cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Sigismond-de-Clermont
Saint-Sigismond-de-Clermont, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Elîmişmiş
Elîmişmiş  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.
Qesrika Jêrîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 23 kes (104 malbat) bûn.
Qereaxaç, Dûtax
Qereaxaç, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Êla
Êla, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Finnentrop
Finnentrop şaredariyeke navçeya (Landkreis) Olpe li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Saint-Simon-de-Bordes
Saint-Simon-de-Bordes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Peyçûn
Peyçûn, navê yek ji gundên gundistana Nigill, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Peyçûn' 232 kese (99 mêr, 133 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 64 e.
Meşkabad Qedîm
Meşkabad Qedîm gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Eskender
Eskender, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Serdeştî Musaxa
Serdeştî Musaxa, Serdeştî Musaẍa, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Taxa Hepsê
Taxa Diyarbekir an jî Taxa Hepsê (tirkî:Cezaevi mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye. Navê Diyarbekir birêz Osman Baydemir li vê taxê kiribû. Lê navê taxa hepsê navekî dîrokî ye.
Glukagon
Glukagon hormonek ji giravên langerhans di pankreas de çê dibe. Ew dijbera însulîn e.
Matematîk
Matematîk, werze, bîrwarî yan jî bîrkarî, (ji yewnanî μάθημα, máthēma bi wateya "zanîn, hêmbûn"), zanîna li ser rewş û mercên çendatî kwantatîv û peywendiyan û li ser formên gewdên jiyana objektîf e. Bîrwarî di tevahî zanistên pozîtîv de tê bikaranîn. Li gora zanyaran bîrwarî 200 sal zêdetir li pêşiya fizîkê dimeşe.
Wateya peyva matematîk
Peyva matematîk ji μάθημα (máthēma) ya yewnanî tê. Wateya wê di yewnaniya kevn de mîna zanîn û hêmbûnê bû. Di zimanê wan ê anahîn de wek ders tê bikaranîn. fhfjvygijgygihuyhihubib ubib7bobu8blguygkgugkgu7ggikbugkvbuybik
Dîroka bîrkariyê
Matematîka pêşdîrokî ji ber ku delîlê nivîsî tune ye, mirov kane bibêje a bi devkî ye. Bê guman pêşve çûna pêşîn divê pêkanîna jimareyan û jimartinê be. Tête texmîn kirin ku vê pêşveçûnê ji pêwîstîyên jîyanê derketî. Îhtîyacên komeleyan herçî zêde bûn jê re matematîkek bilindtir jî lazim bû.
Li çar şaristanên cîhana kevn (Mezopotamya, dora çemên Nîlê, Hindûs û Ganjê, Hwang Ho û Yangtsê) mirovan aboriya xwe bi ajotina erdan dikir. Bo bikaranîna erdên xwe û debrên xwe kontrol bikin matematîk bikar dianîn.
Keruyan
Keruyan, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Pelikdar
Pelikdar, koma pelikdaran, koma bipelikan (bi latînî: Squamata), komeke gelek mezin ji xijendeyan ku dihewîne mar û marmarokan e ku pir ji wan bijehr in wek margîskan.
Keruyan
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Keruyan 205 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 35 e.
Pelikdar
Dabeşandin
Ev koma bi awayekî klasîk li sê binekoman belav dibe:
Bi awayek feretir:
Gîse
Gîse, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Girgamêş, Entab
Girgamêş (di dîroka Grekiyan de: Cerablus, bi tirkî: Karkamış), navçeyek girêdayî Dîlokê ye. Nifûsa wê 13.515 e. 36 gund û 12 nehiyeyên wê hene. Dewleta Tirk bi fermî hebûna hin nehiyeyan napejirîne. Sala 1990'î bûye navçe û bi Dîlokê ve hatiye girêdan.
Dîrok
Navçe xwedî dîrokeke gelek kevn e. Di qeydên dirokî de wekî Cerablus, Girgamêş derbasdibe. Ji qeydên Hethît, Mîtanî û Osmaniyan de tê derxistin ku herêm bi tevayî û herdem wargehekê Kurdan bûye.
Elîpaşa
Elîpaşa , gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.
Esfehan
Esfehan, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mirad
Çend cihên bi vî navî hene:
Kepenk
Kepenk, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Taxekevirî
Taxekevirî, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Billie Eilish
Billie Eilish Pirate Baird O'Connell, (jdb. 18ê kanûna pêşîn a 2001, Los Angeles, Kalîforniya, DYA), stranbêj û strannivîseke amerîkî ye.
Single wî a yekem Ocean Eyes" bû vîral. Album studio-ya pêşîn a Eilish, Gava ku em hemî xew dimînin, em ê li kû biçin? (2019), li ser Billboard 200 dest pê kir û bû albûma herî baş-performansa sala 2019 li Dewletên Yekbûyî. Di Brîtanyayê de jî gihîştiye hejmareke yekem  Di albûmê de şeş stranbêjên Billboard Hot 100 û stranbêjê top 40 hene: "Gava ku Partî Over", "Heval Bury", "Wish You Were Gay", "Xanny", "Her tiştê ku min dixwest",  û "Bad Guy",  Ya dawîn, ku di Keyniya Yekbûyî de bû single yekemîn.  Di sala 2020an de, wê strana temaya James Bond-ê ya bi navê "No Time to Die" çap kir, ku di Brîtanya de hejmara yekemîn bû.
Pêşbaziyên wê pênc xelatên Grammy, du Xelatên Muzîkê amerîkî, du Guinness World Records, sê MTV Video Music Awards, û yek Brit Award wergirt. Ew kesê herî ciwantir û kesê duyemîn e ku her çar kategoriyên Grammy ên bingehîn qezenc dike û hunermendek nû ye.
û Albuma Salê - Di heman salê de. Di sala 2019 de, TIME wê li navnîşa vebalê 100 NEX nîşan dan.
Jînenîgarî
Eilish di 18ê kanûna pêşîn a 2001ê de li Los Angeles, Kalîforniya ji dayik bû. Ew keça lîstikvan û senaryoyê Maggie Baird û lîstikvan Patrick O'Connell e, ku her du jî muzîkvan in. Eilish ji kevneşopiyxwe de a îrlendî û skotlendî ye. Navê navînî yê stranbêjê "mîna pehnek bi lînçê re" hatî nivîsandin, û bi eslê xwe navdar bû ku navê wê be, dema ku Pirate navê wî yê navîn be. Eilish bi saya fertilîzasyona in vitro hate qewirandin. Ew li taxa Highland Park a Los Angeles hate mezin kirin.
Ew li mal dibistanê bû û diya wê wê û birayê xwe yê mezin Finneas O'Connell bingehên stranbêjiyê hîn kirin. Eilish û Finneas bi hev re li ser hin muzîkê xebitîn, dema ku Finneas stranên xwe nivîsand û hilberand û bi koma xwe re pêşandan dikir. Eilish got Finneas û diya wê wê îlhamê dan ku dest bi muzîkê bikin. Dêûbavên wan xwişk û birayan teşwîq kirin ku xwe îfade bikin û her tiştê ku ew dixwestin kifş bikin, digel polên hunerê û aktorê.
Eilish di 11 saliya xwe de ji bo çîna stranbêjiya dayika xwe yekem strana "rast" nivîsand. Stran li ser apocalypse ya zombî ye, ku ji hêla televîzyonê ve tê The Walking Dead ji ku ew ji rêzikên skrîptê û sernavên episodê derxist ku ew di stran de wekî beşek ji peywirê zêde kir. Eilish li hin serhêlên lîstikvaniyê çûbû, yên ku ew jê hez nakin. Lêbelê, wê kêfa şopandina diyaloga paşperdê ji bo dîmenên elaletê kir û li ser fîlimên Diary of a Wimpy Kid, Ramona û Beezus, û rêzikên X-Men xebitî. [Wê di pêşandanên jêhatî de û di heşt saliya xwe de beşdarî Chorus Zarokan a Los Angeles bû.
Celles-sur-Aisne
Celles-sur-Aisne, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Dirozine
Dirozine (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Dirozina), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sonnewalde
Sonnewalde bajarokekî navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Lekler, Heştrûd
Lekler gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Emo Erban
Emo Erban  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Urschmitt
Urschmitt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Vendes
Vendes, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Simon-de-Pellouaille
Saint-Simon-de-Pellouaille, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qereaxaç, Xinûs
Qereaxaç, Qereaẍaç, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Kirchhundem
Kirchhundem şaredariyeke navçeya (Landkreis) Olpe li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Elîdizk
Gund bi qasî 13 km dikeve rojavayê Qoserê. Li rohilatê gund Hanika Şêx Elî, rojavayê gund Tawo û Cihoşî, bakurê gund Hanika Silo, başûrê gund jî gundê Qurûn cîrantiyê ji gundê Elîdizkêre dikin. Xelkê gund piranî cotkariye dikin û sewala xwedî dikin. Cureyên wek pembû, garis, nîsk, genim û ceh tê çandin. Gundê Elîdizkê di kîjan demê de avabûye ne diyar e. Xelkê gund ji eşîra Dirbesiyan, ji bera mala îsê ne. Nêzî 20 malî li gund û nêzî 50 malî jî li Qoser û gelek bajarên Tirkiyeyê dijîn.
Reşneş
Reşneş, navê yek ji gundên gundistana Nigill, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Reşneş' 236 kese (115 mêr, 121 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 60 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 236 kes rûniştvanên Reşneş, 125 kes dikarin bixwînin u binivsînin (65 mêr, 60 jin).
Îslahiye
Îslahiye, Eslahiye an Avasîm navçeyeke Dîlokê ye. Nifûsa wê 80.174 e. Bilindbûna axa herêmê ji deryayê 518–670 m ye. Tirkan bajarok di sala 1933'î de bi Dîlokê ve girêdane. Lê herêmê asta pişavtina kurdan gelek biserketî ye. Gelek saziyên pişavtinê yên dewleta tirk li herêmê li ser kar in.
Kêleşîn
Kêleşîn, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Îslahiye
Dîrok û bingeha navê navçeyê
Bingeha bajêr di dema Medan de wekî gundekî hatiye avêtin. Bi destketina Grekan gund mezin bûye û Grekan (Yewnanan) jê re gotine Nîkopolîs. Di dema Medan de ji herêma ku îro navçe lê ava ye re, Avasîm (gorî qeydên Grekî, Aphasimma) dihatibûye gotin. Bajarok gelek caran ji aliyê Mongol, Rom (Tirk) û Ereban ve hatiye rûxandin û talankirin. Herêm herçendî ji aliyê Osmaniyan ve hatibe dagirkirin jî, ti carî îdareya Romiyan nepejirandibû. Gelek caran serhilhanên eşîrên Celalî, Sekbanî hwd ên li dijî desthilatdariya Osmanî, rûdane. Osmaniyan jî bo nifûsa Kurdan kêm bikin, gelek koçberên Tirkman, Yörük û hin malbatên Ereban ên bo Osmaniyan dixebitîne anîne li vir bicihkirine.
Di destpêka 1800'î de Osmanî êdî ji destê Kurdên herêmê neçar e û biryara artêşeke taybet bo binpêkirina serhildanên Kurdan digire. Sala 1853'î bi navê Firqeya Îslahiyê (Tr: Firka-î Îslahiye) hêzeke çekdarî dadimezirîne û li dijî Kurdan û Asûrîyan bikartîne. Wekî serleşker bi navê Dervîş Paşa kesekî berpirisiyar dike. Ev hêz ji Alban, Erebên peyayên Osmanî, Tirkman, Çerkez, Gurcî û hin mehkûmên giran ên Balkanî pêkdihat. Ev hêz qetlîamên mezin pêk tîne. Êla Qerefeqiyan bi tevayî ji holê radike. Pirraniya zilamên Çêlikan di hefteyekê de dikujin. Tevahiya herêmê dagirdikin û Kurdan dikujin, sirgûn dikin û dest didin ser dewlemendiya wan. Di demekê kurt de navê herêmê jî êdî dibe Îslahiye. Ango bi gorî Tirkan, Kurd li vir hatina Îslehkirin, tirsandin û teslîmgirtin. Di dema şerê cîhanî yê yekem de herêm ji aliyê Brîtanî û Fransiyan ve tê dagirkirin. Dewleta Tirk Kurdên herêmê bi navê "Biratiya Îslamê û pejirandina Kurdistanê" dixapîne û li dijî wan birêxistin dike. Kurd bi qehremanî Fransiyan beredervedikin.
Bi navê Elo Axa, Îsmaîl Axa, Mirşîd Axa, Paro, Qereyilan hwd gelek Kurdên navdar li dijî Fransiyan şer dikin û Fransiyan dikin der. Lê pişti avakirina Komara nû ya Romiyan, hebûna Kurdan jî nayê bibîranîn û ev kesana yan tên kuştin, sirgûnkirin an wan wekî xaîn didin nîşandan. Heya bigire hin siyasetmedarên Tirk wan wekî Tirk jî binavdikin.
Kêleşîn
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kêleşîn 517 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 100 e.
Vendeuvre
Vendeuvre, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Warina Hussain
Warina Hussain lîstikvan û modeleke efxan - kurd e ku di 23ê sibatê 1999an de li Kabûlê ji dayik bûye. Ew di pîşesaziya Bollywoodê de dixebite.
Jînenîgarî
Diya wê bi eslê xwe efxan û bavê wê jî kurd e. Ew li Dewletên Yekbûyî mezin bû berî ku di 12-13 saliya xwe de bi diya xwe re hatibû Hindistanê.Wê li wir dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir. Piştî salek şanoyê li New Yorkê di sala 2017an de, wê ji bo kişandina fîlman dest bi lîstikvaniyê kir.
Kariyera wê
Wê di fîlma Loveyatri de ku di 5ê çiriya pêşîn 2018an de hat weşandin, pêşkeşa xwe ya yekem di hilberîna lîstikvanê navdar Salman Khan de ligel Ayush Sharma (bûrayê Salman Khan) kir.Ew di kanûna pêşîn a 2018an de di vîdyoya muzîkê ya rapvan û stranbêjê hind Badshah, She Move it Like, de xuya bû.Wê hingê projeyên din ên wekî xuyabûna di yek ji stranan de di fîlma Dabbang 3 de, ku di 24ê Kanûna Pêşiyê, 2019an de hate weşandin û bi lîstikvan Karan Deol (neviyê Dharmendra) re fîlmek çêkir.
Saint-Sorlin-de-Conac
Saint-Sorlin-de-Conac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qulpok
Qulpok, qulpik, çepilok, çepilk cureyeke quşxaneyê ye. Ji beroşê mezintir, ji sîtilê biçûktir e. Carnan bi beroşê re tê tevlîhevkirin. Ji beroşê mezintir û kûrtir e.
Navê vê firaxê yê giştî quşxane ye. Quşxane herwiha ji quşxaneyên normal (ne mezin ne jî biçûk) ên di jiyana rojane de tên bikaranîn re jî tê gotin.
Akebiya
Akebiya yan akebî (Akebia) cinsekê riwekên famîleya akebiyayan (Lardizabalaceae) e. 5 cureyên vê cinsê hene, li cihên bilind ên rojhilatê Asya, Japonê diçê. Li Kurdistanê jî digihên an na, ne diyar e. Riwekên wê leflefokî (lavlavk û darokî ne. Pirranî bo baxçevaniyê tên çandin.
Fêkiyên wan bi qasî 5 heya 10 cm dirêj, şîrîn, mor û helesor in. Li Asyayê çaya pelên wan jî tê vexwarin û di bijîşkiya gelêrî de sûd ji van riwekan tê wrgirtin.
Cure
Di cinsê Akebia de 5 cure hene:
Tîyar
Tîyar, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Bozan, Erxewan
Bozan (bi tirkî neguherîne herwiha Bozan e) yek ji gundên girêdayî Erxewan a Meletîyê ye û li Bakurê Kurdistanê ye.
Qesr, Çelê
Qesr, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Sermirze
Sermirze, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Koçka kurdistane
koçka kurdistane 1998 17-10 hate damezirandîn li ser hela înternete koçka kurdistane weki dezgeheki ragihandine ye li ser paltalk û eve 10 sale xebat û xizmeta genc û zaroken kurd di ke her wiha rojane li seran seri çihane kurd bejdari babeten ve koçke di ke û tine zimane kurdi teda di meşê. gelek kurden li dervey welat iro feri zimane xew de bin bi rêka koçka kurdistane ..koçk Room. çûren babetan sîyasî ayênî ol û çîvakî û hûnerî û zanestî û komelayetî ji bûy paristêna kûltûre kurdi û hebûna kurdi ji bûy gele me ji doza xwe fem bike taybetî kurden dervey welati. weki îro ev 10 sale koçka kurdistane hey. rojane gelek kişêyen xwe gûftogo di kin û danûstadina bi hêvdo re di kin da kû em kariben Netewa xwe xort biken .koçka kurdistane îro mîna fergêhaka kurdi ye min dibîstaneke ye ji bûy kurd û kurdistane
Koçka Kurdistanê" di Paltalkê de
Meşkabad Cedîd
Meşkabad Cedîd gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qesrika Jorîn
Qesrika Jorîn gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 147 kes (35 malbat) bûn.
Bircelan
Bircelan, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Goch
Goch, bajarekî navçeya (Landkreis) Kleveê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Wagenhausen, Rheinland-Pfalz
Wagenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Cudkê Heramî
Cudkê Heramî, gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyeyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Versainville
Versainville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Niyaz
Muzîka trîoya Niyaz, wek muzîka mîstîk li gel xemlên modern tê tarîfkirin, tevlîheviya mîstîzma sûfîzm û trance electronicayê ye. Sêmendiya Niyaz dengên folklorî yên farisî û hindî û yên Behra Spî, helbest û stranên ku helbestên Rumî dihundirîne li gel înstrûmentên elektronîk û bernameyên rojavayî.
Albûmên trîoya Niyaz
Albûma wan Niyaz (albûm) ya li 2005ê hatî belavkirin tevlîheviya sûfîzma sedsala 13ê û helbestên ûrdû ye li gel "zivirîn û lêdanên hîpnotîk". Albûma wan ya 2008ê jî, Nine Heavens, ji du dîskan pêk tê. Albûma wan ya sêyem, Sumud (صمود) li bihara 2012ê hate belavkirin.
Di tîrmeha 2013an de Carmen Rizzo bi rêya Facebookê karkenariya xwe ji Niyazê îlan kir.
Jêderkên stranan
Di her du albûmên pêşiyê de lîrîkên wan bi giştî bi farisî û ûrdû ne ji bilî straneke tirkî di Nine Heavensê de, lê albûma wan ya sêyem Sumud gelek stranên farisî li gel du stranên tirkî û straneke erebî ya Filistînê û straneke kurdî dihundirîne.
Estiyar
Estiyar, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Temoxe
Temoxe, Temoẍe, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Temoẍe 277 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 45 e.
Lamşan
Lamşan gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kurdên Efxanistanê
Kurdên Efxanistanê, li gorî Şerefname di sedsala 16an de ji başûrê Kurdistanê koçberî Efxanistanê bûne.
Dîrok
Kurdên Efxanistanê ji destpêka êrîşa mongolan ve hatin, dema ku Kurd ji bakurê rojavayê Îranê birin Efxanistana îroyîn da ku li dijî mongol şer bikin, ji ber heman sedemê Kurdên Xorasanê şandin Xorasanê da ku li dijî koçerani tirkmen û ûzbêk xeteke parastinê ava bikin. Kurd di demên cuda de hatine Efxanistanê û li wir dijîn. Pêleke din a mezin a koçkirina kurdan bo Efxanistanê, berdewamiya koçkirina wan ji Kurdistana Îranê ber bi Xorasana Mezin ve di dema xanedana Efşariyan de bû. Du komên sereke artêşa Nadir Şah ava kirin. Ya yekem komeke tirkên Şahsevanî bûn ku berpirsiyarê şer bûn û ya duduyan jî komek Kurd bûn ku ji bo leşkerê Nadir wek rezerve xizmet dikirin. Tevî ku piraniya kurdên efxanî neviyên kurdên ku ji bo şerê li dijî mongolan hatine anîn, an jî neviyên kurdên ku koçî Efxanistanê kirine, an jî neviyên kurdên dilsozên Nadir Şah in, hejmareke girîng ji kurdên îslamîst hatine ku di şerê Sovyet-Efxanistanê de şer bikin, gelek ji wan kurdan dê vegerin kurdistanê û Ensarulîslam ava bikin. Kurdên Efxanistanê îro bi piranî asîmîle bûne, lê dîsa jî dipejirînin ku ew Kurd in, piranîya wan bi Darî u peşto diaxivin û di nav wan de tenê çend zimanên Kurdî hene. Li gel ku beşeke mezin ji Kurdên Efxanistanê li bajaran bi cih bûne, hîna gelek ji wan jiyana xwe ya koçeriyê dikin û li çiyayên Efxanistanê bi bizin û pez dijîn. Ew Îslama Sunîtî dişopînin û bi giranî li Herat, Gaznî, Mezar-e-Şerîf û Kabulê dijîn. Nifûsa wan nêzîkî 200.000 e.
Sêquçan
Sêquçan, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zeyneb bint Xuzeyme
Zeyneb bint Xuzeyme (erebî: زينب بنت خزيمة‎), Jina Muhemmed pêxember e. Leqeba wê Ûmûl Mesakîn (Dêya Feqîran) e.
Navê mêrê wî Ubeyde bin Haris bin Ebdulmutelib e ku di Şerê Bedirê de hatiye kuştin ji ber wê Zeyneb bint Xumeyze bî maye û di şêst saliya xwe de bi Muhemmed re zewiciye û sê an jî heşt meh şûnde jî wefat kiriye.
Di goristana "Cenetûl Baqî" de hatiye definkirin.
Goma Tatika
Goma Tatika (bi romîkî: Sancaktar Köyü), gundekî Qereyazîya Serhede ye.
Wenden (Sauerland)
Wenden (Sauerland) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Olpe li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Goma Tatika
Xelkên Gund îdaa dikin ku ji eşîra Zirkan in û ji Amede koçberê Gogsîye bûne.
Navê gund ji eşîra dodikan, ku li hinek herêman ji wan re tatikan jî tê goiti, girtiye.
Qerekilîse, Xinûs
Qerekilîse, anku Dêra Reş, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Wollmerath
Wollmerath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Verson
Verson, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Tazaway Keyxesrew
Tazaway Keyxesrew, navê yek ji gundên gundistana Nigill, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Tazaway Keyxesrew' 56 kese (34 mêr, 22 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 11 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 56 kes rûniştvanên Tazaway Keyxesrew, 41 kes dikarin bixwînin u binivsînin (26 mêr, 15 jin).
Mehîna, Qulek
Mehîna, gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Qeleçehrîq
Qeleçehrîq gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Goldberg, Mecklenburg
Goldberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kehlbilax Nezer Kehrîzî
Kehlbilax Nezer Kehrîzî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Siyawer
Siyawer, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Siyawerê 348 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 68 e.
Îrlendî
Îrlendî (bi îrlendî: Muintir na hÉireann) gel, komeke etnîkî û neteweyek xwemaliyê li Girava Îrlendayê ne ku dîrok û çandek hevpar parve dikin. Nêzîkî 33 hezar sal e ku li Îrlendayê mirov hene û ji 10 hezar salê zêdetir ve mirov bi awayekî berdewamî li giravê dijîn. Di piraniya dîroka tomarkirî ya Îrlendayê de, îrlendî di destpêkê de gelên galîkî bûn.
Etîmolojî
Navnîşana îrlendî tê îdîakirin ku ew ji peyvê Érainn hat derxistin ku eşîreke keltî nişan dide, wekî bêr demên xiristiyanî jîyan dikir.
Ziman
Piraniya kesên îrlendî îro bi zimanê inglîzî diaxivin, ji ber ku Îrlenda demêkî dirêj di bin Kolonyalê Brîtanyayê bû. Îro li dewleta Îrlendayê 40.000 heya 80.000 kesên ku bi zikmakiya xwe îrlendî diaxivin henê.
Meteorolojî
Meteorolojî yan jî Hewanasî,  şaxeke zanistên atmosferê ye (ku kîmya û fizîkê ya atmosferê dihewîne) bi giranî li ser pêşbînkirina hewayê ye. Lêkolîna meteorolojiyê bi hezarsalan e ku heye. Pêşketinên girîng di meteorolojiyê de heya sedsala 18an dest pê nekiriye. Di sedsala 19an de piştî ku torên çavdêriya hewayê li seranserê herêmên berfireh hatin damezrandin, di vî warî de pêşketineke kêm bi dest ket. Hewldanên berê yên pêşbînkirina hewayê bi daneyên dîrokî ve girêdayî dihatin şopandin. Heta ku piştî zelalkirina qanûnên fizîkê û bi taybetî di nîvê dawiya sedsala 20an de bi pêşketina komputerê (destûrê dide çareseriya otomatîkî ya gelek hevkêşeyên modelkirinê) de, di warê pêşbînkirina hewayê de pêşketinên girîng hatin bidestxistin. Şaxeke girîng a pêşbînkirina hewayê pêşbînkirina hewaya deryayî ye ji ber ku ew bi ewlehiya deryayî ve girêdayî ye ku tê de bandorên hewayê di heman demê de danûstendinên atmosferê bi beşên mezin ên avê re jî vedihewîne. Pîvanên cihêreng ji bo ravekirin û pêşbînkirina hewayê li ser astên cih, herêmî û gerdûnî têne bikaranîn.
Îrlendî
Çand
Kesên îrlendî ji Destpêka Dema Nûjen deheya piştî sedsala 19 û 20ê deyek ji navdarên nivîskarên zimanê inglîzî bûn. Li vir çend nivîskarên îngilîz ên navdar ku bi eslê xwe îrlendî bûnê.
Meteorolojî
Bûyerên meteorolojiyê, bûyerên hewayê yên berçav in ku ji hêla zanista meteorolojiyê ve têne ravekirin. Bûyerên meteorolojîk ji hêla guhêrbarên atmosfera Erdê ve têne vegotin û têne pîvan: germahî, tansiyona hewayê, dûkela avê, herikîna girseyê û guherbar û danûstendinên van guherbaran û çawa bi demê tê guhertin.
Îrlendî
Çand
Mûzîka kevneşopî ya girava Îrlendayê bi Irish Traditional Music têye navnişan kirin. Komên navdar wekî ew Stîlê Mûzîk lîstinê an ji îro jî bazî didin ew in; The Dubliners, The Chieftains, The Pogues, The Wolfe Tones wekî strankerdên solo binnav; Ronnie Drew, Christy Moore, Paddy Reilly û Sharon Shannon.
Meteorolojî
Wekî din fizîka atmosferê, lêkolîna avhewa û baştirkirina rêbazên pêşbînîkirina hewa, hewanasî her weha pêvajoyên kîmyewî (mînak avakirina ozonê, gazên serayê) di nav atmosferê de lêkolîn dike û qewimînên fenomenê diparêze. Ew di nav erdnîgariyê de tê hesibandin û li zanîngehan e (binihêrin xwendina hewanasiyê) ku pir caran bi saziyên fîzyaya zemînî an fakulteya fizîkê ya têkildar ve girêdayî ye.
Îrlendî
Çand
Pêvekî bi taybet di mûzîka îrlendî dans kirin e.Tap Dance, Set Dance di îroyên Îrlenda gelek navdar e û xwedî kevneşopiyekî dirêj in.
Meteorolojî
Serdema yekem
Pêşbîniyên pêşîn ên hewayê bi şaristaniyên destpêkê re dest pê dikin ku bûyerên astronomîkî û meteorolojîk ên dubare dişopînin da ku ji wan re bibin alîkar ku guhartinên demsalê bişopînin. Nêzîkî 650 sal Babîliyan hewl dane ku li ser bingeha xuyabûna ewran û diyardeyên optîkî yên meteorolojîk ên wekî hale, guherînên hewayê yên demkurt pêşbînî bikin. Beriya zayînê de, di sala 300ê de, stêrnasên çînî salnameyek çêkiribûn ku sal li 24 festîvalan dabeş kiribû ku her festîvalek bi celebek hewayê ve girêdayî ye. Feylesofê Yewnanî Arîstoteles Meteorologica nivîsa, nivîsareke zanistî ya felsefî nivîsandiye ku tê de teoriyên li ser derdora 340 diyardeyên meteorolojîk ên wekî baran, ewr, befr, ba, birûsk, birûsk û bahoz hene.
Serdema Navîn û Serdema Nû
Bi sedsalan, hewl hatine dayîn ku li ser bingeha agahdariya hewaya gelemperî û çavdêriyên kesane pêşbîniyan çêbikin. Ligel vê yekê di dawiya Ronesansê de, her ku diçe zelal dibe ku spekulasyonên fîlozofên xwezayî têrê nakin û ji bo çêtir fêmkirina atmosferê zêdetir agahdarî hewce ne. Ji bo vê yekê, amûrên ku ji bo pîvandina taybetmendiyên atmosferê, wekî şilbûn, germahî û zexta hewayê hewce bûn. Di şaristaniya ewrûpayê de, yekem sêwirana naskirî ji bo hîgrometer, amûrek ji bo pîvandina şilbûna hewayê, ji aliyê Nicholas Cusa (c.1401-1464, Almanî) di nîvê sedsala panzdehan de hate sêwirandin. Galileo Galilei (1564-1642, Îtalî) di sala 1592 an de piştî demeke kurt termometreyek bingehîn îcad kir û li pey vê Evangelista Torricelli (1608-1647, Îtalî) di sala 1643 de barometre ji bo pîvandina zexta atmosferê îcad kir.
Serdema Nû
Dema ku ev amûrên meteorolojîk ji sedsala heftemîn heta sedsala nozdehan hatine çêkirin, pêşveçûnên çavdêrî, teorîk û teknolojîk jî beşdarî li zanistiya atmosferê kirine. Kesên ku li deverên cuda yên Cîhanê dijîn, dest bi tomarkirin û pîvandina atmosferê kirine. Dahênana telegrafê û derketina şebekeyên telegrafê di nîveka sedsala nozdehan de bû sedema birêkûpêk ku veguheztina çavdêriyên hewayê ji çavdêr û berhevkaran re were şandin. Bi karanîna van daneyan, nexşeyên hewayê bêyî hûrgulî hatine kişandin. Tevgerên bayê rûvî û pergalên bahozê dikarin werin vegotin û werin lêkolîn kirin. Pêşbîniya hewayê ya Sînoptîk, li ser bingeha berhevkirin û analîzkirina gelek çavdêriyên hevdem ên li herêmek mezin de, di sala 1860an de bi zêdebûna hejmara stasyonên çavdêriya hewayê re çêbû.
Roja îro de
Di sedsalên nozdehan û sedsala bîstan de bi avabûna torên çavdêriya meteorolojîk ên herêmî û cîhanî re, ji bo pêşbînkirina hewaya çavdêriyê zêdetir dane hatine peydakirin. Di sala 1920an de bi îcadkirina radyosondeyê, di şopandina hewayê li bilindahiyên cihêreng de gavek pêşkevtî hate avêtin. Radiosondes, qutiyeke piçûk a sivik a ku bi amûrên hewayê û veguhezkarek radyoyê ve girêdayî ye, bi balonek ku bi hîdrojen an helyûmê tije ye ku bi navînî 30 kîlometre bilind dibe, şandin atmosfera dinyayê. Di dema bilindbûnê de, amûr daneya germahî, şilatî û zextê dipîvin û vedigerîna stasyona erdê. Li stasyona erdê, dane têne hilberandin û profîlek vertîkal a atmosferê dihate çêkirin. Digel vê yekê, ev dane ji bo çêkirina nexşeyên hewayê an jî ji bo pêşbînkirina hewayê di modelên komputerê de bicîh kirin têne peyda kirin.
Di roja îro de xizmetên meteorolojî bi rêbazên zanistî û bi hevkariya navneteweyî têne kirin. Îro, li dora deh hezar stasyonên bejahî li 24 saetan dixebitin. Zêdetirî şeş hezar keştiyên çavdêriyê li deryaya vekirî dixebitin û ji hezarî zêdetir stasyonên meteorolojiyê sondajên hewayî yên bilind daneyên avhewayê tomar dikin.
Canmedan
Canmedan, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Espes
Espes, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kanî Ciney Xwarû
Kanî Ciney Xwarû (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kani Jinay Khwaru), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sarikaya
Sarikaya, gundekî navçe Sarayönüya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliya Navîn e.
Amt Kleine Elster (Niederlausitz)
Kleine Elster şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Şêxan, Hewlêr
Şêxan, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Derûnnasî
Derûnnasî yan jî psîkolojî, zanîna li ser qanûn, pêşveçûn û rûdan û çalakiyên derûnî yên mirov e. Derûnnasî zanîstiyeke nû ye li dinyayê. Heya destpêka serdema 20em wekî dîsîplîneke biyolojîk, felsefe, bîjîşkî hwd bû. Wilhelm Wundt, Sigmund Freud, Carl Gustav Jung û derûnnasên Emerîkayî ku rêbaza tevgerzaniyê bi kar anîn. Hêdî hêdî bi serê xwe bû zanîstiyek. Di demên dawî de bi navê derûnnasiya kognîtîv şaxekê din jî lê zêde bû.
Destewajey serekî saykolojî (alfûbêy)
lê ra xiştekêk le desrewajey serekî dete nîşandan, ke derwanête buarêkî Frewan le têoryekan û bernamey xwêndinekan. Desitnîşan bo babete têorîyekan, taybete bo têoriyek yan têoriyekan.
Kehlbilax Almalû
Kehlbilax Almalû gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qapalî
Di Gunde malbateke mezin, a Şêxên sûnnî dijî: Mala Seydaye Çoxreşî ji wan re tê gotîn. Bi îhtimalekî mezin wana digîjin Seyîdên Kurdên elewî ye Qoçgirî ye.
Bide ber
Çoxî Bava
Zanîngeha Meletiyê
Zanîngeha Meletiyê (navê fermî bi tirkî: İnönü Üniversitesi anku, Zanîngeha Înönü) zanîngeha dewletê ya Meletiyê ye. Di sala 1975an de hat damezirandin.
Mîrza Ẍulam Ehmed
Mîrza Ẍulam Ehmed (bi ûrdû: مرزا غلام احمد‎) (z. 13'ê reşemiyê 1835 li Qadiyan - m. 26'ê gulanê 1908 li Lahor, Pakistan) damezirînerê terîqeta Ehmediyeyê ye.
Teknîk
Koma çalakiyên mirovatî yên şêweyên kar û navgînên afrandina berhemên madî bo civaka mirovatî û pakkirina mercên bikaranîna hêzên xwezayî û hebûnên xwezayî. Bi wate xwe re, ji du awayan ve heya. Heyak ji aliyê kirinî (piretîk) û ya din jî ji aliyê amûrên ku tên bikarhanîn ve wate wê heya. Her amûrekîku em bikardihênin, weke teknîkekê ya. Lê kêrhatîya bikarhanîna wê jî, teknîkîtîyê dihêne ser ziman. Zanînên di derbarê bikarhanînê de, ên weke "zanîn pêwîst" ku tê bi navkiirn, bi navê teknî û ankû "zanîna teknîkî" tê bi nav kirin.
Zal, Çelê
Zal, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Kadioglû
Kadioglû, gundekî navçe Sarayönüya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Gert Fritz Unger
Gert Fritz Unger, bi kurtahî  G.F. Unger, ( z.23 adara 1921 li Wrocław (Breslau), Polonya; m. 3ê tebaxa 2005 li Weilburg, Almanya ) nivîskarekî alman bû kuê bi taybet bi romanên gavan û çermsoran tê nasîn.
Jiyana wî
Pêşiyê ema ew seva zemanê xwe di hêza deryayê de çîrokên wê li ser deryayê dileyzin nivîsand. Ji bo lêpirsîna weşangerê xwe ew romana xwe ya yekemin bi gavan nivîsand. Di weşanxaneya Uta Verlag de, Unger li ser rêzeromanên Billy Jenkins, Tom Prox û Pete xebitî û yekem rojava xwe ya serbixwe nivîsand.
Ver-sur-Mer
Ver-sur-Mer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gert Fritz Unger
Jiyana wî
Ji sala 195an de nivîskarî pîşeya wê ya yekemîn bû. Di sala 1960an de Unger ji Hêrema Ruhrê de ji  Weilburg  li Hessenê mal bar dikir. Ji sala 1972an de romanên wê ji aliyê Bastei-Verlag (weşanxane) di siraya wê Western-Bestseller von G.F. Unger û ku  bi gelek wêneyên derdankê ji aliyê wênesaz Vicente B. Ballestar weşandî bûn.
Di sala 1973an de G.F. Unger ji aliyê wêşanxaneya Zauberkreis Verlag rêzeya bi xwe hildida.
Di zemana serfiraziya xwe ya xebatî Unger bi qasî her hefte romanek nivîsand. Paşê ew tek 6 roman di salê de nivîsand ku pêşiyê wek pirtûkên berîkê weşandî û paşê wek romanên lênûsk dîsa çapandî bûn.
Di 3' ê gelawêje 2005an de G.F.Unger bi 84 salî ji nexweşiyeke kurt û zor ve dimir.
Piştî mirina Unger ji aliyê Bastei Verlag de di ber nûçapên du rêze wek romana lênûskê weşandî bûn û rezeyekî wek pirtûka berîkê bi nivîsandina romana nû weşandî bû. Ew romanan ema ne behsa mirina nivîskar kiri bûn. Hemî ji wan destnivîsan bûn ku Unger berî mirina xwe temam kiribû.
Kirdarî
Berhemên Unger ji aliye weşanxaneyên têvel wek mînak Zauberkreis, Pabel, Indra û Kelter weşandî ne. Unger pêşiyê ji bo pirtûkxaneyên pereyî pirtûkên bi deyn nivîsand. Ew pirtûkxaneyan darayî biserkeftin bûn. Paşê ew romanên Unger wek romana lênûskê dîsa çapandî bûn. Wexta marketa pirtûkên berîk darayî roleke mezin dileystin Unger li vir da jî cih girt .Ji xeynî romanên wê berê wek mînak „Billy Jenkins“ û  „Tom Prox“, li ku ew 25 lênûsk nivîsand, dikar be ko tenê yek ji romanan („Skull-Ranch“ Band 1)   wek romanê lenûskê weşandî bû.Tevî ku  îmaja Unger wek nivîskarê romanên lênûskê bû, normalî 742  romanên wê pêşiyê wek pirtûkên bi deyn û pirtûkên berîkê weşandî bûn. Bi tenê çapên paşê wek romanên lenûskê çapandî bûn.
Di ber navê xwe yê rastî Unkar çendek bernavk bi kar anî wek mînak G. F. Bucket an jî A. F. Peters. Ew ema şaşbaweriyeke belavbûyî ye li ku hemû bernavk bi kurtahiya G.F.  yê Unger e. Wek mîna bernavkên G. F. Barner, G. F. Wego û G. F. Waco ji aliyê Gerhard Friedrich Basner ve tên bi kar aniyê.
Ji seva çapa wê ya giştî yê berhemên wê ve ew dibû nivîskarê romanê gavanê navdartirîn wê bi zimanê almanî nivîsand. Ji ber berhema zêde ya çapên wî, ew bû nivîskarê herî serketî yê almanîaxêv ku westernan nivîsand, di heman demê de ew digel Thomas Jeier û Alfred Wallon, nivîskarê almanê yekane yê westernan e ku berhemên wî wekî werger li Dewletên Yekbûyî hatine weşandin. 742 romanên rojavayî, di nav hev de, ji zêdetirî 300 mîlyon kopiyan derbas dibe. Romanên Unger eger bi kesa seyem tê vegotin û paşê dema niha de nivîsandî ye, di gava ku kesa yekem vedibêje paşê roman dema borî de nivîsandî ye. Romanên wê derbarê serlehengê gavan dikin ku namûsa xwe diparêzin û didomînin. Li gorî Unger, western "tekoşîna tenê ya y mêrek li dijî çarenûsê ye.
Li gorî vegotinên xwe, Mark Twain, Jack London û Louis L'Aour di nav îdolên wêjeyî yên Unger de bûn. .
Golßen
Golßen, bajarekî navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewaldê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Bangor
Bangor li Caernarfonshire, Wales ê de bajarekî katedralî ye. Kevntirîn bajarê Wales e. Yek ji piçûtirîn bajarê Keyaniya Yekbûyî ye. Di sala 2011'an de, hejmara welatiyên Bangorê 16.358 bû.
Rîgabad
Rîgabad gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 559 kes (103 malbat) bûn.
Siegen-Wittgenstein
Siegen-Wittgenstein, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Siyawerekon
Siyawerekon, Siyawere Kon, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Siyawerekon 116 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 24 e.
Emrûd
Emrûd , gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.
Emrûd li bakûrî Qoserê dikeve bi qasi 12 km. Kaniye û bexçê wê yê xweş heye. Wek tê zanîn 1994'an xerab e. Di sala 2004'an de çara hat avakirin nuha nêzî 12 mal lê dijî. Cihên dîrokî li Emrûdê hene; Qesra Bege tê zanin bi erebî li ser nivîsiyi 850 sal berê hatiye avakirin.
Ji xeynî wê keleyak bi navê Kela Nemrûd lê heye. Niha li Emrûd çar ezbet-eşîr hene. Kurdikî, Zepenî, Xelikî û Qasoyî.
Gorî mezin dibêjin navê wê ji Nemrûd (ji qewmê wî) tê.
Engewr
Engewr  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Xaneqa Cûcû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xaneqa Cûcû' 111 kese (58 mêr, 53 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 23 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 111 kes rûniştvanên Xaneqa Cûcû, 65 kes dikarin bixwînin u binivsînin (40 mêr, 25 jin).
Tilbişar
Tilbişar, navçeyeke girêdayî Dîlokê ye. Tilbişar qeraxê Ava Sacarê ava biye. Navê xwe ji erebî tê di dîroka osmaniyan da bi navê Tilabşer tê zanîn. Piştî sala 1691'ê da eşîrên tirkmenan bi navê beraqiyan anîn li wir cih kirin. Wê lomê ji deşta vê hêlê re Tirk dibêjin Barak Ovası (Deşta Beraqan).
Lîsteya nivîskarên kurd
Dewran Evdirehîm
Tilbişar
Navbera Bajarê Dîlokê û Bajarê Tilbişarê 17 km'ye. 28 deqan de digihêjin Tilbişarê.
Lîsteya nivîskarên kurd
B
Birhanê Tarînî
Tilbişar
Dîrokî
Navçe cihekî pir kevnare. Li lêkolînên Kelheya Tilbişarê de tiştên ku BZ 3.000'ê hate dîtin. Navçe ketiye bin hikûmdariya Hîtît, Asur, Med, Pers, Rome, Sasanî û Bîzansê. Dema Hz Imer de di sala 639 de fermandarê eniya Sûriyê Ebu Ubeyde vira kiriye bin kontrola Îslamê.
1995ê de ji Tilbişarê de 23 gund hate veqetandin û tevlî Elbeyli bûn. 23'ê Tirmeha 2004'an de Tilbişar bû sêyemîn navçeya navend a Dîlokê.
Erdnîgarî
Navçe li rojhilat Bêlqîs, li bakur Alêban, li rojava Mezmaxor, li başûr-rojhilat Gilgameş, li başûr-rojava Elbeyli (Kilîs) û li başûr jî Sûrî ve girêdaye.
Erdên navçê ji deştan pêk tê (Deştên Tilbişar, Tûm û Beraq). Ev deştana bi Bendava Kayacik ve têne avdan. Cihê herî bilind li navçê Girê Deliklî ye (835 m). Bilindayiya navçê 740 metreye.
Gelhe
Gelheya navçê 29.661 kese. Vî hawî navçe dibe navçeya herî şêniya heftemîn a Dîlokê.
== Ol û civak ==
Şîlan
Şîlan (bi latînî: Rosa canina), cureyek e gulan e ku li Ewropayê, başurêrojavayê Afrîka, Asyaya û bi taybetî li Kurdistanê hêşîn dibe ye.
Weiler, Cochem-Zell
Weiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Şîlan
Bikaranîn
Şîlan, di bijîşknasî û dermannasî de ji hêla hewandina vîtamîna C yê di dunyayê de riweka herî zengîn e.
Nav û etîmolojî
Wateya Rosa canina bi latînî: gula kûçîkê ye.
Kanî Ciney Serû
Kanî Ciney Serû (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kani Jiney Saru), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Sornin, Charente-Maritime
Saint-Sornin, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bath, Somerset
Bath, mezintirîn bajarê kontnişîniya Somersetê ye. Navê bajarê ji Serşokên Romayiyan (Bath) tê.Di sala 2011'an de hejmara welatiyên Bathê 88.859 bûn.Bath li Geliyê çemê Avonê de ye, 156 km rojavayê Londonê û 18km başûrê rojhilata Bristolê de ye.Bajar di sala 1987'an de wekî ciyê mîrasa cîhanê hate îlankirin.
Breisgau-Hochschwarzwald
Breisgau-Hochschwarzwald, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
Lee Min-ho (aktor, 1987)
Lee Min-ho (bi korêyî: hangul: 이민호 / hanja: 李敏鎬, jidayîkbûn 22'ê pûşpera 1987'an) lîstikvan, stranbêj û modelekî Korêyî ye. Bi rêzefîlma Boys Over Flowersê navdar bû.
Ji bo fanên xwe bi navê 'My Everything (2013) û Song For You'' (2014) du albûm derxist.
Mamût
Mamût (Mammuthus) celebeke ji famîleyê fîlan e. Di serdema cemedê ya paşîn de, ew li Amerîkaya Bakur, Ewropa, Asya û Afrîka bi gelek celebên cihêreng belav bû. Endamên vê zayendê yên paşîn, bi dirêjî 4,5 m û bi giranî 8 ton, di sala 1700 berî zayînê de jiyane.
Navê wê yê zanistî Mammuthus e, pêdivî ye ku ew bi zayendê Mammut re neyê tevlihev kirin. Mammut famîleyek ji famîleya mastodontan (Mammutidae) e ku tenê li parzemîna Amerîkayê dijiya û ji dûr ve bi mamûtan re têkildar e. Di van poz de her dem 4 diranên dirêj hene û mîna mamûtan, di serdema cemedê de cûreyên mûyên dirêj derketine.
Sophie Turner
Sophie Turner (, Northampton) lîstikvaneke Brîtanî ye. Ew bi rola xwe ya Sansa Stark di Game of Thrones de a kanala HBO de hatiye nas kirin.
Mamût
Peresîn
Mamût di nîvê serdema Pliyosen de li parzemîna Afrîkayê derketine û ji wir jî ew belavî Ewrasya û Amerîkaya Bakur bûne. Bi demê re, ew li gorî sermayê xwe guncan kirin. Bermahiyên herî kevin ê mamutê hatine dîtin 4 mîlyon salî ne û li herêma Afar a Etiyopyayê hatine dîtin. Li Kenya û Afrîkaya Başûr bermayiyên aîdî vî celebê Mammuthus subplanifrons jî hatine dîtin. Ev celeb bi qasî 3 mîlyon sal hebû û piştre Mamuthus africanavus li Afrîkaya Bakur xuya bû.
Sophie Turner
Jînenîgarî
Sophie Turner di 21ê Sibata 1996an de li bajarê Northampton a Brîtanyayê hate dinê. Di du salî xwe de ew bi malbata xwe re çû bajarê Warwick. Heya yanzdeh saliya xwe, xwendina xweya amadekar a Warwick ê dewamkir û jibo perwerdehiya xwe ya navîn çû dibistana King's. Turner ji sêzdeh saliya xwe ve endamê şirketa şanoyê Playbox Theater Company ye.
Turner diyar kir ku di dema bi navê rola xwişka wî Sansa Stark lîst, dostaniyek wê bi Maîsîe Wîllîams re heye. Di dema lîstika Thrones de xwedî hevaltiyek rastî bûn
Di hevpeyivînekê de ku wî di gulana 2016an de da, wî diyar kir ku ew ji hespan alerjîk e û berî heb dîmenên di Game of Thrones de, hebên alerjiyê jê re hat dayîn, ku wî hişt ku ew li ser dîmenên hespan rabe ser xew. Wê her weha di heman hevpeyivînê de diyar kir ku ger ew ne lîstikvan bû, wî dixwest li nivîsgehekê an li Starbucksê bixebite, xwarina wîya bijarte spagetî bû û ew heyranê Justin Bieber bû. Turner di 2019 de bi Joe Jonas zewicî. Ew di 22ê hezîrana 2020an de ducanî bû. Zaroka yekem a cot di 22ê tîrmeha sala 2020an de hate dinê.
Kariyera wê
Sophie Turner di sê saliya xwe de dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Ji sala 2011an û vir ve, li ser rêzefilma fantazî ya HBO'yê lîstika thrones, keça ciwan a hestyar û xeyalî bi navê rola Sansa Stark dilîze Mamosteya dramayê ew ji bo rolê teşwîq kir, ji ber ku porê wê sor û çavên şîn hebû, tîpîk ji karaktera Sansa Stark. Ev rêzefilma televîzyonê serpêhatiya wî ya yekem bû.
Di sala 2013an de li gel Jonathan Rhys Meyers di thriller Another Me de li ser bingeha romana Catherine Macphail a bi heman navî lîstiye. Di Adara 2013an de di fîlma the The Tsteenth Tale ya televîzyonê de wek Adeline dileyze û di filmê komedî ya bi navê Barely Lethal de jî lîstiye. Di heman demê de di pirtûka antholojiyê ya George R. R. Martin a bi navê "The Girl in the Mirror" ya Lev Grossman de jî wek dengdan cih digire.
Di sala 2012 an de di Xelatên Lîstika Thrones a SAG'ê de ji bo "Performansa Herî Baş a Wekî Komê" hate hilbijartin. Di sala 2013 an de di kategoriya rêzefîlmê de di Xelatên Hunermendên Ciwan de ji aliyê HBO'yê ve ji bo "Lîstikvanê Ciwan ê Herî Piştgirî" hat hilbijartin. Di 22ê Çileya 2015an de, derhêner Bryan Singer bi rêya Twitterê ragihand ku Turner dê rola Jean Grey di X-Men de bilîze: Apocalypse, Fîlm dê di 27ê gulana 2016an de derkete hemberê temaşevanan.
Polateli
Polateli, Navçeyek girêdayî Dîlokê ye. Nifûsa wê 5917 ye. Polateli 1985'an şûnda bûye navçe. Berê gundekî pîçûk bû. Navî vî bi Kurdî û Tirkî jî "Ispenaq" e. Belê, 1982'an şûnda kirin "Polatelî". Yên di navçê da dijîn Tirk in, lê li nêzîkî vî navçeyî pirr gundî Kurdan heye. Wek Gundî Çeqelan û Qernebî... Li vê derê rez û zêtûn pirr in. Ji sînorî Sûrê da jî pirr nêzîk e.
Çirnûkê gur
Navê wê yê latînî ji mîtolojiya grekî tê. Tê texmînkirin ku ev nav jî bingeha xwe ji çiyayê Akonîtos ê li Pontûsê ye girtiye. Herkûles segê serî yê Hadesê (gorî mîtolojiya grekî dojeh) Kerber (Zerberus) xapandiye, deraniya erdxana ronahî. Kerber vereşiyaye, li cihê vereşa wê lê rijiyaye ev giha hêşîn bûye.
Çirnûka gurê sala 2005'ê wekî riweka axûdar a salê hatiye hilbijartin. Bi qasî 400 cureyên wê hene. Li Kurdistanê jî hin cureyên wê diçên.
Gizem Emre
Gizem Emre (jdb. 22'ê gulanê 1995an li Berlîn, Almanya) lîstikvaneke kurd e.
Jiyana wê
Gizem Emre di gulana 1995an de li Berlînê ji dayik bûye. Ew keça dêbavên kurdên elewî yên  Bakurê Kurdistanê ye û li navçeya Kreuzberg a   Berlînê mezin bû. Di zarokatiya xwe de çû şanoya dibistanê û di 17 saliya xwe de serî li ajanseke lîstikvaniyê daye.Wê di sala 2013an de di fîlma Trinken oder Ausziehen de yekem lîstikvaniya xwe kir. Ew bi beşdarbûna xwe ya di fîlma serkeftî ya Fack ju Göhte de, ku tê de rola Zeynep girtibû, hat naskirin. Di berdewamên Fack ju Göhte 2 û Fack ju Göhte 3 de wê dîsa heman rol girt.Ji sala 2014an vir ve, wê rola Dana Wegner di rêzefîlma Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei de dilîze.
Gizem Emre ji havîna 2021an vir ve bi gogbazê alman Christopher Lenz re ye.
Sardar Kestay
Sardar Kestay (jdb. 1973, Dihok, Başûrê Kurdistan) wênesazekî kurd ê hunera nujên e.
Nîgarên wî
Sardar Kestay bi hunera xwe motîfên ji çand û folklora kurdî bi stîleke nujên a wênesaziyê re girêdide û bi vê yekê sentezeke bêhempa tîne ziman, ji ber ku ew elemantên folklorîk bi rêya stîla abstraksyonê dike mijarê hunera xwe.
Di dîmenên xwe de, ew bi zanebûn xwe ji nîgarsaziya naturalîstîk dûr dixe, lewra şekl û kontûran dide helandin û li şûna wan bêhtir cih dide rengên xûrt: Ji ber vê ye ku di dîmenên wî de rengên ronî rolekî taybet dilîzin.
Motîfên herî bijare yên dîmenên wî jinên kurd ên di cil û bergên gelêrî de ne: Carna jinên ku govendê dikişînin, carna jî portreya jinên kurd ên bi kofiyên rengdar. Herwiha, di nava dîmenên hunermendê de motîfên cesûrtir jî hene, wek jinên tazî yên di pozên femînîn de - ku evya tabûyeke di nava civaka kurd de bi awayeke hunerî şirove dike.
Lê motîfên xwe giş li ser nexşeyeke surrealîstîk hatine boyax kirin: Nexşeya bingeh a dîmenan ji lekeyên cur bi cur ên boyaxan pêk tê, ku hinek ji wan meztir, hinek jî biçûktir in, lê sînorên wan giş dikevin nava hev û bi vî havî kompozîsyoneke gelek dînamîk derdixin holê.
Karîkaturên wî
Serdar Kestay bi karîkaturên xwe yên li ser navdarên kurd jî gelek nas e. Wî gelek hunermend, siyasetmedar û navdarên din ên kurd wek karîkatur boyax kiriye û karîkaturên wî gelek rastiya ecibandinê hatine. Taybetiya karîkaturên Serdar Kestay ev e ku wî cara ewil bi awayeke berfireh navdarên kurd kiriye mijar û wek katîkatur portre kiriye. Hêjayî gotinê ye ku koleksyona wî ya karîkaturan ya herî mezin a derheqê navdarên kurd e.
Wezareta karên derveyî ya Tirkiyeyê
Wezareta karên derveyî ya Tirkiyeyê yek ji wezaretên dewleta Tirkiyeyê ye. Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê birêve dibe. Bingeha navendî ya Wezareta Derve ya Tirkiyeyê li Enqereyê ye. Li 107 dewletan bi giştî 185 nûnertiyên vê wezaretê hene. Hejmara karmendên wezareta derve ya Tirkiyeyê 2680 e. 40% ji wan li Enqereyê dixebitin, 60% jî ji wan li derveyî welat dixebitin. Budceya Wezareta Derve ya Tirkiyeyê bi dûçûna daneyên sala 2008ê 3,2% ji budceya giştî ye.
Kosa
Kosa (bi romîkî: Kösehasan), gundekî li herêma Gogsîya Qereyazîye ye.
Xelke gund ji Çewlîgê, ji eşîra dimilî ne. Wextî komkuja ermeniyan de hatine Gogsîye.
Wêje
Wêje, edebiyat an jî lîteratûr sê peyvên hemwate ne. Peyva edebiyatê bi Erebî ye, ya „wêje“ bi Kurdî ye, ya „lîteratûr“ jî bi Latînî ye. Edebiyat ji peyva „edeb“ê tê û wateya vê ya ferhengî „zerafet, nezaket û xweşikî“ ye. Ereb bi xwe di wateya peyva edebiyatê de mîna disîplîn peyva edebê bikar tînin. Wekî ku dibêjin „el-edeb’ul Kurdî, ango edebiyata Kurdî. Pirhijmara peyva edebê edebiyat e û ji aliyê Kurd, Faris û Tirkan ve tê bikaranîn. Wekî „Edebiyata Kurdî“, „Edebiyatî Farisî“ û „Türk Edebiyatı“. Wêje ji peyva „wutin“ê tê. „Wutin“ di Kurdiya Soranî, Goranî û Zazakî de bi fonetikek nêzî hev beramberî wateya peyva „gotin“ê tê bikaranîn.[1] Peyva lîteratûr di hemû zimanên ewropî de bi wateya edebiyatê ye.