cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zazakî
Cihê zazakî di nav zimanan de
Ji aliyê tarîxa zimên ve zazakî zêdetirîn bi zimanê partî nêzikî nişan dide. Ango, zazakiya wê demê bi partî re pirr nêzîk bûye, lêbelê partiya ku hat nivîsandin, bi xwe nebûye. Lê halê îro jî zazakî ji hêla gramer û peyvan, mînak sazkirina dema nihayîn û gelek jî guharina dengên îraniyên kevn xwe kefş dike. Di nav zimanên kurdî de zazakî û goranî gelek nêzikê hev in.
Di warê zanistî de jî nêzîkbûnên cihê hene. Mirov dikane bi pîvanên xwerû zimannasî nêzîk bibe, an jî li gor pîvanên civakî û zimannasî bi hev re. Kesên ku zimên ji civakê bi tevahî îzole dikin meyla wan ew e ku zazakî weke zimanekî serbixwe nîşan bidin. Kesên ku zimên weke endakî zînde yê civakî dinirxînin, meylan wan ew e ku divê civaka axaftvanên vî zimanî xwe çawa bi nav dike, nasnameya wê û zimanê wê jî weha be.
Ji bo standartkirina zazakî di sala 1996'an de li Stockholmê Grûba Xebate ya Vateyî hat avakirin. Di sala 2004'an de li Frankfurtê Enstîtuya Zazakî hat avakirin. Ji bo rojanekirina zazakî di sala 2010'an de Ziwan-Kom hat avakirin.
Devokên zazakî
Di zazakî de gelek devokên biçûk hene. Li gor zimannas û nivîskarên ku li ser zazakî dixebitin, meriv dikane bi giştî zazakî bike du devokên mezin:
Li gor hin zimannasan û nivîskaran jî di zazakî de sê devokên sereke hene.
Zayend
Hemî peyvên zazakî di halê xweser de yan nêr û yan mê ne. Di rengdêr û lêkeran de jî ev taybetmendî wisa ye. Çend îstisna hene, lê peyvên mê bi giştî di dawiyê de dengê "-e" digrin, peyvên pirjimar jî di dawiyê de dengê “-î” digrin. Mînak:
Ev peyv li her sê halan jî di kurmancî de mîna “golik” tê nivîsîn. Yanî, di kurmancî de heta ku peyv di nav hevokê de neyê xebitandin, diyar nabe ku gelo ka peyv nêr, mê yan pirjimar e. Lê di zazakî de peyv bi tena serê xwe jî taybetiya xwe nîşan dide. Ev taybetmendî di zimanê kevnare de heye. Di rewşa tewandî de qertafa pirjimarîyê "-an" e.
Xebata standardîzekirinê
Xebata standardîzekirina zazakî di sala 1996an de li Swêdê bi avakirina Grûba Xebate ya Vateyî destpê kir. Vê koma xebatê serê pêşî encamên kombûnên xwe wekî broşur belav kir, lê dû re kovareke bi navê Vate derxist. Ev koma xebatê heta niha 22 caran bona standardîzekirina vê zaravayê kom bûye. Vê xebatê pêşî li nivîsîna vê dîyalektê û geşbûna edebiyata wê vekiriye. Ev xebat bi awayekî biîstîqrar her berdewam e.
Di standardîzekirina kirmanckî (zazakî) de ji krîterên hilbijartin an jî tesbîtkirina forma peyvan yek jê ev e ku, divê diyalektên kurdî nêzî hev bibin.
Di çarçeweya xebata standardîzekirinan zaravayê zazakî de kovara Vateyê ku dengê Grûba Xebate ya Vateyî ye û xwerû bi kirmanckî (zazakî) diweşe, heta niha 39 hejmar weşiyaye. Ferhenga tirkî-kirmanckî (zazakî) ku ji peyvên standardkirî pêk tê û ferhenga kirmanckî (zazakî)-tirkî ku ji peyvên standardkirî û versiyonên wan pêk tê. Grûba Xebate ya Vateyî, Ferhengê Kirmanckî (Zazakî)-Tirkî/Kırmancca (Zazaca)-Türkçe Sözlük, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2009 cara sisêyan wekî çapa firehkirî hatin weşandin. Dîsa, kitêba rastnivîsa zazakî ya bi navê Rastnuştişê kirmanckî (zazakî)) ji aliyê vê komê ve amade bû û hat weşandin. Ev xebatên hanê yên organîzekirî pêşî li geşedana nivîsîna zazakî vekirin ku bi dehan kitêb li gor standardê Vateyî hatin weşandin.
Ulmen (Verbandsgemeinde)
Ulmen şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sardîs
Sardîs (bi lîdî: Sfard, yewnanî: Σάρδεις Sárdeis, farisî: Sparda) paytexta padşahiya kevn ya Lîdyayê bû, ew nêha di parêzgeha Manisayê di Tirkiyeyê de ye.
Ew bajarek pirr giring bo Împeratoriya Hexamenişî bu, ko Kûruşê mezin ew bi dest xistê bû.
Lîsteya eşîrên Luristanê
Lîsteya eşîrên li parêzgeha Îranê ya Luristan.
Yûsifwen
Çahartoxma
Komara Sosyalîst a Federatîv a Sovyet a Piştqefqazê
Komara Sosyalîst a Federatîv a Sovyet a Piştqefqazê yan jî Komara Sosyalîst a Sovyet a Piştqefqaza Federatîv (bi rûsî: Закавказская Социалистическая Федеративная Советская Республика, bi kurtî: ЗСФСР) komareka YKSS'ê ko di sala 12'ê adara 1922'an li Tîflîsê hatibû îlankirin bû. Tîflîs jî paytexta wê bû.
Di 30'ê berfanbara 1922'an de jî Yekitiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst (UYKSS) ji aliya dewletên Komara Federatîfa Rûsyayê Sovyêt ên Sosyalîst, Komara Sovyet a Sosyalîst a Ûkraynayê, Komara Sovyet a Sosyalîst a Belarûsê û Komara Sosyalîst a Federatîv a Sovyet a Piştqefqazê hat sazkirin.
Komara Sosyalîst a Federatîv a Sovyet a Piştqefqazê yekîtiyeka ji Komara Sovyet a Sosyalîst a Ermenistanê, Komara Sovyet a Sosyalîst a Azerbaycanê û Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê de pêk dihatbû. Ji bo mihelafetên ji hêla komûnîstên gurcî û azerbeycanî ve ew federasyona di 5'ê berfanbara 1936'an de ji aliyê Lawrenti Beria ve hat belavkirin û Komarên sosyalîst ên ko belav bûn teva YKSS bûn.
Alan Botan
Alan Botan (z. 1960 li Botanê), hunermend û pêşmergeyekî kurd bû.
Alan Botan di sala 1987ê ji ber nexweşiya xwe li Kurdistanê ne ma û paşê li Swêdê bû penaber. Di salê 2000î de jiyana xwe ji dest da û çû ser dilovaniya xwe.
Alan Botan her wiha xwedî albûmeke bi navê "Pêşmerge" ye. Ji bilî wê gelek stranê ku nivîsiye ji aliyê gelek hunermendan hatiye xwendin.
Şoreşa Cotmehê
Şoreşa Cotmehê (Rûsî: Октябрьская революция, Oktyabrskaya revolyutsiya) an jî Şoreşa Cotmehê Mezinê Sosyalîstan, Rêvolyûsya Oktîabrê Sosîalîstîê Mezin (Великая Октябрьская социалистическая революция, Velikaya Oktyabr'skaya sotsialisticheskaya revolyutsiya) an jî Şoreşa Bolşevîkan, şoreşeka ko di sala 1917an de li Rûsyayê pê Şoreşa Şibatê re hatibû holê. Bi wê şoreşê re şûna Çariya Rûsyayê di Şoreşa Şibatê de hildiwaşiyabû û kargerîyekê ko bi gelemperî ji Bolşewîkan pêktê tê saz kirin û riya bo saz kirina YKSS bo Bolşewîkan tê vekirin. Ji pê Şera Hindira Rûsyayê yê navbera salên (1917–1922) re di 1922an de YKSS tê saz kirin.
Perikên xwînê
Perikên xwînê wekî trombosît jî tê navkirin. Bi gelemperî perikên xwînê wekî corek ji xaneyên xwînê tê hesibandin. Bi yewnanî trombos “meyîn”, kytos jî bi wateya “xane” tê bikaranîn. Lê bi eslê xwe perikên xwînê xane nînin. Trombosît pirtikên sîtoplazmaya xanêyên gewre (megakaryosît) yên moxê hestî ne. Di moxê hestî de xaneyên gewre (megakaryotîs) perçe dibin. Ji sîtoplazma û hin endamên van xaneyan, perikên xwînê çê dibin.
Perikên xwînê bênavik in. Temenê perikên xwînê 7-12 roj e. Trombosîtên pîr an jî yên bêkêr, di sipil û kezebê de tên hilweşandin. Mîkrolîtreyek (mm3) xwînê de bi qasî 150-400 hezar perikên xwînê heye. Perika xwînê ji xiroka sor û xiroka spî hûriktir e.
Heke di laş de birînek çê bibe, ziyan digihîje lûleyên xwînê, xwîn ji lûleyên ziyangirtî diherikê derve. Divê rê li ber xwînçûyînê bêne girtin, yan na, jiyana mirov dikeve xeterê. Karê serekê yê trombosîtan, meyandina xwînê ye. Xwînmeyîn dema xwînçûnê pêk tê. Hinek ji perikên xwînê li sipil de tê embarkirin. Hin caran ji ber hokarên genetîk (bomaweyî) an jî jiber nebûna proteîna meyînê, trombosît karê xwîn meyînê pek nayinin, ev rewş wekî nexweşiya xwînberbûn (hemofîlî) tê navkirin.
Korxa
Korxa gundekî ku bi ser Liceya Diyarbekrê ve ye.
Girê Sira
Girê Sira, gundekî navçe Hezex a bi ser Şirnexê ve ye.
Zerde
Zerde xwarin û şîraniyeke ji pêjgeha kurd, pêjgeha Tirkiyeyê e. Lepeya birincê ye. Derbasê gelên cîran jî bûye ku ew jî vê xwarinê bi heman navê binavdikin. Zerde bêjeyeke kurdî/îranî ye, navê xwe ji zerbûna xwarinê digire.
Di zerdeya Ezirganê de nok jî tê bikaranîn. Herwiha ji xeynî zeferanê li deverên Kurdistanê biharbêhnên (biharat) cuda tên bikaranîn. Ango bo çêjdanê tiştinên din jî tên tevlîkirin.
Berkeliya zerde (Tirkiye)
Malzemêyen tîpîk a zerde in:
Çêkirin
Riza xwe bişon, nîv katjimêrî (saet) di nava ava şîregerm de bihêlin, bila nermijî bibe. Birinca xwe têxin quşxane yan beroşekê, 5 lître avê berdin serê û bidin ser agir. Bêî ku were tevdanê tê kelandin.
1,5 kg şekir, zeferana ku di ana 1-2 kevçî avê de hatiye amadekirin tevlî bikin. Hinekê bikelînin, armûşê tevlî bikin, çend kelê pê bînin.
Ji agir daynin, li binikên xwarinê belav bikin. Sar bû, bi fistiq, dendikên hinarê û tiriyan bixemilînin, bînin ser destexaneyê (sifre).
Beznî Bidaq
Beznî Bidaq gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Defraggler
Defraggler, yekereke bêpere û xurt e. Mirov dikare dîskên kompîturê bi vê bernameyê bi yek bikin ku pergala xwe bihêz û xurttir bixebitînin.
Bername ji aliyê şîrketa Priform ve hat pêşxistin. Kurdiya vê bernameyê cara ewil aliyê Occo Mahabad ve hatibû kirin. Niha bername bi fermî ser internetê tê belavkirin. Bername ji pêncî zimanî zêdetir hat wergerandin.
Bername ji bo lez û performansa kompîturê ye.
Çavkanî
Kategorî:
Karoka pûşî
Karoka pûşî (bi latînî, Fomes fomentarius), karokeke nexwarinbar a famîleya Fomitopsidaceae ye. Ew li ser qurmê daran dijî û li demên berê ev kariya hişkkirî wek agirde hate bikaranîn.
Malchow
Malchow, bajarekî navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatteê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Saint-Pierre-Azif
Saint-Pierre-Azif, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sainte-Radegonde, Charente-Maritime
Sainte-Radegonde, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Vigor
Saint-Vigor, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Harşo
Harşo, xar(a)şo, navê xwarineke ji pêjgeha kurd e. Bi taybetî li parêzgehên Erdêxan, Qersê tê xwarin.
Çêkirin
Nanê xwe bipişirînin badiyekê. Rûnê nivîşkî di quşxaneyekê de biqijilînin, hêkan biçirpînin navê û tevbidin.
Dûv re penîr, pîvaza hûrkirî. îsota reş, xwêbû 2 stekan ava kelandî berdin serê. Vê têkela xwe hûrikî bikin, berdin ser nanê hûrkirî.
Meytîs
Meytîs (bi tirkî û îro navê fermî: Dolusalkım, ), gundekî navçeya Xisxêrê ya Sêrtê ye.
Dîrok
Navê gund di qeydên sala 1928an de wek Mektîs derbas dibe.
Erdnîgarî
Gund, 135 km ji navenda bajarê Sêrtê, 39 km ji navenda navçeyê Xesxêrê dûr e.
Lindlar
Lindlar şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberbergischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Zeamî
Zeami Motokiyo yan Kanze Motokiyo (世阿弥 元清; 1363 – 1443), yek ji nivîskarên şanoyê û aktorên navdar ên japonî ye.
Di pirtûkên xwe de li ser fîlozofiya mîstîk a japonî rawestiyaye. Ji bo leyîstikvanan pirtûkên raveker nivîsiye. Berhema wî ya herî navdar Fushi kaden e. Beşa şanogeriyê ya japonî Noh bi xebatên wî pêşketiye. Herwekî Zeami bi xwe jî aktorekî serkeftî bûye.
Avdan
Avdan, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Kovex
Kovex, gundekî navçeya Hezexa bi ser Şirnexê ve ye.
Miracil
Miracil gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 111 kes (33 malbat) bûn.
Fushi kaden
Fushi kaden (fûşî kadin tê xwandin) pirtûka navdar a Zeami Motokiyo yê Japonî ye. Li ser beşa şanogeriyê ya Japonan Noh agahdarî tê de hene. Herwekî ji bo fêrbûna mîstîsîzm û şanogeriya Japonî û kaneke girîng e.
Darebiya Anêrê
Darebî, Darebiya Anêrê, Darebiya Qolîbaba (bi tirkî kirine: Akçetepe) gundekî navçeya Mûşê Gimgimê ye.
Aboriya gund li ser xwedîkirina ajalên malê û alîkariyên koçberbûyan e. Şer û xizanî bûye sedem, gelheya Darebiyê daketiya heya 400-400 kesan. Ji Mûşê 107, ji Gimgimê jî 50 km dûr dikeve. Herwiha 50 km ji Kopê dûr e.
Ev gund di ber Çiyayê Qolîbaba de ye. Dewleta Tirk, bi bendavan û birrîna daristanan xwezaya herêmê gelek xirab kiriye û ekosîstema wê dixe xetereyê. Li nêzîkê Darebiyê jî bendavek heye.
Revo Uninstaller
Revo Uninstaller amûra rakirina bernameyan ji bo kompîturan e. Qirêjî û bermahiyên bernameyan jî radike.
Revo ev amûran dihewîne
-Rakera Bernameyan.
-Amûrên Windowsê.
-Paqijîkera Dosyayên Bêkêr.
Bîreareban
Bîreareban, Bîreereban, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Revo Uninstaller
Revo ev amûran dihewîne
-Paqijîkera Çalakiyên Gerokan.
-Paqijkirina Şopên Office.
-Rakirina Çopan.
Pêşxistkerê bername VS Revo Group e.
Çavkanî
Kategorî:
Qişllaq Sallebeg
Qişllaq sallebeg, gundekî gundistana Temoẍea navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qişllaq sallebeg 292 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 59 e.
Fisegur
Fisegur (bi latînî, Lycoperdon perlatum) kariyek e. Fisegura nekevnar xwarinbar e.
Firat Cewerî
Firat Cewerî nivîskarekî kurd e.
Sainte-Ramée
Sainte-Ramée, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Firat Cewerî
Firat Cewerî li sala 1959ê li gundê Balfisê yê li ser bi Dêrika Çiyayê Mazî nêzîkî Mêrdînê hatiye dinyayê. Di salên heftêyan de digel malbata xwe li Nisêbînê bi cîh bû, li 80'an koçberî Swêdê kir û heta niha jî li Swêdê dimîne. Wî berî 80ê dest bi nivîsîna bi kurdî kir. Wî deh salan kovarek bi navê Nûdemê derdixist. Di şaxên cihê de nêzîkî deh pirtûkan nivîsîne û deh–donzdeh pirtûk jî wergerandine zimanê kurdî. Her wisa pirtûkên wî jî ji bo zimanên dî hatine wergerandin. Pirtûka bi navê Kevoka Spî bi farisî jî belav bûye. Payiza Dereng dê bi tirkî jî çap bibe.
Firat Cewerî li 24ê gulanê di kongreya PENa Swêdî de wekî endamê komîteya wê ya nû ya kargêr hat hilbijartin. Ew ji sala 1987ê endamê PENa swêdê ye.
Firat Cewerî amadekarê Antolojiya çîrokên kurdî e. Ji vê pirtûkê çend danasîna çîroknivîsan ji bo vê Wîkîpediyayê bi destûra Firat Cewerî hatin bikaranîn.
John Bardeen
John Bardeen (jdb. li Madison, Wisconsin; m.  li Boston) fîzîknasekî amerîkî bû. Du caran guncavê Xelata Nobelê hatiye dîtin.
Jînenîgarî
Bardeen lîsana xwe sala 1928 û masterê jî sala 1929ê bidawî dike. 1933yê li Harvardê, herwiha li Institute for Advanced Study a li Princeton Universityyê dixwîne. Bi giranî xwe dide xebatên mekanîka quantê. Sala 1936ê li cem Eugene Paul Wigner doktoraya xwe bidawî dike.
Fıratta Yaşam
Fırat'ta Yaşam an go Jiyana Li Feratê rojnameyeke hefteyî ya siyasî Kurdî û Tirkî bû.
John Bardeen
Jînenîgarî
Ji 1938 heya 1941 Bardeen wekî profesorê asîstan li University of Minnesota ya Minneapolisê kar dike. Di pêvajoya şerê cîhanê yê duyem de, li laboratoriya U.S. Naval Ordnance Laboratory a li Washington, D.Cyê ye, dixebite.
Fıratta Yaşam
Fırat'ta Yaşam di sala 1998an li Dîlokê dest bi weşanê kir. Gerînendeyê Giştî yê rojnameyê Mehmet Boncuk bû.
John Bardeen
Laboratoriyên Bell û transîstor
Wekî fîzîknasekî di Bell Telephone Laboratories a Murray Hill de dixebite (New Jersey, 1945–1951).
Bi tevî William B. Shockley û Walter Brattain komekê xebatê ava dikin û li ser metalên kêmbuwar (kêmgihîner) dixebitin, bi alîkariya krîstala germaniyûm di de transîtorefektê vedibînin û yekem bîpolartransîstorê ava dikin.
Sîwan (herêm)
Li herêma Licê ev cureyên tûwan hene: tûyên malote, mircik, paloyî, reş, romî, sor, sîpanî, spî, şekirik, xurme…
Gund
Elikan, li bakurê rojavayê Licê, li herêma Sîwanê ye û 23 km ji Licê dûr e. Sê gomên wê hene. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dewlet jê re dibêje Birlik.
Herek, li bakurê rojavayê Licê li herêma Sîwanê dikeve û bi sînorê Hênê ve ye û 20 km ji Licê dûr e. Sê gomên li ser hene. Bi zaravayê dimilî dipeyivin. Dewletê navê Şenlik lê kiriye.
Markê, li bakurê rojavayê Licê li ser riya Licê û Darahênê ye û 20 km ji Licê dûr e. Gundekî avî ye. Firingî û xiyarên Markê di bazara Amedê de bi nav û deng in. Korxa li ser markê ye. Bi zaravayên dimilî û kurmancî dipeyîvin. Dewletê navê Ergin lê kiriye.
Mala mihê Biro, li Bakurê rojavayê û 40 km ji Licê dûr e. Di sînorê Çewlîgê de ye. Neh gomên wê hene: Xerabe, Elik, Bermal, Kanîspî, Birmak, Dereşel, Dersal, Reşeciya û Tût. Li gund dibistanek heye û demek Mala Mihê Biro ji bo mamostan ciyê sirgûnê bû. Gund dûr e û berf li çiya pir dibare. Bi qasî çend mehî çûyîn û hatin tune. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Ecemiş lê kiriye.
Manderscheid
Manderscheid, bajarekî navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Zell (Verbandsgemeinde)
Zell şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Tewlo
Tewlo yekemîn kovara qerfî ya kurdî li Tirkiyeyê bû.
Tewlo di li Stenbolê dest bi weşanê kir. Xwediyê imtiyazê yê kovarê Serhat Bucak, berpirsê nivîsan Tarık Tolunay, dernênerê qerfê jî Xelîl Ziravav (Halil İncesu) bû. Kovar piştî 13 hejmar belav bû û piştre di hate girtin. Tewlo pir kêm cih dida zimanê tirkî jî.
Di nav nivîskar û xêzkarên kovarê Dogan Guzel, Mümün Durmaz, Seydoş Xirabxoş, Can Baytak, Selim Canhıraş, Burcu Durusu, Luis Garcia, Musa Anter û İsmail Beşikçi cih digirtin.
Piştî Tewloyê di sala 1999an kovara qerfî Pîne dest bi weşanê kir.
Aeneis
Aeneis yek ji destanên romayî ye ku Virgil nivîsiye.
Virgil ew di navbera 29ê berî zayînê heya mirina xwe 19ê berî zayînê nivîsiye. Wekî destana damezrandina împeratoriya Romayê tê zanîn. Ji 12 pirtûkan pêk tê.
Thea Bauriedl
Jiyan û girîngî
Sala 1966 dest bi perwerdeya psîkolojî, psîkopatolojî û fîlozofiyê dike. Ji sala 1981ê virde gerînendetiya înstîtutek dike.
Giringiya wê ew e ku ew zanîna psîkolojiyê dixwaze bo aşitiyê bikarbîne. Ji bo wê goraniya xwe dide nakokiyên civakê.
Hûye
Hûye, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Hûye' 1149 kese (580 mêr, 569 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 290 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 1149 kes rûniştvanên Hûye, 683 kes dikarin bixwînin u binivsînin (389 mêr, 294 jin).
Kovara W (kovar)
Kovara W kovareke çandî, hunerî, wêjeyî û rexnegirî ye.
Sparta
Sparta carina jî Spartê (bi dorî: Σπάρτα Spárta, attîkî: Σπάρτη Spartē) bajarekî kevn yê yewnanê bû.
Kovara W (kovar)
Ji sedema ku kovareke çandî, hunerî, wêjeyî û rexnegirî li bakurê Kurdistanê weşaneke bi rêk û pêk nake, komek nivîskarên ku li Amedê û bajarên dora wê rûdinin dest bi xebateke hevkarî kirin û di meha Gelawêja 2004an de biryara derxistina Kovara W girt. Di amadekirina kovarê de 11 nivîskaran cih girtin. Navê wan 11 nivîskaran ev in: Ayhan Meretowar, Dilawer Zeraq, Hîlmî Akyol, Îrfan Amîda, Lal Laleş, Mem Bawer, Mem Mîrxan, Merdan Newayî, Rêzan Tovjîn, Serkeft Botan , Sîdar Jîr. Nivîskaran xwedîtiya kovarê li ser navê Rojîn Zarg çêkirin û edîtoriya kovarê jî dan Dilawer Zeraq û Sîdar Jîr. Lê di dûmahîkê de Edîtoriya kovarê ji aliyê Dilawer Zeraq ve hate kirin. Piştî hejmara sêyemîn niviskar Çiya Mazî û helbestvan Berken Bereh jî beşdarî nav vê komê bûn û hejmara lijneya weşanê derket 13an.
Ebûlfida
Ebûlfida, Ebu'l-Fida  an jî navê tam  Ebûlfida Îsmaîlê Hemawî (jdb. 1273 Şam - m. 1331) stêrnas, dîroknas û  erdnasekî kurd bû.
Tehat
Tehat bi 3.003 m çîyayê tewrî mezin li Cezeyêrê ye. Hên ew cîhê tewrî jor ji Çîyayên Ahagar e.
Sparta
Tê gotin di sala 1880. bz de kesek bi navê Sparton ew bajar çêkir û paş wî panzdeh newîyin wî hûkumetdar bûne.
Ebûlfida
Ebûlfida gelekî pirtûk li ser dîrok û erdnîgariyê nivîsand. Ew di navbera 1320 û 1331ê de fermandarê Dewleta Eyûbiyan bû.
Kratera li ser heyvê a bi navê Ebûlfida bi navê wî binavkirî ye. di 26ê çiriya pêşîn a sala 1331de li Hemayê wefat kir.
Kovara W (kovar)
Hejmara yekem a kovarê (îlon-çiriya pêşîn) di serê meha rezbera 2004an de derket. Di hejmara yekem de şanenava 22 nivîskaran di kovarê de cih girt. Ji ber ku yekemîn car li bakurê Kurdistanê bi înisiyatîfa nivîskarên kurd kovareke wêjeyî, çandî, nirxandinû û aktuel derket, hejmara yekem ji alî xwendevanên kurdî ve bi coşî hate pêşwazîkirin û germahiyek di warê wêjekariyê de ava kir. Kovar di aliyê rexne-nirxandinê ve jî teşeyekî nû da kovargeriya kurdî.
Sparta
Paşî di sala 1190 BZ de herkoliyan û doriyalian Sparta xistên bin destê xwe.
Kovara W (kovar)
Kovar piştî hejmara 13an ji aliyê nivîskaran ve radestî Enstîtuya Kurdî ya Amedê bû. Enstîtuyê di meha gulana 2007an de hejmara 14'mîn derxist û weşana kovarê ji hejmara 14'mîn û pê ve ji aliyê Enstîtuyê ve hate birêvebirin. Enstîtuya Kurdî ya Amedê di naverok û beşên kovarê de dewlemendiyek çêkir û hejmara nivîskarên kovarê berfirehtir kir. Her wisa Hejmara 13'mîn ku wekî hejmara demsalî ya zivistana 2006-2006an derket, lê Enstîtuyê ji hejmara 13'mîn û pê ve kovar careke din bi rengê dumehane derxist.
Sparta
Çaxên tarî yewnanî nêzîkê BZ. 700 diqede û Sparta dîsa dibe hêza domînant. Bi taybetî jî Şerê Pers-yewnanê ev domînantî derkevte holê. Sparta dibe pêşengê hemû dewletên Yewnanî. Lê pêşengiyê da Atîna jî reqîbê wê bû. Ev reqabeta wan her du dewletan bû şerek mezin di nav Yewnanistana kevnar de. Ev şer navbeyna salên BZ. 431 - BZ. 404 çêbû. Navê vê şerê jî Şerê Peloponêsî bû. Sparta di nav vê şerê da serkeftî derket. Serxwebûna dewlata Spartayê heya şaristanîya Romayê Yewnanistanê dagir dike didome.
Marienheide
Marienheide şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberbergischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Kovara W (kovar)
Piştî ku Enstîtuya Kurdî ya Amedê kovar wergirt, xwediyê kovarê bû Semra Ozbey û Edîtorê Weşanê jî bû Azad Zal û Enîse Şîrîn.
Saint-Vincent-des-Bois
Saint-Vincent-des-Bois, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Qilyasanî Xwarû
Qilyasanî Xwarû (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Qilyasani Khwaru), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Raze Jam
Rezan Jamal an jî Raze Jam bernavkê rapvanê kurd Rêzan Cemal e ku di sala 1985an de li Mêrdînê ji dayîk bûye. Ew di zaroktiya wî de bala wî li ser muzîkê bû û di temeneke ciwan de dest bi nivîsandina helbestên xwe kir û dixwest ku bibe helbestvanek.
Di 1997an da tevî malbata xwe koçî Swêdê kirin û ji welatê xwe cûda dest bi jiyaneke nû kir. Niha, li bajarê Borlängeya Swêdê niştecih e, him li zanîngehê xwendekar e him jî bi muzîkê re têkildar e. Heya niha, stranên rap, hip-hop yên bi tirkî û swêdî çêkirin û di gelek konsêran de derket ser dikê. Lê niha, hew bi kurdî muzîka rap çêdike û armanca wî ew e ku muzîka kurdî ya rap bide destpêkirin.
Niha, li ser yekem strana xwe ya kurdî ya bi navê Em kurd in projeyên xwe berdewam dike.
Jînenîgarî
Rêzan Cemalê ku di sala 1985 li Enqereyê ji dayikbûye, eslê xwe ji Gundê Memîka a bi ser navçeya Stewra Mêrdînê ye. Rêzan hîn bi temenê biçûk dest bi nîvîsandina helbestên xwe kiriye û herdem xwestîye bibe helbestvan. Rêzan hîna bi 13 saliya xwe de, bi malbata xwe re di sala 1997’an de koçi Swêdê dike û ew li wir ji axa xwe dûr dest bi jiyaneke cûda dike.
Ew cara yekê strana rapvaneke swêdî guhdar dike û gelekî jê hez dike. Rêzan bi vî awayî mûzîka hiphopê nas dike û ji ber koçkirina malbata xwe ya bi mecburî, ew jî weke her ciwanekî kurd, ji ber ku li bajarên jı axa xwe dûr jidayikbûye û mezin bûye, ji zimanê dayikê jî hinekî bêpar maye. Ji ber vê yekê jî ew demên pêşi de muzîka hip-hopê bi zimanê swêdî û tirkî çêdike. Ew karê xwe piştî demekî kurt ji bo na bi zimanê dayika xwe kurdî çêke biryar dide. Di nava pêvajoyê de ew giraniyeke mezin dide kurdî û projeyên xwe yên cara pêşi re gavên girîng dıavêje. Ew destpêkê de ji bo ku hip-hopa kurdî were pêşxistin bi derfet û fedakariya xwe xebat dimeşanda. Ew bi bilindbûna tekoşina li metropolên Tirkiye û Ewropayê re hînî kurdiya xwe dibe û ew çêkirina stran û klibên çanda welatparêzî û serhildanê tê naskirin.
Rêzan di heman demê de hêdî hêdî tevlî konser û xebatên Kurdan ên ser dîkê dibe û di bernameyên radyo û televizyonên kurdan de îdîa dike ku ewê gelekî tişt muzîka hip-hopa kurdî re bide qezençkirin. Di sala 2007’an de li ser albûma solo a yekem Em kurd in de dest bi xebatan dike. Rêzan wê demê piranî bi navê Raze Jam dihat naskirin. Lê ev ne karêki hêsan e. Ji ber ku ji bo çêkirina albûman gelekî sebir pêwiste. Lewma pêdivî bi xebatkarên bi qalite û pispor hene. Hunermendê ku xwedî tarzeki hip-hopê ya cûda ye, di nava pevajoyê de bi awayeki profesyoneli dest bi çêkirina muzîka hip-hopê dike. Berdêla wê çi dibe bila bibe, Rêzan ji bo pêkhatina xeyala albûma muzîka hip-hopê ya bi kurdî zend û bendan badide. Di nava 4 salan de çıqas astengî û zordarî derketîbin pêşîya wî jî, wî hemû astengiyan bi serfirazî serket û albûmên ku wî bixwe çêkirî, di studyoyekî profesyonel de dawi kir û 21’ê adarê sala 2011’an de bi alîkarîya Mîr Muzîkê a di Cîhanê de wekî fîrmayeke muzîka kurd ya herî navdar tê naskirin re pêşkêşî gel kir.
Seleteya kuzelê
Seleteya kuzelê ji seleteyên klasîk e. Kuzel (bi latînî: Eruca sativa) an bi bandora zimanên din roka;, him wekî heşînayî, him jî di seleteyan de tê xwarin. Kuzel riwekek ji malbatae Eruca vesicaria ye ku ew ji koma Brassicaceae ye. Jê re rûkola jî dibêjin. Di pêjgeha kurd de cihê vê heşîniyê heye.
Standardeke vê seleteyê nîne, yan jî ji ber ku li ser pêjgeha kurd lêkolîneke zanistî nehatiye kirin, nayê zanîn.
Çêkirin
Kokên kuzelê jêbikin, pelên wê bikin nava ava bi sirkeyê carekê bi vê avê bişon. Paşê yek-du avê bişon, bidarivînin. Xiyarê bi tevî qalikên wan (an bêî qalik) wekî zarê (kûbîkî) hûrbikin.
Destavêtina li zarokên kurd
Destavêtina zarokên kurd, di mihe sibatê a 2012'an de ji Girtîgaha Bozantiyê ket Rojevê de. Li Kurdistanê di çerçova şerê ku tê meşandin de, zarokên kurd, carna deme ku panzer û an jî wesayîtên polisan dibînin Keviran diavêjina wan. Di ancama wê kevir avêtinê de, bi hezaran zaroyên kurd ji aliyê Dewleta Tirk ve hatina girtin û hatin şandin li Girtîgehan. di girtîgehan de, destavêtina wan ya cinsî ji aliyê hem rayadarên dewletê ve û hem jî ji aliyê hin girtiyên ku rayadarên girtîgehê wan zaroyan teslimî wan dike ve dibin. Bi vê yekê re, piştî ku bûyar hat rojavê û di ajansa kurd a DIHA de cih girt, piştre derket li holê ku li sadan zaroyan ev kirên qirêt ji aliyê rayadarên dewletê ve hatina kirin. Piştî ku bûyar hat bihîst û ket Çapamenîyê de, êdî rayadarên dewlet û hukumete tirk revakirinên ku bûyarê ji rêzê bidine nîşandin ketina rojevê de. Piştre ku di raya giştî a kurd, bertek zêde bûn, êdî ji bo ku berteken kêm bikin û bêbandûr bikin, gotin "emê zaroyan ji girtigeha Bozaniyê buhurênina li Girtîgeha Sîncanê." Lê piştre derket li holê ku li gelek girtêgahên din jî heman buyar bûna. Piştre derket li holê ku li "Girtîgaha bayrampaşa" jî heman kirin hatina kirin.
Ev kirin ku hatibûbûn kirin, ji bo ku hem çavtirsandinê bidina kirin di nav raya giştî ya kurd de. Û hem jî, weke hêrîşeka ku li keseyetiya civata kurd bû. Bi teybetî û bi plan ev kirin hatibûbûna kirin. Piştre zimanê ku di çapemeniyê de hatibûbûna bikarhanîn, ji wê hat fahm kirin ku kirinaka bi plan a.
Sîyesetmederan çi got
"Ne ji ber îdîayan, lê ji ber şert û mercên fîzkî wê were girtin(Girtîhega Bizanti)", Berdevkê hukumet û alikarê serokwezir Bilant Arinc.
Sînor (xwarin)
Sînor navê xwarineke ji pêjgeha kurd e jî. Pirranî li parêzgehên Bakurê Kurdistanê Erdêxan, Qers, Agirîyê tê xwarin.
Xwarineke çorsane ye, ango kêm tişt dikevinê û hêsan e çêkirina wê. Ev xwarin navê xwe ji sînoran digire. Bazirgan û qaçaxçiyan ev nav dane vê xwarinê lêwra li ser sînoran dihate xwarin, çêkirina wê rehet bû.
Çêkirin
Rûnê xwe berdin quşxaneyekê û bihelînin. Nanê xwe hûrbikin badiyekê, rûnê qijilandî berdin serê. Penîrê xwe bipişirîninê, mastê xwe tevlî bikin. Ji bo çêjdanê dikarin biharbêhnan (biharat) jî bikarbînin.
Mansfeld
Mansfeld, bajarekî navçeya (Landkreis) Mansfeld-Südharzê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Sarpêdon
Di Mîtolojiya yewnanî de Sarpêdon kurê Zeus bû. Aliyê Troyayê şer kir. Di Îlyadê de ew kurê Zeus û Laodamia ye (Laodamiaya keça Bellerophon), di guhertoya standard a paşîn de ew kurê Zeus û Europê, birayê Minos û Radamanthus e. Li aliyê din di hin çavkaniyan de Sarpêdonê ku beşdarî şerê Troyayê bûye neviyê Sarpêdonî ku birayê Mînos e.
Kult
Li Xantosa Lîkyayê, perestgehek ji Sarpedon re hatibû çêkirin hebû. Di heman demê de, li Seleukeîa ya li Kîlîkyayê, perestgeha Apollo Sarpedonios û Artemis Sarpedonia hebû. Li gorî Tertullîan, li ser Troadê perestgehek Sarpedon û perestgehek hebû; lê belê, dibe ku Tertuliian ev yek bi şîreta li Kîlîkyayê tevlihev kiribe. Hin delîl hene ku destnîşan dikin ku Sarpedon ne yewnanî ye û beriye Homerosê jî ew hebû
Bînemaliya Sarpedonê
Di Îlyada Homeros de, du kurê Zeusê hene ji Europê, Minos û Rhadamanthus. Li gorî Îlyadê, Sarpedon, hevalbendê Troyayê yê Lîkyayê, kurê Zeus û Laodamiaê bû, ku tu têkiliya wan a zelal bi Krîtê re tune bû. Lêbelê, di kevneşopiya klasîk a standard de, Sarpedon kurê Zeus û Europayê ye, Krîtî yê, û birayê Minos e. Ger Hesîod û Bakkîlîdes di pirtûka 12 ya Îlyadayê de hatine binav kirin, Europa sê kur dane Zeusê li Girîtê, ew: Minos, Sarpedon û Rhadamanthus.
Beşek ji Kataloga Jinan a Hesîodos ( li ser papîrusê bi gelek qulikan veşartiye) behsa zarokên Europêyê ji aliyê Zeuse hatiye ducanî kirin dike, û tenê navê Rhadamanthus parastiye, ji bo navên Minos û Sarpedon jî cîhek têr heye lê ew beşa mayî de, qala kedkarên Sarpedon ên li Troyayê tê kirin. Di esera xwe Karyayiyana Esxîlos gotiye: Sarpedon kurê sêyemîn ê Zeus û Europêyê  ye, piştî Mînos û Radamanthus. Di vê xebatê de, Sarpedon li Troyayê şer dike, dema ku Europê bi kelecan li bendê ye ku fêr bibe ka dê çarenûsa Sarpedon çi eşkere bike. Heman binemalî di lîstika Euripidesê Rêsus de tê dîtin.
Rastiya ku lehengekî şerê Troyayê birayê Mînos e, hin pirsgirêkên binemalî derdixe holê; ji ber ku Mînos sê nifş beriya şerê Troyayê hatiye dinyayê. Di hin çavkaniyan de, Zeus jiyanek dirêj daye kurê xwe Sarpedon. Diyariyek weha jixwe di perçeya Kataloga Hesîodos de hatiye behs kirin, û Apollodorus, dibe ku di Katalogê de berdewam bike, dibêje ku Zeus hişt ku kurê wî sê nifşan bijî. Lêbelê, hin çavkaniyên din destnîşan dikin ku Sarpedona birayê Minos, û Sarpedona ku li Troyayê şer kirin, mirovên cûda bûn. Diodorus Siculus dibêje, li gor efsaneya Krîtiyan Sarpedon, kurê Zeus û Europê û her weha birayê Mînos û Radamanthus,bû. Kurê wê bi navê Euandrus hebû, ku bi Deïdameia'ya, keça Bellerophon re zewicî û zarokê wan çêbû navê wê kirin Sarpedon. Sarpedona di Troyayê da şer kirî neviyê Sarpedona kurê Zeus e
Di Dictys Cretensis de, Sarpedon kurê Xanthus û Laodamîa ye, di aliyekî din de di Nasnameyên Klementine de ew kurê Zeus û Hippodamia ye.
Birayê Minosê
Sarpedon û birayên wî Mînos û Radamanthus ji aliyê KeyAsterion ve hatin xwedî kirin. Li gorî pirtûka Îlyada 12 (li jor behsa wê hatiye kirin), dema ku Zeus Europê anî Krîtê, wî ew wek jin da Asterion. Ji aliyê din ve, mîtograf Diodorus Siculus û Apollodorus ji me re dibêje ku Europa bi Asterius re zewicîn, ku kurên wî Mînos, Sarpedon û Radamanthus qebûl kirin. Dema ku ew mezin dibin, Sarpedon û Mînos şer dikin, Mînos ser dikeve û Sarpedon neçar dimîne ku ji welatê xwe, Krîtê, bireve Anatolyayê û serpêhatiya wî, wî dikişîne Lîkyayê.
Herodot ji me re dibêje, Sarpedon û Mînos ji bo textê Krîtê şer kirin, û Mînos bi ser ket, Sarpedon û alîgirên wî ji Krîtê diavêje (ji wan re Termilae tê gotin). Ew reviyan deverek ku ji  Milyanan(wê hingê jê re Solîmî digotin) ve hatî kontrol kirin, dest xistin. Paşê ev dever bi navê Likya hat bi navkirin ku navê wê Lîcus, kurê padîşahê Atînayê Pandion II, tê zanîn. Lêbelê, guhertoya din a çîrokê ku ji hêla Apollodorus ve hatî vegotin radigihîne ku Mînos ji bo hezkirina Mîletus (an Atîmnîus, kurê Zeus û Kassîopeîa) bi Sarpedon re şer kir. Di vê çavkaniyê de jî Mînos bi ser dikeve û Sarpedon bi Miletosê re direve û vê carê tevlî birayê Europa, Kiliks dibe, ku bi Lîkiyan re şer dike. Kîlîks di şer de bi ser dikeve, û Sarpedon dibe keya Lîkyayê. Li gorî dîroknasê sedsala çaremîn a B.Z. Ephorus, Sarpedon wekî damezrînerê bajarê Kariyan Mîletus tê binav kirin.
Wekî ku li jor hatî behs kirin, di kevneşopiya standard de, ev Sarpedon serokê yekîtiya Lîkiyan bû ku di şerê Troyayê de di na hêzên Troyayê de Akayan re şer kiribû. Lêbelê, li gorî Dîodorus Sîkulus, dîsa neviyê Sarpedona kurê Zeusê bû lê navê wê jî Sarpedo bû.
Şerê Troyayê
Sarpedon bi pismamê xwe Glaukus re beşdarî hêzên Troyayiyan bû û di şerê Troyayê de bû yek ji girîngtirîn hevalbend û qehremanên Troya yê. Îlyada (Pirtûka 5, 471-492)de Sarpedon, Hektor ê şermezar dike. Îdia dike ku Hektor hemû têkoşînên dijwar ên şer ji hevalbendên Troyayê ra hiştiye. Lîkiyan bi rastî jî tu sedemek tune ku bi Akayan re şer bikin,. Ew ji bo Lîkiyan jî behsa tiştekî girîng dike û dibêje ku ew vî şerî bi awayê herî baş didomînin ji ber ku ew hevalbendên rastîn ên Troyayê ne. Gava ku Troyayî êrîşî dîwarê ku ji aliye Akayan ve nû hatî avakirin kirin, Sarpedon merivên xwe (ku Glaukus û Asteropaîos jî tê de hene) ber bi xetên pêşîn ve ajot, ev dibe sedem ku Ayas û Teucer bala xwe ji êrîşa Hektor bikşînin ser hêzên Sarpedon. Wî bi xwe pêşengiya têkoşînê kir û yê yekem bû ku kete kampa Akayan. Ev êrîş bû sedem ku Hektor dîwarê Akayan qul bike. Di vê êrîşê de Sarpedon ji Glaukus re axaftinekî wêrekiyê kir Axaftin li ser wê yekê ye ku ew keyên herî birûmet in, ji ber vê yekê di berdêla vê rûmetê de divê ew bibin yên ku herî zêde şer dikin û xwe îspat dikin. Gava ku ew xwe amade dikin ku bikevin nav şer, ew ji Glaukus re dibêje ku ew ê bi hev re biçin rûmetê, ku heke ew biserkevin, ew ê ya wan be, û heke nekarin, rûmeta wî dê ji yê ku wan rawestîne pir bilindtir be.
Mirin
Dema ku Sarpedon ji birînên mirinê ket, wî gazî Glaukos kir ku laş û çekên xwe xilas bike. Patraklos rima xwe ya ku xistibû nav Sarpedon kişand û dema ku ruhê Sarpedon ji laşê wî derket, rimê bi wî re hat. Li ser cesedê keyê ji bo bidestxistina laş û cilên keyê têkoşîneke dijwar çêbû. Akayan zirxên wî standin (Paşê ew zirx di lîstikên cenazeyê Patroklos de wekî xelat hate dayîn); Lê Zeus Fêbe û Apolloyê ji bo xilaskirina  laşê Sarpedon'ê şand. Apollo laş girt, paqij kir û da Hîpnos (xew) û Thanatos (mirin). Wan jî ew ji bo veşartinê birin Lîkyayê.
Binêre: Pirtûkên Îlyada: II, IV, XII, XVI.
Mestanawa
Mestanawa gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 198 kes (35 malbat) bûn.
E-Peyam
e-Name, e-posta ye.
E-peyam yan e-Name peyameke yan nameyeke elektronîk e. Mirov dikare bi riya înternetê peyamên elektronîk bişîne û bistîne. Ji bo bikarhanîna nameyên elektronîk tarîfen belaş û yên bi pere hene.
E-mail = E-post = E-peyam = E-Name
Çîroka bêdawî (rêzefîlm)
Çîroka bêdawî (sernavê îngilîzî; The Neverending Story), xêzefîlmekî ku ji hêla CineVox Entertainment ve hatiye çêkirin û ji hêla Ellipse û Nelvana ve hatiye anîmasyonkirin. Ew li ser PBS Kids ji bo yek sezonek (1995-1996) û ji bo 26 beş weşandî bû. Rêzefîlm cara yekem li ser kanala Zarok TV bi dûblaja kurdî hatibû weşandin. Bingeha rêzefîlmê bi tenê hinekî li ser pirtûka Michael Ende ya Die unendliche Geschichte (1979) ("Çîroka bêdawî") bû.
Naverok
Zarokek ciwan bi navê Bastian dîsa arîkariyê dide împeratorbanûya zarokî û mirovên wê li Fantasia, welatekî aşopî ya ku meriv dikare bi pirtûkek bêdawî a sêrbaz a bi navê Çîroka bêdawî  bigihîje û bandorê lê bike, ji ber ku tiştek xedar û xirabkarên din ên mîna sêrbazê xerab Xayide hîn jî tehdît dikin ew. Di vê pêvajoyê de, Bastian dersên hêja fêr dibe û gelek hevalên efsûnî yên mîna darika Bark Troll, ejdehayê bext Falkor û gelekên din distîne.
Paul Erdős
Paul Erdős [] (jdb. li Budapeşt, Mecaristan; m.  li Warşova, Polonya) yek ji bîrkarên navdar ên sedsala 20em e. Xwedî kesayetiyeke taybet, singfireh û zîrek bûye. Dîsîplîna matematîkê bi kêf û şadî daye naskirin û belavkirin. Çi gava ku kaxêzeke vala bidîta ji bo çareserkirina problemên matematîkî bikardianî. Jiyaneke têr rengîn jiyaye û pirr li rûyê cîhanê geriyaye.
Wî di xebatên xwe de kollektîvîzm bingeh girtiye û gelek xebatên xwe bi alîkariya matematîknasên hemdemî kiriye. Li ser matematîkê gelek gotar nivîsiye.
Wî matematîka koman bipêşxistiye, angaşta probablîteyê li ser bingehên zexm daye rûniştandin.
Aimp Player
Aimp Player bernameyeke ji bo lêdan û guhdarkirina muzîkê alternatîveke azad û bêpere ye. Bername herî baş li ser pergala Windowsê dixebite.
Aimp van teşeyan destek dike: MP1, MP2, MP3, MP4, M4A, MPC (MP+, MPP), AAC, aacPlus, AC3, Ogg Vorbis, FLAC, Ogg FLAC, TTA, APE, WavPack, Speex, WAV, CDDA, WMA, MID, RMI, KAR, S3M, XM, MOD, IT, MO3, MTM, UMX. MP3, WMA, OGG û WAV.
Pêşxistkerê bername Artem Izmaylov û Mike Green e. Ev bername ji aliyê Occo Mahabad ve hatibû kurdîkirin.
Samî Yusuf
Samî Yusuf ( li Tehran ê) stranbêjekî brîtanî ye,kompozîtor û muzîkvan ji koka iranî-ezirbîjanî. Navdar bû ew di riya albûma xwe Al-Muallim ("Mamoste"). 2005 albûma wî ya duyemîn xuya bû My Ummah ("komeleya min"). Di 28. cotmehê 2010`an de albûma wî ya suyemîn bi navnîşana Where Ever You Are.
Dimbiliyan
Dimilyan, ji herêma bakurê Licê re dibêjin. Ji ber ku hemû xelkê herêmê bi zaravayê dimilî dipeyîvin, vî navî lê kirine. Du Eşîrên mezin li Herêmê hene: Botiyan û Mistan. Herêmeke çiyayî û zozan e. Zivistan dirêj in û berf bi metreyan dibare. Di mehên zivistanê de çûyîn û hatin kêm e. Xelk ji bo ku ji ciyekî here ciyekî din lekan dikin lingên xwe ku di berfê re neçin xwarê. Xelkê herêmê çilo û ardûyên xwe li tawikan dikin û bi ser berfê re li peyê xwe dikşînin. Rûerd çiya  ye  û ji ber vî yekî li herêmê çandinî kêm e. Heta çandina genim jî nabe. Loma di zemanê berê de, xelkê li herêma Dimbilyan ji bo nan zêde garis û gilgil diçandine. Garis avî ye û zû tê çinîn. Dimbilî ji garis re korek dibêjin. Li ser korek gelek pêkenîn hene. Dimili an jî ji wan re tê gotin Kurdên asî yanê Kirdasi. "Pêwsite em li ser hev pêkonokan çê nekin."
Karincak, li bakurê li Licê li herêma Dimbiliyan  ji gundên herî nêzîk yek e û 10 km ji Licê dûr e.  Du gom li ser in: Merk û Medrese. Bi zaravayê dimbilî dipeyîvin. Dewletê di van salên dawî de li gund dibistanek çêkiriye û navê Bayirli lê kiriye.
Hêdîg, li bakurê Licê, li herêma Dimbiliyan e û 32 km ji Licê dûr e. Herêm bi dar û ber e. Êzingên Licê piranî ji vê deverê tên. Li gund dibistan heye. Du gomên wê hene: Sayrek û Bilbilik zaravayê dimilî dipeyivin. Dewlet jê re Hedik dibêje.
Şaxûr, li bakurê Licê, li herêma Dimbiliyan e û 21 km ji Licê dûr e. Neh gomên wê hene. Zozanê wê têrçêr e û gelek pez lê tên xwedî kirin. Heywan xwedî dikin û payîzan sebze û hêşinahiyên wê zêde ne û bi taybetî xiyarên herêmê li Amedê bi navûdeng in. Bi zaravayên dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Saydamlı lê kiriye. Şêxmîran, Mêrgê, Serdênî, Xiş û Kortê li ser Şaxûrê ne.
Şavêrdiyan, li bakur, li herêma Dimbiliyan e û 29 km ji Licê dûr e. Li zozanên wê pez tên xwedî kirin. Li sînorê Darahênê, nêzîkî riya Licê û Darahênê ye. Sê gomên wê hene: Xeraban, Rasta Sêvan û Şevê. Bi zaravayên dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Örtülü lê kiriye.
Barav, li bakurê rojhilatê Licê ye û 29 km ji Licê dûr e. Du gomên wê hene: Axtîkan û Hemze. Bi zaravayê dimilî diaxivin. Di dema nav guhartinê de Barava me bûye Baharlara xelkê.
Bawerd, li bakurê rojhilatê Licê dikeve û 21 km ji Licê dûr e. Nêzîkî çemê Sarimê û li sînorê Pasûrê ye. Goma Bamernê li ser e. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Üçdamlar lê kiriye.
Mizag, Berê li ser hendîfê bû, niha statûya gund girtiye. Bi zaravayê dimilî dipeyivin. 20 ji Licê dûr e. Dewletê navê Kiliçli lê kiriye.
Heşedere, li bakurê Licê li herêma Dimbilyan e û 39 km ji Licê dûr e. Bi dimilkî Heşdere dibêjin. Di sînorê Darahênê li nav newaleke kûr e. Di zemanê berê de, li derdorê hirç gelek bûne. Ji xwe navê xwe jî ji newala hirçan digire. Goma Miho li ser e. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Ulucak lê kiriye.
Pêçar, li bakurê rojhilatê Licê li herêma Dimiliyan e û 35 km ji Licê dûr e. Di dema dewleta Osmanî nehiya Licê bûye. Piştî şikestiya Şerê Şêx Seîd dewletê gund bi tevî şewitandiye û qetlîameke mezin kirine. Niha gund e û pênc gomên wê hene: Hesik, Gozerek, Meştax, Neban û Kabana. Mîr li Pêçarê hene û piraniya zeviyên gund di destê mîran de ye. Pêçarî him bi kurmancî û him jî bi dimilkî dipeyîvin. Dewletê navê Güldîken lê kiriye.
Xosor, li bakurê Licê, li herêma Dimbiliyan e û 27 km ji Licê dûr e. Gund bi gomên xwe ve cîranê gundên Darahênê ne. Heşt gomên wê hene: Lêxosor, Keşkware, Dewaxê, Horsel, Mezra Eliyo, Baxşo, Xaso û Mezra. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Yalımlı lê kiriye. Hingivê Mezra Eliyo bi nav û deng e. Li serê çiyayê Koz zîyarete heye û jê re bi dimbilî dibêjin Ziyara Koz. Xelkê herêmê rojên înê diçin û ziyaretê tewaf dikin.
Zengesor, li bakurê Licê, li herêma Dimbiliyan e. Li sînorê Darahênê ye û 35 km ji Licê dûr e. Heft gomên wê hene: Botiyan, Mehmedo,  Selmono, Qaso, varmono, Helezîn û Dergî. Bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Dewletê navê Akçabudak lê kiriye.
Saintes, Charente-Maritime
Saintes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Vincent-du-Boulay
Saint-Vincent-du-Boulay, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Pîlakiya Amedê
Pîlakiya Amedê cureyeke pîlakiyê ye. Di pêjgeha kurd de gelek xwarinên ji lowiyê tên çêkirin hene. Amadekirina wê ne dijwar e.
Kurtelîstikên kurdî
Kurtelîstikên kurdî, di nav çand û hunera kurdî de cihekî grîng digrin. Di pîrozkirina sersalê dê, bi hatina biharê, di havîne kû bê av derbasdibinrê, di sevê direj ê zivistane dê serpehatine xwe tînîne zimen di civate de. Ew listik piranî ji aliye zilaman ve di hatina listin.
Pîlakiya Amedê
Pîlakî ne xwarineke standard e. Li herêmên Kurdistanê gelek cureyên wê tên çêkirin.
Hesar, Qerehesan
Hesar, Ḧesar, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Pîlakiya Amedê
Çêkirin
Barbûnyayên xwe pakij bişon û di 4 stekan avê de bi qasî 20 deqeyan bikelînin, bidarivînin. Ji vê ava wê 1,5 stekan avê bigirin, têxin tasekê û lîmona xwe jî biguvişîninê.
Di rûnê xwebiqijilînin, pîvaza xwe ya hûrkirî berdinê, biqelînin. Îsot, kartol û gizêra tîkekirî tevlî pîvazên qelandî bikin. Zebzeyan hindik biqelînin.
Barbûnyaya xaşandî, fringiya rêşkerê hatiye xistin (rende), lîmon, av, xwê tevlî bikin. 20 deqe biqelînin. Sar bû, bexdenûsa hûrkirî bi ser bikin. Bînin ser destexaneyê (sifreyê).
Marburg
Marburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Marburg-Biedenkopfê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Funda Arar
Funda Arar ( li Enqereyê, Tirkiye), hunermendeke muzîka pop a bi zimanê tirkî ye ku xelatên wekê xelatên Perperika Zêr û Xelata Vîdeo Muzîkê wergirtine.
Jînenîgarî
Funda Arar, xwendina xwe ya seretayî li dibistana seretayî ya Ahmet Vefik Paşa li Enqereyê û Dibistana navîn li bajarên Muğla û Adapazarê qedandiye. Di 1996an de ji Xwendegeha Dewletî ya Muzîkê ya Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê mezûn bû. Funda Arar piştî xwendina xwe ya zanîngehê du salan wekî mamosteyê muzîkê xebitî ye û karê sehneyê kiriye.
Arar, ji sala 2004an ve bi Febyo Taşel re zewicî ye. Wê anî ziman ku wan roja kombûna Lûtkeya Stembolê ya NATO yê ku di sala 2004an de ku di navbera 28 û 29ê hezîranê de li Stembolê hat lidarxistin ji bo roja zewacê hilbijart. Arar got, "Me plan dikir ku di rojek cûda de bizewicin, lê me ev roj hilbijartibû, ku ew ne pir zêde neyê bihîstin." Di hevpeyvînekê de, Arar di derbarê hevjîna xwe Taşel de got, "Ew pir baş dizane ez çi dixwazim û ez dizanim ew çi hêvî dike. Lê dema ku em dixebitin, di navbera me de têkiliyek evîndar an mêr-jin tune." Di 9ê Tîrmehê de zarokekî wanên kur bi navê Aras hatiye dinyayê.
Tor (komputer)
Tor (bi îngilîzî: net, network) termeke ji bo binavkirina net an jî web e. Net, peyvêk îngilîzî ye. Navê Network bi kurdî tor e. Herkes bi telefon û kompûtera xwe gredanên giştî dikare û bi vî awayî li ser tor tevlihev bibe.
Tor rîyek helî hêsan û erzan belavkirina belgedanka, pêwendiya internet, çapger û serkaniya ye. Torek dikare bi dudo Kompûtera herveha bi Torek seda û hezaran çar alîye dinye we be girêdan, û ew jî bitûnî prensîpa bingeha Tora bi nav û deng internete. Rastî bitûniya [internet] jî tene torek lokalî mezin bi alîkariya routera û PTP bi hev hatîye gredane.
Îroj Tor bûye xwezayîyek hema hema vek kompûtera. Eger tor tûnebaya, we hemû kompûter daneye xwe tene bicûta, bêfersenda vegûhastina agahiyan navbera van de. Ez bawerdikim niha hinek ji ve mîsalekê dixwazin, kefa min gelekî ji mîna re te ji ber wilo her derfet hebe ez dixwazim wekî mînayekê zelaltir bikim.
De ka em bejin Kompûtera Azad û Kompûtera Baran li ser peşnûmeya (proje) Windowsa Kurdî dixebitin. Bêyî toreke kompûtera Azad û Kompûtera Baran wê ji hew û miroven din ku li ser eynî peşnûmeye dixebitin bi temamî bêagah ba, tene ew kesên ku wan nasdikirin dikarîbûn bi riya dîsketa, name an jî bi telefone agahdarbikirina.
Lê belê bi alîkariya toreke Azad û Baran heman bi hev re dikarin li ser eynî peşnûmaye û database beranber bixebitin û reşnivîsen xwe hev re belavbikin, da ku hêsanî herdû bighîşin, bi vî awayî dikare kompûtera Omerî, Ferhad û Diyar jî tevlî wan bibe û bibe alîkar, li şûna rîska eynî xebate dubare bikin niha dikarin bi hev re behrbikin.
Bi alîkariya tore îroj em dikarin ramanen xwe, xebat û zanyarîyen xwe bêsînor û serbixwe berhbikin
Mîmariya Torê
Di tore mezinde pêwistiya kompûtere sûxrekir (bi ingîlîzî server) heye. Kompûteren sûxrekir mekîneyên hêzdarin û rolekî navend di torekede dilêyîzin.
Peyasede gelek standarte-tore hene, lê a helî te pêkanîn Ethernete. Hejmara 2003 de xûyanîdike 85% bingeha Ethernet hatîye damezirandin. standarten din jî Token Ring, FDDI, ATM, WLAN û vekîdin. Di we reberîyede eme tene Ethernet bikarbînin.
Kumikî
Kumikî (bi zimanê kumikî: Къумукълар, Alfabeya latînî : Qumuqlar, Rûsî: Кумыки) komeke etnîkî ye ku bi eslê xwe tirkî in. Kumikî bi gelemperî li Daxistan, Çeçenistan û li Bakurê Osetiyayê dijîn.
Ziman
Zimanê kumikî zimanekî tirkî ye ku bi tirkîya Anatolyayê ve girêdayî ye. Ew ji hêla nêzîkî 300,000 kesan ve tê axaftin ku piraniya wan li Daxistanê an li derdora Xaça Sînor a Rûsya û Azerbaycanê dijîn.
Li Daxistanê, Çeçenistan û Moskoyê dibistanên ku zimanê kumikî ye perwerdeyî dikin.
Ahmet Kural
Ahmet Kural yek ji hunermendên tirk yê sînema û şano ye. Di sala 1982an de 10ê çiriya paşîn de hatiye dinayê. Bi eslê xwe ji Kütahyayê ye. Ji Zanîngeha Selçuk li Qonyayê destûryarî girtiye.
Heta niha di gellek fîlm û rêzefîlm û lîstokên şanoyî de cihê xwe girtiye. Navê wî bi taybetî di fîlmên "Düğün Dernek" û "Çalgı Çengi" de û rêzefîlmên wek "İşler Güçler" û "Kardeş Payı" de hatiye nas kirin. Niha, hêj jî di sezona duyem ya rêzefîlma "Kardeş Payı" de rolên xwe dilîze.
Navê wî û yê Murat Cemcir her tim bi hevra têt danasîn. Lewre di her fîlm û rêzefîlmê de bi hevra dilîzin.
Sey Qajî
Sey Qajî Helbestvanê kurd. 1871 Dêrsim, Gemîkê. Bi sê saliyaxwo ber nexwaşiyê her dû çawên xwo winda kir. Sala 1936ê Gundê Xişkulê wefat kir. Sey Qajî helbesta Aşîra Demenu Sero Vata da, behsa gelê ku bi zoriyê hatîye koçberkirin û cihên wan yên îbadetê hatine girtin dike.
Asma Gulanê Nao ame serê asma gulanê Çarê mal û ga û waxtê warano Ondeno Mazger baxçê tûyano Talîvî dur sonê waxtê ra ano Raa Alî ya waxtê pîrano Ezo hepîs û kes darê mi nêno Raa Haq de koçikê do nano Mi va ke belçî Muhemed Alî esto Rozê ma rê zuyêra xêre vano Çi talif çi raye çe pîr çe varîo Nezonen peyniye de ma ro se vano
Qora Berber
Qora Berber, herêma rojavayê Licê ku ji Eqro, Tilê, Zirext, Xweylîn û heta Korxayê ye. Herêmeke dîrokî û stratejîk e. Li Biryas, Xana Kelê û Birqleynê xeraba û ciyên dîrokî hene. Herêmeke bilind û avî ye. Sebze û hişînayên wê gelek in. Di zemanê berê de, bi tenê dianîn li Licê difrotin. Piştî çêkirina rê bi kamyonan dibın bazara Amedê. Gûzên qaşil tenîk û baş li Qora Berber hene.