cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çîçî Xwar
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Çîçî xwar 147 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 28 e.
Elîawa, Şahîndij
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 137 kes (26 malbat) bûn.
Madagaskar
Madagaskar (bi malagasî: Madagasîkara; ) anjî bi navê fermî Komara Madagaskarê welatekî li rojhelatê Efrîkayê ye.Madagaskar giraveke li nav Okyanûsa Hindîde ye.
Bihîk
Bihîk gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Dermansazî
Dermansazî zanist û teknîkeke amadekirin û belavkirina tiryak û dermanan e. Karekî tenduristiyê ye ku zanistên tenduristiyê bi zanistên kîmyewî ve girê dide û bikaranîna biemniyet û tesîrdar ya dermanan armanc dike.
Berfirehiya praktîkên dermansaziyê gelek rolên gelêrî dihundirîne wek yekkirin û belavkirina dermanan û gelek servîsên modern ku bi tenduristiyê ve têkildar dihundirîne, servîsên klînîkî dihundirîne, dermanan li gor emniyet û tesîrdariyê kontrol dike û pêzanînên dermanî xwedî dike. Ji ber van sebeban, dermansaz li ser tedawiya derman şarazane û karsazên tenduristiyê yên sereke ne ku bikaranîna dermanan optîmîze dikin ji bo sûdwergirtina nexweşan.
Kemnon
Kemnon (bi tirkî: Yığmatepe), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Kilke
Kilke, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dermanên êşbir
Dermanên êşbir, analjezîk an jî êşkûj endameke grûba dermanan e ku ji bo analjeziyê tên bikaranîn li dijî janan. Peyva analjezîk ji zimanê yewnanî αν-, an- "bêyî" û άλγος-, algos- "jan" e.
Parasetamol û NSAID
Mekanîzmaya hereketa parasetamol/asetomînofen baş nayê zanîn lê ji şûna hereketa derdorî ya li kurîka esebî, bêhtir hereket li navendê mejî xuya dibe.
Dermanên dijta
Antîpîretîk,(tabir,dijta)(bi Ingilîzî: Antipyretic,bi Farisî: تببر) bi giştî derman û giyayên ku ji bo kêmkirina agirê laşî anku ji bo tayê tên bikaranîn re tê gotin.Antîpîretîk ew agirê ku bi înterleukîn ve têkildar li hîpotalamusê dibire.Bedenê mirovî piştî wê demê ji bo kêmkirina agirî dixebite û bi kêmbûna tayê encam dide.
Dermanên baştirîn yên Antîpîretîk xwedî hindek armancên din jî ne. Antîpîretîkên herî belave li DYAyê îbuprofen û aspîrîne ku bêhtir ji bo êşbirînê tê bikaranîn. Dermanên non-steroroîdal antî-înflamatuar (NSAID) hem Antîpîretîk, hem antîînflamatuar hem jî analjezîk in. Hindek niqaş hene li ser guncaw bikaranîna hindek dermanan wek ku ta parçeyeke ji bersiva sîstema parastinê li dijî înfeksiyonê.
Gerbstedt
Gerbstedt, bajarekî navçeya (Landkreis) Mansfeld-Südharzê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Dermanên dijta
Tedawiya non-farmakolojîk
Balavkirin an jî xwefirçekirina bi ava tênşîr an jî ava sar bi awayeke çalak agirê bedenê kêm dike li ser nexweşiyên heraretê lê ne li ser wan nexweşiyên bi ta. Bikaranîna balavên bi alkol metodeke guncaw nîne ji bo sarkirinê,çûnkî rûdanên advers yên bi sîstemîk absorbsiyona alkolê ve têkildar hatiyîne raporkirin.
Edşanê
Edşanê, gundekî bi ser navçeya Wêranşara Rihayê ve ye.
Dermanên dijta
Dermanên Antîpîretîk
Gelek derman xwedî tesîrên Antîpîretîkin û lewma ev dermanên han ji bo tayê guncaw in lê ne ji bo nexweşiyên heraretê.Van dermanan dihundirîne:
Dermanên giya
Bikaranîna kevnî ya giyayên bilind bi pênasên xwe yên Antîpîretîkî li hemû cîhanê berbelave. Bikaranîna kevnî ya giyayên bilind bi pênasên xwe yên Antîpîretîkî pênaseke hevpar ya hemû cîhanê ya gelek etnobotanîk sîstemên çandî ye. Di etnobotanîkê de ,giya li gel pênasên Antîpîretîk yên bi awayeke siruştî derdikevin gelek caran wek febrîfuge tên nasîn.
Li ser zarokan
Çalakiya asetomînofenê bi bikaranîna tenê wek Antîpîretîk li ser zarokan biguman e li gel hindek îspatên nîşan didin ku asetomînofen ji metodên fîzîkî baştir nîne. Tedawîyên dozên alternatîf yên têkildar ku ji asetomînofen û îbuprofen tesîrên mezintir nîşan didin ji bikaranîna tenê. Meta-analîzekê îspat kir ku îbuprofen gelek tesîrtire ji asetomînofen li ser zarokan di dozên eynî de wextê tenê tên bikaranîn. Kêm bikaranîna aspîrînê û zêde bikaranîna asetomînofen/parasetamol li gel zêdebûna bêhntengiyê û nexweşiyên otoîmmûn ve, pê hindek xebatan hatiye aşkere kirin ku girêdayî hev in. Bijîşk nesîhet dikin;Asetomînofen/Parasetamol divê bi hişyarî bên bikaranîn û nemaze baldar bibin li dijî nexweşiyên genetîk an jî derdorê ku dibe sebebê bêhntengî û nexweşiyên din yên otoîmmûn.
Drahnsdorf
Drahnsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Yêngce, Heris
Yêngce gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Plassac, Charente-Maritime
Plassac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Inden, Nordrhein-Westfalen
Inden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Düren li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Rêzan, Goranis, Colemêrg
Rêzan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Grøsfjellvatnet
Grøsfjellvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye.
Cihan Sincar
Cihan Sincar, siyasetmedara kurd û seroka şaredariya Qoserê ye. Cîhan Sîncar di sala 1957an de li gundê Terê ya Omeriyan a Mêrdînê ji dayik bûye. Dibistana serete li gund xwendiye. Di sala 1976an de bi mebûsê kurd ku ji aliyê hêzên tarî ên dewleta Tirk ve hatkuştin, Mehmet Sincar re zewicî û dayika sê zarokan e. Di sala 1993an de li Çankaya navçeya Enqerê rêvebirtiya partiya DEPê kir. Piştre di nav damezirênerên HADEPê de cih girt û di vê partiyê de endamtiya meclîsê û birêvebiriya navendî a vê partiyê kir. Di hilbijartinên nîsana sala 1999an de û adara 2004an de bû namzeta şaredariya Qoserê û di herdu hilbijartinan de jî biserket û bû şaredara Qoserê.
Êzîdiyen Basî
ku ji mala Mîrza Beg in, di dîrokê de rolekî gelek girink leyistinê,li mixabin kêm êzîdî wan dinasin, wek hemû bavêkê  mala Mîrza Beg navê gundê wan li wan kirin û gotin Êzdiyên Basî, li di rastîyê de ji mala Elî Temin ku Tem kurê Mîrza Bege û birêyê Zoro ye.
Mîrza Beg di navbera salên 1640 û 1720î de serdariya welatê Xaltiyan kiriye. Ji pey wî jî Temê kurê wî bi heman peywirê rabûye.
Dema siwarê Barîn, bavê Elî, Temê Mîrza Beg, di sala 1800î de koça dawî dike, Pey bavê xwe serdema Elî Tem dest pê dike, li ser daxwaza mîrê Botan û bi daxwaza mala Mîrza Beg Alî Tem dice Cizîra Botan û wek berpirsîyarê Welatê Xaltan tê naskirin, kurê wî Qaso, Hamid û Mûsa serleşker bûn, dema diwan digeriya ji çêl mîrekê Botan yek jê Elî Tem bu.
Qaso gundê Firêziyê avadike ku gundê Firêzîyê girêdayî Cizîrêye,û şunde tê Basa avadike Basa ,girêdayê Qeza Dihê (Erûhê) ji çiyayên Keverê heta ava Mîrgeha Botanê, jiberku Bavê Qaso Elî Mîr bû li herêma Botan ji êzdîyan Basa're digotin mala Mîra an ji mala Mîro.
Bavêkê Mala Mîra
Siloyê Simo
Silo (zayin.28.02.1935, li Basa Êzidî Bota - mirin.22.02 2015, li Almanya)
Simo ê Silo
Simo ê Silo (zayin.01.07.1884, li Basa Êzdî Bota - mirin. 30.12.1945, li Welatê Xalta gundê Qorixê)
Siloyê Qaso
Siloyê Qaso(zayin.1855?, li Basa Êzdî Bota - mirin. 14.05.1916,Li Silopîya di fermana basa,de.
Qaso,yê Êlî
Qaso Êlî (zayin. 1840? li Cizîra Bota- mirin. 1900? li welatê Xalta )
An jî Êlîyê Temo ( zayin. 1790? li Xaltan niqîba - mirin. 1860? li Cizîrê)
Temê Mîrza
Tem kurê Mîrza Beg ( zayin. 1710? li Welatê Xaltan niqîba - mirin. 1800? li ziyareta şêxevinda)
Mîrza Beg
Serdarê Welatê Xaltan ( zayin. 1640? li Serhedê - mirin. 1720? li Xaltan niqîba)
'' Lawê welatê xalta mêrxas û hok,
Qasoyê mîr'o bû,ne tewand bejn û cok.
Gelbilason
Gelbilason gundekî bi ser Bêsniya Adiyemanê ve ye.
Bertaucourt-Epourdon
Bertaucourt-Epourdon, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Meqarne
Meqarne, pasta, makaron, mekarne (îtalî pasta di wateya hevîr de ye) rişteyên hevîrî (hevîr-rişte, rişte, êrişte, evrişte) yên nûjen ku pirranî ji Îtalyayê belav bûne re tê gotin.
Îtalî jê re pasta dibêjin. Alman ji hemiyan re Nudel, ji ya nûjen a îtaliyan navdar kirine re jî pasta dibêjin.
Kurd, bi bandora tirkî meqarne, mekarne, makaron dibêjin. Lê ev dibe sedemê tevlîheviyan. Lewra meqarne tenê ji rişteyên îtalî re tê gotin ku îtalî bi xwe jî jê re dibêjin pasta.
Ji ardika genimê (bindan) û avê tê çêkirin. Meqarneyên nûjen di gelek forman de ne û herwiha gelek tişt dikevinê.
Gulî'elî
Gulî'elî an jî Gulîhelî, bi tirkî Güllüali, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Meqarne
Dîroka meqarneyê
Dîroka wê gelek kevn e. Cara berê li Çînê (206 b.z. heya 220 p.z.) dihatibûye xwarin. Li her parzemînê ji hevîrê di forma pastayê de xwarin dihatibûne çêkirin. Kurdan jî bi navê hevîrrişte (êrişte, evrişte, rişte) çêkirine ku ev peyv derbasê tirkî jî bûye.
Ji bo tevlîhevî ji holê rabe, mirov dikare bêjeya meqarneyê bike hevîrrişte û ji meqarneyên nûjen ên îtalî jî bike pasta.
Sala 1992 li paytextê Îtalyayê Romayê mûzexaneyeke pastayê hate vekirin ku mînakeke wê ya din nîne, Museo Nazionale delle Paste Alimentari.
Pastaya bireng
Hêk, fringî û siyale rengê xwe didin pastayê, di hinekan de kêm, hinekan de zêde tên bikaranîn. Dîsa kakao, biharat û gelekên din jî bo çêj û rengê tên bikaranîn.
Eliyawa
Eliyawa, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Devachuli
Devachuli, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Gandaki yê cih digire.
Eliyawa
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Eliyawa 115 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 21 e.
Devachuli
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 31.484 kes hatiye hejmartin
Rouvres, Calvados
Rouvres, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Singosir
Singosir, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Morku
Morku (bi tirkî İğdeli), gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Rauzan
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Xelec, Heris
Xelec gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Berthenicourt
Berthenicourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Kura
Kura, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kakşar Oremar
Kakşar Oremar nivîskarsekî Kurd e. Lêkolîn, belgefilm û biyografiyên Navdarên Kurd ên Kakşar Oremar bi nav û deng in.
Jiyana wî
Ji Urmiyê û di nava malbateke Kurdperwer û Kurdistanî de hate dinê. Dibistana destpêk û navîn li bajarên Tewrêz û Ûrmiyê bi dawî anîne. Ji ber pirsgirêkên siyasî û karê rojnamevaniyê nekarî xwendina xwe ya bilind li Îranê bidomîne. Ji ber helwesta malbatê ya ji bo doza Kurdistanê gelek caran ji hêla dewleta Îranê ve rastî girtin, zulm, sivkatî û zextên giran hatiye.
Ji salên 1990î û pê de dest bi karê lêkolînvaniyê li ser jiyana kesên navdar ên Kurd û mijarên dîrokî kiriye. Ji ber ku naveroka nivîsên wî siyasî bû, beşa sansorê a ragehandina dewleta Îranê destûra weşandina wan di kovarên weke Sirwe û Awêne de nedida. Oremar ji salên 1993an heya derketina xwe ya ji Îranê di 1997an de bi gelek yadigarên serdema Komara Kurdistanê re hevpeyvînên dîrokî û dûr-dirêj pêk anîne. Ji wan kesên weke nemiran: Mîna Qazî, Menaf Kerîmî, Mihemed Şapesendî, Dr. Seyîd Ezîz Şemzînî, Dr. Haşim Şîrazî, Tahirxan Simko, Celîl Gadanî û hwd ku wek proje ji bo çapê weke sê cild amade ne û cilda yekê di 17ê kanûna pêşîn a 2019an de ji hêla weşanxaneya Sîtav ve hate belavkirin ku bi germî ji çar aliyên Kurdistanê hate pêşwazîkirin. Ew hevpeyvîn heya niha gelek caran bi kurtî di malperên internet, kovar û rojnameyên Kurdî, Tirkî, Farsî û Almanî de hatine weşandin.
Ji sala 1998an li Ewropayê di MED TV, Mezopotamiya TV, Medya TV, Roj TV, Ronahî TV, Chira TV, Newroz TV, Aryen TV û Stêrk TV de dehan bername li ser jiyana kesayetiyên kurd dirust kirine. Her wiha di gelek rojname, kovar û malperên înternetê de nivîsên wî bi zimanên Kurdî, Tirkî, Erebî, Almanî û Farsî hatine wergerandin û weşandin.
Berhemên wî yên çapkirî
- Pirensesa Bêtac û Text: Eyşe Şan - 2012 Amed, Çapa Duyê 2015 Amed - Şaredariya Mezin a Amedê
Lîsteya navçeyên Kurdistanê
Li Kurdistanê 278 navçe hene. Va navçeya de:
Diyarbekir
Kevir]]
Kakşar Oremar
Berhemên wî yên çapkirî
- Dîmane le gel Dayîkî Kurd Mîna Qazî (bi pîtên aramî û zaravayê Soranî)- Bi hevkariya Dêrsim Oremar - 2013 Silêmanî
Birayên Wright
Birayên Wright, kesên ku cara pêşîn firokeya bi motorê dixebite çêkirine ne. Navê wan Wilbur Wright (jdb. 1867 - 1912) û Orville Wright (jdb. 1871 - 1948) in.
Kakşar Oremar
Berhemên wî yên çapkirî
- Yadîgarên Komara Kurdistan a sala 1946an-1- Hevpeyvîn, analîz, arşîv û belegeyên dîrokî(Cilda yekê hatiye belavkirin, cidên 2 û 3 jî amadeyî çapkirinê ne )
Birayên Wright
Perwerdeyekî birêkûpêk nedîtine. Ji xebatên Otto Lilienthal ê endazyarê firokeyan bû sûdwergirtine. Bi sedan ceribandin kirine ku firokeyê zêdetir li hewayê bihêlin û firandinê têkûz bikin.
Kakşar Oremar
Berhemên wî yên çapkirî
- 1946 YILI KÜRDİSTAN CUMHURİYETİ'NİN YADİGARLARI / Röportaj, Analiz, Resim, Arşiv, Görüş ve Değerlendirmeler ( Werger ji Kurdî bo ser zimanê Tirkî Mihemed Ronahî )
Birayên Wright
Birayên Wright di ceribandina 17 kanûna pêşîn 1903î de li North Carolina bi serdikevin û yekemîn firokeya bi motorê û prînsîbên aerodînamîkê dixebite difirînin. Birayên Wright bingeha balafirên nûjen diavêjin.
Kelêtan
Kelêtan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Birayên Wright
Hešt roj beriya yekemîn firîna birayên Wilbur Wright, rojnameya New-York Times di meqaleyeke xwe da nivîsîbû: dibe ku meriv pištî yek heya 10 milyon salên din, bikaribe mašîna firok çêbike.
Kakşar Oremar
Berhemên wî yên din li ber çapê amadekirî
Proje û pirtûkên wî yên li ser du mijarên dîrokî û hunerî jî ji bo belavkirinê amade ne. Hinek ji wan:
Birayên Wright
http://bydio.com/tag/million-years/
Kakşar Oremar
Çavkanî
Tûrên civakî di internetê de.....
Geringswalde
Geringswalde, bajarekî navçeya (Landkreis) Mittelsachsenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Erdheja Hesenqelayê 1924
Erdheja Hesenqelayê 1924, erdheja di 13ê îlonê 1924, katjimêr 16:34ê de li parêzgeha Erzîromê Hesenqelayê rûdaye ye. Gorî tomarkirinên navnetweyî hêza erdhejê 6,8 (an 6,9) richter bûye.
Di erdhejê de 310 kesan jiyana xwe jidest dane, ji wan 60 li navenda Hesenqelayê wefat kirine. Bandora erdhejê xwe gihandiye navçeyên din ên parêzgehê û hin gundên Erdêxanê jî. Li deşta Hesenqelayê pirraniya avahiyan ziyanê dibînin.
Bestewanî
Bestewanî, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Cehek
Cehek, şehîre, rişteya Bidlîsê, rişteya hûrik an porporî, şehriye, rişteya Îranê wekî meqarneyê ji ceh, riz an genimê tê çêkirin. Xwarin û berkeliyek (melzemeyê xwarinê) e ku di pêjgeha kurd de gelek tê bikaranîn. Mirov dikare bêje meqarneya hûrik e.
Li Kurdistanê pirranî ji ji cehê ye. Bi savar, rizê ve, di şorbeyan de tê bikaranîn. Herwiha ceheka çîçîlkî (şehîreya rişteyî, şehriyeya porporî) jî di xwarinên kurdî de cihê xwe digire. Ceheka cehê, wekî dendikên gulberojê ne, hûrik in.
Mameşa, Saḧêwa seqiz
Mameşa, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mameşa 179 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 34 e.
Cander
Cander gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Ehmedawa, Şahîndij
Ehmedawa, Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1717 kes (405 malbat) bûn.
Cindirêsê
Cindirêsê, duyem mezintirîn bajarrokên Efrînê piştî bajarê efrînê. Ew navenda Deştê Cûmê ye. Li nêzî wê Girê Cindirêsê ye.
Kasel-Golzig
Kasel-Golzig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Tîlek
Tîlek, Tilek gundekî bi ser Bêsniya Adiyemanê ve ye.
Plassay
Plassay, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kurdpa
Kurdpa, Ajansa Nûçegihaniya Kurdistan, ajanseke nuçe ya Kurdî ye. Ajans ji aliyê rojnamevanên Kurd yên rojhilata Kurdistanê hatîye avakirin. Ajans bi taybetî ji bo nûçe û raporên rojhilata Kurdistanê hatîye avakirin û nûçe û raporên parçên din jî têda tên weşandin.
Di malpera ajansê de beşên wekî Kurdistan, Îran, cîhan, çand û huner, mafên mirovan, rojev hene. Malpera ajansê da zimanê Îngilîzî, Farisî, Kurdî -her wusa Kurdî bi Tîpên latînî jî- cîh digre.
Herwiha, medya Kurdî dikarin nûçe û raporên bala van dikşîne ji beşa Kurdî, navê ajansê (wek çavkanî) destnîşan bikin û biweşînin.
Hemamê
Hemamê gundekî Efrînê ye. Gundê Hemamê nêzîkî sînoran navberê Sûriyê û Tirkiyê ye.
Îgdîr, Qoçgîr
Îgdîr, bi tirkî İğdir, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Melûte
Melûte, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Duolî
Duolî, gundekî navça Rihayê wêranşarê ye.
Bertricourt
Bertricourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Reignac, Gironde
Reignac, Gironda, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Suheyl bin Emr
Suheyl bin Emr (erebî: سهيل بن عمرو) sehabeyê Muhemmed pêxember e ku piştî Fetha Mekeyê bûye misilman. Pêşiya misilmanbûyîna xwe carek bûye esîr. Bavê Ebû Cendel e.
Wextê ku hîna nebûye misilman kurê wî Ebû Cendel bûye Misilman, Lê ew li dijî wî derketiye û xwestiye asteng bike.
Hofreistæ
Hofreistæ, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye. Gol, bi çemekî kurt ji aliyê golên Austrumdalsvatnetê û Byrkjelandsvatnetê ve tê xwedîkirin.
Masmaxor
Masmaxor (bi tirkî: Bağlarbaşı), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Pîrbekir
Pîrbekir, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Germering
Germering, bajarekî navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruckê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Xoşgnab, Heris
Xoşgnab gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Îlîce
Îlîce, bi tirkî Ilıca, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Cemalava, Selmas
Cemalava gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 292 kes (50 malbat) bûn.
Rubercy
Rubercy, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qizîlhisar
Qizîlhisar gundekî bi ser Bêsniya Adiyemanê ve ye.
Kurke
Kurke, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Aẍzûnîg, Pêrtag
Aẍzûnîg anku Axzûnîg, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Polignac, Charente-Maritime
Polignac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şîraniya bipenîr a Rihayê
Şîraniya bipenîr a Rihayê cure şîraniyeke herêma Tolhildanê ye. Bi taybetî li parêzgeha Rihayê tê xwarin. Li Amed, Xarpêt, Meledî û Mûşê jî heman şîranî tê zanîn lê di ya wan deveran de şîr zêde ye.
Ravek (terîfe)
Rûnê zeytê, mast, hêk, penîrê rêşkerkirî di badiyekê de baş tevlîhev bikin. Xwê û ardê jî tevlî bikin û dîsa li hev bixin. Herî dawiyê karbonatê berdin navê.
Orîte
Orîte, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Şîraniya bipenîr a Rihayê
Ravek (terîfe)
Bêî ku bidin rawestandin, ji têkelê pariyan bigirin, di kefa destê xwe de, bi bêçiyê (tilî) nava wan kun bikin (qul). Yan jî di dirûvê kufte yan gilolikan de têkin nava rûnê diqijile, biqijilînin.
Bi kefgîr an kevçîngê derînin, bavêjin nava doşaviya sar. Pênc deqe bihêlin û derînin.
Heger hûn servîs dikin, ango dixwin bikin nava şerbetê. Divê di nava doşavî ango şerbetê de pirr nemîne.
Kurdayetî
Kurdayetî an Neteweperweriya kurdî (bi soranî: کوردایەتی) aydiyolociyay netewayetîy kurdîye. Em aydiyolociyaye hewll dedat bo bedîhatinî mafekanî neteweyê kurd û parastinî ziman û edetên kurdan. Birrêk le kurdan pêyan waye ke kurd teniya le rêgayi pêkhatinî wellatê ke serxweyî kurdîyewe be mafekanî degat. Kurd behoy nîşitecê bûn le Rojhilata Navînde ke jmareyekî zor netewe û edeta ciyawazî yê têda le mêjewe tûşî kêşe û pêşêlbûnî mafekanî buwe.
Saint-Germain-des-Angles
Saint-Germain-des-Angles, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê
Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê an jî Firokexaneya Navdewletî ya Hewlêrê (bi îngilîz wek Erbil International Airport jî tê naskirin) navê firokexaneya bajarê Hewlêrê ye. Balafirgeh dikeve bakurê bajêr li Enkawayê û ji aliye Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve tê birêvebirin.
Balafirên ku difirin Hewlêrê ev in:
Ji van bajaran çûn û hatina balafirgehê ev in: http://www.erbilairport.net/
Ehmedawa Daşkesen
Ehmedawa Daşkesen gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 40 kes (11 malbat) bûn.
Hirik
Hirik, gundekî navça Rihayê wêranşarê ye.
Hırık ji sé gunda çê buye. gundé SIMO, MIXARE û HIRIKA MEZIN e. Beré mıllet lı gundé Sımo bun jı gundé Sımo hınek çune Hırıké hınek ji çune Mıxaré u sé gund derketıye meydané. va hers gundana baxliyé hırıké ye. muhtaré hırıké navé wi SIRAÇ YAVUKLU ye. lı wéranşar é gundé hırıké bı daré xwe é féqi yan té naskırın.Vé akıma dara AHMED é İDİK é (AHMET FIRAT) derxıst. Bı xéra wi mıllet dar çandın. Hırık Hemedé Sımo avakır(kalkémın). Zebeşé Hırıké é sera yé ji té naskırın. fıstıqé hırıké ji gelekın u pır xweşın. Diroka Hırıké ji pır kevne. Wexta Xezi û talana de Hırık hebu û Hemedé Sımo û Sefo derdé wan pır kışand. Hırık dehl u rezén wi gelekın u pır xweşın. nav vé dahlé de tıri, bıhiv, hınar, fısteq, hejir mışmış hene. ger hun ji dıxwazın xwşiyé bıbinın hun ji werın Hırıké.Xelké Hırıké jı eşirekéne navé eşira wan XIDREKA ne. jı vé eşiré Xucoya u Qeroya lı Hırıké dıjin.
Kerîmawa
Kerîmawa, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kerîmawa 379 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 75 e.
Nebeyûb
Nebeyûb, bajarokekî girêdayî navça Rihayê Wêranşarê ye.Tirba pêxember Eyûb Sebrî li vî bajarokî ye.
Krausnick-Groß Wasserburg
Krausnick-Groß Wasserburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Keçeyûrdî
Keçeyûrdî, bi tirkî Keçeyurdu, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Îbn Tufeyl
Îbn Tufeyl ( Abu Bakr Muhammad ibn Abd al-Malik ibn Muhammad ibn Tufail al-Qaisi al-Andalusi) fîlozofekê erebê ji Endulusê ku di sala 1110'an de li "Wadî-Aş" (îro bi spanî: Guadix) an jî li Xernateyê (îro bi spanî: Granada) hatibû dinê û di sala 1185 de li Merakeşê jiyana xwe ji dest dabû.
Navê wî yê latînî Abdubacer e. Ew fîlozof, stêrnas, bijîşk, matematîknas û mentiqvanekê Misilman bû. Ew nivîskarê "Hey bîn Yeqzan" e, ku tê de bahsa mirovekî bi tenê li ser giravekê jiyabû dike. Ev berhem ji aliyê gelek nivîskaran ve hatiye berhev kirin. Mirovên wek Îbn Sîna, Şihabedînê Suhrewerdî, Îbn Ruşd. Her yekî ji wan li ser beşekî xwebitiye.
Pixînk
Pixînk, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Muiden
Muiden, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Ûstekar
Ûstekar, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Xormalû, Heris
Xormalû gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sevilla
Sevilla, bajarê çaremîn mezin li başûrê Spanyayê ye û herweha dibe paytexta otonomiya Endulusê.
Germersheim
Germersheim, bajarekî navçeya (Landkreis) Germersheimê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Ebû Cendel
Ebû Cendel bin Suheyl, (erebî: أبو جندل بن سهيل) sehabeyê Muhemmed pêxember e. Kurê Suheyl bin Emr e.
Pêşiya şerê Bedirê bûye Misilman û bavê wî qebûl nekiriye û wî li zincîra xistiye. Rojekî bi dizî ji bavê xwe reviye xwe sipartiye misilmanan. Di sala 639an de li Urdunê ji nexweşiya webayê wefat kiriye.
Ismail Arslan
Ismail Arslan, siyasetmedarê kurd û şaredarênavçeya Rihayê Serêkaniyê ye. Îsmaîl Arslan di sala 1950'î de li Mêrdînê ji dayik bû. Di sê saliya xwe de li Serêkanî bi cih bûn. Dibistana sereke li Serêkanî, dibistana navîn û lîseyê li Enqerê xwend. Ji fakulteya hiqûqê a Enqerê mezûn bûye. Ji 1984an pê ve parêzertî kiriye. Di sala 1990î de bi partiya HEPê dest bi polîtîkayê kiriye. Piştre di navenda partiyên DEP û HADEPê de rêvebirtî kiriye. Di hilbijartinên adara 2004an de ji DEHAPê bû namzetê şaredariya Serêkanî û wek şaredar hate hilbijartin.
Îsmaîl Arslan zewicî ye û du zarokên wî hene.
Zanîngeha Dewletî ya Kentê
Zanîngeha Dewletî ya Kentê (bi înglîzî Kent State University an jî bi kurtahî KSU ) zanîngeheke giştî li Kent, Ohio ye.
Hovsvatnet
Hovsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye.
Cengser, Selmas
Cengser, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 239 kes (45 malbat) bûn.
Berzy-le-Sec
Berzy-le-Sec, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Oyratlî
Oyratlî gundekî bi ser Bêsniya Adiyemanê ve ye.
Rumesnil
Rumesnil, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sirêşme, Simîlan
Sirêşme, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kelesencaq
Kelesencaq, bi tirkî Sancakkale, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Naza
Naza (bi erebî: ناز أوشاغي) gundekî Efrînê ye. Li wir nêzîkî 2000 kes dijîn.
Şîraniya devtiyê
Şîraniya devtiyê (ji devtiyê re nîşa, nîşaste jî dibêjin) yan tene, yek ji şîraniyên pêjgeha kurd e.
Jê re teneşîr jî digotin, ango şiraniya tene - teneşîranî, lê ji ber ku teneşîr cihê miriyan e, yekê dilê xwe bigirta jî digotin, "heyran mirov bila teneyê bixwe, bila bimire". Amedî ji helîseya (lepe) bi pîvazê re jî tene dibêjin. Bi texmîni ev jî navê xwe ji şîraniya devtiyê digire. Tê zanîn ku kurd xwarinên pirr hezkirî û çêjdar bi navên şîraniyan bibîr tînin.
Wekî şîraniyeke herêma Amedê tê zanîn. Li parêzgeha Semsûrê di rûnbirêşkê de tê pijandin, paşê jî di nava rûn de tê sorkirin.
Ravek (terîfe)
Av û dimsê tevlîhev bikin. Devtiyê berdin nava badiyekê û hêdî-girankî dimsê berdin navê, li hev bidin. Di rûnbirêşkê de rûn bihelînin. Têkelê berdin nava rûnê qijilandi. Heya ku bu tene tene li hev bidin. Êdî dikare were ser destexaneyê (sifre).
Naarden
Naarden, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Pommiers-Moulons
Pommiers-Moulons, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Germain-la-Campagne
Saint-Germain-la-Campagne, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Korke
Korke, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xanqah, Heris
Xanqah gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Belaka
Belaka, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No. 1) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 42.386 kes hatiye hejmartin
Langerwehe
Langerwehe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Düren li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Kîroyan
Kîroyan an Kîrolar, bi tirkî Düzceli, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Xarûsan
Xarûsan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Terbezek
Terbezek gundekî bi ser Bêsniya Adiyemanê ve ye.
Rietzneuendorf-Staakow
Rietzneuendorf-Staakow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
La Réole
La Réole, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Besmé
Besmé, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Zeravdank
Kîsikê zeravê, zeravdank (bi îngilizî: gallbladder) kîsek bi rengê kesk e. Di binê kezebê de li aliyê rastê de cih digire.
Pekhateya kîsikê zeravê
Kîsikê zeravê, kîsikek masûlkî yê bi şeweya hirmî ye. Dirêjiya wî bi qasî 8–10 cm ye û bi qasî 50 mîlîlître zerav embar dike. Kîsikê zeravê ji sê beşê serekê pêk tê. Binî (fûndûs), laş û stû. Binî beşa herî fireh e. Stû bi coga kîsikê zeravê ve girêdayî ye. Rûyê hundirîn ê kiskê zeravê wekî mîna ya gedeyê, bi lînceperdeya qurmiçkî dapoşî ye. Lê di dîwerê wî de çîna jêrelînceperde tune. Çîna lînceperde, ava nav zeravê dimije, bi vî awayê xestiya zerava nav kîsikê zeravê ji zerava kezebê bi qasî 10 car zêdetir dibe. Di binê çîna lînceperdeyê de çîna masûlkeyên lûs cih digire. Bi girjbûna van masûlkeyan, zerav ji kîsikê zeravê ber bi coga herisê diherike. Beşa jêr a rûyê derve yê kîsikê zeravê bi betan (perdeya perîton) dapoşi ye. Zerav bi navbeynakriya tora cogan ji kezebê ber bi donzdetilîkê ve tê guhastin. Pila çepê û pila rastê ya kezebê, zeravê der didin nav coga rastê û çepê ya kezebê. Ev herdu cog digihîjin hevdu, coga nû êdî wekî coga hevbeş a kezebê tê navkirin. Zerav ji kezebê bi riya coga kîsikê ber bi kîsikê zeravê diherike, zerav di kîsikê zeravê de tê embarkirin. Gava pêdivî bi zerava embarkirî hebe, zerav bi riya heman cogê ber bi donzdetilîkê diherike. Ango coga kîsikê zeravê, li gel tijîkirinê, ji bo valakirina kisikê zeravê jî tê bikaranîn. Aresteya herika nav cogê, ji aliyê hormonên herisê ve tê diyarkirin. Coga kîsikê zeravê tevlê coga hevbeş a kezebê dibe, bi  vî awayê coga hevbeş a zeravê çê dibe. Coga hevbeş a zeravê, ji kezeb û kîsikê zeravê, şilemeniya zeravê diguhezîne nav rûviya donzdetilîkê. Li hêla gupika gewre ya donzdetilîkê de Coga hevbeş a zeravê bi coga pankreasê ve yek dibe û bi hev re dikevin nav donzdetilîkê.
Kontrola çalakiya kîsikê zeravê
Girjbûna masûlkeyen kîsika zeravê ji aliyê koendama demar û hormona kolesîstokînîn ve tê kontrolkirin. . Demara vagus a sîstema parasîmpasawî ya koendama demar ji bo girjbûn û xavbûnê sinyal radigihîne kîsikê zeravê. Hormona kolesîstokînîn (bi înglîzî: cholecystokinin) ji aliyê xaneyên rûviya donzdetilîk ve tê berhemkirin û derdan. Kolestokînîn derdana zeravê han dike. Hormona kolesîstokînîn (CCK) masûlkeyên kîsikê zeravê girj dike, di heman demê de guşera devê coga zeravê ya hevbeş sist (xav) dike. Guşera devê coga zeravê li hêla gopika donzdetilîkê de ye. Bi vî awayê zerav, ji kîsikê zeravê ber bi rûviya donzdetilîkê diherike. Heke di coga herisê de xurek tune be, vê gavê kolesîstokînîn guşera devê coga zeravê girj dike, bi girjbûna guşerê, zerav êdî naherike nav rûviya zirav, berê xwe dide kîsikê zeravê û li wir tê embarkirin. Di dirêjiya dema embarkirinê de, xestî ya zeravê zêde dibe.
Kevirên kisikê zeravê
Hin caran dibe ko di nav kîsikê zeravê de an jî di cogên zeravê de kevir (berd) peyda bibin. Heke kolesterola tîr û îyonên kalsiyumê têkilê hev bibin, di nav kîsikê zeravê de çêbûna kevir rû dide. Kevirên zeravê wekî xîçikên hûrik peyda dibin. Hin caran kevir coga kîsikê zeravê dixitimîne, wê gavê herika zeravê an disekînê, an jî pir kêm dibe û dema herika zeravê de, êş li canê mirov dikeve. Bi gelemperî kevirên kîsikê zeravê bi neştergeriyê tên derxistin. Hin caran jî, li gel keviran, kîsikê zeravê jî bi neştergeriyê ji laş tê dûrxistin. Zerav di kezebê de tê berhemkirin, loma mirovên bêkîsikê zerav jî dikarin jiyana asayî bijîn, ji ber ko di laşê wan de zerava embarkirî tune ye, divê xurekên kêmrûn bixwin.
Ehmedbêyk
Ehmedbêyk gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 53 kes (17 malbat) bûn.
Erdheja Dîxorê 1935
Tirkan tînin li gundan bicih dikin
Di erdhejê de gundê Zibînî (?), Ekreg (?), Celal (gund) û gelekên din ziyanê dibînin. Bi fermanekê dewletê jandarme tirk û qefqasiyan tîne li gundan bicih dike. Tenê ji Şavşat a Artvinê 90 malbatê tînin di axa Dîxorê de bich dikin.
Ev bicih kirin heya 1950'yî didome. Sala 1945'ê dîsa gelek malbatan tînin bi alîkariya artêşa tirk bicih dikin. Bi salan nakokî di navbera kurdan û tirkên koçber hatine de derdikevin. Qismek ji wan ji aliyê xwediyê gundan ve tên derxistin, îcar dewlet wan dibe li Kopa Mûşê bicih dike.
Di sala 1956'ê de li seranser Bakurê Kurdistanê reforma tapoyan dikin. Tapoyên kurdan betal dikin, didin koçberên tirk.
Ryes
Ryes, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bereke, Şahînbeg
Bereke (bi tirkî: Yoğuntaş), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Korpînar
Korpînar, bi tirkî Körpınar, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Çobanlûyê Jêrîn
Çobanlûyê Jêrîn gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 159 kes (35 malbat) bûn.
Zawîte, Colemêrg
Zawîte, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Kurdalya
Nav
Wek li her derên din navên gund û bajarên Kurdan hatin veguhartin, navê Kurdalya yê fermî jî ne Kurdalya ye, lê Turkeli. Balkêş e ku di vê mînakê de siyaseta asimilasyonê eşkere nîşan dibe.
Erdnîgarî
Kurdalya li bakûrê rojavayê Zêtka li ser riya Parsînê ye. Piştî riya Aleqiç, Çerkez û Çatê, riya berê a Diharê ber bi bakûr, li milê rastê ji riya mezin vediqete. Ji vir şûnde rêke dijwar li kêleka çem ber bi bakûr diçe. Ji Zêtka 12 km, ji Agirî 45 km dûr e. Gundekî dinê ê Zêtka, Çerkez 3 km nêzîkê Kurdalya ye. Lê tenê peyatî. ji ber ku riya ereban tunne ev rê dibe deh qatî, 30 km.
Purmerend
Purmerend, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Kîsellan, Seqiz
Kîsellan, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kîsellan, Seqiz 131 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 30 e.
Limavatnet
Limavatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye. Gol di navbera gundên Ålgård û Gjesdalê de ye.
Pons, Charente-Maritime
Pons, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Germain-sur-Avre
Saint-Germain-sur-Avre, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Johanna Spyri
Johanna Spyri (jdb. Hîrzel, Swîsre - m., Zürich), li navê wê ya dayîkbûnê Johanna Louise Heusser, nivîskareke swîsreyî ye. Li pirtûka xwe ya Heidi navdar e. Jiyana wê li havînan wek Chur û Graubünden herêman çolterî derbas bûye û nivîskar pirtûka xwe van deran qal kiriye.
Sala 2007an de Heidi 125 salî bû. Ji bo bîranîna wê li Swîsreyê wêneyên Johanna Spyri têxistin li ser peryên hesin. Ew zaroka jî pir hez dikir, ji xwe berhemê wê ya Heidi encamê ev hesta ye.
Ziwan-Kom
Ziwan-Kom seba ziwan, huner û kulturê kurdkî, bitaybetî seba averberdişê lehçeya kirdkî û arêdayîş, pawitiş, averberdiş, geşkerdiş, newe ra xuliqnayîşê û zêdnayîşê huner û kulturê na lehçe şuxulîyeno. Rojnameyê Newepel bi nameyê na Ziwan-Komî vejîyeno. Ziwan-Komî Diyarbekir de hetanî ewro 6 heb kursê zazakî dayî.
Serekê îdareyê komele nika Bîlal Zîlan o.
Sûrûnis, Colemêrg
Sûrûnis, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Erdheja Wan-Erdîşê 1941
Erdheja Wan-Erdîşê 1941, erdheja di 10ê îlonê 1941, katjimêr 23:53yê de li parêzgeha Wanê û bi giranî di axa Erdîşê te rûdaye ye.
Hêza erdhejê 5,9 (tomarkirinên fermî yên Tirkiyeyê de carban 7,0 richter jî nivîsîne) richter bûye. 192 (hin cihan 194 qeyd kirine) kesan di vê erdhejê de jiyana xwe jidest dane, gelek jî birîndar bûne. Erdhejê bandora xwe li navçe û parêzgehên cîran jî daye.
Mawan
Mawan, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Venyar
Venyar gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qadiya Kurmanca
Qadiya Kurmanca, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Kûmsûr
Kûmsûr, bi tirkî navê wê kirine Mürsel, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Eichstätt (navçe)
Eichstätt, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Seka
Sekan
Komek ji mirovin koçer kû li bakûrê rûsiya dijîn,
Resena wan
qewmwk Arîyayî,
Gana
Gana yan jî Ghana, welatekì li rojavayê Afrîkayê ye. Ev welat dighêje Peravê Diranfîl, Burkîna Faso, Togo û herwiha li başûr dighêje Kendava Ganayê. Mezinbûna wê weka Brîtanyayê ye û bi dîroka xwe bi vî welatî di dema mêtingehê girêdayî ye.
Kevneşopî
Kevneşopî, di jiyanê de anku jiyan li gor xalna zagonî de dide birêve birin. Di jiyanê de kevneşopî bi demê re tê afirandin. Jiyana mirovan a demên berê di roja me ya îro de dibê kevneşopî. Mirov û karên wan ên berê wek kevneşopî tê nasandin. kevneşopî  di temenê wê de Hizir, aqil, (Exlaq rewîst) û hwd heya. Bi taybetî, mirov dikare bêje ku xal, zagon û destûrên civakiyê bi xwe re diafirêne. Wê mirov çawa bijî ku wê civak xwediyê nêzîkatiyên çawa bê, wê cihê mirov di civatê de çawa be berpirsiyariyên mirovan wê çî bin di nav civatê de ku mirov di nav de ye an jî jê ye û hwd, ev hemû xal bi xal di kevneşopîyê de tên diyarkirin. Kevneşopî hertimî bûye xalaka taybetî bi demê re. Di roja me ya îro jî de. bahse "Modernîte"yê tê kirin. Modernîte bi xwe jî, ew ji gelek aliyan ve kevneşopiyê bi nerîna xwe ya ku bi awayê wê re lê dinerê re dike temenê xwe de. Ahlaq, destûr û nêzîkatiyên civatê bi kevneşopiyê re diafir in û li ser lingan in.
Niederzier
Niederzier şaredariyeke navçeya (Landkreis) Düren li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Kevneşopî
Dîroka kevneşopiyê bi pêşketina civakê re
Kevneşopî, dîroka wê, ji aliyekî ve dibe dîroka civatiyê û pêşketina wê jî.
Di kevneşopiyê de exlaq
Kevneşopî, di temenê wê de, tê kifşkirin ku mirov wê çawa li hevdû bi nerê û nêzîkatiyê bike. Ahlaq, aliyekî wê yê giring ê ji binî ya.
Ûrf û adetên keseyetî û civatî
Di jiyana civatî de, çand û nêzîkatiyên çandî hene. Bi devkî bê û bi nivîskî bê, li gorî ku jiyangerî û an jî serpêhatî hatina jînkirin tên ser ziman.
Çand û kevneşopî
Çand, bi devkî bê û bi nivîskî bê, hanina li ser ziman ya wê kevneşopîyê ya.
Kevneşopî û dîn
Ol, bi qasî ku xwediyê kevneşopiya xwe bi demê re diafirê ya, ewçendî jî, ji kevneşopiyên civatî ên xalkê jî hizir û nêzkatiyên ku dike nava xwe de hene.
Kevneşopiyên ji hev cuda
Herêm bi herêm, kevneşopiyên jev cuda diafir in. Bi wê re bi heman rengî mirov karê bêje, gelek xalk hatina û çûna bi demê re di dîrokê de. Her xalkê ku hatiya û çûya ziman û kevneşopî û çandaka wan ya li gorî jiyan û jiyandina wan bûya.
Dem bi dem kevneşopiyên ku hatine û bihurîne
Bi demê re, car bi car li gor demê hin kevneşopî tên jîn kirin. Lê ji wê demê bîhurî ne, êdî hin kevneşopiyên din diafir in û dijîn. Bi vê yekê re, mirov karê bêje ku her dem li gorî xwe kevneşopiyên wê ku ew wan çêdike bi jiyana civatî û ya mirovî re hene û wan dijî û li gor wan jiyandin dibêt.
Kevneşopiya kurdan ên demên berê
Kurd, dîroka wan ya demdirêj ku bûya, bi wê re, kevneşopiyên wan yên ku wan weke destûrên ku li gor wan jînbûna afirandina. Dem bi dem, guharin jî di wan de kirina. Lê bi awayekî destûrî bi kevneşopiyên xwe re bi hezar salan jiyina.
kevneşopiyên xalkên cihanê ên din ên cuda
Her xalkek, bi dîroka xwe ya ku jînkiriya û bi jiyana xwe ya ku buhurandiya re, xwediyê kevneşopîyna ku li gor wan dijî û li gor wan di rêya xwe de di jiyanê de dimeşê ya.
Exîcan
Exîcan gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kilik
Kilik (bi tirkî: Killik), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Schagen
Schagen, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Besmont
Besmont, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Kenya
Bi 580,367 kîlometre çargoşe, Kenya 48emîn welatê herî mezin ê cîhanê ye. Di serjimêriya 2019an de nifûsa xwe 47.6 mîlyon bû. Bi vê yekê Kenya 27emîn welatê herî qelebalix ê cîhanê ye. Paytext û bajarê herî mezin ê welêt Naîrobî ye. Mombasa, bajarek peravê û yê herî kevn ê welêt, paytexta yekem bû û îro duyemîn meztirîn bajarê welêt e. Kisumu City sêyemîn bajarê herî mezin e û li ser Gola Viktoria hatiye damezrandin. Bajarên din ên girîng Nakuru û Eldoret in. Ji sala 2020an de, Kenya piştî Nîjerya û Afrîkaya Başûr xwediyê sêyemîn meztirîn aboriya li Afrîkaya Sub-Saharayî ye.
Kenya li bakur rojavayê bi Sûdana Başûr, li bakurê bi Etiyopya, li rojhilatê bi Somalya, li rojavayê bi Ûganda, li başûrê bi Tanzanya û li başûr rojhilatê bi Okyanûsa Hindî re sînordar e. Erdnîgarî, avhewa û gelheya wê li gorî herêman pir diguhêre. Li welêt herêmên çiyayî yên sar (Batian, Nelion û Point Lenana li Çiyayê Kenya), daristanên berfireh, jîngeha kovî, herêmên çandiniyê yên bi bereket, avhewaya nerm li wîlayetên geliyên rojavayî û deştê, deverên kêm berdar û nîv-hiş û çolên teqez (li çola Çalbî û çola Nyiri) hene.
Saint-André-d'Hébertot
Saint-André-d'Hébertot, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Çobanlûyê Jorîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 168 kes (41 malbat) bûn.
Sorewîlka mezintir
Sorewîlk an flamîngoyê mezintir (Phoenicopterus roseus), cureyekî flamîngoyan (Phoenicopteridae) e.
Belavbûna erdnîgarî
Sorewîlk ku bi berfirehî belav dibe li hinek herêmên parzemîna Afrîkayê. Sorewîlk li beravên Pakistan û Hindistanê li başûrê Asyayê tê dîtin û li Spanya, Albanya, Tirkiyê, Kurdistan, Yewnan, Kîpros, Portûgal, Îtalya û herêmê Kamargê li Fransayê jî tê dîtin. Hindek gelheyên sorewîlkan pirr dûr koçber nabin.
Şayes
Sorewîlk ji navê wî de xuya ye ku ew cureyê mezintir di nav flamîngoyan de, ku dirêjiya wî di navbera 110-150 cm û giraniya wî di navbera 2-4 kg ye. Lê sorewîlkekî nêr ku dirêjiya wî gihîşte ta 187 cm û giraniya wî gihîşte 4.5 kg gor ku hatiye tomar kirin. Sorewîlkê mezintir nêzî Flamîngoyê Amerîkayê û Flamîngoyê Çîliyê ye.
Temen
Sorewîlk ta 60 salî an bêtir dijî di rewşa girtinê de gor baxçeyê lawiran li Baselê. Sorewîlkê tewerê bi temen mezintir yê nas ew e, ku bêtirî 77 salî ye li baxçeyê lawiran yê Adelayid li Awistralyayê rûniştî bû ji sala 1933an de û ew li wir bû (dema 2011an).
Herrêşeyên dijî sorewîlkan
Yek caran ku sorewîlk li çiravê şor ya Kutç li Hindistan û Pakistanê ser kabloyên elektrîktî bi hêza 1000 watên elektrîktî disekine an rûniştî be nêzî jîngehê xwe, tê sotin û kuştin.
Dîrok
Impratorên romanan zimanên sorewîlkan nolê xwarinên xweş dihesibandin.
Zarî Kirmancî (kovar)
Zarî Kirmancî kovareke kurdî ye. Di navbera salên 1926-1932an da ji aliyê Damaw Hûsênê Mukriyanî hat derxistin. Hejmara yekem a kovarê di 25ê gulana 1926an da li Rewandizê hat derxistin. Ji vê kovarê 24 hejmar hat belavkirin.
Pont-l'Abbé-d'Arnoult
Pont-l'Abbé-d'Arnoult, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Erdheja Kanîreşê 1949
Hêza erdhejê 6,7 richter bûye. Di erdhejê de 320 kesan jiyana xwe jidest dane, gelek jî birîndar bûne.
Mehmûdaxa
Mehmûdaxa, bi tirkî Mahmutağaçiftliği, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
UTC-2:30
UTC-2:30 Demjimêra Havîna UTC-3:30 û Newfoundland Daylight Time(NDT) tê navandin. Li wê bêtir tu deran nê bikaranîn.
Schlepzig
Schlepzig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Tûrkûnis
Tûrkûnis, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Kebusikan
Kebusikan, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Velîlû
Velîlû gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bakî
Bakî, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Saint-Grégoire-du-Vièvre
Saint-Grégoire-du-Vièvre, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Serhildana Motkiyê
Serhildana Motkiyê sala 1927an de di navbêra 26ê gulan û 25 tebaxê de li bajarê Bedlîs, navçeya Motkiyê dest pê kiriye.
Pertag, Norşîn
Pertaga Norşîn gundekî bi ser navçeya Norşîn a Bidlîsê va ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya Gûnd 57 kes e.
Lundevatn
Lundevatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye. Gundê Moi dikeve dawiya bakurê golê û gundê piçûktir Åna-Sira jî dikeve başûrê golê.
Exçelû
Exçelû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Helawa guvişk
Ravek (terîfe)
Di rûnbirêşkeke kûr an quşxaneyê de, dims, av (1/2 SA) û nîva din a rûn tevlîhev bikin. Kelekê pê bînin û ji ser agir daynin. Viya hêdî hêdî û bi tevdanê berdin nava ardê qelandî.
Exçelû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 278 kes (55 malbat) bûn.
Helawa guvişk
Ravek (terîfe)
Kakilê gûzê hûr bikin an bipişirînin wê jî berdin navê. Heger destên we naşewite bi destan bistrên û girikan amade bikin. Hûn dikarin bêî û girikan çêbikin jî, di tepsiyê de bipelixînin û wekî kiloran bi kêrê bifeliqînin.
Balawa
Balawa, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cih digire.
Kehê, Marûnis
Kehê, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Besny-et-Loizy
Besny-et-Loizy, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Gernsheim
Gernsheim, bajarekî navçeya (Landkreis) Groß-Gerauê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Velsen
Velsen, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Çarsitûn
Çarsitûn gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 417 kes (80 malbat) bûn.
Humza Yousaf
Humza Haroon Yousaf ( li Glasgow, Skotlenda), siyasetmedarekî skotlendî ye ku ji adara sala 2023an vir ve serokatiya Partiya Neteweyî ya Skotlendayê (SNP) dike. Yousaf di bin rêveberiya Nicola Sturgeon de wekî sekreterê dadê ji sala 2018an heta 2021an û piştre jî wekî sekreterê tenduristiyê ji 2021an vir ve di rêveberiya Skotlendê de xebitî. Humza Yousaf wekî parlamenterê herêma Glasgow Pollok ji sala 2016an vir ve endamê Parlamena Skotlendayê (MSP) bû ku di beriya parlamenteriyê de ji sala 2011an heya sala 2016an nûnertiya herêma Glasgow kiriye.
Humza Yousaf wekî endamê malbateke koçberên pakistaniyên li Glasgowê ji dayik bû û li Zanîngeha Glasgowê beşa siyasetê xwendiye. Berî ku wekî alîkarê parlamenê ji Beşîr Ehmed re bixebite, yekem misilman e ku di sala 2007an de wekî parlamenterê Parlamena Skotlendayê hate hilbijartin. Piştî ku Beşîr Ehmed du sal şûnda jiyana xwe jidest dide, Yousaf wekî alîkarên parlamenê bi Alex Salmond û Nicola Sturgeon re xebitî.
Beriya ku di sala 2011an de ji bo parlamenê bê hilbijartin, di Navenda Giştî ya SNPê de weke karmendê ragihandinê xebitî. Yousaf ku di sala 2012an de wekî wezîrek alîkar di bin rêveberiya Salmond de hate destnîşan kirin, heya 2014an wekî wezîrê karûbarên derve û pêşkeftina navneteweyî kar kiriye.
Malbata wî
Humza Haroon Yousaf di 7ê nîsana sala 1985an de li bajarê Glasgow ji dayik bûye. Humza Yousaf kurê koçberên nifşê yekemê Skotlendayê ye ku bavê wî Muzaffar Yousaf li Mian Channu, Punjab a Pakistanê ji dayik bibû û di salên 1960an de bi malbata xwe re ji Pakîstanê koçê Skotlendê dibe û li Skotlendayê wekî mihasebe dixebite.
Perwerde
Humza Yousaf xwendina xwe yê dibistana seretayî li Dibistana Seretayî ya Mearns li Rojhilatê Renfrewshire xwendiye.
Yousaf yek ji wan du şagirtên kêmneteweyî bû ku diçû dibistana xwe ya seretayî. Bi taybetî li Hutchesons' Grammar Schoolê ku dibistanek serbixweyê li Glasgowê ye ku li wir wî di perwerdeya lêkolînên nûjen de îlham digire ku ew beşdarî siyasetê bibe.
Dêûbavên Yousaf ji bo wî kariyerên wekî nojdarê diranan, dermansaz, muhasebe û parêzer hez kirin, lê wî tercîh kir ku li Zanîngeha Glasgowê beşa siyasetê bixwîne. Di dema xwendina xwe yê li zanîngehê, serokê Komeleya Xwendekarên Misilman ên Zanîngeha Glasgow bû û kesayetek naskirî bû ku di nav Encûmena Nûnerên Xwendekaran de beşdarî siyaseta xwendekaran dibû. Yousaf di sala 2007an de bi Master of Artsê (MA) xwendina xwe yê zaningehê qedand.