) wê ya standard rûnê nivîşkî, bacan û goşt e ku bêî wan nabe. Lê berkeliyên din dikarin hinekê bên guhertin.
Aşpêjên kurd jî bacanreşk wekî sos bikaranîne û tevlî gelek xwarinan kirine. Amadekirina vê xwarinê hinekê dijwar e. Heger rûnê nivîşkî neyê bikaranîn, çêja wê (tehm) xweşik nabe.
Li hin aşpêjxaneyên Bakurê Kurdistanê, vê xwarinê wekî kebaba Sêrtê jî binav dikin. Restorantên bajarên Bakur di kartên menûyan de zimanê romî (tirkî) bikartînin. Ev jî dibe sedemê tevlîheviyan.
Çêkirin
Bacanên xwe bi kêrê 5-6 cihan qul bikin, bavêjin ser agir. Ango li ser agir bi saxî bibirijînin. Bi germî qalikên wan bigirin û ji bo ku reş nebe, têxin nava ava bi lîmonê.
Ji aliyekê ve bêî rawestan sosa xwe tevbidin, penîr û xweyê bavêjinê. Kevçiyeke rûnê nivîşkî bihelînin, berdin sosê û goşt jî tevlî bikin. Heya goşt ava xwe kişand bikelînin.
Pîvaza xwe tevlî bikin, biqelînin. Mergeyê bikinê, dûv re jî ard û frîngiyan berdin navê û tavbidin. Xwê û biharatê kontrol bikin, li ser daxwazê kêm an zêde bavêjinê û bihêlin bila dîsa bikele.
Kela wê bidawî bû, bi germî li binikên xwarinê belav bikin. Hûn dikarin li ser destexaneyê (sifre), gorî kêfa xwe binikên xwe bi îsotên dirêj ên li ser agir pijandine ûêd bixemilînin.
Bayqira Kûh
Bayqira Kûh gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bremm
Bremm şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Breimsvatn
Breimsvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Sogn og Fjordaneya Norwêcê de ye. Dirêjahiya perava golê 42,97 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 61 mêtre ye.
Rondikên Binevşê (pirtûk)
Rondikên Binevşê, pirtûka sêyem ya Occo Mahabad e. Pirtûk ji aliyê weşanxaneya Do'yê 2016'an de der çûye. Em dikarin bibêjin ku bi du beşan hatiye teşekirin.
Beşa yekê de Rondikên Binevşê û serpêhatiya helbestê bi naverokeke tije hatiye honandin. Bi giştî mijara vê beşê li ser eşq, veqetîn, êş û bêriyên hezkirinê ne. Beşa duyem bi helbestên cuda û tevlihev hatine vegotin.
Qeretuxan
Qeretuxan, Qeretuẍan (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Qaratughan), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Reichshof
Reichshof şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberbergischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Tirmixan
Tirmixan, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Bruys
Bruys, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Poynêr
Poynêr, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Saint-Pierre-du-Jonquet
Saint-Pierre-du-Jonquet, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sun Tzu
Sun Tzu (an jî Sun Zi, Sun-tzu, Sun Tse, Ssun-ds, Sun Tzu), (çînî: 孫子; "Sūn Zǐ") fermandarê navdar, fîlozof û efserê leşkerî yê ku di sal a 500 (B.Z)an de li Dewleta Wu (Çîn) jiyaye. Nivîskarê pirtûk a navdar Hunera Şer (çînî:兵法, "Bīng Fǎ" ) e. Pîrtûka ku ji 13 beşan pêk tê, prensîbên şer yêk Çîn ê berhevkirîye. Di Serdema Dewletên Şer Dikin da hatîye nivîsandin.
Sun Tzu di pîrtûkê da gotîye kû "Serkeftina rast, serkeftina bê şer kirine, rêberê rast ew kese ku bê şer serkeftin dest xistîye ye."
Bafawa, Mehsert
Bafawa gundekî girêdayî navçeya Mehsertê a girêdayî  Mêrdînê ye.
Kseniya Borodina
Kseniya Kimovna Borodina (bi rûsî Ксе́ния Ки́мовна Бородина́ (Амо́ева) ; jdb. 8ê adara li Mosko ,Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst ) pêşkêşvan, lîstikvana televîzyonê û disc jokey ya rûs - kurd e.Ji sala 2004an vir ve ew pêşkêşvana pêşandana rastîn a Dom 2 ye.
Jiyana wê
Ksenya Borodina di 8ê adara 1983an de li Moskoyê ji dayik bû.Ji aliyê eslê bavê xwe ve kurda êzdî ye. Ji sala 2008ê heta sala 2011ê Kseniya bi karsaz Yury Budagov re zewicî bû, zarokek wan bi hev re heye - keçek bi navê Maria Budagova (jdb. 10ê hezîrana 2009an) .Ji hezîrana 2011an heya tebaxa 2012an Kseniya bi endamê berê yê Dom 2ê Mikhail Teryokhin re têkildar bû, ew tenê mehek beriya hevberdana wan zewicî bûn.
Di 3ê tîrmeha 2015an de, ew bi karsaz Kurban Omarov re zewicî.Ji bilî Maria, wan du zarokên din hene: zirkurê wan Omar (jdb. 1ê sibat a 2008 ) û keça wan Teona "Tenya" ( jdb. 22ê kanûna pêşîn a 2015 ). Ew di sala 2016an de çûne herêma Zhukovski, niha Kseniya bi malbata xwe re li Moskoyê dijî.
La Saussaye
La Saussaye, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Necar
Necar gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 801 kes (202 malbat) bûn.
Bizork
Bizork, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Markneukirchen
Markneukirchen, bajarekî navçeya (Landkreis) Vogtlandkreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Garcilaso de la Vega
Garci Lasso de la Vega (jdb. di navbera 1491-1503an de li Toledo - m. 14ê çiriya pêşîn a 1536 li Nice, Dukîtiya Savoyê), baştir bi navê Garcilaso de la Vega tê naskirin, leşker û helbestvanekî spanî yê serdema zêrîn a edebiyata bi spanî bû.
Marumo no Okite
Marumo no Okite rêzefîlmekî japonî yê bi şêweyê dramayê ye ku li ser Fuji TV'yê cara pêşîn 24'ê adara 2011'an de hatiye nîşandan.
Edîb Polat
Edîb Polat ( jdb. 25 tîrmeha 1962 li  Farqîn, Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê ) wergêr, lêkolîner û nivîskarekî Kurd e.
Jiyan û kar
Edîb Polat di sala 1962 li gundê Zengilo ku bi ser Farqînê ve girêdayiye  hatiye dinyayê. Wî dibistana seretayî li gund û Batmanê xwendiye, pişt re li Diyarbekirê pêvajoya xwe ya perwerdehiyê dewam kir. Wî weke mamostayê Biyolojiyê dest bi karmendiyê kir. Lê ji bo xebatên xwe yên polîtîk, di sala 1988an de ji kar hat avêtin. Di vekirina Komeleya Nivîskarên Kurd Kurd Pen de wekî Serokê Lijneya Damezrîner hate hilbijartin û heta kongreya yekemîn a komeleyê ev peywira xwe domand. Di kongreya yekemîn a asayî û kongreya yekemîn a awarte de jî ji bo rêveberiya komeleyê hate hilbijartin.
Polat heta îro di gelek rojname û kovaran de çîrok, helbest û nirxandinên polîtîk nivîsîne. Hin ji wan ev in: Milliyet Sanat, Berfin Bahar, Yaba, Hêvî, Ronayî, Özgur Gündem, Tîroj, ÎHD Bülten, Çorba, Ütopya, Nûdem. Edîb Polat niha li Diyarbekirê dijî û li ser zimanê Kurdî xwendina masterê didomîne.
Berhem
Wergerên wî:
Xelat
Xelatên ku Polat heta niha wergirtine:
Briedern
Briedern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bîdrî
Bîdrî (carnan Bedirxanî) êleke erebîaxiv li Bakurê Kurdistanê.
Îranos
Îranos, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.