cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zivistan û baweriyên kurdên Xorasanê
Zivistan û `Geriyan`
Malbat di şevên Zivistanê da – helbet berê zêdetir û niha kêmtir – diçûn geriyanê. Geriyan çi bû? Me piştî xwedîkirina pêz û dêwîr û xwarina şîvê biryar dida ku em herin mala cînaran yan xizmên xwe. Carna jî me şîv nedixwar û dibûn mêvanê şîva wan. Yan jî ewna dihatin mala me. Ferq nedikir. Gelek çîrokên ku niha di guhê me da mane li van geriyanan ji me ra gotine. Mezinan ji mijarên rojane û rewşa pêz û kar û xebatê digotin û biçûkan jî guhdariya çîrokên dayîk û dapîran dikirin. Eger kesek dengbêj û sazjen hebûya stiranek (kulam) bi deng û sazê xwe dixwand. Xwendina kulamên kurmancî hertim li van civînan hebû:
Ez ki mest im mestê te me, hey lêlo gede,
Ez bazinê destê te me hey lêlo gede,
Her der herî ez ya te me, hey lêlo gede,
Hey lêlo gede, ûrxanê vede,
Şemalê Qûçanê sar e, dele min mede (dest le min nede).
Wê çaxê têlêvîziyon li malan tunebû. Ez qala salên 1990 û dû ra dikim heta 1995-6’an. Kehreba jî tinebû. Me bi batriyan (qûwe) li radiyoyê guhdarî dikir. Bernameya Kurmancî ji mêj va ji Meşheda navenda Xorasana mezin bi qasî saetekê belav dibû û gelek xelkê jê hez dikir. `Her gepek je derekê`, `Xalê Medqulî` û hwd. Wê çaxê li aliyê kasitên Remoyê Xelikî li her malekî peyda dibû. Dengekî xwe yê pir zelal hebû û gelek xelkê jê hez dikir. Carekê tê bîra min hatibû dawetekê û ez jî li odeya ku wî distiriya bûm. Dema ku dixwand destê xwe lis er guhên xwe datanî û piştî demekê ku dengê xwe radiwestand, bi çar tiliyan li paş guhên xwe işare dikir. Dema ku mezinekî jê pirsî ku Remo tu çima visa dikî? Got: Ez dema visa dikim kulamên min tênbîra min!
Elê gulê guldeste
Axiriyê xwe aware wûm je dest te
Le ba caylên xelkê gul timêşe sermest e
…
Ez aşiq im xecê can, kes nizani rinda min
Were henî elê lê, nav Delavan girdê can
Ez ramîsim elê lê, her du çavan girdê can
Îman tune elê lê, wax le dêbavan girdê can
Çarçar di navbera Çilegir û Çileqiçikê da
Bi heşt rojan ku çar rojên dawiya çileya mezin û çar rojên destpêka çileya qiçik digirtin ber ra digotin `Çarçar`. Xelkê visan bawer dikir ku serma herî zêde ya zivistanê li van heşt rojan e.
Sê şevên dawiya çileya qiçik
Sê şevên dawiya çileya biçûk anku ji şeva hejdehem heta şeva bîtem a sibat`ê (۲۸ heta 30`ê Behmenê), sê şevên taybet in. li van şevan bi pîrozbahiya bidawîhatina her du çileyan xelk bi taybet yên ciwan ji serê êvarê heta beşeke şevê derdikevin nav hewş û kolan û ser girêkan û bi coş û kelecaneke bêmînak bi êgir dilîzin. Dema biçûkatiyê me gogên xwe yên ji kincan û tiştên din ji çend rojan pêştir da amade dikirin û di nava niftê da datanîn ta ku rind niftê hilçine xwe û baş agir pêkeve. Bi gihîştina şeva yekem û daketina tarîtiyê bi dehan gogên agirîn li nav hewşan, li ser girêkan, li nav kolanan diçûn esmên û vedigeriyan. Dîmeneke taybet û coş û kelecanek çêdibû. Li nav hewş û kolanan endamên malbatê û der û cînar li ba hev li dora êgir kom dibûn û ji serê bazdidan û hin tişt digotin:
Çelle çû, mi dad û
Emen Demen (Ehmen û Behmen)
Piştî van sê şevan bi qasî deh rojan ji 20 heta 30`ê sibatê (۱ heta 10`ê Isfendê) `Hemen demen` dihat gotin. Helbet li hinek deverên Îranê `Ehmen û Behmen` ji 1 heta 20`ê sibatê dibêjin û bi bawer in ku Ehmen û Behmen du bira bûne ku di dema serma û çaxûnan da ji bo dabînkirina xwareka ajelan berê xwe didin çola û çiyan, lê dema vegeriyanê û li nêzikî malan ji ber serma zêde jiyana xwe ji dest didin.
Oskîlo Gîsklo
Piştî Emen Demenê bi qasî ۱۰ rojan ji 1 heta 10`ê adarê (۱۰ heta 20`ê Isfendê) Oskîlo Gîsklo digotin. Li vê heyamê hinekan dest bi çandina daran dikirin. Ciwanan hêdî hêdî xwe ji bo kuşniya Newrozê amade dikirin. Lê mijara herî balkêş `HevdeMal` û Kûmaca wê bû.
Hevdemal (Hevde Mal)
Di vê navberê da şeveke hêja û pîroz hebû ku jêra `Şeva Hevdemalê` (Hevde Mal) digotin. Ew şeva jî şeva 3`ê adarê (۱۳`ê Isfendê) ye ku ji wê şevê heta Newrozê ۱۷`ê şev dimînin. Li vê şevê ku kurmanc şeveke pîroz dizanin xwarinek bi navê `Kûmacê` çê dikin. Ew xwarina xweş ku ji ard û rûn û tiştên din çê dibe visa ye ku kevaniya malê dema ku hevîra wê distirê, moriyeke bi rengê şîn yan kesk dike navê. Dema ku xwarin amade dibe û tînin ser sifrê, bi kêrê bi qasî hejamara endamên malbatê ku hazir in dikin çend beş. Her kes para xwe hiltîne û di nav dewriyê xwe da datîne û bi vî awayî dest bi xwarinê dikin. Tişta ku li vir gelek balkêş ev e ku ev morî li para her kesî be û li devê her kesî xuya bibe, bi bawera xelkê ew kesek xwedîşans û bextewar e. Dibêjin ku di sala bê da dê rozî û nêmetên Xwedê bi ser wî/ê da dibare.
Di vê heyama salê êdî ev seramaya destpêka zivistanê işkestiye û eger jî berfek bibare zû dihele û vedibe. Carna bayeke tund lê ne weqes sar tê û berf û cemedan dike av ku jê ra `Bayê Kûwatê` dibêjin.
Êşe pêşe`
Piştî Oskilo û Gîskiloyê ji 10 heta 15`ê adarê (۲۰ heta 25`ê Isfendê) `Êşe pêşe` tê gotin. Wer xuya dike ku navê wê ji ber vê yekê ku bi nêzikbûna biharê va pêşû û kurm û kêz êdî xuya dibin.
Serena Williams
Serena Jameka Williams (jdb. 26ê îlona 1981an) lîstikvanek tenîsê ya amerîkî ye. Ew di nav tenîsvanên herî mezin ên hemî deman de tê hesibandin. Wê 23 sernavên single yên Grand Slamê bi dest xist. Ligel Steffi Graf û Margaret Court, Williams yekane lîstikvan e ku her çar tûrnûvayên Grand Slam du caran li pey hev qezenc kiriye (2002/03 û 2014/15). Ew di heman demê de yek ji sê lîstikvanan e ku di her tûrnûvaya Grand Slamê de herî kêm sê serketî hene.
Zivistan û baweriyên kurdên Xorasanê
Jinebî
Piştî Êşe pêşeyê ji 25 heta dawiya salê `Jinebî` tê gotin û egera vê navê jî ew e ku dibêjin zivistan di van çend rojên mayî da girr û bêrehmiya xwe herî zêde nîşan dide.
Serena Williams
Di sala 2012an de wê zêra Olîmpiyadê di tekane de bi dest xist; Wê di salên 2000, 2008 û 2012an de li gel xwişka xwe ya mezin Venus Williams sê madalyayên din ên zêr di double de bi dest xistin. Williams pênc caran sezonekê di rêza yekê ya cîhana tenîsê de bi dawî kir û şeş caran bû Lîstikvana Salê ya ITFyê.
Ji bilî Martina Hingis, ew lîstikvana tenê ya tenîsê ye ku pênc xelatên herî girîng ên WTAyê bi dest xistiye. Wê di sala 2015an de sê xelatên herî mezin ên medyaya werzîşê ya cîhanî ji Associated Press (Serbaza Salê), L'Équipe (Serbaza Salê ya Cîhanê), û Sports Illustrated (Serbaza Salê) wergirt. Williams di nav lîstikvanên tenîsê de, bi qasî 95 mîlyon dolar, xwediyê dravê herî bilind e. Di navbera hezîrana 2014an û hezîrana 2015 de, bi 24,6 mîlyon dolaran ew piştî Maria Sharapova bû duyemîn werzîşvana jin a herî zêde-dahat.
Zivistan û baweriyên kurdên Xorasanê
Eyda Gir (Newroz)
Di dawiya zivistanê jî da Newroz yan visan ku kurmancên Xorasanê dibêjin `Eyda Gir` tê.
Tevî ku gele xebatên hêja li ser nasnameya kurmancên Xorasanê hatine kirin, lê sed heyf û mixabin ku hertim çand û folklore di bin sîbera lêkolîn û xebatên di warê dîrokî da nehatine berçavgirtin û em kêmtir dibînin ku berhemeke baş li vê barê hatibe nivîsîn.
Altenkirchen, Kusel
Altenkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bikarhêner
Bikarhêner peyveke kurdî ye ku bixwe ji sê peyvên cuda pêk hatiye: "Bi + Kar + Hêner" û tê bi wateya kesekî ku tiştekî bi kar tîne. Niha ew kes dikare her kes bibe û ew kar jî dikare her karek bibe.
Di zanistên kompiyoterî de "Bikarhêner" ew kes e ku sepan, malper yan jî nermalaveke taybet bi kar tîne û carinan wek endam tê dikeve di vê sepan ya malperê de.
Çavkanî
Kategorî:
Îbrahîm Bêglû
Îbrahîm Bêglû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Aubessagne
Aubessagne, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Îblû
Îblû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Campagnac, Aveyron
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Îblû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 114 kes (32 malbat) bûn.
Berod bei Hachenburg
Berod bei Hachenburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Şîrovekirina xewnan
Cara pêşîn di sedsala 20emîn de li ser xewnan xebatên zanîstî hatine kirin. Sigmund Freud li ser xewnan xebatên mezin kiriye û wekî rêbazeke psîkoanalîzê bikaraniye. Ew gihîştiye wê baweriyê ku xewn ji kûraniya ruh û kesayetiya mirov tê û elementên binirx dihewîne. Xewn di bin bandora îd (Ajez) û binhişar ê de ye û heger mirov hişyar be kontrola ajezê radibe û mirov bi pirranî xewnan jibîr dike. Pêwîst e psîkoanalîst bi hişyarbûna nexweş re vana tomar bike.
Oederan
Oederan, bajarekî navçeya (Landkreis) Mittelsachsenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Sondrio
Sondrio, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Lombardiyayê ye. Bajêr, di heman demê de navenda parêzgeha Sondrioyê ye.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Freienbach, Schwyz
Freienbach, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Schwyza li herêma Höfeyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Aydin Dere
Aydin Dere rojnamevanekî kurd e.
Aydin Dere di sala 1961 an da li bakurê Kurdistanê li navçeya Gimgima Mûşê hatiye dinê. Piştî xwendina xwe ya bingehîn di sala 1984an de diçe jiyana xwe li Swîsreyê berdewam dike. Di destpêka salên 90-î de, bi avabûna çapemeniya têkoşîna doza kurdan re, ew dest bi rojnamevaniyê dike. Di rojnameyên Yeni Ülke, Gündem, Özgür Politika û hin kovarên din de nûçe, gotar, lêkolîn û şiroveyên wî cîh digirin. Herwiha çapemaniya Swîsreyê re jî dem bi dem cîh dide nivîs û şiroveyên wî. Heta niha pirtûkeke wî ya helbestan a bi tirkî û bi navê Ağlayan Toprak ("Xaka girî") derketiye. Ji ber nivîsên wî yên ceribandinê du caran hêjayê xelata wêje ya Hisên Çelebî hat dîtin.
Niha karên xwe yên rojnamevanî û nivîskariyê berdewam dike. Şirove û gotarên wî yên wêjeyî "Özgür Politika" û di malperên Amîda Kurd û Kurdistan Postê de tên weşandin.
Nibbles
Nibbles kayêkeyê komputerîyo 2D yo Belaşo.
Nibblestê kiçî kermikêke kontrol keno, kermik zerey sahaykêde geyreno, çî werî weno u beno pîl, zêr u akît geno u can(haq) gêno. Ena kay badê zêde biyayîşê telefonê destan(mobil phone) bi vila.
Sabir Ebdulahîzad
Sabir Ebdulahîzad (, gundê Dizê, navçeya Mirgewerê, Ûrmiye) dadnas, wergêr û endamê PENa Kurd e.
Avançon, Hautes-Alpes
Avançon, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Sabir Ebdulahîzad
Jiyana wî
21ê îlona 1986ê li bajarê Ûrmiyeyê, navçeya Mirgewerê, gundê Dizê ji dayik bûye. Dibistana seretayî, dibistana navendî û lîse li li vê navçeyê xwendiye û sala 2006ê lîsansa hiqûqê li Zanîngeha Ûrmiyeyê kiriye. Pişt re sala 2011ê ji bo berdewamkirina xwendina xwe diçe bajarê Tehranê û Lîsansa Bilind a Hiqûqê (Şaxa Hiqûqa Navnetewî) li Zanîngeha Azad a Îslamî dixwîne. Sala 2014an wekî xwendekarê doktoraya Hiqûqa Navneteweyî li Zanîngeha Hemedanê hatîye wergirtin. Di heman salê de li Zanîngeha Mihabadê dest bi dersdêriya hiqûqê kiriye. Lê sala 2016an ji ber sedemên siyasî ji zanîngehê hatiye avêtin. Ji ber fişar û gefên rejîmê neçar maye ku ji Îranê derkeve. Niha li bajarê Wanê dijî.
Tazekend, Şot
Tazekand, navê yek ji gundên Gundistana Çişme sara li Bexşa Qere Qoyona Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Alam
Alam çiyayekî volkanik e. Di navbera Nisêbîn û Cizîrê de ye. Dikeve herêma Hezexê. Çiya cihekî pîroz tê hesibandin.
Valley, Bavyera
Valley şaredariyeke navçeya (Landkreis) Miesbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dol (fîlm)
Dol fîlmeka derhênerê kurd Huner Salem e. Dol sala 2007 ê li Başurê Kurdistanê hatîye kişandin. Dol, Newala Tembûran dol hem Newale hem ji Tembure. DOL fîlmeke derbarê perçekirina Kurdistanê û çewisandina nasnameya kurdî ye û ew herî bêhtir bingeha nijadperest a sîstema Kemalîzmê û tundiya Tirkiyeyê li hemberî kurdan rexne dike. Ji bilî Nazmi Kırık û Belçim Bilgin herweha hunermendên navdar Ciwan Haco û Rojîn jî di fîlmê de dilîzin.
Rohrdorf, Baden-Württemberg
Rohrdorf şaredariyeke navçeya Calwê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Abraham Lincoln
Abraham Lincoln (jdb. 12ê sibatê, 1809 – m. 15ê nîsanê, 1865) serokdewletê 16em ê DYA'yê ye. Heta ku di encama sûîkastekê de were kuştin di navbera salên 1861 û 1865an de serokdewletî kiriye. Lincoln di 12ê sibata, 1809an de li bajarê Hodgenville ya Kentucky ji dayik bûye. Bi Mary Todd re zewicî û çar zarokên wî çêbûn. Dema Lincoln li Ford's Theatre bi hevjîn û mêvanên xwe re şano temaşe dikir, bi êrîşa çekê hatiye kuştin. Wêneyê Abraham Lincoln li ser 5 dolarên amerîkan e.
Çaykovskî
Pyotr Îlîç Çaykovskî, (Rusî: Пётр Ильич Чайковский, Pyotr Ilyich Tchaikovsky), (7 gulan 1840 Votkinsk– 6 sermawez 1893 Sankt Petersburg) di dema romantîk de bestekarekî muzîka klasîk a rûsî bû.
Zuwani hawaîyane
Hawaîyane (we hawaîyane: Olêlo Hawaî'î) zuwani merdimi bumî Hawaî ye. Ey zuwane ke le desey zuwaneli Polînêzîyane's wegerd Êngilîsî zuwaneli fermî (resmî) stani Hawaî Amêrîkan. Pawşa Kamehamehay Sêwem yegem binnamey zuwani Hawaîyaney le salli 1839 û 1840a damezrand.
Îbrahîm Semî
Îbrahîm Semî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zuwani hawaîyane
Da salli 1950 be hokareli (delîleli) curwacur wişereli Hawaîyane kem û kemtir bîn û yewaş yewaş ey zuwane bumîye cêgey xuwey da we zuwani Êngilîsî. Îseyş çige naw desey zuwanel le metirsîya.
Zuwani Hawaîyane nizîgi 115 sall e rûjname dîrîd û le çapemenîyegana we kar dîyed.
Çend Nimûne Le Hawaîyane
Şimaregani:
Hawaîyane : Kurdî
kahî : yeg, hew
lua : du
kolu : sê
ha : çuwar
lîma : penc
ono : şeş
hîku : heft
walu : heşt
iwa : nû
-hulu : de
Oelde
Oelde, bajarekî navçeya (Landkreis) Warendorfê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Qerebaşlo (dehistan)
Qerebaşlo, navê dehistana ku bi ser şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ye. Di gundistanê de bi zimanên kurmancî, farisî û tirkî tên axavtin.
Şûnên nîzîkî dehistana Qerebaşlo
Li Dêhêstanî Qerebaşlo 29 gund hene ku le 20 gundi xelkî kurmanc guzeran deken, gund wî dêhêstana je sedi 69 şûnê kurmancan in. Li Dêhêstanî Qerebaşlo 1212 malbat û 5118 kes guzeran deken, lê gundê kurmanci wî dêhêstana 846 malbat û 3.709 kes hene. Je sedi 72,5 xelkî wî dêhêstana kurmanc in.
Berzhausen
Berzhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Zawe Ashton
Zawedde "Zawe" Ashton, yan jî bi navê ku pê tê zanîn Zawe Ashton (Hackney, London, Brîtanya) lîstikvan, şanoger, derhêner û vebêjerê brîtaniye. Ashton bi rolên xwe yên di drama-komediyên kanala Channel 4 ya Brîtanî, komediyên bi navê Not Safe For Work û Fresh Meat ve tê naskirin.
Alfred Adler
Alfred Adler (jdb. - m. ). Bijîşk û avakerê psîkologiya ferdî yê awistrayî.
Li bajarê Penzingê ji dayikbûye. Di sala 1902an de bi Sigmund Freud re hevnasîna wî çêdibe û bi dilxweşiyeke mezin tevlî xebat û keşfên Freud dibe. Ev hevaltî heya sala 1911an didome. Alfred Adler xwe dide ser derûnînasiya ferdî.
Di sala 1912an de pirtûkek bi navê "Über den nervösen Charakter" (Li ser kesayetiyên bi nevroz) diweşîne. Bi destpêka Şerê cîhanî yê yekemîn xebatên wî dikeve astengiyan. Him karê xwe yî doktoriyê dike him jî lêkolînan li ser psîkologiya mirov dike. Di sala 1927an de li Emerîkayê wekî profesor kar dike. Destpêka faşîzmê li Germenistanê rê nade Adler vegere welatê xwe û li Skotland ê jiyana xwe ji dest dide. Tê zanîn ku Adler bi eslê malbata xwe Cihû bû. Ji ber wê Nazî hemî pirtûkên wî dişewitînin û dest didin ser klînîkên wî. Alfred Adler yek ji hîmên zanîstiya psîkologiyê ye.
Xulamtî
Xulamî an koledarî navê vê rewsê ye ku tê de mirovek demkî yan heya mirinê wek mal û milk tê hesibandin û bikaranîn. Ew kesê bi xwedî wek xulam dihat navendin.
Xulamî heta sedsala 20'an wek tiştekî normal dihat dîti. Di dema xulamiyê de li gorî yasayê mafê her kesî hebû xulaman bikire, bifirose, bide mîras, kirê bike û bide kirêkirin. Xulamek divê bû ku xwediyê xwe çi bêje vê bike.
Li gorî yasayên koledariyê mafê koleyan hebû ku bibin xwediyê milk û bi vî havî dikaribûn bi dayîna berdêlekê bigihêjin azadiya xwe. Dîsa li gorî yasayên çend welatan, xulamî irsî/rakendî bû: Ev dihate vê wateyê ku zarokên xulaman jî wek xulam dihatin hesibandin.
Dîrok
Li împeratoriya Romê de beşeke mirovan bi navê sklavan hebû ku bê maf bûn. Herwiha li Yewnanîyan, Mezopotamya, Misiran xulamî êpê firavan bû.
Li ser xulamiyê herî pêşin di Danezanê Mafên Mirovan û Hevwelatîye ya ji pê Şoreşa Fransî re hat nivisandî bû de dihat gotin ku mirov azad û wekhev tê dinê jî ew bi qentûrî herî pêşin li Împaratorîya Brîtanyayê di 1807an de hat qedexe kirin. Li Împaratorîya Brîtanyayê xulamtî piştî 1 tebax 1834 neqanûnî bû. Xulamtî di sala 1865-an de li DYA hate qedexekirin.
Di 1926an de Koma Miletan Xulamî li dinê qedexe kir.
Saqiz, Miks
Saqiz, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Maher Zain
Maher Zain (z. 1981) îlahî û raperekî swêdî ye. Koka wî ji Libnanê ye û bi eslê xwe ereb û misilman e.
Ew stranbêj, stranbêj û hilberînerê muzîkê ye. Albuma wî ya pêşîn, Thank You Allah (Thank You Allah), di 2009 de derket û serkeftinek navneteweyî bû. Albuma wê ya duyemîn Bibore Min (Min Bibore) di 2ê Avrêl, 2012 de derket. Hunermendê ku li cîhanê bi berhemên xwe yên bi şêweya Îslamî tê naskirin, li bajarên cuda yên Tirkiyeyê konser da.
Pêşveçûnî
Maher Zain di 16ê Tîrmeha 1981ê de li Trablusê, Libnanê ji dayik bû. Di heşt saliya xwe de tevî malbata xwe koçî Swêdê kir. Li wir beşa Endezyariya Fezayê qedandiye. Piştî zanîngehê ew tevlî pîşesaziya muzîkê bû û bi hilberînerê swêdî yê Fasê Nadir Khayat (RedOne) re têkilî danî. Dema Nadir Khayat koçî New Yorkê kir, Maher li pey wî da ku kariyera xwe ya muzîkê bişopîne û bi hunermendên mîna Kat DeLuna re dest bi xebatê kir. Di 27 saliya xwe de, di gera xwe ya Swêdê de, careke din bi Îslamê ve girêdayî bû û biryar da ku dev ji hilberîna muzîkê berde û bi şêwaza îlahiyan bistrê.
Campouriez
Campouriez, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Sersol, Bane
Sersol gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
War
War an welat an jî nîştiman navê axa ku mirov jê ye. Ji ber vê yekê jî tê gotin cih û warê mirov. Gotina war, ji dema ji dema hûrîyan maye. Di wê dema hûriyan de jî bi rengê wār û an jî "awar-ra" ji dema hûriyan ji nivîsên bizmarî tê xwandin. Gotina war, gotinaka bi têgihiştinî, ku bahse cihê ku mirov jê ya û lê hatîya dunyê têne ser ziman. Bahsa wê dike. Di kurdî de gotinaka ku bi vê re pirr hatîya nasîn heya. Ew jî, dema ku kurd ji hevdû re diaxivin dibêjin "warê bavûkalan" a. Bi teybetî, di kurdî de jî, weke gotinaka pirr kevn û ku pirr tê nasîn a.
Car bi car jî, ji dêla ku bipirsin û biêjin ku ka ´tû ji kuderê yî?´, dihat gotin "tû ji kîjan warê yî" jî. Ev gotinên ku di nava gel de li kurdistanê ku pirr dihatina nasîn bûn. Di nava jiyane civakan de, hin gotin bi demê re pirr zêde tênbikarhanîn. Bi wê re jî, ew pirr baş tên nasîn. Gotina ´war´ û an jî ya ´warê bavûkalan´ yek ji wan gotinan a, ku pirr tên nasîn in.
Baratier
Baratier, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Koma Berxwedan
Koma Berxwedan, komeke muzîka kurdî ye. Piraniya stranên Koma Berxwedanê bi kurmancî ne û piştî bi kirmanckî (zazakî), lê hin stranan jî bi soranî û bi goranî hene.
Salên aktîv ên Koma Berxwedan ji 1983 heta 1995 in. Li van salan Koma Berxwedan 16 albûm derxistin. Ew li ser zordestiya Tirkiye, Iraq, Îran û Sûriyê dibêjin. Weke navê wan jî dibêje ew komeke şoreşvan bûn yanê daxwaza wan yan jî ilmê wan ji bo avakirina Kurdistanê ye.
Walî Bedelpûr
Walî Bedelpûr di roja 27ê sibata 1988an de li bajaroka Nûşîn Şehir a bajarê Ûrmiyeyê ji dayîk bûye. Helbestvanekî kurd e û bi terza klasîk bi zimanê kurdî helbestan dinivîse. Zêdetir ji 100 helbest heya niha nivîsîne û ta niha 2 pirtûkên helbestan çap kirîne.. Zêde helbestên evîndarî dibêje lê di helbestên wî de xweza, welat û netewe, civak û malbatê jî cihek taybet hene. Walî ji bilî helbestan, Nermalav û Appên telefonan jî çê dike û heya niha çend Appên kurdî jî çêkirine, wekî Telegrama Kurdî, Nermalava Rojhejmêra Kurdî, Nermalava Kaniya Helbestan, Leyîstoka Ew çi ye?, Stranên Kurmancî û hwd.
Seyîd Qutib
Seyîd Qutib (z. 1906, Misir – m. 1966), nivîskar û alimekî ereb bû.
Reha Erdem
Reha Erdem derhênerekî tirk e ku di sala 1960î de li Stembolê hatiye dinê. Wî li lîseya Galatsarayê û Zanîngeha Bosforê xwendiye. Piştre li Parîsê sînemagerî jî xwendiye.
Fribourg
Fribourg, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Fribourg ya li herêma La Sarineyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
William Ewart Gladstone
William Ewart Gladstone FRS FSS ( – ) siyasetmedarekî brîtanî e ku çar caran (1868–1874, 1880–1885, reşemî-tîrmeh 1886 û 1892–1894) serokwezîriya Keyaniya Yekbûyî ya Brîtanya Mezin û Îrlendayê kiriye.
Hesaba spartinê
Hesaba spartinê, spartina teserifê, hesaba bazirganiyê, an jî her cûreyên hesabên bankê yên destûra dirav û vekişandin ji aliyê xwediyê hesabê dide. Ew kiryarên di pirtûkên bankê de têne tomar kirin û bîlançoya encamê ji bo bankê wekî berpirsiyariyek tê tomar kirin û mîqdara bankê divê xerîdar nîşan dide. Hin banke ji bo vê karûbarê xercê bidin, hinêkî din jî dikarin li ser diravên hatine razandin berjewendiya xerîdar bidin.
Bîlançoya hebûnê
Bîlançoya hebûnê berhevokê di hesabên tevheviya hebûn an jî berhevoka li ser sermaya giştî ya bîlançoya milê deynan e.
Giştî
Tevahiya bîlançoyê li aliyê hebûn û deynên bîlançoyê herdem wekî hev e. Ev ji ber herdu aliyên bîlançoyê bi hevsengiyê (bi qezenc an zirarê) ve têne hevseng kirin. Tevahiya bîlançoyê berhevokek e. Ji ber ku sermayeyên sabît û heyînên heyî yên li aliyê hebûna bîlançoyê û ji sermaye û sermaya deynê li aliyê sermayê pêk tê: Tevahiya malî termekî qanûnî ya di § 266 para 2 û 3 HGB, xalên bîlançoyên takekesî ("Post") di dawiyê de bêyî tevahî bîlançoyê wekî encama lêzêdekirina wan were destnîşan kirin, têne navnîş kirin. Li gorî qanûna muhasebeyê, tevheviya bîlançoyê ne xalekî bîlançoyê ye. Li gor § 266 para 3 HGB'ê di aliyê hebûnê de, windabûna net a salê § 267 para 4a HGB'ê di tevheviya bîlançoyê de cih nagire.
Gulat
Gulat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Famîleya kevotan
Famîleya kevotan, famîleya darşimşîran (Buxaceae) famîleyeke riwekan ji desteya kevotiyan (kevotkî), bi navekê din desteya darşimşîriyan (Buxales) e. Pên cins, bi qasî 70 endamên vê famîleyê hene. Li başûrê Spanya, navenda Ewropayê cihwar in. Li Kurdistanê jî tên dîtin.
Sîstematîk
Du şax, pênc cins, bi qasî 70 endamên famîleyê hene.
Rojhejmêra Kurdî (nermalav)
Rojhejmêra Kurdî navê nermalaveke telefonên Androidî ye bo nîşandana dîrok û bûyerên rojane yên kurdî ku ji aliyê Walî Bedelpûr ve hatiye amadekirin.
Ev sepan bi 6 zimanên kurdî (kurmancî û soranî),farisî, îngilîzî,erebî û tirkî kar dike.
Hêwirzeya Cindaran a Sêûlê
Hêwirzeya Cindaran a Sêûlê, bûyerekî girseyî ye ku di 29ê cotmeha sala 2022an de, di dema pîrozbahiyên cejna cindaran de li Itaewon, Seoul, Korêya Başûr, girseyek qewimiye. Di bûyera girseyî de herî kêm 151 kes mirin û li gorî daxuyaniyan 82 kes jî birîndar bûne.
Pevçûna girseyê bi karesata herî kujer a dema aştiyê ya Korêya Başûr ji dema binavbûna keştiya MV Sewol di sala 2014'an e, ku zêdetirî 300 kes kuştin.
Paşbingeh
Navçeya Itaewonê ya navenda Sêûlê ji bo kombûnê cîhekî populer e, ji ber ku dever klûbên şevê û baran mêvandar dike. Nêzîkî 100,000 kes beşdarî çalakiya cejna caziyan a Itaewon bûn. Ew ji destpêka pandemiya COVID-19 ve li deverê festîvala cejna caziyan a herî zêde beşdar bû. Di heman demê de ji destpêka pandemiyê ve bûyera yekem a wiha bû ku pêdivî bi girtina maskê tune.
Qurbanî
Karbidestên Sêûlê got, bi kêmî 151 kes mirin, bi kuştî bêhtir hêvî kirin. Piraniya miriyan ciwan an kesên di 20 saliya xwe de ne. Di nav kuştiyan de 19 kesên biyanî jî di nav de neteweyên Îran, Ûzbêkistan, Çîn û Norwêcê jî hene. 97 qurbaniyên jin û 54 qurbaniyên mêr mirin. Bi kêmanî 82 kesên din birîndar bûn, tevî ku Ajansa Agiriyê ya Neteweyî û Wezareta Karên Hundir û Ewlehiyê gotibûn nêzî 100 kes birîndar bûne, bi 50 kes ji bo girtina dil guhdana bijîşkî werdigirin.
Piştî bûyerê
Laş li kolanan hatin danîn, bi pelên şîn ve hatin pêçan, dema ku paramedîk CPR li mirovan dikirin. Hin cenaze bi ambûlansan hatin rakirin. Daîreya agirkujiyê ya Yongsan got, dibe ku jimara miriyan zêde bibe ji ber ku gelek kesên din birîndar rakirin nexweşxaneyên li seranserê bajêr. Gelek ji qurbaniyan hatin veguhestin Nexweşxaneya Zanîngeha Soonchunhyang, ku li nêzikî Itaewon e. Piştî cihê bûyerê ji aliyê polîsan ve hat girtin, bar jî xebatên xwe berdewam kirin. Gelek kes ji ber haya wan ji karesatê tune bû, pîrozbahiyê berdewam kirin.
Bertek
Serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê Joe Biden, serokwezîrê Brîtanya Rishi Sunak, serokkomarê Fransa Emmanuel Macron û serokwezîrê Almanya Olaf Scholz ji gelek serokên cîhanê re sersaxî xwestin.
Yaqût (gel)
Dîrok
Di salên 1620-an de Împaratoriya Rûsyayê dest pê kir ku derbasî nav axa wan bibe û pêve bike an bi cih bibe, bac danî û karîbû çend serhildanên Yaqût di navbera 1634 û 1642 de bitepisîne. Yaqût û eşîrên din ên tirk li ser çemê Lena  Peter Golovin, serokê hêzên rûsî, bi serweriya terorê bersiv da: şêniyên xwecihî hatin şewitandin û bi sedan hatin kuştin. Nifûsa Yaqût tenê di navbera salên 1642 û 1682an de ji sedî 70 kêm bû, bi taybetî ji ber nexweşiyên infeksiyonê. girêdan=https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D1%8F.jpg|thumb|Rêûresma tengrîya yaqût e Di sedsala 18-an de, rûsan zext kêm kirin, hin îmtîyaz dan serekên Yaqût, azadî dan wan, hemî axa xwe dan wan û kahînên Xiristiyanî ên Dêra ortodoks şandin ku gelê Yaqût di warê çandiniyê de perwerde bikin. Di salên 1820-an de, hema hema hemî Yaqût îdîa kir ku xwe guhertiye Dêra Ortodoks a Rûs, lê hejmarek pratîkên Tengrîst parastin. Piraniya Yaqûtên paşê vedigerin Tengîzmê. Wêjeya Yaqût di dawiya sedsala 19-an de dest pê kir.
Sarlî
Sarlî an Şarlî eşîreke kurdên yarsan e. Sarlî li 17 gundên deşta Qereqoşê li başurê herêma Bahdînan dijîn. Dîsa li rojava bajarê Mûsilê jî çend gundên sarliyan hene. Ev eşîr wek kakêyî tê zanîn. Sarlî devokek zaravayê Hewramî (Gûranî) diaxivin.
Nav
Sarlî an şarlî navekî henekî yê ku cîranên sarliyan li wan kirine ye. Sarlî bixwe vî navê red dikin û ji xwe re dibêjin kakêyiyên ji êla bacelan. Goya navê sarlî ji «şerat lî», yanê «bihuş bû ya min» hatiye afirandin. Cîranên wan îdia dikin ku şêxên sarliyan di demên borî de, cîh di bihuştê de firotinibûne murîden xwe, ji ber wî ji wan re bi henekî «şerat lî» gotine. Şeratlî di çerxa demê de bûye sarlî.
Sedsala 2an b.z.
2emîn sedsala b.z. ango sedsala 2an berî zayînê di 1ê kanûna paşîn 200 b.z. dest pê dike û 31ê kanûna pêşîn 101 b.z.ê jî xelas dibe.
Cixal
Şûn: Îran, Xorasani Rezevî, Şaristani Deregez, Dêhêstani Qerebaşlo
Nav: Ciẋal; Jeghāl;               جغال
Rûber: 2.26 hêktar
Dorber: 0.92 km
pirtirîn bilinî: 914 mêtr Kêmtirîn bilinî: 899 mêtr
dirêjtî rê je şeri Deregez: 20.38 km
ziman: kurmancî
Salah Sadallah
Salah Sadallah (1930 - 2007) nivîskar û rewsenbîrekî kurd bû. Xwediyê berhema naskirî Ferhenga Selahedîn û Ferhenga Kurdî-Înglîzî bû. Salah Sadallah, zavayê Mîr Celadet Bedirxanî bû, ango hevserê Sînemxan Bedirxan bû. Salah Sadallah roja 19yê çiriya yekem 2007, li başûrê Kurdistanê, li bajarê Hewlêrê koça dawî kir. Salah Sadallah bi awayekî rêk û pêk, bi beşdarbûna cemawerekî mezin ji dost, heval û kesayetiyên berpirsyar li bajarê wî Zaxoyê hat veşartin.
Cixal
serjimarî 1385: 25
Salah Sadallah
Salah Sadallah xwediyê xebateke dirêj bû di warê çand û edebiyata kurdî de zêdetirî 20 pirtûkan nivîsandiye.
Cixal
malbat; 112 kes Hêlîpan:37°17’50.07″N (37.2971°)
Salah Sadallah
Salah Sadallah ji bilî ferhenga xwe ya Inglîzî - Kurdî a bi navê Ferhenga Selaheddîn, ew herwiha bi pirtûkên wergerên ji inglîzî bo kurdî, wek Berfên Kilîmencaro, romana Ewê Dîplomatîk, hem jî ji erebî bo kurdî dihate naskirin.
Vê dawiyê rehmetî Salah Sadallah pirtûka Ehmedê Xanî (Mem û Zîn) ji kurdî wergerandibû inglîzî, ew berî mirina xwe bi çapkirina wê berhema xwe re mijûl bû. Hem jî pirtûkek li dor kurdên Suriyê amade dikir.
Cixal
Hêlîlar:59° 1’14.29″E (59.0205°)
Quzliq(2.8 km) Sugildî(1 km) Daqdar(6 km) Hesar (11.1 km)
Terrace
Terrace, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanî ya Kanadayê yê.
Sersonc, Bane
Sersonc gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Elzach
Elzach bajarokekî navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Îrvanlû
Îrvanlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 199 kes (62 malbat) bûn.
Hesenlû, Xoda Aferîn
Hesenlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
P
Çend wateyên P (ya jî p) hene.
Werqanis
Werqanis gundekî bi ser navçeya Hawêla Sêrtê ve ye. Navê gund ji navê axê, ji Qasim axa tê. Derdor ji ber ku berê wekî warê Qasim hatiye zanîn, îxtîmaleke mezin e ku navê gund jî ji vê pêk hatiye. Li gorî gotinan Feqiyê Teyran li vê herêmê ku di dema xwe de di bin desthilatiya Mîrekiya Derzin (Zîrkan) bû, di medreseya gundê Werqanisê de mêvan bûye.
Serqol, Bane
Serqol gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Abtsteinach
Abtsteinach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bergstraße li Hessen, Almanyayê ye.
Campuac
Campuac, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Waakirchen
Waakirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Miesbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ted Hughes
Edward James Hughes, axilbe Ted Hughes, ( - ) nivîskar û helbestvanê îngiliz bû. Bi Sylvia Plath re zewicîbû. Hughes di sala 1984an de bûye helbestvanê dewletê (Poet Laureate) ya Îngilistanê û heta mirina xwe jî bi vî unvanî nivîsandiye. Ji Sylvia Plath du zarokên wî he ne.
Rutsweiler an der Lauter
Rutsweiler an der Lauter şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Barcillonnette
Barcillonnette, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Gland, Swîsre
Gland, Swîsre, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vauda li herêma Nyonê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Deuillet
Deuillet, komuneke departmena Aisne ê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
Ocaqkendî Dîzmar
Ocaqkendî Dîzmar, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kaniya helbestan (nermalav)
Kaniya helbestan bernameya appeke kurdî ye ku hewl dide dîwanên helbestvanên kurd di yek cihî de kom bike û bigihîne destê xwîner û bikarhîneran.
Di vê sepanê de ku ji boy sîstema Androidê hatiye amadekirin nêzîkî 100 dîwanên helbestan ji helbestvanên navdar û helbestvanên serdemî yên kurd hatine zêdekirin.
Sudoku
Sahay kay, 9 estun u 9 rezera vîrazyaw (9x9) u miyanê xude 9 habî perçeyê 3 estun u 3 rezîde (3x3) bare bîyo.
Şert ewokî her estun, her rêze u her parçeyê 3x3 de, joyra(1) heta new(9) reqemî bêre cakerdişî. Yanê her estun, rêze u her perçede; her reqem rayke tenî yeno nuştîşî.
Serê kaydê(destpêk), sahadê henî reqamî hamey nuştişî u merdîm gorey înanra reqemêgurkî kemiyê vineno u caycinandê nusneno.
Bahlingen
Bahlingen şaredariyeke navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Biblis
Biblis şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bergstraße li Hessen, Almanyayê ye.
Tûvayî
Tûvayî komekî tirkî in ku li parêzgeha Tûva ya li Sîbîryaya Rûsyayê û her wiha li Mongolya û Çînê dijîn. Ew bi Tûvayî, bi zimanê Tirkî yê Sîbîryayê diaxivin.
Dîrok
Tûvan di dîrokê de koçerên heywanan bûne, di hezarên salên borî de keriyên bizin, pez, deve, rewan, dewar û yaqan diçêrînin.
Kundê şaxdar
Kundê şaxdar, kundê pişîle an kundê guhdirêj (Asio otus), cureyekî kundan e ji cinsê Asio û ji famîleya kundan e (Strigidae).
Belavbûn
Kundê şaxdar li Rojhilata Navîn, Asya, Ewropa û bakur raojavayê Afrîka û Amerîkayê bakur tê dîtin.
Binecure
Çar binecureyên kundên şaxdar hatine nasîn:
Kurdên Holendayê
Kurdên Holendayê, kurdên ku li Holendayê ji dayîk bûne an rûnîştvanê wir bin îfade dike.
Li Holendayê texmînên nifûsa kurdan a rastîn ku ji hejmara kurdan ra li Holendayê ne diyar e, ji ber ku kurd xwedî neteweyên cuda ne weka (tirk, îranî, îraqî û sûrî) û li ser bingeha neteweyên xwe di statîstîkên hikûmetê de têne dabeşkirin û nasîn; hejmar ji 15.000 heya 100.000 kesan e." Çavkaniyên din îdîa dikin ku hejmara kurdên etnîkî li Holendayê li dora 70.000 kesan bin.
Dîroka koçberiyê
Li Holendayê, karkerên kurd ên koçber ji Tirkiyeyê yekemcar gihîştin nîvê duyem ê 1960an. Bi hezaran penaber û penaberên kurd di salên 1970an û pê de, ji Iraq û Iranê di navbera 1980 û 1990an de, û ji Sûriyeyê bi taybetî di dema Şerê navxweyî yê Sûriyê de ji Tirkiyeyê reviyan berê xwe dane Holendayê.
Çalakiyên siyasî
Di 6ê çiriya 2014an de, kurdên li Holendayê "şeva duşemê di protestoyek li dijî Daîşê de" êrîş birin ser avahiya parlamena neteweyî ya li Laheyê ev jî ji ber sedema êrişên dewleta îslamî ya terorstî" li ser bajarokê Kobaniyê.
Di 8ê hezîrana 2015an de, kurdên li Holendayê serkeftina "partiya çep-alîgirê kurd, ku di hilbijartinên parlamena Tirkiyê de ji sedî 13 deng stend, di nav kurdan de gelek kêfî û şahî pêşwazî kirin" û serketin pîroz kirin. Kêmneteweya kurd yên di nav dewleta Tirkiyê de "ku ji bo Kurdistana Tirkiyê bêtir xweseriyê dixwazin, lê Tirkiye wî heqî nade wan."
Îşkesû, Bradost
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 126 kes (18 malbat) bûn.
Karl Gustav Jung
Karl Gustav Jung, yek ji hîmên derûnnasiya nûjen e. Li Kesswil a Swîsre yê di 26ê tîrmeh 1875 ´î de ji dayikbûye. Di sala 1900 ´î de wekî derûnbijîşk dest bi kar dike. Bala wî bûyerên mîtolojîk, jiyana bi hezaran salan berê ya mirovan dikişîne. Ronakbîrekî sedsala 20emîn tê zanîn, Carl Gustav Jung.
Jung kesayetiya duyemîn an jî siya kesayetiya mirov jî aşkera kiriye. Mirov di binhişara xwe de kesayetiyeke bi giştî berevajî kesayetiya xwe dihewîne. Bo mînak heger mirov keseke pirr zalim be di siya kesayetiya xwe de dilnerm e. Heger mirov pirr dilnerm be, di siya kesayetiya xwe de zalim e. Divê mirov siya xwe nasbike. Divê mirov siya kesayetiya xwe derîne hişarê. Heger baş nasneke, analîz neke ew ê her û her tevlîheviyên negatîn ên ku di binhişarê de ne, bandora xwe li kesayetî û jiyana mirov bike.
Jung di 6ê hezîran 1961 ´î de li Küsnacht a Swîsre yê jiyana xwe jidestda.
Norolojî
Norolojî heya 100 salên dawî pir ne pêşketî bû û problemên mirovan yên norolojîk (sînîr) di yek bera pisporiyê de çareser dikir. Lê niha gelek şaxên wê çêbûne. Herwekî norolojî bi gelek zanistên din re jî têkiliyê datîne.
Neorologî bi nexweşiyên neurologîk re bilî dibe, wekî, nexweşiya Alzheimer, epîlepsî, înfarkt SVG, mîgren hwd.
Sêfîdkemere, Bane
Sêfîdkemere gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Paxong
Paxong, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Kobe Bryant
Bryant jiyana xwe bi serketinan borand. Li NBAyê 5 caran bû şampiyon, du caran ser hev de lîstikvanê herî serketî yê fînalan hat hilbijartin.
Dema temenê wî 34 sal û 100 rojî bû bendava 30 hezar hejmarî derbas kir û bi vê yekê bû lîstikvanê herî ciwan ê ku bendava 30 hezarî derbas dike.
Dhuizel
Dhuizel, komuneke departmena Aisne ê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
Warngau
Warngau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Miesbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şûr
Şûr çekeke klasîk a ji lajwerdê yan jî ji madeyeke din e. Ji bo werzîşê û wekî aksesûar jî tê bikaranîn. Cureyeke kêrên dirêj û mezin e. Bi hezaran salan çekeke sereke bû, lê niha nayên bikaranîn. Şûr li piştê di nava kalanan de tên girêdan. Li navpiştê jî dihatiye girêdan.
Beriya beriyê li Mezopotamyayê (parek axa Kurdistanê jî dikeve vê herêmê) hatiye bikaranîn. Di zimanên hind û ewropayî de navê şûrê ji heman kokê tê yan heke cuda bin jî, ev cudatî ji cureyên şûran e. Bo mînak kurdî şûr, almanî Schwert (şvert), îngilîzî Sword hwd.
Standardeke wê nîne. Pirranî dirêjiya wan 50-200 cm ye, lê siwaran şûrên heya 5 m dirêj jî bikardianîn.
Dîroka Şûr
Derketin û pêşketina şûran li ser bingeha xenceran pêk hatiye. Çekên şer ên dişibine şûr cara pêşî li Kurdistanê bajarê Meletiyê hatine dîtin ku dîroka wan digihîje salên 3300 ên berî zayînê. Di serdema bronzê de bi pêşketina bikaranîna bronzê û lajwerdên mîna wê, pêvajoya çêkirina şûran pêk tê. Li Ewropa çêkirina şûrên ji bronzê li bermahiyên giravên Brîtanya û Îrlandê diderkevine holê. Di serdema bronzê de çêkirina şûrên Çînê ji bermahiyên Xanedana Şang mane. Lê pêşketina şûrên Çînê yên ji bronzê di dema Xanedana Qîn de pêk tê.
Bi destpêka Serdema hesinî (ku di sedsala 13'an de pêk hat), hesin bi awayekî pêşketî ji bo çêkirina şûran hate bikaranîn. Bermahiyên şûran didine zanîn ku li Rojhilata Navîn, Hîtîtiyan û Misiriyên kevnare ji bo çêkirina şûran hesin bikaranîne.
Di serdema kevnare de li Îranê, şaristaniyên Sasanî û Partî şûrên ji hesin pirr bikaranîne. Di vê demê de yewnaniyan şûrê xiphos û Romayiyan jî şûrê şimşûr ango gladius bikaranîne. Herwiha li hêrêma Împeratoriya Romê şûrê spatha hatiye bikaranîn.
Huseyn Gulî Xan
Huseyn Gulî Xan (bi farisî: حسین‌قلی خان) an jî Ebû Qedare (bi erebî: ابو قَدَّارَة), serokekî kurdê feylî bû ku wek hikûmdarê herêma Piştî Kuh bû ku di bin destê Îrana Qacarî ​​de bû.
Jiyan û desthilatdarî
Hêza wî ewqasî bû ku bala gernasên biyanî yên ji Ewropayê kişandibû. Geştyarekî navdar ê fransî di serdana xwe ya Pîştî Kuh de, diyar kir ku xelkê herêmê her tim behsa Huseyn Gulî Xan dikin û her carê ji wan pirsan dipirsin, dibêjin "hemû ya serokê me ye".
Ji sala 1863an heta sala 1900î li Piştî Kuh bi desthilatdarî hikumdarî kiriye. Di vê demê de, wî ne tenê aramî û aramî di nav xaka xwe de damezrand, belkî karî serhildanên cudaxwaz ên ku li bakurê Xuzistan, Loristanê û heta Kirmaşanê jî çêbûn, bifetisîne. Di pirtûka fermî ya Naseredîn Şah Qacar ​​de, navê Huseyn Gulî Xan di nav kesên bi hêz ên welêt de derbas dibe. Huseyn Gulî Xan ji aliyê dewleta navendî û artêşa Îranê ve sernavên wek Saram Esseltana, Serdar-Eşref û Amirî Tumanî danî û wî şûrekî zêrankirî ji hikûmetê re diyarî kir. Di tevahiya desthilatdariya wî de di navbera Huseyn Gulî Xan û Xanedaniya Qacaran de tu alozî çênebû. Her çiqas ji her du aliyan ve bêbawerîyek li hember hev dihat dîtin jî, lê ev bêbawerî tu carî nebû sedema nakokiyan û Huseyn Gulî Xan her tim bi erêkirina hikûmeta Qacarî tevgeriya.
Malbat
Huseyn Gulî Xan misilmanekî şiî dozdeh îmamî bû û malbata wî jî wisa bû. Çar jinên wî hebûn. Du jinên wî kurdên feylî bi navên Malekzade û Hemîde û du jinên ereb jî bi navên Nazare û Heciye bûn. Bi tenê du kurên Huseyn Gulî Xan hebûn, yek jî Gulamreza Xanê xelkê Nezare û yê din jî Elîreza Xan ji malekzade bû. Ji jinên din ên Huseyn Gulî Xan zarokên wan çênebûn.
Paşê jiyan û mirin
Di sala 1914an de, kurê Huseyn Gulî Xan, Gulamreza Xan, bi darbeyeke leşkerî ew ji kar dûr xist. Gulamreza Xan bavê xwe tevî hukumeta bavê xwe sirgûnî Împeratoriya Osmanî ya cîran kir. Huseyn Gulî Xan ji ber girîngiya wê ya olî jiyana li Necef hilbijart. Piştî çend mehan di 1'ê Tîrmeha 1914'an de di 80 saliya xwe de mir.
Nav
Navê wî yê rastî Huseyn Gulî bû, ango "gula Huseyn (bin Elî)". Huseyn Gulî Xan bi Ebû Qeddare dihat naskirin. Ji bo vê paşnavê gelek sedem hatine vegotin. Navê bi erebî tê wateya "bavê şûr". Hat îddîakirin ku di dema Osmaniyan de çend Erebên xwestine ku êrişî Îranê bikin, lê ji aliyê artêşa Huseyn Gulî Xan ve hatin girtin û bi şûr guhên wan hatin jêkirin û piştre ji bo kesên din şandin Bexdayê ku dixwest Îranê dagir bike. Artêşa wî dagîrkerên ereban paş ve ber bi çemê dîcleyê ve bir.
Navê wî yê din jî “ebû seîf” bû, ku bi erebî tê wateya “bavê şûr”. Wî bi îdiaya ku ev nasnav wergirtiye, ji ber ku wî ferman daye artêşa xwe ku bi şûran êrîşî gundên ereban bikin û hemû tiştên wan ên giranbiha bistînin.
Ocaqkendî
Ocaqkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Daqdar
Dorber: 2.63 km
pirtirîn bilinî: 843 mitr
Kêmtirîn bilinî: 808 mitr
dirêjtî rê je şeri Deregez: 14.35 km
Hêlîlar: 58°59’36.82″E (58.9933°)
şûnên nîzik:
Perkend(7 km) Kokan(12.9 km)
Beyat (6 km)
Mîna (2.4 km)
1635
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Canet-de-Salars
Canet-de-Salars, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Partiya Gel a Xiristiyan-Sosyal a Lûksembûrgê
Partiya Gel a Xiristiyan-Sosyal (bi lûksembûrgî: ; ), bi kurtî CSV anjî PCS partiyek polîtîk a Lûksembûrgê ye. Ev parti li Lûksembûrgê xwedî hejmara herî mezin ya endama ye.
Bürdenbach
Bürdenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Jêdera kurdan
Jêdera kurdan yan Eslê kurdan, zanyaran ji bo koka navê kurd teoriyên cuda pêşniyar kirine. Li gorî orîntalîstê îngilîz Godfrey Rolles Driver, peyva Kurd bi peyva Kardaya ku sumeriyan bikar anîne ve girêdayî ye. Peyva Kardaya ku di tabloyên heriyê ya sumeriyan de hatine dîtin ji hezarsala sêyemîn ê  ve hatiye dîtin. Li gorî lêkolînerên din, peyv berî serdema îslamî ye, wekî peyva farisiya navîn ku tê wateya "koçber" (kesên koçber) û dibe ku di dawiyê de ev peyv ji toponîmek kevnar ku navek civatî ye ji peyvên Kurtî yan jî ji peyva Kurduene, hatiye wergirtin.
Bêjenasî
Karda-ka, ku forma kevnare ya peyva "Kurd" e, di tabloyên Sumeriyan de (hezarsala 3an ) hat bikar anîn û ji bo eşkerekirina gel û dewletekê jî hate bikar anîn. Peyva kurdî di formên cûda yên dîroka dîrokê de û ji hêla neteweyên cûda di zimanên wekhev de lê beşek jî di wateyên cuda de xuya dike. Li gorî yek teoriyê, fikirîn ku ew ji peyva 𐭪𐭥𐭫𐭲 kwrt- hatî, ku di Farisiya Navendî de terîma "nomadic; konê firotanê" ye. Dûv re, di serpêhatiyên îslamî de, piştî dagîrkirina Iranê, ev term bi heman awayî bi Erebî hate pejirandin û bi taybetî ji bo eşîrên nomranî yên ranî hate bikar anîn. Gorê Şerefxanê Bidlîsî di sedsala 16-an de, Kurd ji çar koman pêk tê: Kurmanç, Lur, Kelhor û Goran jî bi zaravayek an cûdahiyek zimanî diaxivin. Ludwig Paul (2008) amaje dike ku karanîna sedsala 16an, wekî ku ji hêla zimanê kurdî ve ji hêla Şerefxan ve hatî tomarkirin, hîn jî dibe ku nasnameya etnîkî "kurd" a bakurê rojavayê Iranê, ya ku bêyî Kurmanç, Lur, Kelhor û Goranê tevdigere, berbiçav bike. Wekî ku ji peyva farisî ya navendî ya kwrt, kwrt, diyar bûye ku ev yek toponîmek serdema Bronzê, Kardu an Kar-da nîşan dide. Di Erebî de, ev nav li erdnîgariya ku Kurd lê dijîn, bi Çiyayê Cûdî re têkildar bûye, ku di Quranê de jî tête behs kirin, û ev teorî hîn xurttir bûye ku ji bav û kalên Kardox re tê gotin Gutî. Di kevneşopiya klasîk de, di çavkaniyên Yewnanî de, ji bo cara yekemîn di sedsala 4-an B.Z de, di xebata bi navê Anabasîs (Vegera Hezaran) de ku ji hêla Ksenofon ve hatî nivîsandin, ew behsa mirovên şervan "Karduchoi" dike ku li herêma Cizîrê nûjen dijîn. Bi vê agahiyê, Corduene an Karduya wekî devera proto-Kurd û bav û kalên Kurd hat pejirandin û ev nêrîn ji hêla hin lêgerînên akademîk ve hate piştgirî kirin. Wekî din, Vladîmîr Mînorskî diyar kir ku Romayî û Yewnanî ji bo Kurdên ku li livingranê dijîn ji wan re "Cyrtii" digotin û ku ew wateya wan Kurdên li rojavayê Çiyayên Zagrosê ku navê herêmê ji bo cara yekê tê bikar anîn.
Zimanê kurdî
Zanîna rewşa heyî ya di derbarê kurdî de, bi qasî neheqî, li sînorên nêzîkê deverên ku axaftvanên devokên Kurdî yên hevdem pêk tê, destûr dide. Kurdî zimanek e ku ji malbata zimanê Hindo-Ewropî yê şaxê Îranî yê Rojavayî ye. Ew bi gelemperî di nav zimanên Îranî yên bakurê rojava de tête celeb kirin. Ludwig Paul encam da ku Kurdî bi eslê xwe bakûrê rojavayê Îranî ye, lê diyar kir ku ew gelek taybetmendiyên bi zimanên Îranî yên başûr-rojavayî re, wek Farisî, ji ber têkiliyên dirêj û fireh ên dîrokî parve kirin.
Etnogênez
Gotina Kurdî di sedsala 16an de ji hêla Şerefxan ve ji bo neteweyê hate bikar anîn, ku çar komên eşîrî, Kurmanç, Lur, Kelhor û Goran jî di nav de hebûn, her yek bi zaravayek an cûdahiya zimanî diaxivin. Paul (2008) destnîşan dike ku Kurd xwedî etnogênezayek nû ne wek grûpek hevgirtî ya Bakurê-îranî, ji ber ku ji van çar koman niha sê ji wan dikarin wek nasnameyên komên ku bi qasî parçeyî wan wekî Kurd binav bikin nas bikin, dema ku Lur komek kurd e û di rastiyê de başûrê rojavayê Îranê ye, ne Bakurê Iran e. Ew ji malbata zimanî re girêdayî ye. Paul wiha jî dide zanîn ku, nivîsên yekem ên bi eşkereyî bi kurdî hatine nivîsîn di heman heyamê de ne.
Komên destpêkê
Tête bawer kirin ku gelê Kurd bi eslê xwe heterojen e, di nav de Lolo, Gutî, Cyrtii, Carduchî, li pey hev, hin eşîrên berê an komên etnîkî bihevre dike. Di nav komên pêşgotinên cihêreng ên ku dibe ku ji bo etnogjeneza Kurdî de bibe alîkar, wê hiştiye ku Kurd wek axaftvanek ji zimanekî îranî yê bakur-rojavayî (ango kurdî) derkevin. Akademîsyenên sedsala 19an ên wekî George Rawlinson Carduya û Kardukhi bi Kurdên nûjen re têkildar bûn, difikirin ku Carduchi wekheviya leksik a kevn a "Kurdistan" e. This ev nêrîn Corduene wekî proto-kurdî an wekhevî ya îro ya Kurdistanê qebûl kir, û ji hêla çavkaniyên akademîk yên nû ve jî piştgirî bû. Gelek navên vî navî hene, lê -kh bi tewangî ve tewanga bi latînî dijwar e, loma ew îhtîmal e ku--kh ’li dawiya Kardukh (Karduk) ji paşpirtika pirjimar di zimanê ermenî de bê. Isdîayek heye ku cardin bi zimanek Îranî diaxivin. Bi gelemperî, baweriya Medan ji bo etnografiya kurdî (û Baloçan) destpêkek e. Vê baweriyê xweziya xwe wekî çîrokek dîrokî di nav Kurdan de di sedsala 20an de dît, da ku her çend hin pisporan jê bawer bike xelet be jî, destnîşankirina kurdan wekî Medan naha bûye rewşek hevbeş di têgihîştina niştimanî ya Kurd de.
Çîrokên jêdera kurdan
Gelek efsaneyên ku detayên orîjînala Kurdan tine hene. Yek ji wan li gorî baweriya Cihûyan;
Yek ji wan jî helbestên di Şahname de ji hêla Firdewsî ve qasî hezar sal berî niha hebûn. Li gorî vegotinên Firdewsî;