cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zimanê çînî
Çînî anko çîniya mandarîn (bi çînî: 中文, Zhōngwén) devoka pîvankî anko standard e ko niha li Komara Gelêrî ya Çînê, Komara Çînê anko Taywanê û Singapûrê ji bo karî û axivtina fermî dihêt bikaranîn. Fonolojiya zimanê çînî yê mandarîn li ser hîmê devoka Pekînê hatiye avakirin. Devoka Pekînê bi xwe yek ji devokên mandarîn e ko devokeka mezin û berfireh ya zimanê çînî ye ko li bakur û başûrê rojava ya Çînê pê diaxivin.
Adonîs
Mîta Adonîs
9 meh li ser vê bûyerê bihurî Mîrra ji darê derket û kurekî bi navê Adonîs anî dinê. Ji bo bedewbûna kurikê dilê Afrodîtê kete wî. Xwest ku wî veşêre, bila kes wî nemîne. Wî bir îmanetê Xatûna binerdî Persefonêyê kir. Xatûn kurikê li binerdê ve xweş rakir lê kur hingî mezin dibû bedewtir dibû. Persefonêyê jî nekarî xwe dilê wê jî kete Adonîsê.
Çaxê Afrodîtê hat Adonîsê ji Persefonêyê xwest, Persefonê Adonîsê ne da şer derket di navbera her du xwedawenda. Bi saya xwedawendên din şer qediya û biryarek ji bo Adonîsê hat dayîn. Adonîs ti çar mehê salê li Persefonê, çar meha li Afrodîtêyê, çar mehên din jî ti serbest bibûya. Lê Adonîs ji bin efsûna Afrodîtêyê çar mehên xwe yên serbest jî li Afrodîtêyê bihurand.
Adonîs ji nêçîrvaniyê zehf hez dikir. Carekê ew û Afrodîtê çûn li nêzîkê bajarê Bîblosê daristanekî. Ev bajar li welatê Fenîkeyiyan bû. Niha dikeve hêla Libnanê. Li daristanê berazek êrîşê Adonîsê kir, Adonîs di destê Afrodîtê ve can da. Bêhna xwîna wî û bêhna Afrodîtê wekhev bûn. Cihê ku xwîna wî rija ser sosina gulenîsanê bêhna wê jî heman bû. Xwîna wî çû heta giha Rûbara Brahîmê (navê wî yên kevnar Rûbara Adonîsê) êdî rûbar bû sor.
Hebandina Adonîsê
Heta demên Xiristiyanî derketiye holê ku bandora Paganîyê şikestiya bajarê Bîblosa Libnanê bûye cihê bingeha hebandina Adonîsê. Lucianê Samasotayî di nivîsên xwe de behsa rîtûelên hebandina wî kiriye û derheqê wî de De Dea Syria(Li Ser Xwedawenda Surî) nivîsand.
Li gorî Lucianê gelê Bîblosê bawer dikirin ku Adonîs ango Adon birastî jî gundekî bajarê bi navê Afqayê de  ji aliyê berazekî hatiye kuştin. Her sal vê bûyerê bi bîr tînin û demên şîna wî de rîtûelên olî û partiyên seksê dikirin. Bi wê şiklê mirina wî piroz dikirin, roja din jî vecarê vejîna wî ya di nav bihûştê dihat pîrozkirin. Navê wan festivalan jî Adonîa bû.
Étroussat
Étroussat, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Gimek
Gimek, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Xorxolê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Arboras
Arboras, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Banaz: A Love Story
Banaz: A Love Story ( Benaz : Çîrokeke Evînî ) weka fîlmek de sala 2012  ji hêla Deeyah Khan ve hatbûye çêkirin. Fîlm li ser jiyan û mirina keça brîtanî-iraqî ya bi eslê kurd Benaz Mehmûd e. Ew di sala 2006an de li Başûrê Londonê li ser fermana malbata wê hate kuştin bi navê namûsê. Fîlm pêşandana xweya Brîtanya li Festîvala Fîlman a Raindance li London îlona 2012 hatiye kirin.
Pêşandanên fîlimê
Banaz: Çîrokeke evînê ji bo weşana ITV ya kovara rojnamevanî ya lêkolînê Exposure, ji bo weşana neteweyî ya Keyaniya Yekbûyî di 31ê Çirî de di berhemhênana bi Hardcash Productions û Fuuse Films re ji nû ve hatiye guhartin. Navê fîlima ji nû ve guhartî ya ITV Exposure ev e: BANAZ - KUJTINEK B HNAMON.
Pêşandanên din ên Banaz Çîrokeke Evînê:
Heeze-Leende
Heeze-Leende, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Neaufles-Auvergny
Neaufles-Auvergny, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Sofî kendî xoy
Sofî kendî gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 84bkes ( 22 malbat) bûn.
Fulda
Fulda, bajarekî navçeya (Landkreis) Fuldaê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Avrîva
Avrîva, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gire
Gire, gîrek (bi îngilîzî: affix), di zimanzanistî da, morfîmek e ko bi morfîmeka bingehîn, wekî rihe an qurmî vedinûsit da peyvekê çêbikit. Gire morfîmên vebestî ne.
Kêzxatûn
Kêzxatûn an xalxalik (Coccinella septempunctata), cureyek ji koma kêz û kêzikan e. Ev cure sor e û heft xalên wê yên reş hene, ji bo vê yekê bi latînî navê "septempunctata" lê didin, anku "ya bi heft xalan".
Hevwate
Di Kurdî de bi qellek nav tên zanîn:
Mijarên têkildar
Li zargotina kurdî jî lehengeke bi navê Kêz Xatûn heye.
Nesrîn Fexrî Muhemed
Nesrîn Fexrî Muhemed nivîskar, helbestvan û wêjenasa kurd e.
Heta niha gelek berhemên wê hêjayî xelatan hatine dîtin. Di heman demê de li zanîngehên Iraqê di warê wêje û zimanê kurdî de dersan dide. Çend berhemên wê yên bi erebî jî hatine weşandin.
Çiyayê Curnikan
Curnikan çiyayê gundê Kupikê ye û rûyê rojava li ser Kupikê, rûyê rojhilat li ser gundê Şowagê ye. Li ruyê Şowagê Mêrgê Gazê hene. Gaz bi taybetî biharî û havînî derek wekî bihuşt e.
Ramser (navçe)
Ramser yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Ramser e.
Çiyayê Curnikan
Deşta Gazê seyrangeheke berbiçav e. Di salên borî de gundî diçûn "Waran" û heta payîzê li vir diman.
Di jiyana her însanê Kupikî de Gaz xwedî bîranînek delal e. Taqriben 1400 metre ji behrê bilindtir e.
Li gorî gundiyan, çiyayê curnikan berê ji gundiyan re bûye warê dayîm. Lê paşê gundiyên ku li wir ciwar bûne dakatine binê çiyê: gundê Kupikê. Mala Curnikî ku malek ji ezbeta Seynuriyanin navê xwe ji vir werdigirin.
Bênê çiyayê Curnikan zînar û kevir in. Nêrgiz û berfînên van zinaran binav û deng in.
Ji ber xeta gundiyan, dar û kelemê vî çiyayî ku kêm buye erozyonê gelek zerar û ziyan gihandiye vî çiyayê rindik.
Siyawger
Siyawger, gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Siyawger 48 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 11 e.
Şorbe
Şorbe, germî yan avsîr navê komekê xwarinan e. Pêjgeha kurd ji aliyê şorbeyan ve dewlemend e.
Serpêhatiya şorbeyê
Şor di wateya ava bi xwê de ye. Forma berê ya şorbeyan çorsane bûye, ji av, xwê û nanê pêk dihatiye. Ev bêjeyeke îranî (fars, kurd ûêd) ye. Derbasî romiyan (tirkan) jî bûye, ew dibêjin çorba.
Ji vir 9.000 sal berê xwarinên avî dihatiye xwarin. 6.000 sal berê li Kurdistan û Mezopotamyayê şorbe (ji ava bi xwê, şor) pêşketiye.
Mirovan bi sedan cureyê şorbeyê afirandine. Di serdema nûjen de cureyên nûjen derketine. Bo mînak toza şorbeyê derketiye ku amadekirina wan gelek hêsan ê, pêwîst e mirov tenê avê berde ser wan an hinekê bikelîne.
Charmont-en-Beauce
Charmont-en-Beauce, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Muzîka kurdî
Muzîka kurdî navê hemû cûreyên stranbêjî, dengbêjî û kilamgotina gelê kurd e. Bingeha wê ji dengbêjiyê, ji çîrok xwendina melodîk pêk tê. Li gorî vê yekê di nava muzîka kurdî de sê beşên bingeh hene: çîrokbêjî, stranbêjî û dengbêjî. Pirraniya stranên kurdî ji du qite û deh heceyan pêk tê. Taybetiyeke din a muzîka kurdî ev e ku melodiyên xwe hêsan in û lewra sê-çar deng (ton) bi gelemperî têrê stranekê dikin. Pir caran jî, stranên kurdî bi qite û melodiyên wekhev bi dawî dibin. Pirraniya kilamên kurdî derheqê evînê hatiye nivîsandin. Herwiha, stranên xebatê, govendê, yên dîlanê û pîrozbahiyên din jî gelek tên hezkirin.
Saz, tembûr, kemançe, bilûr, mey, def, dahol û zirne enstrumanên tîpîk in.
Tembûr, di civatên êzîdî, yaresan û elewî de ji bo rîtuelên olî roleke mezin dilîze. Ji bilî enstrumanên çandî yên kurdan (bilûr, tembûr, dûdûk, dahol/def...) enstrumanên ji çanda rûmî û farisan jî tên bikaranîn. Di muzîka pop a modern de enstrumanên elektronîk - wek gîtara ceyranî û keyboard - her ku diçin girîngtir dibin. Bi taybetî di muzîka dîlanan de keyboard îro cihekî girîng digire.
Dîrok
Li gorî arkeologan, mûzika kurdî ji bav û kalan ên xwe Hurîyan hate. Ev delila ko taybeta muzika kurdî ji 4000 salan dîje
Îbrahîm Xelîl Hunermende gelek kurde ezidi.
Cûreyên muzîka kurdî
Çend beşên muzîka nujên:
=== Cûreyên stranên kurdî ===
Rewşa muzîka kurdî
Gelê kurd xwediyê gelek taybetmediyên civakî, olî û çandî ne û çanda kurdî li her yek herêmê bi haviyeke din pêşketiye. Ji ber ku Kurdistan ji aliyê welatên dagirker ve hatiye perçekirin, gelê kurd di nava welatên cuda de dijîn û rastî gelek astengiyên siyasî, çandî û aborî tên. Herwiha, li ser çanda kurdî hê jî siyasetên asîmîlasyonê yên fermî têne meşandin. Lewra profîla muzîka kurdî jî herêm bi herêman diguhêre.
Başûrê Kurdistanê
li başûr di dema desthilatdarîya beisa rijêma Sedam Huseyn î jî muzîka kurdî asîmîle nebû û bervajî bihêztir dibû. Li radyoya dengê bexdayê beşa kurdî hebû ko ji bo demekî Îsa Berwarî rêveberê wê bû, di dema wî de gelek berhemên baş û dîrokî hatin tomarkirin. kesên mîna Tehsîn Taha, Elî Merdan, Eyaz Yusiv, Erdewan Zaxoyî û Dilşad Seîd mînakên kesên navdarên muzîka başûra wî demî bûn. Gelek tîpên fermî yên muzîkê jî hebûn tîpa muzîka dihokê û ya silêmanîyê tîpêb herî serkeftî bûn ne tenê li başûr li îraqê hemûyê jî.
Rojhilatê Kurdistanê
Rejîma Îranê ji rêxistinên kurdî bi taybetî muzîka kurdî ji serî ve wek tahlûkeyeke mezin hesiband û li gor vê yekê tedbîrên xwe yên siyasî û civakî stend. Bandora muzika faris li ser muzîka kurdî zehf baş xuya dike, û ev yek wek taybetiyeke muzîka kurdî ya li Îranê tê hesibandin. Bi pirranî saza farisî - ya ku xwediyê dengeke balkêş e - tê bikaranîn. Kurdên Ehlê Heq bi giranî muzîka sûfî lêdixin.
Rojavayê Kurdistanê
Beşeke mezin a kurdên Sûriyê ji mafên bingeh - wek ê hemwelatiyê - dûr in. Dîsa jî - belkî jî, ji ber vê sedemê - bakûrê Sûriye (Kurdistana rojava) xwediyê dînamîkên serbixwe ye û loma xwedîlêderketina nasnameya kurd gelek xurt e. Gelek dengbêj û stranbêjên navdar li Kurdistana rojava hene ,yên ku hunera wan bûye bingehek mezin û dewlemend ji bo kurdan. Wek Mihemed Şêxo, Baqî Xido, Cemîlê Horo, Miço Kendeş, Ciwan Haco, Xêro Abbas, Narîn Feqe û gelek stranbêjên din.
Bakurê Kurdistanê
Ji ber tune hesibandin û hewldanên tunekirina nasnameya gelê kurd, muzîka kurdî ji damezirandina dewleta romî (1923) heta salên 90'î bi timî qedexe bû. Ev hê demeke kin e ew qedexeya li ser çand û muzîka kurdî rabûye, lê hê jî (oto-)sansureke civakî ya mezin li ser muzîka kurdî heye: evya bi taybetî di medyaya romî de xwe dide xuyakirin, ji ber ku muzîka kurdî ne qedexe be jî, klîbên kurdî an kêm an jî qet nayin nîşankirin.
Li şûna vê yekê, bi sedan stranên kurdî ji koka xwe hatin hilkirin, bi tirkî hatin wergerandin û ji çapemeniyê re wek stranên tirkî hatin weşandin. Lewra îro gelek stranên tirkî yên binavûdeng bi eslê xwe stranên kurdî ne - mîna Lo berde, Yek mûmik, Xumxumê tolêdar, Lê xanim Xan, Xanimê, Ax bêhal im û hwd. Evya ji aliyê sosyologan ve wek qirkirina çandî tê binavkirin û yek ji beşên siyaseta asîmîlasyonê kare bê hesibandin.
Tinehesibandina muzîka kurdî ne tenê di dînamîkên civakî de veşartî ye. Gelek kanalên fermî û yên şexsî ên mezin ji ber sedemên prensîb cih nadin hunera kurdî. Lê car caran hunermendan dawetî bernameyan dikin, ew jî tenê du-sê stranên kurdî dixwînin û diçin.
Ev hê demeke kin e ku muzîka kurdî di çapemenî û raya giştî re tê vekirin. Çend studyo û kanalên taybet beşeke giran a bernameya xwe didin çand û hunera kurdî. Ne tenê li Tirkiyê: Navenda çend studyoyên herî mezin ên muzîka kurdî li derveyî welêt in (Almanya).
Muzîka siyasî
Wek ji bo hemû gelên cîhanê, muzîk ji bo gelê kurd jî nîşaneke girîng a hebûn û nasnameya wan e. Lewra muzîka kurdî pir caran ji bo daxwaz û armancên siyasî tê bikaranîn. Ji bilî marş û stranên derheqê şehîdên kurd û rojên girîng (wek rojbûyîn û roje girtina Ocalan, hwd.), gelek hunermendên ciwan tevlî gerîlayên PKK dibin û li serê çiyan li gorî şert û mercên çiyayî hunera xwe didomînin. Bi vî havî him bi rêya çekan, him jî bi rêya hunerê şer dikin.
Gelek stranên ku ji aliyê gerîlayan ve hatine nivîsandin, xwendin û kişandin di demeke kin de gihîştin mîlyonan. Car caran ew stran derheqê xweza û jiyana li ser çiyan, carina jî li ser azadî û rizgariya kurdan hatine nivîsandin. Çend stranên wiha ji bo govend kişandinê hatine amadekirin, lewra  ew stran di gelek şahî û dîlanan de tên xwendin. Xwezaya çiyan bi hebûna zozan û çeman bandoreke erenî didin ser muzîka wan.
Frîgya
Frîgya paşageheke li rojavayê Anatolyayê bû ku di nav salên 1200 û 680î yên berî zayînê de nêzîkî çemê Sakaryayê hatiye danîn.
Muzîka kurdî
Muzîka siyasî
Mixabin, gelek hunermendên şoreşvan ên jêhatî di şer de jiyana xwe ji dest didin; ew bi çûyîna dilovaniyê wek şehîd tên bi nav kirin û - wek Şehîd Sefkan, Serhad û Mizgîn - beşeke taybet di nava muzîka kurdî de digirin.
Frîgya
Dîrok
Frîgiyayî gelekî hind û ewropî bûn û li Trakyayê dijiyan. Gelê frîgyayî di derdora 1200î berî zayînê de, piştî hilweşandina dewleta Hîtîtî, ji Trakya koçî Anatolyayê kiriye û paytexta xwe Gordion li wir avakiriye. Herweha şahê welatê Frîgya Aryo Barzanê Frîgyayî bû.
Zimanê frîgî
Li gorî zimanzanan frîgî yan frîgyayî zimanekî hind-ewropî ye û bêhtir nêzîkî yewnanî, ermenî û zimanên îranî ye, û herwiha bi albanî, zimanên slavî û baltikî re xwediyê taybetmendiyên hevpar e.
Aytré
Aytré, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Tolhildan (cudakirin)
Çend wateyên "Tolhildan" hene.
Papendorf, Uecker-Randow
Papendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gulikan
Gulikan, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Glanville, Calvados
Glanville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Neaufles-Saint-Martin
Neaufles-Saint-Martin, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Bad Muskau
Bad Muskau, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Hilvarenbeek
Hilvarenbeek, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Eretêna Jêrîn
Êretana Jêrîn an Êretana Kurmancan, gundekî li ser girêdana navçeya Başanê ye. Ew gund 11 km dûrê navçeya Başanê û 57 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.
Ceferabad, Verzeqan
Ceferabad gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fürstenau
Fürstenau, bajarekî navçeya (Landkreis) Osnabrückê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Ferrières-sur-Sichon
Ferrières-sur-Sichon, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Hesenbeglî
Hesenbeglî, an jî Savranda navê bajarekî Tirkiyê ye. Erdê bajêr dikeve Bakurê Kurdistanê.
Panzhou
Panzhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma Guizhouyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2012an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.180.000 kesî
Klaudius
Claudius navbera salên 41 û 54 de împeratorê Romê bû.
Kupraz
Kupraz   gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Kanîzîl
Kanîzîl, Kanî Zîl, gundekî bi ser Gelaleya navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sarî (navçe)
Sarî yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Sarî e.
Laarbeek
Laarbeek, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Ziving, Nisêbîn
Ziving, gundekî girêdayî Stilîlê ya bi ser navçeya Mêrdîn, Nisêbînê ve ye. 55 km dûrî Mêrdînê, 30 km dûrî Nisêbînê ye.
Musa Anter li Zivingê hate dinê.
Charsonville
Charsonville, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Şerîf abad xoy
Şerîf abad gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 70 bkes ( 17 malbat) bûn.
Çolaqlî
Çolaqlî, gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.
Liyan
Liyan   gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Bad Nauheim
Bad Nauheim, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Melekan
Melekan, gundekî girêdayî navçeya Bongilan a Çewlîgê. Ji wê gundê, Şêx Ebdullahê Melekan bi Şêx Seîd ra li Amedê di sala 1925an de bidarve bû.
Sevadkuh (navçe)
Sevadkuh yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Sevadkuh e.
La Ferté-Hauterive
La Ferté-Hauterive, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Le Neubourg
Le Neubourg, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Abdalan
Abdalan, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Mark Zuckerberg
Mark Elliot Zuckerberg (jdb. li White Plains, New York) damezrînerê pêgehê înternêtî yê Facebookê ye.
Jiyan
Zuckerberg li Dobbs Ferry (Nû York) mezin bû, bavê wî Edward diransaz e, diya wî Karen psîkiyatrîst e. Sê xwişkên wî hene: Randi (jdb. 1982), Donna (jdb. 1987) û Arielle (jdb. 1989). Ew bav û kalên alman, awistiryayî û polonî ye û ji malbatek Cihûyî tê. Zuckerberg li Zanîngeha Harvard li zanistî ya xwevjîmêrê û derûnî xwend, di wê demê de ew bû endamê Alpha Epsilon Pi, komeleyek xwendekar ku li gelek welatan çalak e. Di sala 2004an de ew Facebook bi sê xwendekarên Harvardê re damezrand û di sala 2006an de bê xwendin dev ji xwendinê berda (sala 2017an ew doktoraya rûmetê wergirt).
Di de, ew bi Priscilla Chan zewicî. Zarokên wan di 2015 û 2017an de ji dayik bûn. Malbat li Palo Alto dijî.
Pere
Li gorî navnîşa Forbes ya 2018, milka Zuckerberg nêzîkî 71 mîlyar dolar e. Ew di vê navnîşê de hejmara 8-ê di nav mirovên dewlemendtirîn yên cîhanê de ye.
Bagnizeau
Bagnizeau, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Landerd
Landerd, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Mark Zuckerberg
Bexş û Investisyon
Di îlona 2010an de hat ragihandin ku Zuckerberg dê 100 mîlyon dolar ji dibistanan re li bajarê Newark, New Jersey bide, û xwest ku bingehek perwerdehiyê bide avakirin. Di Kanûna 2010an de, Zuckerberg beşdariya xwe li The Giving Pledge ragihand, soz da ku dê piraniya dewlemendiya xwe ji xêrxwaziyê bide.
Di Kanûna 2012an de, Mark Zuckerberg 18 mîlyon parvekirinên Facebookê bi qasî 500 mîlyon dolar ji Silicon Valley Community Foundationre pêşkêş kir. Armanca pee ew e ku di warên perwerde û tenduristiyê de projeyên nû piştgirî bike.
Di de, bi bûyîna keça wî re, hat ragihandin ku Zuckerberg ji sedî 99ê wê Facebookê, ku di wê demê de bi nirxa 45 mîlyar dolarî tête hesibandin, ketin nav rêxistinek bi navê "annsiyatîfa Chan-Zuckerberg" bi forma qanûnî pargîdaniyek bi berpirsiyariya tixûbdar. Di nîsana 2016an de, Facebook ragihand "rêkeftinek nû ya danûstendinê".
Glos
Glos, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mark Zuckerberg
Bexş û Investisyon
Di 22ê îlona 2016an de, Zuckerberg û Chan ragihand ku ew ê di deh salên pêş de 3 milyar dolar bidin da ku li dijî nexweşî şer bikin. Pereyê ji bo fînansekirin û bi awayek çalak piştgirîkirina projeyek ji hêla zanyara tureyan û pispora genetîkî Cornelia Bargmann ve tête bikar anîn.
Facebook
Di sala 2004an de, Mark Zuckerberg tora civakî Facebook wekî xwendekarek bi hev re Dustin Moskovitz, Chris Hughes û Eduardo Saverin ava kir. Berî wê, ew çend projeyên din ên înternetê ceriband.
Polzow
Polzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Aspiran
Aspiran, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Îsra û Mîrac
Îsra û Mîrac gorî îslamê bûyera ku Muhemmed pêxember ji mescîda Eqsa de der ketiye hizûra Xwedêye û di Quranê de bo wê wiha tê qal kirine:
''Ji bo ku em hinek ayetên xwe nîşanî wî bidin, Xwedayê ku evdê xwe ji Mescîda Heram birîye Mescîda Aqsa ku me dora wê pîroz kiriye, ji kêmasiyan berî ye. Bi rastî ew bihîstkar û dîdar e. (Sûreta İsra-1)''
Li gorî hedîsên sehîh ev buyer salekê berê hîcretê qewumî ye. Di hedîsan de û di gelek pirtûkên sîyerê de di derheqê vê buyerê de gelek rîwayet hatine neqilkirin. Enes bîn Malîk, Malîk bin Se’se’e, Ebû Zer Elxefarî û Ebû Hûreyre teferruata buyerê rîwayet kirine. Ji xêynî vanan Omer, Elî, Ebdullah bin Ebas, Ebu Seîd el Xudrî, Xuzeyfe bîn Yeman û Eîşe jî hinek birrên vê buyerê neqil kirine. Di vê ayetê de Qur’an, qala qismekî rêwîtiyê tenê dike. Qala rêwîtiya ji Mescîdê Heram çuyîna Mescîdê Eqsa dike. Wekî ku di vê ayetê de jî tê qalkirin, mexseda Xwedê Teala, hinek ayetên xwe nîşanê evdê xwe bide. Qur’an ji vê ayetê pêve qala teferruata buyerê nake. Lê em teferruatên din ji hedîsan hîn dibin.
Şeva Mîracê, Di meha Recebê şeva bist û heftan de ye. Mîrac tê maneya derecê. Di vê şevê de resulullah derketîye esmanan ku mahîyeta wî em nizanin. Ehlê Mekkeyê bawerî nedianîn û pirr eza û cefa bi muslimanan didan kişandin. Pêxember pirr ber diket. Salek berê hîcretê pêncî û yek salî bu. Zeyd bîn Harîse girt û bi hev re çun Taîfê. Şîret û nesîhet li Taîfiyan kirin lê kesî bawerî pê neanî. Tinazê xwe pê kirin û bi destê zarokên xwe dan ber keviran. Ji ber vê buyerê re pirr xemgin bu. Piyê wî di nav birînan de mabu û serê Zeyd şikiya bu. Resulullah pirr mahzûn û xemgîn bû. Gava bi bêhêvî, xemgînî û bi betilandî vedigeriyan, li kêleka rê runiştin. Li wir xwediyê rez Şeybe û Utbe bi koleyê xwe Addas, ji her yekê re guşîyek tirî şand. Gava pêxember tirî xwar, bi besmele destpê kir. Addas wêçaxê fille bu. Gava ev kelîme bihîst ecêb ma û got: -Çend sale ku ez li virim, min ji kesî kelîmeyek wuha nebihîst. Ma ev çi peyve? Resulullah jê pirsî: -Tu Ji ku yî? Addas -Ji Nînovayê Resulullah: -Tu ji welatê Yunis î. Addas: -Tu wî ji ku ve nas dikî, Li van deran kes Wî nas nake? Resulullah: -Ew birayê min e. Ew ji wek min pêxember bu. Addas: -Xwediyê vî rûyê xweşik û van gotinê şêrîn ne derewîn e. Min bawer kir ku tu resulê Xweda yî. Ya resulullah, ev çendik û çend sale ku ez ji van derewînan re koletiyê dikim. Heqê her kesî dixwin û her kesî dixapînin. Ji bo ku malê dinyayê bicivînin û şehweta xwe tatmîn bikin, her rezîliyê dikin. Tu karekî wan ên baş tune. Ez ji wan dikerixim. Ez dixwazim bi te re werim. Resulullah(s.a.w) kenîya û got: -Aniha li cem efendiyê xwe bimîne. Hindik maye ku tuyê navê min ji her derê bibihîsî. Wê demê were cem min. Hinekî îstirhet kir û xwîn û birînên xwe paqij kirin. Paşê ber bi Mekeyê de meşiyan. Tarî ket erdê ketin bajêr. Çend mehan li mekkeyê tengî û cefa kişandin. Her aliyê wî neyar bu. Ciyê ku pêda here tunebu. Çu mala keça Ebu Talîp Ummu Hanî yê. Wê demê Ummu Haniyê hê bawerî neanî bu. Gava derî lêket pirsî: -Tu kî yî? Resulullah: -Ez kurê apê te Muhemmed im. Eger tu qebul bikî, ez bi mêvandarî hatim. Ummu Hanî: -Canê min qurbana te be mêvanê wek te ku xwedî gotina rast, emîn, bi rûmet û asîl be. Te berê bigota min ji bo te tiştek hazir bikira. Tiştekî ku ez îkramî te bikim di mala min de tune. Resulullah: -Ez xwarin û vexwarinê naxwazim. Di çavê min de tu tiştek tune. Ji bo ku ez ji Rebbê xwe re dua bikim û îbadet bikim cîyekî bide min. Ummî Hanî Resulullah girt hundir û hesir û teşt û misînek dayê. Resulullah wê rojê pirr êşiya bu. Destnimêj girt û lavayî ji Rebbê xwe re kir û efu xwest. Ji bo ku evdê wî bawerî bînin, ji Rebbê xwe re dua kir. Pirr betilî, birçî û xemgîn bu. Li ser hesîrê xwe dirêj kir û xew ve çu.
Wê gavê Xwedê Teala ji Cebraîl re got: -Min pêxemberê xwe pirr xemgîn kir. Min laşê wî û dilê wî pirr êşand. Di vê rewşê de jî, ji min re lavayî dike. Ji min pêve li tu tiştekî nafikire. Here Hebîbê min bîne. Cinnet û Cehennema min nîşanê wî de. Bira nîmetên ku min ji bo wî û ji bo ên ji wî hiz dike re hazir kiriye bibîne. Ezabê ku min ji bo ên bi wî bawerî naynin û bi hal û hereketê xwe û gotinê xwe wî diêşînin re hazir kiriye bibînin. Ezê wî teselî bikim. Ezê birînê dilê wî tedavî bikim.
Gava Cebraîl Ji bo Mîracê hat cem pêxember jê re wuha got: - Ey ewê di ser hemu Mehlukatî re! Ey berdilkê xaliqê xwe! Ey efendiyê pêxemberan, menbaya qenciyan û çavkaniya bilindiyan û pêxemberê bi rûmet! Rebbê te silavê li te dike û nî’metê ku nedaye tu pêxemberekî îhsanî te dike. Te dawetî cem xwe dike rabe kerem ke em herin. Wê şevê Cebraîl Hz. Pêxember li Buraqê siwar kir û ji Mescîdê Heram bir Mescîdê Aqsa. Pêxember li wir bi pêxemberên din re nimêj kir û paşê ber bi tebeqeyên esmanan ve bilind bu û rastî hinek pêxemberên mezin hat. Paşê ber bi tebeqeya herî bilind ve çû û çu hizura Xwedê Teala. Li mîracê pênc wext nimêj ferz bu. Paşê pêxember vegeriya Mescîdê Heram. Li gor hedîsekî di vê rêwîtiyê de cinnet û cehennem jî jê re hatiye nîşandan.
Çolhelî
Çolhelî, gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.
Îsra û Mîrac
Li gor hedîsên ewle gava pêxember ji muşrîkên Mekeyê re qala vê buyerê kir, muşrîkan tinazê xwe pêkirin û ji mu’mînan jî, hinek kes ketin gumanê.
Vatrakum
Vatrakum, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Îsra û Mîrac
Pênc wext nimêj li vir ferz buye û esasê baweriyê ku di Sûreta Beqere herdu ayetên paşîn de derbas dibe jî, li wir daketî ye. dîsa mizgîna ji ummeta wî kesê ku şîrk nekiriye wê têkeve cinnetê jî jê re hatiye dayîn.
Cevanan Gurûh
Cevanan Gurûh gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Îsra û Mîrac
Di vê şevê de Xwedê teala herdu ayetên dawî ji surê Beqereyê ferman kir:
Pêxember bi tiştê Rebbê wî jê ra daxistibu bawerî anî. Mu’mînan jî (bawer kirin). Hemuyan bi Xweda û melaîketên wî û pirtûkên wî û pêxemberên wî bawer kirin û wuha gotin: “Em cudatî nakin nabeyna wan yekê, ji pêxemberên wî û gotibun: me bihîst û îtaet kir. (Ya Rebbî) me efu bike zivirandin (a me) bal bi te ve ye.” (Beqere:285)
Xweda li tu kesî, ji hêz (û quwwet) a wî pêve barekî lê bar nake. Qenciya ku dike ji wî ra ye û xerabiya dike jî, xisara wî ye. Rebbê me! Em ji bîr bikin yajî xeletekî bikin, tu me mesul negre. Rebbê me! Wekî ku te li ê berî me bar kiriya barekî giran li me jî bar neke. Me efu bike, mexfîretê li me bike û rehmê li me bike. Tu mewlayê me yî li hemberî qewmê kafir alîkariya me bike.(Beqere:286)
Dîsa di vê şevê de Xwedê Teala hinek wecîbe nîşanê Resulullah daye û di şexsê wî de li me jî ferman kiri ye. Evanan duwazdeh madde ye û ev maddeyana di sûreta Îsra ayetên 23 û 39. de derbas dibe: Emir kiriye ku ji wî pêve, ji kesî ra îbadet nekin û ji dê û bavê xwe ra qenciyê bikin. Eger ji wan yek yajî herdu li cem te bigîhîje extiyariyê ji wan ra nebêje “of” jî. Li wan hêrs nebe û gotinê xweş ji wan ra bibêje. (Îsra:23) Evanan ji hîkmetên Rebbê te ne ku me ji te ra wehîy kiri ye. Tu bi Xweda ra îlahekî din negre. Paşê tuyê bi gilî û gazin û qewurandî bikevî cehennem ê. (Îsra:39)
Divê vê şevê meriv bi rojî û bi îbadet derbas bike. Qur’anê Kerîm bixwîne û nimêj bike.
Çavkanî
Fikrî Amedî
Tolhildan (herêm)
Tolhildan yek ji binavkirinên bo herêmên Meletî, Dîlok, Îskenderûn, Gurgum, perên Deryaya Spî ye.
Bingeha peyva Tolhildanê
Bingeha vê peyvê ne pirr kevn e. Di dawiya Împeratoriya Osmaniyan de, ji Îskenderûnê, bi ser Mersînê re berî bi Antalyayê ve di ber Deryaya Spî de pirranî kurd dijiyan. Wargeha eşîra sînemilî bû. Bi têkçûna osmaniyan di Şerê Cîhanî yê yekem ve Anatoliya û Kurdistan jî ji aliyê serkeftiyên şer (Brîtanya, Fransa, Îtalya hwd) ve hate parvekirin. Komkujiya ermeniyan pêk hat û ji wê komkujiyê Kurdên êzîdî jî para xwe girtin.
Di heman demê de serhildanên kurdên Deryaya Spî, wekî Serhildana Bozan Beg rûdidan û kurd têkoşîna Kurdistaneke serbixwe yan heger nebe federal didan. Komara nû ava bûbû, Komara Tirkiyê rasterast nedigot "Em mafê Kurdan qebûl nakin", lê bi hiştina ser demê, birêxistinkirina nakokiyên di nav kurdan û fêl-fûtan ve kurd dixapandin û hêdî hêdî ji perên Deryaya Spî dikirin der. Komkujiyeke ziravane li dijî eşîra sînemiliyan lidardixist û bi hezaran kesên bijarte ji wan dida tunekirin.
Serhildana Bozan Beg têkiliyeke baş û dostanê di navbera kurd û ermeniyan de diparast. Ji ber vê yekê dewletê jî antîpropagandaya wê dikir û digot "Bozan Beg dixwaze kurdan bike xiristiyan". Di eniya şerê çekdariyê de bi serhildêran nedikarî. Generalê tirk ê navdar, hevalê Atatürk Kazım Karabekir, bi soz dayîn û xapandinê serhildêrên kurdan radike hevûdu. Qereyilan bi sozê tirkan tê xapandin û hêzên xwe yên çekdarî radike ser Bozan Beg û wî dikuje. Di yek rojekê de tê gotin li Albistan, Bazarcix û ji perên Deryaya Spî ji kurdên ku alîkarî didan Bozan Beg 4.000 mêr tên dîl girtin û pirraniya wan hîç venagerin malê, tên windakirin. Bi darê zorê ji gund û warên xwe tên derxistin û tirk tên bicihkirin. Li ser vê komkujiyê têgotin ku ev gotin derketiye. Hin jî dibêjin ev gotin a Bozan Beg bi xwe bûye.
Eyaleta Tolhildanê
PKKê beriya ku stratejiya xwe biguherîne ji bo Kurdistanê (bi taybetî bo Bakurê Kurdistanê) sazûmaniya federal a gorî eyaletan diparast. Di heman sîstemê de jî herêmên tê behskirin bi navê "Eyaleta Tolhildan " dihate binavkirin.
Sevadkuha Bakur (navçe)
Sevadkuha Bakur yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Sevadkuha Bakur e.
Ahmet Bozer
Ahmet C. Bozer (jdb. 1960 li Stembol) rêveberê karsaziyê tirk e. Ew cîgirê serok û serokatiya Coca-Cola ya Navneteweyî ye, ku ji kargehên Asya Pasîfîk, Ewropa, Ewrasya & Afrîka, û Amerîkaya Latînî ya Pargîdaniya Coca-Cola pêk tê.
Famîleya sîr û pîvazan
Famîleya sîr û pîvazan (Allioideae) famîleyeke riwekan e, binekomeke Alliaceae ye di desteya Asparagales de cih digire. Di desteya Asparagales de, Amaryllidaceae û Agapanthaceae jî cih digirin ku lêzimên vê malbatê ne.
Riwekên pirrsalane ne. Endamên vê malbatê yên wekî sîr, pîvaz, sîrim, solyasik, pirasa xwarbar in, di pêjgeha kurd de herwiha cihê xwe digirin.
Sîstematîk
Binekoma Allioideae ji 3 şax, 15 (heya 30) çîn û nêzîkî 800 cureyam pêk tê:
Berê hin endamên Themidaceae jî li ser vê binekomê dihatin hejmartin.
Şatranlû
Şatranlû eşîreke kurdan li devera Xalxalê li parêzgeha Îranê ya Erdebîlê ye. Şatran navê gelekî qebîlê û eşîranê li rojavayê Bakûrê Kurdistanê (Meledî (torinên Dirêjan), Riha û Sêwas) ye. Di nava êlên kurdan ên li Xorasanê jî qebîlên (tayfe, tîre) bi vî navê hene. Şatranluyên li Xalxalê dibe ku ji aliyê Nadir Şah Avşarî de ji Qûçana Xorasanê hatibin li Xalxalê bicîhkirin. Heta demeke borî ya nêz de li çend gundên Xalxalê bi kurmancî diaxivî ne. Li heman deverê qebîleke êla Şeqaqî ya esilkurd jî heye, navê wê jî Şatranlû ye. Ev ji Kurdistanê hatine koçberkirin.
Bad Nenndorf
Bad Nenndorf, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Neuilly, Eure
Neuilly, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Olga Scheps
Olga Scheps piyanîsteke rûs e ku di 4ê kanûna mezin a 1986an de li Moskowê ji dayik bûye û niha li bajarê Kölnê, li Elmaniyayê dijî.
Kurtejiyan
Bavê Olga Scheps, profesor Îlja Scheps bixwe jî mamostê piyano ye li konservatwara Kölnê (Hochschule für Musik und Tanz Köln), beşê Aachenê. Malbata wan di sala 1992an de hatin Elmaniyayê. Bandora muzîka klasîk bi riya malbata Olgayê pir lê bû, destpêkir bi 4 salî li piyano xist û bi 12 saliya xwe pêşbirka bi navê Jugend Musiziert wergirt, herweha di sala 2001 ya bi navê Jugend spielt Klassik.
Di sala 1999an de, hîna gava serdana medresê dikir, çû muzîkê (piyano) jî xwend, pêşî li cem Vasîlî Lobanov dûv re li cem Pavel Gîlîlov û wekî din li cem Arî Vardî û Dîmîtrî Başkîrov, herweha ji 15 saliya xwe carcaran cem Alfred Brendel jî dixwend. Ji Olgayê re ji du aliyan bûrsa xwendinê derket, yek jê di sala 2001ê de ji aliyê Fonda Musikleben ve û ya din di sala 2006an de ji alî Fonda lêkolîn û xwendin ya miletê elman Studienstiftung des deutschen Volks ve.
Ji çaxa ku li fêstîvala Ruhr a piyanoyê 2007, jenî, pirtir vexwendin hatin jê re, mîna Schleswig-Holstein Musik Festival, Festspielen Mecklenburg-Vorpommern, Kissinger Sommer, Heidelberger Frühling, Sommerlichen Musiktagen Hitzacker, Mosel Musikfestival td. Û di sala 2008 xelata duwemîn baştirîn piyanîst di pêşbirka navnetewî ya Kissinger Klavierolymp li bajarê Bad Kissingen/ Elmaniya, stand.
Olga Scheps ji bilî ku solîst e, karê muzîkê bi muzîkvanine din re jî dike, mîna bi Andrej Bielow, Daniel Hope, Adrian Brendel, Jan Vogler, Nils Mönkemeyer.
Muzîka ku Olga Scheps pirtir jê hez dike û dijene, ew e ya Romantîk, ya sedsala 1800. Scheps pirtir ji muzîkvanên rûs hildibijêre. Û naskiriye ku Frédéric Chopin pir ciwan înterprête dike.
Hîna gava haziriya xwe dikir, ji Fêstîvala Ruhr 2009 hin perçeyên ku jenîbû bike CD û biweşîne, 2010an de 2 CDyan derxist ji solopiyano, ji cem (Sony Music) û di 17.10.2010 wê bi Alice Sara Ott re bi CD yê xwe yê Chopin xelata ECHO Klasik li Essen-Philharmonie, wergirt.
Numa Pompiliûs
Numa Pompilius, li gorî efsaneyan, Keyê Keyaniya Romê yê duyem e ku piştî Romulus derketiye ser text. Piştî mirina Romûlûs, romayiyan kesekî Sabînî kirin padîşah, bi armanca ku wî ji her du eşîrên romayî jî kêfxweş bikin.
Plutarch dibêje ku Numa ji çar kurên Pomponius yê herî biçûk bû û di rojên ku Roma hate damezrandin de ji dayik bû. Jiyana xwe di dîsîplîneke hişk de derbas kir û ji hemû luksan dûr ket. Titus Tatius, Keyê Sabîniyan û hevkarê Romulus, keça xwe ya yekane Tatîayê, bi Numayê re zewicand. Piştî sêzdeh salên zewacê, mirina Tatiayê teqawidbûna Numa zêde kir. Plutarch radigihîne ku hin nivîskar jî bawer dikin ku wî keçek tenê hebû, Pompilia, hinek din jî bawer dikin ku wî çar kurên wî hene, Pomponius, Pinus, Calpus û Mamercus û ku ev zarok bav û kalên malbatên rêzdar ên Romayê bûn, Pomponii, Pinarii, Calpurnii Aemilii, û Pompilii. Nivîskarên din bawer dikin ku ev agahî ne rast bû. Keça Numayê Pompilia, bi Marcius II re zewicî û Ancus Marcius anî dinyayê, ku paşê bibe Keyê çarem.
Numa li dora çil salî bû, dema ku ji wî re peywira keyîtî hate pêşniyar kirin. Ew li bajarê ku Sabiniyan jê re digotin Cures û paşê Romayiyan û Sabines bi hev re digotin Quirites de jiya. Wî di destpêkê de pêşniyar red kir, lê di bin zora bavê xwe û Marcius Iê (bavê Marcius II) qebûl kir.
Numa paşê bi jîr û teqwaya xwe navdar bû; Di efsaneyê de tê gotin ku nîmfê Egeria ew hînî qanûndanerek jîr kiriye. wedayê Jupîter ji bo ku keremê xwe nîşan bide,  mertalek ji ezmên tavêje ser Girê Palatînê.Lî ser mertalê  bi tîpên remilvanî heb. Qedera Romayê pê ve girêdayî ye. keyt Nûma bi girîngiya vê mertalê fêm kir, yanzdeh mertalên din ên mîna vê mertalê çêkir. Ji van mertalên pîroz ên Xwedawendê Jupiter re ancilia dihatin gotin û her sal ji hêla remilvanên Saliyê bi meşînekê dihat nîşandana gel.
Li gorî efsaneyan, Numa salnameya ku dikare li gorî salên rojê û heyvê were sererast kirin weşand û yekem rêznameya kahînan bi navê Pontifex çêkir. Plutarch li ser saziyên din ên Romayê ku ji hêla Numa ve hatine afirandin, dinivîse, "Numa ji dûndana Sabines e ku xwe wekî koloniya Lacedaemoniyan digotin." Wî dît ku bandorek Laconî heye ku têkiliya Numa bi Sabiniyan re destnîşan dike.
Numa di heman demêde saziya bakîreyên Vestalê ava kir.
Numa "Qedexe li Romayiyan kir ku xwedayan bi şiklê mirovan an heywanan nîşan bidin. Berê tu wêne û peykerên pîroz tune bûn; wan di 170 salên pêşîn ên keyaniyê de perestgeh û cihên din ên pîroz ava kirin, lê qet fîgur di wan de nekirin. Bê hurmetiye ku Xwedê fêm bikin, lê tenê dikarin fêm bikin." (Plutarch)
Numa Pompilius berî zayînê di sala 673an de ji pîrbûnê mir. Paşgirê wî Tullus Hostilius e.
Ji ber ku di daneyên dîrokî yên li ser Nûma de nakokî hene, çîrokên ku li ser wî têne gotin wekî efsane têne hesibandin. Ya herî navdar hevaltiya wî ya bi Pythagoras re ye, ku tê hesibandin ku li dora 500 berî zayînê miriye. [Çavkanî: T. Mommsen, Dîroka Romayê].
Fleuriel
Fleuriel, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Loon op Zand
Loon op Zand, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Çemê Sakaryayê
Çemê Sakaryayê (, Sangários; ) robarekî mezin û dîrokî ye ku li rojavayê Anatolyayê yê Tirkiyeyê dest pê dike, ber bi bakur diçe, di herêma Sakaryayê ve dibore û pişt re digihe Deryaya Reş. Dirêjbûna wî li dor 824 km ye.
Paşageha dîrokî ya Frîgya di sala 1200î ya berî zayînê de li derdora çemê Sakarya hatiye danîn.
Fürstenfeldbruck
Fürstenfeldbruck, bajarekî navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruckê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Hosasan
Hosasan, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Château-Renard
Château-Renard, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Eskîqişle
Eskîqişle, anku Qişleya Kevin, gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.
Balanzac
Balanzac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Rojan Hazim
Rojan Hazim ji Hekariya gundê Elkê ye nêzîkî 25 salan e ko dem bi dem, di rojname û kovarên cuda yên kurdî de dinivîse. Baskê nivîskariya wî fireh e: Hem li ser pirs û pirsgirêkên rewşa welat ya polîtîk bi giştî, hem jî li ser dîsa bi giştî ziman, edebiyat, folklor û çanda kurdî lêkolîn, analîz û komentaran dinivîse. Li milê dî çîrok û novelan jî dinivîse. Helbet carna ji edebiyata cîhanê jî wergeran dike.
Jiyan
Endamê grûba KURMANCÎ ya Enstîtuya Kurdî ya Parîsê ye. Paralelî nivîskariya xwe, rojnamevaniyê jî dike.
Sala 1989an Weşanxaneya Xanî & Bateyî damezrandiye û heta niha jî edîtoriya wê dike. Ji beriya 1980ê heta niha gelek nivîs, nûçe û wergêrên wî bi navên cuda, di kovar û rojnameyên mîna Nûdem, Huner, Özgür Politika, Ek Politika, 2000´de Yeni Gündem û Hîwa de hatine weşandin. Ji 1980ê heta 1991ê jî redaktoriya rojname û kovarên Roja Gel, Bingeh û Hêza Welatparêz kiriye. Herweha ji 1989an heta niha jî, lêkolîneriya rojnameya KURMANCÎ dike.
Şebanlûyê sofla
Şebanlûyê sofla gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 800 bkes ( 150 malbat) bûn.
La Neuve-Grange
La Neuve-Grange, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Sîmorx (navçe)
Sîmorx yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Sîmorx e.
Shoko Asahara
Shoko Asahara (wekî Şoko Asahara bixwîne, bi japonî: 麻原 彰晃; jdb. 2'ê adarê 1955 - 6 July 2018) serokê lijneya reşkûjiya Aumê bû. Asahara di sala 1955'an di Chizo Matsumotoya Japonyayê ji dayik bû. Di sala 1995'an de koma Aumê bi sergovariya Asahara pê gas hêriş birine ser metroya Tokyoyê û di vê hêrişê de bêhtir li 1000 kes hatine kûştin.
Meierijstad
Meierijstad, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Kanîsimaq
Kanîsimaq, Kanî Simaq, gundekî bi ser Gelaleya navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Çayir Gulu
Çayir Gulu, gundekî girêdayî navçeya Elezîzê Depeyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Assas, Hérault
Assas, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Weşanxaneya Xanî & Bateyî
Weşanên Weşanxaneya Xanî & Bateyî:
Ziving, Dihok
Zivingê gundekî girêdayî devera Berwarî Bala ya navçedarîya Kanîmasê ya ser bi parêzgeha Dihokê ve ye, niha tenê şûnwarên wî mane.
Tewhîd
Tewhîd an jî Yekîtiya Xwedê, ji istilahên çanda Îslamê yek jî, Îlah e. Ji bo nasîna tewhîd û şîrkê divê bi vê istilahê baş bê zanîn. Ev istilah di nava kelîma tewhîdê de cî digre û ferqa bawerî û şîrkê derdixîne meydanê.
Li gorî ferhengê; tê maneya tiştê jê re evdîtî tê kirin, mâ’bud û ê ber bi wî ve tê fetilandin e.
Bi mana istilahî jî, tê maneya tiştê jê re îbadet têkirin, tiştê ma’bud tê hesabkirin, ê ji her tiştî pirtir tê hezkirin û tiştê pîroze ku tê te’zîmkirin e. Navê hemu ma’budên ji wan re îbadet têkirin û bi qedr û qîmetên wan tê zanîn e. Em di kurdî de viya bi yezdan didin navkirin. Însan li gor fitrata xwe her dem hewciyê îlahekî ye û divê xwe bispêre wî. Ew ji hinek tiştî ditirse û keysa wî nagîhîje tîştekî û ji hinek tiştan jî alîkariyê dixwaze û hinek tiştan di ser xwe re digre. Gava bêhêvî dimîne, ji îlahê ku nasnake û heyal nake yanî ji wî îlahê veşartî alîkariyê dixwaze. Fahm dike ku hemu buyerên ku li dora wî ye di ser hêzên wî re ye. Bawer dike ku hêz û quwwetekî evanan çêkiri ye. Ji ber van gelek tiştan ve însan ji hêzekî ku wê xwe bispêre ra hemêza xwe vedike û xwe davêje bextê wî.
Kişnaz
Kişnaz, gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.
Tewhîd
Mirovên ji baweriya ku pêxemberan teblîx kiriye dûrin, li gor fitrata xwe, ji bo ku hewcene  xwe bi îlahekî ve girêdin, vê îhtîyacê bi rêyek batil tînin cî. Di dîrokê de û îro tu mirovekî bêdîn tune û mirovê bêîlah jî nehatiye dîtin. Çiqasî hinek meriv dibêjin em bi tu îlahekî bawer nakin jî, ev ne rast e. Ew di nava xwe da xwe dispêre tîştekî yajî şexsekî ku jê ditirse. Bi ê pê girtiye yan jê alîkariyê dixwaze re evdîtiyê dike û wî ji xwe re îlah dibîne. Miheqeq ew şexs ji mirovekî re yan heyînekî re îbadet dike.
Tiştê ku îlah tê hesibandin; hêza li ser mirov tê hesibandin e. Ev ji bo hinek kesan agir, ji bo hinek kesan roj, ji bo hinek kesan esman, ji bo hinek kesan sitêrk, ji bo hinek kesan tebîet û ji bo hinek kesan jî, hêzên dewletê ye. Li gor hinek kesan jî yezdanên başî û nebaşiyê ye.
Hinek mirov û civakan ferwedar, key û serokên xwe îlah yajî nîv-îlah dîtine. Fîr’ewun, ji ên bin destê xwe ra digot:” Rebbê we yê herî mezin ez im.” (Nazî’at-24) Japonan Keyên xwe kurê rojê ku roj Xweda hesab dikirin. Keyên Çînê kurê yezdan, mezinê rehîbên Budîstan, Dalay Lama, yezdan dihesibandin.
Li gelek welatan, dîktator wek yezdanan hatine dîtin û her gotin û fermanên wan wek gotinê yezdanan hatiye hesibandin ê. Li gelek ciyan secde ji abîde û hêkelên ku ji bo dîktatoran re hatiye çêkirin dibe. Erqan û serokên dewletê qedr û qîmeta didin wan û hurmet û rumeta ji bo wan pêk tînin Ji rebbê alemê re pêk naynin. Peyv û gotinên wan wek ayetên pirtûkên pîroz tê hesibandin.
Li gorî Qur’anê erd û esman û tiştê di nabeyna herduyan da ê Xweda ye. Ewê ji tunebunê çêdike. Ew tenê ye. Hemu nî’met di dest Wî da ye. Hemu hêz û quwwet ê Wî ye. Hemu kar yanî qeder di dest Wî da ye. Hemu tiştê li erd û esmanan bi dil yan jî bêdil ji Wî re sitû xwar kiriye. Her tişt ji wî re tesbîh dike (ji Wî re îbadet dikin û wî zikir dikin). Li erd û esmanan bitenê hukmê Wî derbas dibe. Ê wek Wî û hevalê wî tune. Tu tiştek nabe dengê wî. Şirîkê Rebbtiya wî, îlahtiya wî, hukmê wî, xaliqî û alîkariya Wî tune. Ew hewceyê tu tiştekî nîn e.
Esil alîkar Ew e. Esil ê Ceza dide Ew e. Ew di maneya mutleq de yek îlahek bi tenê ye. Ji Wî pêve îlah tune. Ew îlahekî wusaye ku ji tiştê ku însan di hişê xwe de derbas dike berî û dûr e. Îslam, jî vî Rebbê ku van sifatan dikşîne ra dibêje Allah. Ev nav ji istilaha îlah cudatir tiştek e. Ev istilaha Allah, tê maneya ê wek wî, şirîkê wî ,hevalê wî û piraniya Wî tune ye. Ev navî Wî Xwedayê xaliqê gerdûnê û îsmê Azam e.
Di Qur’anê de du mana îlah Heye:
Fikrê İlah:
Dinê însan ê ewul tewhîd e û însanê pêşîn jî pêxemberê tewhîdê ye. Di piştî Hz. Adem ve mirov ji dînê tewhîdê derketin û ji putên bi destê xwe çêkirine re îbadet kirin. Paşê ev baweriya batil di nav gelek qewmî de belav bu. Ev baweriya batil hê jî di nav gelek milletan de dewam dike. Meriv gava bi îlahekî bawer dike; divê ew îlah cewaba duayên wî bide û gava lê teng hat bigîhîje hewara wî. Divê di her alîyi de mezin û bilind be. Divê wesfê ku di însan de tuneye di wî de hebe û xwedî meqameka bilind be. Hinek kes bi vî awayî li ilahan fikirîne û hinek kesan jî putên wan çêkirine. Hinekan jî gelek wesfên însanan li wan anîne û ew wek însan hesibandin e.
Îlah/yezdanê Yewnana kevn wek mirovan şer dikirin û çav li pîrekên hev pîs dikirin. Di dînê Îrana kevn Mazdeîzmê de du îlah hebu û dewamî şer dikirin. Bawer dikirin ku yek yezdanê başiyê yek jî yezdanê xerabiyê ye. Îlahê Azteka kevn jî, şervanekî zalim bu. Hinek kesan ji xwe ra heywan, hinekan zeman hinekan jî ruh pîroz qebul kirine û evanan hewandine û wek îlahan qedr û qîmet dane wan.
Fourilles
Fourilles, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Châtenoy, Loiret
Châtenoy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Meran
Meran (bi tirkî: Yılmaz), gundekê girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî Mêrdînê ye.
Tonkabûn (navçe)
Tonkabûn yek ji navçeyên parêzgeha Mazenderanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Tonkabûn e.
Eşkefte Hendan
Eşkefte Hendan, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Birik, Dep
Birik, gundekî girêdayî navçeya Elezîzê Depeyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Tewhîd
Berê ev baweriyên ecêb û xerifî pirbun. Îslamê hemu van fikrî xerifî rakir û di şuna wan de baweriya heq, fikrêAllah bicî kir.Lewra ev bawerî ji hişên mirovan û fikrên wan ên kêm nayê, ji aliyê rebbê alemê ve tê. Bi vî awayî mirovê bi baweriya tewhîdê bawer kirine fikrên xwe yên di derheqê îlah de rast kirine. Lê dîsa jî hinek nezan û kêmaqil guh nadin Qur’anê û van fikrê xwe yên xelet dewam dikin.
Ballans
Ballans, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ûyûzliq
Ûyûzliq, gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.
Tewhîd
Îro em rastî fikrên vî awayî tên. Mixabin îlim û zanîn awqas pêş de çuye jî, însan wek nezan û cahilên berê baweriya xerifî terk nekirî ye. Îro însan; kalanê xwe, rêvebirê xwe, mêrxasê xwe, sazûmanên xwe û sazûmanên navnetewî wek îlahan dibîne û pîroz dihesibîne. Bawer dikin ku hêzên van îlahên derewîn pirr zêdeye û însan nikare li hemberî wan derkeve.
Di rupelên rojnameyan de gelek îlahên awa her roj di hişên însan de tê enjektekirin. İlahê sporê, îlahê musîkê, hunerê, seksê bi vî awayî di jîyana mirov de ciyê xwe digre. Di gelek rejîman de hukmên ku diktator û qehremanên mirî danîne wek hukmê îlahî tê hesibandin. Tiştê ku wan gotiye û hukmê danine nayê tenkîtkirin û guherandin. Heta teklîfa guherandinê jî kes nikare bike.mabed û hêkelên ji bo wan hatiye çêkirin pîroz tê hesibandin û her cejnên resmî de serok û erqanê dewletê di hizura wan de bawerî û îtiqada xwe nû dikin.
Mill en Sint Hubert
Mill en Sint Hubert, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Gordion
Gordion (, Górdion; ), paytexta paşageha kevnare ya Frîgyayê bû. Cihê wê nêzîkî bajarê îroyîn ê Yassıhüyük e ku dikeve herêma Polatliyê, 70-80 km li başûrê rojavayî Enqereyê paytexta Tirkiyeyê. Li herêmê gelek girên dîrokî hene.
Pamela Reed
Pamela Reed ji dayik bûya (2.4.1949). Aktereka Amerîkî ye. Navdarbûna wê dinav temşevana de dema rûla xwe bi navê Arnold Schwarzenegger's hypoglycemic gêrandî, di Filmê Kindergarten Cop de. Hatîye xelatkirin bi xeltên weka ( Obie Award û Drama Desk Award ).
Jiyana kesane
Reed ji dayik bûye Tacoma, Washington, keça Vernie û Norma ye. Wê BFA ji Zanîngeha Washington wergirtî ye. herwesa Reed ji sala 1988 ve digel Sandy Smolan zewicî ye. Ji sala 2004-an û pê ve, ew li Hancock Park, Los Angeles, California, ligel mêrê xwe û du zarokên xwe Reed û Lily rûniştvanin.
Eretêna Jorîn
Êretana Jorîn an Êretana Ecemam, gundekî li ser girêdana navçeya Başanê ye. Ew gund 4 km dûrê navçeya Başanê û 49 km jî dûrê bajarê Îdirê ye. Ji ber ku berê ecem (azerî) li vir pirbûn, ji gund re Êretana Eceman dibêjin. Lê niha gelê gund bi piranî kurdên ji eşîra Redkî ne.