cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bahattin Karakütük
Baha êdî bernameyê çêdike
Baha, di sala 2000 de ji Navenda Nûçeyan vediqete, û weke ku dîsa wî digot, ew biryarê digire ku di avahiya televîzyona duqatî de hilkişe qata serî. Wê çaxê ew di Sêla Sor de ku wek hefteyî tê weşandin, dest bi xebatê dike, û pê re jî bername dibe rojane. Û êdî ew di wê bernameyê de edîtoriyê dike. Di wê demê de, Baha êdî dikaribû derkeve derve û tiştê ku pir dixwest bike, yanî ji derve nûçeyan bişopîne. Bi taybetî hevpeyvînên wî yên bi dîplomatên biyan re û bi sedan dosye-nûçeyên ku wî ji bo Sêla Sor amade kiribûn, demeke dirêj di rojevê de mabûn. Baha êdî bi tevlîbûna bernameya Sêla Sor tecrûbeya xwe ya nûçevaniya dîplomasiyê radigihand temaşevanan. Piştî bernameya Sêla Sor, Baha heman wezîfeya xwe tevî amadekariyê, di bernameya “Gune Bakış” yanî Nêrîna Rojê de domand. Di heman wextê de, wî di bernameya hefteyî “Pîvan” û di navenda nûçeyan de jî cih girt heta ku sala çûyî Medya TV hat girtin. Dîsa sala çûyî meha adarê, di amadekariya televîzyona me ROJ TV de Baha wezîfeyên aktîf hilgirtin ser milê xwe, û ji bo bernameyeke din jî milên xwe vemalandin. Wî notên xwe yên ku li ajandaya xwe ya binavûdeng nivîsîbûn, ji her xebatkarê televîzyonê re dixwend û behsa bernameya xwe ya nû dikir.
CERN
Welatên berendam in
Lihevlêxînera Hadroniya Mezin yan LHC, bilezkereke zereyan û lihevlêxînera, jibo nasîna baristeya maddeyên(mass) bi qasî ‎ cm, Ezmûna(ceribandina) modela standarda zerreyan, keşfkirina pêkhateyên peyda-nebuyî yên modela standard, Ceribandina Teoriya Makrowekhev û Teoriya Yekgirtina Mezin (Grand Unified Theories and Supersymmetry) e.
Armanceke din ya girîn ji vê projeyê, keşfkirina zerreya bingehîna Higgs Boson’ê ye ku fîzîkzanan, zerreyên bingehîna wê, berê va pêşbînî kiribûn. Zerreya Boson Higgs, dibe sedema pêkhatina baristeya zerreyên bingehîn.
Di vê labaratuwarê da, Proton di nava tûneleke 27 kîlometreyî da, bi lezeke pir mezin, lihev diqelibin, bi qasî 14 tirilyon Elektron Voltan, enerjiyê werdigrin û jiber vê lihevketina pir bihêz û mezin, îza Boson Higgs, tê xuyanê(qeyd dibe). Bilezdera han di 10’ê Septembera sala 2008’an da hate vekirin lê 9 rojan şûnda, jiber pirsgrêkên teknîkî û hilkişîna germahiya megnetên sûperderbasbar(super conductor) ku divê di germahiyên jêr da bixebitin, hate sekinandin. Lê cardin piştî 14 mehan di 21’ê Novembera sala 2009’an da, jinûva hate xebitandinê.
Gihîştin bi leza, mezintir ji ya Ronahiyê
Di 22’ê Septembera sala 2011’an da, encumena OPERA’yê ya li navenda CERN’a nêzîkê bajarê Geneva Sûwîsrayê, di labaratuwara netewiya Gran Sasso ya Îtaliyayê, dane zanîn ku ew karîne muon neutrinos’an bi enerjiya ji 17 heya 28 Gev(Gîga Elektron Volt) di mesafeya 730 kîlometreyan da, bi leza mezintir ji ya Ronahiyê(by a factor of 2.48×10−5 (approximately 1 in 40,000)), bilezînin û wê bi alava xuyaker, detekt û qeyd bikin.
Jêder: https://en.wikipedia.org/wiki/CERN
https://en.wikipedia.org/wiki/Faster-than-light_neutrino_anomaly
Mikbirsî
Mikbirsî, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
CERN
Welatên berendam in
https://en.wikipedia.org/wiki/Large_Hadron_Collider
Wergêr (ji Ingilîziyê): Edo Makuyî, Muhendisê Şîmî, sala 2000 ji zanîngeha dewletê
Großlangenfeld
Großlangenfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Şêxmilo
Şêxmilo gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Victor, Allier
Saint-Victor, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Xoşan, Xozat
Xoşan, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Xozatê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Brüel
Brüel, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Mecklenburg-Vorpommernê ye.
Olivet, Loiret
Olivet, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Rain (Lech)
Rain bajarokekî navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Herêma Nenwer
Herêma Bewîn, yek ji herêmên ku bi Şaristanê Baneyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav axa parezgeha Kurdistanê ya bi ser Rojhilata Kurdistanê ve girêdayî.
Breege
Breege şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Moulis-en-Médoc
Moulis-en-Médoc, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
VY Canis Majoris
Ew ji dinê 5000 salên roniyê dûr e. Ew di komstêra Kûçikê Mezin de ye.
Rûşt Kûçek
Rûşt Kûçek, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ziethen, Brandenburg
Ziethen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Herêma Navendî ya Şaristana Baneyê
Herêma Navendî ya Şaristana Baneyê, yek ji herêmên ku bi Şaristanê Baneyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav axa parezgeha Kurdistanê ya bi ser Rojhilata Kurdistanê ve girêdayî.
Huanghua
Huanghua, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 662.000 kesî
Ondreville-sur-Essonne
Ondreville-sur-Essonne, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Brühl, Rheinland
Brühl, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Le Fouilloux
Le Fouilloux, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Le Cros
Le Cros, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ebû Xeşeb Xerbî
Ebû Xeşeb Xerbî, Ebû Xeşeb Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Robert Louis Stevenson
Robert Louis Balfour Stevenson (jdb. li Edinburgh, Skotlenda; m.  li Vailima, li nêzîkê Apia, Samoa) romannivîs, helbestvan û gerrnamenivîsek skotlendî û ji cêlê nû-romantîzma inglîzî bû.Stevenson bi nexweşiya tuberkulozê ket û tenê 44 salî bû; lêbelê, ewî berhemeke berfireh ji çîrokên rêwîtiyê, wêjeya serpêhatî û romana dîrokî, û hem jî helbest û gotarên xwe hişt. Berî her tiştî, klasîkên pirtûkên ciwanan Girava Gencîneyê û romana tirsnakê Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde, ji bo bûyera dabeşkirina kesayetiyî ve girêdayî ye û dikare wekî romanek tirsa psîkolojîk were xwendin. Hin roman îro hîn jî popûler in û ji bo adaptasyonên pirjimar wek nimûne xizmet kirine.
Zarokatî
Robert Louis Stevenson wek tenê kurê endezyar û çêkerê fanosên deryayî Thomas Stevenson û Margaret Isabella Stevenson, ji malbata Balfour (1829-1897), li 8 Howard Place, Edinburgh ji dayik bû. Bi eslê xwe navê wî yê noqkirinê Robert Lewis Balfour bû; Di temenê 18 saliyê de, bavê wî Lewis guvaştibû bi forma fransî "Louis" da ku pêşî li têkiliya bi radîkalekî ramyarî ya bi heman navî re bigire. Bapîrê wî Robert Stevenson, apên wî Alan Stevenson û David Stevenson, pismamên wî David Alan Stevenson û Charles Alexander Stevensons, û her wiha pismamê wî Alan Stevenson (1891-1971) hemî endezyar û çekerên fanosên deryayî bûn. Malbata dayika wî  jêdera  navê  xwe  anîn li ser  Alexander Balfour, ku di sedsala 15' ê de xwediyê erdên nêzîkê Fifeê bû. Bavê Margaret, Lewis Balfour (1777-1860), keşeyê Dêra Skotlandê ya li nêzîkî Colinton bû, ku Steveson pir caran di dema zaroktiya xwe de betlaneyên xwe derbas dikir.
Gulgaş
Gulgaş, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Brahma
Brahma xwedayê afirandinê yê hindû ye. Bi Vishnu û Shiva re, sêyeka xwedayan bi navê Trimurti pêk tîne. Li gorî Brahma Purana, ew bavê Manu ye. Manu ew e ku hemî însan jê hatine. Di Ramayana û Mahabharata de, Brahma wekî bavê yekem ê hemî mirovan tê binavkirin. Pêdivî ye ku Brahma bi Brahman -bêalîtiya zayendî re neyê tevlihev kirin, ku di felsefeya Vedanta ya hindû de ruhê herî bilind ê her tiştî tê hesibandin. Hevjîna Brahma, Saraswati ye, ku jê re Sávitri an Gáyatri jî tê gotin. Saraswati xwedawenda vedic e ku jê re Vedamáta tê gotin, ku tê wateya Dayika Vedayan.
Brahma bi xwedayê vedic Pracápati tê naskirin. Ji ber ku hevjîna Saraswati, ku bi navê Vák Devi (Xwedayê Oratoriyê) tê zanîn, Brahma wekî Vágish (Xwedayê Oratory û Deng) jî tê binavkirin.
Bûban (eşîr)
Bûban an baban navê eşîreke kurdên misilman e.
Ev eşîr li giştî cografiya Kurdistanê ye û qismên wek eşîr an qebîle an jî mal belav bûye. Li Bedlîs û Motkiyê yek ji qebîlên eşîra motkiyan êla rojkî ne, li Paloyê, Amedê û Sêwregê (Babij) jî wek eşîreke bêêl (konfederasyon) in.
Saint-Voir
Saint-Voir, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Moulon, Gironde
Moulon, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Xurabî
Xurabî ji koma nanikan e. Qurabî, qurabiye jî dibêjin. Bi azerî: قورابیه Qurabiyə, erebî: غرّيبة‎, romî (tirkî): kurabiye, yewnanî: κουραμπιές ye. Lebzîne jî cureyek ji xurabiyên pêjgeha kurd e.
Serpêhatiya xurabiyê
Bi texmînî ev binavkirin ji herêmên soranîaxêvan belav bûye. Ji ber ku di nava gelên îranî de, faris xwedî dewlet in, rojavayî tevahiya dîrok, çand û hunera gelên îranî (kurd, faris, belûcî, gilakî, mazenderanî ûêd) dikin para farisan.
Ewropayî xwarinên rojhilata navîn pirranî dikin para ereban an jî îdia dikin ku ji ewropayiyan belav bûne. Ev ji oriyentalîzmê tê. Ji bo xurabiyê îdîa hene ku ji farisan derbasê yewnanan, ji wan jî ereban bûye.
Bi tesîra asîmîlasyonê li bakurê Kurdistanê ji xwarinên xuriniyê yên ji koma nanikan re kurabiye jî dibêjin. Eslê peyvê xurabî ye, di wateya "xurinî/xwariniyên ji nanikan ên çorsane" ye. Paşpirtika erebî +iye, wateyê plûral (pirane, pirejimar) dide û hinekê jî bêhna bajarîbûnê pê dixe.
Wemding
Wemding bajarokekî navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mêrgebiye
Mêrgebiye, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ebas Mehmûd Eqad
Ebas Mehmûd Eqad (bi erebî: عباس محمود العقاد, ‘Abbās Maḥmūd al-‘Aqqād; 28ê hezîrana 1889'an - 12ê adara 1964'an) nivîskar û helbestvanekî misrî yê bi zimanê erebî bû. Bi eslê xwe kurd bû.
Jînenîgar
Ebas li bajarê Eswanê li başurê Misrê hatiye dinyayê. Ji malbateka ko bi koka xwe kurd bûn.
Karên wî
Wî zêdetir ji 100 pirtûkan di biyavên cidacida yên mîna felsefeyê û dînî û helbestvaniyê da nivîsîne.
Wî bi arîkariya helbestvanên mîna Ebdurehman Şukrî dibistan anko şêwazekê nû yê helbestan di helbesta Erebî da afirand.
Niederlauch
Niederlauch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Famîleya eskalonyayan
Escalloniaceae, famîleya eskalonyayan, famîleyeke riwekan e, di desteya Escalloniales de tê hejmartin. Riwekên wê ji rojhilatê Hîmalayayan belav bûne. Îro li Çîn, başûrê Amerîka, Awistraliyayê diçên. 7 heya 9 çîn, bi qasî 130 cureyên vê malbatê hene. Pirranî riwekên darî, hin jî devî û giha ne, bo baxçevaniyê tên çandin.
Nusret Kılıçaslan
Nusret Kılıçaslan (bilêvkirina bi kurdî: Nûsret Kiliçaslan) (jdb. li gundê Dêrika Hesê Ûso ya Qoserê, Mêrdîn - m.  li heman derê) siyasetmedarekî kurd bû. Yek ji damezrênerên DDKOyê bû.
Famîleya eskalonyayan
Sîstematîk
Navê Escalloniaceae sala 1829'ê ji aliyê Robert Brown ve di Barthélemy Charles Joseph Dumortier: Analyse des familles des plantes, ...: 35, 37'ê de hatiye lêkirin. Navdara vê malbatê Escallonia ye.
Nusret Kılıçaslan
Jînenîgarî
Li Enqereyê (paytextê Tirkiyê) di kolêja Yükseliş, beşa endazyariya avadaniyê de dixwîne. Hêj di ciwanzaroktiya xwe de ji bo azadiya Kurdan têdikoşiya. Li Enqereyê têkilî bi rewşenbîr û kurdperwerên şoreşger ên wê demê re têkilî datîne. Tevlî damezirandina DDKOyê dibe. Ji ber ku ji malbateke dewlemend bû, piştgiriya Kurdên xizan dike û çalakiyên Kurdan fînanse dike.
Sala 1969î mîtînga Kurdan a Enqereyê ku berdewamiya mîtîngên rojhilatê (Doğu Mitingleri) bû, organîze dike. Di sala 1970î de ji aliyê dûgela Tirk ve tê girtin lê heman salê dîsa berdidin.
Di cûntaya leşkerî ya 1971î de tê girtin û wî dixin zîndanê. Di zîndanê de tevlî bexwedanan dibe û di dadgehan de berevaniya doza Kurdan dike. Ji aliyê dewleta Tirk ve bi cezayê zîndanê yê 12 sal zîndanî û 5 sal jî sirgûniyê tê cezakirin. Di efûya giştî ya 1974î de tê serbestberdan.
Xeniyê Qereyaziyê
Xeniyê Qereyaziyê (1955, gundê Beyro,Qereyazî, Erzîrom) dengbêjekî navdar e.
Nusret Kılıçaslan
Xebatên polîtîk
Ew ji zaroktiya xwe heya mirina xwe bi rêbazên rewa, aştiyane û demokratîk li azadî û serxwebûna Kurdan digere. Yek ji damezrênerên Hak ve Özgürlükler Partisi, HAKPARê bû û berpirsiyariya partiyê ya Mêrdînê jî kiribû.
Xeniyê Qereyaziyê
Di sala 1955’an de li gundê Beyro ya Qereyaziya Erzîromê hatiye dinyayê. Ji sala 1985’an ve li Stenbolê jiyana xwe berdewam dike. Ji bilî karê dengbêjiyê, bi kar û barê avahî (înşeat)yê da dabara malbata xwe dike. Ji 11 saliya xwe ve kilaman dibêje. Cara yekem xalê wî Feqiyê Spehî, dixwaze ku di civata wî de kilaman bibêje. Feqiyê Spehî şagirtekî medreseyê ye. Naskirina Xeniyê Qereyaziyê û dengbêjê Mezin Resoyê Gopala li gundê Beyro pêk tê. Ew Resoyê ku Hosteyê Şakiro (Şakirê Bedîh)ye. Ji ber ku kilamên Reso baş dizanî, di civateke giran de, Reso destûr dide û doza kilamgotinê lê dike. Kilama ku wê rojê, ji Resoyê Gopala re dibêje, kilama Hespa Gede lawikê min e. Heta 200 kilamên dirêj dizane. Ji sedî 90 kilamên ku dibêje, kilamên Reso ne.
Nusret Kılıçaslan
Xebatên polîtîk
Di de tevlî damezrandina Katılımcı Demokrasi Partisi (Partiya demokrasiya tevlîkar) KADEPê bû û wekî endameke meclîsa vê partiyê xebitî.
Ew di de ji ber xwînneçûna mejî, jiyana xwe ji dest da.
Xeniyê Qereyaziyê
Bi qasî 20 kilamên wî ku bixwe çêkiriye hene. Tevahiya kilamên ku çêkirine li ser evîna welat û evîna hezkirina xwezahî ne. Navê çend ji wan kilaman ev in; ‘Gulê Dêran’ (li ser Kerkûkê çêkiriye), ‘Delaliyo’, ‘Kaniya Waran’, ‘Lo Rebeno’, ‘Dilê min kal e'.
Heta niha bi Şakiro re, bi Zahiro re, bi Sadiqê Qirimqaya Qereçobanê re (Xwarziyê Reso ye), bi Mihemedê Canşah re kilam gotiye.
Li Diyarbekirê, Wanê, Mûşê û Erzîromê di gelek civatên giran de bûye ‘sercivat’ û 'serbêjeyê’.
Dengbêj Xeniyê Qereyaziyê, Zewici ye û bavê çar zarokan e.
Xezna Mezin
Xezna Mezin, li rojavayî Kurdistanê ye, ser bi qeza Qamişlo ve ye, gundekî mezine û nêzîkî 200 malan lê heye, gund 10 deqîqan ji bajarê Qamişilo dûre. Xelkên gund debara xwe ji çandinî û karên cûda cûda dikin, dibistana seretayî û ya diwanavendî jî li gund heye, li van salên dawî ji ber hişke saliyê û zextên rejêma Sûrî bi ser xelkên rojava de, xelên vî gundî jî piraniya wan neçar bûn ku ji gund derkevin û ji bo xwe li parêzgeh û navenda paytexta Sûrî li delîvên kar bigerin. Gundê Xezna mezin di dirêjahiya dîrokê de cihê kesyatên bi navûdeng bûye, lewma Seydayê Cegerxwîn jî her di destpêka xwe de li vî gundî melatî kiriye, her weha malbata Xeznewî jî li vî gundî dest bi rêka terîqeta xwe kirin û heta niha jî li vî gundî dimînin.
Lîga Keltan
Lîga Keltan rêxistineke ramyarî û çandî ya navneteweyî ye ku çand û zimanên Keltan pêş dixe. Di nav van de lîgên Keltan di neteweyên Keltan ên nûjen bi gotineka din deverên Îrlenda, Skotlenda, Wales, Bretanya, Cornwall û Girava Manê de ne.
Armanc
Armanca bingehîn a Lîga Keltan ew e ku wekî rêxistinek navneteweyî beşdarî "tekoşînên" şeş neteweyên Kelt bibe da ku serxwebûna xweya ramyarî, çandî, civakî û aborî bi dest xwe bixin an bi dest bixin. Ev tê de:
Ango, Lîga Keltan armanc dike ku tevgerên cûrbecûr ên serxwebûnê yên van şeş welatan bîne ba hev.
Belavbûn
6 şaxên sereke bi gelemperî bi navê welêt di zimanê keltî yê herêmî de têne gotin; Îrlenda wekî Éire, Skotland wekî Alba, Wales wekî Cymru, Bretanya wekî Breizh, Cornwall wekî Kernow û Girava Man wekî Mannin tê zanîn. Li DYA û Londonê nivîsgehên navneteweyî jî hene. Di heman demê de li Kanadayê civakek piçûk a Scottish Gaelic-axiver jî heye.
Kovar
Komele kovara sêmehî ya Carn çap dike. Gotar bi şeş zimanên Keltî yên zindî ( pê ve Manks û Kornî) û îngilîzî têne weşandin. Bergê kovarê nexşeyek wekî nimûneyek yên şeş welatên Kelt û navên wan e. Di demên berê de bi fransî  jî gotar  weşandî bûn. Yek ji beşdaran Sorley MacLean e, lê kalîte û rastbûna gotaran pir guhêrbar e . Nivîsgeha Amerîkî nûçenameya xwe ya sêmehî çap dike, " şeş netewe, yek Giyan". Her şaxek carinan kovara xwe weşandiye, ku temenê wê her gav kurt bû.
Dîrok
Di sala 1961an de Lîg ji gelek rêxistinên keltan, bi taybetî Kongreya keltan derket, lê bi hûrgilî bêtir ramyarî.Ev berê ji hêla Hugh MacDiarmid û yên din ve hatibû pêşniyar kirin. Şaxê Amerîkî ya Lîga Keltan di 1974 de li New York City hate damezrandin.
Nakokiya navxweyî
Nakokî statuya Galîsya û Asturias wekî neteweyên Kelt digire nav xwe. Lihevhatina giştî ya di nav rêxistinê de ev e ku ew ne neteweyên keltî ne ji ber ku zimanê keltî li wir nemaye.
Statûya ramyarî ya welatan
Rewşa siyasî ya welatên Kelt gelek cûda ye.
Payeyên di nav Lîga Keltan de
Kurtkirin ji bo welatê pêwendîdar e ku mirov jê tê.
Tîr diyar dike ku kesek çûye welatekî din ê Keltî.
Payeyên din
Serokatî û cîgirên serokatiyê ji 1961 heya 71 hate dayîn û piştre hatin hilweşandin. Paye ji hêla Gwynfor Evans (W) û Robert McIntyre (S) ve hatin girtin.
Girêdanên derveyî
Malpera lîga Keltan
Çiyayê Xastiyan
Çiyayê Xastiyan beşek e ji herêma Çiyayê Kurmênc.
Li başûrê wî Deşta Cûmê ye, li bakurê wî Çiyayê Hawarê ye, li rojhilatê wî Çemê Efrîn û Deşta Endîbê ye û li rojavayê wî Çemê Reş û Deşta Hemqê ye. Piraniya gundên vî çiyayî bi herêma Mabetan va girêdayî ne, hinek jî bi herêma Cindirêsê va û hinên din jî bi herêma Şiyê va girêdayî ne. Ji rûniştivanên vî çiyayî ra "Xastiyan" dibêjin (ji lew ra Çiyayê Xastiyan), ku êleka bingehîn in ji êlên Çiyayê Kurmênc. Çiya bi xwe ne ewqas bilind e (di rastiyê da diviyabû jêre "tepe" bihata gotin). Cihê herî bilind di vî Çiyayî da Pozê Nîşanê ye (dora 850 m), ku di navbera gundê Kaxirê û gundê Xaltan da ye. Piraniya axa vî çiyayî bi darên zeytûnan dagirtî ye; di nav ra jî rez û darên fêkiyan wek hejîr, keysî, hêrûk, sêv, henar û hwd hene. Hin daristan jî li vî çiyayî hene, ku ji darên merxan, sînganan, qitleban, êvirsan, tizbiyan û hwd pêkhatiye. Di navbera gundê Rûtan û Hec-Hesnan da daristaneka mezin heye, ku berazên kovî jî têda hene. Gundên vî çiyayî ji folklora kurdî ra çavkaniyeka xurt in. Gundên wek Mabetan, Kaxirê, Mîrkan, Şîtkan û Rûtan ji stranên sivik ra çavkaniyên girîng in û gundên Heyştiyan, ku li kuntarên vî çiyayî ne, wek Çolaqan, Aşkan, Xerzan, Çeqelan, Miskê(jor û jêr), Xaltan, Koran, Gordan û Kefirsefrê ji stranên giran ra çavkaniyên dewlemend in.
Brunsbüttel
Brunsbüttel, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Schleswig-Holsteinê ye.
Herêma Nemşîr
Herêma Nemşîr, yek ji herêmên ku bi Şaristanê Baneyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav axa parezgeha Kurdistanê ya bi ser Rojhilata Kurdistanê ve girêdayî.
Pisîka pars
Pisîka pars yan leopar (Prionailurus bengalensis), cureyeke pisîkên kovî yan bejî yê biçûk e. Pisîka pars ji guhandarên goştxur e. Pisîka pars wek pars yan leopar xuya dike ji bo deqên ku li ser laş û miwê wê, lê bi rastî pisîka pars ne ji cinsê parsan (bi latînî Panthera) ye. Pisîka pars li rojhilat û başûrê Asyayê dijî.
Fouras
Fouras, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Orléans
Orléans, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Komkujiya Qamişlokê 2016
Komkujiya Qamişlokê ew bûyera bi bombe ye ku di 27ê tîrmeha 2016an de li bajarê Qamişlo, paytexta Rojavaya Kurdistanê, pêk hat.
Di spêdeya 27ê tîrmehê de kamyoneke bombekirî li Kolana Mezin a Taxa Xerbî ya Qamişlokê hat teqandin. Li encama vê teqînê de 44 kes qurban bûn û hijmareke mezin jî birîndar bûn. Ji ber şida bombeyê li Nisêbînê jî camên hin avahiyan şikiyan û du kes birîndar bûn.
Rêxistina terorîst Daiş berpirsyariya xwe ya wê peqînê ragihandiye.
Mixat, Dêrika Çiyayê Mazî
Mixat gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Cruzy
Cruzy, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Dranske
Dranske şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Saint-Yorre
Saint-Yorre, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Cameron Diaz
Cameron Michelle Diaz lîstikvanekî amerîkî ye ku di heman demê de nivîskar, hilberîner û model e. Cameron Michelle di kariyera xweya lîstikvaniyê de demên destpêkê di komediyan de û di heman demê de di fîlimên dramatîk de hate naskirin.
Di nav xelatên wê de çar namzetên Xelata Zêrîn Gilobe, sê namzetên Xelata Guild Screeners, û Xelata Rexnevanên Fîlimê ya New York hene
Jînenîgarî
Cameron Diaz di de li San Diego hate dinê. Diaz, keça bavekî kubayî û dayikek amerîkî ye ku ji nijada brîtanî, germenî û çerokî ye. Di 16 saliya xwe de bi Ajansa Model Elite re peymanek îmze kir. Serkeftina wê ya di modelê de bû sedem xebata wê ya modeltiye li Japon, Awistralya, Fas û Parîsê. Di kovarên wekî Mademoiselle û Seventeen de hate rojevê û beşdarî kampanyayên reklamkariyê yên ji bo pargîdaniyên mezin ên wekî Calvin Klein, Coca Cola û Levis ê. Di sala 1994an de, wê kariyera xwe ya fîlimê di komediya çalakiyê ya bi navê "Mask" de ku Jim Carrey jî tê de rol wergirtiye bidest xist. Tevî ku tecrûbeya wş ya lîstikvaniyê tinebû jî, ji bo rola alîgir a li fîlm, destûr ji wê re hat dayîn ku beşdarî darizandinan bibe. Piştî 12e car bîrdariyê biryar hat dayîn ku rola pêşenga jin Tîna Carlyle bilîze.
Diaz, piştî ku di fîlma "Mask", di fîlmê "Suppîva Dawîn" de lîst. Di fîlmê de rola jina ciwan a ku evîndarê birayê zilamê ku wê li ber bi zewacê ye, dilîze. Di fîlima "Feeling Minnesota" de, ew bi Keanu Reeves re rol wergirdigire. Cameron Diaz, bi vê fîlimê de nekarî serkevtinek baş a ku dixwest bi dest xwe bixe. Paşê ew bi Edward Burns re di fîlmê "Head Above Water" de û bi Harvey Keitel re di fîlmê "She's the One"" de lîst.  Diaz,  ji aliyê rexnevanên lîstikvaniya be, yek ji stêrkên pêşerojê hate diyarkirin. Di rolêngirtina fîlima "Head Above Water" de biryar da ku karê xwe di fîlimên ya bazirganî de bidomîne.
Lîstikvana ciwan, ku bi Julia Roberts re di komediya romantîk "Zewaca Hevalê Min Ya Baştirîn" re bû. Bi performansa xwe ya di vî fîlimî de serkevtinên baş bidest xist û roj bi roj zêdetir hate naskirin. Piştî "Daweta Hevalê Min Ya Xweş", ew bi Ewan McGregor re di fîlima "Jiyanek Kêmûzayî ya Jiyan" a Danny Boyle ya 1995an de lîst. Diaz, yê ku La Torre terikand, ew di heman salê de bi Matt Dillon re di fîlima 1998an de "Di derheqê Meryemê de Tiştek Heye" lîst, têkiliyek evînî ya sê-salî dest pê kir.
Lîsteya helbestvanên nûjen ên bi soranî
Va ye lîsteya helbestvanên nûjen ên bi zaravayê soranî ye.
Mîr Seyda
Mîr Seyda, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Brüssow
Brüssow, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Brandenburgê ye.
Herêma Armerde
Herêma Armerde, yek ji herêmên ku bi Şaristanê Baneyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav axa parezgeha Kurdistanê ya bi ser Rojhilata Kurdistanê ve girêdayî.
Hawêlkî
Hawêlkî an Hewêlkî (xwemalî: dimilkî) devokek kurdiya kirmanckî (zazakî) ye. Hawêlkî li navçeya Sêrtê ya Hawêlê bi aliyê eşîrên Hesin û Sosî ve tê axavtin. Ev devok her çiqas nêzê devoka kirmanckî a Motikan û Bedlîsê be jî, gelekî xwemaliyên we sabit in. Nîvaskarê kurd Malmisanij ê ku di kovara Vate de gotareke li ser vê devokê weşandiye, balê dikîşîne ser tesîra kurdiya kurmancî ya li ser wê devokê. Axivên vê devokên wek giravekî di nava kurmancan de mane, îzole ne. Hin minak ji hewêlkî.
Gauradaha
Gauradaha, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No. 1)  de cih digire.
Neuendorf, Rheinland-Pfalz
Neuendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gauradaha
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 47.393 kes hatiye hejmartin
Mourens
Mourens, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Girava Gencîneyê (pirtûk)
Girava Gencîneyê (bi sernavê resen ê înglîzî: Treasure Island) navdartirîn roman e ku ji aliye nivîskarê skotî Robert Louis Stevenson ve hatiye nivîsandin û di sala 1883’yan de çap bûye. Romana serpêhatiyê derbarê gencîneyekî keleşan e ku hatiye bin ax kirin. Ew mijar di romanên serpêhatiyê de hezkirî ye. Romana Girava Gencîneyê bi taybet wek pirtûka ciwanan ema bi gelek fîlman jî popûler bû. Pirtûk ji aliyê Bilal Çelik ve hatiye wergerandin bi kurdî.
Naverok
Îngilistana sedsala 18em mêvananeke bi navê Mêvanxana Amîral Benbow a li ser piyê perava başûrê Îngilistanê. Jim Hawkinsê xortik ê kurê xwediyên vê xana ku dihêle ev malbat encax bikaribe bidebire. Heyameke ku li cîhanê, li ser deryayên dûredest, keştî û qewteyên keleş, korsan û rêbirran didine çirvîtkan, rojekê riya kevnekorsanekî bi navê Billy Bones bi vê xanê dikeve. Billy Bones ne yekî xalî ye, bi hatina ku tê xanê, qedera Jim Hawkins û malbata wî û birrek kesan diguherîne. Bones, li gel ku dibe sedema mirina bavê Jim, bi xwe re bela û bobelateke mezin jî tîne. Ji ber ku Bones li pey gencîneya korsanekî xeternak ê bi navê Flint e, ku Flint bi xwe kevnehevalê Bones e, ji bo ku vê gencîneya ku ji aliyê giraniya xwe ve bê hevta ye bi dest bixe, li kar e her tiştî bike. Bones wexta hatî vê xanê, pê re nexşeyek heye, ku nav û nîşanên giravekê û ciyê ku ev gencîneya mijara behsê lê hatiye veşartin nîşan dide.Lê çembera bûyer û qewaman fireh dibe, li şûna ku gencîne bibe para vî korsanî, bûyer û qewam dikin ku Jimê xortik bibe serpêlewanê çîrokê û li pey vê gencîneyê dest bi serpêhatiyeke dûr û dirêj bike.
Eswan
Eswan (bi Erebî: اسوان) (24° 05´ N, 32° 56´ E) istaneka welatê Misrê ye. Eswan li Misra Jorî anko li başûrê Misrê ye. Navend anko paytexta vê istanê jî her bajarê Eswanê ye. Eswan dikeve perava rojhilatê rûbarê Nîlê û yek ji navendên cîhangerrî anko tûrîzma Misrê ye.
Hêşet anko hijmara akincî yên Eswanê nêzî 200,000 kesan e.
Eswan yek ji zuhatirîn û bênixtetirîn chiên cîhangerrê ye. Li devera Nûbiyanê xelk hema pêdivî nabînin ko jibo hemî odeyên malên xwe banan jî çêbikin.
Nivîskar û helbestvanê navdar yê Misrê, Ebas Mehmûd Eqad, yê bi koka xwe kurd jî, li Eswanê hatiye dinyayê.
Dîlok (stran)
Dîlok an jî dûrik, cureyekî stranên dîlan û govendan ên kurdan e.
Dragso
Dragso, gundekî ser bi navçeya Aldûşa Adiyemanê ve ye.
Geay, Charente-Maritime
Geay, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dio-et-Valquières
Dio-et-Valquières, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ormes, Loiret
Ormes, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Glowe
Glowe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Korêya Bakur
Korêya Bakur, yan jî bi navê xwa yê fermî Komara Demokratîk a Gel a Korêyê, (Chosun Minjujui Inmin Gonghwaguk), welatekî Asyayê ye. Korêya Bakur parçeya bakur yê nîvgirava Korêyê digre. Sînorên wî bi Çînê ra (1.416 km), bi Rûsyayê ra (19 km), û bi Korêya Başûr ra (238 km) heye. Di navbera Korê û Japonyayê da Deryaya Japonyayê heye.
Buchholz in der Nordheide
Buchholz in der Nordheide, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Jinzhou, Hebei
Jinzhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Audrey Tautou
Audrey Justine Tautou, bi çavên xwe yên mezin yên wek xezalan û bi porê xwe ya kin bala hemû mirovên ku ji fîlma Amelie hesteke cûda vergirit bûn xisti bû bin tesîra xwe. Audrey Tautou di kariyera xwe 12 salê de 29 proje pêk anî. Bi rêze fîlmên televizyonan destpê kir. 'Venus Beauty Institute' yekem fîlma wî bû.
Saligny-sur-Roudon
Saligny-sur-Roudon, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Audrey Tautou
Em 2001ê de bi 'Amélie' (Fabuleux destin d'Amélie Poulain), wê naskirin.Amelie her çiqas di cara pêşî de wek fîlmeke ji rêze bo hinek kesan xuya bû be jî, Amelie 8 milyon dolar gîşe pêk anî.
Jinzhou, Hebei
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 582.000 kesî
Audrey Tautou
Audrey Tautou bi Amelie navdar bû. Bi avayekî germ jiyaneke cihêreng û bextewar îspat da ku di her rewşe de jiyaneke cuda mimkun e.
Piştre di fîlmên 'Dirty Pretty Things' û "Dergistiya Winda" de cîh girt.
Audrey Tautou fîlmên xwe her tim bi zimanê Frensî kişand. Ew ji Frensayê ye.Gelek teklîfên ji Holywood ji wî re hatin.Lê ew qebûl nekir. Audrey Tautou digot "Ez Frensizim, ezê ji bingehê xwe veneqetim û ezê fîlmên îngîlîzî nekşînim. Ezê li Parîsê me ezê neçim Los angelas"
Belê îstîsnayek hebû. Audrey Tautou li gel Tom Hanks 2006an de pirtûka fîlmê “The Da Vinci Code” ku Dan Brown bi sernavê “The Da Vinci Code ” ku rekora firotinê bi dest xisitibû û bi nerazîbûna Vatîkanê hatibû rojevê ji aliyê derhêner Ron Howard ve wek fîlmê sînemayê hat kişandin de yek ji rola sereke lîst.
Bi “The Da Vinci Code ” navdariya wî hineke din zêde bû.
Herî dawî fîlma wî ya dawî "Nêçîrvana Dewlemendan" (Hors De Prix) kete vîzyonê.Di vê fîlmê de rola jineke ku zilamên dewlemd dixapîne dileyze.Fîlm mirovên ku serdema modern wana dejenere kirûye ku tenê girêdayî pere dijîn rexne dike.
Her wiha Audrey Tautou di fîlmeke bi navê ku hîlberîna 2007 e 'Ensemble, C'est Tout' de jî cîh digre.Ensemble, C'est Tout' fîlmeke klasîk a Komediya romantîk a Frensî ye.Fîlm hê nehatiye qedandin.
Audrey Tautou herî pir Victor Hugo, Oscar Wilde û Paul Auster hez dike.Audrey Tautou ya 31 salî di pêşarojê de wê çi bibe ne diyar e lê niha yek ji listikvana herî girîng ya sînemaya Ewrûpî ye.
Naujac-sur-Mer
Naujac-sur-Mer, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Edward Mills Purcell
Edward Mills Purcell (jdb. 30ê tebaxê 1912 li Taylorville, Illinois; m. 7ê adarê 1997 li Cambridge, Massachusetts) fîzîknasekî DYAyî bû. Sala 1952î bi tevî Felix Bloch Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Selîmoxlî
Selîmoxlî an jî Selîmzade, bi tirkî Selimoğlu, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Edward Mills Purcell
Dî cîhana manyetîzma dendikî de şoreşek pêk anîye. Keşfa mijandina manyetîzma dendîkî jî wî bi xwe di sala 1945î de kiriye. Xebatên wî çêkirina NMR-Spektroskopîyê hêsantir kiriye. Spektroskopîyeke bi vî rengî di gelek warên zanistiyê de dihat wateya pêşdeçûnê. Bo mînak di hilberîna derman û testên bijîşkiyê de.
Sala 1951î bi tevî Harold Irwing Ewen û Gart Westerhold emîsyona cureyên frekansan keşf û rave kiriye. Şopandina stêrkan bipêşxistiye.
Purcell li zanîngeha Harvard wekî profesor dersdarî dikir.
Villarrobledo
Villarrobledo bajarvaniyeke li navçeya Albacete ye, li Kastîlya- La Mança, Spanya.
Mêşik Jorî
Mêşik Jorî, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zanîngehên Kurdistanê
Li her çar beşên Kurdistanê hejmarek zanîngeh hene. Li başûrê Kurdistanê di van salên dawî de, piştî jinavbirina rejîma Baesê û avakirina Herêma Kurdistanê çend zanîngehên nû hatine saz kirin:
Alerheim
Alerheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Escallonia
Dar an deviyên her dem heşîn in. Bilindiya wan digihê heya 10 metroyê. Bo şewatê tên birrîn. Cinsê wan kêm bûne, gelek ji wan li ber windabûnê ne.
Marion Cotillard
Marion Cotillard,30'ê rezberê 1975'an li Parîsê ji dayik bûye. Ji ber ku dê û bawê wê şanoger bûn di biçûktiya xwe de derket ser dîkan. Bi piştgiriya malbata xwedi 16 saliya xwe de yekem filma xwe bi navê Story of a Boy Who Wanted to Be Kissed/Çîroka Zarokekî ku Dixwaze Were Maç kirin (1994) ku derhênerê wî Philippe Harel bû kişand. Piştre frêza filmên "Taksî" (1998), "Les Jolies Choses/Tiştên Şêrîn" (2002) û bi "Dergistiya Winda" (2005) listivaniya xwe îspat kir û çend xelatan jî vergirt.
Çiyayê Kurmênc
Çiyayê Kurmênc an Kurdax (bi osmanî: Kurd Dağ ) çiyayekî (an jî herêmeke çiyayî) li herêma Efrîn û Kilîsê ye. Herwiha ew bûye wek navek ji herêma Efrînê re. Li rojavayê wî çemê Reş û li rojhilat û başûrê wî çemê Efrînê heye. Li ser çiyayê Kurmênc dera herî bilind (bi 1200 metroyan) girê Mezin e.
Mîtolojiya îranî
Mîtolojiya îranî an jî dastannasiya îranî tevaya efsaneyên gelên îranî dihewîne. Ji bilî çîrokên paşerojê, ev çîrokên kevneşopî yên ji rojên destpêkê û serdema kevnare vedihewînin, ku tê de em ne tenê bi xwedayên îranî yên kevnar, Yazata, lê her weha bi kes û heyînên awarte û serxwezayî re rû bi rû dimînin. Ev gelek caran û bi awayekî taybet wêne û dîtinên li ser mijara rûbirûbûna qencî û bediyê, kirinên xwedawendan, lehengan û afrîdên din nîşan didin. Di dirêjahiya dîroka xwe ya çandî ya çend hezar salî de, fîgurên mîtolojiya îranî gelek caran û bi rengekî dûbare pêşdeçûneke têgihî û watedar nîşan didin, wek mînak di gihandina hin fîgur û têgehên mîtolojiya îranî ya pêşîn di mîstîsîzma farisî de. .Wek nimûne, metamorfoza sûretê Teyrê Sîmir, ku berê di nivîsarên kevnar ên îranî de peyda bûye, ji fîgurekî bingehîn ê mîstîsîzma farisî ya sedsala 12mîn re di "Mentiqultêyr" a helbestvan Etarê Nîşabûrî de dikare bixebite.
Qada ku mîtolojiya Îranê lê derketiye û qada sereke ya çalakiya wê ya çandî bi taybetî Îran, Efxanistan, Tacîkistan, Mezopotamya her wiha Kurdistan, Qefqasya, Belûçistan û beşek ji Asyaya Navîn û parzemîna Hindistanê ye .Pirtûka Şahname, serberhema helbestvanê faris Firdewsî , ku bi girîngiya wê bi Îlyada a Homer re tê berhevkirin, ji bo kevneşopiya mîtolojiyê diyarker e.Dorpaşa berhema Homer ji ya  farisî  pir zêdetir e. Çavkaniyên din ên girîng ên mîtolojiya Farisî, beşên cûrbecûr yên Avestayê ne, wek Yaştan û nivîsarên Vendîdad, û her weha wêjeya Pehlevî.Efsaneya afirandinê ya îranî bi taybetî di pirtûka Bundahişn a farisiya navîn de cih digire.
Têgînên "efsaneya îranî" û "efsaneya farisî" bi gelemperî bi hev re têne bikar anîn, tevî ku pêkhateya etnîkî ya têgîna "îranî" bi rêkûpêk hemî gelên îranî ji xêza farisî ya îraniyan vedihewîne. Ji bilî binavkirina Persia wek Îran di zimanên îranî de, ev yek ji ber wê yekê ye ku beşên girîng ên mîtolojiya îranî di zimanê farisî de, bi taybetî di farisiya navîn û nûjen de, û zimanê farisî di zimanê farisî de hatine danîn û ji aliyê çandî ve, li Asyaya Navîn û Başûrêrojavayê, wek zimanekî ku gelek caran bi hev re û carna jî wek zimanê Lingua franca ê bikaranîn, cihekî taybet digire.
Kes û têgehên mîtolojiya îranî
Di beşa jêrîn de nêrînek giştî peyda dike û ne navnîşek tevahî ye ji hemî têgeh û karakteran ku ji ber berfirehiya mîtolojiya îranî tê dayîn.
Glomerul
Glomerul an jî giloka mûlûleyan (bi latînî: glomerulus) tora mûlûleyên bi şêweya gilokê ye, di beşa tenolkeyê gurçikê (bi latînî: renal corpuscle) de ji aliyê qepsûla Bowman ve pêçayî ye.
Pêkhateya glomerulê
Her wekî ji navê wê jî diyar e, giloka mûlûleyan ji koma mûlûleyên xwînê yên bi qepsûla Bowman dorpêçî pêk tê.Giloka mûlûleyan( glomerul) di navbera xwînberokan de cih digire. Xwîna ji dil tê bi xwînberoka hatî digihîje glomerulê. Xwîn bi navbenkariya xwînberoka derketî ji glomerulê tê dûrxistin. Ango herdu lûleyên glomerulê jî ji xwînberokan pêk tê. Mûlûleyên glomerulê ji xwînberoka hatî şax didin. Xînberoka hatî di nav qepsûla Bowman de dabeş dibe û şax dide bo 4-5 mûlûleyan. Ev mûlûleyan jî şax didin bo pirtir mûlûleyên biçûktir. Bi badokên mûlûleyan, giloka mûlûleyan ango glomerul peyda dibe. Di navbera badokên mûlûleyên gilokê de bi navbeynkariya mûlûleyên hê biçûktir girêdanên nû tên avakirin, bi vî awayê glomerul dişibe torek ji mûlûleyên xwînê. Mûlûleyên glomerulê ji çînek xaneyên rûkeş (bi înglîzî: epithelial cells) pêk tên. Xaneyên rûkeş li perdeya binçîne (bi îngîzî: basement membrane) ve girêdayî ne. Di navbera xaneyên rûkeş de gellek kunikên parzûnkirinê (bi înglîzî: filtration pores) hene. Tîreya her kunek bi qasî 0.1 µ e. Erkê parzûnkirinê ya glomerulê ji aliyê van kunikên parzûnkirinê ve tê dabînkirin. Çîna navî (bi inglîzî: visceral layer) ya qepsûla Bowman rasterast li ser mûlûleyên glomerulê de dirêj dibe. Çîna navî ji xaneyên taybet ên bi navê podosît (bi latînî: podocytes) pêk tê. Xaneyên podosît ên çîna navî niçikên dirêj lixwe digirin. Ji niçikên podosîtan re pedîsel tê gotin (pedicellus= piyê biçûk). Pedîsel derdora mûlûleyên glomerulê dipêçînin bo destek bidin diwarê mûlûleyan, lê pedîsel her derê mûlûleyan dapoş nakin. Di navbera pedîselan de qelîştokên zirav hene û wekî gelîştokên parzûnkirinê tên navkirin. Madeyen nav plazmaya xwînê di qelîştokên parzûnkirinê de derbasê valahiya qepsûle dibin. Li gor vê esasê dema xwîna nav glomerulê tê parzûnkirin, madeyên parzûnbûyî ji sê pêkhateyan derbas dibin; ji kunikên xaneyên rûkêş, ji perdeya binçîne û ji qelîştokên parzûnkirinê. Xwîna di nav mûlûleyên glomerulê de maye û nehatiye parzûnkirin, bi navbeynkariya xwînberoka derketî, tenolkeyê gurçikê diterikîne. Xwînberoka derketî ji yekbûna mûlûleyên glomerulê peyda dibe.
Erkê glomerulê
Tîreya xwînberoka derketî ji ya xwînberoka hatî kêmtir e. Ango xwînberoka derketî ziravtir e. Tengbûna xwînberoka derketî dibe sedema zêdebûna pestoya xwîna nav mûlûleyên glomerulê. Bilindbûna pestoya xwînê parzûnkirina li giloka mûlûleyan hêsantir dike. Pestoya xwîna xwînberoka hatî, zorê dide plazmaya xwîna nav glomerulê û %20ê plazmaya xwînê bi parzûnkirinê derbasê nav qepsûla Bowman dibe. Pestoya bilind a xwîna nav glomerulê, rê dide hin madeyên nav plazmaya xwînê werin parzûnkirin û derbasî qepsûla Bowman bibin. Xaneyên xwînê, perikên xwînê, proteîn û hin madeyên din ên gir, ji kunikên mulûleyan derbas nabin loma di nav xwînê de dimînin. Av û tîwaweyên hûrik ên wekî glukoz, asîdên amînê, sodyum, ure vîtamîn, xwê û hvd tên parzûnkirin.
Hokarên bandor li ser parzûnkirina li glomerulê dikin
1. Xwînberoka hatî ,li gor xwînberoka derketî xwediyê tîreyek mezintir e loma xwîna xwînberoka hatî bi pestoyek bilind dikeve nav giloka mûlûleyan. Pestoya bilind ji glomerulê parzunkirina madeyan hêsantir dike.
2. Hebûna kunikan li ser dîwarê mûlûleyên glomerulê rê dide hinek plazma û madeyên nav plazmayê werin parzûnkirin.
3. Qelîştokên parzûnkirinê yên navbera pedîselan, rê dide madeyên parzûnbûyî bi hêsanî derbasê valahiya qepsûlê bibin.
4. Mûlûleyên badayî yên glomerulê ji bo parzûnkirinê rûyê fireh dabîn dikin.
Murathan Mungan
Jînenîgarî
Li zanîngeha Enqerê Murathan zanistiya şanoyê dixwînê û li şanoyên dewletê yên Enqere û Stembolê weke Dramaturg kar dikê. Di sala 1980î de yekemîn pirtûk wî a roman tê çapkirin û di 1981ê de jî yekemîn lîstika wî ya şanoyê tê lîstin. Ji hingî ve Murathan zêdetir ji 30 roman, pirtûkên helbestan û pirtûkên çîrokan nivîsnadine û dane çapkirin. Piraniya berhemên Murathan bi zimanê tirkî hatine nîvîsandîn û di van salên dawî hinek ji wan bo zimanên din û bo kurdî jî hatine wergerandin. Yek ji wan wergeran pirtûka helbestan a bi navê Balgîfa Mar e, ku Lal Laleş û Îrfan Amîda amade kirine.
Murathan Mungan xwe eşkere wekî kesekî homoseksûelî tê naskirin. Weke kesekî navdar Murathan vekirî piştgiriya mafê gelê kurd dikê. Di sala 2002a ew yek ji wan kesan bû, ku deklarasyonek ji bo piştgiriya DEHAP'ê destnîşan kir. Li Tirkiyê Murathan êdî weke nîvîskarêkî jîrek tê naskirin, bi taybetî xwendevanên ciwan û lîberal jê hez dikin. Gelek Helbestên wî ji aliyê gelek hunermendên tirk mîna Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Nükhet Duru, Mor ve Ötesi, Aylin Aslım, Hümeyra weke gotinên stranan hatine bikaranîn û tên gotin.
Bonn
Bonn bajarekî Almanyayê 20 km li başûra Koln e û li beravên Reyn di sînorên herêmê federal a Nordrhein-Westfalen de ye. Ew ji sala 1949'an de heta sala 1990'an paytexta Almanyaya Rojava bu. Lê ew heta sala 1999'an dîsa navenda kargerê ya Almanyayê bû, ku ji sala 1998'an de ew mezrekan yek bi yek çûne Berlinê. Îro nifûsa Bonnê li gorî 300.000 kesan e.
Erdnîgarî
Bonn, dema ku li cihê Deşta Reyna Nizm ya li Rêzeçiyaya Reyn Schiefer derbas dibe, ew li başûrê parêzgeha Nordrhein-Westfalen cih digre. Bajar li ser rûerdekî 141,2 km² li ser herdu aliyên çemê Reynê ye. Piraniya Bonnê li ser aliyê çepê ya Çemê Reynê ye. Li başûr û rojavayê herêma Reynê de daristana Kottenforstê, ku beşek ji Parka Xwezayê ya li derdorên Bonnê ye. Li aliyê bakur de Koln, rojhilat û başûrrojhilatê de Siebengebirge cih digre. Bonn, ji ber rewşa erdnîgarî yên "Derî Vedan a Navenda Reyn a Romantîk" ve wek tê destnîşankirin. Têmsîkê koda plakaya erebeyê ya Bonnê „BN“ ye, ku girêdayî navenda kargeriya Kolnê ye. Xala wî ya herî bilind, 194,8 m di navbera Beuel û Paffelsbergê de ye. Xala wî ya herî nizm de jî li Kemper Werthê 45,6 m tê pîvandin.
Bajar û Navçeyên Cîranî
Bajarên cîranê Bonnê, li gor parêzgeha Rheinland-Pfalz li Remagenê ku derveyî di nav Rhein-Sieg û Yekîtiya Bajar de ye, di nav parêzgeha Nordrhein-Westfalen de ye:
Nûsazkirina kargêrî
Bonn bi tevahî 4 navendên kargêriyê girêdayî 51 herêm pêk tê:
Avûhewa
Avûhewa ya di hedê de li Bonnê tê dîtin. Germahiya têkrayî di meha Çile de li derdora 2.3 °C de ye û di meha Tîrmehê de 18.2 °C de ye. Germahiya têkrayî bi salane 10.1 °C ye. Barîna salê zêdetir ji 800 mm li herêma cîrana Eifel e, ji ber ku li Bonnê û li derdora 669 mm dimînin. Nem li Hewayê bi qatê hejmara navînî ji rêjeya rojan heta 35 salî ne. Di mehên zivistanê de çemê Reynê dem bi dem dibe govanên kevir. Di salên dawî de, hevparên dihevde yên van zîyanên mezin dibe.
Dîrok
Di sedsala 12'emîn de Împaratoriya Romayê kampa li herêma hêzên ya li Bonn avakirin, salvegera 2.000'emîn xwe di sala 1989'an de pîroz kirin. Lê belê lêkolîna li Bonnê û nêzî cihên mirovan diyar dike ku ev gelek kevn e. Ev di herêma Oberkasselê de 14 hezar sal niştecihan derket holê û herweha bawer kirin ku di sala B.Z. 4080'an de bibe endamê Kampûsa Venusbergê.
Ala û Nîşan
Di alên Bonnê de, li jor li ser paşbingeha reş de cihê xaça zîv e. Sembola xaça reş ya Kolnê ye, alên gelek xwecih û derdora Kolnê ye. Xaç, ji aliyê siyasî û herêmî de girêdana di navbera dûkên Koln û Bonnê diyar dike.
Binê têla, a rengê zêr li ser paşbingeha sor şêr cih digre. Dem bi dem di navbera leopard an jî gel de wek "şêrê kevir" tê zanîn, herwiha Bonn wekî kevneşopî ya sembola dadê ye. Şêr gelek salan ve di Serdema Navîn de li qada Münsterê ya Bonnê ve hate girtin. Îro jî li heman cihî de bîrdariya Ludwig van Beethoven heye. Di dadgehê de dikare nêrînên civiyan li meydana bidin. Eslî yê sembola şêrê niha li ber şaredariya bajarê kevn de ye.
Jînênîgariya siyasî
Di meydana bazarê, ku di sedsala 18'emîn de li hola bajarê kevn (Altes Rathaus) wekî navenda gelek salan ve hat bikaranîn avakirin. Ji ber berferehbûna xebatên di nav amadekariyên kargêriya di sala 1969'an de li Bonnê bi avakirina Şaredarê nû avahiya rêveberiyê têketin kirin û di sala 1978'an de Nordstadt (Stadthaus) hate veguhestin, ku qada bajarê kevn buye mazûvaniya çalakiyên çandî.
Bajarên wekhev
Bonn, bi bajarê wekhev ve hate îlankirin:
Bonn, hevkariya "hevkarî" û "dostanî" herweha di nav çarçoveya "bingeha projeyê" de bi gelek welatî re hevkar kirine. Di vê çarçoveyê de, ciwanan û bernameyên danûstandina çandî û jîngehê bi pev ji tecrûbeya herêmên wek pîlankirin û karesata bajaran ve têkoşînan pêşkêşkirin. Îro li bajarê Bonnê de hin projeyên hevkarî ne: Ûzbekistan, Buxara, Çîn-Şengdu, Bolîvya - La Paz, Belarûs - Mînsk, Awistirya - Salzburg, Mongolya - Ulan Bator.
Wêjeya almanî
Wêjeya almanî ji wan nivîsarên wêjeyî yên bi zimanê almanî hatine nivîsandin pêk tê. Vê wêjeya ku li Almanya, Awistirya, perçên alman yên Swîsre û Belçîka, Liechtenstein, Tîrol a Başûr li Îtalyayê û hinekî kêm jî berhem ên dîasporaya alman hat nivîsandin. Wêjeya almanî ya dema nûjen bi piranî bi almaniya standard e, lê hin herikînên wêjeyê hene ku di dereceyek zêde an hindik de ji zaravayan (wek mînak Alemanî) bandor kirine.
Wêjeya almanî ya serdema navîn wêjeya ku li Almanyayê hat nivîsandin, ji xanedana Karolenj dirêj dibe; dîrokên cûrbecûr ji bo bidawîbûna serdema navîn a wêjeyî ya alman hatine dayîn, Reformasyon (1517) xala qutkirina gengaza a herî dawî ye. Serdema Almanya Kevnar a Kevnar tête hesibandin ku heya nîvê sedsala 11an dom dike; berhemên herî navdar Hildebrandslied in û destanek lehengî ye ku wekî Heliand tête zanîn. Almaniya Navîn di sedsala 12an de dest pê dike; di nav berhemên sereke de Ring (nêzîkê 1410) û helbestên Oswald von Wolkenstein û Johannes von Tepl hene. Serdema Barok (1600 heya 1720) di wêjeya almanî de yek ji wan demên herî bi bereket bû. Wêjeya nûjen bi almanî bi nivîskarên serdema ronahîdariyê (wek Herder) dest pê dike. Tevgera Hestiyarî ya salên 1750-1770 bi Goethe berhema ku herî zêde firotiye Jana Werther (1774) bi dawî bûye. Tevgerên Klasîkîzma Sturm und Drang û Weimar ji hêla Johann Wolfgang von Goethe û Friedrich Schiller ve dihatin rêve birin. Romantîzma alman tevgera serdest a dawiya sedsala 18an û destpêka sedsala 19an bû.
Lana Del Rey
Lana Del Rey bi navê rastî Elizabeth Woolridge Grant (jdb. 21 hezîrana 1985, New York, DYA) stranbêj, strannivîs û hilberînereke muzîkî ya amerîkan e.
Del Rey di New York City de hat dinê û li Upstate New York mezin bû, Del Rey di 200an de vegeriya bajarê New York City da ku dest bi kariyera xwe ya muzîkê bike. Li dû gelek projeyan, di nav de albûma wî ya yekem a stûdyoyê û Sirens unreleased, serpêhatiya Del Rey piştî serkeftina virale ya yekane ya "Video Games" di sala 2011an de hat. Wê wê salê bi Interscope û Polydor re îmze kir. Debutvana mezin a wê Born to Die (2012) serkeftinek navneteweyî pejirand û deh-top a li ser Billboard Hot 100 bi remixê Cedric Gervais ya "Summertime Sadness", û her weha stranbêjên serfiraz ên navneteweyî "Blue Jeans", û Birin to Die ", û" Antolojiya Neteweyî ". Del Rey dû re serbestberdana Grammyê EP, Paradise di 2012an de serbest kir. Salê din, Del Rey di fîlma muzîka kurt, Tropîko de nivîsand û stêr kir dest bi fîlimê kir, û "Young and Beautiful" wekî seroka pêşîn a romantîkî derxist.  fîlma drama The Great Gatsby (2013). Del Rey piştre ew hewildana serekî ya sophomore mezin, Ultraviolence (2014) weşand, da ku serfiraziya krîtîk bike, topên nexşeyan berde û bibe yek, "West Coast".  Di heman salê de, Del Rey ji bo fîlma drama Big Eyes, ku navên wê Grammy û Golden Globe xelas kir, mijara epemnîkî tomar kir.  Wê albûma Honeymoon di 2015 de û Lust for Life di 2017 de derket, ya duyem ya ku top di chartên li Dewletên Yekbûyî yên amerîkî de girt û bû namzedê Grammy Award for the Best Pop Vocal Album. Albuma şeşemîn stûdyoya Del Rey, Norman Fucking Rockwell! (2019), pesnê rexneyê yê berfireh wergirt û du namzedên Grammy, tevî albuma salê. Di sala 2019 de, Del Rey stranên "Doin 'Time" û "Don't Call Me Angel" jî derket, ku ya duyem bi Ariana Grande û Miley Cyrus re bû sêyem.
Jînenîgarî
Del Rey di New York City de hat dinê û li Upstate New York mezin bû, Del Rey di 2005-an de vegeriya bajarê New York City, ku dest bi kariyera xwe ya muzîkê bike. Li dû gelek projeyan, di nav de albuma wî ya yekem a stûdyoyê û Sirens unreleased, serpêhatiya Del Rey piştî serkeftina vîrale ya yekane ya "Video Games" di sala 2011-an de hat. Wê, wê salê bi Interscope û Polydor re îmze kir. Debutvana mezin a wê Born to Die (2012) serkeftinek navneteweyî pejirand û deh-topek li ser Billboard Hot 100 bi remixê "Cedric Gervais" ya "Summertime Sadness", û her weha stranbêjên serfiraz ên navneteweyî "Blue Jeans", û  Birin to Die ", û" Antolojiya Neteweyî Del Rey dû re serbestberdana Grammy-ê EP, Paradise di 2012-an de serbest kir. Salê din, Del Rey di fîlma muzîka kurt, Tropîko de nivîsand û stêr kir dest bi fîlimê kir, û "Young and Beautiful" wekî seroka pêşîn a romantîkî derxist. fîlma drama The Great Gatsby (2013)