cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rîkan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 136 kes (40 malbat) bûn.
Şêx Ubeydullahê Nehrî
Şêx Ubeydullahê Nehrî (jdb. 1826 Şemzînan - m. 1883 Erebîstana Siûdî) Navê bavê wî Şêx Taha ye. Tehsîlek baş dît. Piştî wefata bavê xwe, wî terîqet meşand. Şêx, armanca avakirina "Kurdistanekî serbixwe" dimeşand. Bavê Seyîd Ebdulqadir e.
Gava ku di sala 1880 de li Şemdînan Serhildana Şêx Ubeydullahê Nehrî çêbû, Şêx Ubeydela serokê wê bû. Şêx, doza rojhilata welêt dikir. Bi vê armancê, gelek caran êrîşî dewleta Îranê kir û gelek caran jî bi ser ket. Paşiyê Dewleta Osmanî jî, ji xurtbûna Şêx Ubêydullah tirsiya û bi Îranê re tifaq danî. Li hember êrîşên herdu dewletan, Şêx Ubeydullah bi serneket. Osmaniyan, Şêx sirgûn kirin. şêx li sirgûnê çû ser dilovaniya xwe.
Rheinberg
Rheinberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Weselê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Kurêşa
Kurêşa, gundekî Farqînê ye. Di navbera Farqînê û Bismilê de li ser rêya Bismil û Farqînê ye…
Debara gund li ser çandiniya bejî û xwedîkirina heywanan e.
Cabrespine
Cabrespine, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Zimanên germanî yên bakurî
Zimanên germanî yên bakurî anko zimanên skandînavî yek ji sê tayên zimanên germanî pêkdînin. Zimanên germanî jî binmalbatek ji malbata zimanên hind û ewropayî ye. Herdu tayên dî yên zimanên germanî jî ev in: zimanên germanî yên rojavayî û zimanên germanî yê rojhilatî. Tayê sêyê, anko tayê rojhilatî, niha nema ye û êdî kes wan zimanan napeyive.
Navekê dî yê zimanên germanî yên bakurî zimanên skandînavî ye. Sedema vê jî ew e ko pirraniya xelk û zanistvanên welatên mîna Danîmark, Swêd û Norwêcê weha dibêjin. Zarav anko terma "zimanên germanî yên bakurî" di zimanzanistê bomayîk (genetîv) de dihêt bikaranîn û zarava "zimanên skandînavî" jî dema behsa zimanên nûdem yên wan welatan dihêt kirin.
Celal Bayar
Bi eslê xwe ne tirk, ji malbateke bulgaristanî bû. Yek ji peyayên Contirkan, Komîteya bo yekîtî û pêşdeçûnê (Ittihat ve Terakki) û dostên demekê yê Mustafa Kemal Atatürk bû. Tevlî birêvebirina Nîjadkujiya Ermeniyan bûye, bo wê wekî sîmbolîk demekê hatiye darizandin jî. Dewleta Romê (Tirkiye) navê Bayar daye gelek wargeh, kolanên Kurdistan û Tirkiyeyê.
Zimanên germanî yên bakurî
Nêzîkî 20 milyon kesan li welatên Skandînaviyayê (û kêmaniyeka swêdîaxivan li welatê Fînlandayê van zimanan dipeyvin.
Celal Bayar
Ji sala 1924 heya 1946ê bi qeydê pîşandinî (tayînkirî) geh dibû wezîr, geh burokrat, geh jî parlamenter.
Zimanên germanî yên bakurî
Dîrok
Ji sala 200 ve zimanên germanî yên bakur hêdî hêdî ji zimanên dî yên wê binmalbatê hatin veniyasîn.
Fergûş
Fergûş, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zimanên germanî yên bakurî
Dîrok
Piştî qonaxa berî-nors û norsê kevin, zimanên germanî yên bakur bûn du ta: 1) zimanên skandînavî yên rojhilatî (danîmarkî û swêdî) û 2) zimanên skandînavî yên rojavayî (norwêcî, feroeyî û îslendî).
Celal Bayar
Galip Hoca ev bi xwe ye
Di bin kod navê Galip Hoca de li dijî gund û bajarên yewnanên Anatoliyayê komkujî, talan organîze dikir. Wê demê yewnan pirranî li herêma Ege û Trakyayê cihwar bûn. Gelek zanayên rojavayî navê Şerê serxwebûna Tirkiyê qebul nakin, dêl wê ve Şerên tirk û yewnanan bikartînin.
Sala 1945î bi fermî sazûmaniya yekpartîtî ya Tirkiyeyê tê tê rakirin. Partiya Demokrat (Tirkiye) (DP) tê damezirandin. Bayar jî xwe dide cem Adnan Menderes. Hin dibêjin viya bi zanebûn kiriye, xwestiya mihalefetê bike bin kontrola kemalîstan. ji ber wê ketiye nava DPyê. Sala 1950yê DP di hilbartinê de biserdikeve. Bayar di de dibe serokkomar.
Talana xrîstiyanan
Di bin serokkomariya Bayar de, bi sîstematîkî asîmîlasyona kurdan tê birêvebirin. Herwiha yewnan, ermenî, suryanî, pontûs ûêd jî para xwe ji polîtîkayên kemalîst digire. Di 6 - 7ê îlonê sala 1955î de li Stembolê talana "ne-misilmanan" pêk tê. Bi dehhezaran tirkên rastradîkal û êrîş dibin ser mal, kargehên xrîstiyanan. Dikan û malan dişewitînin, dest didin ser pere û dewlemendiyên wan.
Di cûntaya sala 1960î de ji aliyê eskeran ve tê girtin. Menderes û du wezîr tên dardekirin lê Bayar serbest tê berdan û efûkirin.
Philippsburg
Philippsburg bajarokekî navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Qerewît
Qerewît, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Hewlêr (albûm)
Hewlêr albûmeke Hozan Serhatî ye. Tê de perçeyên "Hewlêr", "Mizgîna Leheng" û çend stranên din cih digrin.
End, Şêrwan
End an jî Endê gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Neasayîtiya kromozomê
Ji ber mutasyonan an jî ji ber cihebûna neasayî, di kromozomê de guherîna şewe, hejmar an jî rêza zincîra ADN-yê wekî neasayîtiya kromozomê (bi înglîzî: chromosome abnormality) tê navkirin.
.tw
.tw navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Taywan ye. (ccTLD)
Neasayîtiya kromozomê
Guherîna hejmara kromozoman bi gelemperî dema dabeşbûna xaneyê de, ji ber cihênebûna kromzoman rû dide. Guherîna şêwe û rêza zincîra ADN-ya kromozomê jî ji ber mutasyonan pêk tê.
Heke mutasyon ne di yek lê zêdetir genan de rû bide, ev mutasyon wekî mutasyona kromozomê (bi înglîzî: chromosomal mutation) tê navkirin. Ji ber ko bandor li ser erk û pêkhateya tevahiya molekula ADN-yê dike, mutasyona kromozoman mutasyonên gir in.
Jêbirin (bi înglîzî: deletion)
Heke ji kotahiya kromozomê beşek biqete an jî kromozom dabeşê çendan perçeyan bibe û perçeyek ji kromozomê kêm bibe û kromozom kurtir bibe, ev rewş wekî mutasyona jêbirin tê navkirin. Dibe ko mutasyon tenê di kromotîdek kromozomê de rû bide û kromotîda din sax bimîne, lê disa jî ev mutasyon di zîndewerê de dibe sedema peydabûna rewşek neasyî.
Wergeriyan (bi înglîzî: inversion)
Kromozom di du beşan de dişkê, beşa şikestî 180 pile dizivire û bi heman kromozomê ve dizeliqe. Heke şikestina kromozomê ziyan nedabe genê, ango cihê qetiyayî ne li ser genek be, dibe ko tu bandora wergeriyanê di rûxsarebabeta zîndewerê de xuya nebe.
Ducarbûn (bi înglîzî: duplication)
Di kromozomek de hebûna du an jî zêdetir kopiyên parçeyek diyarkirî ya kromozome wekî ducarbûn tê navkirin. Ango beşek kromozomê duhende dibe û xwe li pêy beşa resen ve girê dide, bi vî awayî li ser kromozomek de ji beşek ADN-yê du an jî zêdetir kopiyên hev cih digirin. Bi ducarbûnê, ji ber ko beşên nû li ser kromozomê zêde dibin, kromozom dirêjtir dibe.
Veguhaztin (bi înglîzî: translocation)
Du corê mutasyona veguhaztinê heye, veguhaztina beramber (bi înglîzî: reciprocal translocation) û veguhaztina neberamber (bi înglîzî: nonreciprocal translocation)
Di navbera du kromozomên nehomolog de alûgorkirina parçeyek kromozomê wekî veguhaztina berambera tê navkirin. Ango ji du kromozoman parçe diqete, parçeya kromozomek bi ya din ve bi beramberê hev tê guhertin, bi vî awayî rêza ADN-ya herdu kromozomê jî bi parçeyên nû diguhere.
Komelgeha Sêbîran
Sêbîran (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Sebeeran), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1977an de hatiye avakirin.
Neasayîtiya kromozomê
Veguhaztin (bi înglîzî: translocation)
Di veguhaztina neberamber de kromozomek perçe winda dike, kromozoma din jî parçeyek li ser xwe zêde dike. Hin caran ev rewş vekî lêzêdebûn (bi înglîzî: insertion) jî tê navkirin. Ango di veguhaztina neberamber de di kromozomek de jêbirin rû dide, di kromozoma din de jî lêzêdebûn rû dide. Guhaztina parçêya kromozomê ne bi beramberê hev, lê bi yekalî rû dide.
Komelgeha Sêbîran
Di sala 1977an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 2.300 kesan.
Neasayîtiya kromozomê
Sedemên mutasyona kromozoman
Guherînên di şêwe û pekhateya kromozoman, ango mutasyona kromozoman ji ber hokarên hawirdore rû dide. Tîrojên serbinefşî (bi înglîzî: ultraviolet rays (UV)), tîrojên gama, tîrojên X, hin madeyên kîmyayî û hin vîrûs, hokarên hawîrdorê ne ko di zîndewerê de dibin sedema rûdana mutasyonê. Mutajen (hokarên mutasyonê) zincîra ADN-ya kromozoman dişkînin û beşên kromozomê ji hev diqetînin. Di rewşa asayî de beşên qetiyayî disa bi hevre bi awayekî guncav tên girêdan û zincîra ADN-yê tê çakkirin. Lê hin caran çakkirin bi ser nakeve û mutasyona kromozomê rû dide.
Neasayîtiya kromozoman ji ber cihênebûnê
Di xaneyên zîndewerên dîploîdî de kromozom bi komeleya cot in û wekî 2n tên nîşankirin. Wekî mînak, laşexaneyên mirov diploîd in û 2n = 46 kromozom lixwe digirin. Ango ji her kromozomê 2 kopî heye. Heke di xaneyên zîndewerêk dîploîdî de, ji kromozomek diyarkirî de li dewsa du kopîyê, yek an jî sê kopî hebe, ev rewş wekî anoploîdî (bi înglîzî: aneuploidy) tê navkirin. Anoploîdî ji ber cihênebûna kromozoman rû dide. Du corên sereke yên anoploîdiyê heye, monosomî (2n-1) û trîzomî (2n+1).
Gabsheim
Gabsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Neasayîtiya kromozomê
Neasayîtiya kromozoman ji ber cihênebûnê
Mînak, heke di pêvajoya çêkirina xaneya hêkê (oogenesîs) de, di miyozê de cihênebûna kromozomên homolog an jî kromatîdên xwîşk rû bide, hêkexaneyên neasayî yên bi 22 û 24 kromozomî peyda dibin. Eger hêkexaneya 24 kromozomî (n+1) bi spermek asayî ya bi 23 kromozomî (n) ve were pîtandin, zarokek bi 47 kromozomî (2n+1) çê dibe. Ji ber ko di kesên 47 kromozomî de sê kopyayên kromozomek hene, ev rewş wekî trîzomî (bi înglîzî:trisomy) tê navkirin. Sendroma Down mînak e ji bo rewşa trîzomiyê, kesên bi sendroma Down 47 kromozomî ne.
Heke hêkexaneya 22 kromozomî (n-1) ji aliyê spermek asayî (n) ve were pîtandin, vê gavê zarokek 45 kromozomî (2n-1) peyda dibe. Ji ber ko yek kopyayek kromozomek diyarkirî heye ev rewşa tekkromozonî wekî monozomî (bi înglîzî: monosomy) tê navkirin. Sendroma Turner mînak e ji bo rewşa monozomiyê.
Keyserîya Anzan Gutî
Welate gutîyo mezopotamyadeke amewara, Key Tîgran teba gelexo onciya koyane zagros û werte zagrosode welatoke nû avakerd.No welate gutîyo bi name Anzan eno zaniane. Manasiya Anzan Kurdîde beno ko. Kurd warerak vane zozan. Heqê nî welate gutîyode bi hîratîye raşte agahî nêbîyo. Le belê sêrrane nezîkode mintiqa Baxtîyarode kineteana Mala Mîr, Gola fira, Şekefta silemande v.î. (vere zayîna îsa) sed sêrre 13.û 12.de belgenamêye nivisî amê vînetene. Nî belgenamê hetê profosore Hollandî Nasîpra amê wendenê û bî zelal. Belgenamode keyserê Anzan Tahîhî Henî_Kutî Amerdî bîyo. No keyser welatexo Anzande bi ray û avahîyeke viraşte eno qalkedayanê,êdî serba keyserîyaxo û welatexora heqanexore şikir ano. No welat v.î.ra hetan peyniya sêrre 612'de serxwebûnaxo parasna û dima kot keyseriya Medo.
Dirrikê
Dirrikê (1946: Diriklamerpşe [sic]?; ), gundekî Bismilê ye. Di navbera Bismilê û Farqînê de dimîne, rêya gund asfalt e.
.gm
.gm navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Gambiya ye. (ccTLD)
Abamectin
Abamectin
abamectin bi berfirehî wek petkujî Û dermanê derxistê kirman tê bikar anîn.
Navên Bazirganî
di nav ticaretê ; Abba, Abathor, Affirm, Agri-Mek, Avid, Dynamec, Epi-Mek, Genesis Horse Wormer, Reaper, Termictine 5%, Vertimec, CAM-MEK 1.8% EC (cam for agrochemicals), Zephyr û Cure 1.8 EC dihundirîne.
Bikar Anîn
Abamectinê li cem beytaran jî wek helmintkuj tê bikar anîn.
Rheinböllen
Rheinböllen, bajarekî navçeya (Landkreis) Rhein-Hunsrück-Kreisê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Rîgabva, Ûrmiye
Rîgabva, Ûrmiye gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 316 kes (42 malbat) bûn.
Brûsk, Çinar
Brûsk, mezrikeke Hosikanê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Saint-Gildas-des-Bois
Saint-Gildas-des-Bois, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Internet Explorer
Nivîsbariya gerok (en:browser), bi pergala Windows dixebite. Ji bo gerîna ser malperên (rûpel) înternetê. Nivîsbariya belaş e, lê ne azad e û hîn li kurdî nehatiye wergerandin.
Rheinstetten
Rheinstetten bajarokekî navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Cahuzac, Aude
Cahuzac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
.bn
.bn navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Brûney e. (ccTLD)
Meihekou
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2009an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 617.262 kesî
.mv
.mv navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Maldîv ye. (ccTLD)
Êmamçay
Êmamçay, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Theodor Mommsen
Christian Matthias Theodor Mommsen (jdb. li Garding, Schleswig-Holstein, Almanya; m.  li Charlottenburg) yek ji nivîskar û zanyarên mezin ên Almanan ê sedsala 19emîn e. Ew bi berhema xwe ya li ser şarezayiyên mirî (kevn), bi taybetî Romayiyan navdar bû. Berhema wî ya dîroka Roma ji wî re di sala 1902î de Xelata Nobelê tîne.
Jînenîgarî
Bavê wî dêrnêr (keşîş, keşe, pader, pîder, baba, farêr, papaz) bû û ew di atmosfereke olî de mezinbû. Piştî kurte-perwerdeya olî li Hamburgê, dest bi Zanîngeha Kielê beşa dadnasiyê dike. Ew li ser anatomiya mûmyayan, dadnasiya Romayiyan, keyaniya Prûsya xebatan dike û dersê dide. Herwekî van tecrûbeyên xwe di warê nivîskariyê de bikartîne. Sala 1902î ew ji ber xebatên xwe yên bêhempa Xelata Nobelê ya Wêjeyê werdigire.
.bo
.bo navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Bolîvya ye. (ccTLD)
Qizilqiya
Qizilqiya, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Engîn Sîncer
Engîn Sîncer (Erdal) Yek ji şehîdên tekoşîna azadî ye.
Engîn Sîncer bi navê kod Erdal di 2yê adara 1969an de li navçeya Seyrantepe ku girêdayî Maraşê ye, ji dayik bû. Engîn Sîncer heyanî 9 saliya xwe li wir xwend. Di despêka tekoşîna azadiya kurdan de şoreşgerên wek Mustafa Yondem, Şêxo Dîrlîk û Battal Efsan ku gelek xebatên mezin li Maraşê kiribûn, bandorek mezin li ser gel çêkirin. Herwiha malbata Engîn Sîncer jî, di destpêka salên 1970`yî de ket bin tesîra têkoşîna PKKê ya li herêmê. Dewletê asteng derdixist pêş malbata Sîncer. Lewma malbatê di sala 1978an de koçî Elmanyayê kir. Almanya ji bo wî welatek xerîb bû. Di demek kurt de Elmanî fêr bû û dest bi dibistanê kir. Di heman demê de, di koma futbolê ya zarokan a li navçeyê de cihê xwe girt. Dû şehadeta Erdal, mamosteyê wî yê ku ji bilî Engîn hemû şagirt jê ditirsiyan di roportajekê de wiha digot: Engîn zarokek gelek dilsoz û bi aqil bû. Min pir ji wî hezdikir. Têkiliya wî bi hevalên wî re jî gelek baş bû. Min li gorî derfetên xwe dixwest şagirtiyên xwe gelek bi disîplîn perwerde bikim. Di kesatiya Engîn de, keda min jî gihîşt xaka bereket. Keda min baş fêm dikir û di pratîka xwe de jî ew dijiya. Erdal ket bin tesîra xizmên xwe yên di nava PKKê de cih girtibûn. Ji aliyekî ve xwend û ji aliyê din ve di rêxistinkirina ciwanên Kurd de rol lîst.
Di sala 1986an de li komeleya Maînzê tevlî xebatên çandê bû û li Frankfurtê koma YCKê saz kir.Di vê demê de qezayeke trafîkê derbas kir. Di demekê de ku hindik mabû bijîşk ji jiyana wî hêviya xwe bibirin, ew bi ser xwe ve hat û piştî 8 mehan ji nû ve tevlî xebatê bû. Erdal di sala 1989an de bi awayekî profesyonel tevlî xebatê bû û bi yek ji pêşengên PKKê Huseyîn Çelebî re hevalî kir. Di sala 1992an de çû Akademiya Mahsûm Korkmaz û piştî perwerdeya li wir dît, derbasî herêma Botanê bû. Wî li qadên cûda yên Botanê tam 10 salan gerîlatî kir. Erdal di vê pêvajoyê de tevlî gelek xebatan bû û gelek caran birîndar bû. Sîncer bi fermandariya mangehê dest bi jiyana xwe ya leşkerî kir û bi rêzê fermandariya lek, tabûr, herêm û eyaletê kir. Erdal xwe di warê rêveberî û fermandariyê de xurt kir û di kongreya şeşan a PKKê de ji bo komîteya navendî hat hilbijartin. Piştî kongreya heftan a PKKê ji bo Ewrûpayê hatiye wezîfedarkirin. Erdal, li Ewrûpayê di rêxistinkirina gel de cih girt û paşê derbasî xebatên dîplomasiyê bû. Engîn Sîncer demekê endametiya Konseya Rêveber a KNKê jî kir. Dû kongreya çaremîn a YDKê amadekariya vegera welêt kir. Xatir ji malbat û hevalên xwe xwest û di 1ê hezîrana 2003yan de vegeriya welêt. Jiyan di 18 yê tebaxa 2003yan de sekinî. Ji ber ku Erdal di merasîma 15ê tebaxê de bi qezayê şehîd ket. Engîn Sîncer ku di hemû xebatên xwe de bi taybetiyên xwe yên têkoşer bandoreke mezin li her kesî dikir, bi koça xwe ya dawî, gelê Kurd û hemû hevalên xwe xemgîn kir. Malbata hevalê Erdal, cenazeyê wî anî Seyrantepeyê. Yekem carbû ku bi fermî cenazeyê fermandarekî PKKê dihat Bakûr.
Qizqapan
Qizqapan, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Daterê
Daterê, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Suzan Samanci
Suzan Samanci (jdb. sala 1961 li Heşolê, Amed, Bakurê Kurdistanê) nivîskareke kurd e. Bi pirtûkên xwe yên bi tirkî tê naskirin.
Samanci di 1961ê li gundê Heşola Amedê hatiye dinyayê. Wê sereta bi ristina helbestan dest bi edebiyatê kir. Helbestên wê yên pêşîn di nav salên 1985-1987an de li kovara Sanat Olayı weşiyan. Çîrokên xwe yên pêşî di pirtûka bi navê Eriyip Gidiyor Gece (Şev dihele û diçe) de dan weşandin. Pirtûkên wê yên çîrokan, di sala 1993an de Reçine Kokuyordu Hêlîn (Bêhna gêzoyê ji Helînê dihat), di sala 1996an de Kıraç Dağlar Kar Tuttu (Çiyayên bejî berfên girtin) weşiyan. Reçine Kokuyordu Hêlîn, li Swêdê bi zimanê almanî, li Spanya û Belgiyayê jî bi zimanê flamanî weşiyan. Kıraç Dağlar Kar Tuttu jî, li Mecaristanê çap bû. Dîsa, Reçine Kokuyordu Hêlîn bi navê Bajarê Mirinê ji Weşanên Avesta derçû. Pirtûka wê ya bi navê Kıraç Dağlar Kar Tuttu di pêşbaziya çîrokan a Orhan Kemal de duyemîn xelata sala 1997an wergirt. Çîroka Samanci ya bi navê Perili Kent (Bajarê bi perî) di pêşbaziyeke "Radyoya Dengê Almanyayê" de, di nav 25 çîrokên pêşîn de hate nirxandin û bi zimanê tirkî û almanî weşiya. Çîroka wê ya bi navê İki Anne (Du dayîk) jî bo îngilîzî hate wergerandin û di kovara PENa Navnetewî de weşiya. Di sala 2015an de pirtûka wê ya ewil a kurdî ya bi navê Ew jin û mêrê bi maskê ji Weşanên Avesta derket.
Saint-Herblain
Saint-Herblain, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Monceau-le-Waast
Monceau-le-Waast, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Rheine
Rheine, bajarekî navçeya (Landkreis) Steinfurtê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
B. Welatevîn
B. Welatevîn, bernavê nivîskar, mamoste û wergêrekî kurd e. Welatevîn di sala 1953an de li gundê Fûmê yê bajarokê Licê hatiye cîhanê.
B. Welatevîn mamosteyekî kurdî ye. Li Swêdê dijî. Di amadekirina gelek pirtûkên perwerdeya dibistanê de digel mamosteyên wekî Amed Tîgrîs û Zinar Soran û hwd xebitiye. Berhemên girîng ji bo perwerdeya berî dibistanê û polên dibistanê amade kiriye. Xwedî û berpirsê saziya Kurdiska Pedagogiska Centrum ("Navenda Pedagojîk a Kurdî") ye.
Bi navê xwe yê nasnameya fermî ya Tirkiyeyê M. Hakkı Balta ye.
Berhem
¤ Dersên Kurdî - Bo pêngava bilind û Lîseyî ¤ Dersên Me - 1 Bo polên 3,4,5 ¤ Dersên Me - 2 Bo polên 4,5,6 ¤ Laliş-1 Bo asta nizim. Ji bo perwerdeya kurdî ya zarokên kurdên Êzîdî ¤ Laliş - 2 Bo asta navîn. Ji bo perwerdeya kurdî ya zarokên kurdên Êzîdî ¤ Gulbihar Kurdî Kurmancî-1 -Bo polên 3,4,5 ¤ Gulbihar Kurdî Kurmancî-2 - Bo polên 4,5,6 ¤ Kincên Me - Tema ¤ Fîloyê Dînik -Çîrokek gelelrî ¤ Bavo Bûye Bostan Çîrokek gelerî
Stutensee
Stutensee bajarokekî navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Suolojávri (Lebesby)
Suolojávri (Lebesby), goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol, li Nîvgirava Sværholt cih digire û di navberên gundên Børselv û Kunesê de ye.
Mawît
Mawît gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Gau-Weinheim
Gau-Weinheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Belek, Çinar
Belek, mezrikeke Hosikanê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Waghäusel
Waghäusel bajarokekî navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Midya.ru
www.midya.ru, malpera Yekîtiya Kurdên Qirgizistanê ye. Bi kurdî û rûsî dihatin weşandin.
Edîtora wê Hejarê Şamil bû. Malper vêgavê neberdest e.
Dayikek li pêş bermîl
Dayikek li pêş bermîl di sala 2019-an de ji hêla nivîskar Şiyar Kendirci ve hat nivîsandin û weşandin. Pirtûk bi tirkî hate weşandin û navê wê yê rast jî "Namlunun ucunda bir anne" ye.
Gurgure
Gurgure, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Dayikek li pêş bermîl
Weşanxaneya bi navê şevê weşanxane ji hêla pirtûka wî Dayikek li pêş bermîl hat weşandin. Wê bûyerek tundûtûjî li jinê çê kir, ku nivîskarê şahidê şahidiyê ye, an jî ji hêla şahidan ve hatî vegotin, bi fenomenek piçûk. Roman, gundekî xeyalî li navçeya Suruç a Ruha pêk tê. Medya şermezar a li odeya tarî girtî ye, pirtûk di derbarê ramanên Medya û reaksiyonên jinan ên li ser medyayê de vedibêje.
Semertû
Semertû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 253 kes (79 malbat) bûn.
Ewzind
Ewzind gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Cailhau
Cailhau, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Bridgetown
Bridgetown ( bilêvkirina bi kurdî: Brîctawn ) paytext û mezintirîn bajarê Barbadosê ye. Navê fermî yê bajar the town of Saint Michael e. Di sala 1628'an de koloniyên îngilîz li vê derê bi cih dibin.
Saint-Hilaire-de-Chaléons
Saint-Hilaire-de-Chaléons, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Davut Özalp
Davut Özalp, nivîskarekî kurd e.
Özalp di salên piştî 1975an de, li navçeya Qelqelî (Özalp) ya Wanê hatiye dinê.
Monceau-sur-Oise
Monceau-sur-Oise, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Ozan Arif
Arif Şirin an bi binavkê Ozan Arif, (jdb. 10ê xizîrana 1949, Alucra - m. 13ê şiwata 2019, Giresun, Tirkiye) mamoste, stranbêj, helbestvan, awazkarekî navdar ê romî (tirk) ye.
Di nava salên 1970-1979'ê de mamostetî kiriye. Ji 1980 heya 1991 li Almanyayê jiyaye. Wekî "hozanê neteweperwer" tê binavkirin. Di stranên xwe de hezkirina Tirkiyeyê, dijberiya ermenî, yewnan û cihûyan, dijberiya daxwazên azadiyê yên kurdan tîne ziman.
Helbesta wî ya bi navê "Plan Yapmayın Plan - planan (dek û dolavan) lidarnexin", gelek rexne girt. Lewra di vir de pesnê kujtina ronakbîr û rojnamevanê ermenî yê hat kujtin Hrant Dink tê kirin ku Ogün Samast kujeri pêk anîbû.
Êslamabad, Serab
Êslamabad, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Griesstätt
Griesstätt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bellîk
Bellîk (1917:  Bellik ,; ), taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Qûşqeya
Qûşqeya, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Sîsam
Sîsam gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Svanevatn
Svanevatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye.
Rhens
Rhens, şaredariyekî navçeya (Landkreis) Mayen-Koblenzê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Krît
Krît an jî Kreta girava herî mezin a Yewnanistanê ye û pêncemîn girava herî mezin a Deryaya Navîn e.
Dîrok
Krît navenda şaristaniya mînoyî bû. Ew di navbera sedsala 26an b.z. û sedsala 14an b.z. de şaristaniya herî pêşinê Ewropayê bû. Li Krîtê bajarên mînoyî Knosos û Festos (Phaistos) he ne.
Krît dema împeratoriya Romayê de di 69 b.z. de hundura xakên Romayê bû. Ew ji pê împeratorî bû du paran re heta ji aliya ereban hat dagir kirî di destên Împeratoriya Romê ya Rojava an jî rojhilat de ma. Ew di 824an de ji aliya ereban di serdariya el-Hakem de hat dagir kirin û heta 960'an de şunda ji aliya Bîzansê de hat dagirkirin destên wan de ma. Ew ji pê Bîzansê re di 1204an de dema Sefera xaçperestan a çarem de kete destên Wênîsê. Ew heta di 1669an de ji aliya împeratoriya Osmanî hat dagir kirî di destên Wênîsê de ma.
Ber dema ji aliyê osmanan ve hat dagirkirin ji 1648an heta 1669an di dorpêç kirinê de ma û ew bi gumanî dorpêçkirina herî dirêjê di dîrok de ye.
Krîtê ji pê Cenga Balkanê re bi Yewnanistan ve gireda.
Dema Şerê cîhanî yê duyem ji bo cîhê xwe yê krîtîk ê di Deryaya Navîn de şanogeha şerên mezin ên navbera îngîlîz û almanan bû.
Bad Schönborn
Bad Schönborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Daretû, Berdereş
Daretû, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Panshi
Panshi, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jilinê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 528.000 kesî
Mehmet Kemal Işık
Mehmet Kemal Işık an jî Torî (jdb. 1931 li Midyad - m. 17ê tişrîn/çiriya pêşiya 2010an Stembol) nivîskarekî kurd bû. Torî, li herêma Torê, li bajarê Midyadê, ji dayikeke diyarbekirî û bavekî midyadî di sala 1931ê de hatiye dinyayê. Li dibistana "Dicle Köy Enstitüsü" (Erxanî) mamosteyî xwend.
Bername
Bername an jî program dikare bi du awayan bête danasîn.
Mehmet Kemal Işık
Di sala 1985an de kitêba wî ya kurteçîrokan bi navê "Qolinç" li Stokholmê hate weşandin. Paşê bi navê "Sîlan" kitêbeke din ya kurteçîrokan û bi navê "Mendik" romanek nivîsand û da weşandin. Torî di wextekî navbir de bi nivîsandina kurteçîrokan û bi kitêbên tarîxî re mijûl bû. Wî di vî warî de 18 kitêb nivîsandin. Di heman wextî de jî ew ferhengeke kurdî-tirkî ya bi 12.800 peyvî nivîsandiye.
Toriyê ku hê jî di nav çalakiya nivîsandina kitêbên dîrokî de ye, di 17ê tişrîn/çiriya pêşiya 2010an de li Stembolê mir.
Bername
Bername di civakê de
Mînak bernameya şexsekî ji roj, hefte, meh an jî salekê. Kesek dema ku xwe birêxistin dike û ji bo dema pêş, ji bo xebat û projeyekê dema xwe li gor xebatan dabeş dike, tê wateya ku xwe bi bername dike. Ew dibe bernameya wî an jî wê.
Her wisa jî bernameyên TV, radyo û hin tiştên din jî hene. Bernameyên wisa jî dikarin di vê kategoriyê de cih bigirin. Ew bername jî tişta ku dê bête pêşkêşkirin nayne ziman, lê belê dem û mijara ku ji bo tiştekî hatiye veqetandin tîne ziman. Ango weşana tv, radyo û hwd. jî xwe ji bi bername dikin û bernameya xwe ji gelek bernameyan ava dikin.
Bername di komputergeriyê de
Her komputer xebatên xwe bi bernameyekê pêk tîne. Ev bername ji berê ve hatine nivîsîn ku dê karekî çawa bike û çawa bidomîne, heta bi encam bike. Bernameyên komputerê hemû xebata xwe li gor ku bernamenûs nivîsiye dike. Bi tenê çewtiyên ku dike ji dervê vê pîvanê ye.
Bernameyên Komputerê bi dehan caran dibin beş bi beş. Ji bo her karekî gelek bername hene. Di komputerekê de çiqas bernameyên cur be cur hebin komputer dikare ewqas xebatên cur be cur bike. Kapasîteya kirinan a komputeran hinekî jî girêdayî hebûna bernameyan e.
Ji bo kategoriyên bernameyên komputerê vir bitikîne
Tîr (çek)
Tîr darikê yan asinkek zirav û û dirêj û seriktûj ye. Tîr ji kevanê têt avêtin.
Tîr berê bo nêçîrê û di şerran de dihatin bikaranîn. Niha zêdetir di werzişa tîravêjiyê de bi kar tên.
Semyanî Perîzade
Semyanî Perîzade, ( li Mûşê) stranbêj û lîstikvaneke kurd e ku wekê zaroka herî piçûk a malbateke Kurd e ku xwedî 11e zarokan e hatiye dinê. Malbata wê bi eslê xwe ji Amedê ye ji ber ku bavê wê li kargeha şekir a Mûşê wekî şefê agirkujiyê xebitiye malbata wê beriya ku ew ji dayik bibe li Mûşê bi cih bûne.
Jînenîgarî
Malbata dayika wê ji kurdên êzîdî ye û kurdekî ji Şengalê ye û ji Eşîra Bekiriya ye. Malbata bavê wê ji kurdên misilman e û ji Eşîra Xîyan e. Rewşa malbata bavê wî ya bi eslê xwe hinekî tevlihev e; Hin rûspiyên eşîran jî digotin ku ew Ereb in û digotin ku ew ji Kurdên Îranê û heta ji ebasîyan hatine. Hinek eşîrên ku bavê wan endamê malbata wê ye jî dibêjin ku ew kurdên Iraqê ne. Ev jî nîşan dide ku aliyê bav jî îhtîmala êzîdî an jî elewîtiyê jî bi xwe re tîne. Kurdologê navdar Roger Lescot di berhema xwe ya bi navê “Êzdî ” de cîh daye hewldanên hinek eşîrên Kurdan ku misilman bibin; Ew piştgirî dide ku hinek ji eşîrên Diyarbekir û herêma Botanê dibêjin ku ew Ereb in yan jî Seyîd in, ji bo ku hurmeta wan bê dayîn her çiqas ew ne Ereb bin jî.
Dema ku Semyanî hê zarok bû, di salên 1992-93an de ji ber koçberiya bi darê zorê ya ji herêma ku malbata wê lê diman, li Mêrsînê bi cih bû. Perîzade ku ji ber şert û mercên serdemê û îmtîhana malbatê ya bi koçberiyê re nikarîbû xwendina xwe bidomîne, di sala 2001an de ji xwendina vekirî lîseyê qedand. Demekê (1999-2000) dema li Mêrsînê dijiya di Koma Şanoya Hunerê Hello de lîstikvanî kir. Di salên 2002-2003an de li cem yek ji damezrîner û serekê derhênerê Mersîn, Opera û Baletê Yaşar Eskin perwerdeya lîstikvaniyê wergirtiye. Di sala 2006an de zewiciye û di 2017an de cûda bûye. Di sala 2009an de bi xeyala ku xwe bigihîne asta herî pêş, di sala 2009an de diçe Stenbolê û li Weqfa Operaya Semîha Berksoy ji Zelîha Berksoy perwerdehiya lîstikvaniyê werdigire û li cem Carmen Yeşîltepe jî perwerdeya stranbêjiyê dibîne. Perîzade piştî ku bi awayekî serketî perwerdeya lîstikvaniyê bi dawî anî, piştî navbereke dirêj ji perwerdeya stranbêjiyê rawestiya, dîsa perwerdeya stranbêjiyê didomîne. Di sala 2011-2018an de beşa Civaknasî û Sînema TV qezenc kir û piştî demekê ji ber şert û mercan xwendina xwe di nîvî de hişt. Bi xewna kirina projeyên perwerdehiyê yên kêrhatî di pêşerojê de, Perizade perwerdehiya Rêbertiya Drama Afirîner ji Komeleya Drama Hemdem di 2013-1017a de û perwerdehiya mamosteyê Yogayê li Zanîngeha Vivekananda di 2018-2019 de bi navgîniya Navenda Yoga ya Stenbolê qedand. Niha karîyera wî ya muzîkê; Biryar daye ku bi giranî bi zimanê xwe yê dayikê hilberînê û berdewam bike.
Kariyera wê
Semyanî Perîzade di navbera salên 2009 û 2015an de gelek projeyên televîzyonê amadekiriye ku di nav de afirînerê projeyê, edîtor, pêşkêşvan, koordînator û hilberîneriya projeyan heye. Perîzade di kurtefîlma "Peşk" a ku derhêneriya fîlmê Volkan Uludag kiriye, rola sereke wergirtiye û derhêneriya Dramaturg û Hunerê kiriye. Di sala 2020an de bi fîlmê “Peşk” ji ber pandemiya COVID-19 yê beşdarî Festîvala Fîlmên Kurdî ya Londonê ya online bû.
Semyanî Perîzade niha biryar daye ku karê xwe yê muzîkê bi giranî bi zimanê xwe yê zikmakî bi kurdî çêbike. Heta niha 2 single ên wê hene ku bi kurdî û şêwaza muzîka nûjen amade kiriye. Single wê ya yekem "Xewna Berevajî" ku di sala 2020an de derketiye. Di single de rengê şêwaza muzîkên R&B, Hip-Hop û Rap hene ku nivîsa sitranê ji aliyê wê ve hatiye nivîsandin û karên bingehî ya stranê hemwelatiyê japon-amerîkî ku bi eslê xwe Japon e ji aliyê Eljapo ve hate çêkirin. Semyanî Perîzade di sala 2021an de Single (strana yekane) xwe ya duyem bi navê Alo û derxistiye.
Semyanî sedema çêkirina karê xwe yê muzîkê bi giranî ku bi zimanê dayikê çêdike wiha diyar dike; "Ez hest dikim ku qutbûn û valahiya ku ji ber koçberiya bi darê zorê, îslama radîkal û nîjadperestiya sazûmanî ya bi malbata xwe û eslê xwe re bi hilberîna karên bi zimanê xwe de telafî dikim. Têkiliya ziman û hebûnê mijareke ku ramanwer li ser nîqaş dikin, bûye pirsgirêka sereke ya Kurdan. Ji ber vê yekê ku ji bo kurdan hînbûna zimanê û xurtkirina pêwendiya bi ziman zehmet be jî lê kurdan di nav xwe de bi stran û dîlanên xwe pêwendiyek hêja bi zêdeyiya hestyarî ava kiriye. Bi awayekî xwezayî ez xwe wekê ferdekî Kurd tercîh dikim ku hebûna xwe li ser vê yekê esas bigirim."
Semyanî muzîkvan, stranbêj şêwekar strannivîs û lîstikvaneke xweser e ku yek ji nifşê nû yê hunermendên Kurd e û xwestiye ku bersivê bide giyan û pêdiviyên vê serdema nûjen. Tevî ku wê demekê wek lîstikvan, hilberîner/edîtor û pêşkêşkarê televîzyonê xebitî ye, dixuyê ku wê tercîha xwe bi dewamiya karê muzîkê bidomîne. Single wê ya duyem "ALO" ku wê bi stîla hêza rîtmîkî ya groove-funk gotiye, ji hêla wê ve hatiye çêkirin.
Fatih Tan di nivîsara xwe ya bi navê "Di muzîka kurdî de cureya rojane: Semyani Perîzade" li ser strana xwe ya dawî ALO gotiye; "Ev rewşa rengîn a di muzîka Perîzade de îfadeya erênî ya nasnameyeke piralî ye. Bêyî peyvên paralîzeya siyasetê, muzîkjen muzîka xwe bi herikîna asayî ya jiyana xwe de gotiye.
Mizgîn Ronak
Mizgîn Ronak nivîskareke kurd e ku di 1973yan de li gundekî Licê ya Amedê hatiye dinê.
Semyanî Perîzade
Kariyera wê
Perîzade dema ku muzîka xwe îcra dike, sadebûn û naverastiya jiyana rojane bi kesayetiya xwe ya snop re li hev tîne, îfadeya xwezayî ya zimanê ku derdixe pêş. Perîzade bi zimanê xwe yê dayikê jî dibêje; Ew li derveyî jargona siyasî, termînolojiya akademîk, etîka civakî ya mîmetîkî û mîtolojiya estetîk cih digire. Ev cih girtin ya "navîn" ya rojane ye.
Mizgîn Ronak
Dîwanên wê
Sêv ji me dikujin dîwana wê ya yekem e.
Semyanî Perîzade
Kariyera wê
Di axaftina xwe de aniye ziman û dibêje; "Lihevhatina di navbera sîyaseta Kurd û hunerê de ev e ku huner li paş siyasetê maye. Bêguman, yên ku dem bi dem ev yek şikandibûn jî hebûn û ez difikirim ku Semyanî Perîzade îro yek ji wan e û bi kêmanî bi hêsanî wê nerîna pêşerojê dide."
Fîlmografî
Festîvala Fîlmên Kurdî ya Londonê 2021 Peşk/The Sprinkle
Necip Fazıl Kısakürek
Necip Fazıl Kısakürek (z. 26'ê gulanê 1904 li Stembol - m. 25'ê gulanê 1983 li heman cihê) nivîskar, helbestvan û ronakbîrekî tirk bû. Berevaniya împeratoriya osmanî, tirk-îslam û neteweperweriya tirk dikir. Li dijî nîjadperestiyê derdiket, neteweya tirk wekî sentezek didî.
Jiyan
Malbata wî ji bakurê Kurdistanê, parêzgeha Meledîyê bûye. Li Stembolê di dibistanên amerîkayî û fransî de dixwîne. Li Parîsê, di Sorbonneê de perwerdeya fîlozofiyê dibîne. Li vegerê bi qasî pênc salan karmendiya bankayekê dike. Di zanîngeha Mimar Sinan, dibistana dewletê ya muzîkê û zanîngeha Enqereyê de, li ser ziman, dîrok û erdnîgariyê perwerde dibe.
Bjørnstjerne Bjørnson
Bjørnstjerne Martinius Bjørnson (jdb. 8ê çiriya pêşîn 1832 li Kvikne (Tynset), Hedmark, Norwêc - m. 26ê nîsanê 1910 li Parîsê) ramyar û helbestvanekî navdar ê norwêcî bû. Herwekî nivîskarê sirûda neteweyî ya Norwêcê û xelatwergirê Nobelê, beşa wêjeyê bû. Sala 1903î de xelata Nobelê werdigire.
Saint-Hilaire-de-Clisson
Saint-Hilaire-de-Clisson, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Heybera Golgî
Ev endamok bi navên wekî Heybera Golgî, dezgeha Golgî an jî Golgî tê navkirin.
Heybera Golgî di sala 1897an de ji aliyê zanyarên Îtalî Camillo Golgi ve hate vedîtin. Endamoka Golgî ji loda kîsên pehnikî (sîsterna) pêk tê. Di nav sîtoplazmaya xaneyên eukaryotiyan (xaneya navikrasteqîn) de ne yek, lê bi dehan lod ên Golgî hene. Kîsikên ji Retîkûlûma endoplazmî(RE) diqetin, bi kîsên pehnikî yên heybera Golgî ve dizeliqin. Ev bêşa Golgî ku kîsikên ji RE digire nav xwe, wekî rûxara (rûyê) cîs (Golgî ya cîs) tê bi nav kirin. Ji beşek heybera Golgî jî hin kîsan, kîsikên hûrik bûtik didin. Ev beşa Golgî wekî rûxara trans (Golgî ya trans) nav dibe. Golgî navenda çêkirina karbohîdradan e. Di nav xaneyê de veguhastina çewrî(lîpîd), karbohîdrad û proteîn karê retîkûlûma endoplazmî û Golgî ye. Di nav kîsên pehnikî (sîsterne) de hin enzîm hene bi alîkariya van enzîman guherandin(modîfî) û nûrexistinkirina molekulên wek çewrî, karbohîdrat û proteînan pêk tê. Di nav xaneyê de corbicor makromolekul çê dibin, evan molekulan di nav heybera Golgî de tên embarkirin. Golgî molekulên komkomî bûyî berhêlî dike ko, biçin cihê pêdivî pê van heye. Lîzozom jî ji heybera Golgî çê dibe. Bûtikên ji Golgî diqetin an dibin lîzozom an jî xwe bi parzûna xaneyê ve dizeliqinin û şileya hundirê xwe bi egzosîtozê davêjên derveyî xaneyê. Dîwarê xaneyên riwekan ji aliyê Golgî ve tê çêkirin. Her wisa ,Golgî û retîkûlûma endoplazmî bi hev re, veherandin û çêkirina parzûnên endamok û xaneyê pêk tînin. Hejmara Golgî di xaneyên derdanî de hê pirtir e.
Parêzer
Parêzer an jî ebûqat, kesê ku ber kesekî din ve berevaniyê dike.
Mondrepuis
Mondrepuis, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
.bt
.bt navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Bûtan e. (ccTLD)
Hejarê Şamil
Hejarê Şamil, nivîskarekî Kurd e ku di 16ê tîrmeha 1966an de li Kelbecerê (Azerbaycan) hatiye dinyayê. Kurê Şamîlê Selîm Esgerov û Nazîle Manafova (Esgerova) ye. Pirtûkên wî bi kurdî tirkî, rûsî, azerî û hatine çapkirin.
Editorê malpera kurdistan-post.eu ye
Hejarê Şamil li bajarê Bakûyê fîlolojî xwendiye (1984-1990). Dû re xebatkarê weşanxaneya "Yazıcı" (li Bakûyê, 1989-1991) bûye. Li rojnameya parlamêntoyê Azerbaycanê Heyat de wekî nûçegihan (Bakû, 1991-1993) xebitiye. Editorê beşa azerîkî, di rojnama Dengê Kurd (Bakû, 1992-1994) bûye, pişt re kovara Kurdistan Raport (Moskow, 1994-1997) û rojname Maxmûr (Kurdistana Başûr, 2000) de rojnamevanî kiriye. Di 2008an de peyamnêrê Ak News bûye. Cigirê rêdaktorê kovara Nûbar (li Qazaxistanê, 2004-2010, rêdaktorê radyoyê Qirgizistanê, beşê kurdî (Qirgizistan, 2005-2010) û rêdaktorê sereke weşanxaneya Zengezûr e.
Edîtorê malperên Kurdistan Post û Berbeng
Kunciknivîsar û editorê malpera Kurdistan Post û editorê malperên din wekî Berbang û Mîdya ye.
Hêjarê Şamil, sê pirtûk wergerandiye
Hêjarê Şamil, romana Eliyê Evdilrehman a bi navê Şer çiya de ku li Stembolê weşanxaneya Pêrî derketiye ji kîrîlî derbasî latînî kiriye. Nêzîkî 20 pirtûk rêdakte kiriye û weşandiye.
Endamê PENa Kurd e.
Nairobî
Nairobî paytexta Kenyayê ye.
Dettenheim
Dettenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sekû
Sekû, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Saracûq
Saracûq gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 126 kes (33 malbat) bûn.
Dodoma
Dodoma paytextî Tanzanya û herêma Dodomayê ye. Rêveberiya Tanzanyayê di sala 1973'an de biryara barkirina parlemenê dide û di 1996'an de ji paytexta berê Daresselamê parlemenê bardikine Dodomayê.
Zimanê luksembûrgî
Luksembûrgî (yan jî lûksembûrgî, lûksembûrgî, Letzebu(e)rgesch; lûksembûrgî: ) zaravayekî almaniya rojavayî ye ku bi giranî li Luksemburgê tê axaftin. Li seranserê cîhanê nêzîkî 400.000 kes bi almaniya luksembûrgî diaxivin.
Wek formek standard a zimanê Moselle Franconian, Luxembourgish bi cûrbecûrên din ên Almaniya Bilind û koma berfireh a zimanên Almaniya rojavayî re dişibin hev. Statuya Luksembûrgê wekî zimanekî fermî li Luksemburgê û hebûna saziyek birêkûpêk li wir, luksembûrgî, bi kêmanî beşek, ji qada Almanîya Standard, „Dachsprache“ wê ya kevneşopî derxist.
Daynan
Daynan gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
.bw
.bw navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Botswana ye. (ccTLD)
Çorlu
Bajarê Çorlu şaredariyek e (Belediye) li navçe bi heman navî li parêzgeha Tekirdağ û di heman demê de şaredariyek (şaredariya mezin / parêzgeha metropolê) ye ku di sala 2012an de li beşa Ewropî hate afirandin. Ji ber reforma rêveberiya herêmî ya sala 2013an, civak ji aliyê qad û nifûsê ve weke navçeyê ye.
Mêrg
Mêrg an jî çayir derên avî ku gil û giha pir lê dibe.
Sêwindelî
Sêwindelî, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Monnes
Monnes, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Virdnejávri
Virdnejávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye.
Zeylî
Zeylî, Zeglî, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Derzin
Derzin an Dêrzin gundekî Xana Hawêl e. Derdora Xana Hawêl de mîrektiya herî mezin li vî gundî bû. Şerefxanê Bedlisî pirtûka xwe yê mezin Şerefname de behsa Mîrektiya Derzin kiriye. Seydayê mezin Cegerxwîn jî, dîwana xwe ya Şerefnameya Menzûm de behsa mîrektiya vî gundî kiriye.
Cailla
Cailla, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Dûsere
Dûsere, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Jean-de-Boiseau
Saint-Jean-de-Boiseau, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Henryk Sienkiewicz
Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz, Navkirinek: Litwos, (jdb. 5ê gulanê 1846 li Wola Okrzejska, Polonya; m. 15ê çiriya paşîn 1916 li Vevey, Swîsre) yek ji nivîskarên Polonî yên wergirê Xelata Nobelê ya wêjeyê ye.
Bi pirtûka xwe ya navdar "Quo Vadis - (bi) ku ve" tê bîra gelekan. Di vê pirtûkê de Mesîhiyên pêşîn ên dema împaratoriya Roma wekî mijar digire û zilm û pêkutiyên li an hatine kirin bi zimanekî bandorbarî radixe pêşberî xwendevanan. Dîsa pirtûkên wî yên mijar û serpêhatiyên çanda devkî ya Polonî bingeh digire jî gelek bi nirx in. Sala 1905î de Xelata Nobelê ya wêjeyê werdigire.
Höslwang
Höslwang şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Marînana Mehmediyan
Marînana Mehmediyan (Marîna Mehmediyan?) gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Cenis
Cenis (bi tirkî: Ortabahçe), gundekî bi ser navçeya Aşqelaya Erzîromê ve ye. .
Tepelî
Tepelî, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Eggenstein-Leopoldshafen
Eggenstein-Leopoldshafen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bülent Arınç
Bülent Arınç (bixwîne wekî Bîûlent Arinç) (jdb. Bursa, Tirkiye), parêzer, siyasetmedarekî tirk, parlamenterê parêzgeha Bursayê, serokê berê yê meclîsa tirk û AKPê, cihgirê serokwezîr ê niha ye.
Jiyan
Dibistana amadeyî Manisayê bidawî dike, sala 1970yê ji beşa dadê ya zanîgeha Enqereyê, destûrnameyê digire. Demekê dirêj parêzeriyê dike. 24ê kanûna pêşîn a 1995ê de li ser navê Refah Partisi dikeve meclîsa tirk. Di 3ê çiriya paşîn a 2002 di lîsteya AKPê de bo cara sêyem dibe parlamenter. de li ser navê heman partiye çaremîn car dibe parlamenter.
Di nava AKPê de wekî siyasetmedarekî reformîst tê dîtin. Gelek caran behsa mafên kurdan kiriye.
Jason Statham
Jason Statham (jdb. 26ê tîrmehê 1967), aktor, çêkerê fîlman û noqerê berê yê îngilîz e. Di sala 1967an de li bajarokê Shirebrookê ji dayîk bûye.
Numan Kurtulmuş
Numan Kurtulmuş (jdb. 1959 li parêzgeha Ordu, Tirkiye) siyasetmedarekî tirk e ku endamê Partiya Dad û Geşedanê ye. Di 7ê hezîrana 2023an de, ew ji bo Serokê Meclisa Neteweyî ya Mezin hatiye hilbijartin.
Richtenberg
Richtenberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügenê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Ebdolahabad, Serab
Ebdolahabad, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Puisserguier
Puisserguier, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
.bz
.bz navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Belîze ye. (ccTLD)
Saulheim
Saulheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pezmijok
Pezmijok, mangemij an bizinmij (Varanus), cinsekî qirtîşên goştxwer û mezin in.
Şayes
Pezmijok, qirtîşek goştxwer e bi kulabê tûj, stû dirêj, dûvika xurt e, lê pirraniya cureyan goştxwerin, lê hinek ji wan meywexwerin wek: Varanus olivaceus, Varanus mabitang û Varanus olivaceus.
Etîmolojî
Eslê bêjeya Varanus ji peyva ورل ya erebî hatiye, ku wateya wê qirtîşe.
Dabeşandin
Cinsê pezmijok Varanus
Shuangliao
Shuangliao, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jilinê de cih digire.
Pezmijok
Dabeşandin
Binecinsê Empagusia:
Shuangliao
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 407.000 kesî
Pezmijok
Dabeşandin
Binecinsê Euprepiosaurus:
Binecinsê Papusaurus:
Binecinsê Philippinosaurus:
Binecinsê Polydaedalus:
Saralan
Saralan gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 248 kes (79 malbat) bûn.
Pezmijok
Dabeşandin
Binecinsê Varanus:
Mons-en-Laonnois
Mons-en-Laonnois, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Pezmijok
Dabeşandin
Cureyên nespartin:
Pîrmam
Pîrmam, bajarokeke girêdayî Hewlêr e. Ji bo ku avahiyên Serokayetiya Kurdistanê li vir e, xwedî cihekê girîng e.
Saint-Joachim
Saint-Joachim, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Saraz
Saraz gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Şener Özmen
Şener Özmen hunermend, rexnegirê hunerê û nivîskarekî kurd e. Di sala 1971ê de li bajarokê Hezexê ya bi ser Şirnexê ve, hate dinê. Di sala 1988’an de Zanîngeha Çukurovayê, Fakulteya Perwerdehiyê Beşa Nîgarê qedand. Di heman salê de, ji bo lîsansa bilind li Zanîngeha Mêrsînê Fakulteya Fen-Edebiyatê di Beşa Felsefeyê de cî girt, lê xwendina xwe nebir serî.
Forst (Baden)
Forst (Baden) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Cambieure
Cambieure, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Lîsteya giravên herî mezin ên Deryaya Navîn
Eve lîsteya giravên mezin ên Deryaya Navîn ên li gorî mezinahiya xwe.
Şêx Seîd
Şêx Seîd an jî Şêx Seîdê Pîranî (jdb. 1865 li Qollhêsara-Xinûsê, Erzîrom − m. li Amedê), şêxê neqşîbendî, pêşawa û şoreşgerê Kurd bû. Di sala 1925an de li bakurê Kurdistanê Serhildana Şêx Seîd da dest pê kirin.
Dengdar
Dengdar (li gorî hin zimannasan wekî bêdeng û bêdenganî jî tê naskirin), di dengnasiya bilêvkirinê da, dengekî axivtinê ye ko bi girtina tivav an nîveşkan ya riya deng a jorîn dihêt bêjkirin. Riya deng a jorîn derên jorî ya qirqirik anko hencereyê vedigirit. Bervajî dengdaran dengdêr in.
Hema bibêje di hemî zimanên cîhanê da hijmara dengdaran ji dengdêran zêdetir e. Dengên mîna Ş, Ç, R, K û P'ê di zimanê kurdî da dengdar in. Dengên mîna Î, Ê, O jî dengdêr in.
Dengdarên zimanê kurdî
Di zimanê kurdî de 23 dengdar hene. Dengdar bi sê awayan ji hev vediqetin: li gorî cihderka dengan (bo mînak, dengdarên lêvî, diranlêvî, diranî û hwd), li gorî awayê derketina dengan (yên girtî, yên fîzekî û hwd) û li gorî asta derketinê. Bo nîmune, dengdara b, dengdareke lêvî ya girtî ya nerm e; ya c jî dengdareke pêşesmandevî ya nîvgirtî ya bixişîn e û nerm û sist e.
Jacques Lacan
Jacques-Marie Émile Lacan psîkoanalîstekî navdar ê Frensî ye. Di 13 nîsan 1901´î li Parîs ji dayik bûye û li heman derê di 9 çiriya pêşîn 1981 ´î de jiyana xwe jidestdaye. Lacan teoriyên Freud pêşxistiye û gelek rexne jî li Sigmund Freud kiriye. Li ser cîhana sîmbol û ziman, kesayetiyên neurotîk û psîkotîk, neuroz, narsîsîzm, psîkoz hwd xebat û keşf kiriye. Lacan wekî feylesofekî Ewropî jî tê naskirin. Wekî "Freudê Frensî" jî dihate binavkirin lê wî di dawiya tamenê xwe de xwe ji riya Freud dûrxistiye. Rexne li kapîtalîzmê kiriye û pesnê rêbaza diyalektîk a ramanê daye. Wî jî wekî Carl Gustav Jung qîmet daye element û bandorên jiyana mirovahî ya demên berê.
Şêx Seîd
Di 10ê gulana 1925an de wan derxistin Dadgeha Serxwebûnê ya Rojhilatê (Şark İstiklal Mahkemesi) ya Diyarbekirê. Nêzîkî pêncî rojan darizandina wan dewam kir. Di de, derbarê Şêx Seîd û 47 hevalên wî de dadgehê biryara darvekirinê (îdam) da. Du kes bi çend salan ceza xwarin. 28 kes di heman rojê de û yên din û Şêx Seîd di 29ê hezîrana 1925an de li taxa Deriyê Çiyê ya Amedê hatin darvekirin.
.ca
.ca navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Kanada ye. (ccTLD)
Hurkit
Hurkit, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Deşta Finnmarksvidda
Deşta Finnmarksvidda (bi Samî ya bakur: Finnmárkkoduottar; bi Ingilîzî: Finnmark plateau / highland) deşta herî mezinê Norwêcê ye. Rûerda deştê 22.000 kîlomêtre çarçik e. Deşt, ji 300 mêtre heta 500 mêtreyê ji asta deryayê bilind e. Ji sedî 36 rûerda Parêzgeha Finnmarkê ji Deşta Finnmarksviddayê pêk tê.
Kersan
Kersan (1917:  Kersan ,; ), taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Vuolit Spielgajávri
Vuolit Spielgajávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol, 25 kîlomêtre li aliyê başûrê gundê Masi û 30 kîlomêtre li aliyê bakurê gundê Kautokeinoyê cih digire.
Diana Wekîl
Diana Wekîl operabêjeke kurd e.
Jiyan
Wekîl di sala 1973an de li Tîflîsê (Gurcistan) hatiye dinê. Li konservatiwara Rewanê (Ermenistan) xwendiye û albûmeke wê ya bi navê "Dengbêja Operayê" heye. Bi îtalî, almanî, îngilîzî, rûsî, ermenî û kurdî aria, romans û stran dibêje.