cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cejna Remezanê
Cejna Remezanê an Eyda Remezanê an Eyda Rojiyê, ( an îyd el-Fitr) yek ji cejnên misilmana ye. Ew pê Remezan dawî dibe re li sê rojên pêşinên mehê şewal de tê pîroz kirin. Fitr di erebî de tê manê taştî kirin û ji bo rojî xelas dibe şunda êdî taştî tê xwarin wiha tê nav kirin. Wek Cejna Qurbanê cejna remezanê jî bi nimêja Cejne dest pê dike. Paş nimêj kirin şunda Xutbe jî hat xwendin şunda pîroz kirina cejan dest pê dike. Mirov malbat û merîv û mezinên xwe ser lêdide. Ew bi gelemperî wek cejna te/we pîroz be tê pîroz kirin. Di vê cejnê de mirov tiştên şêrîn dike û belav dike, şekir dide zarok e.
Ji bo navbera Salnameya Hicrî û Salnameya Gregorian de 10 an jî 11 rojan ciyawazî heye Cejna Remezan gorî Salnameya Gregorian her salan berwarên cihê tê pîroz kirin.
Seledûna Jêr
Seledûna Jêr an Seladûna Jêr (bi tirkî: Aşağı Balcılar), gundekî navçeya Bismila Diyarbekirê ye. Li ber Çemê Caferî ye û li derdora wê Seledûna Jor, Meterê, Mezra Hûto, Girikê Fariz û Girê Malik he ne.
Cejna Qurbanê
Cejna Qurbanê, Eyda heciyan an jî Eyda qurbanê li gorî baweriya misilman cejna qurbankirina ajalan a dînê îslamê ye. Ew li gorî salnameya hîcrî di roja 10an a meha Zîlhice de dest pê dike û çar rojan diajo. Ji bo sedema cudahiya di navbera salnameya hîcrî û salnameya gregorî de, 10 an jî 11 rojan ciyawazî heye, li gorî salnameya Gregorî ew her sal di demên cuda de tê pîrozkirin. Cejna Qurbanê herwiha ji bo misilmanan dema ferza îslamî ya serdankirina Kabeyê ye ku misilman bi vê serdanê dibin hecî.
Li welatên ku gelheya wan bi giştî misilman in, cejna Qurbanê weke betlane ya fermî tê pejirandin. Cejna Qurbanê bi Cejna Remezanê re yek ji girîngtirîn cejnên îslamê ye.
Sedem
Yek ji ceribandinên sereke yên jiyana Îbrahîm ew bû ku bi kuştina kurê xwe yê delal bi fermana Xwedê re rû bi rû bimîne. Li gorî vegotina nû, Îbrahîm her tim pîsxwenê dîtiye ku kurê xwe Îsmaîl kurê Hecîra dikuje. Îbrahîm dizanibû ku ev fermanek ji Xwedê ye û wî ji kurê xwe re got, wekî ku di Quranê de tê gotin "Ey lawo, ez di xewna xwe de dibînim ku ez te serjê dikim", Îsmaîl bersiv da: "Bavo, tiştê ku ji te tê emir kirin bike." Ibrahîm xwe amade kir ku radestî daxwaza Xwedê bibe û xwe amade bike ku kurê xwe wekî bawerî û peristina Xwedê serjê bike. Şeytan di dema amadebaşiyê de, Îbrahîm û malbata wî ji cîbicîkirina emrê Xwedê dûr dixe û Îbrahîm bi avêtina keviran Şeytan ji wî dûr xist. Ji bo bîranîna redkirina Şeytan, kevir li stûnên sembolîk têne avêtin kevirkirina Şeytan di dema merasimên Hecê de.
Xwedê dildariya Îbrahîm a ji bo qurbankirina tiştê ku jê re ezîz bû nas kir û hem Îbrahîm û hem jî Îsmaîl qedrê xwe da. Serfirîşte Cibrayîl  ji Îbrahîm re got: " Ey Îbrahîm, te ayetan pêk anîn û berxekî ji esmanê ji aliyê serfirîşte Cibrayîl ve ji pêxember Îbrahîm re pêşkêş kir ku li şûna Îsmaîl serjê bike. Misilmanên cîhanê Cejna Qurbanê ji bo bîranîna hem dilsoziya Îbrahîm û hem jî saxbûna Îsmaîl pîroz dikin.
Nimêja Cejna Qurbanê
Wek Cejna Remezanê roja cejna qurbanêya pêşin an jî duyem nimêja cejnê he ye. Ew du rekatin û sibe bi cimate tê kirin.
Daraza Qurbanê gorî Zavan
Qurbanê, ew kesên narewîtî, azad û qasî nîsab male xwe henî dikin. Nîsaba ji bo qurbanê wiha ye: ew kesî, hewceyiyên bingehîyen wek xanî, tiştên bingehiyên xanî, heywana ji bo siyar bûne, sê qat kincên xwe, ew kesên li aborîye wan peyda dike û li deynên xwe bê tir qasî 80, 18 gr zerî xwe heyî qurbanê dike. Lê qurban daraza qurbanê gorî zavan cihê bi cihê ye. .
Fûcekendî
Fûcekendî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Cejna Qurbanê
Henefî
Gorî henefîyan qurban kirin ew kesî rewşa xwe rind re wacib e. Ew kesî, jin an jî mêr, qanda Nîsab malî xwe heyî re qurban kirin wacib e.
Ajalên tên Qurban kirin
Mih, bizin, hêştir, dewar û ga dikanin werin qurbankirin. Li wan divê ko bikêmasî deve 5, dewar û gemêş 2, mîh û bizin ji 1 dîtî be. Mîh û bizinan ancax yek kes dikana qurban bike. Deve, dewar û gemêşan jî heta 7 kesan mirov dikana tev qurban bike. Ew heywanên bi kêmasî wek çav, gunên xwe tune, naxweş, lawaz qurban nabin.
Li gorî Salnameya gregorî dîroka pîrozkirina cejnê:
Redmi 10
Redmi 10 têlefonek Android-ê ne, yên ku wekî beşek ji koma wan rêzikên smartphone-ên Redmi, jê hêla Xiaomi Inc. di 18ê Tebaxa 2021ê de hatine çêkirin.
Qerekose
Qerekose an Qerekilîs an Qerekîs an jî Qereysî navê bajarekî Bakurê Kurdistanê ye. Navenda navçeya Agiriyê ye.
Sirişta Agîrî zehf sare û çikandin pir nîne.
Agirî (Ararat) (Qereks an jî Qerekose Tırkî bi navê berê Karaköse, Karakilis, Şorbulak, Ermenkî Vadnazor
bajerê Kurdistanê eyaleta Serhedê ye bajerê Kurdaye û Kurd maye her tim...
Bajêr di nav paralelên 39° - 05' û 40°- 07' bakûr û merîdyenên 42°-20' û 44°- 30' rojhilat de ye. Bajêr li bakûr bi Qersê, li rojava bi Erziromê, li bakûrê rojava bi Bedlîs û Wan û li rojhilat jî bi sînorê bajerê Mako ve tê girêdan. Taybetiyên erda bajêr:
Pîvana erdê bajar 11066 km2 ye. Şiklê erda bajêr % 46 wê ji mêrg û çergehên,% 3 ji golên, % 25 deşt û zozanên û %25 wê jî ji çiya û zinaran pêk tê. Li heremê genim, ceh, kixsên şekir û keten tên çandin.
Taxên Agiriyê
Li jêrê navên Kurdî ango navên ku berê û niha nava gel de têne karanîn û navên devletê tirko dana taxan hene navên di nava kevanê (parantez) da ne, navên nû ne. ew navan devleta tirk dana wan taxan
Avhewa
Li heremê avhewayek reşayî darizandin dikê. Bajarêk herî sar ji yên Kurdistanê ye. Salê şeş mehên berf li erdê ye. Dawîya meha nîsanê berf dest pê dike dihele. Havînên jî herêm hênik derbaz dibe.
Deşt û Zozan
Deşta Zêdkan û Qerekose yên herî mezin in li herêmê (341m2), Deştek din jî Deşta Panos û Giyadînê ye. Bilindtir bû zozanên herêmê digîhîjên heta 2000 m yî. Li wan zozanên kanî yên ku ava wan cemîdî û mêrgên şîn jî hene.
Çem û gol
Çemê herî mezin ê herêmê, çemê Mûradê ye. Wekî din çemê biçûk jî li heremê peyde dibin. Hinek ji wan ev in; Şêriyên, Zêdkên, Gelûtên. Li herêmê du golên biçuk jî hene. Balik û Saz Ciyên turîstîk û germavên herêmê:
Ji welatên cûda cûda her sal pir turîst tên herêmê ji bo ku hilkişin ser Çiyayê Agirî. Qesra Îsak Paşa jî ciyek e ku ji alî turîstan ve tê ziyaret kirin. Tirbê Ahmedê Xanî jî li navçê Bazîdê ye û ji alî Kurdên ve tê ziyaret kirin. Germavên Giyadîn û Dambat jî ciyên vehêsanê ne. Serwetên bin erdê:
Li Giyadîn kukurt, li Bazîdê kewêrê ponz, li Dûtaxê xwê, li Avkevirê ava maden û li Zêdkanê jî lînyît ji bin erdê derdikeve. Babetên heywanan:
Li Agirî nifûsek pir bilind bi xwedîkirina heywanên mijûl dibin. Ji bilî heywanên kedî li heremê li mêrg û golên werdekên kovî, qaz, kew û li alî çiya jî gur û rûvî peyde dibin.
Xwarênên Herêmê
Xwarêna herî bi nav û deng qelî ser sêlê ye. Ecîn Abdigor ji yek ji xwarinên mehelî ne ku li herêmê tên xwarin.
Kincên herêmê
Kêfa zilam pûşî didin serê xwe. îşlig û êleg li xwe dikin, di binî de jî şelwar (qadi) li xwe dikin. Li ser şelwar kêfyek li pişta xwe girê didin. Pêlavek ku li heremê ji re dibêjin, yemenî û gorên bi desta çêkirî ku heta çongê dirêjin li nigê xwe dikin. Jinên Agirî fîstanek ku ji re dibêjin "entarî" li xwe dikin. Carna jî çarşefa reş li xwe dikin. Di nigan de gorên ji hirî çêkirî hene. Nav û kronolojiya bajêr:
Bajar navê xwe ji Çiyayê Agirî digre. Navê bajar yê herî kevn bi Farisî "Kuhî Nur" yanî çiyayê Nûr bû. Ararat jî navek wî yê herî kevn e. Bi zimanê Ermenî Masîs, bi zimanê Erebî jî jê re Cebel el Haris (Agirî ya mezin) û Cebel el Havayrîs(Agirî ya biçûk) dihat gotin. Nav ji alî TirkÊn ve wek Ağrı hatî gûhertin. Navê bajêr bi Kurdî Agirîye.
Ol û Civak
Sermijara bajêr tevahî Mislimanên, hejmara Xiristiyanên pir kêm in. Piranîya sermijarê ji Kurdên pêk tê, Azerî jî wek ciwaka dûyemîn li herêmê hene. Çiya:
Çiyayê herî bilind ê Kurdistanê li Agirî yê ye. Çiyayê Hama (3243m), Çiyayê Kose (3430m), Tendûrek (3542m), Agiriya biçûk (3925m), Agiriya Mezin (5137m). Çiyayê Agiriya mezin, çiyayê herî bilind yê Kurdistanê ye.
Mendeleqa Jêrîn
Mendeleqa Jêrîn gundekî bi ser navçeya Xamûra Agiriyê ve ye.
Qilqile Mehabad
Qilqile, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hesar, Terekman
Hesar, Terekman gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kottgeisering
Kottgeisering şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruck li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Midden-Delfland
Midden-Delfland, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Recklinghausen (navçe)
Recklinghausen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Xanoya Jêrîn
Xanoya Jêrîn gundekî bi ser navçeya Xamûra Agiriyê ve ye.
Xasê
Xasê' gundekî Bismilê ye.
Girdeçal
Girdeçal, Girdeçał, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kum
Kum serpoşeke navdar e. Ne wekî kulax û kulikê kov (kovikî) e û ne jî wekî kolos an papaxê mezin û dirêj in. Di kevneşopiya îslamê de takke heye ku ew jî kum e. Ango kum serpoşên forma takkeyê de ne. Herwiha kolos û papaxên ne dirêj, kurt in, kum. Mixabin ji ber ku zimanzanên kurd navên wan standard nekirine, carnan di tevlîhevî derdikevin.
Kum hene tenê serê kiloxa serî digirin. Bo mînak ên oldar didin serê xwe yên spî. Kum hene dirûvê kolosan de ne bi gupik an bêgupik in. Bo mînak kumê bitîftik. Ji van kuman li Amed, Erzîrom, Bîngol û Mûşê gelek didin serê xwe.
Çargoşeya yeksan
Di çargoşeya yeksan de dirêjahiya kêlekan wekhev e lê ji ber ku goşe ne çik in tenê goşeyên çeprast yeksan in. Li gorî vî şêweyî;
Saint-Genès-de-Blaye
Saint-Genès-de-Blaye, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Leyl û Mecnûn
Leyl û Mecnûn an wek Mem û Zîn jî tên zanîn li esmana du stêrkên herî geş in. Di zanistê de ji wan re dibêjin Alfa û Sîrius.
Îmişce
Îmişce, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sînanê
Sînanê, gundekî Bismilê ye.
Şêx Ûsiv
Şêx Ûsiv, gundekî Bismilê ye. Yek li ser gir yek jî li bestê du gund in: Şêx Ûsiva Jor û Şêx Ûsiva Jêr. Li derdora gund Mezra Ehmed, Erebkent, Gundikê Hecî Bedriya û Mezra Çêlikan hene.
Debara gund li ser çandinî û xwedîkirina heywanan e.
Lîsteya pirtûkxaneyên dîjîtal ên kurdî 2023
Eve listeya pirtûkxaneyên dîjîtal ên kurdî ye.
Hesar, Tirmenî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 21 kes (5 malbat) bûn.
Landsberied
Landsberied şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruck li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Famîleya gihakeskesoran
Famîleya gihakeskesoran (Byblis) navê famîle û cinsekî riwekan e. Cinsê Byblis bi serê xwe famîleyek e. Di Koma gezika derewîn (Lamiales) de cih digire.
Yekem cureyê cinsê, Byblis liniflora, sala 1808'ê ji aliyê riweknasê brîtanî Richard Anthony Salisbury ve hatiye binavkirin. Îro 7 cure tên naskirin. Tevahiya cureyên gihakeskesoran li Awistraliya, hin jî li Endonezyayê diçên.
Veganên Kurdistanê
Veganên Kurdistanê (Kurdistan Vegans) rêxistineke mafê giyaneweran e ku li hezîrana 2018 ji layê Zanko Bexşî û Jiyar Elî ve li bajêrê Hewlêrê hatiye damezirandin.
Ev rêxistine tîşkê dêxîte ser mafên ajal û giyaneweran û di heman dem da hana parastina jîngehê û saxlemiyê diket bi rêka bangeşekirinê bo veganîzmê tekînewe li bikarînanên berhemên giyanewerî.
Evê rêxistinê li Roja Cîhanî ya Veganan li 1ê çiriya paşîn a 2018ê, piştî pênc heyvan ji damezirandinê, êkem çalakiya xo ya fizîkî encam da. Li sêmanyê li Parka Azadî û li Hewlêrê jî li Parka Samî Ebdulrehman, rêxistinê çendîn zanyarî derbarey veganîzm (vîginîzm) û şêwazê jiyana vegan belav kiriye bi bexşîna çend namîlke û pirtûkeka biçûk ku ji zanyariyan pêkhatbû.
Piştî vê çalakiya rêxistinê, kanalên navxwe wekî Rûdaw, NRT, Kurdistan24 û çendîn kanalên dîtir çavpêkeftin di gel endamên rêxistinê encam dayne û tîşk êxistîne ser felsefeya veganîzmê.
Derkeftin
Li destpêkê rêxistin wekî blogekê bo hişdarîkirina xelkî sebaret bi veganîzmê li 2017 hate dirustkirin. Ta ku damezirandina rêkxirawê bi fermî, çalakiyên Veganên Kurdistanê bi tinê ji belavkirinê pêk hatibû li ser turên komelayetî Facebook û Instagram. Piştî wê çendê ku serokê rêkxirawê çend çalakvanên mafên giyaneweran niyasî, pêk ve biryar dan ku karên xo biken fermî û wekî rêkxiraweyek kar biken, bi vî şêwey ev rêkxirawe li 24ê xizîrana 2018 bi fermî ji layê Fermangeha Rêkxirawên Nehikûmî yên Kurdistanê, li jêr madeya 10 û 11 ya sala 2011, bîrwaname pê hate dan û moleta karkirinê wergirt.
Roja Cîhanî ya Vegan
Naveroka vê çalakiyê pêk hatibû ji dabeşkirina çend namîlke û pirtûkeka biçûk ku zanyariyên sebaret bi jemên xwarinê û vîtamînan û kesayetiyên navdar yên vegan bi xo ve girtbû, di gel lêdiwanên nûneran bo amadebûyan derbarey veganîzm û hewlîn wan bo têgehandina xelkî li vê felsefê.
Armanc û bîrubawer
Veganên Kurdistanê li ser binemayê felsefeyeka exlaqî bi navê "veganîzm" (vîginîzm) rêxistina xo damezirandîne. Ev rêkxirawe wesa hizir diket ku nabît giyanewer bo hîç meremekî ji layê mirovan ve bihêne bikarînan û mifa ji wan bihête wergirtin. Di çavpêkeftinekî da di gel medyaya Jiyan da, Zanko Bexşî got: "Ev kesên vegan bi felsefeyeka exlaqî pabendibûn ku tê da kesên bawerî pê heyn, ne bi tinê xo ji xwarinên berhemên giyanewerî duyir diken, belkû ji bikarînana pîstê giyaneweran jî dirawist in, çinkî di wê baweriyê da ne hetakû cêgir bo wan tiştan hebît, giyaneweran, nevên bibine beşek ji wan êşanên ku di bazirganîkirinê da bi giyaneweran dihête kirin".
Di çavpêkeftineka dî da, Zanko Bexşî ciyawaziya veganîzm, ku felsefeya rêkxirawê ye, di gel vejetaryanîtî bo NRT ron kir û gotî: "Vejetariyan dişêt wekî rijêmeka xwarinê bihête seyirkirin, ew kes bi tinê goştê giyaneweran naxon, belê pa veganîzm berhemên giyaneweran jî naxon û bi kar naînin, wekî hêk û berhemên sipyatî û şîremenyan, çinkî di wê baweriyê da ne ewa ku di kêlgeyên balindeyan da dihête kirin kêmtir nîne ji kuştina giyaneweran". Ev rêkxirawe û endamên wê helgirên ewê bîr û baweriyê ne ku bikarînana giyaneweran û paşmawên wan karekê ne diruste ji ber wê serederîkirina ne exlaqî ya ku di gel giyaneweran dihête kirin û ew eşkencedana giyanewer di pêşesaziyan da derbaz dibin.
Hemûgê
Hêmûgê (bi tirkî kirine: Küçüktepe) gundekî navçe Gimgima Mûşê ye.
Dîrok
Li ser dîroka gund lêkolîneke zanistî nehatiye kirin. Herêm pirr ji berê ve cihwar e. Hin dibêjin avakarê gund bi navê Îsmaîlê Hemê (Hemikê, Hemî, Hemûkê, Hemûgê) mêrxasek bûye. Bi texmînî pirr berê jî ev gund hebûye. Sala 1961ê navê gund ji aliyê dewletê ve tê guhertin. Ji ber şer, xizaniyê pirraniya gundiyan barkirine. Niha li dora 15-30 malan mane. Beriya 25 salan 56 malbat hebûn li gund.
Erdnîgarî
22 km ji Gimgim, 82 km ji Mûşê dûr dikeve. Nêzîkê gundên Çorsan, Gundê Mîran, Xwarik, Stûkuranê ye. Tûmê Gomê, Kaşa Sor, Çemê Çaxlekê, Çemê Sorbelaxê, Tûmê Lodan, Tûmê Mezelan ûêd ji axa gund in.
Palîndrom
Palîndrom peyv û hevok û jimareke ku dema berevajî jî tê xwendin eynî wate û formê dide.
Molenlanden
Molenlanden, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Arwînawa
Şabad, Arwînawa an Arûnîawa bajarek e ku bi parêzgeha Kirmanşanê ve girêdayî ye. Li Rojhilatê Kurdistanê ye. Ev bajar li başûrê parêzgeha Kirmanşanê li Şaristana Şabad bicih e û navenda Herêma Navendî ya Şaristanê Şabad e. Ev bajar bi gelheya 91.248 kesî (bi dûçûna serjimariya 1969ê) ve bajarê duyem yê mezin yê parêzgeha Kirmanşanê ye.
Nijad û gel
Nîştecihên vî bajarî kurdin û bi giştî kurdên kelhûr in. Her wisa ev êl û eşîrên kurdan jî dijîn: Goran, Zengene, Lek, Sencabî û şêravend lê xelkê bajarî bi giştî li her dera bajarî eşîrên kelhûr dijîn.
Ziman
Zimanê bajarê Şabadê zimanê kurdî ye ku bi giştî jî zaravayê kelhûrî. Her wisa zaravayê lekî jî tê axiftin.
Girdareb
Girdareb, Gird'ereb, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Serqizîl
Serqizîl, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Axtepe, Patnos
Aqtepe, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Ebû Talib bin Ebdulmutelib
Ebû Talib bin Ebdulmutelib (Erebî: أبو طالب بن عبد المطلب b. 539 m. 619) Bavê Elî û apê Muhemmed e. Wextê ku Muhemmed hê zarok bû û piştê wefata kalikê xwe wî li Muhemmed mêzedikir.
Vetschau/Spreewald
Vetschau bajarokekî navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Qianjiang, Hubei
Qianjiang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.012.000 kesî
Îşliqkendî
Îşliqkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qimariye Mehabad
Qimariye, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Genès-de-Castillon
Saint-Genès-de-Castillon, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Associated Press
Ajansa Associated Press (AP) di gûlana sala 1848’de, bi pêşenktîya James Gordan Bennett’re bi 6 rojnameyên kû li New York’ê weşan dikirin; ‘’Journal of Commerce, Courier and Enquirer, Express, Herald, Sun û Tribune’’ bi hewildan û nûnertîya 10 kesan re  navê ‘’New York Associated Press’’ girtîye û hatîye damezerandin. Herwiha ji sala 1892 û pêde navê ‘’Associated Press’’ girtîye. Jiber kû di wê demêde rojnameyên Netewên Yekbûyî yên Amerîka (NYA) dinava pirsgirêkên aborîdebûn, bû sedemkû Ajansa Associated Press were damezerandin. Bi vedîtina Telegrafê re, karên rojnameyan gelek hatibûn hêsanîkirin. Lê belê bi telegrafê nûçe komkirin û belavkirin, liser rojnameyan gelek giran di rawesta û bandorekê gelek mezin liser malyeta wan dikir. Jiber vê sedemê rêveberên rojnameyan jibû kû mesrefa malyeta xwe kêm bikın, biryara damezerandina ajansekê bi taybetmendîya Koopatîf û karên hevpar dan.
Hesar, Hacîlar
Hesar, Hacîlar gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 447 kes (134 malbat) bûn.
Associated Press
Bi avabûn û weşandina nûçeyên Associated Press’re, bi taybet nûçe û serçaweyên nûçeyên bîyanî bandûr û girîngîyek gelek mezin li Washington’ê kirîye. Di sala 1849’de Daniel Craig, li bakûrê Amerîka yê yekemîn nivîsîngeha Ajansa Associated Press’ê ya ji derve li keştîgeha Halifaxa, kû girêdayî bajarê (Nova Scotia) da vekirin. Di wê demêde li Ewropa nûçeyên kû di qewimîn bi rêya keştîyan dihatin dayîn û jiwir jî bi rêya telegrafê derbasê bakûrê Amerîkayê dibûn. Ev şêweyê nûçevantîya telegrafa bi transatlantik, heya sala 1866’ê dinavbera Amerîka û Ewropayê de berdewamkir.
Ajansa Associated Press yek ji ajansên herî kevnarin, jiber wê çendê di cîhanê de xwedî toreke gelek mezin û berfirehe. Xwedî gelek abone, endam û gelek caran bi  rastîbûn û bê terefîya xwe li tevayê cîhanê xwe daye çespandin û pejirandin. Ajansa Associated Press hertim ji teknolojîyên nû sûd werdigre û herî kêm dinava yek deqîqeyekê de nêzî 1.200-9.600 peyvên cûda (Datastream Datafeature) di weşêne. Dinava tevayê ajansên Navnetewîde ya herî mezine û ajansa kû herî zêde bi bandûre.
Ajansa Ap ji derveyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA), li 112 welatan nivîsîngehên wê hene û herwiha nivîsîngehên wê li 71 welatên kêmpêşketî jî hene. Tenê li Amerîka yê nêzî 8.500 aboneyên wê hene û bi tevayî 15.000 aboneyên wê li welatên din yên cîhanê têne dîtin.
Ajansa Associated Press dinavbera 24 demjimêran de, bi 6 zimanên weke  ( Înglîzî, Fransî, Almanî, Spanî, Flamî û Swedî ) weşanê dike. Bi giştî di navbera 24 demjimêrande jî, nêzî 20 milyon nûçe peyv û ji 1.000’ê zêdetir wêne û girafîkan di weşêne.
Di sala 1906’de nivîskarê binav û deng Mark Twain, di lêjneya civîna giştî ya ‘’Associated Press Kooperatifi’’ de wiha dibêje: ‘’Du hêzên kû hemû alîyên gerdûnê rohnî dikin hene, yek li esmanan roje û ya dûyem jî li erdê jî Associated Press’’ e.
Sirûda neteweyî ya Azerbaycanê
Azerbeycan, Azerbeycan! (bi azerî: Azərbaycan, Azərbaycan!) sirûda neteweyî ya Azerbaycanê ye. Ev strana ji Üzeyir Hacıbəyov e, wî ji Komara Demokratîk ya Azerbaycanê di salê 1918an de çêkir. Piştî Azerbeycan dîsa serxwebû, ev sirûda di salê 1991ê de bû sirûda neteweyî.
Sirûd
Ev sirûda neteweyî ya Azerbaycanê ye. Ew bi herfên latînî û krîlî hate nivîsandin.
Nieuwkoop
Nieuwkoop, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
PHP
PHP, an jî bi navê xwe yê fermî "PHP: Hypertext Preprocessor" (PHP: Pêşxebatkarê Hipernivîs), di nav HTML'ê de dikare were nixumandin. Mirov dikare bi alîkariya wê kod ên ku ji aliyê pêşkêşker ve tên xebitantin binivîse. Zimanekî bi tevahî kod ên eşkere bi kar tîne ye. Wate, ji bo çêkirina naverokeke çalak mirov dikare vî zimanê bernamekariyê bi kar bîne.
PHP zimanek ji zimanên bernamekirina webê ye. Her wiha, cihê ku herî pir lê tê bikaranîn jî web a herî mezin, ango înternet e. Di înternetê de daneyên rûpelan, bi bikaranîna protokolên belî ji deriyekî komputerê dihere yê din. Ev çûn, an jî ev birin, li ser bingeha TCP/IP pêk tê. HTTP (Hyper Text Transfer Protokol) jî dibe pûl a li ser vê nameyê.
Dema tu dixwazî www.malperamin.com vekî, komputera te ji pêşkêşkera ku wê rûpelê pêşkêş dike re nameyekê dişîne, wekî daxwaz. Ev daxwaz ji aliyê pêşkêşker ve tê bersivandin. Ji danûstandinê re bi kinasî wiha tê gotin "daxwaz-bersiv." PHP wekî Linuxê xwedî zagonên "Pergala Vekirî" ye. Ango bi van zagonan ve girêdayî ye. Her kesê ku dixwaze, dikare guhertinan li gor zanebûna xwe lê zêde bike. Lê nikare ji vê guhertinê pereyan qezenc bike. Divê guhertinên xwe ji her kesê ku dixwaze re eşkere jî bike.
Avakarê wê
Rasmus Lerdorf, di destpêka dîroka înternetê de, wate di wan salên 1990'î de ku hîn înternet nû belav dibû de, ji xwe re li karekî digeriya. Fikirî ku kurtejiyana xwe di rûpelekê de binivîse û dema çû ji bo kar serî li derekê da, vê navnîşanê bide wan. Lê wan deman, bi taybetî jî di tora Unix a zanîngehan de ku pêşkêşkerên web hatibûn sazkirin, çêkirina rûpeleke şexsî ne karekîhêsan bû.
Kî rûpelekê ji xwe re çêke û têxe pêşkêşker, heke roja yekem lê hay nebe jî, roja duyem dê meraq bike bê çend kes ketine malpera wî, çi fikirine û xwestine jê re çi bibêjin. Lerdorf kurtejiyana xwe xist pêşkêşker û wî jî meraq dikir ku çend kes vê kurtejiyana wî dixwînin. Wan salan di hindurê wê de motoreke berhevkar hebû ku yek-du makro fêm dikir. Çend amûrên ku di piraniya malperên şexsî de hene; lênûska mêvanan, hejmarok û hwd tê de cih digirt. Lerdorf di sala 1994an de li ser vê meraqa xwe PHP (Personel Home Page) bi pêş xist.. Beşeke mezin a vê nivîsbariyê ji zimanê Perl hatibû standin. Navê Personel Home Page (Serûpela Şexsî) lê kiribû. Vê nivîsbariyê gelekî bal kişand û hate bikaranîn. Lerdorf pêvekên ku wekî form daneyên ji serîlêderan hatine berhev dike nivîsî. Navê vê bernameyê bû PHP/FI (Form Interpreter / Şîrovekarê Formê). Hinekan navê PHP2 li vê guhertoya bernameyê kir. Ev nav, tevî ku bername gelekî guherî û bi pêş ket jî demeke dirêj neguherî. Lerdorf di 1993an de motora berhevkar ji nû ve nivîsand. Navê wê bû PHP/FI V2 Vê guhertoyê formên agahiyan ên HTML bi kar dianî. Dema desteka mySQL jî li vê yekê zêde bû, PHP/FI êdî ji dayika xwe bû. Pêşî ji gel re ne vekirî bû. R.Lerdorf fikirî ku ev nivîsbariya ku ji bo xwe amade kiriye ji aliyê kesên zêde webê nasnakin ve jî dikare bi hêsanî were bikaranîn. Di sala 1995an de bi navê "Personel Home Page Tools" li gel hate vekirin. êdî gelek kesan destek dayê û kod ên wê bi hevkarî bi pêş xistin. Ji lew re bi lez bi pêş de çû. Rasmus Lerdorf di nîvê sala 1995'an de komek ava kir. Di vê komêde Zeev Suraski, Stig bakken, Shane Caraveo û Jim Winstead hebûn. Heta wêdemê PHPê ji "Perl"ê deyndariyeke dewamî dikir. Vê komê PHP ji vî awayî rizgar kir. PHP kirin (Object-Oriented) "Berêveyî Bireser." Ew êdî zimanekî bernamekirinê yê bi vî rengî bû. Ev kom ji bo kêrhatinên dîtir li PHPê zêde bike, hey xebitî. Di 1997an de Zeev Suraski û Andi Gutmans motorê berhevkar bi tevahî ji serî de nivîsandin û ji bo PHP V3 bingehek çêbû. Dû re jî PHP V4 ji serî ve hate nivîsandin. PHP Hypertext Processor ji bo serkeftinan amade bû.
Mînak
Ji bernameyên CGI yên ku bi C û PERL hatine nivîsîn cuda ye. Ji bo jêgirekê ji HTML çêke, di şûna ku komek rêzik were nivîsîn, mirov dikare di navenda kod ên HTML de bi kar bîne. Zimanekî wisa ye ku mirov dikare daneyan di her derê de bixebitîne.
Di navbera wê û JavaScript'ê de (ku zimanek ji zimanên aliyê daxwazker e) cudahiya ku heye, ew e ku xebat di pêşkêşker de pêk tên û ji daxwazkar re tê şandin.
PHP dikare çi bike?
Digel van jî, PHP bi servîsên din re protokolên wekî IMAP, SNMP, NNTP, POP3 û HTTP bi kar tîne û têkiliyê ava dike.
Lût
Lût (erebî: لوط, îbranî: לוט, tê wateya "perde" an "pêçandin") yek ji pêxemberên dînên îbrahîmî ye. Cara yekem, di beşên 11-14 û 19 yên pirtûka Destpêbûn/Genesis a încîlê de qala wî tê kirin. Bûyerên girîng di jiyana wî de ev in: rêwîtiya wî bi mamê xwe Abram (Îbrahîm) re; reva wî ya ji wêrankirina Sodom û Gomorayê, ku di wê demê de jina Lût werdigere stûnek xwê; û serxweşkirina wî ji aliyê keçên xwe ve, da ku ew bi wî re têkevin têkiliya zayendî û ji malbata wan re neviyên wan hebin.
Di Tanaxê de
Li gor Tanaxê, încîla bi îbranî, Lût wek zarokê Haranê hat dinê, yê ku li Ûra kildaniyan mir. Lût di çîroka dîwana Xwedê ya li ser bajarê Sodomê de karakterê sereke ye (Gen 19:1-29 EU):
Li bajarê gunehkar ê Sodomê, du firîşte li kesên rast digerin, da ku ew ji wêrankirina Sodomê ya ji aliyê Xwedê ve xilas bibin. Lût dihêle ku du mêrên xerîb bibin mêvanên wî. Gelên sodomî ji Lût daxwaz dikin ku ew herdu mêvanan teslîmî wan bike da ku seksê bi wan re bikin: Li ser vê yekê Lût, da ku mêvanên xwe biparêze, û ji bêhêvîbûnê, keçên xwe pêşkêşî wan dike. Firîşte malbatê ji qelebalixê rizgar dikin, wan derdixin derveyî bajêr û ji wan re dibêjin ku birevin. Gava ku jina Lût, ku navê wê di încîlê de nehatiye gotin, li hember qedexekirina firîşteyan li paş xwe dinêre, ew dicemide û werdigere stûneke xwê. Tê bawer kirin ku jina Lût ev avabûna zinar e li nêzî Ĝebel Usdum li başûrê Deryaya Mirî, ku ji ber şiklê xwe yê balkêş wergeriya efsaneyek herêmî.
Hebîban
Hebîban, (bi tirkî: Haksever) gundekî navçe Gimgima Mûşê ye.
Lût
Di Peymana Nû de
Li gor Mizgîniya Lûqa, pêxember Îsa wiha behsa bûyerên Lût û Sodomê kir: “Wê wiha be, wekî ku di rojên Lût de bû: dixwarin û vedixwarin, dikirîn û difirotin, diçandin û avadikirin. Lê roja ku Lût ji Sodomê derket, ji ezmên agir û kevroşk barî û her helak kirin. Wê roja ku Kurê Mirov xuya bibe jî wusa be” (Lûqa 17:28-30). Di Lûqa 17:32 YE de, Îsa qedera jina Lût a neguhdar tîne bîr: "Jina Lût bînin bîra xwe!"
Hebîban
Dîrok
Gund navê xwe ji kesayetiyeke destanî (an jî rastî) "Hebîbaba yan Heyîbaba" digire ku yek ji 3 birayên Efsaneya Sê biran e. Birayên din Koçkarbaba yan Goşkarbaba û Qolîbaba ne.
Lût
Di Quranê de
Di Quranê de nave 25 pêxembera derbas di be, yek ji wan jî Lût Pêxember e. Nave Lût Pêxember di Quranê de 27 ciyada derbas dibe.
Hebîban
Dîrok
Gund di qûntara Çiyayê Şerevdînê de ye û bi havînan herwekî derdikevin lûtkeyên Şerevdînê bo çêrandina pez. Gundên cîran Qeremêş, Goma Hus, Rindalyan û Darebî ye. Pirraniya niştecihan ji eşîra Ezdînî ne û di serhildana Şêx Seîd û Berxwedana Yado de roleke mezin lîstine. Ji ber siyaseta dewleta Tirk a "Geşkirina birakujiyê di nava Kurdan de" di sala 1978'î de ev gund tevlî şêrê rûreşî ya mêrkujiyê bû. Lê dîsa jî nivşên nû yên gund êdî li dijî mêrkujiyê têdikoşin û problemên gund safîdikin.
Van salên dawî gelek gundî koçberî metropolên Tirkan û Ewropa bûn. Hebîbayiyan pirranî çûr û çavşîn in û lîstika navdar a goga ço gelek dilîzin. Ev lîstik wekî beyzbolê ye lê prînsîbên wê cûda ne.
Erdnîgarî
15 km ji Gimgim, 63 km ji Mûşê dûr dikeve. Axa gund 1.900 m ji rûyê avê bilindtir e. Koordînat, hêlîpan: 39.106389, hêlîlar: 41.333889
Aborî
Aboriya gund li ser xwedîkirina pez e.
Maisach
Maisach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruck li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nissewaard
Nissewaard, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Yaqûb
Yeqûb, Yaqûb an Aqûb yek ji pêxemberên dînên îbrahîmî ye.
Di îslamê de
Di Qurana kerîm de nave 25 peyambera derbas dibe. Yaqûb jî yek ji wan peyamberan e ku navê wî derbas dibe di Quranê de Bavê Yûsif peyamber e.
Natasha Thomas
Natasha Thomas ( li Roskilde, Danîmarka) stranbêj, strannivîs û modeleke berê ya danîmarkî ye.
Kariyera mûzîkê
Gava ku ew diwanzdeh salî bû, Natasha Thomas ji bo cara yekemîn li ser şanoyê rawesta. Di wê demê de wê sernavê Killing Me Softly With Song Wî, strînand ku ji hêla Roberta Flack ve  navdar bû.
Qirxlû, Tîkab
Qirxlû, Tîkab gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 286 kes (67malbat) bû.
Le Brusquet
Le Brusquet, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Allier
Ailler, departementeke li herêma Auvergne-Rhône-Alpesa Fransayê ye ku navê xwe ji Çemê Allierê wergirtiye.
Erdnîgarî
Departementa Allier yek ji departementên li herêma Auvergne-Rhône-Alpes e û Departement Allier ji aliyê departementên Cher, Nièvre, Saône-et-Loire, Loire, Puy-de-Dome û Creuse ve dorpêçkirî ye.
Gelhe
Di navberên salên 1962 û 2015an de, grafîka geşbûna niştecihên departementê ye.
Şaredariyên sereke
10 şaredariyên serekeyî ya departementa Aillerê û hejmara niştecihên şaredariyan.
Îdelû, Çaroymaq
Îdelû, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Derbeya leşkerî ya îlona 2022an li Burkîna Fasoyê
Di 30ê Îlonê 2022an de, li Burkîna Fasoyê derbeya leşkerî pêk hat. Ji ber ku Serokê Demkî Paul-Henri Sandaogo Damiba nikarîbû bi serhildaneke Îslamî re mijûl bibe û ji wezîfeyê hat girtin. Damîba berî heşt mehan bi derbeyeke leşkerî hatibû ser desthilatê. Kaptan Ibrahîm Traore wekî serokê demkî dest pê kir. Lietenant Ibambe L'Monsein cîgirê serokatiya Konseya Veguhêztina Neteweyî ji aliyê Traore ve çend demjimêran piştî derbeyê hate damezrandin, girt.
Paşbingeh
Derbe piştî Çileya 2022 li Burkina Fasoyê pêk hat. Derbeya Çileyê ji ber nekarîna hikûmeta Burkînabê serhildana cîhadî ya li Burkîna Faso bi rê ve bibe, pêk hat. Komek ji efserên artêşê Serok Roch Marc Christian Kaboré hilweşand, cûntaya leşkerî ya Tevgera Welatparêz ji bo Parastin û Vegerandinê bi serokatiya Paul-Henri Sandaogo Damiba saz kir. Derbe di destpêkê de ji aliyê gelek kesan ve li Burkîna Fasoyê hate pêşwazî kirin, ji ber ku hikûmeta berê ji ber têkçûna serhildanê re mijûl nebû û ne gelekî populer bû.
Reaksiyon
Civata Aborî ya Dewletên Rojavayê Afrîkayê derbeyê şermezar kir.
Abbotsford
Abbotsford, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Saint-Genès-de-Fronsac
Saint-Genès-de-Fronsac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Steinfurt (navçe)
Steinfurt, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Senftenberg
Senftenberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Paqijkirina zimanî
Paqijkirina zimanî, xwerûkirina zimanî an jî pûrizma zimanî (ji latînî purus bi wateya "saf, xwerû, paqij"), ji jibartina regezên (peyv, îdiyom û hwd) biyanî li zimanan re tê gotin. Pêvajoyên purîstî li gelek welatan niha jî tên domandin.
Paqijkirina zimanî li Kurdistanê
Kurdnas Emîr Hesenpûr di konteksta pêşveçûyîna zimanê kurdî de li ser du-sê dilxwaz û tevgerên dîrokî li Kurdistanê disekine. Gorî wî yek ji wanan Elî Teremaxî ye. Ji ber ku Elî Teremaxî di Serfa Kurmancî de peyvên erebî yên termînolojiya rêzimanî bi yên kurmancî ve guherandiye (erebî: ism kiriye kurdî "nav"; erebî: nida kiriye kurdî "gazkirin" û hwd.). Di sedsala 19 û 20em de hinek helbestvan û zanyarên kurd (Celadet Bedirxan, Hecî Qadirê Koyî û hwd) dixwastin zimanê kurdî ji jêgirtên erebî, farisî û tirkî paqij bikin, belê mirov nikare van hewlan rasterast bi "pûrîzm"ê bi nav bike, ji ber ku parastina ziman û sentezkirina zimanê wêjeyî ji zarav û binzaravayên kurdî, ji bo van kesan giringtir bû.
Paqijkirina zimanî li Tirkiyeyê
Li Tirkiyeyê, damezrekek bi navê Saziya Zimanê Tirkî heye, ya ku zimanê tirkî ji jêgirtinan paqij dike û jêgirtiyên di zimanê tirkî de bi neologîzman (nûbêjan) ve, yên ku ji ferhengoka zimanên tirkî tên çêkirin, diguherîne.
Di warê zimanê kurdî de ji xeynî Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê tu saziya fermî tune ye, ya ku bala xwe dide ziman û pêşveçûyîna wî.
Girdeterefîq
Girdeterefîq, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Seletê
Seletê, bajarokekî Bismilê ye. Li ser rêya Batmanê, li kêleka Dîcle ye. Bi qasî 15 km dûrî Bismilê ye.
DFK Dainava
Dzūkijos futbolo klubas Dainava yaneyeke futbolê ya Lîtvanyayê ye. Di sala 2016an de hatiye damezrandin.
Xwedî yarigeheke bi navê Alytaus miesto stadionas e. Di lîga yekem a Lîtvanyayê de cih digire û yek ji sê tîmên Alytusê ye.
Serkevtinên lîgê
Pirma lyga (D2): 1 (2022)
LFF taurė: 0
Supertaurė: 0
Antolojiya helbestvanên kurd (pirtûk)
Antolojiya helbestvanên kurd, di meha Adarê ya sala 2008 an de berhema Awê Balî ya ji çar bergan pêk hatiye di nav Weşanên Rê de li Çapxaneya Druck Day li Almanya yê çap bû. Di vê berhemê de 343 heb helbestvanên Kurd yên sedsala dawî de jiyayî û yên îro dijîn cih digirin. Di berhemê de bi Zaravayên Kurdî (Kirdkî, Hewremanî, Soranî, Kurmancî) jiyana helbestvanan, bi helbestên wan û bi wêneyan, her çar berg hatine amade kirin. Ew karê ku 25 salan domandi da, arşîvek helbestvanên Kurd ji nameyên destnivîs û bi wêneyên helbestvanan yên orîjînal pêk hatiye. Ew arşîva ya heya îro li ser helbestvanên kurd tomar bûyî ya herî mezin e.
Navên alfabetîk yên 4 bergan
• 4
Mahmût Guden
Mahmût Guden, bi eslê xwe ji gundê Dêrikê Balfisê ye, lê ji ber debara aborî û tunebûna derfetên xwendinê, tevî malbata xwe koçî nava Dêrikê dikin û li wir bi cih dibin. Beriya ku bikeve nava tevgera PKK ê, di Lîseya Dêrikê de xwendekar e. Dayika wî Gulê (Gula datlîcî) ji ber ku debara malbatê bike, datliya çêdike, Mahmût û birayê wî Ehmed (Di 4 Çilê sala 1990 de li gundekî Omerya tevî sê hevalên xwe tevlî karwanê şehîdan bû) jî alikarî dayika xwe dibin û datliyên diya wan çêdike difiroşin, da ku debara malbatê bikin. Herçiqas, di nava civakeke tevlihev de, têkiliyên tevlihev -Feodal û Modern- jî jiyaye, mirov dikare bibêje vê yekê zêde bandor li ser nekiriye û ji roja ku bi têkoşînê re dikeve nava têkiliyê,baweriyê pê tîne û bi awayekî profesyonel beşdar dibe. . Mahmût, hevalên wî Abdulkerim Baytar, Abdullah Kiran û M.B.. cara yekemîn hereketa apocîtiyê li Dêrikê û derdora wê ji bo bi cih bibe xebat meşandin. Li himber, kevneperest û dijmin, yek ji wan kesayetiyên ku bîrdoziya PKK parastiye. Di sala 1979`an de, ji aliyê partiyê ve, li hêla Hîlwan, Kolik (Kahta) û Sêwregê têye wezîfedarkirin û li wir di nava ciwanan û gel de xebatê birêxistinkirinê dimeşîne. Gava li Sêwregê xebatan dimeşîne şerê li himber mala Bucak an destpêdike û Mahmût jî di nava vî şerî de cihê xwe digire. Piştî demekê dikeve destê çeteyên Bucakan. Gava di nava destê Bucakan de ye, îşkence lê têkirin, herdû destê wî tê şkandin û piştre wî davêjin binê bîrekê, lê gava di binê bîrê de ye ji aliyê hin kesan ve tê dîtin û ew kesan wî ji wir xilasdikin. Pişt re vedigere Dêrikê û perpirsyariya vê herêmê dike. Li himber partiyê û gel, bîr û baweriyeke wî ya, mezin heye. Qet ji tiraliyê heznake û mirovekî tim bi hereket bûye. Tevî vê hereketbûna xwe mirovekî pir dilbinizme jî. Ji ber vê dilnizmiya xwe, ji aliyê rêxistinên din ve jî jê têye hezkirin û di nava gel de xwedî cihekî bi taybete. Ji nifşên wê demê, gelek kes di bin bandora wî de ma ne û bi karîzmatîkbûna xwe, pir kes li himber wî bi rêz e. Bi hevalên xwe pir girêdayîbû û dikarîbû ji bo hevalên xwe canê xwe jî bida û wenî jî kir. Di meha Qanûna sala 1980`yî de, li mintîqa Xabê, tevî çar hevalên xwe,bi dijmin re dikevin şerekî mezin û bi berxwedaneke mezin tevlî kerwanê şehîdên Kurdistanê dibin.
Operasyona ku 2 hezar Esker, 6 helîqopter û gelek panzer tevlêdibin, berxwedêrên Xab ê, di dawiya şerê rojekê didome de, bi bombeyên ji Helîqopteran ve tên avêtin şehîd dikevin. Di vî şerî de, fîşekên Mahmût diqedin û bi demançê şer didomîne. Mahmût piştî ku birîndar dibe, li ser kevîrekî mezin ê li kêleka xwe, bi xwîna xwe "Şervanên PKK bê mirinin û Bijî Kurdistan" dinivîsîne. Di vî Şerî de çend esker jî tên kuştin. Gava şer diqede û pê ve, cendekê Mahmût û Memo (Memê Siçanî) ji Xabê bi dû panzêrekê girêdidin û bi xwêr ve dikişînin û goştên canên wan bi tat û kevirên Kurdistanê ve dizeliqin.
Famîleya gulşimikan
Famîleya gulşimikan (Calceolariaceae) famîleyeke riwekan e, di koma gezika derewîn (Lamiales) de cih digire. Di vê famîleyê de tenê 2 cins û bi qasî 275 cure hene. Pirraniya wan giha, hinek jî devî ne. Bêhtir li navenda Amerîka diçên. Hin cureyên famîleyê bo baxçevaniyê tên çandin.
Sîstematîk
Berê ev famîle li ser Scrophulariaceae dihate hejmartin. Xebatên genetîkê yên sala 2001'ê Richard G. Olmstead, Claude W. de Pamphilis, Andrea D. Wolfe, Nelson D. Young, Wayne J. Elisons & Patrick A. Reeves: Disintegration of the Scrophulariaceae, Di: American Journal of Botany, c. 88, r. 348-361'ê de, famîle wekî famîleyeke serbixwe hate ravekirin.
Xiaomi Mi 9
Xiaomi Mi 9 smartfonek a Android-ê ye, Ew ji hêla Xiaomi Inc. ve di Sibata 2019 de dihête çêkirin.
Qoyin
Qoyin gundekî Bismilê ye.
Sey Kawan
Sey Kawan, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Schwarzheide
Schwarzheide bajarokekî navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Siltanmûd
Siltanmûd gundekî bi ser navçeya Patnosa Agiriyê ve ye.
Bîrkê
Bîrkê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Harik
Çend cihên bi vî navî hene:
Bakurê Kurdistanê:
Başûrê Kurdistanê:
Hejar
Ebdurehman Şerefkendî an jî Mamoste Hejar (jdb. 1920 li Mehabad, Rojhilata Kurdistanê - m. 22ê sibatê 1990 li Kerec, Îran), nivîskar û helbestvan û wergerekî kurd bû. Hejar Mem û Zîn û Şerefname û Quranê jî wergerandine zimanê kurdî.
Di zaroktiyê de wî dişînin perwerdeya olî. Di 17 saliya xwe de dawî dide vê perwerdeyê lewra bavê wî dimire. Sala 1940ê dest bi nivîsandina helbestên kurdî dike.
Tevlî şoreşa Mahabadê û xebatên komarê dibe. Piştî hilweşîna Komara Mehabadê dibe penaber. 30 salan li welatên cuda dijî. Tevlî refên Mele Mistefa Barzanî jî dibe. Sala 1975ê vedigere Rojhilatê Kurdistanê.
Wusifan
Wusifan gundekî Çewlîgê ye. Rençber Azîz li gundê Wusifan hatiye dinê.
Noordwijk, Holenda Başûr
Noordwijk, Holenda Başûr, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Zenga pelên geniman
Zenga pelên geniman (Puccinia triticina), nexweşiyek zengî (fungî) ji cureyên kuvan, ku ziyanê digihîne pel, dan û qurmên genim, çewder û cehan.
Berbendî
Berbendiya vê nexweşiyê bi awayekî kîmyayî ye bi riya triyazolê ku fungiyan dikuje.
Berbilavî
Berbelavî bêjeyek matematîk û statîstîkê ye. Li gor vê yekê hejmara tiştekî li nav çarçoveyekî destnîşankirî tê birbiçav kirin. Di erdnîgariyê (geografiyê) de hêjmara nifûse mirovan, ango niştecihên ku li derekê serî km lê dijîn e. Ew piranî ji bo dewletan tê hejmêrtin. Li dinê dewleta berbilaviya xwe herî mezin bi 17.000 ve Monako ye.
Qota Berçem
Li gundê neolîtîk ji piraniya niştecihên neolîtîk ên naskirî ku vekolînên berfirehtir hatine kirin, ji civaka nêçîrvan-berhevkar ber bi civakek ku ajalan xwedî dike, seknek bênavber nîşan dide. Mîmariya bi vî rengî ku baş hatiye parastin, nêrînek baş a qonaxên pêşkeftinê yên li vê deverê peyda dike. Ji aliyê din ve, hemû agahiyên ku hatine wergirtin, di derbarê planên niştecihbûnê, jiyana rojane û avahiya civakî de agahiyên berfireh dide. Di vê çarçoveyê de Qota Berçem di têgihîştina pêvajoya neolîtîkê de agahiyên gelek girîng pêşkêş dike.
Hesar, Sûperxan
Hesar, Sûperxan gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 141 ÷ kes (45 malbat) bûn.
Goşkarbaba (gotegot)
Goşkarbaba navê kesayetiyeke efsanewî ye. Goristana wî navê xwe daye gundê Gimgima Mûşê Goşkarê.
Gorî Elewiyên Serhedê ew pêşawayek bûye û goristana wî pîroz e. Navê wî di destana bi navê Gotegota sê birayan de herwiha wekî birayê kumsorî (elewî) derbas dibe. Ev efsane yan destan bi klamkî tê gotin.
Di kilamê de behsa hatina ereban û şerên olî tê kirin. Lê em dizanin di serdema hatine îslamê ji bo Kurdistanê de de mezheb nebûn. Nakokî hene.
Lêkolîneke zanistî nehatiye kirin.
Mammendorf
Mammendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruck li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Navenda navçeya Şehabadê (nahiye)
Herêma Navendî ya Şaristanê Şehabadê, yek ji herêmên ku bi Şaristanê Şehabadê ve girêdayî ye. Herêm dikeve Parêzgeha Kirmaşan a Rojhilata Kurdistanê.
Dabeşkirina herêmî
Bajarê herî girîng: Şehabad
Gel
Bi dûçûna serjimara Navenda Statîstîkên Îranê, gelê herêma navendî ya Şehristanê Şehabadê li sala 1385'a hicrî 131.919 kes in.
Girdetey Zab
Girdetey Zab, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Oegstgeest
Oegstgeest, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Mecîd Salar
Mecîd Salar, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Îslamabad, Çaroymaq
Îslamabad, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Altenberge
Altenberge şaredariyeke navçeya (Landkreis) Steinfurt li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Qomtere Mehabad
Qomtere, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Genès-de-Lombaud
Saint-Genès-de-Lombaud, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ronahiya Qur'ana Pîroz (pirtûk)
Ronahiya Qurana Pîroz, meala Quranê a Mele Muhemmedê Hekarî ye. Ji aliyê Weşanxaneya Nûbiharê hatiye çapkirin. Ronahiya Qur'ana Pîroz, ji mealên dîtir cuda bi devoka Hekarîyê ve hatiye amadekirin û Meal her çend bi vê devokê ve hatibe hazirkirin jî, her Kurdek dikare fêm bike.
Ji bo amedekirina mealê ji gellek çavkaniyan hatiye îstifade kirin û navê wan jî di pêşgotina mealê de hatiye diyar kirin.
Her wisa Mela Muhemmed mebesta xwe ya amadekirina mealê jî di pêşgotinê de wisa dibêjît: "Eve me jî bi ezmanê xwe anku bi zimanê kurdî ev meala Qur'ana pîroz bi navê (Ronahiya Qur'ana Pîroz) bi kurtî û bi ezmanekî fesîh nivîsî, da ku her kesê berê xwe didetê û dixûnît têbigehît û bizanît û da bo xwe mefayî jê wergirît. Ez hûvî dikem ku Xudê Teala vî karê me qebûl biket û roja qiyametê, me û hemî xûşk û birayêt misilman li hizûra xwe li bin alayê vê Qur'ana Pîroz rûspî û serfiraz biket..."
Seydayê Mela Muhemmed ji bo meala xwe pêşgotinek amade kirîye û her wisa li mealê ferhengek jî zêde kirîye ku di vê ferhengê de manaya hindek kelîmeyan hatiye dayîn...
Binêrin
Qurana kurdî
Ciwanro (navçe)
Şaristanê Ciwanro (bi farisî: Sharistan-i Jiwanrud) yek ji navçeyên Parêzgeha Kirmaşanê ye li Rojhilatê Kurdistanê. Herêm bi dewleta Îranê ve girêdayî ye. Navenda vê navçeyê bajarê Ciwanro ye. Ev bajar ji başûr-rojhilat ve cînarê Kirmanşan e, li aliyê bakur cînarê Pawe ye, li aliyê rojava ve cînarê Başûrê Kurdistanê ye û li aliyê başûr-rojava ve jî cînarê Serpêlzehaw e. Nifûsa vê navçeyê 62.259 kes in.
Rencber Ezîz (kirmanckî)
Rencber Ezîz, yew dengbêjo çewlîgij o. O, keso verên o ke mintiqê Çebaxçurî de sey yew hozanî modernî deyîrî kirdkî (zazakî) vatî. Çi heyf ke heta ewro zî kesî cayî ey denikerdo. Bi munasebetî na deyîra cêrên (Şûno Şûno), ez wazena bi kilmkî Rencber Ezîzî bidî sinasnayîş. fl
Rencber Ezîz 01.01.1955 de, dewê Çewlîgî Wusifan de ameyo dinya. Nameyî eyo resmî Aziz Berdibeg o. Ezîz derguşê xo de, wexto ke hema yew tuto qij o niweşiyê çiman geno. Bêdoktorî ra bi metodanî prîmîtîfan tedawî beno. Tedawiya xelet ver, yewserre beno ke çimanî xo keno vîndî. Babî Ezîzî eynî serr keyeyî xo bar keno beno Çewlîg. Ezîz, Çewlîg de mehlayê Dere Qeseran de beno pîl. 1968 de dest pêkeno dersê Quranî gêno û çend serrî de beno hafizu’l-Quran. 1971 de binbilerzê Çewlîgî de dadiyê xo keno vîndî.
1972 de Ezîz şino Îstanbul û uca de Mektebî Mewlidxaneyî Çemberlîtaşî de wûneno. Eynî serr Mektebî Cemîyetî Koran de wendiş û nuşiş museno. O, nê cemîyetî de dest bi xebatê muzîkî keno. Yew mudeto kilm de cenayîşî sazî museno û bi embazanî xo ya vejîyeno turneyan û konseran dûno.
O wext Tirkiya û Kurdistan de yew perr ra xebata sîyasî ya welatperweran rûmitîyen, perro bîn ra zî dewlet û faşistanê sîvîlan hêriş (gale) kerdîyen welatperweran ser. Rencber Ezîzî hêzanî welatperweran het de cayî xo geno û dest pêkeno besteyanî xo virazeno. Tayê besteyanî Ezîzî yê verênan de tesîrî Aşiq Îhsanî, Aşiq Mahzunî ûêb. ayseno la o tayê deyîranî kirdkî (zazakî) zî vûno. Ê serran de, Ezîz bi xo deyîranî xo yê kirdkî virazeno. Şîîran zî nuseno û muzîkî nînan o bi xo virazeno. La ge-ge şîîranî Mehdî Özsoyî (Şêx Mehdî Özsoy) zî besta keno û vûno.
Rencber Ezîz semedê xebatê xo ya muzîkî 1977 de tepîşîyeno, hewt aşmî û new rojî hepisxane de mûneno. 1978 de hepisxane ra vejîyeno û yeno Çewlîg. Ezîz, Çewlîg de zî xebatê xo dewam keno. Çimî ey kor bî la o hertim cematî welatperweran de bi. Şorişgêrî Çewlîgî yê serekeyî embazî ey bî. Ezîzî suhbetan de çi goşdarî bikerdîyen, sey teyîb girewtîyen. Çîyo ke şorişgêran ra musaynî, şînî şarî rî qalî kerdîyen.
Ey hema-hema her bîyayeyî Çewlîgî yê muhîmî ser o yew besta viraşta. Rencber Ezîz peyniyê 1978 de şino Almanya û heta mergî xo Almanya de mûneno. Ezîz, 31.07.1988 de, bajarî Almanya Bremen de xo yew bînaya berz ra erzeno war û bi no hewa mereno. Heta ewro zî sebebî mergî ey tam bellî nêbîyo. Yew deyîrê xo de, xo ser o wina vano:
Ezîz, Almanya de xebatê xo hêna profosyonel rûmeno. Ewropa de şewanî kurdan de vejîyeno sehne. Ey zaf besteyî kirdkî, kurmanckî û tirkî viraştî la tena yew kasetî ey vejîyo. Nameyî kasetî ey “Hesreta Azadî“ yo. Nê kasetî Ezîzî bi taybetî mîyanî çewlîgijan de zaf eleqe dî. Hema zî zafî çewlîgijan nê deyîranî Ezîzî ezber ra zûnî û nê deyîrî fek ra fek vajîyenî. La zaf besteyî Ezîzî yê ke nê kasetî de çin î zî estî. Ey zaf rey embazanî xo het saz dawo piro û vato, embazanî ey zî vengî ey bi metodanî primîtîfan girewto kasetan. Nê kasetan ra çend teneyî kewtî ma dest. Semedo ke nê deyîrî vîndî nêbî, ez wazen ma înan ra tayê deyîran Vate de vejî. Nê deyîran ra yew zî “Şûno Şûno“ ya. Ezîz, na deyîr hîrê welatperweranî çewlîgijan ser o vata. Hem vate hem zî besta aîdê Ezîzî ya. Nê hîrê kesî zî embazî Ezîzî bî.
Serê mezelê Ezîzî de zegurkî ê wasî kerdo anakî nusneno:
"EY YOLCU DUR.32 SENE AYDINLIĞIN YÜZÜNÜ GÖRMEDİM.AYDINLIĞIN DEĞERİNİ BİL." "Ey rêwî(rayîvan) vinde. Min 32 serrî ronahî(roşin) nêdî. Kiymetê ronahî bizane."
Shishou
Shishou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 614.000 kesî
Mittelstetten
Mittelstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruck li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Akören
Akören navçeyek Qonyeyê ye. Akören yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Hesar, Kepoçî
Hesar, Kepoçî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 77 kes (17 malbat) bûn.