cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sema Yüce
Çalakiya wê
Sema Yüce piştî şeş salan li girtîgehê dimîne, li dijî girtina Abdullah Ocalan, di sala 1998an de xeta Zîlan ji xwe re dike bingeh û li dijî esaret, înkar û tunekirinê di 21ê adarê de bedena xwe dide ber agir. Sema Yüce piştî dermankirina 80 rojan a li Nexweşxaneya Cerrahpaşayê ya Stembolê, di 17ê hezîranê de ji ber xweşewatê jiyana xwe ji dest da.
Şerên Balkanê
Şerên Balkanê, du pevçûnên ku di navbera salên 1912 û 1913an de li dewletên Balkanan qewimîn. Di Şerê Balkanê yê Yekê, çar dewletên Balkan ên Yewnanistan, Serbistan, Montenegro û Bulgaristanê li dijî Împeratoriya Osmanî şer îlan kirin û ew têk birin, di vê pêvajoyê de osmanî ji parêzgehên wê yên Ewropayê derxistin û tenê Trakyaya Rojhilat di bin kontrola Împeratoriya Osmanî hiştin. Di Şerê Balkanê yê Duyan, Bulgaristan li dijî çar şervanên din ên orijînal ên şerê yekem şer kir. Ji aliyê bakur ve jî rastî êrîşa Romanyayê hat. Împeratoriya Osmanî piraniya axa xwe ya li Ewropayê winda kir. Her çend wekî şerkerek ne beşdar be jî, Awistirya-Mecaristanê bi rengek qelstir bû ji ber ku Serbistanek pir mezin bû ji bo yekîtiya gelên slavên başûr. Şer qonaxek ji bo krîza Balkan a 1914 ava kir û bi vî rengî wekî "pêşgotinek ji Şerê Cîhanî yê Yekem“ re xizmet kir.
Binê Dara Valêre de (pirtûk)
Binê Dara Valêre de nameyê kitabêkê Roşan Lezgînî yo û bi kirmanckî kurdiya zazakî nusîyayo.
Şerên Balkanê
Di destpêka sedsala 20an de, Bulgaristan, Yewnanistan, Montenegro û Keyaniya Serbistanê ji Împeratoriya Osmanî serxwebûna xwe bi dest xistibûn, lê hêmanên mezin ên nifûsa wan ên etnîkî di bin desthilatdariya Osmanî de man. Di sala 1912an de, ew welatan Yekîtiya Balkanan ava kirin. Şerê Balkanê ya Yekem di 8ê çiriya pêşîn a 1912an de, dema ku dewletên endamên Komelê êrîşî Împeratoriya Osmanî kirin, dest pê kir û heşt meh şûnda bi îmzekirina Peymana Londonê di 30ê gulana 1913an de bi dawî bû. Şerê Balkanê yê Duyem di 16 hezîrana 1913an de dest pê kir, dema ku Bulgaristan, ji windakirina Makedonyayê nerazî bû, êrişî hevalbendên xwe yên berê yên Lîga Balkan kir. Hêzên hevgirtî yên artêşên sirbî û yewnanî, bi hejmara xwe ya bilind, êrîşa Bulgaristanê paşve xistin û ji hêla rojava û başûr ve êrîşî Bulgaristanê kirin. Romanyayê, ji ber ku di pevçûnê de cih negirt, artêşên saxlem hebûn ku bi lêdanê bixin û ji bakur ve Bulgaristan dagir kir, bi binpêkirina peymana aştiyê ya di navbera her du dewletan de. Împeratoriya Osmanî jî êrîşî Bulgaristanê kir û li Trakyayê pêşde çû û Edirne ji nû ve bi dest xist. Di encama Peymana Bukreşê de, Bulgaristanê karî piraniya herêmên ku di Şerê Balkanê yê Yekem de bi dest xistibû vegerîne. Lêbelê, ew neçar ma ku başûrê parêzgeha Dobruja ya berê ya Osmanî radestî axa Romanya bike.
Binê Dara Valêre de (pirtûk)
Roşan Lezgînî bi xo no kitab tadayo kurmanckî û bi nameyê Li Bin Dara Biyê hetê Weşanxaneyê Elma ra ginayo çape ro.
Şerên Balkanê
Şerên Balkanê ji aliyê paqijkirina etnîkî ve hatin nîşankirin û hemû alî berpirsyar bûn ji hovîtiyên giran ên li dijî sivîlan û alîkariya hovîtiyên paşê, tevî sûcên şer ên di Şerê Yugoslavyayê 1990an de, kir.
Binê Dara Valêre de (pirtûk)
Seba malumatê zêdeyî biewnîye:
Li Bin Dara Biyê Kirmanckî de kitabêko erjaye: BINÊ DARA VALÊRE DE
Serdar BEDIRXAN
Kurmanckî û sorankî ra dima lehçeya tewr girde ya kurdkî lehçeya kirmanckî (zazakî) ya. Na lehçe sey her dîyanê bînan zaf nênusîyaya û xo miyan de wayîrê nuştişê sitandardî nêbiya. Ma zanî ke wendox û nuştoxê kirmanckî tay î. Êyê ke estê zî zaf zor nêdanî xo ke ziwanê xo weş biwanî û binusî. Kirmancan ra tayê, sey kurdanê ke ziwanê xo baş nêzanî û mentiqê tirkî qalanê înan de hakim o, vanê "Kirmanckî qîmê ma nêkena. Ma nîşnê fikr û hîssanê xo bi aye îfade bikî. Gama ke ma wanenî zî, ma ziwanê nuştoxan ra fam nêkenî. Her kes goreyê dewa xo nuseno û her kes xo ser yew alfabe şuxulneno. Ma şaş mendê ke ma kamî dima şêrî."
Tayê zî vanê "Kirmanckî lehçeya moderne û sitandardbîyaya niya. Kesê ke bi na lehçe qalî kenî zî yewbînan ra fam nêkenî." Roşan Lezgînî bi kitabê xoyê hîkayeyan "Binê Dara Valêre de" de, seke cewabê nê heme fikranê xeletan bido û înan pûç biko. No kitab nawneno ke kirmanckî reyde zî kes (kê) şîno çîyanê modernan binuso. Kirmanckî qîmê kesî kena ke kes pê hîss û fikranê xo, hes û waştişanê xo, derd û kulanê xo bi awayêko tewr weş îfade biko.
"Binê Dara Valêre de" nameyê kitabê Roşan Lezgînî yo ke reya verêne Weşanxaneyê Apecî zimistanê 2002 de, Stokholm de neşr kerdo. Weşanxaneyê Vateyî zimistanê 2003 de newe ra sey çapa dîyine no kitabo erjaye weşanayo û resnayo sînayoxanê kirmanckî. No kitab hetê nuştoxî ra tadîyayo lehçeya kurmanckî (kirdaskî) û Weşanxaneyê Elma (Elma Yayinlari) kurmanckiya ey bi nameyê "Li Bin Dara Biyê" wisarê 2003 de, Îstanbul de weşanayo. Goreyê fikrê mi, no kitab namzedê açarnayîşê ziwananê ewropayiyan û ziwananê bînan o ke edebîyatê ma temsîl biko.
Kitab de des hebî hîkayeyî estê. Hîkaya verêne Huzna wina dest pêkena:
"Huzna vila sûra wisarî Poro siya, giley sey marî Qama derge, bejna barî Ax û yeman to Huznayê.
Avant Browser
Avant Browser gerokeke belaş tê belavkirin e. Avant Browserê sûde ji Opera, Internet Explorer û hwd. wergirtiye. Guhertoyên 9.1 û 10.0 ên Avant Browser li kurdî jî hatine wergerandin.
Binê Dara Valêre de (pirtûk)
No sewto sote, janêko teze, naşî û saf, mîyanê cîgerêka pake ra vejîyênê û koyan ra bînê vila..."
Gelo na Huzna kam a? Yew kênaya qurbanbîyaya yan zî sembola welatê nuştoxî ya?
Yew helmo ke boya eşq, sînayîş û mehzûnîye ey ra yena; bi yew ziwano şîrîn û şîîrên nusîyayo. Tena na hîkaye de ney, heme desine de zî sera-ser no ziwano edebî yo şîrîn û şîîrên esto. Rasta ey, merdim ziwanê Roşan Lezgînî ra mird nêbeno. Heme hîkayeyî bi ziwanêko edebî û zaf delal nusîyayî û hetê estetîkî ra zî zaf hol ê. Ziwanê Roşan Lezgînî de wina aheng û melodî esta ke kes ey ra vengê şirriya awa koyan eşnaweno, wina lîrîzmêko tebîî tede esto ke merdim wendişê ey ra mird nêbeno. Ziwanêko herikîyaye, şîîrên û bi rîtm; ziwanêko newe. Hetê xeyal, metafor, îdyom û bi taybetî zî hetê çekuyan ra ziwanêko zaf zengîn o.
No kitab, ê yew rey wendişî nîyo. Mi bi xo di rey wend. é panc hîkayeyê verênî yê ke verê kovara Vateyî de vejîyaybî, mi panc rey wendîbî û herhal ez do hema zaf rey zî biwanî. Ziwanê nuştoxî sey awêka zelale herikîyêno. Teswîrê ey zaf xurt î. Hîkayeya dîyine de Hesê Puskulî wina teswîr keno:
"Hes ame. Errrik! Ez çi vînena heww? Mîyanê ê koyan de, o gelîyo xorî de, citeyê şelwarê sîyayê xasî yê Dîyarbekirî serê qonderanê zincetujanê beriqnayan de dayê xo ra. Mîyêka sipî a birîsmêne mîyaneyê xo ra, serê şelwaran de pişta; mîyane kerdo barî. Cor de êlegêko kewe û gocagin serê îşligê çeqerî de dayo xo ra. Her di kalekan ra puskulê rengênê şilabendê torkî helqetnê. Vanê semedê xatirê nê puskulanê şilabendê ey bîyo ke nameyê ey bîyo Heso Puskul." (r. 12)
Û cêr ra zî vano:
"La xora veyweyo ke kêneyî tede nêbê Hesî rê çi veywe yo! şan keno ke defê xo bidirno, zirna fekê Pîresinî de biya lale. Kêneyî tilîlî veng danê û Hes bîyo har…" (r. 13)
Kitabê hîkayeyan ê Roşan Lezgînî "Binê Dara Valêre de" serra 2002 de xelata edebîyatî ya Weşanxaneyê Apecî zî girewta. Na reya verên a ke Weşanxaneyê Apecî xelatêk dano kitabêkê kirmanckî. Derheqê na xelate de wayîrê Weşanxaneyê Apecî Alî Çîftçî wina vano:
"Ma bi zanayîşê qedr û qîymetê nuştoxanê xo serfîraz benê û wazenê bidê zanayîş ke xebata hêca, yena teqdîrkerdiş." û dima ra wina dewam keno:
Essarois
Essarois, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Binê Dara Valêre de (pirtûk)
"Demeyo ke eserê edebî bi lehçeya kirmanckî binusiyê, hem ziwan xurt beno hem zaf çîyî vindîbîyayîş ra xelisîyenê û hem zî edebîyatê kurdkî hîna pêt (zengîn) beno."
Avsarkê
Avsarkê, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Binê Dara Valêre de (pirtûk)
"... seba ke hîkayeyê Roşanî hetê edebî ra xurt û pêt î. Hîss û heskerdena kurdan weş îfade kenê. Heto bîn ra, lehçeya kirmanckî (zazakî) de hîkayeyî zaf kêmî nusîyayî û Roşan bi hîkayeyanê xo beno numûneyêka başe, bi nê hîkayeyan edebîyatê kurdkî rê xizmet keno." (Vate, nr. 19, s. 17-19)"
Ez hîna verê lehçeya ma de qet raştê nê tewir kitabî nêameya.
Qapaxê kitabî, Alî Haydar Gudenî bi şeklêko hol viraşto.
Tirkiya de neşrbîyayîşê nê kitabî çîyêko zaf muhîm o. Weşanîyayîşê kitabanê wina qalîteyinan îmaj û pirestîjê weşanxaneyî ser o zî tesîrêko musbet keno. No kitab mela (boka) weşanxaneyî rê bibo wesîleyêka xeyrêne û ez zana ke Denîz Gunduz zî bi eşq û keyf nê kitabê erjayeyî ser o xebitîyayo ke Weşanxaneyê Vateyî Tirkiya de cayê xo bigîro.
Ez nuşteyê xo bi nê di paragrafanê tewr peyênanê "Binê Dara Valêre de" biqedêna:
"Nê janê ke ma ancenê, nê janê ke ma zerrî ra xo teslîmê înan kerdo, senî vera ma de agêrenê sukûnetêka şinasî û aram-aram ro ma pêşîyenê. û bêtalihî seke teqdîrê Homayî bo, seke bapîranê ma ra mîrat bimano ma rê, wina zerrî ra û ende zî delal, mîyanê çareyê ma de neqeşîyaya. Azadî zî sey yarîyêka çorse didananê xo ro ma beş kena û helbet ma tim bakîr ê, vera her qewimîyayîşê heyatê xo de.Ê ke verê heme çî vîrê ma ra şinê zî merdeyê ma yê..." (r. 72)
Jämtland (län)
Jämtlands län (bi sámiya başûr: Jiemthen leene) yek ji parêzgehên Swêdê ye. Navenda parêzgehê bajarê Östersund e.
Heugleville-sur-Scie
Heugleville-sur-Scie, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Erlensee
Erlensee, bajarekî navçeya (Landkreis) Main-Kinzig-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Şîn, Motkî
Şîn, gundekî girêdayî navçe Motkiya ser bi Bidlîsê ve ye.
UTC-10
UTC-10 yek Beşên Demjimêrê ye. Alaska-Hawaii Standard Time(AHST) jî tê nav kirin. Bi biharî ji bo nerîtê Demjimêra Havîn derbaza UTC-9 dibin û tê Hawaii Daylight Time(HDT) nav kirin. Li ew dernan tê bikaranin;
1848
1848 di salnameya gregorî da saleka kebîse ye ko roja wê ya herî pêşîn rojeka şemî bû. Lê di salnameya julianî da, saleka kebîse bû ko bi rojeka pêncşem dest pê dibû. Di destpêka sala 1848ê salnameya Gregorî 12 rojan ji Salnameya julianî pêştir bû. Ew salnameya julianî heta sala 1923ê jî li hindek deveran dihat xebitandin, lê piştî hingî bi giştî qad ji bo salnameya gregorî çol kir. Di Sala 1848ê bi giştî sala gelek şoreşên mezin bû, ji Brezîlê heta Mecaristanê.
Rûdanên sala 1848ê
. Mestûre Erdelanî li vê sala wefat kir.
. 2ê Sibatê: Dawîbûna Şerê Amerîkayê-Meksîkayê. Bi dawîbûna wî şerrî û Peymana Guadalupe Hidalgoyê tivava wan herêmên ko niha dibijinê başûrê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji Meksîkê vebûn.
. 21ê Sibatê: Karl Marx û Friedrich Engels bi hev ra Manîfestoya Komunîstî belav kir.
Qelecix, Dep
Qelecix, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Tolentino
Tolentino, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Markeyê ye.
Herpetolojî
Herpetolojî yan jî xişoknasî şaxê zoolojîyê ye ku lêkolînê di layenê morfolojî, enatomî û têkiliyên ekolojîyê xişok û bejavîyan dike.
Etîmolojî
(ji Yewnanîya kevin; ἑρπετόν-herpetón bi wateya ('xişandin', 'xişok') û λόγος-logos ('zanîn', 'zanist')).
Tûkudîdes
Tukîdîd, Tusîdîd, Tûkudîdes dîroknas û nivîskarekî yewnanî bû.
Saleh Abad
Saleh Abad navê yek ji bajarên li parêzgeha Hemedan ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Taxwank
Taxwank, gundekî girêdayî navçe Motkiya ser bi Bidlîsê ve ye.
1886
1886 di salnameya Gregorî da saleka nekebîse ye ko roja wê ya herî pêşîn rojeka heynî bû. Lê di salnameya Jûlyûsî da, saleka nekebîse bû ko bi rojeka çarşenbî dest pê dibû. Li destpêka sala 1886ê salnameya Gregorî 12 rojan ji salnameya Jûlyûsî pêştir bû. Ew salnameya Jûlyûsî heta sala 1923ê jî li hindek deveran dihat xebitandin, lê piştî hingî bi giştî qad ji bo salnameya Gregorî çol kir.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
UTC-9:30
UTC-9:30 yek Beşên Demjimêrê ye. Li Polynesiya Fransî tê bikaranin
Anglesey
Anglesey wîlayetek Walesê ye.
Jacques Brel
Jacques Romain Georges Brel (, z. 8 nîsan 1929 - m. 9ê çiriya pêşîn 1978), stranbêj û lîstikvan û derhênerê belçîkî bû, ramanwer û şanoyî çêdikir û pêk dianî, yên ku jêra dilsozek mezin derdixistin, di destpêkê de li Belçîka û Fransayê, pişt re jî li seranserê cîhanê. Ew wekî serwerê şanonameya nûjen hate hesibandin. Her çend wî pirraniya stranên xwe bi fransî û carinan jî bi holendî tomar kiri bûn, lê wî bandor li ser stranbêj û şanogerên inglîzaxêv jî kirbû, wekî Scott Walker, David Bowie, Alex Harvey, Marc Almond û Rod McKuen. Herwesa ji hêla stranên wî ji hêla gelek şanoger û wergêrin inglîzî ve hat bûne tomarkirin, di nav de Bowie, Walker, Ray Charles, Judy Collins, John Denver, Trio Kingston, Nina Simone, Shirley Bassey, Frank Sinatra û Andy Williams.
Maine (cudakirin)
Çend wateyên Maine hene.
Jacques Brel
Wî di 10 fîliman de cih girtî ye û derhêneriya du fîlman jî kir ye, yek ji wan, Le Far West, di 1973- an de di Festîvala Fîlman a Cannesê de ji bo Palmiyeya Zêrîn hate berbijar kirin. Ku li seranserê cîhanê 25 mîlyon tomar ji film hat bûne firotin, Brel sêyemîn hunermendê tomara beljîkî ya herî pir firotirîne ji bo her demî. Ew di sala 1950 de bi Thérèse "Miche" Michielsen re zewicî, û paşi ew bûne cwedî sê zarok. Her weha ji 1972 heya mirina wî di 1978 de têkiliyek romantîk bi aktrîs û reqsvan Maddly Bamy re hebû.
Filmografî
As actor
As director
As writer
Kanîxelîlan
Kanîxelîlan gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Riwekên kulîlkdar
Riwekên bi kulîlk an jî riwekên kulîlkdar, navê zanistî yê latînî Magnoliophyta an Angiospermae, beşeke cîhana gil û giya ye û wek ku mirov ji navê fêhm (fam) dike, riwekên ku di demekê de kulîlkan vedikin in. Riwekên tovdar (bi bizir, bi toxim]] in. Nêzîkî 226.000 riwekên vê çînê hene
Asêhê
Asêhê, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Erwitte
Erwitte, bajarekî navçeya (Landkreis) Soestê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Saint-Nazaire-d'Aude
Saint-Nazaire-d'Aude, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Kremmin
Kremmin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Fexredînê Exlatî
Fexredînê Kurdî Exlatî bi navê Mewlana Muhyedîn jî tê naskirin (latînî: Fakhr al-Din al-Kurdi al-Akhlati) stêrnasê kurd yê Bidlîsî ye ku ji navçeya Xelatê ye. Bi xwe di sedsala 13'an de jiyaye e. Ji bo jiyana wî agahî/çavkanî kêm e.
Fexredînê Exlatî gellekî xebat kiriye li ser stêrnasiyê. Tava ku ji kullekan dertê li gorî wan seat tespît kiriye. Exlatî yek ji zanistvanê mezin ê kurd yê di dema Eyûbiyan e.
Di sala 1260'an de çavdêrîxaneyekî ji bo stêrnasiyê ava kiriye. Bi xwe xebatên xwe yên li ser stêrnasiyê bi zanyarê fars Nesîredînê Tûsî ve kiriye. Di sala 657î (miladî 1259) de bi Nejmedîn Qezwînî be çûye Merageyê ji bo nivîsandina pirtûka Zîcê alîkariya wan kiriye.
Heuqueville, Seine-Maritime
Heuqueville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Taxa Sor
Taxa Sor, gundekî girêdayî navçe Motkiya ser bi Bidlîsê ve ye.
Gultepe, Hemedan
Gûltappe navê yek ji bajarên li parêzgeha Hemedan ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Shaanxi
Çemê Wei û plato ya Loess li vir e. Li başurê Mongolya Hundir cih digire.
Serbajarê wê Xi'an e.
Rûerdê parêzgehê 205.800 km² ye, di 2010an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 37.327.378 kesî.
Jönköping (län)
Jönköpings län yek ji parêzgehên Swêdê ye. Navenda parêzgehê bajarê Jönköping e.
Cavignac
Cavignac, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Gozerek
Gozerek, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Lîmfexane
Lîmfexane an jî lîmfosît ango xaneyên lîmfê, cureya xirokên spî (xaneyên spî yen xwînê) ne. Navîka lîmfexaneyan gewere ye, sîtoplazmaya wan li gor xaneyên din ên xirokên spî, hindik e. Lîmfexane bergiriya taybet a laşê mirov dabîn dikin. Di nav laşê mirovê gihîştî de % 20 heta 40ê xirokên spî ji lîmfexaneyan pêk tê. Lîmfexane di nav moxê hestî de tê berhemkirin, bi gera xwînê û di nav şileya lîmfê de belavê hemû laş dibe, lê bi gelemperî di nav endamên sîstema lîmfê yên wekî sipil, aloq, rijênê tîmus û limfegirêyan de hê pirtir lîmfexane hene. Bi gelemperî bersiva bergiryê pêşî di nav endamên lîmfê de dest pê dike loma van endaman hê pirtir lîmfexane lixwe digirin. Ji ber ku lîmfexane li dij hokara nexweşiyê ya diyarkirî bergirî dabîn dikin, bergiriya lîmfexaneyan wekî bergiriya taybet tê navkirin. Li ser rûyê lîmfexaneyan de wergir hene, hemû wergirên li ser rûyê lîmfexaneyek heman yek in, lê wergirê hemû lîmfexaneyan ne yek e. Her wergirek ji bo corek dijepeydaker a dîyarkirî ye. Ango li gor cora wergiran, hejmara corên lîmfexaneyan bi qasî hejmara corên dijepeydakeran e.
Zînetlû
Zînetlû, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lîmfexane
Corên lîmfexaneyan
Xaneya kujera sirûştî bi taybetî bergiriya giştî dabîn dike.
Lîmfexaneya T
% 80-90 ê lîmfexaneyan ji lîmfexaneyên T pêk tê. . Herwisa lîmfexaneyên B û T jî ne yek cor în, her yek ji wan hê pirtir cor lîmfexane lixwe digirin. Lîmfexaneya T bergiriya taybet a xaneyî dabîn dike. Çar corên sereke yên xaneyên T heye. Xaneya T alîkar, xaneya T jehravî, xaneya T rawestiner û Xaneya T bîrker
Lîmfexaneya B
% 10-20 ê lîmfexaneyan jî lîmfexaneyên B yê ne. Lîmfexaneya B, bergiriya derdanî dabîn dike û du cor in, xaneya plazma û xaneya bîrker. Xaneya plazma li dij hokarên nexweşiyê dijeten berhem dike û der dide.
Windberg
Windberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Firiz
Firiz gîhayekî bi peng (pelça zirav) e. Kokê xwe ku li ku bi erdê dibê li wir ripiyan bera erdê dide. Ker û golik jê hezdikin.
Essey, Côte-d'Or
Essey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Mehmed V
Mehmed V Reşâd yan  ; 2'ê sermawezê 1844 - 3'ê tîrmeha 1918'an) wekî 35emîn û pêşdawî Siltanê Osmanî bû. Ew kurê Siltan Ebdulmecîdê Yekem bû. Ew piştî Bûyera 31ê Adarê ket şûna birayê xwe Abdul Hemîd II. Di şûna wî de nîvbirayê wî Mehmedê VI.
Padîşahiya wî ya neh-salî di Şerê Îtalo-Tirkî de ji herêmên Afrîqaya Bakur û Giravên Dodekanê yên Împaratoriyê, di nav de Rodos, bi destxistina herêmên Ewropî yên Împaratoriyê yên li rojavayê Konstantînopolê (niha Stembol) hat nîşankirin. Şerê Balkanê yê Yekem, û ketina Împaratoriya Osmanî di Şerê Cîhanê yê Yekem de di sala 1914 de, ku dê di dawiyê de bibe sedema dawiya Împeratoriyê.
Le Perray-en-Yvelines
Le Perray-en-Yvelines, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Hofgeismar
Hofgeismar, bajarekî navçeya (Landkreis) Kasselê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Meşk
Meşk ji eyarên bizinan tê çêkirin. Şeş rojan eyar dixin gemarê, paşê derdixin û miwan radikin, piv dikin û du mihan didaleqînin heta hişk dibe. Heşt rojan dixin nav cefteke kelandî de. Piştí ku derdixin dişon û qaşûlên hinaran, yên hêrtî (qeşûf) pê dixerînin (pê diwerkin) û dipêçin tanî wextê keyandiné. Lewleb(loleb) û navilkê (dêlkew) pé ve dikin.
ji lingê meşkê re hingil,ji darê ku di sêpêkê de pê dihê hejandin re jî kêrdew dihê gotin.
Bi meşkê nîvişk ji mast, piştî keyandinê, digirin. Ji dew jî qezencê dikin, vedixwin, dikin mehîr, şûrtan jê çêdikin û hewd.
Lewis Hamilton
Sir Lewis Carl Davidson Hamilton MBE HonFREng (zayîn 7'ê Çile 1985, Stevenage) ajokarek pêşbaziyê ya Brîtanî ye ku ji bo tîmê Mercedes-AMG F1 di Şampiyoniya Cîhanê ya Formula 1 de pêşbazî kir. Hamilton di tîma McLaren F1 de dest bi kariyera xwe kiriye ku ji sala 2007 heta 2012'an tê de beşdar bû. Yek ji du ajokarên Formula 1 yê herî zêde şampiyoniya wan girtiye, ligel Michael Schumacher, bi 7 şampiyoniyên cîhanê bi dest xistine. Ew ajovanê di dîroka Formula 1 de herî zêde serketî, pozîsyona herî pole û podyumê qedandî ye. Hamilton di heman demê de gelek rekoran jî digire, di nav de piraniya serketinên pêşbaziya pir pozîsyonên pole û pir podyum e.
Castelfidardo
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê 18 hezar û 251kes e.
Tax, Motkî
Tax, gundekî girêdayî navçe Motkiya ser bi Bidlîsê ve ye.
Muhamadreza Bahadur
Muhamadreza Bahadur (we Kurdî Kirmaşanî: Mamedreza Behadur) nasya we Rizgar Behadur, binüs û tercimeker Kirmaşanî e. Ew zûrim le ban destûrzwan û elifbay şîwezwan Kurdî Kirmaşanî kar kirdîe. Bîcge le ewe kitaw metełîg îş eřa minałeyl we şîwezwan Kurdî Kirmaşanî tercime kirdîe we naw Meteł Şîrin eřa Minałeyl Xünşîrin.
Ûrmana
Ûrmana, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qerxetû
Qerxetû, Qerẍetû, gundekî Pirdê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Eschborn
Eschborn, bajarekî navçeya (Landkreis) Main-Taunus-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Saint-Papoul
Saint-Papoul, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Konemaweran
Konemaweran, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kanînibte
Kanînibte gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1 kes (1 malbat) bûn.
Grasvatnet
Grasvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol bi qasî 25 kîlomêtreyan rojhilatê gundê Korgenê û çend kîlometreyan li bakurê rojhilatê Çiyayê Oksskoltenê ye.
Lalcîn
Lalcîn navê yek ji bajarên li parêzgeha Hemedan ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Karstädt, Mecklenburg-Vorpommern
Karstädt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Tatwan, Motkî
Tatwan, gundekî girêdayî navçe Motkiya ser bi Bidlîsê ve ye.
Étais
Étais, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Mûsayan
Mûsayan yan jî Mûsiyan, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Plaisir, Yvelines
Plaisir, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Abdurrahman Önen
Abdurrahman Önen mamoste û erdnîgarnasekî kurd bû ku di 1956an de li Dêrika Çiyayê Mazî hatiye dinyayê.
Önen dibistana seretayî û navendî li Dêrikê, ya amadeyî li Mêrdînê û pişt re ji sala 1976an heta 1980î, zanîngeh li Beşa Wêjeyî û Erdnîgariyê ya Zanîngeha Stembolê xwendiye. Di 1980î de li Midyadê dest bi mamostetiya erdnîgariyê kiriye, lê piştî deh mehan ji ber hin sedemên siyasî dev ji mamostetiyê berdaye.
Önen di destpêka salên 1990an de yek ji dameziranêrên sendîka mamosteyan a Egit-Sen bûye û gelek nivîsên wî li kovara sendîkayê hatine weşandin. Mamosteyên ku xwestine di nav mamosteyên kurd de xwendin û nivîsandina bi kurdî geş bikin, ev armanc danîne ber xwe: Di vê çarçoveyê de, Önen jî biryar daye ku ji bo erdnîgariya Kurdistanê bixebite da ku wek mamosteyekî kurd karibe dersa erdnîgariyê bi kurdî bide. Di encama van xebatan de, di sala 2008an de pirtûka wî ya pêşîn a bi navê Ferhenga Erdnîgarîyê hatiye weşandin.
Di sala 2020an de lêkolîna wî ya bi navê Erdîngariya Kurdistanê I: Agirî û di 2021ê de jî Erdnîgariya Kurdistanê II: Wan ji aliyê Weqfa Îsmaîl Beşîkcî ve hatin weşandin.
Mamoste Abdurrahman Önen di 23ê tebaxa 2021ê de li Stembolê ji ber nexweşiya penceşêrê çû ber dilovaniya Xwedê.
Cazalis, Gironde
Cazalis, Gironde, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Peymana 11ê Adarê
Peymana 11ê Adarê yan Beyana 11ê Adarê lihevhatinek bû di navbera rêberê kurdan di Şoreşa Îlonê de, Mela Mistefayê Barzanî, û cihgirê serokkomarê wê demê yê Îraqê Sedamê Hisên de li roja 11ê Îlona sala 1970ê çêbû.
Ew peyman di dîroka xebata geleê kurd da xaleka werçrxanê bû jiber ko ji bo cara pêşîn bi awayekê fermî zimanê Kurdî wekî zimanekê fermî li Îraqê hat dîyarkirin û bi awayekê fermî ji layê hukmeta Îraqê ve dana mafê xwerêvebirinê anko otonomîyê bo 3 parêzgehên Kurdistanê hat niyasîn. Herçend e ko pişt ra Seddamî nexwest bi wê soza xwe wefadar bimîne û careka dî di sala 1974ê da şerr di navbera kurdan û Îraqê da derkevt, lê ew peyman her wekî bingehekê qanûnî di çarçûveyê qanûnên Îraqê da giring e. Tenê Destûr anko qanûna bingehîn ya Îraqê ko piştî nemana Seddamê Hisên li Îraqê hat pejirandin mafekê zêdetir ji wî mafê di Beyana 11ê Adarê da hatiye diyarkirin bi kurdan daye.
Kalmar (län)
Kalmar län yek ji parêzgehên Swêdê ye. Navenda parêzgehê bajarê Kalmar e.
Arjen Arî
Arjen Arî (jdb. 1956 li gundê Çalê, Nisêbîn − m. 30ê çiriya pêşîn a 2012an li Amedê), nivîskar û helbestvanekî kurd bû.
Jînenîgarî
Arjen Arî di sala 1956an de, li herêma Omeriyan, li gundê Çalê hatiye dinyayê. Di sala 1979an de Enstîtuya Perwerdehî ya Amedê beşa zimanê tirkî qedand. Weke gelek helbestvan û nivîskarên kurd wî jî bi tirkî dest bi helbestê kir. Di sala 1976an de li Nisêbînê ji ber belavkirina belavokekê hate girtin. Wê demê polîsan dest danîn ser helbestên wî yên bi tirkî û kurdî. Qasî hefteyeké di hepsê de ma. Ew berdan, lê helbestên wî ta niha di mexzena Dadgeha Nisêbînê de hepsî ne. Di gel ku weke cara pêşîn di kovara Tîrêjê de helbestên wî hatin weşandin, ya rast, helbesta wî ya ewil di belavokeke ku li herêma Mêrdînê hate belavkirin de weşiya. Ew helbest ji sê malikan (beytan) pêk dihat.
Mac OS X
Mac OS X di eslê xwe de li ser bingeha Darwin, pergala xebitandinê ya çavkaniya vekirî ya ku li ser mîkrokerneya BSD û Mach hatiye ava kirin. Piştî ku Apple ji bo mebestên xwe ev pergal pêş xist, ew Aqua yê wekî navnîşa bikarhêner a Mac OS X pêş xist. Bi giştî bingeh û hin pêkhatên pergalê çavkaniya vekirî ne, lê piraniya pêkhateyan çavkaniya vekirî nîne.
Li aliyê din, macOS Server pergalek xebitandinê ya cihêreng e ku ji bo serverên Appleê hatiye amadekirin. Her çend ew ji aliyê dîzaynê ve wekî sermaseya Mac OS X be jî, ji Mac OS X cûdadir amûrên rêveberiya pêşkeftî hene.
Di 25ê tîrmeha 2012an de di danasîna Os X Mountain Lion de navê Mac OS X wek OS X hat guhertin. Di Konferansa Pêşdebirên Cîhanê de (WWDC 2016) di 13ê hezîrana 2016an de hat ragihandin ku navê OS X di dema danasîna macOS Sierra ya nû de wek macOS hatiye guhertin.
Arjen Arî
Jînenîgarî
Malikek jê ev bû:
Billboard
Kovara Billboard, Kovara Stranê ya bi Heftane li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê tê weşandin. Kovar, li gelek deverî yên welatan tê derxistin. Ev jî, yek ji kovarên kevintirîn di cîhanê de ye. Ev çend lîsteyên stranê, di warê navnetewî yên naskirî de, ku ji stranên herî populer û albûmên, nepenî di nav çend kategoriyan diparêze. Di lîsteyê de herî navdar, "Billboard Hot 100" di rêza 100 stranên top ên ku bêyî cureyên ji bo firotina li ser girêdayiyên fîzîkî, dîjîtal û radyo ye. "Billboard 200" lîsteyek firotina ji 200 albûmên stranê ya li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.
Iyonya
Iyonya di demên kevnar da navê warekî rojavayê Anatolya yê bû. Navbera Îzmîr û Aydin'ê bû. Di Yewnanistana kevn da ev dihat bi kar anîn. Aka yên ku ji dagirkeriya Dor an revî bûn wê heremê avakiribûn û wê navê hereme ra danîbûn. Ji donzdeh sîteyan pêk dihatin. Ji wan ya herî navdar Efes bû.
Billboard
Lîsteya ragihandina panoyê - Billboard
Di 4ê kanûna paşîn, 1936an de, Billboard cara yekem dengê muzîkê li ser 20ê tîrmehê, 1940an weşandin ser lîsteya xwe ya populerbûna muzîkê «Music Popularity Chart» ("Populerbûna Strana Qebale") bi îngilîzî. Ji sala 1958an de, di lîsteya "Hot 100" single firotin û rotasyona yekbûneke li kanalên radyo weşandin. Billboard li ser 100 lîsteyên her hefteyê de, herî populer a "Hot 100" (ji bo stran), "Billboard 200" (ji bo albûm) û "Billboard Social 50" (ji bo hunermendan) weşan dike.
Arjen Arî
Jînenîgarî
Anjî:
Piştî 12ê îlonê de ew li welêt ma, helbestên wî di kovarên li derveyî welêt wekî Berbang, Kurdistan Press, Nûdem, Çira, Pelîn û Rewşenê de hatin weşandin. Di sala 1992an de li navçeya Nisêbînê li ber deriyê mala xwe rastî êrişeke çekî bû û birîndar rakirin Nexweşxaneya Zanîngeha Dîcleyê. Ji wê bûyerê de Arjen Arî li Amedê dijî.
Helbestvan Arjen Arî ku demek bû ji ber nexweşiya pençeşêrê (kanserê) li nexweşxaneyê dihate dermankirin di 30ê çiriya pêşîn a 2012an de li Amedê çû ber dilovaniya Xwedê. Qebrê wî li Qebristana Amedê ye. Piştî mirina wî bi cehd û hewldana malbata wî û Weşanên Sor li ser navê wî pêşbirka Helbestê saz kirin û her sal yek şair xelata xwe ji dest jurî werdigire. Weşanên Sor hemû helbestên wî di sala 2019an de, di setekê de kom kirin.
Îon
Di mitolojiya yewnanî de efsaneya Îon'ê heman demê de efsaneyên damezrandina Iyonyayê ye jî. Îon kurê Apollon û yên keya keça Atînayê Kreusayê ye.
Apollon û keça key Erechtheusê Kreusa bi xef bi bun xoşewîst. Kreusa kurê xwe anî dînê wê kire nav zembîlekî bi hevîyan wê berda nava şikeftekî. Dilê Apollonê ma kurê xwe Hermes şand ji bo wî. Hermes jî wê bire danî perstgehekî Delfiyê. Rahîbe Îonê dîtin wê ji bo xizmeta perstgehê xwedî kirin.
Kreusa jî Ksuthusa qehremana Atînayê ra zewicî. Lê kirin nekirin zaroken wan çenebû. Ew jî ji bo şêwirînê çun ba remildara Delfî'yê. Remildara wan ra pêşnîyaz kir kû : Perstgehê derkevin zaroka yekem hûn bibînin û wê bikene zirkurên xwe. Perestgehê derketin Îon hate peşiya wan wê kirin zirkurên xwe.
Kreusa guman dikir ku ew kurê mêrê wê yên bîj e. Plana kuştina wî kir. Nava şahiye kî da jehr avête nav pîyana wî. Lê xwedawend agahî dane wî ew jî meya xwe rijand.
Sûxors
Sûxors, gundekî girêdayî navçe Motkiya ser bi Bidlîsê ve ye.
Feqe Qadirî Hemewend
Feqe Qadirî Hemewend helbestnivîsekî kurd e ku di sedsala 19an de jiyaye. Dîwaneke wî a helbestan bi zimanê kurdî heye ku ew pirtûka wî di sala 1980î de li paytexta Iraqê li bajarê Bexdayê hatiye çapkirin
Hodeng-au-Bosc
Hodeng-au-Bosc, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Saint-Paulet
Saint-Paulet, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Montana (cudakirin)
Pir wateyên Montana hene.
Meriyanc
Meriyanc navê yek ji bajarên li parêzgeha Hemedan ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Poigny-la-Forêt
Poigny-la-Forêt, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Xanedana Ebasiyan
Demezrandin
Ebû Muslim Xoresanî di 747an li Merw/Xorasan Ebû'l-Ebas, yek ji mîrovên apê Muhemmed pexember Ebas, wek Xelîfeye nû d zanîn. Ew tevgera ji aliya xelkên îranî ji bo arîstokrasiyan Umeyeyan hatî bû der xistin. Di kargera umeyeyan de li kêleka Ereb xelkên îranî wek sinifa dûyem diman. Bi dawî 750an de Ebasiyan di 750an de Umeyeyên di serdariya xelîfe Merwan II de li nêzî çemê Zapê bin xistin û xelîfetî dest xwe xistin.
Ji pê vê bin ketinê re yek ji mîrzayên Umeyeyan û gel rêviya Endulus, Spanya, kuder ku wî di 756an de Ebdurehman I Emîrata Kordobayê sazandî bû.
Ebûl Ebas di 754an de mir. Birayê wî El-Mensûr, kî ku gorî hinan wek damezrênerê Ebasiyan tê dîtîn, Ebû Mûslim di 755an de hat kuştin da û dewlet wek keyaniya Îraniyan demezrand. Di çar salan de wî di 762an de Bexdad şûnda ava kir û paytext ji Şamê de bira wê der.
Demên herî rind
Ji pê mirina Harûn Reşîd re 809 kargerî navbera du lawên wî El-Emîn (Bexdad) û El-Memûn (Merw) hat parva kirin. Lê di 813an de El-Memûn bi tenê derbaza xelifetîye bû. Wî encax di 819an de paytexta xwe bira Bexdad û heta mirina xwe 833an li wir ma.
Rûxîn
Ji pê El-Memûn re El-Mutesim (833-842) xelifetî dewam kir. Di sedsala 9'an de Ebasiyan artêşeke ji dîlan de pêk dihatî, Memlûkan, saz kirî bûn. Dema El-Mutesim de paytext hat ji Bexdadê de birîna Semerqend. Lê ji pê vê bûyere re li Bexdadê Bûwayhîdan karger dest xwe xist. Êdî di wê demê şunda Bûwayhîdan xelifetî bi temamî kontrol dikir û wan ku kî dixast ew vebuhta xelifetiye dikirin. Heta Selçûqîyan di 1055an de bi serdariya Tûxrûl Beg Bexdad dagir kir kargeriya Ebasiya di destên wan de ma. El-Muqtefî (1136-1160) û En-Nesir (1180-1225) otorîteya Ebasiyan peyda kir jî, vê carê jî dagirkirina Moxolan dest pê kir.
Di 1258an de Moxolan bi destên Hûlagû Bexdad dagir kir û xelîfe el-Mustesim îdam kirin da û xelifetiya Ebasiyan hilweşandin. Lê el-Mustensir, apê xelifeyî paşîn el-Mustesim, rêviya Qehîre û li wir bi piştgirtiya siltanê Memlûkan, Baybars, wek xelîfeye nû da zanîn. Lê êdî li ser kargerîye tu bandora Xelîfe tune bû. Tenê el-Musteîn (1406-1414) demeke kut 1412an de dijeke polîtîk stand.
Vîrusa Koronayê
Vîrusa Koronayê an jî Koronavîrus (bi latînî: Orthocoronavirinae), di balinde û şîrmêjan de dibe sedema nexweşiyê û famîleya Coronaviridae ku, du binefamîleya vî hene ku yek ji van vîrusan ve pêk hatiye.
Ev vîrûs ku, di mirovan de bi pirranî nexweşiyeke giran naqewimîne, dibe sedema beşekî girîng ji weqayên zekemiyê, bi vê yekê re di navbera van de MERS-CoV, SARS-CoV û CoVID-19 (2019-nCoV) hene ku hin cureyên koronavîrusê, dibin sedema înfeksiyona rêka hilmija jorîn û talûkeya mirinê dihewînin. Koronavîrus, di çêlek û berazan de dibin sedema vijikîbûnê, di mirîşkan de jî dibin sedema înfeksiyona rêka hilmija jorîn.
Materyala genetîk (genom) ku di hundurê xwe de dihewîne, bi polarîteya pozîtîf û bi RNAya yek tayikî re pêk tê.Xwediyê genom a RNA'ya herî mezin in(ku heta îro hatiye kişf kirin),dirêjiya van bêhtirî 30 kîlobaz e.Ev vîrus ku mezinahiya vî 125 nanometre ye,taybetmendiya vî ya  herî berbiçav pozikên vî yê wek çovan e. Bi vê taybetmendiya xwe re, di binê hûrbînê de wekî taca kad(bi Latînî:Corona)a tavê xuya dikir û wisa hat binavkirin.
Nexweşiya Koronayê ku SARS-CoV 2'an jî dihundirîne,hemberî vê nexweşiyê hêj derzî yan jî dijvayrûs nehatiye peresandin. Di kontrolkirina nexweşiyê de tedawiya semptomatîk,îzolasyon û pêkwerandina ezmûnî ya pircure tê de cihê xwe distîne. Şûştina destan, mesafe hîştin û destê xwe bi rûyê xwe ve negerandin, ev pêşnîyazên tevdîran ji bo bergirtina belavbûna nexweşiyên koronavîral in.
Vedîtin
Famîleya Koronavîrusan salên 1960-an de hat vedîtin.Vîrûsên ku cara yekem hat vedîtin,nîşanên nexweşiya vîrûsa înfeksiyoz bronşîtîs di navbera mirîşkan de hate dîtin û di valahiya pozên mirovên bi serma girtî de hat dîtin û du vîrus ku (229E û OC43)  bi navê Vîrûsa Korona ya Mirovan binavkirî, tê de cihê xwe stend. Piştî demên derbasbûyî Vîrûsa Korona ya SARS sala 2003'an de hat vedîtin. Di sala 2004'an de HCoV NL63, sala 2005'an de HKU1, sala 2012'an de MERS-CoV û sala 2019'an de CoVID-19 ku rehdarê Wuhan'ê ye,ev jî cihê xwe di nav famîleya Vîrusa Koronayê de girtiye.Pirraniya van vîrûsan dibin sedema înfeksiyona hilmija jorîn.
Teşenasî (morfolojî)
Koronavîrus ku, di rûxarên xwe de xwedanê pozikan in, mezin in û şeklên van wek pirtikên kadî û pleomorfîk in. Modineyên pirtikên vîrusan, nêzî 120 nm in.
Pêçeka koronavîrusên vîral, cot qatî ye û di pêçekê de protînên M,E û S cih distînin. Hin komkomiyên diyarkirî de bi taybetî jî binefamîleya Betacoronavîrus A yê de,protînên rûxar, bi navê hemagglutînîn esteraz(HE),(dişibin protînên spîke(S) lê belê ji vana kintir in) cihê xwe distînin.
Pêçeka vîral, di nava xwe de nukleokapsît dihewîne.Nukleokapsît bi meyldariya pozîtîf û RNAya yek tayikî ve girêdayî ye, bi gelek protînên nukleokapsîdê(N) re pêk tên.
Koronavîrusên mirovan
Koronavîrus faktorên rîsk de bi şopewerî ji hev diguherrin. Hinekê van dikarin %30yê vegirtiyan bikujin, wekî MERS-CoV,û hinek jî bi nisbî bê zirar in,wekî zekem. Koronavîrus dikarin bi semptomên sereke bibin sedema zekemê, wekî tasar, û êşa gewriyê ji adenoidên werimî. Koronavîrus dikarin bibin sedema pneumonia (yan rasterast vîral pneumonia an di rêza duyem de bakteriyal pneumonia) û bronchitis (yan rasterast vîral bronchitis yan di rêza duyem de bakteriyal bronchitis)Koronavîrusa mirovan,SARS-CoV, di sala 2003yan de hate vedîtin ku dibe sedema SARS,tê da pathogenesisa yekane heye ji ber ku dibe sedema înfeksiyona perçeyî ya hilmijê ya jorîn û jêrîn.
Peresan
Dîroka pêşiyên hevpişka herî dawî(PHHD)ya koronavîrusan dorhêla salên 8000'ê bZ re diçe.Ligel vê yekê kevntirbûna koronavîrusan jî hêj tê ramandin.Cinsên PHHD'ên Alphacoronavirus, Betacoronavirus,Gammacoronavirus û Deltacoronavirusan bi dorê, 2400 sal bZ,3300 sal bZ,2800 sal bZ û 3000 sal bZ bidîrok e.
Şêx Memdûhê Birîfkanî
Şêx Memdûh Birîfkî piştî ku xwendina xwe kuta kiriye, çûye bingeha xwe li Dihokê vegirtiye û li jiyanê domandiye, herweha li wir bûye serokê Beşa Yekîtiya Nivîskaran a li Dihokê  jî. Ji berhemên wî, agahdariya me tenê bi dîwaneke wî heye
Şêx Memdûhê Birîfkî di Yazdehên Nîsana 1976an de li Bexdadê dinya ruhn lê tarî bûye. Niha laşê wî yê paqij li Goristana Dihokê dimîne û gora wî devereke bi navûnîşan e.
Şêx Memdûh pêşî li gundê Birîfkanê sê salan li cem Hacî Mela Ebdullahê Ertûşî ku dersdarê Tekyeya Birîfkanê bû xwîndiye. Piştre çûye gundê Spîndarê û li wir jî nêzî salekê li cem Mela Ehmedê kurê Mela Ebdulxaliq xwîndiye. Paştre çûye Hêşeta Mezin a li nêv Mizûriyan û li wir demekê maye, li Tekyaya Şêx Ebdurehman Ertûşî li nik dersdar Hacî Mela Ehmed xwendiye. Piştî demeke dirêj ku li wir maye, îcar çûye gundê Kemekayê û li cem dersdarê hêja Hacî Mela Îsa kurê Salihê Kemekî xwendiye. Li Kemekayê nêzî du salan digel pismamên xwe Şêx Celaledînê kurê Şêx Nûrî, Zeynelabidînê kurê Muhyedîn, Ebdulcebarê kurê Ebdulqehar û birayê xwe Ebdulhemîd xwendiye. Paştre Şêx Memdûh ji Kemekayê çûye Zaxoyê û li cem Seydayê zana Mele Ehmedê kurê Mela Evdilxaliq xwendiye, li wir domandiye heta ku xwendinnameya seydatiyê ji dersdarê hêja Mela Ehmed wergirtiye.
Şêx Memdûhê Birîfkî helbestvanekî desthel, pir jîr û zîrek bûye. Çewa ku di helbestên wî de jî diyar dibe, di vehandin û lihevanîn, kêş, nikl û darêjtinê de li ser cûreyên klasîkî yên kurdî çûye. Xasma ew di vehandin û kêş û sengandinên Melayê Cizîrî û yên Feqiyê Teyran de gelekî têgihaştî û zana bûye. Bi taybetî jî ew heyran û rêzevanê Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran û Ehmedê Xanî bûye. Herweha li ser rêça wan çûye, di babet û şûfê helbestên wan de jî helbest afirandine. Belam tiştê ku tête ber çavan; Birîfkî li ser awayên hozanvanên Sedsala Bîstî pir bizavker bûye û her li ser şopa wan çûye, heta ji dest hatiye helbestên xwe bi kurdiyeke safî ristine û bi bêje û hevokên kurdî xemilandine.
Ev çend helbestên Şêxê Birîfkî li jêrê wek nimûne rûqalî çavan dibin. Xasma ya bi sernavê "Welatê Min" ku zêdetir balkêş e:
Welatê Min
Çewa ku ji van herdu helbestên li jêrê diyar dibe, Şêx Birîfkî ne tenê di welatparêziyê de, herweha di evîn û bengîtiyê de jî pir xametûjî kiriye û kela dilê xwe rijandiye:
Laleşîn
Grovatnet
Grovatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 15 kîlomêtre dikeve başûrê rojavayê gundê Mørsvikbotnê.
Şêx Memdûhê Birîfkanî
Dîlberê
Şêx Birîfkî vê helbesta xwe ya li jêrê jî, li gorî nikla helbesteke Melê Cizîrî ristiye û  wek diyarî pêşkêşê kovara HAWAR-ê kiriye:
Roj bête der, al sor û zer Ev ro li ser banê te bit Her dem bijî, bi keyf û xweşî Çejna te jî pîroz bibit
Li baxçê gulan, li nav sinbilan Seyran bikî şahê dilan Bi keyf û sema, dwîr bî ji xema Çejna te jî pîroz bibit
Heyva li ser te Çarde bit Daîm bihar li erdê te bit Li te çi mirad, her we bit Çejna te jî pîroz bibit
Hindî ku padişah hebin Hemî li ber pêyê te bin Daîm di ferwara te bin Çejna te jî pîroz bibit
Her dem şeva te ron bibit Ji dil şahya te xwoş bibit Çend roj hene her çejne bit Çejna te jî pîroz bibit
.......................
Memdûh divêt ev hal e bit Çejna te jî pîroz bibit.
Ev helbesta Birîfkî ya li jêrê jî, bo şadiya Beyannameya 11ê adara 1971 hatiye ristin:
Eschenbach in der Oberpfalz
Eschenbach in der Oberpfalz, bajarekî navçeya (Landkreis) Neustadt a.d.Waldnaabê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Şêx Memdûhê Birîfkanî
Spêdeya Yazdey Adarê Ron kirin li çiya û deşt Şahiya li serê Biharê Kurdistan dîsa bû rewşen
Kurdistan dîsa bû rewşen Mêrg û çîmen xemilîn Surperî hatine semayê Xwoş kirin sêran û geşt
Çejne bûn du li vê Biharê Nevroz û Yazdê Adarê Rabe da em biçine karî Serê sala me gehişt.
Selansor
Selansor, gundekî girêdayî navçe Motkiya ser bi Bidlîsê ve ye.
Elkşîkê
Elkşîkê, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sant'Elpidio a Mare
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê 17 hezar û 77 kes e.
Nebraska (cudakirin)
Çend wateyên Nebraska hene.
Lîpîd
Çewrî an jî lîpîd,
Lîpîd terma ji zimanê yewnanî ji peyva lipos, bi wateya "rûn", çê bûye. Peyva lîpîd ji bo hemû cor rûnên xane û şaneyan tê bikaranîn. Şima, fosfolîpîd, glîkolîpîd, asîdên rûnê, hin corên vîtamîn (A, D, E û K) , karetenoîd, steroîd , kolesterol , bez û rûn hemû di koma lîpîdan de tên bi navkirin. Lîpîd molekula dijav e (hîdrofobî).
Rûn (trîglîserîd)
Rûn makromolekul in lê ne polîmer in. Pêkhateya molekula rûnê ji du cor molekûlan, ji glîserol (glîserîn) û asîdên rûne pêk te. Glîserol alkola sêkarbonî ye, li ser her karbonê koma hîdroksîlê heye.
Hejmara karbonên di nav asîdên rûnê dibe ko ji 4 heta 38 an be. Lê asîdên rûnê bi gelemperî ji zincîra 12- karbonan pêk tê.
Nîvişk, bezê goşt donê gulberojê, donê zeytê hwd, hemû rûn in, lê molekulên wan ne wekhev in. Pêkhateya hemû rûnan da glîserol yek cor e. Lê gelek texlîdên asîdên rûne hene, loma sedema corebûna rûn ne ji ber glîserolê, lê ji ber cora asîda rûnê ye. Ne tenê hejmara karbonan, lê hejmara bendên di navbera karbonên asîdê jî cora asîda rûnê diyar dike.
Asîda rûnê ya netêrbûyî
Hejmara cotbendên asîdên rûnê di pêkhateya hemû asîdê rûnan da ne yeksan e. Dibe ko di asîda rûnê de yek cotbend, di yeka din da pirtir(herî zêde heşt) cotbend hebe. Asîdîn rûnê yên ko yek cot bend dihundirîne wekî asîdên rûnê yên yekîtêrnebûyî ,ên pirtir cotbend dihundirînin jî wekî asîdên rûnê yên çendeyîternebûyî tên navkirin.
Asîdên rûnê yên bingehîn
Xaneyên mirov ji xeynî du asîd, dikare heman asîdên rûnê ji molekulên xurekê çê bike, lê du ji wan asîdên rûnê di laşê mirov de çê nabe, divê van asîdan raste rast wekîxurek bên girtin. Asîdên rûnê yên ko tenê bi xurek tên girtin û di xaneyan da çê nabin, loma wekî asîdên rûnê yên bingehîn bi nav dibin.
Ji boy berdewamiya kar û barên asayî yên xane û şaneyan, pêdivî bi asîdên rûnê yên bingehîn heye. Rûnên bingehîn wekî beşekî fosfolîpîdan, di pêkhateya parzûna xaneyê de cih digrin. Her wisa bi taybetî parzûna xaneyên çav û mêjî bi asîdên bingehîn dewlemend in.
Goştê masî û rûnên riwekan ji boy asîdên bingehîn çavkaniyên herî baş in. Dendikê kûndir, dendikê gûlberojê, û gûz bi asîdên rûnê yên bingehîn dewlemend in.
Rûnê têrbûyî
Bi gelemperî rûnên têrbûyî di xane û şaneyên ajalan de tê çêkirin. Van rûnan di germahiya odeyê de( 20-25°C) req in. Ango asta xala helîna rûnên têrbûyî li gor rûnên netêrbûyî zêde ye.
Rûnê netêrbûyî
Bi gelemperî rûnê riwekan û ên masiyan rûnên netêrbûyî ne. Hemû karbonên asîdên rûnê hîn bi têra xwe bi hîdojenan ve negirêdayî ne. Rûnên netêrbûyî di germahiya odeyê de( 20-25°C) avî (şilemenî) ne. Asta xala helîna rûnên netêrbûyî li gor rûnên têrbûyî kêm e. Rûnên netêrbûyî wekî don tê binavkirin. Wekî mînak; donê zeytûn, donê guleberojê.
Margarîn
Margarîn ne rûnekî xwezayî ye. Rûne neterbûyî yên riwekan bi hîdrojenê tên têrkirin û bi vî awayê margarîn çê dibe.
Steroîd
Steroîd di xane û şaneyên karok, riwek û ajalan da tê çêkirin. Steroîd ji celeba çewrî ye. Steroîd dijav in û di nav avê de nabihujin. Bi binyatî streroîd naşibê çewriyan. Ji ber ko steroîd ne ji asîdên rûne û glîserolê, lê ji çar xelekê bi hev ve zeliqî pêk tê. Vîtamîna D, hormona aldesteronê, testosteron, hormona êstrocen ,hormona kortîzolê, hormona procesteronê û zerav hemû steroîd in.
Piraniya kolesterolê di kezeba mirovan da çê dibe, lê hemû xaneyên ajalan dikare kolesrerolê çê bike. Di pekhateya parzûna xaneyên ajalan de, li gel fosfolîpîdan, kolesterol jî cih digire. Her wisa kolesterol pêşengiya hemû steroîdan dike. Herikbariya parzûna xaneyê ji ber kolesterolê ye. Kolesterol parzûnê bi hevre digre û zexm dike.%20 ê lîpîdên parzûne ji kolesterolê pêk tê
Kurikanêgaz
Kurikanêgaz, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Gorlosen
Gorlosen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Étalante
Étalante, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Xerûşk
Xerûşk gwandarîg e le tîrey cûrxerûşkeyl. Nizîk penca cûr xerûşk û xerûşk naw hełet hes. Tîrey cûrxerûşkeyl le xerûşk, pîka û xerûşk naw hełet duris bîe. Xerûşk le fere cay dinya peya bû û xerûşkeyl we şîwey xîzan wegerd yektir jyen. Xerûşk sewzî û key xuey.
Hodeng-Hodenger
Hodeng-Hodenger, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Keplehesen
Keplehesen gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Tû
Tû riwekeka bi fêkî ye. Tû dareka avî ye lê dûra avê jî şîn dibe. Wextê ku yê dûra avê ye ripiyê xwe drêj dibin heta ku gihîştine dereka şil e. Wê lome tim tim ripiyên xwe dikevin boriyên avê. Dibêjin ku teleyî tû ye ku rasta dereka avî dibe xwe bera erdê dide. Wê lomê ku li avê bin erdê digerin teleyekî tûye dikin dest xwe.
Keplehesen
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 221 kes (38 malbat) bûn.
Tû
Gorî cureyan fêkiyên xwe hûrik ya jî mezin dibin; rengên fêkiyan gewr, mihor an reş dibin. Ji bo rengên fekiyan di Kurdî de cureyên xwe hanî tên hesibandin: tûyê reşkî, tûyê gewrkî, tûyê mihorkî.
Pelçên tûyan dikin sarme an didin kurmikên hêrîr.
Poissy
Poissy, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Malbata Geylaniyan
Malbata Geylaniyan an jî malbata Gîlaniyan malbateke girîng e di Dîroka Kurdistanê de, li herêma Şemdînanê rûniştî bûn. Lê niha endamên malbatê bi giştî li Stembol û Urmiyeyê dijîn.
Uri (kanton)
Uri yek ji 26 kantonên Swîsreyê ye.
Qûrtiyan
Qûrtiyan, gundekî girêdayî navçe Motkiya ser bi Bidlîsê ve ye.
Qeznefer
Qeznefer, gundekî Pirdê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Îkmalê
Îkmalê, Êkmalê? gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Grup Munzur
Grup Munzur, komeke muzîkê ye ku muzîka protest çêdike. Kom sitranên xwe bi tirkî û bi kurdî dibêje ku kom bi stranên xwe yên li ser şoreşgerî, azadî û wekhevî û nêrînên xwe yên sosyalîzmê hatiye naskirin. Ji damezrandina xwe heya niha komê 8 albûm derxistîye û li gelek bajaran konseran lidarxistine. Kom bi gelek zimanên wekî kurdî, (kurmancî û zazakî) tirkî û bi lazî stranên xwe pêşkêşî guhdarvanên xwe dikin. Kom ji destpêka damezrandina xwe ve ji ber ku li ser xetek sosyalîste endamên komê rastî zextên Tirkiyê hatiye û di derbarê endamên komê de gelek doz hatine vekirin û endamên komê hatine dadgeh kirin.
Cazats
Cazats, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Saint-Pierre-des-Champs
Saint-Pierre-des-Champs, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Lîsteya malbatên naskirî
Malbatên naskirî ev malbatên naskirî yên ku di dîroka welatê xwe de roleke giring lîstî ne.
Eschershausen
Eschershausen, bajarekî navçeya (Landkreis) Holzmindenê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Saint Kitts û Nevîs
Federasyona Saint Kitts û Nevîs ( - berê: Saint Christopher û Nevis) komgiraveke di Antîlên Biçûk di Derya Karîbîk de, bi paytexta Basseterre ye. Ew dewletewka serbixwe ye û yek ji endamên Neteweyên Yekbûyîye ye.
Erdnîgarî
Girava Saint Kitts ji sê komên Volkanan de pêk tê ye. Çiyayê xweyê herî bilind bi 1.156 m çiyayê Liamugia ye. Giravê Nevis bi kanaleke 3 km firehîye ji girava Saint Kitts vediqetê ye û çiyayê wê ye herî bilind bi 1090 m çiyayê Nevis e.
Gorî sala 2001an li wan giravan 46.000 kes dijî ye û li wan 13.000ên xwe li bajarê paytext Basseterre dijî ne. Bajarê duyem mezin bi 1.700 kes Charlestown e.
Dîrok
Ew herdu giravan di 1493an de ji aliya Christopher Columbus di gera xweya duyem de hat keşf kirin.