cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mîtolojiya yewnanî
Dêmêtêr û Keça wê Persephonê
Bi vî awayî pergala demsalan cardin tê saz kirin. Her sal piştî dema çinîna çandiniyan Persefonê ji bo demsalên zivistanê diçe cem mêrê xwe Hadês. Dema Hêlios cîhan cardin bi germahiya tavê hembêz kir Dêmêtêr dê bibîne ku Persefonê ber pê tê û dê wê hembêz bike. Dêmêtêr dê cardin bi çoşeke bêpayan kulîlk, tov û fêkiyan jîndar bike. Her car dê mirovan bi diyariyên xwe yên ku jiyanê didin şad bike.
Paşî mirovên li mêrgên germ ên xweş keç û dayikê bi hev re şad bibînin. Jinên cotyaran dê di şîvê de her êvar sêniyeke zêde deynin ser sifreyê, heye ku Dêmêtêra dilovan biba mêvan li wan.
Qablan
Qablan, bi tirkî Kaplan, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Beuvardes
Beuvardes, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Bram Stoker
Abraham „Bram“ Stoker (jdb. 8ê çiriya paşîn 1847 li Clontarf li cem Dublîn; m. 20ê nîsanê 1912 li London, Îngilistan, Keyaniya Yekbûyî) nivîskarekî îrlendî bû ku bi taybet bi romana xwe Drakula navdar bû.
Nepatik
Nepatik, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Bram Stoker
Jiyana wî
Bram Stoker wek zarokê seyêmin di nav heft heft zarok li Marino Crescent (berê li Clontal li cem Dublîn, heute Dublin-Farview) zayîn bû. Ew heta heft salî nikar bû bi têne rabe an ji here. Ew tecrûbeya ratekandî di xebatên wê ye wêjeyî de xwe nîşan dide. Xewa herherî û vejîna mirinan, wê mijarekî pir giring bû di berhema Drakula, ji bo  Bram Stocker roleke mezin dileyst.
Ne tenê nexweşiya wê him jî tenderûsta wê jî derhoze bû.
Di pey wê re ew di Koleja Trinity Dublin him werzîşvan him jî gogbaz dibû. Di wê kolejê de ewî di dora 1864 heta  1870 dîrok, wêje, bîrkarî û fizîk dixwend.
Ibrahîm Kêvo
Kêvo stranên xwe bi ermenî, kurdî, erebî û suryanî dibêje. Ji xeynî dengê xwe yê xweş, Kêvo lêderekî vîrtuoz î tembûr û baxlema û gelek amûrên têldar ên din jî ye.
Wî wek mamosteyê muzîkê li Hesîçeyê kar dikir.
Beşdarîkirina wî di festîvalên navdewletî de
Kariyera wî ya navdewletî di 2002an de destpêkir. Tevî kar û çalakiya kompaniya holendî ZT-Hollandia bû. Kêvo li festîvala Kunsten Festival des Arts a Brûselê di versiyona tevî muzîka Nûrî Iskender a trajediya Bacchus a Eurîpîd de beşdarî kir. Pişt re di gelek festîval û projeyên muzîkê yên navneteweyî de pişkdar bû, wekî li Maison des Cultures du Monde (Parîs) û li Institut du Monde Arabe (Parîs) û Festival de l'Imaginaire (Parîs) û hwd. Wî di 2008an de jî konsera xwe ya solo li operageha Şamê çêkir.
Di 2009 û 2012an de bû mêvanê festîvala Morgenland Festival Osnabrück a Almanyayê. Îsal jî (2013) li Hewlêrê tev li yekem festîvala International Music Summer Erbil bû.
Pov
Pov gundekî bi ser navçeya Norşîn a Bidlîsê va ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya gundê Povê 1007 kes e.
Norvana
Norvana (bi tirkî: Yeşilkent), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Qadriye
Qadriye an jî Exnîr, bi tirkî Kadriye, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Girê Sorê Metînan
Girê Sorê Metînan, gundekî girêdayî navçeya Şemrex a girêdayî Mêrdînê ye.
Darab
Darab gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 260 kes (45 malbat) bûn.
Elibalta
Elibalta gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 122 kes (37 malbat) bûn.
Goretû
Goretû an Goretê, nahiyeke ser bi navçeya Mêrgesor ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tazêkend Olya Tazêkend
Tazêkend Olya Tazêkend gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qesr, Colemêrg
Qesr, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Alektra Blue
Alektra Blue (jdb. 9ê hezîrana 1983 bi navê rastî Sasha Clifford li Scottsdale, Arîzona) pornostêrkeke amerîkî ye.
Kariyer
Blue li Dallas a Teksasê mezin bû. Di sala 2004an de dest bi kariyera xwe kir û sala 2006 Xelata F.A.M.E ji wek Stêrka Sersalê ya Bijarte qezenc kir. Li gorî wê, ew bi riya hevala xwe Taryn Thomas ketiye pîşesaziya pornoyê. Ew bi lîstikvan û derhênerê pornoyê Pat Myne re zewicî bû, ku berê bi lîstikvana pornoyê Shelbee Myne re têkiliyek hebû. Blue Penthouse Pet ya mehê ya nîsana 2008ê bû. Di nîsana 2008an de wê peymanek taybetî bi Wicked Pictures re navîşand.Wê bi derhênerên wek Michael Raven, Robby D. û Axel Braun re xebitiye û heta îro di derdora 120 fîlman de cih girtiye.Di sala 2007an de, labelê 3rd Degree FilmsDVD-ya înteraktîv Total Interactive Control of Alektra derxist. Blue di heman demê de berdevka koma mafên ajalan Glamour Against the Murder of Animals (G.A.M.A) ye. Ew niha li Woodland Hills, Kalîforniya dimîne.
Di sala 2010an de, Alektra Blue di vîdyoya muzîka Telephone ya Lady Gaga û Beyoncé de lîst.
Saint-Laurent-du-Tencement
Saint-Laurent-du-Tencement, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Bêgir
Bêgir, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Rions
Rions, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Altmannstein
Altmannstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Merzenich
Merzenich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Düren li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Bêwde
Bêwde, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mihemed Nurî
Mihemed Nurî (1926-2009) nivîskar û helbestvanekî Rojhilatê Kurdistanê bû. Di sala 1926an de li navçeya Gewrika Bokan hatiye dinê.
Weşedere, Saḧêwa seqiz
Weşedere, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Weşedere 235 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 54 e.
Qanî
Muhemmed Kabulî an Mamoste Qanî (jdb. 1898, Merîwan - m. 1965) helbestvanekî kurd ê Rojhilatê Kurdistanê bû.
Mamoste Qanî di sala 1343 koçî di 67 saliyê de koça dawîn kir.
Umer Sultanî
Umer Sultanî (bi soranî: Umer Sulltanî) nivîskar û helbestkarekî Rojhilatê Kurdistanê bû. Ew li taxeke bajarê Bokan ji dayik bûye.
Derzekenan
Derzekenan gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Ebasbilaxî
Ebasbilaxî gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 465 kes (106 malbat) bûn.
Derzekenan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 295 kes (64 malbat) bûn.
Xarsîg
Xarsîg, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Tazêkend Serend
Tazêkend Serend gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Böhmfeld
Böhmfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çalebî
Çalebî, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Saint-Aubin-sur-Mer, Calvados
Saint-Aubin-sur-Mer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Léger-de-Rôtes
Saint-Léger-de-Rôtes, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Qerecehisar
Qerecehisar, bi tirkî Karacahisar, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Kalika Municipality
Kalika Municipality, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati Pradesh de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 38.666 kes hatiye hejmartin
Axçor
Axçor, gundekî bi ser navçeya Norşîn a Bidlîsê va ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya gundê Axçor, 503 kes e.
Xelîl Xeyalî
Xelîl Xeyalî (jdb. 1876 - m. 1926) zanyar û nivîskarek kurd e ku di sala 1876an de li Modkayê ji dayik bûye, ji êla “Mûdan” e.
Li cem Seîdê Nûrsî (1876-1960) ders girtiye û gelek di bin bandora wî de maye. Di dawiya sedsala 19an de çûye Stembolê û li wê derê li ser xwendin û nivîsandina bi zimanê Kurdî xebat kiriye. Di sala 1908an de li Stembolê di damezirandina komeleyên bi navên “Kurd Teavun û Teraqî” û “Kurd Neşrê Mearif” de cih girtiye. Ji bo perwerdekirina zarokên Kurdan bi zimanê Kurdî di sala 1910an de ji aliyê komeleya “Kurd Neşrê Mearif” ve li Çemberlîtaşê yekemîn dibistana Kurdî bi navê “Kurd Nimûne İbtidaîsi-Meşrutiyet” hatiye veki- rin. Xelîl Xeyalî di vekirina vê dibistanê de rolek mezin lîstiye. Di vê dibistanê de li gor elfabeya wî ya ku em ê jê behs bikin, perwerdeyî bi zimanê kurdî hatiye kirin. Di sala 1912an de li Stembolê ji aliyê hinek xwendevanên kurd ve komeleya “Hêvî” hatiye damezirandin û heta Şerê Cîhanê yê Yekem dewam kiriye. Xelîl Xeyalî di damezirandina vê komeleyê de jî roleke girîng lîstiye. Armanca herî girîng ya vê komeleyê ji bo hêsankirina xwendin û nivîsandina bi zimanê kurdî amadekirina elfabeyeke kurdî bû. Xelîl Xeyalî di kovara bi navê “Rojî Kurd” de, ku organa weşanê ya vê komeleyê bû, li ser xwendin û nivîsandina bi zimanê kurdî û standardkirina elfabeyek ku ji bo temamê zaravayên kurdî bi kar bê, çend gotar nivîsandine. Bo nimûne di hejmara sisêyan de di gotara xwe ya bi sernavê “Ziman” de pirsek wiha kiriye: “kurd îro muhtacê çi ne? Em ewan bêjin”. Paşê jî tiştên ku îhtiyaciya kurdan bi wan heye di 10 madeyan de rêz kiriye. di sala 1909an de li Stembolê yekemîn elfabeya kurdî ya bi tîpên erebî çêkiriye û navê wê daniye “Elifbayê Kurmancî”. Seîdê Nûrsî (Kurdî) derbarê wî û elfabeya wî de wiha dibêje: “Ez mînakek neteweperwerî ji we re pêşkêş dikim ku ew jî Xelîl Xeyaliyê Motkî ye. Mîna her beşek miletperweriyê di beşa ziman de jî xelata pêşbaziyê a wî ye. Wî elfabe û serf û nehv (rêziman) a ku bingehê zimanê me ye çêkiriye. Vî zatê han nimûneyek miletperweriyê nîşan daye û ji bo zimanê me yê ku mihtacê temamkirinê ye bingehek daniye. Ez ji ehlê hemiyetê (ji miletperweran) re tewsiye dikim ku li pey rêça wî herin û zimanê me li ser wê bingehê ava bikin”. Çawa ku ji gotinên Seîdê Nûrsî tê fêmkirin wekî niha di wê demê de jî rewşenbîrên kurdan ji bo standartkirina zimanê kurdî li ser elfabeyek standard nîqaş kirine. Di nîqaşên di vî warî de Se‘îdê Nûrsî xwestiye ku elfabeya Xelîl Xeyalî wekî bingeh bê qebûlkirin. Di rûpela dawîn a vê alfabeyê de di bin serenavê “Rica “de wiha hatiye nivîsandin: “Behayê vê (elfabeyê) ji bo tebikirina (çapkirina) kutubê (pirtûkê) kurmacan e. Li pey vê, qiraet (xwendin) û serf (morfoloji=peyvsazî) û nehv (rêziman)a zimanê kurmancî jî dê tebi bibe (were çapkirin). Feqet em muhtacê arîkirinê ne. Bê arîkirin tiştik nabe. Hêviya me xeyret û cuwamêriya kurmacan e. Meqseda me ji zarokê kurmacan ra nîşandana rêya ‘ilm û hunerê ye”.
Berdreş
Berdereş qezayeka li herêmê Kurdistanê ye. Danîşvanên Berdereşê kurdên surçî û zêbarî û goran in.
Çavkanî
Kategorî:
Préguillac
Préguillac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
La Rivière, Gironde
La Rivière, Gironde, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Bebirge
Bebirge (bi tirkî: Osmanlı), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Sovanî
Sovanî, sovkî, navê xwarineke pêjgeha kurd e.
Çima sovanî?
Sov di wateya xela, naştayî, xelag de ye. Ango dema tunebûn, birçîbûnê. Navê xwarinê hinekê îronîk e. Ango "di xelayê, sovaniyê de jî mirov dikare pîvazê bibîne, vê xwarinê çêbike".
Di vê xwarinê de berkeliyên biha nîne. Xwarin ji pîvazê ye. Di orgînala xwe de goşt tê de tune. Lê niha goşt û rizê jî tevlî dikin. Berê pîvazan diavitibûne nava avê, dikelandine û ji ber ku di demên xelayê de melzeme kêm bûn, çi bidîtana dixistine nava qatên pîvazê yên kelandî. Bo mînak, nanê kartû, pincarên çolê ûêd.
Divê mirov bêje, pîvaz wekî xwarineke neteweyî ya kurd e.
Gelo çima miriye?
Gundî li serê rê meytekê dibinîn. Serî binî kontrol dikin ka kî ye, çima miriye. Tûrê wî vedikin ku tê de tenê nan û pîvaz heye. Ji xeynî wan ti tiştekê ji ser dernakeve.
Gundî dibêjin: "Heyran, nanê wî jî heye, pîvaza wî jî. Ma ev zilam çima miriye?"
Çêkirina sovkiyê
Binê pîvazan jêbikin, qalikên wan bigirin. Bi giştî (bêî hûrkirinê) di nava ava kelî de bixaşînin û têxin makêşê (mevsik, parzûn, safok). Bi sivikî (ne şidyayî) biguvişînin, qatên wê ji hev derînin.
Rizê bişon, bidarivînin. Simaqa bi qasî 10-15 deqe di avê de bihêlin û bidarivînin. Rûnbirêşka xwe bînin, rûnê ron û nivîşkî biqijilînin. Merge, biharbêhn û xwêya ya bikinê, tevdin. Rûnbirêşkê ji ser agir bigirin.
Goştê kişandî û rizê têxin rûnbirêşkê tevbidin. Bi vê têkela we amade kiriye, pîvazên xwe dabigirin, ango wekî kutilkan (dolmeh) tije bikin.
Kutilkên we tije kirine di quşxane yan beroşeke fireh de rêz bikin, ava simaqê berdin ser. Gava ava wê keliya, derxûnê (devangê) bigirin û di agirê nizm de bi qasî 20-40 deqe bikelînin.
Xwarina xwe têxin binikên xwarinê û bi germî bixwin.
Berxwedan (rojname)
Rojnameya Berxwedan, ji destpêka sala 1985an û pê ve dest bi jiyan xwe ya weşanê kir. Berxwedan ku di pêvajoyeke girîng de dest bi weşanê kir, bû dengê Eniya Rizgariya Netewa Kurdistan (ERNK) û di dirêjahiya 10 salan de weşana xwe bê rawestan berdewamkir. Rojname di 31'ê gulanê sala 1995an de dawî da jiyana xwe ya weşanê.
Asten, Holenda
Asten, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Qewasbaşî
Qewasbaşî an jî Qevasbaşî, bi tirkî Kavasbaşı, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Rumtik
Rumtik, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Berxwedan
Berxwedan, çalakiyeke li hemberê tiştekî ye. Gelek tişt û kes wekî "Berxwedan" hatin binavkirin: Gelek kes bi navê "Berxwedan" hene.
Dereşk
Dereşk gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 505 kes (116 malbat) bûn.
Spî (reng)
Spî rengek e, ronahî û paqijiyê tîne hiş. Di nav rengan de yê ronîtirîn e. Spî hemî rengên din dihewîne, di nav spî de rengên din dikarin bi hesanî bi zelaliya xwe ya resen bêne dîtin.
Beriya Isaac Newton spî wekî rengê xwezayî yê tîrêjê dihate zanîn, lê îro em dizanin spî hemî rengan dihewîne. Mirov dikare ji rengên kesk, şîn û sor spî derîne.
Etîmolojî
Spî weke navê rengekî ji peyva "kwintos" ya ku ji zimanê Proto-Hindo-ewropayîye tê û wateya wê jî beriqîn ango şewqdan,ronîdan e.(Etîmolojiya berfireh)
Xaşîla gûlikê
"Temenê te bi temenê gûlikê be"
Di wêjeya devkî de, heger yek ji yekê re nifiran bike dibêje "temenê te bi temenê gûlikê be, emrê te bi emrê gûlikê be". Lewra gûlik zû qert dibe, paşê nêrî dide, êdî nayê xwarin.
Ev xwarin pirranî li Serhed, Xerzan û li aliyê Sêwas û Dêrsimê tê xwarin.
Spî (reng)
Etîmolojî
Spî rengê alê teslîmbûnê ye. Spî rengê fîstanê bûkên bermirad e. Spî di mîtologiyê de tê wateya mirine, herwekî kefen jî spî ye. Spî ji ber ku tê de qirêj nîne, sîmbola paqijiyê û dirustiyê ye. Ji bo Kurdên Êzîdî "Êzîdî ye, cilspî ye" tê gotin ku bi vê gotinê merdî, dirustî û paqijiya Êzîdiyan tê fêhmkirin.
Xaşîla gûlikê
Berkeliya xaşîleya gûlikê
Ev terîfe li gundekî Kopê hatiye tomarkirin, dibe ku hin varyasyonên din jî hebin.
Çêkirin
Gûlika xwe pakij bikin, baş bişon, hûr bikin. Bixin quşxaneyê heya hinekê hişkijî bû, terr bû bikelînin.
Spî (reng)
Etîmolojî
Spî di gelek navên cografîk de derbasdibe. Bo mînak, Koyê Spî, Derya Spî hwd.
Mehmeqiya
Mehmeqiya taxeke bajarê Qamişlokê (Rojavaya Kurdistanê) ye.
Bézu-Saint-Germain
Bézu-Saint-Germain, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Serxwebûna Biyafrayê
Serxwebûna Biyafrayê ku piraniya şêniya wê ji îboyan pêk tê, di çileya 1970yî de bi dawî bû. Di naverasta salên 1960î de li Nîjeryayê bê îstîkrariya aborî û siyasî, darbe û serhildan û xirûciriya etnîk yek ji taybetmendiyên diyarker ên jiyana civakîbû. Li bakûrê welêt ku çavkaniyên petrol û gazaxwezayî lê zêdebû, li vê derê xelkê îbo dijiyan û ev xelk hîn dewlemendbû û baş hatibûn perwerdekirin. Li vê derê nerazîbûna li hemberî xelkê îbo her ku çû zêdetir bi şîddet bû. Serokê herêma Rojhilat Yarbay Odumegwu Ojukwu, bi raye û destûra meclîsa hevbeş di 30'ê gulanê 1967an de dewleteke serbixwe ya bi navê Biafra îlan kir. Lê belê serokê hukumeta federal General Yakûbû Gowon, diyar kir ku ew dewleta Biyafrayê nasnake. Hêzên Biyafrayê di encama hin şerên di dawiya meha kanuna 1969 û çileya 1970an de têkçûn. Serokê Herêma Rojhilat Yarbay Ojukwu, ji bo sitarê xwe avête dewleteke din. Serbezên din ên Biyafrayê yên sax mane jî di 15 Çileya 1970an de xwe teslîmî hukumeta federal kirin. Bi vî awayî Biyafrayê, hemu hêza winda kir û serxwebûna wê têk çû.
Xaşîla gûlikê
Çêkirin
Li hin deveran, goştê kelandî hûrik hûrik li ser binikên xwarinê datînin, xaşîla gûlikê dikin ser û dixwin. Ango goşt jî tevlî dikin. Lê xaşîla gûlikê bêî goşt xweştir e.
Golika geryayî
Golika geryayî gundekî girêdayî navçeya Şemrex a girêdayî Mêrdînê ye.
Tazêkend, Heris
Tazêkend gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Benoît-d'Hébertot
Saint-Benoît-d'Hébertot, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Egweil
Egweil şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Fethi Okyar
Ali Fethi Okyar (jdb. 29ê nîsana 1880an - m. 7ê gulana 1943an), dîplomat û siyasetmedarekî tirk bû ku di deh salên dawîn ên Împeratoriya Osmanî de efserê, leşkerî û dîplomatî kiriye. Ew di heman demê de piştî Mustafa Kemal Atatürk bû serokwezîrê Tirkiyeyê yê duyem (1924-1925) û serokê meclîsa Tirkiyeyê yê duyem bû.
Jînenîgarî
Okyar li bajarê Prilepê yê Osmanî li Vilayeta Manastirê (îro Makedonyaya Bakur) di malbateke alban de ji dayik bû. Di sala 1913an de tevlî Komîteya Îtihat û Teraqî (İttihat ve Terakki Cemiyeti) bû û wek sekreterê giştî hatiye hilbijartin. Di sala 1924an de piştî İsmet İnönü wek serokwezîr hatiye tayînkirin. Lê tenê çend meh şûnda di adara 1925an de İnönü dîsa ketiye şûna wî, ji bo tepeserkirina serhildana Şêx Seîd siyasetekî bibiryartir hewcedariyên bû. Pişt re ew wek balyozê Tirkiyeyê yê li Fransayê di Parîsê de hatiye tayînkirin. Di sala 1930an de destûra damezrandina Serbest Cumhuriyet Fırkası (Partiya Komarî ya Lîberal), ku partiyeke muxalefetê ya destpêkî ye, wergirtiye. Lê dema hikûmetê dît ku ev partiya muxalefetê piştgirî dide îslamîstan, partî neqanûnî hatiye ragihandin û girtin, rewşeke mîna ya Partiya Pêşverû ya Komarî ku di sala 1924an de çend meh dom kiribû. Paşê ji sala 1939an heta 1941an Wezîrê Edaletê bûye.
Gola Gulê
Gola Gulê an jî Golagulê gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin. Gundekî ku ji eşîra Metînan e. Di sala 1992an de hatiye valakirin ji aliyê leşkerên tirkan ve.
Piraniya malbatên vî gundî koçî bajarên wekî Amed û metropolên tirkan kirine. Aboriya gund li ser çandinî û xwedîkirina pez bûye. Beriya ku gund were xerakirin ji gund gelek kesî zanîngeh xwendiye û kuta kiriye, lêbelê piştî ku gund xera bûye û şûnde hema bibêjin xortên vî gundî li hemû beşên zanîngehan xwendine û ji her cure pîşeyî çend kes derketine ji vî gundî.
Wekî rêje di nava gundên Mêrdînê de herî zêde kesên ku zanîngeh xwendine ji vî gundî derketiye. Çîroknûs û wergerê navdar Sîdar Jîr jî li vî gundî ji dayik bûye. Beriya ku gund were xerakirin jimara malbatên li gund li dora 150 malan bûye.
Wekî cî 17 km yan li rojavayê  Şemrexê ye. Li doraliya Golagulê gundê Şemika- li rojhilatê Gulagulê ye-, Girêsor -li rojava yê Golagulê ye û ev gund (Girêsor) gundê cerdewanan e, li başûrê Golagulê Banqîr û li bakurê gund jî gundê Çinar a navçeya Amedê Celika heye. Piştî sala 2003an hin gundiyên ji vî gundî piştî 11 salan bi derfetên xwe li gundên xwe vegeriyane.
Eqreblû
Eqreblû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 91kes (27 malbat) bûn.
Deramasava
Deramasava, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Prignac
Prignac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kylie Minogue
Kylie Ann Minogue (jdb. 28 gulan 1968, Melbourne) helbestvan û stranbêjek awistralya'yî ye. Kylie, di destpêka karîyera ya xwe de di televîzyonan de Awistralya'yê de listikvan a zarok hate naskirin.
Kylie Minogue li Melbourne ji dayik bûye û mezin bûye, ji salên 1990-an ve li Keyaniya Yekbûyî xebitiye û dijî. Minogue di naskirina stadyoya Soçî ya Australya de cîrana ku ew mekanîkê tomboy Charlene Robinson lîst, nas kir. Ew di dawiya salên 1980-an de wekî hunermendê tomarê navdar hat pêşandan û çar albumên studyoyê yên pop-bubblegum û dans-pop-bandor derxistin ku ji hêla Stock Aitken Waterman ve hatî hilberandin û ji hêla PWL ve hat derxistin. Wexta ku ew di albûma xwe ya çaremîn de di destpêka 1990-an de serbest kir, wî li Brîtanya û Avusturalya gelek deh stranbêjên mezin kom kir, di nav de "I should be So Lucky", "The Loco-Motion", "Hand on Your Your Heart", " Theblîsê ku hûn zanibin çêtir e "û" Wê gavê di wextê de gav bavêjin "çêtir bikin. Minogue, di heman demê de, ji hêla kontrola afirîner a piçûk ya ku ew li ser muzîka xwe ve girêdayî bû, ji xwe xerîb û nerazî bû. Di sala 1992-an de, wê dev ji PWL berda û bi Deconstruction Records re hate imzekirin, ku ew Kylie Minogue (1994) û Impossible Princess (1997) serbest kir, ku her du jî ji rexnevanan re nirxandinên erênî werdigirtin, digel ku ya paşîn bi gelemperî wekî xebata wê ya herî kesane û çêtirîn dihat binav kirin. Minogue vedigere muzîka sereke-dansînor a sereke, Minogue ji Parlophone re îmze kir û albûma xwe ya heftemîn a dîsko-dîmenî ya bi navê Light Years (2000), ku pêşî li pêşiya yekdestê serekî "Spinning Around" bû, bandor kir. Followopandin, Fever (2001) bû albûma wê ya herî firotan heya îro û serkeftinek ji bo Minogue li bazarên ku berê kêm kêm nasnameya wê bû bû. Sereka wê ya pêşîn, "Hûn Dikarin Ji Serê Xwe Ve Bikin" bû yek ji stranbêjên herî serfiraz ên salên 2000-an, li ser pênc mîlyon yekîneyên firotanê.
Ew berdewam kir ji nû ve wêneya xwe û ceribandina cûrbecûr şanoyên li ser albuma xwe ya next, ku stranên serfiraz ên mîna "Slow", "2 Hearts" û "All Lovers" hilberand. Minogue yekem filmê xwe li The Delinquents (1989) çêkiriye û Cammy li Street Fighter (1994) wêne kiriye. Wê di fîlimên Moulin Rouge de jî derketiye! (2001), Jack & Diane and Holy Motors (2012). Di sala 2014-an de, ew li dadrês li ser sêyemîn The Voice UK û The Voice Australia xuya bû. Rêbernameyên wê yên din endamê hilberê, pirtûkên zarokan û modê ne.
Minogue li seranserê cîhanê 70 mîlyon tomar tomar kiriye û gelek xelat û xelatên xelat wergirtine, di nav de Xelatek Grammy, sê Xelatên Brit, 17 Xelatên Muzîkê ARIA, du xelatên Muzîka Ewropayê MTV û du xelatên Muzîka Vîdyo MTV. Wê li seranserê 2001 û 2003-an da gelek serpêhatiyên serkeftî û rexnegirî yên rexnegirî girt ku ji bo wê xelata Mo wergirt ji bo Performer a Salê ya Australian di sala 2001 û 2003-an de wergirt. . Ew ji bo beşdariya wê di dewlemendkirina çanda Fransayê de ji hêla hikûmeta fransî ve wekî Chevalier (knight) ya Ordre des Arts et des Lettres hate tayîn kirin. Di 2005-an de, dema ku Minogue li ser Showgirl: The Greatest Hits Tour bû, wê bi nexweşiya penceşêrê hat. Piştî dermankirinê, wê serdanê di bin sernavê Showgirl: The Homecoming Tour, ku rexnegiran wekî "serpêhatiyek" dît. Minogue ji Zanîngeha Anglia Ruskin ji bo xebata xwe ya di zêdekirina hişmendiya ji bo penceşêrê pês de dezgehek doktora rûmetê ya Zanistiya Tenduristiyê (D.H.Sc.) hate dayîn. Di 25-emîn salvegera Xelatên Muzîkê yên ARIA-yê di sala 2011-an de, ew ji hêla Komeleya Pîşesaziya tomarkirinê ya Australya ve li salona navdar a ARIA hate derxistin.
Nîvragihbar
thumb|200px|Hûndurê [[mîkroçîp
Kylie Minogue
Jînenîgarî
Kylie Ann Minogue di 28-ê gulana 1968-an de li Melbourne, Awistralya, hat dinê. Bavê wê, Ronald Charles Minogue, nifşek pêncemîn a Awistralya ye û xwedan bav û kalên îrlandî ye; diya wê, Carol Ann Jones, ji Maesteg, Wales hat. Jones di deh saliya xwe de li Wales dijiya dema ku dê û bavê wê, Millie û Denis Jones, biryar dabûn ku ji bo jiyanek çêtir biçin Awistralya. Jixwe berî zayîna Kylie, Ron şûnda hesabkariyê kir û di nav gelek karan de xebitî dema ku Carol wekî dansvanek profesyonel xebitî. Birayê piçûk a Kylie, Brendan, li Awistralya kameramanek nûçeyê ye, dema xwişka wê ya piçûk Dannii Minogue jî stranbêj û hostek televîzyonê ye. Malbata Minogue bi gelemperî li hawîrdorên cûrbecûr yên Melbourne geriyan da ku lêçûnên jiyanê bidomîne, ku Kylie wek zarok ji nedîtî ve hat. Piştî zayîna Dannii, malbat çûn Başûrê Oakleighê. Kylie bi gelemperî li malê bimîne li xwendin, xwedan û fêrbûna lîstina violon û piyanoyê bimîne.
Nîvragihbar
Nîvek mîkroçîpe û yên rêş jî muhafazê çîpe. ]]
Kylie Minogue
Jînenîgarî
Gava ku pere zexm bû, Ron di nav pargîdaniyek xwedan malbatê de wekî berpirsiyar kar dikir û Carol wek çay çay li nexweşxaneyek herêmî xebitî. Piştî ku çûn Surrey Hills, Melbourne, Minogue berî demek kurt beşdarî Dibistana Seretayî ya Camberwell beşdarî dibistana seretayî ya Studfield bû. Wê çû dibistana bilind a Camberwell. Di salên xwendinê de, Minogue ji hevalên xwe re zehmet bû. Wê HSC xwe (dibistana navîn qedand) bi mijarên Huner û Grafîkê û îngilîzî re xwend. Minogue di salên xwe yên dibistana bilind de xwe wekî "îstîxbarata navîn" û "pir modem" pênase kir. Mezin bûn, ew û xwişka xwe Dannii dersên stranbêjî û dansê digirin.
Nîvragihbar
Nîvragihbar (îngilîzî: semiconductor) wek navê wê, madeyê navbera ragihbar û neragihbarê. Van madeyan, elektrîkê(birinê elektron) hinek diragihandin. Li Dinyayê, bûjenên tê zehf naskirin ev in: germanyûm û sîlîsyûm û selenyûm.
Kylie Minogue
Jînenîgarî
Minogue ya deh-salî ligel Dannii beşdarî rûniştinê bû, ku ji hêla xwişkên xwişkên, Suzette ve hate pêşwazî kirin, û, dema ku hilberîneran Dannii pir ciwan dît, Alan Hardy li Kilie rolek piçûk da di operasyona Soapê de Sullivans (1979). Wê jî li Skyways (1980) di rola piçûkek din de jî xuya bû. Di 1985 de, ew di yek ji rolên sereke di The Henderson Kids de hate lîstin. Minogue dema dev ji xwendinê berda ji bo filmkirina The Henderson Kids û dema ku Carol ne bandor bû, Minogue hîs kir ku ew hewce ye ku serbixwe be da ku wê bike nav pîşesaziya şahiyê. Di dema kişandina fîlmê de, co-star Nadine Garner labelê Minogue "dilşikestî" kir piştî ku hilberîner ji ber ku xetên wê ji bîr kirin, li wî gerandin; Wê pir caran li ser çokan digirîn. Minogue ji demsala duyemîn a pêşandanê hat avêtin piştî ku hilberîner Alan Hardy hest kir ku pêdivî ye ku karaktera wê "bê nivîsandin" be. Di retrospect de, Hardy diyar kir ku rakirina wê nîşanî "derket ku ji bo wê çêtirîn tişt bû". Minogue ku li pey kariyera muzîkê ye, Minogue ji bo hilberînerên bernameya muzîkê ya heftane Young Talent Time, ku Dannii wek performer birêkûpêk destnîşan kir, tîpek demo çêkir. Kylie performansa xwe ya pêşîn a stranbêjiya televîzyonê li ser pêşandê di 1985 de da lê ne hat vexwendin ku tevlî castê bibe. Kylie di 1986-ê de li cîrana Soapê hate cîwarkirin, wekî Charlene Mitchell, xwendekarek dibistanê bûye mekanîkê garaja.
Nîvragihbar
Dereceya ragihandinê bi zêdekirina germahiyê û nepakkirinê kane bê zêdekirin.
Kylie Minogue
Jînenîgarî
Niştecîhan li Brîtanyayê populerbûn gihîştin, û çîrokek arcê ku romanek di navbera karakter û karaktera ku Jason Donovan lê lîstî de qewimî di sala 1987-an de qewimînek bûyera zewacê ku temaşevanek 20 mîlyon temaşevanên Ingilîzî bala xwe kişand. Minogue bû yekem kesê ku di yek salê de çar xelatên Logie xelat kir û wergirtina herî piçûktirîn a "Logie Zêrîn" wekî welatê "Performansa Televîzyonê ya herî populer" bû, digel vê encamê bi dengdana giştî hate destnîşankirin.
Nîvragihbar
Ragihandina barên elektrîkî ji aliyê valahî (en:hole) û elektonên serbest, ku wek barkêş (en: charge carriers) tên zanîn, ve tê kirin. Madeyên nîvragihbar ên pak pêkhatiyên krîstal(en:crystal structure) ên bi bendên kovalent (en:kovalent bond) girêdayî peyda dikin. Di sifrê mûtleq (en:absolute zero), 0 K, de elektronên serbest namînin. Ji ber ku elektonan gişta cih girtine valahî jî namîne. Ger barkêş di madekî de tunebin, elektrîk jî nayê ragihandin. Herçî germahî zêde bibe hinek elektron dê ji cihê xwe derkevin, yanî benda biqetînin û serbest bigerrin. Evan elektronan dema ji cihê xwe derdikevin valahiyek pozitîv jî li şûna wan peyda dibe. Evan elektronên negatîv û valahiyên pozitîv karê barkêşiyê bicih tînin. Mirov kane bi zêdekirina nepakîyê jî jimareya barkêşan zêde bike.
Saint-Léger-du-Gennetey
Saint-Léger-du-Gennetey, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Hizaz
Hizaz  gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.
Çemê Hêjîrkî
Çemê Hêjîrkî, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Roaillan
Roaillan, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kanîgenî
Kanîgenî  gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.
Benarik
Benarik, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Thaha Municipality
Thaha, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati Pradesh de cih digire.
Bichancourt
Bichancourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Vasgert
Vasgert, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Thaha Municipality
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê kes hatiye hejmartin
Şêxreceb
Şêxreceb gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pişorik
Pişorik, pişrik, pişûrik xwarineke bigoşt e. Di pêjgeha kurd de bi heman navê çend xwarin hene.
"Piş" di wateya xwarina ku pişa xwe girtiye, kewa xwe, çêja xwe girtiye ye. Ji ber wê kurdan hin xwarin bi navê pişorik, pişûrikê binavkirine.
Dergeh, Selmas
Dergeh, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 92 kes (36 malbat) bûn.
Pişorik
Çêkirin
Çortana xwe di nava avê de bihelînin, dewijî bikin. Nîska xwe bikelînin. Pîvaza xwe hûrane hûr bikin, di rûnbirêşkê de, di nava rûn de bi tevî mergeyê biqijilînin. Li ser daxwazê hûn dikarin hinekê îsota tûj jî pê werbidin.
Qelî yan goştê berê hatiye pijandin, hûr hûr hûr bikin, tevlî nava sosa xwe ya di rûnbirêşkê de ye bikin.
Dewê çortana xwe berdin quşxaneyekê, rişteyê berdin navê, nîska ku we berê xaşandibû jî tevlî bikin. Bi hev re bikelînin. Paşê sosa we hazir kiriye jî berdin navê û îcar bi hev re bikelînin. Êdî dikare were ser destexaneyê (sifreyê).
Sîz
Sîz, gundekî bi ser navçeya Norşîn a Bidlîsê va ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya gundê Sîzê 51 kes e.
Hîvda Koç
Hîvda Koç, stranbêj û strannivîseke Kurd e ku di sala 2022an de bi yekem albuma xwe ya bi navê "Siya Spî" dest bi muzîkê kiriye.
Jînenîgarî
Hîvda Koç li navçeya Bazîd a bi ser parêzgeha Agiriyê hatiye dinyayê û di temenekî biçûk de bi malbata xwe re koçî bajarê Stenbolê bûye. Di temenê zarokatiya xwe de bi muzîkê re eleqedar dibe û temenê zarokatiyê de li navenda saziya perwerdeya muzîkê ya Arif Sağê perwerdehiya muzîka gelêrî û tembûrê wergirtiye. Berê despêkiriya wê ya muzîkê pîşeya wê ya sereke mîmariya hundurîn e û di heman demê de bi muzîkê re jî eleqedar bûye.
Di hevpeyvîneke de dibêje: "Mîna mûcîzeyekê bû ku muzîk piştî demeke dirêj dîsa ket nav jiyana min. Muzîkê wekî sîberek spî dev ji pey min berneda û min bi vê yekê bi albûma “Siya Spî” bi awayek profesyonelî min dest bi karê muzîkê kir."
Piştî demeke dirêj bi albûma xwe ya yekem a profesyonel bi navê "Siya Spî" ku 9 stranan pêk hatiye derxistiye. Albûma "Siya Spî" ku ji 9 sitranan pêk tê de bi sitranên albumê bi sê zaravayên Kurdî, Kurmancî, Zazakî, Soranî hatiye gotin. Hîvda Koç bi vê şêwaza muzîkê armanc dike ku "kompozîsyon û stranên gelêrî yên kevin bigihîne roja îro ku bi vê yekê re nifşên paşerojê çanda xwe nas bikin û biparêzin.
Eitensheim
Eitensheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Tolûkan
Tolûkan, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Kelêtan, Rumtik
Kelêtan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Saint-Luc, Eure
Saint-Luc, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Reş
Reş, carina peyva farisî siyah tê bikaranîn, yek ji rengan e. Ji ber olana pêlên pîgmentên ku tîrêjê dimijin taybetiya xwe digire. Ango ji ber pîgmentan reş dixwiyê. Di tariyê de ango tunebûna tîrêjê de, rengê reş serdestdibe.
Reş
Reş rengeke kêmhezkirî ye. Kurd di çanda xwe de hemî nebaşiyan kirine para reş. Bo mînak, rûreşî, dilreşî, bextreşî hwd. Di hin mîtologiyan da sîmbola rewşên fermî ye. Di hin devokên Kurdî de hin caran peyva "Qer" tê bikaranîn ku bi eslê xwe ji zimanê kevn ê Aryanan tê û îro jî di Grekî de derbasdibe.
Di gelek navên cografîk de peyva reş derbasdibe, Derya Reş, Geliyê Reşkotan hwd.
Seryan
Seryan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Fetahawa
Fetahawa gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 491kes (97 malbat) bûn.
Kilîsecixa Jêr
Kilîsecixa Jêr (bi tirkî: Bayramlı), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Sîstema organan
organan: Sîstema demarî. Ev diagrama bingehîn şanî dike ku ev koendam ji 4 endamên bingehîn ên cihê peyda dibin: mêjî, mêjîkok, stûnk, û xaneyên demar an. Sîstema organan, pergala endaman, destgehê endaman, an jî sîstema biyolojîk, sîstema laşê an sîstema organê (bi soranî: koendam), di zanista biyolojiyê de komek endamên anatomîk ku hevkarî dikin ji bo peywirekî eseh. Koendamên nas wekî sîstema gera xwînê, sîstema demarî, sîstema bêhngirtinê û gelek din di çend guhandar û lawirên din da hene wekî di anatomiya mirovan de.
Komek koendaman organîzmek peyda dike, wekî mînak: laşê mirov.
Destgehê endaman an sîstemên laşê mirov
Van koendam an sîstemên organan berfirehî hatine xwendin û lêkolîn kirin di anatomî de. Bi rastî Sîstemên organên mirov di gelek lawirên din jî hene.
Puilboreau
Puilboreau, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Leşkiriyan
Leşkiriyan, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Elbe-Elster
Elbe-Elster, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Gabon
Gabon welatekî li ser xêza ekvatorê, parzemîna Afrîkayê ber peravê Okyanûsa Atlantîk e.
Dîrok
Tê gumankirin ku piştî sedsala 15an herêma Gabonê hatiye vedîtin. Wê demê Gabon wekî navenda Koleyan di hat hesibandin û li vir keştivanên portekîzan kole difirptin. Fransa sedsala 19an de bi wê hincetê herêmê bi cih bû. Mebesta Fransayê rizgar kirina koleyan bêhtir mêtingerî bû. 1849an de azadiya koleyan radest kirin û koleyan li rexê Çemê Gabonê gundê Librevilleyê bi cih kirin. Fransa digel qewimên Gabonî peyman mohr kirin û li vir derê serdestiyê wergirtin. Gabon 1888an de girêdayî Kongoya firansan bû. 1910an de welata Çadê Kongoyê yekîtiyeke bi navê "Afrikaya Ekvator ya Fransan" hatiye damezirandin. Gabon jî girêdayî wê yekîtiyê bû. 1958an de beşdarî "Cîvaka Navneteweyî yên Fransan" bû û bû dewletekê xweser. 17ê tebaxa 1960an de jî gihîşt azadiya xwe û serxwebûna xwe îlan kir.
Rewşa fîzîkî
Beşeke mezin ya welatê rast û pan e. Niqteyên wê ya herî bilind Mont Iboundji ye 980 metre ye. Piçûk mezin hinek çem û colên wê diherike Okyanûsa Atlantîk. Nava van çeman de yê herî mezin Çemê Gabonê ye.
Rewşa Avhewayê
Avûhewaya Ekvatorê li vir serdeste. Barîn demsala payîz û zivistanê pêk tê, navbera îlon û adarê de, kêmzêde barîn dibe. Pir zêde li vir herêmê daristan heye.
Çavkaniyên Xweza
Ji ber zêdebûna daristanan çavkaniya herî girîng ya vî welatî dar in. Kaxiz, dep, honî, û gelek tiştên din ên ku bi daran tê çêkirin, li wir pir in. Ji aliyê çavkaniya bin erd jî pir dewlemand e. Elmas, zêra xwerû û gelek daringên xirxdar li wê herêmê heye.
Civaknasî
Nifûsa welêt 1.475.000 e. Paytextê welêt ber perava ya kendava Gabonê ye û bajarê Libreville ye. Piraniya gelên Gabonî li gundan dujîn.
Gabon û gelek welatên Afrîkayê her tim bin mêtingeriyan de mane. Ji ber vê zimanê wan Fransî ye. Xwendin, nivîsandina wî welatî %40 e ango di radeyekê herê nizim de ye. Çand, kevneşopî, ziman û pêşeroja wan ji ber mêtingeriya dewletên dagirker veguheriye Fransî. Ol û baweriya van bi giştî Îslam û Xiristiyan e.
Aborî
Gabon li gor dewletên din ên Afrîkayê pi dewlemande. Dirava ku li ser jimaran dikeve herî zêde ya wê dewletê ye. Sedema wê jî Gabon ji aliyê Lajwerd, kanza û petrolê pir dewlemende. Çandyarî li wê herêmê zêde pêş neketiye. Her çi qas dewletekê serbixwe be jî ber awirên cîhanê, her warê jiyanê de girêdayê Fransayê ye. Fransa li vir derê nebe jî rejîm û pergala xwe li vir bi cih kiriye û hê jî tê domandin.
Çemê Kulkule
Çemê Kulkule, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Zengil
Zengil, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Şehsevarî
Şehsevarî gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qişllaq Reza
Qişllaq reza, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Bieuxy
Bieuxy, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Çoman Simayl Axa
Çoman Simayl Axa, Çoman Simayl Aẍa, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gaimersheim
Gaimersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Curiosity (amûra kefşê)
Curiosity, amûra kefşê ya Marsê ye ku bi mezinahiya otomobîlekî ye û ji bo keşfkirina Kratera Gale ya Marsê wekî beşek ji mîsyona Laboratoriya Zanistî ya Marsê (MSL) ya NASAyê hatiye çêkirin. Curiosity ji Cape Canaveral (CCAFS) di 26ê mijdara sala 2011an de, saet 15:02:00 UTCyê de hatiye şandin û di 6ê tebaxa sala 2012an, saet di 05:17:57 UTC de, li Aeolis Palus di hundirê Kratera Galeyê ya Marsê de daketiye ser rûyê Marsê.
Armancên amûra kefşê vekolînek li ser avhewa û erdnasî ya Marsê, nirxandina ku cîhê qada bijartî li hundurê Kratera Gale ti carî şert û mercên hawîrdorê yên guncan ji bo jiyana mîkrobial peyda kiriye (tevî lêkolîna rola avê) û lêkolînên jîngeha gerstêrkan di amadekirina keşifkirina mirovan de hene.
Di 6ê tebaxa sala 2022an de, kurtasî ya berfireh a serkevtinên ku ji hêla Curiosity ve di deh salên dawî de pêk hatiye, hate ragihandin. Curiosity hêj jî kar dike û ji 19ê îlona sala 2022an vir ve, Curiosity 3598 sol (3696 roj bi tevahî; 10 sal, 44 roj) ji dema daketina xwe ve li Marsê çalak e.
Erk û armanca Curiosity
Armancên ku ji hêla Bernameya Lêgerîna Marsê ve hatiye destnîşan kirin, armancên zanistî yên sereke yên mîsyona MSL ev e ku were destnîşankirin ka Mars dikare piştgirîya jiyanê bike an na. Li gel van yekan destnîşankirina rola avê û lêkolîna avhewa û erdnasiya Marsê ye.
Erk û encamên vî kefşê ya din jî ev e ku ji bo çûyîna mirovî ya Marsê lêkolîn bê kirin. Ji bo beşdarbûna van armancan, heşt armancên zanistî yên sereke yên MSLê ku hene ev in:
Saint-Denis-de-Mailloc
Saint-Denis-de-Mailloc, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dermandek
Dermandek gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 134 kes (18 malbat) bûn.
Sipil
Sipil, bi înglîzî navê sipilê “spleen”e, bi erebî jî “thal” e(طحال). Li nav gel de ev endam (organ) wekî spil, didanxoşk , fatereşk ,  xalxalk an jî dêdik jî tê nasîn. Sipil bi sîstema gera xwînê û bi koendama bergiriyê ve tekîldar e. Sipil xirokên so r embar dike, xaneyên xwînê yên di kotayiya jiyana xwe de ne, di sipil de tên hilweşandin. Herwiha sipil dijaten berhem dike û bergiriya laş dirûst dike.
Sipil endama herî gewrê ya sîstema lîmfê ye. Li jorê valahiya zik de li aliyê çepê, li binê navpençikê de cih digire. Li nêzê sipilê, gede, pankreas û gurçika çepê heye. Qebareya sipil bi qasê kulma (mist) mirov e. Giraniya sipil a asayî 200 gram e. Dirêjiya sipilê 12 cm, firehiya wî 7 cm, stûriya (qalinî) sipilê 2,5 cm ê. Korpele (dergûşa hîn di zikê dayika xwe de) hetanê pênc mehî li sipil xirokên sor û xirokên spî berhem dike, sipila korpeleyê, piştî pênc mehî karê berhemanîna xaneyên xwînê radiwestîne, edî moxê hestî dest bi çêkirina xaneyên xwînê dike.
Spil bi xaşeya ji bestereşane hatiyê pêçandin. Di hundirê xaşeyê de du cureyên şaneya sipilî heye, kiroka sor û kiroka spî.
Kiroka sor
Kiroka sor a sipilê li gel xaneyên makrofajê, xaneyên monosît ên xiroka spî jî li xwe digire. Bi taybetî, dema birîndarbûyînê de sipil gelek ji xaneyên monosîtê der dide. Xaneyên monosîtê bi navbeynkariya gera xwînê, xwe digihînin cihê birîndarbûyî, li vir ji bo rêkxistina bergiriya laş û pakkirina birînê kar dikin. Li gel parzûnkirina xwînê, kiroka sor a sipilê karê hilweşandina xirokên sor jî pêk tîne. Temenê xirokên sor bi qasî 120 roj e. Xirokên sor ên têkçûyî (temenê xwe temam kirî) an jî yên xirabûyî, di nav sipil de tên hilweşandin û dûrxistin. Ji hilweşandina hemoglobîna xirokên sor, bîlîrubîn û hesin peyda dibe. Ev herdu madeyan ji kezebê re tên şandin. Hesin ji boy berhemkirina hemoglobîna nû, dubare tê bikaranîn.
Kiroka spî
Kiroka spî ya sipilê pêkhateyên lîmfê yên wekî xaneyên plazmayê, lîmfosît, girêkên lîmfê li xwe digirê. Herwiha kiroka spî lîmfosîtan jî çê dike. Xaneyên makrofaj jî di sipil de li hember bakterî û dijepeydakeran (antîjen) parastina laş pêk tînîn, bakterî û hokarên nexweşiyê yên nav xwînê parzûn dikin. Herwiha ji bo dirûstkirina dijeten, koendama bergiriyê hişyar dikin. Xaneyên makrofaj ên sipilê, hem li kiroka sor hem jî li kiroka spî de kar dikin.
Alîkariya wê ya nexweşiyan
Sipil bi anatomiya xwe ve dikare hin cureyên bakterî û mîkroban bikuje.
Mezinbûna Sipilê
Sipil ji ber hin sedeman mezin dibe. Yek ji wan sedeman nexweşiyê xwînê ne ko lîmfosît zêde çê dibin û li wir kom dibin. Sedemek din karê pirr e ko di hin nexweşiyan de ji bo bêhtir bişixule xwe mezin dike. Wekî din di hin nexweşiyên xwînê de anatomiya xaneyan ne normal e û wan parçe dike, li vir çêkirina xwînê û parçekirina xwînê dikevin şerrekî û ji ber vê sedemê jî sipil mezin dibe.
Geçîqelesî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 173 kes (32malbat) bûn.
Sevîn
Sevîn, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Kamerûn
Kamerûn, welateke li naverasta Afriqa ye. Cîranên Kamerûnê; Gînea Rojbendî, Gabon, Komara Kongo, Komara Efrika Navend, Çad û Nîjerya ne. Zimanên fermî yên Kamerûnê Îngilizî û Frensî ye. Serbajara wê Yaounde ye. Bajarên mezintirîn Douala, Yaounde û Garoua ne. Nifûs jî nêzî 21.000.000 e. %31ê nifusê Zozanıiyên Kamerûnê ye, %19 Bantû, %11 Kirdî, %10 Fulanî û %7 jî Nîgritên Rojava ne. Pirraniya gel Xiristiyan e (%40 Katolîk û %30 Protestan), lê hin Misilman (%10) jî hene. 10 herêmên xweser (anku otonom) hene.
Bièvres, Aisne
Bièvres, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Komara Afrîkaya Navend
Komara Afrîkaya Navend welateke li naverasta Afrîkayê ye.
Saint-Maclou
Saint-Maclou, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Dermanên dijbakterî
Dermanên dijbakterî, yan jî antîbiyotîk, ajaneke ku mezinbûna bakteriyî înhîbe dike an jî bakteriyê dikuje. Ev terîmê han gelek caran wek hevwateyê xwe antîbiyotîk jî tê zanîn. Îro, her wisa bi zêdebûna zanînên derbarê ajanên ku dibin sebeba nexweşiyên negir, antîbiyotîk ji bo nîşandana berfireh ya naverokên dijmîkrobî ku dijkuv û naverokên din jî dihundirîne tê bikaranîn. Dermanên dijbakterî divê ji dezenfektanan cuda bên dîtin ku ji bo tinekirina mîkroorganîzmayan madeyên kêmbijêr in.
Duygu Canbaş
Duygu Canbaş (jdb. 1972 li parêzgeha Enqereyê) yek ji moderator û bêjerên (spîker) tirk e.
Di radyoya Enqereyê yaneya (klûb) hevbêjiyê (koro) ya zarokan de perwerde bûye. Li Zanîngeha Enqereyê beşa rojnamegeriyê de dixwîne. Bi salan di kanala TV 8'ê de kar dike. Di kanala Habertürkê de bêjeriyê dike.
Erdhej û nîjadperestî
Canbaş jî wekî Müge Anlı, hin ronakbîr, oldar û û siyasetmedarên tirk bi şabûna ji ber mirina kurdan û peyamên xwe yên nefretî, dilê mêxdûrên erdhejê diêşînin, tên şermezarkirin.
Şabûn ji ber erdhejê û şabûn ji bo mirina kurdan, bala etîknas, psîkologan dikişîne. Canbaş û yên din bo rojan rojeva Tirkiyeyê dagir dikin.
Zer
Zer
Zer rengê rojê ye. Zer di mîtologiya kurdî û ewropiyan de sîmbola hêvî ye. Zer payîzê ji tîne bîra mirov. Zer di gelek navên cografîk ên kurdî de tê bikaranîn. Zer yek ji rengên alaya Kurdistanê ye. Zêr navê xwe ji zer girtiye.
Dullu
Dullu, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Karnali de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 41.540 kes hatiye hejmartin
Kaniya Elî
Kaniya Elî, yan Kaniya Alî, yan jî Kaniya Alya, gundekî ser navçeya Şemrexa Mêrdînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin[Rewşa îro (2014)?].
Gund ji aliyê zarok û neviyên Alya texmînen berî nêzîkî 500 salan hatiye avakirin, lewra navê wê yî rastî "Kaniya Alya" ye.
Gund di sala 1993an de ji aliyê dewlata tirk ve hatiye şewitandin. Berî şewatê li gund nêzîkî 10 malan jiyan dikirin. Niştecîhên gund hemû neviyê Alya ye. Gund di newala Şêbê de bi nav û deng e.
Bank
Bank an jî perexane dezgeha ku pareyên kesan yan şirketan li nik xwe diparêze û pareyan vediguhêze û deynan dide û hin xizmetên din yên darayî pêk tîne.
Peyvnasî
Peyva Bank ji fransî banque  ji îtalî banco (dik, doşk, dezgeh, mase, mêze) tê. Li vir maseya diravguhêr tê niyazkirî.
Dîroka bankê
Pêşhatiyên zûtirîn ya bankvaniya nûjen meriv li Mezopotamya texmîn dike.
Çavkanî
https://ku.m.wiktionary.org/wiki/bank
Großmehring
Großmehring şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qellakon
Qellakon, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qellakon 546 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 109 e.
Gunjork
Gunjork, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Aberdeen
Aberdeen (Obar Dheathain), li bakûrê-rojhilata Skotlandê de bajarek e. Rêza nifûsê de 3emîn girantirîn bajarê Skotlandê ye. Aberdeen paytexta Aberdeenshire ye.
Kufrag
Kufrag  gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.
Oskaxak
Oskaxak, gundekî bi ser navçeya Norşîn a Bidlîsê va ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya gundê Oskaxak, 503 kes e.
Tanz
Tanz, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Mozambîk
Mozambik, welateke li başûrê rojhilatê Afriqa ye.
Dirîk, Selmas
Dirîk, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Linz am Rhein
Linz am Rhein, bajarekî navçeya (Landkreis) Neuwiedê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Heywan
Heywan (ajal, lawir, rawir, giyanewer, canewer û ajel jî tê gotin) heyîneyên jînewer ên pirşaneyî ne yên ku organîzmayên jînde yan mirî dixwin. Bi giştî, lawir masûlke û sîstemeke tûre hene û di laşê de valahiyek e ji bo helandina xwarinê heye.
Heywanên kedî li Kurdistanê
Bi hezaran sal in ku canewer tên kedîkirin. Xelkê ji bo fêda xwe, heywan xwedî kirine. Dibêjin kûçik heywanê herî pêşî e ku kedî bûye. Kûçik dikarin malê bipên, nêçîrê bikin, kerî û garanan li hev ragirin. Wek nimûne, meriv dikare gerdûman bavêje pey hespan, lê siwar be û pê kar bike. Meriv mange, mîh û bizinan jî ji bo goşt, şîr, çerm û hiriyê xwedî dike. Mirîşk hêkan dikin. Merivan mêşhingiv jî ”kedî” kirine. Hin heywan jî ji bo kêf û xweşiyê hatine kedîkirin. Piştî kedîkirinê hin ajel hatine guhartin û hin cinsên nû peyde bûne. Wek nimûne, ger meriv kûçik û tajiyan bigêhîne hev, cewrikê ku ji wan çê dibe cinsekî nû ye, em jê re dibêjin toltajî. An jî ger ker biçe ser hespê, hêstir ji wan çê dibe ku ew jî dibe cinsekî (celebeke) nû.
Heywanên malovî
Hesp, mih, mange, mirîşk, beraz, werdek, gamêş, bizin, qaz, hêştir û ker çend ji heywanên navmalê ne ku li gelek welatan hene. Piraniya wan li welatên germ dijîn.