cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enrique Iglesias
Enrique Iglesias xelatên herî girîng û prestîjên di pîşesaziya stranê de bi ser ketiye. Ew ji bo hunermendê latînî ya herî baş li Grammy hate xelat kirin. Jî bi 5 Xelatên Latin Grammy, 4 Billboard, 43 Billboard a Latînî, 10 Xelatên Stranên Cîhanê, 7 Xelatên Stranên Amerîkayê, 5 Xelatên Stranên Amerîkaya Latînî, 22 Xelatên Lo Nuestro, 15 Xelatên Ciwanan, 20 Xelatên ASCAP, 3 Xelatên Stranên MTV Ewropa, 40 Xelatên Principales, 2 Xelatên Orgullosamente Latino, 1 Xelatên Ondas, zîvzêrek qaqlibaz li Festîvala Vina del Mar, û bêhtir di nav yên din de hate xelat kirin.
Di demê de heta îro ew bi pênc single/tenêyî bi danîna 5 Top ên Billboard Hot 100 ya Amerîkayê de (di nav de du hejmara yek) cîh girt. Hunermend, xwediyê rekora ji bo 27 stranan li ser depika ser serê Billboard Hot Latin Tracks e. Ev bi tevayî ji 13 hejmaran li ser dansa Billboardeke û hunermendê mêr a zêdetirî yên din e.
Nîşandanên stranên single/tenêyî yên bi serkeftinên mezin ev in: "Bailando", "El perdedor", "Loco", "Cuando me enamoro", "I like it", "Hero", "No me digas que no", "Takin' Back My Love", "Tonight I'm lovin you", "Dirty Dancer", "Heartbeat", "Nunca te olvidaré", "Noche y de día", "Duele el corazón", "I'm a Freak", "Finally Found You", "Ayer", "¿Dónde están corazón?", "Lloro por ti", "Do You Know?", "Escape", "Heart Attack", "Somebody's Me", "Quizás", "Push", "Addicted", "Experiencia religiosa", "Enamorado por primera vez", "Bailamos", "Para Que La Vida", "Esperanza", "Trapecista" an Bîlaniya Rîtim hwd.
Jiyana pêşîn
Li kanûna pêşîn a 1981an de rêxistina terorê ETA bapîrê wî, Dr. Julio Iglesias, Sr. li Spanyayê direvîne. Berî ku tirs ji dê û bavê xwe, Henry û birayên wî, li ku pêwîstiya bi hev vediqetîne ji diya wî û vegere live ji bo mala bavê xwe li Miami, di sala 1982an de bûn. Enrique heft salî bû. Bi hejmara bavê dûr ji ber pîşeyê û rêwîtiyên berdewam yên bavê xwe, ji bo avakirina Iglesias ciwan jî li ser bapîr, paternal xwe û nanny wê Elvira Olivares bû.
Di sala 1993an de Enrique ji Gulliver Preparatory School mezûn bûye û dest bi xwendina birêveberîya kargehî de li Zanîngeha Miami bûye.
Stran roleke girîng e ji bo wî ku ji zaroktiya xwe lîstiye, di heman demê de li baliqbûnê de gava ku ew dest bihest û bi rastî jî meraq dikir ji bo ew li pey profesyonel be. Piştî xeyalên xwe, dem bi dem nivîsandina helbestên stranê kir.
Di sala 1994an de Enrique yekem rabû ser peymana qeyda wî ya bi tomargeha strandêr a Fonovisa. Hevaltiya nenas ê ku ji bo sê salan bi hunermendê dixebite îmzekirin. Bi vî awayî, Iglesias bikaribe ji bo nîvîsandina albûma xwe ya yekem li Toronto (Kanada) û piştî ku dev ji pîşeyê zanîngehê nîvco wan bû.
1995–1997: piyesaya albuma Enrique Iglesias
Di 21ê çiriya paşîn, 1995an de amadekirina piyesaya albuma bi sernavê xwe Enrique Iglesias kir. Di wê de dadgeriyê de balladên pop rock û tê de stranên nivîsîn derket. "Si tú te vas" yek pêşî ya karîyera wî û pirsa ku ji bo raya giştî serbest hate berdan bû. Vîdeo klîba yekem, ên karîyera xwe ji bo vê stranê li Manhattan û New York (EE. UU.) hate gulebarankirin. Stran li ser lîsteyê Billboard a latînî bi hilketî gihîştin. Di vê stranê de ew ji aliyê sade li pey "Experiencia religiosa", "Trapecista", "Por amarte" û "No llores por mí" bûn.
Bi piyesaya albuma xwe bi rê bo firotina hema hema şeş milyon kopiyên û made yekem gera konsera xwe bû. Li Spanyayê di albûma ku ji aliyê şirketekê serbixwe ya Bat Records, difirotin, li ser nîv milyon kopiyên serbest hat berdan. Paşê albûm bi Îtalî û Portûgalî de jî hate tomar kirin.
Bi vê albûmê de, Enrique ji bo cara yekem bi Xelata Grammy di 26ê sibatê, 1997an de di kategoriyê de yên performansa pop a herî baş a latînî xelat kirin.
Jiyan
Di 28ê kanûna paşîn, 1997an de Iglesias serbest albuma duwem xwe bijîn. Bi vê albumê de ku ew ji bo cara yekem bi stranê stêran bi Îngilîzî dan. Yekem pêşkêşiyê yek strana "Enamorado por primera vez" bû. Album de, ji bo strana "Sólo en ti", guhertoyeke strana bi Spanî "Sólo en ti" ji aliyê band Brîtanî yên Yazoo dawiya salên 80 de hat derxistin. Sêyemîn stran "Miente" bû. "Vivir" dîsa serkeftinê û naskirina wê de ne.
Di 30ê adarê, 1997an de Iglesias gera cîhanê yê duyem ên karîyera wî dest pê kir. Bi Tour Vivir, ew 60 konseran li 16 welatan li Amerîka û Ewropayê tê pêşkêşkirin. Gera li Odessa, Texas (DYA) dest pê kir. Ew sê şevan li pey hev di Plaza de Toros li Meksîk û du li Stadyûma Deşta Çemê (Estadio River Plate) li Buenos Aires (Arjentîn) çêkir. Ew bi konseran li 19 yarîgehên li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê kir. Gera tîmek berhemanînên stranan wek Bruce Springsteen, Elton John, Billy Joel û Elvis Presley destek kirin.
Ku wê salê ew ji bo cara yekem li American Music Awards ên di kategoriyê de ji hunermendên latînî ên hezkirî hatiye berbijêrkirin. Bavê wî Julio Iglesias û hunermendê meksîkî Luis Miguel jî hatin navandin. Enrique di dema tîrmehê de di wê demê de ji dest da.
Xelat
2009
Roquetaillade-et-Conilhac
Roquetaillade-et-Conilhac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Marly-le-Roi
Marly-le-Roi, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Alaxor
Alaxor, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Neder-Betuwe
Neder-Betuwe, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Gerdîmxane
Gerdîmxane gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Bagêrê Jûrî
Bagêrê Jûrî, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ryan Hurst
Ryan Douglas Hurst (z. 19'ê pûşperê, 1976) lîstikvanek Amerîkî ye, ku bi rolên xwe wekî Gerry Bertier di Disney 's Remember the Titans (2000). û her wesa di Rêzefilma The Walking Dead (2019–2020) de pirr tê nas kirin.
Hebei
Hebei (çînî: 河北; "Héběi") parêzgeheke Çîn e. Wateya navê "Hebei" "bakurê çemê" ye. Parêzgeh li bakurê çemê Zer e. Rûerdê parêzgehê 187.700 km² ye, di 2015an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 73.326.101 kesî.
Firta Elektromeknetîs
Pêla Firta Elektromeknetîs (FEM), (EMP), carinan jî tengahiyek elektromagrafî re tê gotin, ku razikek kurtahî ya radyasyona elektromeknetîs e. Wek hûrgelan ji vî rengî dibe, ku xwezayî an jî çêkirina wekî radyasyayî, elektronîkî qada magnetîkî an jî anketa elektrîkê pêk tê, girêdayî çavkaniya xwe.
Dizec Axahesen
Dizec Axahesen, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Maule, Yvelines
Maule, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Spanyol
Spanyol (, ketelanî: espanyols, baskî: espainiarrak), ew kesên ku li welatê Spanyayê hatine dinyayê, yan nasname û hevwelatiya wan a Spanyayê heye.
Spanya welatekî pirneteweyî ye û yek ji neteweyan gelê spanyol yan kastîlî ye. Wekî din, gelên ketelan, bask û galîsyayî jî hene.
Bagêrê Jêrî
Bagêrê Jêrî, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Aiterhofen
Aiterhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Cussy-la-Colonne
Cussy-la-Colonne, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Amîn Razî
Amîn Ehmed Razî erdnîgarînasekî Fars yê sedsala 16'an e
Ruhner Berge (şaredarî)
Ruhner Berge şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qelamezin
Qelamezin, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Camps-sur-l'Isle
Camps-sur-l'Isle, komuneke fransîaxiv e li Gironda ya herêma Akîtanya Nû (Nòva Aquitània, Nouvelle-Aquitaine) ya Fransayê.
Pinçirke
Pinçirke, Pincirge, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Münsingen, Baden-Württemberg
Münsingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Reutlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ebû Muhemmed Hemdanî
Ebû Muhemmed el-Hesen bin Ehmed el-Hemdanî an bi tenê  Hemdanî (893, Yemen 945) Erdnîgarînas, helbestvan, zimannas, dîroknas û stêrnasê ereb e.
Berhem
Berhên wî hinekî yên zivirandî bi îngilîzi hatiye nivîsandin
Baniyê
Baniyê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Maulette
Maulette, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Greuville
Greuville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Esahib Ehlî Heq
Esahib Ehlî Heq hêzeke leşkerî ya şîî ye. Ji layê hêzên Qudsê ya Îranê ve hatiye perwerdekirin. Her wiha di bin siwana Heşda Şebî de şer dike. Di dagirkirina Kerkûkê de roleke mezin lîst.
Albert Schweitzer
Albert Schweitzer (jdb. li Kaysersberg a Oberelsass ber Colmar, Împaratoriya Alman; m.  li Lambaréné, Gabun) teologekî Evangelîk, mûzîknas, fîlozof û bijîşkek Alman-fransî bû.
Nexweşxaneyekê avakiribû li Lambaréné. Him karê xwe yê bijîşkiyê birêvedibir, him jî xebat û lêkolînên hunerî û fîlozofiyê dikir. Bi taybetî li ser Johann Sebastian Bach lêkolîn dikir.
Berhem
Xebatên olî
Xebatên filozofî
Xebatên muzîkê
Xwejînenîgarî
Xebatên tevlîhev
Fetelî Xan Xoyskî
Fetelî Xan Îskender Xoyskî, an jî Fetelî Xan Îskenderê kurê Xoyskî (azerî : Fətəli xan İsgəndər oğlu Xoyski ; jdb. 25ê çiriya paşîn a 1875an - m. 19ê hezîrana 1920an) parêzerekî Azerbaycanê bû, wekî endamê Dewleta Duma a Împeratoriya Rûsî, Wezîrê Karên Navxweyî, Wezîrê Parastinê û paşê yekem Serokwezîrê Komara Demokratîk a Azerbaycanê ya serbixwe bû.
Kurtejiyan
Fetelî di 25ê mijdara 1875an de li Şakî, Azerbaycanê di malbata a kurd ji Îskender Xan Xoyî, ku fermandarekî arteşên rûsî bû. Bavê bapîrê wî Çefer Qolî, Xanê Xoyê, ji aliyê Fatih Elî Şah bi arteşekî 20.000 mêr têk çû. Di Şerê Rûs û Faris di sala 1804 heya 1813an de, Çefer Qolî Xan aliya împeratoriya rûsî kirî û ji bêr ve yekê jî ji hikûmdar Alexander I bi tayînkirina Xanî ji Xanedana Şakî re hat xelat kirin.
Fetelî Xan piştî xwendina xwe ya dibistanê li lîsteya Gênceyê, Fakulteya Hiqûqê di Zanîngeha Moskowê dixwîne û di sala 1901an de jê mezûn dibe. Fetelî piştî mezûniyetê li bajarên Gênceyê, Suxûmî, Batumî û Kutaîsî de wek parêzerê dadgehê xebitî. Piştî ku ew bû alîkarê dozgerê dadgeha wîlayeta Yekaterinodarê, ew dest bi xebatên civakî-siyasî kir.
Gün Radyo-TV
Gün Radyo-TV (Özgür Güvn TV- Radyo) (bi kurdî tê wateya Roj Radyo-TV û Roja Azad TV-Radyo) televîzyoneke herêmî ye ku ji Amedê weşan dikir. Piştî bû neteweyî ji hêla dewletê ve hat girtin.
Di 23ê adarê sala 2006an cara yekem li Tirkiyê Gün Radyo-TV dest bi weşana kurdî kir.
Özgür Gün TV – Gün Radyo ji sala 2002’yan heta îlona 2015an li Amedê bi awayekî herêmî weşana xwe didomand... Yekemîn kanala ku li Tirkiyeyê bi kurdî weşan kiriye. Özgür Gün TV di 6ê nîsana 2015an de saet di 17.00an de bi bernameyeke zindî li ser feyka TÜRKSATê dest bi weşana navneteweyî kir. Özgür Gün TV ji ber ku li Amedê li paytexta Kurdistanê weşan dikir, di demeke kurt de bû çav û çavkaniya hemû kurdên li cîhanê. Ji ber vê yekê jî hikûmeta AKPê tevî gelek kanalên din ên kurdî Özgür Gün TV jî di 3ê çiriya pêşîn a 2016an de girt û dest danî ser hamû amûrên wê.
Di 29ê îlona 2016an Gün Radyo-TV piştî 2016 derbeya eskerî hatiye girtin.
Pfullingen
Pfullingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Reutlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dînava
Dînava, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Merzan
Merzan, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Oldebroek
Oldebroek, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Campugnan
Campugnan, komuneke fransîaxiv e li departementa Gironde a Fransayê.
Qeremanî
Qeremanî (, karmanídes, ) yan yewnaniyên qeremanî, yewnaniyên mesîhî yên ortodoks ên tirkîaxiv bûn.
Di pevguheriya nifûsê ya Tirkiye û Yewnanistanê ya sala 1923an de ji ber mesîhîbûnê diviya biçûna Yewnanistanê. Qeremaniyan zimanê tirkî bi alfabeya yewnanî bi kar dianî.
Gergûlî Serû
Gergûlî Serû gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 553 kes (102 malbat) bûn.
Komar (Platon)
Komar an Polîteîa (bi Grekî πολιτεία „dûgel, li ser dewletê, zagon“), sala 370 (beriya zayînê) ji aliyê Platon ve hatiye nivîsandin. Yek ji girîngtirîn berhemên Platon e. Babeta bingehîn a pirtûkê dad e (dadwerî).
Naverok û babet
Platon xwestiye di vê xebata xwe de pêşniyara Sokratês a "ji bo civakeke bextewar dewlet" bipêş bixe. Platon bingeha dewleta îro heye avêtiye. Herwiha li ser fîlozofiya bextewariyê jî rawestiyaye.
Platon, dûgela îdeal rave kiriye. Ji bo sazûmaniya dewletê kewa xwe bigire mirov di nava sê çînan de kom kiriye: Karker an xebatkar, panêr, leşker an parêzvan û karbidest an rayedar.
Parêzvan di forma leşker-polîsên îro de ye. Civakê ji xetereyên hundurîn û derveyî diparêzin. Karker dixebitin, aboriya dewletê bidest dixin. Birêveber jî dewletê birêve dibin.
Hersê çîn jî xwedî heman rûmet û nirxê ne. Karker divê şukirdar, leşker divê wêrek, rayedar divê zana bin. Herwiha di vê dewletê de jin û mêr wekhev in.
Rexne
Platon ji aliyê şagirtê wî Arîstotelês ve hatiye rexnekirin. Arîstotelês ev forma dewletê wekî dîktatoriyekê nirxandiye.
Maurecourt
Maurecourt, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Cussy-le-Châtel
Cussy-le-Châtel, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bircîn
Bircîn, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Atting
Atting şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kurdalægon
Kurdalægon (bi Alanî:Куырдалӕгон ), xwedêya hesinkeranê li dastannasiya Alan. bernavka wî ji "Keseke biheştî ye.
Rouffiac-d'Aude
Rouffiac-d'Aude, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Aargau
Aargau (Kanton Aargau ) yek ji 26 kantonên Swîsreyê ye.
Oost Gelre
Oost Gelre, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Armûdlî, Baybûrd
Armûdlî, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Grigneuseville
Grigneuseville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Botiya
Botiya, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Maurepas, Yvelines
Maurepas, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gergûlî Xwarû
Gergûlî Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 265 kes (38 malbat) bûn.
Hêsabeg
Hêsabeg, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Werder, Parchim
Werder şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Daix
Daix, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Heilongjiang
Heilongjiang (çînî: 黑龙江, Hēilóngjiāng), parêzgeheke Çînê ye. Ew li bakurê rojavayê Çînê. Wateya orjînal a navê Heilongjiang "çemê ejderha yê reş" e. Ev, bi çînî, navê çemê Amur e. Li bakur û rojhilatê parêzgehê de Rûsya cîh digire.
Erdnigari
Çemê Amûr sînorê di navbera Çîn û Rûsyayê de cih digire.
Rûerdê parêzgehê 454.800 km² ye, di 2010an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 38.312.224 kesî.
Girêdanên Derve
Malpera fermî ya Heilongjiang (Zimanê Çînî)
Médan
Médan, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Mişkê Kor
Mişkê Kor yek ji elementên çîroka Kurdî ye. Sîmbola nefispiçûktiyê ye. Hin caran ew jî li derê koşka mîran li ser kevirê xwazgîniyê rûdinê û doza keça keyan dike. Bi pirranî jî biserdikeve. Hin caran jî key cezayê didin keçên xwe û wan didin mişkê kor.
Dêw
Dêv an jî dêw di mîtolojiya kurd û gelên din ên îranî de, di nava hêmanên sereke de cihdigire. Têgîn û binavkirinek bo cure afirîdeyek (bûnewer) e. Dêvên bikêr, baş jî hene, yên neyînî jî. Wekî perî û milyaketan, dêv jî ji mehlûqan in. Dêvên baş wekî firîşte (yezeta û periyan bi hestên erênî tên bîbîxistin, ên nebaş jî wekî cin û hûtên ziyandêr.
Hêmaneke sereke di çîrokên kurdî de
Gotina dêv îro jî di zimanê kurdî de tê bikaranîn. Di wateya îro de canberekî ku di wêjeya devkî ya kurdî de behsê tê kirin e. Gotin ji koka "dîva" ya zimanên hind û ewropayî tê û wateya wê xweda anjî ruhberên xwedayî. Lê di kurdî de îro tenê xwedî wateyeke neerênî ne. Di çîrok û berhemên wêjeya devkî de, wekî hin afirîdeyên xwedî xwexeysetên neerênî û dilxerab in, tên nasandin.
Falkenfels
Falkenfels şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Oude IJsselstreek
Oude IJsselstreek, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Elvaniq
Elvaniq, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gulîce
Gulîce, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Zîgot
Hêka pîtandî wekî zîgot tê bi nav kirin. Zîgot ji yekbûna du navikên haploîdî pêk tê, loma zîgot xaneyek dîploîd e. Ji ber ku kromozomên sperm û yên hêkê li xwe digire, ji boy çêkirina zîndewerêk, zîgot xwediyê hemû zanyariyên genetîkî ye. Zîgot xaneya seretayî ya mirov e. Ango mirov di despêkê de zîgot e. Zîndewerên firexaneyî bi dabeşbûna mîtozî ya zîgotê gir dibin.
Gruchet-le-Valasse
Gruchet-le-Valasse, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Sêûl
Sêûl (bi Korêyî 서울특별시, bi Inglîzî Seoul) paytext û mezintirîn bajarê Korêya Başûr e. Sêûl li bakurê rojava ya welatî û li perava Rûbarê Han e. Hêşeta Sêûlê û derdora wê nêzî 23 milyon kesan e (bi vî awayî bajarê duyê li cîhanê ye).
Canejan
Canéjan, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Beroşkê
Beroşkê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Reutlingen
Reutlingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Reutlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
3 gav û 3 darek (pirtûk)
'''3 gav û 3 darek. Şeva dawî di jiyana Şêx Seîdê kal de''' romaneke Jan Dost e. Pirtûk ji aliyê Weşanên Avesta ve hatiye weşandin.
Di vê romanê de, ya ku bi munasebeta 82 saliya serhildana Şêx Seîd sala 1925 an hatiye weşandin, romannivîsê Kurd Jan Dost şopa romana xwe ya yekem Mijabad diajo û bi wî zimanê xwe yê helbestî dîsa tevna serpêhatî û bûyer û qederên lehengên xwe dirêse. Ew bi tevayî li ser kêlîka berî bidarvekirina Şêx Seîdê kal e û dema berî şoreş dest pê bike û bûyerên ku di nava şoreşê de qewimîbûn e. Roman ji 214 rûpelan pêk tê û li ser çend beşên sereke (ku nivîskar navê wan kiriye Gav û navê romanê bi xwe jî ji wir tê) tê par vekirin.
Bawiyan
Bawiyan, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Yeşilçam
Yeşilçam sereke ya fîlmên tirk û pîşesaziya tirk a di navbera salên 1950 û 1990'an de pêk hat. Têgeha wê ji riya Yeşilçam Sokağı li navçeya Beyoğlu ya Stembolê ye, ku piştî navenda sîstema stûdyoyê ya tirk bû.
Beroşkê Se'dûn
Beroşkê Se'dûn, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Siggelkow
Siggelkow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gezgesik
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 96 kes (16 malbat) bûn.
Trochtelfingen
Trochtelfingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Reutlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Emîrdizec
Emîrdizec, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Plana Marshall
Plana Marshall (bi îngilîzî:Marshall Plan), planeke bo ji nû ve avakirin û bipêşxistina Ewropayê ji aliyê general û siyasetmedarê navdar ê DYAyê George Marshall ve sala 1947î de hatiye pêşkêşkirin e.
Welatên Ewropa û Tirkiye gorî vê planê dihatin komekkirin, alîkariya wan a aborî û teknîkî dihate kirin. Plan û pêşniyazên Marshall ji aliyê kongreya DYAyê ve di de tên pejirandin. Serî de 6 Milyar $ li 16 welatan tê dayîn. Tirkiye ji qeyrana aborî tê azadkirin. Piştre mîkdara alîkariyê derdixin 12 Milyar $. Di nava sê salan de Tirkiye ji parçebûn û têkçûnê xilasdibe, hilberîna çandî û endûstrî ya Ewropayê gelek mezin dibe.
Alîkariya Marshall tê wê radeyê ku bloka Sovyetê jî gorî xwe planeke alîkariyê ya navxweyî amade dike. Plana Marshall dibe yek ji elementên mezin ên Şerê Sar.
Kadiz
Kadiz an Kehdiz an jî Riya Kadizê, galaksiyek e ku di nav de sîstema rojê cih digire. Ji hêla pênaseya ku ji dinyayê ve dixûyê galaksî wekî ronahiyek mijdar e ku li ezmanan ji stêrkên ku bi çavên mirovan nayên cûdakirin pêk tê. Ew tenê yek ji gelek galaksiyên ku di gerdûna çavdêrî de tê dîtin e. Di 23ê cotmeha sala 2015an, nexşeya galaksiya Kehdizê bi 46 milyar pikselan "855,000X54,000" ji aliyê stêrnasên alman, endamên Ruhr-Universität Bochum ve hatiye weşandin.
Bêjenasî
Navê kadizê ji mîtolojiya kurdan tê. Gorî çîrokê yek dihere diziyê kayê xwedê. Tûrî xwe tijî dike heldide xwe dihere lê tûrî xwe yî qul bûye. Wê lomê li şopa wî wek rîyeka gewr dimê. Li ser vê meseleyê bi vê galaksiyê re dibêjin kadiz. Navê wê yê tirkî jî dîsa wek mîna kurdî ye û ew dibêjin samanyolu (riya kayê). Çima tirkan dibêjin ne bawere lê îhtîmale ku navê xwe ji eynî çîrokê tê.
Lê belê, li gorî Beghyanî Shadî Sharîn, bi kurdî "kadiz" ji peyva "kâ-/kah-" û "-diz/-dîz" tê. Lê peyva "diz/dîz" di rastiyê da mehneya "lod, qurch, nijîn" dide û ti têkîliya xwa bi ya "dizz" ra tun e. Di kurdiya kevin da wekî "kasu-daiza-" bû. Bêjeya "dîz" hîn di nav gelek peyvên din yên kurdî da mewcud e (wm.: parêz/parîz < *parî-daiza-, dîsk/dîzik, dîz < *daiza-, payîz < *pati-daiza-). Li gorî nivîskar, ti eleqeya mîtolojiya li jor gotî û bêjenasiya peyvê bi hev ra tun e.
Henan
Henan (çînî: 河南, Hénán) parêzgeheke Çînê ye. Navê Henan tê wateya "başûrê çemê". Beşeke mezin a Henan li başurê çemê Zer e. Lê, beşeke parêzgehê li bakurê çem e.
Li Henan bajarên Luoyang û Kaifeng hene ku di dîrokê de wekî paytextên împeratoriyên cuda yên Çînê xîzmet kirine.
Rouffiac-des-Corbières
Rouffiac-des-Corbières, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Henan
Henan bi serjimêriya 2010an de xwedanê nifûsa 94,02 milyon kesî bû û ew parêzgeh bû ku li Çînê herî zêde nifûsa wê heye, lê îro piştî parêzgehên Guangdong û Shandong di rêza sêyem de ye.
Rûerdê parêzgehê 167.000 km² ye, di 2013an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 94.100.000 kesî.
Girêdanên derve
Malpera fermî ya Henan
Mallersdorf-Pfaffenberg
Mallersdorf-Pfaffenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qelesqelan
Qelesqelan, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Gokcelî
Gokcelî, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Dampierre-en-Montagne
Dampierre-en-Montagne, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Gruchet-Saint-Siméon
Gruchet-Saint-Siméon, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
George Marshall
George Catlett Marshall, Jr. (jdb. 31ê kanûna pêşîn 1880 li Uniontown, Pennsylvania; m. 16ê çiriya pêşîn 1959 li Washington D. C.) yek ji generalên DYAyî bû. Sala 1953î Xelata Nobel a aşitiyê û sala 1959î jî Xelata Karlspreis wergirtiye.
Yek ji navdartirîn leşkerên DYAyî ye. Bi navê Plana Marshall planeke navdar çêdike ku bi armanca ji nû ve avakirin û bipêşxistina Ewropayê hatibû fikirîn û wê di qada navneteweyî de dide pejirandin. Di dema şerê cîhanî yê duyemîn de serokatiya serkaniya artêşa DYAyê dike. Di nava salên 1947-1949î de wezîrtiya derve û di salên 1950-1951î de jî wezîrtiya parastinê dike.
Marshall herwekî alîkariya Tirkiyeyê dike û wê ji aliyê aboriyê ve bipêşdixe. Di avakirin û pejirandina fermî ya navnetweyî ya Îsraîlê de keda wî heye.
Marshall ji bo Kurdistanê xwedî nêrîneke nû nebû. Wî berjewendiyên welatê xwe bi dagirkerên Kurdistanê re didît.
Ménerville
Ménerville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
OpenOffice.org
OpenOffice.org nivîsbariya azad ji bo ofîsê ye. OpenOffice.org dikare her tiştê ku Microsoft Office dike pêk bîne, lê belaş û azad e. Kurtenavê OpenOffice.org'ê OOo ye.
Ji bo kontrolkirina rastnivîsê OOo bernameya "MySpell" bi kar tîne. Ji bo MySpell ferhengeke bi kurdî heye. Lewma OOo bernameya yekemîn bi kontrola rastnivîsa kurdî ye. Bi DicOOo mirov dikare ferhenga rastinvîsa kurdî daxe.
OpenOffice.org bi piranî li kurdî hatiye wergerandin. Kurdîkirina wê ji aliyê Komeleya Karger û Koma PcKurd ve hatiye kirin. Yekem car OpenOffice.org 2.1 bi awayê ceribandin bi kurdî hate weşandin. OOo ji bo Microsoft Windows û Linux heye.
Putten
Putten, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
A Song of Ice and Fire (pirtûk)
A Song of Ice and Fire (Strana Cemed û Agirî) rêzeromana nivîskarê emerîkî George R. R. Martin e. Rêzeroman bi şêwaza fanteziya bilind (High Fantasy) hatiye nivîsin. Martin dest bi nivîsandina vê rêzeromanê di sala 1991an de kiriye û pirtûka yekem ya rêzê di 1996 an de de hatiye weşandin. Herçiqas berhevok di destpêkê de wek sê pirtûk hatiye plankirin jî, heta niha pênc pirtûkên vê rêzeromanê derketiye. Ji weşandinê heta Nîsana 2019an li seransera dinyayê 90 milyon nisxeyên van pirtûkan hatine firotin û ji 47 zimanan re hatine wergerandin.
Xirabê Sosina
Xirabê Sosina (1928: خراب سوسنا / "Kherabe Soussna" (Xerabê Sûsna); 1946: Harapsüsina; ), di demên berê de jê re dihate gotin Sosina ber girê Êlim jî, gundekî ku li ber Cizîra Botan dikeve. Girê Êlim, çiyayek bû ku ne zêde bilind bû lê pîroz jî dihat dîtin. Li aliyê wê yê rojava dikeve. Gundên nêzîkî gundê Xirabê Sosina ji gundên bi navê Qaraxrabê, Xirabê Koza, Aysarê ne. Li ber girê ku jê re di bêjin Girê Êlim heye. Di ber gund re jî, her sala di demên zivistanan de çemê ku jê re dibîjin Çemê Bestê diherikê. Ku zivistan buhurî ji, êdî çem ji kêf dibe û tê ber zûwabûnê. Li dore gund pir darên berû, bajîr, behîv û hwd hene. Hevîrdora gund ji pir avî ye.
Bihêrê
Bihêrê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mûsan
mala Mûsa mala musa Rihaya Wêranşarê ye. Serokê pêşîn ê eşîretê mirovê bi navê Mûsa bû, li Rihayê hatiye dinyayê. Bavê wî Ebdilhemid bû.
Musa li Rihaya Wêranşarê hat dinê lawê Ebdilhemid e. Nav zarên Ebdilhemid de pirsgirêk derdikeve. Lawên Ebdilhemid gişt belav dibin, Mûsa tê Mûşê. Gundekî çêdike, navê wî dixe kawar. Di wî gundê de pisgirêkekê rû dide, mala Mûsa ji Mûşê dertikevin, diçin Erzirom, Xinûsê, û li wir gundekî çêdikin navê wir jî dîsa dikin Kawar.
Hunan
Hunan (bi çînî: 湖南, Húnán) parêzgeheke Çînê ye. Perestgeha navdar a Shaolin jî di vê parêzgehê de ye.
Serbajarê Hunanê Changsha ye.
Ristemê Zal
Ristemê Zal an Rustemê Zal lehengekî destan, çîrok û çanda devkî ya Kurdan e. Ristem lawê Zal e. Nayê zanîn ku ew kesayetiyeke dîroki ye yan efsanewî ye. Mixabin herçendî dewlemendiya çanda Kurdan e, Tirk û Farisan xwedî lê derdikevin û bikartînin.
Ristemê Zal merd, şervan, wêrek, welatparêz û şoreşger e. Serokê doza bindestan e. Ti dijmineke zalim nikare li ber Ristemê Zal bisekine. Di çîroka Kurdî de cihekê xwe yê mezin heye. Hin caran bi bandora ola Îslamê di şûna navê Ristemê Zal de Elî derbasdibe. Pûşî ya Ristem bi xwîna împaratorên xwînrêj û zalim e. Şûrê wî hebûna wî ya herî pîroz e û ji hesinên esmanî hatiye çêkirin. Destiya şûrê Ristem ji darên kesk, sor û zer e. Bejna wî dirêj, simbêla wî zirav, kirasê wî spî ye. Rû biken e. Şûtika wî sor e. Cihê ew lê derbas be, zalim dilerizin, gul û sosin şad dibin, gur û çeqel boçika xwe hildidin û bazdidin. Navê hespê wî Rexş bû
Yekem car destanê Ristemî Zal, ji aliyê Firdewsî ve, di Şahnamê de bi nivîskî hate nivîsandin, Firdewsî, helbestvanê mezin yê Farsan e, di pirtûka xwe ya Şahnamê de dibêje Ristem bi eslê xwe kurd e.
Ristemê Zal jî navê pirtûkeke Xurşîd Mîrzengî ye.
Ji dîrokê de Ristem
Rastiyên derheqê Ristemê Zal gelek kêm în yên heyî jî tikilhev in. Ji ber vê yekê jî nayê zanîn ku kesayitek wisa rastî jiyaye an nejiyaye. Dibe ku ew lehengekî mîtolojîk bû ji ber ku hem di wêjeya kurdî de hem jî wêjeya farisî de agahîyên derheqê jiyana wê da temamî tiştên mîtolojîk pêk tê, lê tê zanîn ku efsane jî di nav xwe de agahiyên rastî weşartîne.
Ristem hem di wêjeya kurdî de hem jî yên farisî de cihekî girîng digre. Versiyonên çîroka wê jî gelek in wêjeya Farisî de piranî çîrokên Ristemê hatiye nivîsandin lê wêjeya kurdî de bi awaya devkî cih girtiye. Her dû wêjeyê da jî hebûna wî dibe delîlek ku leheng beriyê Îslamîyetê di nav dewletekî Îranîde jiyaye û çîroka wî hatiye çêkirin. Agahiyekî derheqê wî de jî başdarî şerê qewmên Îran û qewmên Turan buyîye. Şahê hemû gelê Îranê jî li şahnameyê Key Hûsrev an go navê gelên rojavayî dabûn wî Kyros bû. Ev agahî îspat dike ku Ristem di salê b.z. nêzîkê sedsala 6em da jiyaye an go wan çaxan de çîrok derketiye holê.
Di çanda kurdî de ji çavkaniya wêjeya devkî pêştir du pirtukên hêja heye derheqê Ristem. Yek ji wan Beyta Rustemê Zal dîsa ji devkî de hatye berhevkirin. Ya din jî şehnameya kurdî ye.
Wêjeya Kurdî de çîroka Ristem
Navê bavê Ristemê, Zal e heman demê de tê watêya 'Kal'ê. Ew kurê Nerîman e. Hin çavkaniyên din de zal naviyê Nerîman e bavê wê Sam e. Demên lehengiya Ristemê ew kal bû lê hêj jî ser hemdê xwe bû carna beşdarî şeran dibû. Zal dema dayik bûyî de ruyê wê sor, porên wê spî bûn ji ber wê Nerîman wê biriye çiyayên Elbrûzê hiştiye li wir. Teyrê Sîmir Zalê mezinkiriye, Nerîman poşman bûye Zal jî dîsa wegeriye nav civaka xwe. Zal Rudab ê re diziwice. Ristem zarokê herduyan e.
Wejeya kurdî de agahiyên derheqê jidayikbûn û zaroktiya Ristem de pir kêm in. Jixwe destpêka Beyta Ristemê Zal , Ristem xwedî kur e. Ristem kurê xwe Zorabê bêhemdî kuştiye û kezeba wê ji bo Zorabê dişewitiya. Kurê xwe tu car nedîti bû, şerekî de hatin hemberê hev şer bi rojan dewamkir , encamê de Ristem kurê xwe kuşt. Gotî: ʾEy heware ḥelyam û birya Ji ber Zorabî ʾagir dilê min girya
Ristem û Dêw
Ristem her dem ji bo kuştina kurê xwe diqehire. Birayarek dide malbata xwe terk dike diçe Mazenderan ê. Li wir keça şahê Mazenderanê dibîne û dilê wî dikeve keçikê. Ji şah keça wî dixwaze, şah jî ewilî ji keça xwe dipirse. Keçik jî li bavê xwe bersiva erenî diyar dike, paşê dizewicin. Ristem dixwaze ku masiyan bigre diçe golê, li wir dêw ek derdikeve pêş wî. Dêw û Ristem destbi axaftinê kirin. Hate pêş ve gotê: ʾEy pehlewan Tu bo çî dihêy ser taʾîfe dêwan (b. 117) Rustem gotê: ʾEy şumê bedkar Nav û nîşanêt Xûdê keme ʾîzhar (b. 118) Ristem û dew şerekî giran digrin Ristem dikarte dêwê, dêwî ser jê dike, şer xilas dibe. Ristem dilêrekî jî ji destê dêwê xilas dike. Ew deh sal bû ew di destê dêwê bû, Ristem wê dibe teslîmê bavê wî dike. Rêvîtiyê xwe didomîne.
Ristem li welatê Bilxaran e
Aciziya Ristem ku ji ber kuştina kurê xwe dikêşînî xilas nabe. Diçe welatê Bilxarê. Ristem bibû mîrê wê welatê. Dixwasta ku vegeriya welatê xwe lê şah nehişt, bêhejmar leşker şandin li hemberê wî. Ristem dît ku hezaran leşker welatê wî dorpêç kirine. Pê serkeftinekî ji wan xilas bû. Zer'elî ji winda bûna Ristemê ya bisalan metirsî dibe. Derdikeve rê Rexşêyê dibîne û nas dike, diçe li Ristemê. Hêvî dike ku Ristem vegere. Lê Ristem dibêje ku heya Kawîs şah e, ez venagerim. Ḥeta Key Kawis şahê ʾÎran bît Naçimewe Xudê biket ʾÎran wêran bît (b. 282)
Xosrov beg Sultanov
Xosrov beg Elîpaşa beg lawê Sultanov (azerî Xosrov bəy Əlipaşa bəy oğlu Sultanov; 1879 – 1943), ku bi navê Xosrow Sultanov jî tê nivîsandin, dewletparêzekî Azerbaycanê, waliyê giştî yê Qerebaxê û Wezîrê Parastinê yê Komara Demokratîk a Azerbaycanê bû.
Kurtejiyan
Fermandarê serleşkerî Sultanov di 10ê Gulana sala 1879an di malbatekî kurd li gundê Kurdhacê nezîkî Laçînê a Azerbaycana îro ji dayîk bû. Xosrov beg bi dînî xwendî di jiyana xwe ciwan. Dûr ve jî, Bavê xwe wî şandiye dibistanê li Şûşayê. Sultanov pêşî xwendina xwe li Şûşayê xîlas kir û ji bo xwendina li dibistana amadeyî çû Yelisavetpolê (Gence). Piştî xwendina xwe ya navîn, ew çû bajarê Odesayê û li Dibistana Leşkerî ya Odesayê xwend ku di beşa Terapiya Bijîjkî de qedand.
Di dema Şerê Cîhanê yê Yekem de, Sultanov rêberiya Weqfa Alîkariya Misilmanên Bakûyê ya Encumena Cihkirina Penaberên ji Eniya Qefqasyayê kir, ku li Tiflîsê ji bo alîkariya bi cihbûn û alîkariya penaberan hatiye avakirin. Di sala 1917an de tevlî Partiya Mûsevatê dibe û beşdarî kongreya wê ya yekemîn dibe. Ew jî wek cîgirê Seîma Transqefqasyayê hat hilbijartin.
Salên paşê
Piştî çewsandina Bolşevîkan, Sultanov di sala 1923an de koçî Tirkiyê û ji wê demê û pê de li Îran, Fransa û li Almanyayê dijî. Li Almanyayê li zanîngeha pizîşkî pispor bû. Di salên 1941-1945-an de, di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de, wî rolek girîng di vegerandina dîlên şer ên Azerbaycanê de lîst. Piştî demeke dirêj li Ewropayê, Sultanov di sala 1936an de vedigere Tirkiyeyê û di sala 1943an de li Stembolê jiyana xwe ji dest da.
Kolorado (cudakirin)
Çend wateyên Colorado û Kolorado hene.
Hormona dijemîztin
Hormona dijemîztin an ji vazopresîn (bi înglîzî: antidiuretic hormone (ADH) - vasopressin) hormonek firepeptîdî (polîpeptîdî) ye. Li hîpotalamusê tê berhemkirin û ji bo hîpofîza paş tê şandin. Derdana hormona dijemîztin ji aliyê hîpofîza paş ve tê kirin.
Di zimanê înglîzî deji bo tiştên dibin sedema tengbûna lûleyên xwînê û zêdebûna pestoya xwînê peyva “ vasopressor “ tê bikaranîn. Heke xestiya hormona dijemîztin di xwînê de pir zêde bibe, ev rewş dibe sedema qurmiçîna lûleyên xwînê. Lûleyên xwînê teng dibin pestoya xwînê berz dibe, loma hormona dijemîztin wekî vazopresîn (vasopressin) jî tê navkirin.
Karê serekî yê hormona dijemîztin, kêmkirina deravêtina mîzê û tengkirina mûlûleyên xwînê ye.
Karê hormona dijemîztin bo rêkxistina hevsengiya ava laş
Ji bo berdewamiya jiyanê dabînkirina hevsengiya ava laş girîng e. Xestiya ava laşê mirov ji aliyê osmozewergirin (bi înglîzî: osmoreceptors) li hîpotalamusê ve tê çavderîkirin. Osmozewergir di nav plazmaya xwînê û şileya navbera xaneyan de çavderiya xwê, iyon û madeyên tîwawe dike. Heke ji ber xwêdandanê an jî ji ber kêm vexwarina avê di laş de kêmasiya av peyda bibe, di xwînê de xestiya iyon û madeyên tîwawe zêde dibe. Ev rewş osmozewergiran han dike, demareragihadinên ji osmozewergiran ber bi hîpotlamusê ve tên şandin. Demarexaneyên derdanî yên hîpotalamusê hormona dijemîztin berhem dikin û der didin nav hîpofîza paş. Hormona dijemîztn ji hîpofîza paş tê derdan û tevlê xwînê dibe.
Bi kurtasî rêkxistina hevsengiya avê di laş de. Wekî gavên li jêr rû dide
Heke ava plazmayê ji asta asayî kêmtir be;
1. Ava laş bi xwêdandanê ji çermê mirov, û bi henasedanê jî wekî hilm ji dev û difin laşê mirov diterikîne. Heke ji dewsa ava çûyî, mirov bi têra xwe av venexwe xestiya osmozî û pestoya osmozî ya plazmaya xwînê zêde dibe. Herwisa gava mirov xurekên şor an jî şirîn dixwe dîsa xestiya osmozî ya xwînê zêde dibe. Mînak, heke mirov penêrê şor biwxe, îyonên xwêya penêr tevlê xwînê dibin û pestoya osmozî ya plazmaya xwînê zêde dikin.
2. Zêdebûna xestiya osmozî osmozewergirên li hîpotalamusê han dike.
3. Du encamên hankirina osmozewrgirên hîpotalamusê heye. A yekem hestê tîbûnê peyda dibe û zorê dide mirov bo vexwarina avê. A duyem jî ji rijêne hîpofîza paş, hormona dijemîztin tê derdan.
4. Hormona dijemîztin ji hîpofîzê tê derdan û tevlê xwînê dibe, bi herrika xwînê digihîje gurçikan. Di gurçikan de bi bandora hormona dijemîztin, delînbariya lûlekên badayî yên dûrî û cogên berhevkirinê zêde dibe.
5. Zêdebûna delînbariyê, di lûlekên badayî yên dûrî û cogên berhevkirinê de dubaremijîna avê zêde dike. Bi vî awayê xestiya osmozî ya mîzê zêde dibe, qebareya mîzê kêm dibe.
6. Bi zêdebûna dubaremijînê, hê pirtir av ji mîzê cihê dibe û vedigere nav şileya laş. Herwisa ji ber hestê tîbûnê vexwarina avê jî zêde dibe. Dawiya dawî xestiya osmozî ya plazmaya xwînê dadikeve asta xwe ya asayî.
Heke ava plazmayê ji asta asayî zêdetir be;
Heke mirov bi qebareyek zêde av an jî şilemenî vebixwe, îcar bûyerên li jor hatine rêzkirin bi awayekî berevajî rû didin.
1.Ava hatiye vexwarin di tevahiya laş de belavê nav şileya laş dibe. Ji ber ko mêjera madeyên tîwawe yên nav şileya laş naguhere, ava lê hatiye zêdekirin, xestiya osmoziya şileya laş kêm dike.
2. Kêmbûna xestiya osmozî di heman demê de dibe sedema kêmbûna pestoya osmozî. Pestoya nizim rê li ber çalakiya osmozewergirên li hîpotalamusê digire.
3. Du encamên rêgirtina çalakiya ozmozewergiran çê dibe. A yekem hestê tîbûnê kêm dibe û loma mirov dil nake ko av vebixwe. A duyem jî, rê li ber derdana hormona dijemîztin tê girtin.
4. Gava ji hîpofîza paş derdana hormona dijemîztin tê kêmkirin, demek şûnve di nav xwînê û herwisa di nav gurçikan de asta hormona dijemîztin dadikeve. Bi vê awayê delînbariya avê ya lûlekên badayî yên dûrî û cogên berhevkirinê tê kêmkirin.
6. Ji ber ko kêmtir av dubare tê mijîn, kêmtir av tevlê xwînê dibe. Herwisa di heman demê de hestê tîbûnê jî li mirov peyda nabe, loma mirov av jî venaxwe. Bi vî awayê xestiya osmozî û pestoya osmozî ya şileya laş ber bi xala asayî zêde dibe.
Çalakiya koendama demarê bo derdana hormona dijemîztin.
Di hîpotalamus û gurçikan de de demarexaneyên taybet ên bi navê osmozewergir heye. Guherînên xestiya osmozî (bi înglîzî: osmotic concentration-osmolality) ya plazmaya xwînê û şileya navbera xaneyan, ji bo osomozewergiran kartêkir (bi înglîzî: stimulant) e. Osmozewergir bersîva guherîna xestiya plazmaya xwînê dide û kar dike ji bo rekxistina rêjeya ava nav xwînê. Osmozewergir bi demarexaneyên çêkerê hormona dijemîztin vê di nav têkilîyêde ne. Hestê tîbûnê ji ber çalakiya osmozewergiran peyda dibe. Di hîpotalamusê û di gurçikan de bi hejmarek zêde osmozewergir heye.
Osmozowergirên li hîpotalamusê, zêdebûna pestoya osmozî ya plazmayê hest dikin û derdana hormona dijemîztin han didin. Zêdebûna pestoya osmozî (ji ber xestiya osmozî) di demarexaneyên çêkerê hormona dijemîztin de erkê kar dide destpêkirin. Li beşa tewerekotahiyê de, li ser parzûna xaneya demarexaneyê de cogên kalsiyumê (Ca2+) yên jêrdestê voltajê (bi înglîzî: voltage-gated Ca2+ channels) heye. Erkê kar di kotahiya tewereya demarexaneyê de cogên kalsiyumê dide vekirin. Her ko kalsiyum ji şileya navbera xaneyan, ber bi nav demarexaneyên çêkerê hormona dijemîztin ve diherike, ji demarexaneyan, hormona dijemîztin tê derdan. Hormona dijemîztin bi verişînê (bi latînî: exocytosis) ji demarexaneyên çêker tê derdan. Derdana hormona dijemîztin bi çerxa paşragihandina neyînî (bi înglîzî: negative feedback loop) tê çavderîkirin. Her ko xestiya osmozî ya xwînê kêm dibe osmozewergirên hîpotalamusê guherînê hest dikin û bi qasê kêmbûna xestiya ozmozî, derdana hormona dijemîztinê didin kêmkirin.
Bandora hormona dijemîztin li ser qurmiçîn û tengkirina lûleyên xwînê
Ji nişka ve kêmbûna qebareya xwînê jî hormona dijemîztin dide derdan. Wekî mînak, dibe ko dema birîndarbûne de xwînberbûnek xeter rû bide û gellek xwîn ji laş derkeve. Di rewşek wisa de qebareya xwîna laş kêm dibe. Kêmbûna qebaraya xwînê dibe sedema kêmbûna pestoya xwînê. Guherînên pestoya xwînê ji aliyê pestanewergiran (bi înglîzî: baroreceptors) ve tê hestkirin. Pestanewergir li şahxwînberên stûyê mirov û li guhikeya çepê ya dil de cih digirin. Pestanewergir agahiya kêmbûna pestoya xwînê bi demareragihandinan dişînin hipotalamusê, li hîpotalamusê demarexaneyên derdanî ango demarexaneyên çêkerê hormona dijemîztin, dest bi berhemkirin û derdana hormona dijemîztin dikin. Hormona dijemîztin rê li ber deravêtina avê digire ko qebareya xwînê hê pirtir kêm nebe. Bi vê awayê qebare û pestoya xwînê ber bi xala asayî tê guhertin. Gava pestoya xwînê zêde dibe, îcar demarexaneyên derdanî rê li ber derdana hormona dijemîztin digirin, di cogên berhevkirinê de dubaremijîna ava nav mîzê rû nade. Ango deravêtina avê zêde dibe ko pestoya xwînê kêm bibe bo asta asayî.ref name="ANCYCLOPÆDIA BRITANNICA.."/>
Tirozî
Xite yan tirozî sebzeyekî wek xeyar û encûran e. Rengî xwe gewr an jî keskî tarî dibe. Ji xeyaran ziravtir û dirêjtir e. Ku gir dibe koveloşkî dibe. Xite li Kurdistanê ter pir ji bo tirşiyê tên bikaranîn.
Angus
Angus an Forfarshire wîlayetek Skotlendayê ye.
Roullens
Roullens, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Renkum
Renkum, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Fîrûzsalar
Fîrûzsalar, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gulawa, Pîranşar
Gulawa gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 98 kes (16 malbat) bûn.
Perî
Perî, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Dampierre-et-Flée
Dampierre-et-Flée, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Méricourt, Yvelines
Méricourt, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Warlitz
Warlitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gökler
Gokler, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Mitterfels
Mitterfels şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zimanê ketelanî
Ketelanî (, wekî "ketelá" bixwîne), zimanekî romanî ji koma hind û ewropî ye. Zimanê ketelanî ji aliyê 9,5 milyon kes ve li Ketelonyayê, li herêma otonom Valensiya, li giravên Balear, li Andorrayê (li Andorrayê zimanê fermî tenê ketelanî ye, lê li vir bi fransî û spanî jî dipeyivin), li Roussillonê, li rojhilata Aragonê û li bajarê Alghero jî tê peyvîn. Zimanê ketelanî ji zimanê latînî tê. Ji sedsala 15an û vê de ew di bin bandora spanî ango kastîlî de maye. Her çiqas ev ziman biser spanî de here jî (mînak: cercar / buscar, restar / quedar, vós / vostè, û her wiha). Gerek mirov wî wek zaravayekî spanî nebîne, ji ber ku ew zimanek serbixwe ye.
Dover
Dover bajarekî li parêzgeha Kent County li federedewleta DYAyê Delaware, bi gelheya xwe ya 33.100 kesî (2004) navenda parêzgehê û paytexta Delaware ye. Erdê bajêr 58,8 km² ye. Li navenda axa Delaware dikeve û nêzîkî 140 km ji Fîladelfiya û Washington, D.C. dûr e.
Zimanê ketelanî
Li hember spanî a ku bû zimanê fermî yê dewleta spanî, ketelan bi daxwazeke xort bi zimanê xwe axivîn û li hember spanî sekinîn. Ji bo ku zimanê wan bibe zimanê fermî yê herêma ketelonî daxwazeke wan a xurt hebû. Ev daxwaza wan bi mirina Franco re hat cih. Parlamena spanî di sala 2004an de ev daxwaz li komisiyona Ewropayê kir, bi seba ku 9 milyon kes li Ewropayê bi katalanî dipeyivin (zêdeyî maltayî û estonî).
Dover
Koordînat
39,16° N, 75,52° W.
Rheden
Rheden, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Zimanê ketelanî
Îro hîn ev daxwaz ne hatiye pejirandin. Têkiliyên zaravayên ketelanî ji 95% in (ji 95% hev fam dikin). Du zaravayên sereke yên vî zimanî hene. Zaravayê yekem keteloniya rojhilat e, yê ku li Barselona, li Girona, li giravên Balear û li Roussillon tê axaftin. Yê duyem jî keteloniya rojava ye, yê ku li bakur rojava, li Lleida û Valensiya tê axaftin.
Dover
Dîrok
Ji aliyê William Penn ve di sala 1683'ê de hatiye avakirin.
Zimanê ketelanî
Rewşa îroyîn a zimanê ketelanî
Bi kurtî, mirov dikare bibêje ku rewşa zimanê ketelonî wesa ye (2007):
Dover
Asta perwerdeyê
Li bajêr Zanîngeha Dewletê ya Delaware heye. Dîsa li wir şaxên Zanîngeha Delaware jî hene.
Motrawe
Motrawe, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Grugny
Grugny, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Cablong
Cablong (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ye li herêma Akîtanya Nû (Nòva Aquitània, Nouvelle-Aquitaine) ya Fransayê.
Berê Bihar
Berê Bihar, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Morayshire
Morayshire an Elginshire an County of Moray wîlayetek Skotlendayê ye.
Engstingen
Engstingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Reutlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bêsrî
Bêsrî, Bêsirî, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Delaware (cudakirin)
Pir wateyên Delaware hene.
Ferit Sevim
Ferit Sevim, bluesvan, gîtarvan û bestekarekî kurd e. Di sala 1995ê de li Şirnexê ji dayîk bû.
Jiyana wî
Ferit Sevim dibistana seratayî û amadehî li Şirnexê qedand. Perwerdehiya zanîngehê li Mêrsîn û Wanê domand. Ferdê malbatek ji çanda dengbêjiya Botanê ye. Ji ber wê yekê evîna muzîkê hê di zaroktîyê de di dilê wî de şîn bû. Di demên ewil ên amadehiyê de evîna wî ya ji bo muzîkê gihaşt astek bilind û berê xwe da amûran. Li ser amûra gîtarê xwe pêşde bir û di çend çalakiyan de di komên herêmî de gîtarjenî û back vokalîstî kir. Di demên amadehiyê de ji ber evîna xwe ya çanda muzîkê ya herêma Şirnexê ket li ser rê û dest bi berhevkirina qeydên mayî û veşartî kir. Sala ewil a dest bi zanîngehê kirî karê xwe yê li ser muzîkê bi awayekî profesyonel di asteke bilindtir de domand.
Xebatên muzîkê
Di sala 2014ê ya dest bi xebatên xwe kirî de qezayekê hat serê wî û muzîk jî tê de demeke dirêj ji hemû çalakiyên hunerî dûr ket. Piştî gihaştî siheta xwe xebatên xwe yên li ser muzîkê û berhevkirina qeydên dengbêjên Şirnexê dîsa domand. Çar stran ji wan qeydên gihaştiye sererast kir û gotinên wan derxist. Pişt re ji wan çar stranan bi navê "Blues in Botan" dest bi qeydên xwe kir. Di salên pêştir de dest bi nivîsandina çîrokên xwe kir û berhema wî ya ewil bi navê "Xelîn" qedand. Xelîn, di pêşbirka kovara Ziryabê de bi ser ket û di albuma "Olana Bajêr" de cihê xwe girt. Xelîn, di muzîka kurdî de ceribandineke nû bû û bi taybetî bala ciwanan kişand li ser xwe. Bê navber xebatên xwe yên li ser muzîkê domand û ji şeş stranên gotin û awazên wan aîdî wî bi navê "Li Malê" albumek derxist. Pişt re ji sê kilamên herêma Şirnexê yên di arşîva komkirî de bi rîtmên Reggaeyê bi navê "Reggae'n Botan" xebatek single derxist. Ferît Sevîm ê bi taybetî di nav ciwanan de bandora wî zêde bû yî ji sê stranên gotin û awazên wan aîdî wî maksî-singlek bi navê "Hêlm" derxist. Bênavber xebatên xwe yên li ser muzîkê domand û di mehekê de bi navê "Navê te çi ye" û "Rast Hatinek" du ''single 'ên din jî weşand. Ferît Sevîm, berhevkirina qeydên dengbêjên Şirnexê jî domand û ew qeydên gihaştiye avêt li ser dijîtalê. Ew kilamên veşartî di tora civakî de gihand hezkiriyên dengbêjan. Di nav nifşê xwe de bû xwedîyê hezgelîyeke balkêş. Di sala 2023yan de bi albuma xwe ya Gav ê asta xwe ya profesyonelîyê bilindtir kir. Piştî albuma Gav di derbarê Sevim de ji alîyê çend pisporan ve şîroveyên baş hatin kirin û bû rûyek yê muzîka Kurdî yê li cîhanê.''
Alaya Almanyayê
Rengên alayê bi benda 22emîn destûra bingehîn hatine kivşekirin û parastin. Ev bend di 23ê gulana 1949an de hatiye pejirandin. Dîsa di 7ê hezîrana 1950an de jî hatiye piştrastkirin û ravekirin. Ev rengana di sedsala 19em de bo yekîtiya elmanan dihatin bikaranîn.
KDE
KDE (K Desktop Enivironment, Derdora Sermaseya K'ê) derdoreke sermasê a Linux ê. Armanca KDE'yê û Gnome yek e, lê herdu hinekî ji hevdu cuda ne.
Dîstrîbusiyona Kubuntu KDE'yê bi kar tîne. KDE nivîsbariya azad e.
Qiwî
Qiwî sebzeyekî wek encûran e lê wek kelekan gir dibe. Qalikê wê ji qalikê encûran stûrtir e.
Schwarzach, Bavyera Jêrîn
Schwarzach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.