cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vanîlya
Vanîlya (vanilla planifolia) riwekek ji famîleya salepan (orchidaceae) ye. Welatê wê girava Madagaskar, Meksîk e. Ji herêmên tropîkal hez dike. Dirêjiya fêkiyên wê 15-20 cm ye. Fêkiyên wê bibêhn û tehl in.
Kevnexwediyên Amerîkayê (îndiyanayî, çermesor) vanîlyayê bo dûrxistina rewanên bed (ruhên nebaş), bêhnxweşkirina axê diajotin. Meksîkaniyan vanîlya xistin nava vexwarinên xwe. Piştî vedîtina Amerîkayê derbasê Ewropayê jî bû.
Zeeland
Zeeland yan jî Zelenda yek ji parêzgehên îdarî ya Holendayê ye. Parêzgeh, li başûrê rojavayê Holendayê ye û ji girav û nîvgiravên li ser perava Deryaya Bakur pêk tê. Pîvana rûerda parêzgehê bi qasî 2934 km² ye û 1140 km² jî ji avê pêk tê. Bilindahiya piraniya axa parêzgeha Zelendayê di bin asta deryayê de ye. Ji ber vê yekê her dem derya di bin kontrola domdar de ye. Parêzgeh di sala 1953an de lehiyek mezin çêbû, piraniya erdê di bin vê de mabû.
Bajar û şaredarî
Bajarên parêzgehê Şaredariyên parêzgehê
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hejmara rûniştvanên parêzgeha Zelandê 383.689 kes e.
Çemçelî
Çemçelî (1928: Tcheumtcheli [ango, Çimçelî]; 1946: Çemçeli; ) gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Arnemuiden
Arnemuiden, bajarekî bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Serbizêr
Serbizêr xwarineke ku ji nîsk û savarê çêdibe. Weke şorbeyê bi ekl û weke girarê kêmav e.
Sendets, Gironde
Sendets, Gironde, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Çwarkilawî Ferecî Seîd
Çwarkilawî Ferecî Seîd, Çwarkiławî Ferecî Se'îd, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Talêb
Talêb, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Winterbach, Bavyera
Winterbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Yûsuf (sûre)
Yûsuf  sûreyeke ji Qurana pîroz de ye. Ew li bajarê Mekke hatiye danin û ji 111 ayetan de pêk tê. Ji bo sûre qala jîyanê Yûsif pexember û zehmetiyên wî dîtînî dike wiha hatiye navandin.
Qîzlar
Qîzlar gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Nivala
Nivala, gundekî girêdayî navçe Dih a bi ser Sêrtê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Quling
Li Kurdistanê du cure jê hene: qulingê nas û qulingê stûreş a biçûk.
Şayes
Quling 115 cm dirêj e. Şînekî bi ser risasiyê tarî ve ye. Enî û piştpatik û serê kuriyê reş in, erzing û binerzing bi ser reşî ve ne, gîxeke spî ji alekan dest pê dike heta ser milan diçe. Kulovanka serî sor ve ye. Nikil risasiyekî bi ser keskî ve ye û binê wî sor ve ye û ji yê leglegeyî û şaqavî kurttir e. Çav sor in. Pê û roq (baskê pêyî) reş in.
Reftar
Balindeyek sil û gelekî kûvî ye. Rêveçûna wî giran e. Dema dest bi tirsê dike serê xwe radike û stûyê xwe jêk tîne der. Komkome digerin. Li çûnê li hewa refa xwe wekî şêweya tîpa V lê dike.
Belavbûn û koçerî
Îlonê ji milê bakurê rojava ve ber bi başûrê rojava ve qesta Kurdistanê dikin. Li welatên skandînavî û Ûrisê û heta Almanya û welatên Balkanê û Tirkiyeyê û Tirkmenistanê bo nişîv û heta rojavayê Sîbîryayê bo milê rojhilatê û li hindek cihan ji başûrê Spanyayê û li bakurê Îtalyayê têjikan tîne derê. Zivistana xwe li hevda Deryaya Spî û Îraqê û bakurê Afrîkayê heta Sûdanê û Etiyopyayê li nişîv diborin.
Wasabi
Tehma wê dişibe gormizê. Tê gotin ku kurmên rodîkan (lople, rovî) dikuje. Di pêjgeha Ewropayê de herwiha cih digire.
Odeya nivînê
Odeya nivînê, mezela nivînê, nivîngeh an ji xewgeh, odeya yan cihê ku lê tê nivisandin, xewtin (raketin, razan), pal dan e. Odeyên nivînê bo armancên din jî dikarin bên bikaranîn.
Di pirraniya malên îro de odeyên raketinê hene. Li Kurdistanê her malek diviyabû ji xeynî odeya parcotan (mêr û jin) û zarokan, diviyabû odeya mêvanan jî heba. Odeya mêvanan ji hemî odeyên din baştir dihat xemilandin.
Hin ji odeyên raketinê (razanê)
Dema mirov behsa odeyên nivînê dikin, berê li Kurdistanê odeyên mêvanan dihate bîra mirov. Lê îro pirranî odeyên parcotan, odeyên mêr û jinan tên bîrê.
Çivîk
Çivîk an çûçik (Passeridae), famîleyek fîkarên bera (Passeri) ne ku jê cinsê çivîkên Cîhanê Kevn an çivîkên rast (Passer) gelek navdar e.
Cins û cure
Ev naveroka cureyên çivîkan e:
Mixsor
Mixsor, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Bayram
Bayram an bay ram (pimenta racemosa, herwiha pimenta acris an di tomarkirinên kevn de caryophyllus racemosus), ji famîleya myrtaceae riwekek e ku ji Amerîkayê belav bûye. Peyva bayram ji îngilîzî yan jî zimanekê din ê ewropayî ye. Bi îngilîzî jê re West Indian bay tree dibêjin. Bi almanî Bay e.
Di dema osmanîyan de derbasê Kurdistanê jî bûye, wekî biharbêhnek bikartînin, lê di pêjgeha kurd de kêm cih digire. Bizirên vê riwekê hişk dikin. Biharateke bibêhn û hinekê jî tûj (no) ye. Tevlî kufte û tirşînê dikin ku çêjdar bike.
Pîlvank
Çend wateyên vê peyvê hene:
Gola Mirî
Navên Gola Mirî
Gola Mirî bi gelek navên cuda tê binavkirin, çend ji wan ev in: Behra Lûtê, Behra Rojhilatî, Gola Qîrê, Behra Xwiyê, Behra Sodom û Emorayê, Behra Arabah, Behra Şeytên, Behra Deştê, Behra Zoar, Gola Bêhna Genî.
Weidenstetten
Weidenstetten şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Nivîn
Pirranî êdî odeyên raketinê tên bikaranîn. Mobîlyayên odeyên jin û mêran, parcotan ji yên, eywan, hol, buro, kargeh, zarok û mêvanan cudatir in. Nivînên wan jî cuda ne.
Dîroka nivînê
Ji kengî ve mirovan nivîn bikaranîne baş nayê zanîn. Berê mirov di şikeftan de dijiyan, nivînên wê demê de ne tenê rehetî, herwiha ewletî jî girîng bû. Dema mirov radiket diviyabû jiyana wê neketa xetereyê, bo mînak ajalên dirinde ew nexwariban.
Mirovên şikeftan ji purt û mûya ajalan, pûş, qirş û giya ji xwe re nivînên çorsane çêdikirin. Li Mezopotamyayê ku parekê axa Kurdistanê jî dikeve vê herêmê, mirovan nivîn jî bipêşxistin. Êdî nivîn ne tenê ji bo razanê, herwiha bo veketinê, paldanê jî bûn.
Egîptiyan (misirî), grekan, romayî, medî, suryanî û farisan nivînên bilind, nivînên bi pê bikaranîne. Nivînên îro bingeha xwe ji wir digirin. Wan nivîn ji dar, kevir, metal çêdikirin. Dibêjin nivînên medî, faris û suryaniyan rengîn bûne, bi kulav û mafiran (xalî, xalîçe) dihatine xemlandin.
Li Kurdistanê berê du cure nivîn hebûn, nivînên erdê û yên sekû, dîwan, xewgeyan. Ên erdê ji binrax (doşek, mitêl), balge (balîf), palge û lihêfên stûr pêk dihatin. Balîfên kurdî balorî, stûr, dirêj bûn ku îro viya bijîşk jî pêşniyar dikin, lewra li anatomiya hestiyên stûyê tê.
Nivînên kurdan ji hiriyê bûn, pembû kêm dihat bikaranîn. Malbatên aboriya wan baş bûn, ji pirtikên firendeyan bûn ku nerm bûn.
Faucon-de-Barcelonnette
Faucon-de-Barcelonnette, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Zaxpêr
Zaxpêr, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Niddatal
Niddatal, bajarekî navçeya (Landkreis) Wetteraukreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Kuyle
Kuyle, gundekî bi ser navçeya Mexmûrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dûbere
Dûbere gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Goes
Goes, bajarekî bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Ziemetshausen
Ziemetshausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Baotou
Baotou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Inner Mongoliayê de cih digire.
Tîmaran
Tîmaran gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Loqman (sûre)
Loqman  sûreyeke ji Qurana pîroz de ye. Ew li bajarê Mekke hatiye danin û ji 34 ayetan de pêk tê. Ji bo di sûre de li ayetên 13em û 14em tê qala Loqman pexember kirin e ew wiha hatiye navandin. Wekî din, di sûre de tê qala roja qiyamet û heşrê kirin.
Talar
Talar, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Balgeh
Balgeh an jî balîf ji bo nivistin (raketin, razan, xewtin), pal dan, veketinê ye. Balîf wekî aksesuar jî tên bikaranîn. Li ser kursîpalek, paldankan jî tên bikaranîn.
Sigalens
Sigalens, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Balgeh
Balge pirranî bo binê serî ye, bo xewê ye. Dema miriv behsa nivînêkê bike, binrax, lihêf û balgeh tên bîra mirov. Nivînekê dikare bêî karyolaya xwe be, ango dikare bêî pêyan be, lê bêî balgehê pirr nabe. Mirov dikare bêî wê jî razê, lê kêm kes ji wê hezdikin.
Sigalens
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Balgeh
Balîf divê zû bên şûştin
Ji ber ku hin cureyên bakteriyan dikarin xwe di nava balîfan de bicih bikin, çêtir e herî kêm mehê carekê bên şûştin, bi taybetî yên pitikan divê pakij bên xwedîkirin.
Uşak (parêzgeh)
Ûşak parêzgehekî li Tirkiye ye. Pîvana erda bajêr 5174 km² ye
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya bajarê 252,044 kes hatiye tomarkirin.
Erdnîgarî
Uşak, bajareke herêma Egeyê ye. Pîvana rûerda navenda bajarê 1,309 km² ye.
Guldank
Çavkanî
Wîkîferheng
Riya Ewropayê E1
Riya Ewropayê E1, rêzek ji rêyên li Ewropayê ye ku beşek ji tora E-rêya Navneteweyî ya Neteweyên Yekbûyî ye ku ji bajarê Larne ya Îrlenda ya Bakur heya bajarê Seville ya Spanyayê dimeşe. Di navbera Rosslare Harbour, li Îrlenda û Ferrol de derbasgehek deryayê heye lê karûbarê ferîbotê tine. Berî ku bigihîje sînorê Spanî li rojavayê Huelva, rê di nav Portûgalê re derbas dibe - di ber bajarê Porto re, di nav bajarê paytext Lîzbonê re û piştre re li başûr ber bi Algarve ve û bajarê Faroyê derbas dibe.
Keyaniya yekbûyî
Rê li Larneyê li parêzgeha Antrim wekî riya A8 dest pê dike ku beşek kurt a A8 li Newtownabbey di bin rêzikên otobanê de ye û wekî Otobana A8 (M) tê binavkirin. Ev otoban bi Otobana M2 ya pir dirêjtir berbi Belfastê ve dibe yek. Li Belfastê, rê dibe A12 Westlink ku rêyek dualî ye bi Otobana M1 ve girêdayî ye. A1 ji otobanê nêzî Lisburn derdikeve û wekî rêyek dualî li başûr berdewam dike.
Îrlenda
Rêya dualî li Îrlendayê wekî N1 berdewam dike ku ji Ballymascanlon li wîlayeta Louth û pê ve di bin statuya otobanê de ye û wekî Otobana M1 hatiye binavkirin. Rê li pêy M1 li başûrê Dublîn dimeşe, li wir, li peravên bakur bi riya Dublinê, bi Otobana M50 re digihîje hev. Rê bi M50 di nav der û dora Dublîn re dişopîne heya ku ew bi Otobana kurt M11 ya nêzê Shankill re digihîjin hev. M11 wekî rêya dualî heta rêya N11 a li başûrê Bray, li wîlayeta Wicklowê berdewam dike. Ev beş ji Glen of the Downs Nature Reserve derbas dibe. Ev beşa rê otobana dualî ye ku li başûrê Gorey li wîlayeta Wexford e. Bi van re, rêya mayî li Îrlendayê rêyên serekene ne û di nav çend bajarok û gundan re derbas dibe. N11, heta Wexfordê berdewam dike ku li xaçerêya li derveyî bajêr e û li Corkê, bi rêya N25ê re digihîjin hev. Rêya N25ê dişopîne heya cîhê xweya paşîn li Îrlenda, li Rosslare Europortê.
Hemî beşên mayî yên N11 (û ji ber vê yekê E1) li derveyî Dublîn ji hêla otoban an rêyên dualî ve têne guhertin.
Caesar
Çend wateyên Caesarê hêne.
Riya Ewropayê E1
Spanya
Li Spanyayê du beşên E1 hene. Beşa bakur di navbera Ferrol û Tui de li ser sinorê Portûgalê ye. Beş Otobana AP-9 dişopîne yan jî Atlantîk Axis ku bajarên Galician Ferrol, A Coruña, Santiago de Compostela, Pontevedra û Vigo girêdide û ber bi Tui re ber bi başûr ve berdewam dike.
Beşa duyem ya spanî di navbera Ayamonte li sînorê Portûgal û Seville ye. Rê Otobana A-49ê dişopîne û li nêzîkî bajarê Huelva yê re derbas dibe.
Portugal
Li Portûgalê, rê ji beşên jêrîn pêk tê, her gav wekî otoban (bi Portûgalî jê re auto-estrada tê gotin) dişopîne. Di beşa Aveiro Norte - Lîzbona A1 de, E1 heman rêyê wekî E80 tê binavkirin. Di vî beşê de nîşana E80 li ser nîşana E1 serdest e.
Unterwachingen
Unterwachingen şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Çwarkilawî Ferecî Kerîm
Çwarkilawî Ferecî Kerîm, Çwarkiławî Ferecî Kerîm, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hulst
Hulst, bajarekî bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Anti-Hero (stran)
"Antî-Hero" stranekî ji stranbêja Amerîkî Taylor Swift e. Ew strana sêyemîn û tekaneya sereke ji albûma dehemîn a stûdyoyê ya Swift, Midnights (2022) e. Tomargeha Republic Records di 24'ê Cotmehê 2022'an de, stran ji radyoya hevdem a mezinan a germ a Dewletên Yekbûyî re derxist. Ji aliyê Swift û Jack Antonoff ve hate nivîsandin û hilberandin, ku "Anti-Hero" herwiha stranekî pop rock û synth-pop e, û ji aliyê drum û sentezkerên retro ve tê ajotin. Gotinên wê li ser nefreta xwe, depresyon û fikaran nîqaş dikin.
Nivîsîn û pêkhatin
WATEYA BI KURDÎ: Ez nafikirim ku min berê bi vî hûrgulî ew qas li ser bêewlehiyên xwe kûr nekiriye. Ez bi fikra ku jiyana min bê rêvebirin mezin bûye, gelek têdikoşim û ji bo ku ez pir tarî nebêjim, ez bi ramana xwe wekî kesek hîs nakim, ku têdikoşim. [...] Ev stran bi rastî rêwîtiyek rêberî ya rastîn e, û li seranserê hemû tiştên ku ez ji xwe nefret dikim. Em hemû ji tiştên li ser xwe nefret dikin. Ew hemû aliyên tiştên ku em di derbarê xwe de jê hez nakin û jê hez dikin hene ku ger emê bibin vî mirovî divê em pê bihesibînin. Ji ber vê yekê, erê, ez ji "Anti-Hero" pir hez dikim, ji ber ku ez difikirim ew bi rastiyekî rast e."
Swift vîdyoyek li ser Instagramê weşand û got "Anti-Hero" yek ji stranên bijare ye, ku Swift heta niha nivîsandiye. Swift got, stran bi kûrahî bê ewlehiyên derûnî vedikole, ku tiştên ew ji xwe nefret dike û têkoşîna wê ya bi "hest nekirina mirov" re vedibêje.
Performansa bazirganî
Piştî weşandina Midnights, "Anti-Hero" di 24 saetên xwe yên yekem de, li ser Spotify û li seranserê cîhanê zêdetirî 17.4 mîlyon lîstikan qezenc kir, ku di dîroka platformê de bû roja vekirina herî mezin a stranê.
bi îngilîzî
I have this thing where I get older but just never wiser
Midnights become my afternoons
When my depression works the graveyard shift
All of the people I've ghosted stand there in the room
Hewraman
Hewraman, Hawraman an Horaman herêmeke li navenda Kurdistanê ye.
Anti-Hero (stran)
bi îngilîzî
I should not be left to my own devices
Hewraman
Ev herêm a ku li Kurdistanê ji aliyê çand û ziman de xwêdiye cîheke taybetmendî ye, li Başurê Kurdistanê ji deverên Helebçe û bakurê deşta Germiyan û li Rojhilatê Kurdistanê ji navçeyên Pawe u Newsû û hin gundistanê Riwanserê û navçeyên Sewlawa û Merîwan û sine jipar pêk tê. Hewraman herêmeke zaf bilind e, Çiyayen Hawraman li vê herêmê ne. Gele herême bi piranî kurdên Hewramî ne.
Nidderau
Nidderau, bajarekî navçeya (Landkreis) Main-Kinzig-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Hewraman
Bajarên mezintirîn yên Hewraman Pawe û Merîwan in. Ji aliyê olê de Hewraman gelekî dewlemend e. Navenda ola Yarsan li vir e, Zerdeştî û gelek terîqeye misilmanan jî hene.
Girêdanên derve
https://fa.m.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86
Dûstalan
Dûstalan gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Anti-Hero (stran)
bi îngilîzî
They come with prices and vices
Dûstalan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 193 kes (43 malbat) bûn.
Anti-Hero (stran)
bi îngilîzî
I end up in crisis
Tale as old as time
I wake up screaming from dreaming
One day I'll watch as you're leaving
'Cause you got tired of my scheming
For the last time
It's me
I'm the problem, it's me
At teatime
Everybody agrees
I'll stare directly at the sun but never in the mirror
Faucon-du-Caire
Faucon-du-Caire, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Anti-Hero (stran)
bi îngilîzî
It must be exhausting always rooting for the anti-hero
Sometimes I feel like everybody is a sexy baby
And I'm a monster on the hill
Too big to hang out
Slowly lurching toward your favorite city
Pierced through the heart but never killed
Did you hear my covert narcissism
I disguise as altruism
Like some kind of congressman
And life will lose all its meaning
Hi
I have this dream my daughter-in-law kills me for the money
The family gathers 'round and reads it
And then someone screams out
"She's laughing up at us from hell!"
Dom
Dom gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye. Li bakur gundê Anzar, li rojava Xeybiya , li rojhelat jî gundê Palas li başûr jî çemê Mûradê heye.
Li gund gireke dîrokî heye ku di 2018an de bi biryara dewletê ketî bin mafê parastinê. Gir 15 metro bilind e û bi firehiya sed metroyî de ye. Her çiqas hin cihên gir hatibe xirakirin jî hê li ser piya ye. Li gor neqilkirinên extiyaran berê li ser gir dereke hebû ye lê nihe bermayiyên dêrê ji holê hatî rakirin. Li gorê texmînan ev gir ji dema împaratoriya romayê maye ku bi niyeta xeberşandinê hatiye avakirin. Ev gir di nava deşta Mûşê de ji rojhilat ber bi rojava de rêz bûne. Her wiha li nêzê girê Domê gireke li Xeybiya gireke jî li Komsê ye.
Pepsî
Pepsî, vexurikeke gazdar û bêalkol e ku ji av, karbondîoksîd, şekir (an jî madeyên şîrînker), madeyên tehmxweşker û aromadar pêk tê. Vexurika kompaniya navneteweyî PepsiCo ye.
Di care yekem de di sala 1893an de hate çêkirin û ji produktên vê kompaniyê vexwarinên gazdar ên din in jî weke Mirinda û Seven-Up û hinek xwarinên zûçêkirî jî lê zêde dibin "xwarinên sivik" û produktên Pepsî li cîhên cuda di cîhanê de tên firotin.
Anti-Hero (stran)
bi kurdî
Ev tiştekî min heye ku ez pîr dibim lê qet aqilmend nakim
Di nîvê şevê de navrojê digrim
Wexta depresyona min dixebite, goristan diguhere
Hemû kesên min xeyal kirine li wir di odê de radiwestin
Divê ez ji xwe re nemînim
Ez ketim nav krîzê
Çîrok bi qasî demê kevn e
Ji xewnê bi qîrîn şiyar dibim
Rojekî ezê temaşe bikim ku hûn diçin
Ji ber ku hûn ji şêlên min bêzar bûne
Ji bo cara dawî
Ez im
Silav
Pirsgirêk ez im, ez im
Di dema çayê de
Her kes qebûl dike
Ezê rasterast li rojê binerim lê qet li neynikê nenêrim
Pêdivî ye ku ew her dem ji bo dij-qehreman rahêje
Carinan ez hest dikim ku her kes delalekî seksî ye
Û ez cinawirekî li çiyê me
Ji bo daliqandinê pir mezin e
Hêdî hêdî ber bi bajarê xweya bijare ve diherikin
Dil qul kir lê qet nehat kuştin
Ma te narsîsîzma min a veşartî bihîst
Ez maskeya altruîzmê digirim
Wekî celebê kongreyê
Rojekê ezê temaşe bikim ku hûn diçin
Û jiyan wê hemû wateya xwe winda bike
Xewna min heye ku bûka min ji bo pereyan min dikuje
Ew difikire ku min ew di wesiyetê de hiştin
Malbat li dora xwe kom dibin û dixwînin
Û paşê kesek diqîre
"Ew ji dojehê bi me dikene!"
Artêşa Parastina ên Şoreşa Îslamî
Leşkerên Parastina ên Şoreşa Îslamî ya Îranê (, Sepāh-e Pāsdārān-e Enghelāb-e Eslāmi), hêzeke leşkerî ye ku bi artêşa Îranê ve girêdayî ye. Xwedî hêzên bejayî, avî û hewayî ne. 22yê nîsana sala 1979ê de bi rêdana Ayetula Xumênî û bi fermana meclîsa şoreşê hate ava kirin.
Ev artêş di serî de bi rêvebirina dewletê ve hate girêdan lê serok û rêberên vê arteşê ev yek qebûl nekir û piştî vê rûdanê serok û rêberên vê arteşê ji aliyê Ayetula Xumênî ve hatin tayîn kirin. Ta niha jî ev yek didome.
Anti-Hero (stran)
bi kurdî
Pêdivî ye ku ew her dem westandina li dijî-qehreman bike
Tîkmê Tepe
Tîkmê Tepe, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lêkdana coteduregbûn
Lêkdana di navbera du bavanên yekreg ên bi rûxsarên cuda bo du sîfetan, wekî lêkdana coteduregbûn (bi înglîzî: dihybrid cross) tê navkirin.
Di lêkdana coteduregbûnê de bomaweya du sîfetên cuda tê çavderîkirin. Ji bo lêkdana coteduregbûnê, du lêkdan tên sazkirn. Di qonaxa yekem de bavanên yekreg ên bi rûxsarebabata zal û bezîw tên lêkdan. Ji lêkdana yekem weçeyên dureg ên bi rûxsarebabeta zal peyda dibin. Lêkdana duyem di navbera weçeyên yekem ên dureg de rû dide. Weçeyên yekem bi perîna xweyî tên cotkirin bo bidestxistina weçeyên duyem(F2).
Xebatên li ser lêkdana coteduregbûnê, cara pêşîn ji aliyê Gregor Mendel ve hatin birêvebirîn. Mendel di xebatên xwe de ji heft sîfetên polkeyê her carê du sîfet bi kar anî. Di xebatên Mendel de bavan ji bo herdu sîfetên diyarkirî yekreg bûn lê rûxsarebabetên bavanan ji bo herdu sîfetan ji hev cuda bû. Ango Ji bo herdu sîfetên diyarkirî, bavanek yekreg û bi rûxsarebabeta zal bû, bavanê din, yekreg û bi rûxsarebabeta beziw bû.
Wekî mînak, ji bo çavderîkirina çawaniya guhaztina sîfetên rengê tovê û rûyê tovê di riwekên polkeyê de, Mendel polkeya yekreg a tovê wê zer (tovzer) û rûyê tovê wê lûs (tovlûs), bi polkeya yekreg a tovê wê kesk (tovkesk) û rûyê tovê wê qurmiçî (tovqurmiçî) ve lêk da.
Bomawebabeta riweka tovzer û tovlûs (AABB), bomawebabeta rîweka tovkesk û tovqurmiçî jî (aabb) ye. Ji riweka bi rûxsarebabeta zal, yek cor gamet (AB) peyda dibe. Ji riweka bi rûxsarebabeta bezîw jî yek cor gamet (ab) peyda dibe.
Bi pîtîna gametên AB û ab, weçeyên yekem (F1) peyda dibe. Mendel dît ko hemû weçe bi rûxsarebabeta zal a tovzer û tovlûs bûn. Mendel têgihîşt ko bomawebabeta wan AaBb ye, ango hemû weçeyên yekem ji bo herdu sîfetan jî dureg bûn.
Mendel tovên weçeyên dureg çand û di polkeyên nû de perîna xweyî rû da. Li gor qanuna cudabûnê (bi înglîzî:law of segregation ), ji bo weçeyên duyem (F2) her gamet li gel allela (A) an (a), allela (B) an jî (b) lixwe digire. Loma di lêkdana duyem de ji bo çêbûna weçeyên duyem, ji her bavanek AaBb, çar cor gamet (AB,Ab,aB,ab) peyda dibe. Allelên F2 bi 16 awayên mimkin dikarin werin cem hev.
Mendel bi taqiyên lêkdana coteduregbûnê, ji bavanên du rûxsarebabet, di weçeyên duyem (F2) de tovên bi çar cor rûxsarebabet bi dest xist. Rêjeya rûxsarebabetên tovan: 9 lûs û zer : 3 lûs û kesk : 3 qurmiçî û zer : 1 qurmiçî û kesk bû. Ango dema bala xwe bidî rûxsarebabetên herdu sîfetan, encam wekî mîna lêkdana tekeduregbûnê ye, ji bo her sîfetek rêjeya rûxsarebabet dîsa 3 :1 e. Ji vê ceribandinê, mendel dît ko di weçeyên F2 de neh bomawebabetên cihêreng hene ko bi rêjeya 1 AABB: 2 AABb: 1 Aabb: 2 AaBB: 4 AaBb: 2 Aabb: 1 aaBB: 2 aaBb: 1 aabb pêk tên. Mendel heman taqîkirinê bi cotên hemû sîfetên din ên riweka polkeyê jî kir. Her carê, cihêbûna sîfetan di weçeyên duyem (F2) de, bi rêjeya rûxsarebabeta 9:3:3:3 rû dida.
Di weçeyên duyem de (F2) du rûxsarebabetên nû peyda bibû. Rûxsarebabeta tovzer û tovqurmiçî û rûxsarebabeta tovkesk û tovlûs. Ango her sîfet serbixwe hema mîna lêkdana tekeduregbûnê (bi înglîzî: monohîbrîd cross) allalên xwe diguhezîne weçeyan. Allelên rengê tovê û allelên rûyê tovê bi awayekî serbixwe dabeşê gametan dibin. Guheztina allelan bo sîfatek, bandor li ser guhaztina allelên sîfeta duyem nake.
Zanyariyên ko Mendel ji taqiyên lêkdana coteduregbûnê bi dest xist, îro wekî qanuna dabeşkirina serbixwe (bi înglîzî: law of independent assortment) tê zanîn.
Qanûna dabeşkirina serbixwe diyar dike ko, her cotek allelên kromozomên lêkçû, ji bo diristbûna gametan di qonaxên metefaz û anafaza yekem a dabeşbûna miyozê de, bi awayekî serbixwe tên hemberê hev û ji hev cihê dibin. Dabeşkirina serbixwe ya allelan dibe sedema çêbûna çeşîddariya bomaweyî di navbera nifşên nû de.
Unterstadion
Unterstadion şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Lêkdana coteduregbûn
Îro em dizanin ko rêjeya rûxsarebabeta 9 : 3 : 3 : 1 ya lêkdana coteduregbûnê bi hebûna sê şertan rû dide.
1. Divê bavan ji bo sîfetên diyarkirî dureg bin.
2. Divê di navbera allelên sîfetên diyarkirî de zalbûn û bezîwbûn hebe.
3. Divê herdu sîfetên ko têne lêkolînkirin li ser heman kromozome nebin, li ser kromozomên cihê bin, an jî heke li ser yek kromozomê bin jî, divê ev herdu sîfet bi têra xwe ji hev dûr bin.
Deryaya Çîna Başûr
Zêdetir ji 200 giravan di vê deryayê de hene ku piraniya wan ne avadan in.
Binrax
Binraxên nûjen rengîn in. Gelek cureyên wê hene. Berê li Kurdistanê ji hiriyê dihatin çêkirin. Nivînên klasîk ên kurdî de herwiha lihêf, balgeh jî hebûn.
Dîroka binraxê
Dîroka binraxê jî dişibe ya nivînan. Medî, romayî, faris û grekan nivînên bi pê bikaranîne û binraxên xwe li ser karyolayan danîne. Heger karyola neban jî, binraxên xwe stûr çêdikirin. Ji ber wê ye binraxên kurdan gelek stûr in.
Di sedsalên 12. û 13. de ji ereban derbasê ewropayiyan bûye. Li Ewropayê binrax gelek bipêş ketine. Mirov dikare bêje cureyên niha hene, pirranî li Ewropayê hatine pêşxistin.
Dêrsim, Mûş
Dersim gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye. Di gundê Dêrsimê de Kurmanc Dimili û Tirk hene. Tirkê li gund ji Navçeya ispîrê girêdayê Erziromê hatine. Eşirê Kurmanca: Badikî(Gevozî û Araşkî) Elmanî, Qulpî
Middelburg, Zeland
Middelburg, Zeland, bajarekî bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Qelecûx
Qelecûx, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Hoz
Hoz (be Înglîzî “tribe”) birîtîye le gelêk ke girohêk komelleyî pêk dehênin.
Zorbey caran endamanî hoz legell yekewe xêzanêtîyan heye. Le Lekî da hoz be dû watey mall/xanû û gundîş heye.
Rêxistina Demokratîk a Yaresan
Rêxistina Demokratîk a Yaresan ji bo parastina mafên gelê Yaresan dixebite.
Nideggen
Nideggen, bajarekî navçeya (Landkreis) Dürenê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Xazyan
Xazyan (ango, X¨azyan; bi tirkî: Savaşçılar) gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Sillas
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Rista kincan
Rista kincan (Zuhakera kincan ) amûreke ji bo raxistina kincên şûştî, da ku zuha bibin.
Heideck
Heideck bajarokekî navçeya (Landkreis) Roth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Fontienne
Fontienne, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Kaxasîz
Kaxasîz, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Trebzon
Di Serdema Navîn de, Trebzon paytexta yek ji împeratoriyên Romê bû ku piştî Sefera Xaçperestan a Çarem, dema ku paytexta Împeratoriya Bîzansê ji hêla Xaçperestan ve hate girtin. Împeratoriya Trebzonê ji hêla siltanê osmanî Mehmed II ve hate dagir kirin. Wî di sala 1461an de Trebzonê dagir kir û Împeratoriya Trebzonê dewleta Romê ya dawîn bû.
Girêdanên derve
Nûçeyên Trabzonê
Meşûq
Meşûq, Me'eşûq ), gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Alfred Russel Wallace
Alfred Russel Wallace OM FRS (z. 8 çile 1823 – m. 7 tîrmeh 1913), erdnîgarînas, antropolog û biyologekî Brîtanî e. Wî bi Charles Darwin ve xebat dikir.
Şewrik
Şewrik, gundekî girêdayî navçe Dih a bi ser Sêrtê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Sluis
Sluis, bajarekî bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Xidirî Bedir
Xidirî Bedir, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Cemaeta Dewet û Îslahê ya Îranê
Cemaeta Dewet û Îslahê ya Îranê yek ji rêxistinên kurdên sunî ye li Îranê.
Dûlapisan
Dûlapisan gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 3 kes (1 malbat) bûn.
Rûl
Herçendî axûdar e jî, di bijîşkiyê de tê bikaranîn. Tevlî dermanên mîzewaqiyê sax dikin, dikin. Di kardiyolojîyê de herwiha sûd jê tê wergirtin. Tevlî kremên girê (gurî) derdibin jî dikin. Goştê ajalên ku bi rûlê mirine jî, bijehr e.
Tekanlûyê Olya
Tekanlûyê Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
County Fermanagh
County Fermanagh (an ) wîlayetek Îrlendaya Bakurê ye, perçeyek Keyaniya Yekbûyî li girava Îrlenda.
Auguste Comte
Auguste Comte (navê wî yê rast: Isidore Marie Auguste François Xavier Comte; jdb. 17 çile 1798 - m. 5 îlon 1857) ramyarekî fransayî bû ku yek ji avakerên civaknasî û pozîtîvîzmê bû.
Jiyana wî
Comte li Montpelliera girêdayî Fransa hate dinê. Piştî beşdarbûna Zaningeha Montpellier ku yek ji zaningehên kevntirîn ya Ewropayê ye, Comte serlêdan ji bo École Polytechnique kir li Parîsê. Comte li gel Caroline Massin zewicî bû lê li sala 1842yê ji hev veqetîn. Ew li Parîsê li 5ê îlona 1847ê mir û li goristana navdar a Cimetière du Père Lachaise hate binaxkirin.
Ramanên wî
Ramanên Comte ji sê merheleyan pêk tê; (1) merheleya teolojîk, (2) merheleya metafîzîkî, (3) merheleya pozîtîf.
Dînê mirovatiyê
Piştî çend salan, Comte ramana 'dinê mirovatiyê' ji bo civakên pozîtîvîst pêşxist.
Zimage
Zimage an jî zimag, gundekî ser navçeya Pilemûriya Dêrsimê ye.
Artaşat
Artaşat bajarekî kevin e li nik rûbarê Erezê, li dola çiyayê Araratê.
Ew bajar di sala 166 piştî zayînê de ji aliyê Artaşes ve hatiye avedankirin û wekî navenda siyasî û çandî ya Ermenistanê dihate binavkirin.
Navê Artaşat ji farsiya navîn hatiye girtin û tê wateya "şahî ya erdê" an şahiya xudanê erdê an jî şahiya Artaşes.
Bayannur
Bayannur, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Inner Mongoliayê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.669.915 kesî
Palas
Palas gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Hemze bin Ebdulmutelib
Hemze bin Ebdulmutelib El-Haşimî El-Qureyşî (erebî: حمزة بن عبد المطلب) (jdb. 568 – m. 625), Sehabe yê Muhemmed pêxemberê îslamê ye, û apê ê wî ye û birayê wî yî şîrê dayiykê ye û yek ji çardeh wezîrên wî bû, û ew baştirîn ap bû li gorî gotina wî: «Baştirîn bira ji min re Elî ye û baştirîn ap ji min re Hemze ye Xwedê ji wan herdiya razî be. Û ew ji Pêxember Muhemmed bi du salan bi mezintir e, herwiha ew nêzîkî wî ye ji aliyê dayika wî, îdî dayika wî Hala bint Weheb bin Ebd el-Menaf e û keçama Amîne bint Weheb bin Ebdulmenaf dayika Pêxember Muhemmed e. Bi Seydayê Pakrawanan bernav bû, û Şêrê Xwedê û Şêrê Pêxember, û bi Eba Emara paşnav dibe û hatiye gotin Ebû Yaela. Hemze di Serdema Nezanî de xortekî mêrxaz û comerd û lêbexşende bû, û xurtirîn xortên Qureyş bû û bi cegertirîn bû, îdî di dema nezaniyê de çavdêrî Herb El-fucar bû, ya ku di navbera du Eşîran de çê bû Kînane û Qeys Elan.
Amber Lynn
Amber Lynn ( navê rastî Laura Lynn Allen ; 3ê îlon a 1964an) pornostêrk,aktrîs, pêşkeşvana radyoyê, model, xwerûskar, parêzer û mirovdost e.
Jiyana berî
Lynn û birayên wê bi bavê xwe û malbata wî ya nû re hatin bicihkirin; bi tevayî heşt kur û Lynn li malê hebûn.Dema ku Lynn yanzdeh salî bû, bavê wê ji alkolîzmê û têkçûna dil mir.Wê dest bi moselsaziya fîtnêsê, modelsaziya bîkînî, û pêşbaziyên hot body kir. Ew çû Hollywoodê û bû birêkûpêk li klûbên Sunset Stripê.
Kariyera wê
Di destpêka salên 1980an de, Lynn li Los Angeles-ê wekî modela bikini û fîgurê xebitî; piştî wê ew di wêneyên tazî yên kovarên Penthouse, Hustler, Chic, High Society û Clubê de hate nîşandan.
Galya
Galya (latinî: Gallia) navçeyake erdnîgariyê di împaratoriya Roma de bû.
Galyayê berê şûna îroj Fransa, Belçîka û bakura Îtalya, rojavaya Swîsre û xakên Elmanya û Holandayên li rojavaya çemê Rhein dikeve bû.
Li Galya dema Roma de di sedsala 6'an b.z. şunda Kelt dijî dibûn. Ew dera di sedsala 2'an b.z. bi destên Romayan hati bû dagir kirin. Dema Julius Caesar jî bi tûnî hati bû ligala Roma kirin.
Lihêf
Lihêf parçeyek ji nivînê ye, bo nivisandinê ye. Nivînên klasîk ji binrax, balgeh û lihêfan pêk tên. Lê ev ne mecbûrî ye, niha hin paldank, nivînên kêşokî, nivînên piştê, nivînên avê, nivînên bi hewayê ûêd hene ku ew bi xwe wekî binraxê (doşekê) tên bikaranîn û bo porkirinê jî nivîno (betaniye) hene.
Galya
Dema Koça Qoman, sedsala 4'an de, ew dernan hat bi destên gelên German wek Vandalan, Alamanan, Vîzigotan, Burgundan, Frankan dagir kirin. Ew ji pê re jî hat li Roma kirin.
Lihêf
Lihêfên kurdî pirranî ji hiriyê ne, stûr an tenik in, neqşandî ne û ji qumaşên cuda ne.
Le Fugeret
Le Fugeret, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Mafên kesên LGBT li Hindistanê
Mafên kesên êlcîbîtî (LGBT), lezbiyen, gey, bîseksuel û transgender li Hindistanê di van salên dawî de bi lez pêşve diçin. Lêbelê, hemwelatiyên LGBT yên Hindî dikarin bi dijwariyên civakî û qanûnî re rû bi rû bimînin ku ji hêla kesên ne-LGBT ve nehatine ceribandin. Welat qanûnên xwe yên serdema kolonyal ku rasterast li dijî nasnameyên homoseksuel û transgender cudakarî dikirin, betal kir û her weha bi eşkere xala 15 a Destûra Bingehîn şîrove kir ku cihêkariya li ser bingeha meyla zayendî û nasnameya zayendî qedexe dike. Lê gelek parastinên qanûnî nehatine dayîn, di nav de zewaca hevzayendan.
Kesên transgender li Hindistanê di bin qanûnên ku di sala 2019an de hatine pejirandin têne destûr kirin ku emeliyata zayenda xwe ya qanûnî ya piştî veguheztina zayendî biguhezînin û xwediyê mafek destûrî ne ku xwe di bin "zayenda sêyem" de tomar bikin. Wekî din, hin dewlet hîcreyan, nifûsek zayenda sêyem a kevneşopî li Asyaya Başûr bi bernameyên civakî diparêzin û feydeyên refahê, pileyên teqawidiyê, karûbarên belaş li nexweşxaneyên hukûmetê û her weha bernameyên din ên ku ji bo alîkariya wan hatine çêkirin pêşkêş dikin. Li gorî serjimêriya 2011an li Hindistanê nêzîkê 480 000 transgender hene.
Xaçkevir
Xaçkevir (, Xačk‘ar), navê kevirên goristana ermaniyan e ku li ser wan wêneyê xaçekê ye. Bi zimanê ermenî xaçkar dibêjinê.
Li Kurdistan û Ermenistanê bi hezaran xaçkevirên ermenî hene.
Achstetten
Achstetten şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Kanîmîran, şax
Kanîmîran, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Ebru Yaşar
Ebru Yaşar, ( li Enqereyê, Tirkiye), hunermend û strannivîseke zimanê tirkî ye ku bi eslê xwe kurd e.
Jînenîgarî
Ebru Yaşar, di 8ê tebaxa 1977an de li Enqereyê hatiye dinyayê û keça malbateke karmend e ku bi eslê xwe kurdên Agiriyê ye. Piştî ku perwerdeya dibistana navîn xelas kir çû bajarê Stembolê û li wir dest bi kariyera xwe ya muzîkê kir. Ebru Yasar li Zanîngeha ITUyê ji Beşa Muzîka Klasîk a Tirkî mezûn bû. Di gulana 1995an de, Ebru Yaşar albuma xwe ya yekem bi navê Bu sahilde ji pargîdaniya mûzîkê ya hunermend Burhan Çaçan derxist. Klîba duyem ji bo strana Vurulur düşlerim hate kişandin. Di sibata 1999an de bi alîkariya İbrahîm Tatlıses strana xwe ya bi navê Senin anan benim için doğurmuş derxist. Ebru Yaşar bi vê stranê derketinekî baş bidest xist û hunermend di qada muzîkê de xwe îsbat kir. Albuma heman salê 1 mîlyon zêdetir tomar firot û bû albuma salê ya ku herî zêde hate firotin. Piştî 4 salan di gulana 2003an de albuma xweya bi navê Aşkımız buraya kadar derxist û ji vê albûmê de gelek stranên hitê wekî Aşkımız bura kadar, Yeminim var û O değil derxist û ev album bû yek ji albumên herî zêde ku hate firotin ya Ebru Yaşar. Di 27ê çirî ya 2008an de wê strana bi navê Seni seviyorum bi stranbêj İsmail YK re weşand. Ebru Yaşar, di 24ê hezîrana 2011an de bi albuma xwe ya nû bi navê Delidir vegeriya cîhana muzîkê. Sitrana Delidir, bi sê zimanan, kurdî tirkî û erebî di albûma xwe de weşand.
Klîb
Bu Sahilde' Sevenler Ölmez Seni Anan Benim İçin Doğurmuş Aşkımız Buraya Kadar Yeşillenirim Seviyorum Seni Delidir Ağlayamıyorum Cumartesi Haddinden Fazla En Güzel Yenilgim Alev Alev Kalmam Gel de Sevme
Qorî, Xozat
Qorî, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Tekanlûyê Sofla
Tekanlûyê Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dewletên DYAyê
Dewletên DYAyê ji 50 dewletan (state) pêk tên:
Giyajehrk
Giyajehrk, zirgêjnok (conium maculatum) ji famîleya bexdenûsan (Apiaceae) riwekek e. Gelek cureyên vê riwekê hene. Di zimanê kurdî ji zirgejnok ji giyajehrka aviyan re (cicuta virosa) tê gotin. Lê ji ber ku li herêmên Kurdistanê cureyên cuda digihên, bi giyajehrkê re tê tevlîhevkirin. Di ferhengên kurdî de wekî hevwate hatine tomarkirin lê ev ne rast e. Heya niha zimanzanên kurd xebatekê birêkûpêk û zanistî li ser floraya Kurdistanê nekirine.
Di bijîşkiyê de, dijî êşa siyatîk, epîlepsî (adir, fê, adiroyî), tregemînal nevraljî, tetanos û spazman tê bikaranîn. Lu Ewropa, bakurê Afrîkayê û gelek deverên Asyayê digihê. Li Kurdistanê bi taybetî li herêma Xerzanê tê dîtin. Bejna wê 80-200 cm bilind dibe. Hin cureyên wê hene bilindtir jî dibin.
Kerr û lal dike
Di wêjeya devkî ya kurd de bo giyajehrkê dibêjin "kerr û lal dike". Bi rastî jî wisa ye, jehra wê beriya beriyê bandora xwe li sîstema tûreyê dike, ziyanê dide fonksiyona axavtin, bihîstinê. Herwiha kê xwar nikare tiştekê daqultîne, ziyanê dide vê fonksiyonê jî.
Sê cinsên wê yên sereke hene:
Xidirî Gewre
Xidirî Gewre, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Niedenstein
Niedenstein, bajarekî navçeya (Landkreis) Schwalm-Eder-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Terneuzen
Terneuzen, bajarekî bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Gundikê Şêx
Gundikê Şêx gundekî girêdayî navçe Dih a bi ser Sêrtê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Haßberge (navçe)
Haßberge, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Leyl
Leyl sûreyek ji Quran a Pîroz e. Va sûra li bajarê pîroz yê misilmanan bi nav Mekke hatiyê wahîy kirin û 21 ayet in. "Leyl" bi zimanê kurdî tê wateya "şev" ê.
Dûlama
Dûlama gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 285 kes (74 malbat) bûn.
Kilolar
Kilolar, Kiloyan gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Sohrab Sepehrî
Sohrab Sepehrî, Sihrab Sepehî (bi farisî: سهراب سپهری‎ Sohrab Sepehri) (z. 7 cotmeh 1928 - m. 21 nîsan 1980) helbestvanekî faris î nûdem û wênesazekî navdar bû.
Ew li Kaşana girêdayî Îsfehanê hate dinê. Ew yek ji 5 helbestvanên navdar yên farisiya nûdem tê pejirandin. Ev helbestên han wek helbestên nû tê zanîn ku di van helbestan de ne pîvan ne jî kafiye hene. Helbestkarên din yên vê hereketê Nîma Yuşîj, Ehmedê Şamlû, Mehdî Axvan Sales û Ferox Feroxzad in.
Her wisa Sohrab yek ji resamê nûdem yê Îranê ye.
Sopehrî li nexweşxaneya Pars li Tehranê ji ber nexweşiyeke xwînê (leukemî) mir. Helbestên wî bi mirovatiyê tijî bûn û ji bo nirxên mirovî xemgînî tê de hebû. Wî gelek ji sirûştê hez dikir û gelek caran jî ev bilêv dikir.
Helbestên wî ji bo gelek zimanan hatine wergerandin wek îngilîzî, frensî, spanî, elmanî, îtalyanî, swêdî, erebî, tirkî û rûsî.
Ganagobie
Ganagobie, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Alleshausen
Alleshausen şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Nehş
Nehş, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Soulac-sur-Mer
Soulac-sur-Mer, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê
Yekîtiya Demokratên Xirîstiyan a Almanyayê (bi almanî: Christlich Demokratische Union Deutschlands - CDU) yek ji partiyên mezin ên Almanyayê ye. Di dîroka xwe de gelek caran li Almanyayê bûye desthilatdar û niha di koalîsyona (Hevgirtina) bi Partiya Sosyaldemokrat a Almanyayê (SPD)ê re hikûmeta Almanyayê pêk tînin. Serokwezîra niha ya Almanyayê Angela Merkel ji partiya CDU ye.
Sedsala 1ê b.z.
Sedsala 1ê b.z., 1emîn sedsala b.z. ango sedsala 1ê berî zayînê di 1ê kanûna paşîn a 100 b.z. dest pê dike û 31ê kanûna pêşîn a 1 b.z. jî xelas dibe.
Şems
Şems an jî sûreya Tavê ji Qurana Pîroz sûreyek e. Li gorî baweriya îslamê sûre li bajarê Mekeyê dahatiye û 15 ayet in. Sûre navê xwe ji peyva bi zimanê erebî "eş-Şems" ji ayeta yekê girtiye û ev peyv bi kurdî tê wateya "roj, tav".
Weşanên Weqfa Mezopotamyayê
Weşanên Weqfa Mezopotamyayê di sala 2018an da di bin banê Weqfa Mezopotamyayê da hat avakirin. Xebatên ku ji hêla Weqê ve dihên kirin ji hêla weşanxaneyê ve dihên çapkirin.
Weşanxaneya her sê mehan carekê kovara "Folklora Me" çap dike.
Pirtûka Mormon
Pirtûka Mormon (bi îngilîzî The Book of Mormon) pirtûkeke ayînî ya civakên dînî yên Mormonan e ku navê vê pirtûkê ye. Joseph Smith wek nivîskarê pirtûkê tê hesibandin. Naskirina vê berhemê wekî nivîsara pîroz taybetmendiyek hevpar ya bingehîn a civakên cuda yên Mormon e. Xiristiyaniya mayî Pirtûka Mormon ne dipejirînin e. Navnedemî pêxemberek bi navê Mormon e, ku di pirtûkê de ji xwe re wekî sernivîskarê bingehîn a rapora bingehîn tê binav kirin. Bi weşana yekemîn a pirtûkê di 1830an de, xebata giştî ya damezrînerê dêrê Joseph Smith dest pê kir.
Niederkassel
Niederkassel, bajarekî navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Pirtûka Mormon
Jêder
Jêdera Pirtûka Mormonê di navbera Mormon û ne-Mormonan de nakokî ye. Li Dêra Îsa Mesîhê Ezîzên Rojên Dawî yê de, jêder wek ku di pirtûkê de tê vegotin - ku ji hêla rapora Joseph Smith ve ji jêdera pêkhatina pirtûka Mormon-ê dagirtî ye - wek rastiyek dîrokî tête hesibandin û tête pejirandin û wekî beşek girîng a baweriyê tête pejirandin. Lêbelê, di nav dêrê de komek piçûk heye ku red dike ku Pirtûka Mormon wekî vegotinek dîrokî bipejirîn e.
Ji sala 2000an pê ve, civaka Mormon (bi endamtiya 250.000 ligel 16 milyon endamên Dêra Îsa Mesîhê ya ezîzên roja dawiyê, civaka Mesîh, li der û dor û nihêrin ber de ku Pirtûka Mormon  wekî vegotinek rastîn a dîrokê hate dîtin. Dêr li ser  pirtûkê gotiye ku ew nivîseke "îlhamkirî û bawerî bihêz dike " û bi vî rengî Joseph Smith wekî daner û nivîskarê pirtûkê dipejirînin e.
Di Pirtûka Mormonê de bixwe, pêkhatina wê wiha tê vegotin:
Nêzîkî 600 piştî zayînê, Pêxember Nephi, ku ji Orşelîmê reviya bû, di derbarê pêwendiya Xwedê bi malbata xwe re li ser lewheyên zêr de rapor amade kir. Ew diyar dike ka Nephi û malbata wî bi keştiyê re bi alîkariya Xwedê çawa hatin Amerîkayê û çawa koma mirovan ji vê gelekî deha mezin pêşve çû.
Ev vegotin, "lewheyên piçûk ên Nephi ", tête gotin ku dora 130 P.Z. Chr. ji hêla domdarên Nephi re nijada rasterast û paşê, piştî ku xeta xilas bû, hatibû danîn ji rêberên ramyarî an dînî yên civatê.
Elîqelqan
Elîqelqan bajarekî ku bi ser navçeya Milazgira Mûşê ve ye.
Roknan
Roknan, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
1 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Dûyran
Dûyran gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 355 kes (88 malbat) bûn.
Mîrza Ebdulqedirê Paweyî
Mîrza Ebdulqadirê Paweyî yan jî Mehzun Paweyî (jdb. 1850, Pawe - m. 1910, Kirmaşan) nivîskar û helbestvanekî kurd ê zaravayê hewramî ye.
Di çardeh saliya xwe de dest bi nivîsandina helbestan kiriye. Di jiyana xwe de li Iraq û Tirkiyeyê (wê demê ew der axa împeratoriya Osmanî bûn) geriyaye û fêrî zimanên erebî û tirkî bûye. Ji bilî wan zimanan Paweyî bi farisî jî dizanî bû. Paweyî di 62 saliya xwe de li bajarê Kirmaşanê çûye ser dilovaniya xwe.
Beled
Beled sûreyek ji Quran a Pîroz e. Sûre li bajarê Mekkê hatîye wahîy kirin û 20 ayet in. Sûre navê xwe ji peyva "el-Beled" ji ayeta yekemîn girtîye. "Beled" bi zimanê kurdî tê wateya "bajar".
Mezra
Çend cihên bi vî navî hene:
Tekan
Tekan, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tîsa
Nav
Li gorî gotinên mezinên gund navê Tîsa xwediyê dîrokeke taybet e.
Tîsa, bi eslê xwe gotineke Romanî û slovakî ye. Di heman demê de Tîsa, navê cemeke Balqanê ye. Behra Tîsa di ciyayên hundirê sînorên Romanyayê de cêdibe û ji wir diherike Ûkranyayê... û rêya xwe ber bi Macerîstanê berdewam dike. Ji wir jî derbasê Slovakya û li bajarê Voyvodîna (li Sirbistan) û diherike nav behra Tuna.
Di dema Împaratoriya Osmaniyan de gelek eşîrên tirkmen (wek yên li Misûl û Kerkûkê) li Balqanê hatine bicihkirin da ku wan deran bixin bin bandora misilmanan.
Zareta Karababa
Zareta Karababa nêzî gundê Tishê ye. Li ser qoteke bi tene kî zane desthilatdariya cend sed salan kiriye. Zareta Karababa, ji dûr ve bi tene were xuyane ji, bêgûman gel wi qet bi tenê nehistiye u dem bi dem cuye zarete. Ji bo ku meriv biguheje we dere imkanen cuda hene. Meriv kare di rojen buhare de bi mese here ceme. Dema ku demsal havin be u roj germ bin gihistinq bi traktore bi merivan re hesan te. Le beguman reya heri xwes ajotina erebeya bergiran e, ji ber ku bi vi awayi gihiatina we dere ji dibe macera.
Nehêniya Zareta Karababa qet nehatibe vekirin ji zaret bi daren xwe yen kevn u bi gora xwe ya eceb we hertim bala meriv bikisine. Gerez meriv li Dereki ewqas bi sirr xwedi derkeve weke ciheki diroki u sosyojeografik bipareze.
Gola Tishê
Gola Tishê ji boy cotkariyê gelek girîng e, ji ber ku cotkar ji boy rezên xwe tenê vê avê bikartînin. Ji ber vê yekê jî, rezên Tishê li der û dora golê hatine candin.
Chifeng
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.341.245 kesî
Goma Seyîd
Goma Seyîd bajarekî ku bi ser navçeya Milazgira Mûşê ve ye.
Keyfî
Keyfî (jdb. 1814 Ciwanro yan jî Şarezûr - m. 1883 Stembol) feqe û helbestvanekî kurd ê zaravayê soranî ye. Di derbarê jiyana wî de agahî pir kêm in. Li Ciwanro yan jî Şarezûrê ji dayik bûye. Di jiyana xwe de çûye bajarên wek Koye, Heleb û Stembolê. Li Stembolê têkiliyên wî bi balyozxaneya fransî re çêbûne. Li wir fêrî zimanê fransî bûye û di sala 1883'yan de çûye ser dilovaniya xwe. Lê cihê gora wî ne diyar e.
Saoirse Ronan
Saoirse Una Ronan, (New York City, DYA) lîstikvaneke îrlendî ye. Ronan di serî ciwantiya xwe d ji ber rolên xwe di şanoyên serdemê de xelatên cûrbecûr stendiye. Di nav de Xelata Kûreya Zêrîn û bû namzetê çar Xelatên Oscarê û pênc Xelatên Fîlimê yên Akademiya Brîtanî. Di 2020an de rojnameya New York Times wê di lîsteya xweya "25 Lîstikvanên Baş ên Sedsala 21an" diyarkir. Ronan di rêza dehem a lîsteya New York Times de cih girt.
Jînenîgarî
Ronan xwedan hemwelatiya îrlendî û amerîkî ya dualî ye. Wê gotiye, "Ez nizanim ez ji ku me. Ez tenê îrlendî me", û her wiha xwe wekî New Yorkî jî destnîşan dike. Ronan heta 19e saliya xwe bi dêûbavê xwe re jiyaye. Diya wê di ciwaniya wê de li ser dikê bi wê re bû. Dayika wê jibo ku wê biparêze herdem nêzîkê wê disekinî. Ji Çileya 2018an ve ew li bajarê Greystones, County Wicklow, a Îrlendayê dijî.