cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fatime Loreya Goranî
Fatime Loreya Goranî helbestvaneke kurd bû. Ew di sedsala 11an de jiyaye. Helbestên xwe de awayeke mîstîk bikaraniye. Berhemên xwe di bin banê holdariya “Yarî” de nivîsiye. Holdariya Yarî; holdariyek wêjeya kurdî bû û ji hêla Behlûlê Mahî ve di sedsala 8 de hatibû saz kirin. Ev holdarî nêzîkî 400 salan jiya. Ev holdarî bi zarava Lurî berhemên xwe dinivisandin. Endamên vê holdariyê bi piranî jin bûn.16 wêjevanê jinikê kurd derxistiye.Armanca vê holdariyê serbilindkirina olê Zerdeştî ye. Hin ji wan helbestvanan ev in:Berhemên xwe di bin banê holdariya “Yarî” de amade kiriye. Derbarê wê de, agahiyên bi teqez vê gavê destê me de tune ne. Di gelek lêkolînên wêjeyî de, navê Goranî derbas dibe, lê mixabin, agahiyên berfireh, çi çavkaniyan de nayê pêş me. Navê vê helbestvanê, di pirtûka Selîm Temo ya “Antolojiya Helbestvanên Kurd” de derbas bûye. Lê vê pirtûkê de jî, derbarê Fatimê Loreya Goranî de çi agahiyên berfireh tune ne.
Moltzow
Moltzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Peine (navçe)
Peine, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Nogent-lès-Montbard
Nogent-lès-Montbard, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Îrençî
Îrençî, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Elîawa, Nexede
Elîawa ,Nexede gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 411 kes (89 malbat) bûn.
Bêzal
Bêzal, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hanaabad Sofla
Hanaabad Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pertevkût
Pertevkût, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Épeautrolles
Épeautrolles, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Heseava
Heseava, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Küps
Küps şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Emînlû
Emînlû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 99 kes (25 malbat) bûn.
Hûşne
Hûşne, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Noidan
Noidan, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Elîgoka Jor
Elîgoka Jor (bi tirkî: Duygulu), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Şerê Qonyeyê 1832
Şerê Qonyeyê, têkoşîna leşkerî ya navbera Xedîwiyeta Misirê û Împeratoriya Osmanî de ku di 21ê kanûna pêşîn a 1832an de nêzîkî Qonyaya îroyîn pêk hat. Di vî şerî de eşîrên kurdên Rewandizê beşdar bûne.
Rotenburg (navçe)
Rotenburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Ansbach (navçe)
Ansbach, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Épernon
Épernon, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Engesor
Engesor (, bi tirkî navê Dalda lê kirine) gundekî navçeya Bidlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Dell
Şîrketekê ku ji aliyê Michael Dell ve sala 1984 an de hatiye damezirandin e. Navenda wê li DYA yê ye. Dell şîrketekê ku komputer, hişkalav û nivîsbarî hildibêre ye.
Michael Dell wexta ku 19 salî bû bi 1000 dolarê şîrketê hilberand. Dell sala 1984 an de sermayeya dezgehê xwe ji 1000 dolarê bir 85 milyon dolarê. Sala 2001 an de jî Dell Company bû hilberînera komputerê ya herî mezin ê dinyayê.
Lîza Xanim
Lîza Xanim an jî Lîza Xanima Caf helbestvaneke kurd bû ku di qada wêjeya kurdî de cihekî girîng di dîrokê de digire.
Kurtejiyan
Liza Xanim di sedsala 11an de jiyaye. Ew bi eslê xwe ji bajarê Şehrezûrê ye. Lê belê demek dirêj a jiyana xwe li Luristanê derbas kiriye. Di pirtûka Serencamê de tê gotin, ku Lîza Xanim yek ji alîgirên Şaxweşîn tê pejirandin yê ku rêbazê yariyan bi rê ve dibir. Lîza Xanim, hin helbestên dumalik ên gelek xweş û balkeş li pey xwe hiştine. Ew di lêdana tembûrê de jî şareza û hoste bû. Wê helbestên bi awaz û bi lêdana tembûrê li civatan û diwanxaneyan digotin.
Meşgonî
Meşgonî (bi tirkî: Tarlatepe), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Marktrodach
Marktrodach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sainte-Marguerite-sur-Duclair
Sainte-Marguerite-sur-Duclair, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Schaumburg
Schaumburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Pancas
Pancas, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Noiron-sous-Gevrey
Noiron-sous-Gevrey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bêzuhê
Bêzuhê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hemo
Hemo gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Elîgoka Jêr
Elîgoka Jêr  (bi tirkî: Ilıncak), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Tieling
Tieling, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.717.732 kesî
Deepika Kumari
Deepika Kumari (z. 13 Hezîran 1994) werzişvanek Hindî ye ku di bûyera tîrvaniyê de pêşbaziyê dike, niha di rêza 9-an a Cîhanê de cih digire, û yekem cîhanê ye. Wê di lîstikên Hevpar a 2010-an de di bûyera dubarebûna takekesî ya jinan de medaliyek zêrîn bi dest xist. Wê di heman pêşbaziyê de di bûyera dubarebûna tîmê jinan de digel Dola Banerjee û Bombayala Devi jî di heman pêşbaziyê de madalyayek zêrîn stand.
Jiyana kesane
Deepika di 30 Hezîrana 2020-an de bi kevan Atanu Das re zewicî.
Genber
Genber, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Inzan
Inzan, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Ecemlû
Ecemlû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 42 kes (8 malbat) bûn.
Stade (navçe)
Stade, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Mezoamerîka
Mezoamerîka, li Amerîkaya Navîn ji Meksîk di nîvê Belîze, Guatemala, El Salvador, Hondûras, Nîkaragua û di warê bakurê Kosta Rîka heta sedsalên 15'emîn û 16'emîn berî dagirkeriya spanyolan li ber berî Kolombiyayê ji aliyê civakên li herêmê û çanda vala tên afirandin.
Pihok
Pihok, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Noiron-sur-Bèze
Noiron-sur-Bèze, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Gemîçî
Gemîçî, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mitwitz
Mitwitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ermenonville-la-Grande
Ermenonville-la-Grande, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Pêbizinê
Pêbizinê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Aschaffenburg (navçe)
Aschaffenburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Bajarok û şaredarî
Bajarok:
Şaredarî:
Mercîmot
Mercîmot (bi tirkî: Gözeli), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Ensrûd
Ensrûd, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Noiron-sur-Seine
Noiron-sur-Seine, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Nordhalben
Nordhalben şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hêcrandost
Hêcrandost gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Uelzen (navçe)
Uelzen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Ezîmxanlû
Ezîmxanlû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Sainte-Marguerite-sur-Mer
Sainte-Marguerite-sur-Mer, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Zimanê teterî yê Krîmê
Teteriya Krîmê yan zimanê teterên Krîmê (bi teteriya Krîmê: къырымтатар тили, qirimtatar tîlî) yek ji zimanên tirkî ye ku ji aliyê teterên Krîmê ve tê axaftin.
Hejmara krîmteterîaxivan di 2011an de digihêje 540.000 kesî.
Ezîmxanlû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 148 kes (34 malbat) bûn.
Îvan Aslan
Îvan Aslan, stranbêjekî kurd e ku bi stranên xweyê bi parvekirinên li ser platformên civakî hatiye naskirin.
Jînenîgarî
Îvan Aslan bi eslê xwe ji navçeya Nisêbîn a bi ser Mêrdînê ye û ji zarokatiya xwe ve bi muzîkê re eleqedar bûye. Ivan Aslan bi strana Gimme Gimme di Tîktokê de ku di heman demê de yek ji mezintirîn platformên medyaya civakî ya cîhanê ye û bi milyonan hatibû temaşekirin, hatiye naskirin. Di sala 2020an de bi strana Gimme Gimme di nav temaşevanên ciwan de gihîşte asteke populer.
Vollrathsruhe
Vollrathsruhe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kirtvan
Kirtvan, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Sorik, Bêrecûk
Sorik, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Kerbela
Kerbela (‎; Karbalā’) bajareke Iraqê ye û bajar dikevê 100 km başûrê rojavayê Iraqê. Di dema Huseyn bin Elî de bi navê Elqediriye (al-Qadiriya) û Şatu'l-Firat ê (Shatt al-Firat) jî dihata zanîn.
Etîmolojî
Di nav vekolînerên cihê de, di derheqê eslê peyva Karbala de, gelek nêrîn hene. Hinek destnîşan kirine ku Karbala têkiliyek bi zimanê karbalato re heye, hinên din hewil didin ku wateya peyva Karbala der bixin û lêker û zimanê xwe analîz bikin. Ew encam digirin ku ew ji peyva erebî Kar Babel tê wergirtin, ku ew komek ji gundên Babilî yên kevnar bû ku tê de ne.
Lekolîner Yaqût Hemawî destnîşan kiribû ku wateya Karbala dikare gelek ravekirinan bike, yek ji wan ev e ku cîhê ku Huseyn bin Elî lê şehîd bûyî ji erdek nermî pêk tê, bi erebî al-Karbalat, yanî "erdeke nerm". Li gorî baweriya şiiya, serfirîşte Cebraîl çîroka wateya rastîn ya navê Karbalā ji Hezretî Muhemmed re gotiye: ji peyvên karb (bi erebî: كَرْب, "axa ku dê bibe sedema gelek agiran") û  balî'  (bi erebî: بَلَاء, "êş, bibe sedema êşan") pêk tê.
Sadaqê Elî
Sadaqê Elî an jî Sadaqê kurê Elî damezrênerê dewleta kurd ê Xanedana Sadaqiyan e.
Kerbela
Bûyera Kerbelayê
Bûyera Kerbela di 10ê çiriya pêşîn a sala 680an de di navbera artêşa ya duyem a Emewî, artêşa kurê Muawiye I Yezîd û artêşek biçûk ya Huseyn bin Elî neviyê Hezretî Muhemmed, li bajarê Kerbelayê qewimiye.
Cîhên dînî
Bi bajarê Necef ê re cihê ku bi pirranî mezheba şiîtî lê dijîn bajarê Kerbela ye. Piştê bidawîkirina rêveberiya Sedam Huseyn, bajar pêşket û bû yek ji wan bajarên tûrîstîkên Iraqê.
Kurtikan
Kurtikân, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Melle
Melle bajarek di herêma Niedersachsen de li Almanyayê ye.
The King (2019 film)
The King fîlmekî drama yê dîrokî ye ku di sala 2019an de hatiye weşandin. Fîlm ji piyesa Henriad ya William Shakespeareê ve binyatkirî ye. Ji aliyê David Michôdê ve hatiye deranîn û ji aliyê David Michod û Joel Edgertonê ve hatiye nivîsîn. Stêrên fîlmê Timothée Chalamet, Joel Edgerton, Sean Harris, Lily-Rose Depp, Robert Pattinson û Ben Mendelsohn in.
Abdahir
Abdahir (bi tirkî: Doğanbağı), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Çanges
Çanges, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Ermenonville-la-Petite
Ermenonville-la-Petite, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Kalaba
Kalaba (bi tirkî: Kalaba), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
David Michôd
David Michôd, (ji dayikbûn :30ê çiriya paşîn Sala 1972'yan), senaryonivîs,derhêner, lîstikvan û hilberînerekî Awistralyayî ye. Fîlmên wî ku ji aliyê rexnegran ve herî ecibandî ev in û bi derhênandina drama ya tawanbarî Animal Kingdom (2010) û drama ya dîstopîk The Rover (2014) re tê nasîn. Herwiha Hesher ê(2010) jî pêkve nivîsî.
Eskendan
Eskendan, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nolay, Côte-d'Or
Nolay, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Vechta (navçe)
Vechta, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Pressig
Pressig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Harna
Harna gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Verden (navçe)
Verden, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Hêcrandûst
Hêcrandûst gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Escorpain
Escorpain, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Groß Nemerow
Groß Nemerow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sainte-Marie-des-Champs
Sainte-Marie-des-Champs, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Ez
Ez, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Norges-la-Ville
Norges-la-Ville, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Karafto
Karafto (bi tirkî: Kılıçkaya), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Esfencan
Esfencan, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xaneya hêkê
Xaneya hêkê an jî hêkexane (bi înglîzî: egg cell- ovum) xaneya zaûzê ya mêyan e.
Xaneya hêkê wekî gameta mêyê jî tê navkirin. Di zimanê latînî de ji bo hêk, peyva “ovum” tê bikaranîn. Ango di xebatên ser biyolojiyê de peyvên “xaneya hêkê (hêkexane), “gameta mêye” an jî “ovum” ji bo heman pêkhateyê tê bikaranîn.
Hêk û hêkexane ne heman pêkhate ne. Gava hêkexane tê pîtîn, û dest bi dabeşbûna mîtozê dike, êdî ev pêkhate wekî hêk tê navkirin. Ango hêkexane ji xaneyek haploîdî pêk tê, lê hêk zîgot an jî korpeleya dîploîdî lixwe digire. Korpele, geşebûn û peresîna xwe bo demek di nav hêkê de didome. Wekî mînak hêkexaneya mirov 23 kromozom lixwe digire, ango hêkexane, xaneyek haploîdî ye. Hejmara kromozomên hêkexaneya mirov wekî (n= 22+X ) tê nîşankirin. Herwisa ji xeynî xaneya hêkê an jî spermê, her xaneyek laş 46 kromozom lixwe digire û wekî (2n = 44+XX) an jî (2n = 44+XY) tê nîşankirin.
Ji bo pirbûnê, hemû ajal û riwek hêkexane dirûst dikin. Hêkexane di hêkdankên zindeweran de, bi dabeşbûna miyozî û peresînê, ji xaneyên çêkerê hêkê peyda dibin. Di laşê mirov de dirûstbûna hêkexaneyê di hêkdankê de dest pê dike, lê gihîştina hêkexaneyê di coga hêkê de bi dawî dibe. Roja 14mîn a çerxa mehaneyê de hêkdanan (bi înglîzî: ovulation) rû dide. Bi hêkdananê hêkexaneya negihîştî ji hêkdankê ber bi coga hêkê tê berdan. Di vê qonaxê dê hêkexaneya negihîştî wekî oosîta duyem tê navkirin. Geşebûn û peresîna oosîta duyem di miyoza duyem a qonaxa metafaza duyem de hatiye rawestandin. Pîtîn oosîta duyem han dike bo domandina miyoza duyem, bi dawîbûna miyozê hêkexaneya gihîştî peyda dibe.
Hêkexane xaneyek taybet e, gava tê çalakkirin, dikare hemû cor xane û şaneyên laşê wêçeyê dirûst bike. Pîtîna bi spermê hêkexaneyê çalak dike, hêkexaneya pîtandî dest bi dabeşbûna mîtozî dike. Bi dabeşbûna mîtozî xaneyên nû peyda dibin. Xaneyên nû geşe dibin û diperisîn bo şane û endamên weçeyê.
Hin caran bêyî pitîn jî hêkexane bi awayek destkarî tê çalakkirin û ji hêkexaneya nepîtandî weçe peyda dibe. Herwisa mêşhingiv, hin corên kêzan, hin corên kurman û hin corên marmêlkeyan (marmarok) jî dikarin ji hêka nepîtandî weçeyên nû çê bikin. Ji hêkexaneya nepîtandî çêbûna weçe, wekî partenogenez tê navkirin.
Hêkexaneya mirov bi perdeyên parêzger dapoşrav e. Derveyê parzûna xaneyê ya hêkexaneyê bi pêkhateyêk lîncî û jelatînî ya bi navê navçeya zelal (bi latînî: zona pellucida) pêçayî ye. Li derdora navçeya zelal jî çîna çikildanexaneyan cih digire. Çikildanexane ji xaneyên granuloza pêk tên, rêza çikildanexaneyan wekî taca tîrojî (bi latînî: corona radiata) tê navkirin. Bi gelemperî qebareya hêkexaneya zindeweran ji spermê zêdetir e, hêkexane li gor xaneyên din, hê pirtir sîtoplazma, endamok û xurek lixwe digire. Herwisa berevajiya sperman, piraniya hêkexane ji bo livînê ji qemçî an jî kulkan bêpar in. Ango hêkexane nikarin bi awayek çalak cih biguherin, loma hêkexaneyên gelemperiya zindeweren hema bi awayek westar li cihê xwe de li benda xaneya zaûzê ya nêrê ye.
Qebareya hêkexaneyê ji bo hemû zindeweran ne heman e. Qebareya hêkexaneya zindewer li gor maweya dabînkirina xureka korpeleyê hatiye diyarkirin.
Heke pêdiviya korpeleyê ji bo xurekên hêkexaneyê ne ji bo demek dirêj be, di hêkexaneyê ev cor zindeweran de di nav kisikê zerikê de (bi înglîzî: yolk sac) bi mêjerek hindik xurek tê embarkirin. Wekî mînak; korpeleyên ajalên avî (mînak: masî) di nav hêkê de pir namînin, piştê demek kurt, ji hêkê derdikevin û xurekên xwe ji hawirdorê dabîn dikin. Loma ne hewceye ko kisikê zerikê hekexaneyên masiyan fireh be, ji ber piçûktiya kisikê zerikê, hêkexaneyên masiyan jî piçûk in. Ajalên bejayî yên neşîrder (nememikdar) ên wekî balînde (bi înglîzî: bird) û xişok (bi înglîzî reptile) de korpele ji bo demek dirêjtir di nav hêkê de geşe dibe û diperise, divê hêkexane hê pirtir xurek di nav kîsikê zerikê de embar bike, loma qebareya hêkexaneyên mirîşkan an jî kûsiyan ji yên masiyan zêdetir e. Navika hêkexaneya mirîşkê di beşa zerika hêkê de cih digire. Herwisa hêkexaneyên ajalên bejayî bi alîkariya hin pêkhateyan ji hişkayî an jî gefên hawirdorê tên parastin. Qaşîlê hêkê û spîka hêke mînak in bo van pêkhateyan.
Hêkexaneyên ajalên şîrder (bi înglîzî: mammals) li gor hêkexaneyên balînde û xişokan gellek piçûk e. Di dirêjiya geşebûn û peresînê de korpele di nav malzaroka dayikê de tê parastin. Korpele xurekê bi navbeynkariya plasentayê, ji nav xwîna dayika xwe werdigire, loma kisikê zerikê hêkexaneyên memikdaran piçûk e. Hêkexaneya mirov, xaneya herî gir a laş e ko bê mîkroskop, bi çavên tazî jî xuya dibe. Tîreya hekexaneya mirov bi qasî 0.1 mm ye.
Augsburg (navçe)
Augsburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Les Étilleux
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sulu
Sülü, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Holosen
Holosen dema jeolojîk ya niha ye. Guman dikin ku 11 650 sal berê dû Qeşayî ya Dawî dest pê kiriye. Holosen û Pleîstosen bi hevdû re Quaternarî pêk tînin.
Saint-Étienne-du-Rouvray
Saint-Étienne-du-Rouvray, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Holosen
Etîmolojî
Ji Yewnana Kevnar e. Peyv ji du peyvên cuda pêk tên. Holos ("hemû") û -cene ji peyva yewnanî kaînos ji bo nuh.
Wafangdian
Wafangdian, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 942.197 kesî
Elîmelek
Elîmelek gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 159 kes (33 malbat) bûn.
Hesenelî Kedxodalû
Hesenelî Kedxodalû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Erbet Osku
Erbet Osku, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Holldorf
Holldorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Pêşabîrê
Pêşabîrê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Feroxzed, Nexede
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.077 kes (264 malbat) bûn.
Tuyanê
Tuyanê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Normier
Normier, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Vanik
Vanik, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Sefa û Merwe
Sefa û Merwe bilindahiyek pîroze ku di navbera Meke û Medîneyê de ye. Di hec de îbadete ku misilman diçin wan deran ziyaret dikin.
Mele Elî, Xûx
Mele Elî (bi tirkî: Mollaalî), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Reichenbach, Frankonyaya Jorîn
Reichenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sargaç
Sarxaç, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Tetwanê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Wesermarsch
Wesermarsch, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Zînelhacîlû
Zînelhacîlû, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lindetal
Lindetal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Nuits-Saint-Georges
Nuits-Saint-Georges, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Xorxor
Xorxor, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Faverolles, Eure-et-Loir
Faverolles, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Fenk
Fenk (bi tirkî: Fenk), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Schneckenlohe
Schneckenlohe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Eustache-la-Forêt
Saint-Eustache-la-Forêt, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hedadan
Hedadan gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wittmund (navçe)
Wittmund, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Bad Kissingen (navçe)
Bad Kissingen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Fahriye Adsay
Fahriye Adsay anku Fexriya Adsay, nivîskar û wergêra kurd e.
Ayhan Meretowar
Ayhan Meretowar, mamoste û nivîskarekî kurd e ku di sala 1969an da li gundê Holê ya Hezoya Batmanê hatiye dinyayê. Xwendina xwe ya pêşîn, li gundê Kififê (Dogancikê) kiriye, li navçeya Qubînê (Bişêriyê), dibistana navîn xwendiye, li bajarê Sêrtê, lîse qedandiye. Di sala 1997an da li Zanîngeha Dicleyê ji beşê “Mamostetiya Ziman û Edebiyata Tirki" mezûn bûye. Di sala 2016an da, ji Zanîngeha Mêrdînê ya Artûklûyê destûrnameya Lîsansa Bilind a Ziman û Çanda kurdî girtiye.
Fahriye Adsay
Di sala 1971ê de li Dêrika Mêrdînê hatiye dinyayê. Dibistana seretayî, navîn û lîse li Îzmîra Tirkiyê xwendiye. Lîsansa xwe li Enqerê li Zanîngeha Rojhilata Navîn ya Teknîkî di beşa dîrokê de qedandiye. Li Zanîngeha Dîcleyê ya Diyarbekirê di beşa civaknasî û li Zanîngeha Artukluyê ya Mêrdînê di beşa Ziman û Wêjeya Kurdî de master kiriye.
Ayhan Meretowar
Di gelek kovaran da meqaleyên wî hatine weşandin.
Fahriye Adsay
Adsayê ji îngilîzî bo tirkî û kurdî gelek berhem wergerandine. Ji sala 2014an vir ve xwedî û edîtora kovara Zaremayê ye.
Turba Spî
Turba Spî, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Wolfenbüttel (navçe)
Wolfenbüttel, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Gerdeqît
Gerdeqît gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 756 kes (119 malbat) bûn.
Xaseler
Xaseler, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Arîstofanês
Arîstofanês nivîskarê komediyayê bû. BZ di navbera salên 456-386 jiyaye.
Obtrée
Obtrée, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Pragsdorf
Pragsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bekerme
Bekerme (bi tirkî: Bekerme), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Kanîzar (kovar)
Kanîzar, malper û kovareke ziman û zimannasiya kurdî ye. Hejmara pêşîn di 2015an hate çêkirin û heya 2018an de 16 hejmar derketine.
Sernivîserê kovarê Husein Muhammed e û armanca wê pêşkêşkirina vekolîn û xebatên li ser zimanê kurdî bi kurmancî, soranî, zazakî û inglîzî ye bo xwandevanan. Dirûşma kovarê jî ev e: "Kanîzar xezînên zimanê kurdî sererd dike!"
Çemê Ron
Çemê Ron çemekî ku di navbera Fransa û Swîsrê de dimîne ye. Dirêjiya wî 812 km ye. Ew ji qeşayiya Ron a li Swîsrê dest pê dike û bi gihîştina Deryaya Navîn jî dawî lê tê.
Axkîs
Axkîsa Golê ( (1946); pişt re bûye Göllü), gundekî bi ser navçeya Tetwana Bedlîsê ve ye.
Çemê Ron
Debiya wî di saniyeyek de 1.700 m³ e. Ev nirx gava ku seylav (rabûyî) çê dibe digihîje 12.000 m³ê.
Commodus
Commodus (31 Gelawej 161 – 31 kanûna pêşîn 192) ji sala 177 heta mirina bavê xwe (Marcus Aurelius ku sala 180 de mir), wekî bavê xwe împaratora romayê bu. Piştê mirinê Marcus Aurelius Commodus tenê împaratora Romayê bu. Bi destpêkê dewrê hûkmê wî va tê hesibandin ku Aştiyê Romayê;bi navê Pax Romana tê nasîn, xilas buye.
Axkîs
Her wiha di herêmê de sê gundên ku navên wan nêzîkî hev in hene. Yek li ser navçeya Xîzanê ye, jê rê Axkîsa Gelî dibêjin. Ev gund gelek mezin e û niha şarêdarî ketiyê û bûye bajarok. Ji ber vê mezinbûnê ye herêma vî gundî jî êdî bi wî tete naskirin ku jê re Geliyê Axkîsê dibêjin.
Commodus
Salên Pêşî; PZ 161–180
Commodus di dîroka 31 tebax 161 de, bajara Lanuvium ku  nezîkê Romayê ye, hatîye dinê.. Commodus kurê împaratorê wî dewrê bu. Cêwiyê Commodus hebu ku cewiyê wî yê mezin, Titus Aurelius Fulvus Antoninus, di sala 165 de mir. Di sala 12 çiriya pêşîn 166 de Commodus bi brayê xwe ya piçûk va Sezar bu.. Birayê wî, Marcus Annius Verus di sala 169 de pişte operasyonekî cerrahî derbas kir û pak nebû û piştê wî bûyerê nav kurên Marcus Aureliusê de Commodus tenê sax ma.
Axkîs
Yek jî Axkîsa Kavarê ye. Ev gund li ser navçeya Tetwanê ye. Gundekî gelek biçûk e û tê de keyatî (mixtarî) tune. Piranî ji vê gundê re Axkûs jî dibêjin, kîteya dawîn hinek gilover tînin ziman.
Aytekin Ataş
Aytekin Ataş (jdb. 12, adar, 1978 li Edene), helbestvan û stranbejekî kurd e.
Axkîs
Gundê ku dixwazim li vir binivîsim Axkîsa Golê ye. Di navbera Wan û Tetwanê de ye, ji Tetwanê 40 km dûr e. Ev gund li ser herêma Karçikan e. Gundên Tetwanê yên mezin yek jî ev gund e. Lê di van salên dawî de ji ber koçdayînê şêniyên gund gelek kêm bûne. Di zaroktiya Hekîmê Luqman (nivîskarê vê gotarê) de behsa ku şaredarî bikeve gund dihat kirin, lê niha xaneyên gund hema bêje ketiye di binê sed malan de. Niha jî nêzî hezaran şênî di gund de dijîn, piraniya malbatan ji sisêyan didu koçberî dane.
Favières, Eure-et-Loir
Favières, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Aytekin Ataş
Aytekin Ataş, li Zanîngeha Stembolê beşên Dramatorjî û Rexneya Şanoyê qedandiye. Li Klûba Folklorê ya Zanîngeha Bosforê dest bi muzîkê kiriye û pişt re wek bestekar, aranjêr û derhênerê muzîkê di gelek albumên ku ji aliyê pargîdaniya Kalan Muzîk ve hatine derxistin de cih girtiye. Ji sala 2006an vir ve, wî bi giranî dest bi çêkirina muzîkê ji bo fîlm û rêzefîlman kiriye.
Oigny, Côte-d'Or
Oigny, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Favières, Eure-et-Loir
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Axkîs
Biharan deşta gund tije av dibe. Ji bo ku av bê valakirin dawiya deştê bi qulkirina çiya çaviyek hatiye vekirin ji vir ava biharê û çemê gund diçe tevî gola Wanê dibe. Çavî nêzî 1000 metroyan dirêj e. Cihê ku çavî diqede ji golê gelek bilind e û ji vir ku ava çem dirije çiraveke gelek mezin û rind çêdibe.
Saint-Georges-sur-Fontaine
Saint-Georges-sur-Fontaine, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Axkîs
Mezreyên Axkîsê
Sê mezreyên vî gundî hene.
Loka Zahîr
Loka Zahîr (1985 li Hewlêrê), stranbêjeke ji Başûrê Kurdistanê ye.
Jiyan
Loka li Hewlêrê ji dayîk bûye û di sala 2000an de derbasî cîhana hunerî bûye. Zahîr bi destên hunermendan derbasî cîhana hunerê bûye û yek ji hunermenda jin a kurd ya herî çalak tê hesibandin. Di dawiyê da dê di sala 2008an da dest bi karê xwe yê pêşîn bike. Mayin xwe wekî klîbeke bi navê "Fear" derdixîne yek ji stranên albûma smsê ye ku di sala 2009an de hatiye weşandin. Wî beşdarî gelek sirûdên netewî kiriye, wek "Bo Kurdistanê", li gel çend hunermendên weke Payvand Jaff, Ebdulqahar Zaxoyî, Monîka û Mîra û herwiha strana serxwebûnê. Rêzgirtin ji bo gel û serxwebûna Kurdistanê û herwiha strana nû û strana hemûyan.
Xasava
Xasava, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Axkîs
Çavkanî
Sevan Nîşanyan: http://nisanyanmap.com/?y=g%C3%B6ll%C3%BC&t=tatvan&lv=1&u=1&ua=0
Gûzalan
Gûzalan gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xingcheng
Xingcheng, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2007an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 552.180 kesî
Steinbach am Wald
Steinbach am Wald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Le Favril, Eure-et-Loir
Le Favril, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Virkol
Virkol, gundekî girêdayî navçeya Bedlîsê Mûtkî ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Kate Mara
Kate Rooney Mara ( ji dayîk 27.2.1983) an hunermenda amerîkî ye. Ew ji bo xebata di televîzyonê de tê nasîn, di dramaya siyasî ya Netflixê House of Cards (2013–2014; 2016) de lîst ser nûçegihan Zoe Barnes, analîsta komputerê Shari Rothenberg di rêzefîlma serhildêr a Fox 24 (2006) de, xanima neheq Hayden McClaine di miniseriyên FX Çîroka Xofa Amerîkî: Mala Kuştinê (2011), Patty Bowes di demsala yekem a rêzeya drama çand çandî ya Dravê PX (Pose) (2018) û Claire Wilson, mamosteyek ku bi xwendekarek temen biçûk re têkiliyek neqanûnî dest pê dike, li FX li ser wezîrên Hulu Mamosteyek (2020). Ya paşîn ya ku wê wekî hilberînerê kargêrê ji bo Rêzeya Nû ya Nû ya Çêkirî namzetê Ruhê Serbixwe êîşç îêşmfêgî şfçêî êfjfêvîdêsî twiw ên zbnfîgîfşfbfîfçf fîfîfnfmffû fdêlçf dldd dêdnf bû îdlfbdûfndojf f fpf ên fnfmûf ne fû ên fûd me dûdê ddîd bê û.
Newroz
Newroz yan jî Cejna Newrozê, cejneke biharê ye ku ji aliyê kurd, faris, peştûn, belûç, û gelek gelên din ve her sal di roja 21ê adarê de tê pîrozkirin. Cejna Newrozê ji aliyê kurdan ve her sal li gorî bernameyên partî û saziyan, di navbera 10 û 21ê adarê tê pîrozkirin û pîrozbahiyên Newrozê roja 21ê adarê bidawî dibe. Di dîroka kurdan de Newroz weke çîroka vejînê cîh digire. Li gorî mîtolojiya Kawayê Hesinkar, Kawa li dijî serdarê zordest Dehaq serî hil dide û vî serhildanê bi agir dadanê peyama serhildanê ji gelên derdorê re dişîne. Ji wê rojê ve agir dibe nîşaneya sereke ya Cejna Newrozê.
Êtîmolojî
"Nava Roaca" li gor zimanê qedîm yê avestayî Newroz e. Lê di kitêba Avestayê de ev tabîr “Nava Roaca” derbas nabe. Lê li gor zimannasan ku guherîbe, ew jî wiha çêbûye: Nava->new: nû û Roaca->roz: roj
Avetax
Avetax, (, bi tirkî: Kolbaşı, Oruçlu, ermenkî: Havatax) gundekî navçe ya Bedlîsê ya Tetwanê ye ku ji aliyê dewlet a tirk ve di sala 1992an de hatiye valakirin. Lê piştî sala 2000an, bi xilasbûna rewşa awarte, şêniyên vî gundî ji metropol û bajar ên Tirkiye yê vegerane gundên xwe.
Newroz
Êtîmolojî
Di zaravayê kirdkî de bi vî awayî Nava wek Newe û Roaaca jî wek Ruec hatiye guherîn. Di zaravayê kurmancî û soranî de bi vî awayî Nava wek Nû û Roaca jî wek Roc(j) hatiye guherîn. Lewma di zimanê hînd-ewropî de dengên z-c-j bi hev diguherin. Bi maneya xwe jî ev peyv wiha tê watedarkirin: Roja nû. Hin gel vî wek “sala nû” watedar dikin lê dibe ku tenê ev li gor nirxandina teqwîmî be. Ev peyv pêşî bi du peyvan “Nava Roaca” pêk hatiye lê piştre di demeke dirêj de li gor tebîeta zimên û civakê guheriye bûye peyvek; pêşî di pehlewî de Noroz, piştre di kurdî de bûye Newroz.
Dema îroyîn de Newroz bi taybetî di nav gelên rojhilata navîn de tê pîroz kirin. Ev jî gelek normal e. Lewra çanda gelekî, dema ku rengekê gerdûnî girt, êdî gelên ku wê çandê nêzî xwe dibînin, dipejirînin û li gor zimanê xwe û bîr û baweriyên xwe nav lê dikin û pîroz dikin. Bo mînak Newroz çanda gelê Kurd ên ku ji Medan bigire heya roja îroyîn dewam kiriye û vê cejna xwe ya netewî ji bo gelên din jî pêşkêş kirine.
Taybeta "Roja Nû"
Xêncî wateya roja nû, wateyên din li Newrozê bên barkirin, bawer im piçek ji çand, reng û ruhê wî tê qetandin. Lewra ev wateya han bixwe gelek fireh e. Bi taybetî jî ev şerê başî û nebaşiyê ye. Roja nû baş e û dê her dem roja nebaş bitemirîne. Çimkî roja 21ê Adarê li gor baweriya Newrozê Ehrîmen (nebaşî) li hember Ahûra Mazdayê (başî) têk diçe. Ev tenê di çanda newrozê de sembol in. Çimkî ev dualîte her dem heye, ji ber wî dê newrozê her dem bi vê wateya xwe bidome. Lê dema ku ev mane jê hate sitandin, tu taybetî jê re namîne. Ger ku îsnadê guherîna salê bikin, ew çax dema ku nêrîna teqwîm û demê di civakê de guherî, newroz jî dê biguhere.
Roja nû ji bo Medan (Kurdan): Roja zayînê, roja destpêkeke nû, Roja Xweda(Homa), dîlgirtina şeytên(ehrîmen), girtina heyameke kesîf, destpêk, berxwedan, têkoşîn û roja Azadiyê ye. Piştî van nirxan meriv dikare bibêje destpêka sala nû ye jî.
Çîroka Newrozê
Di demeke kevn de, li welatê bapîrên kurdan, keyek hebû, navê wî Dehak bû. Dehak, keyekî pir zalim bû. Wî welatê kurdan wêran kir. Di gund û bajaran de mirov nehiştin. Zîndanên wî, ji girtiyan tim dagirtî bûn û celadên wî ji serîbirrînê nediwestiyan. Dehak bi awayekî ji xwe bawer, tim rûdinişt, zêr û zîv û kevirên buhadar, morîk û mircanên xizna xwe dijmartin, bi hespên xwe yên rewan û esîl serbilind bû û tu kes ji xwe mezintir û di ser xwe re nedidît.
Ji kuştin û wêrankirinê têr nedibû, dixwest deverên hîn firehtir werbigire û talan bike. şevekê, Dehak xewneke xirab dît. Nîvê şevê, ji ber êşeke dijwar ji xewê şiyar bû. Gazî zana û bijîşkên li qesrê kir û ji wan re got:
Hekim û bijîşkên qesrê, li laşê Dehak nêrîn ew pelandin. Çavên wan li du birînên ku li ser her du milên wî bûn ketin. Tev bi hev re mat man. Gotinek ji devên yekî derneket. Ji ber, heta wê gavê tu kulên bi wî rengî nedîtibûn û ne jî êşek bi wî awayî bihîstibûn. Lê Dehak ji ber êşa xwe her bi ser wan de dikir qêrîn:
– Hûn çi bêçare li ser min rawestiyane! Zû dermanekî bidin min. Ez peritîm, şewitîm! Hûn tebîb û bijîjkên herî baş û şahreza ne. Ma hûn derman peyda nekin dê kî peyda bike? Hekîmekî ji wan, dest da ber xwe û got:
– Heta niha birîneke weha min ne dîtiye û ne jî bihîstiye. Lê wa diyare ku mêjiyê teze dikare bibe melhema van birînan.
Belkî hekîm dixwest xwe ji berpirsiyariyê xelas bike. Lê belê ev pêşniyar ji Dehak re bû sebeb ku ji “mêjiyên teze”, mejiyê zarokan bide ser birîna xwe. Wî emir da ku her roj mejiyên du zarokan bînin, bikin qurbana birînên ser milên wî ku bibûn wek du marên qelişî û dev vekiri. Bi vî awayî, rojê bi mêjiyên du zarokên nûhatî, kulên ser milên Dehak dihatin dermankirin. Lê carna zarok ji vê belayê dihatin xelas-kirin. Zarokên ku dihatin xelaskirin li şênaya nedihiştin, rêdikirin çiyan, di şikeftan de vedişartin. Her ku diçû çiya bi mirovên reviyayî tijî dibû. Jiyan di şikeftan de berdewam bû. Ava kanî, dar û ber û fêkiyên çiyan têra jiyana wan dikir.
Demeke dirêj derbas bû. Lê kulên ser milên Dehak bi hev ve nekeliyan. Her ku diçû xerabtir dibûn. Agir ji devê Dehak dibariya. Tirs ketibû dilê her kesî. Dayik û bav, ji tirsa ku kengê dê dor were zarokên wan xew nediket çavên wan. Tu hêzeke ku tiştekî ji Dehak re bibêje tunebû. Ji tirsa zarokên xwe gelek malbatan berê xwe dabûn çiyayên asê. Lê gel nema êdî di şikeftan hildihat.
Kawa, kurdekî hesinvan bû. Zarokên wî jî ji kulên Dehak re bûbûn qurban. Edî kêr gihabû hestî. Kawa ji tirsa qurbankirina zarokê xwe yê dawî, heval û hogirên xwe yên pêbawer kom kirin û ji wan re behsa zulm û zordariya Dehak kir. Plana kuştina Dehak ji wan re eşkere kir. Her kesî fikir û planên Kawa pejirandin û li benda îşareta wî man. Kawa gotibû gava ku ez Dehak bikujim, ez ê herim ser banê qesra wî agir vêxim. Ku we agir dît, bizanin ku min Dehak kuştiye. Kawa, ji heval û hogirên xwe re dest bi çêkirina çekan kir û bi dizî li wan belav kirin. Ji xwe re çakûçekî ku mirov pê hesin dikute, çêkir. Gava leşkerên Dehak hatin ku lawê Kawa yê dawî jî bibin, Kawa ji leşkeran re got:
– Hûn herin, ez ê niha, bi destê lawê xwe bigirim û bînim. Ez dixwazim ji bo saxiya padîşahê xwe lawê xwe bi destê xwe bikim qurban û li ber lingên padîşahê xwe deynim. Gava leşkeran ev xeber gihandin Dehak, kêfa wî hat, şa bû û çavên wî ma li riya Kawa. Kawa, çakûçê xwe kir destê xwe, lawê xwe girt û berê xwe da qesrê. Gava gihaşt ber derî, leşkeran dergeh jê re vekir. Kawa, raste rast berê xwe da şahnişînê ku text lê vegirtî û Dehak li ser rûniştî bû.
Belê wê êvarê ne tenê li çiyan, li her aliyê welêt agir hate dadan. Gel ji deverên asê daket û bi meşaleyan berê xwe da gund û bajarên xwe. Li her aliyên welêt jiyaneke nuh û azad dest pê kir. Roja din, her kesî xemla xwe girêda û li meydanan govend gerandin. Û bi xwarinên xweş li seyrangehan civiyan, kêf û şahî kirin. Ew roj, roja 21ê adarê bû.
Ji wê rojê û bi vir de ye, bi taybetî di nav kurdan de ku her sal roja 21ê adarê wek Newroz, ango wek cejna yekitî, berxwedan û azadiyê tê pîrozkirin.
Kolombiyayî
Kolombiyayî yan jî kolombiyan, gelên Komara Kolombiyayê, welatekî etnîkî yên Amerîkaya Başûr in û kesên ku bi nasnameya çandî an neteweyî yên Kolombiyayê tê nasandin. Kolombiyayî bi piranî xiristiyan in û navhevketî yên ewropî, xwecihên Amerîkayê, Afrîka û Rojhilata Navîn in.
Kolombiyanê mestîzo
49% ji xelkê Kolombiyayê mestîzo ne an jî têkel ên Ewropayê û kurtirîn bapîrên xwecihên Kolombiyayê ne.
Altmarkkreis Salzwedel
Altmarkkreis Salzwedel, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Artropodolojî
Artropodolojî şaxê zoolojiyê ye ku li girêçikpêya (arthropoda) gercust û lêkolîn dike. Pirpê, arachnida, kêzik û qalikdaran di nav girêçikpêya da lêkolîn dike.
Artropodolojî di warên bijîjkî, beytarî û krîmînolojîyê de xwedîyê cihekî girîng e. Warê bijîjkîyê dê bi piranî lêkolîna bandora parazît a girêçikpê ye û bi dermankirina nexweşîyan wan de ceh digire. Di beytarîyê de jî ji bo dermankirina ajalan û krîmînolojîyê de jî piranî ji bo fêmkirina dema mirinê de agahîyan artropodolojiyê tê bikar anîn.
Etîmolojî
(Yewnanî; ἄρθρον|ἄρθρον - arthron, "girêçik" û "πούς|πούς", ποδός|ποδός - pous, podos'', "pê", her du bi hev re tê wateya "girêçikpê")
Schifferstadt
Schifferstadt, bajarekî navçeya (Landkreis) Rhein-Pfalz-Kreisê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Lenovo
Şîrketekê ku navenda wê li Çînê ye û hilberana komputer, nivîsbarî, hişkalav û tablet, telefonê  dike. Sala 1984 an de Legend Holdings(navê berê yê Lenovoyê ye) bi 25000 dolarê li Çînê hate damezirandin. Legend Holdings sala 2004 an de navê xwe guhert û sala 2005 an de jî beşa komputera kesanî ya IBMê stend.
Îro jî Lenovo bi 34 milyar dolarê di hilberînera PCyê de şîrketa herî mezin ya dinyayê ye. Şîrket  di 160 welatê de bi 33000 şolkerê xizmet dide û li Çîn, Rûsya, Japon û Almanya yê jî di hilberînera PC yê de sereke ye.
Sala 2014 an de Motorola yê bi 2.91 milyar dolarê ji Google stend.
Çavkanî
http://www.lenovo.com/lenovo/us/en/our_company.html
Girêdanên derve
http://www.lenovo.com/us/en/ - Malpera fermî
Zagrosjet
Zagrosjet, kompaniyeke rêhewayî ye ku di cotmeha 2005ê de ji aliyê Zagros Grûp ve hate avakirin. Navê Zagrosjet ê berê Zagrosair bû lê ji ber ku li gel Zagrosairlinesa Îranê tevlîhev nebe, navê wê guherandin. Zagrosjet navê xwe ji çiyayên Zagros digire.
Di pûşpera 2013ê de jî lîsansa rêwî û kargobirinê ji wezareta ragihandinê ya Îraqê wergirt. Zagrosjet bi hevpariya Atlasjeta Tirkiyê û Mistefa Barzanî ku bixwe brazayê Mesûd Barzanî ye hate lîsanskirin. Ev şîrketa rêhewayî bi 51% di destê Mistefa Barzanî de bû, lê hemû tamîrat û lênêrîn ji aliyê Atlasjet dihatin kirin. Ji xwe ev bû pirsgirêk û hevpariya Atlasjet û Zagros Grûp hilweşiya. Di mijdara 2014ê de hevparî bi dawî bû. Di çileya 2015ê de Zagrosjetê li gel Onurair karê xwe berdewam kir.
Piştî Giştpirsiya Serxwebûna Başûrê Kurdistanê, 2017 ji ber ku firokexaneya Hewlêrê ji bo firînên nawdewletî hate girtin, seferên Zagrosjetê jî hatin betalkirin. Ji ber ku îştîraqa şîrketên Tirkiyê heye di Zagrosjetê de, Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Tirkiye gelek tesîrê li bazirganiya herêmê dike bi taybetî jî li Zagrosjetê.
Navenda Zagrosjetê, Firokexaneya Navdewletî ya Hewlêrê ye. Zagrosjet xwedî du firokeyan e. Tîpê wan Airbus A321 ye.
Zagrosjet yekemîn kompaniya rêhewayî ya kurdan e.
Tosan
Tosan, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Deştek
Deştek yan jî Deştik (bi tirkî: Dereboynu), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Gul, Nexede
Gul gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Ûçtebe
Ûçtebe, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gul, Nexede
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 810 kes (146 malbat) bûn.
Îxtiyolojî
Îxtiyolojî yan jî masînasî şaxê zoolojiyê ku li hemû masiyan di nav wan de masiyên bi hestî (Osteichthyes), masiyên bi kirkirik (Chondrichthyes) û masiyên bê alûşk (Agatha) gercust û lêkolîn dike.
Mîna zanistên zoolojîyên ên din, îxtiyolojî jî cîhana ajalan nêzî me dike. Bi saya vê şaxê zoolojîyê, em cureyên masiyên cihê yên ku hene kifş dikin û di derbarê taybetmendiyên wan ên biyolojîkî de xwedî agahdarî dibin. Ji bilî çawaniya mezinbûna masiyan, îxtiyolojî di heman demê de gelek agahdarî li ser parastin û hilberîna van afirîdên avî yên ji bo xwarinê peyda dike.
Dema ku tê hesab kirin ku mirov ji demên pêşdîrokî ve masî wekî xwarin bikar tînin, em jê fam dikin ku îxtiyolojî zanistek pir kevn e. Her çend di destpêkê de ne pir zanistî be jî, ev zanîna kevnar di warê masîgiriyê de gelek feydeyên xwe hebû. Wekî din, ew bi dîsîplînên din ên wekî limnolojî, oseonografya û ekolojîyê ve girêdayî ye.
Etîmolojî
Peyva masînasî ji masî û -nasî têt. Paşgira -nasî di kurdî de têt wateya zanistê yan pirsporiyê
(Yewnanî: ἰχθύς, ikhthus ("masî") û λόγος, logos ("zanîn", "zanist")).
Oisilly
Oisilly, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Ornîtolojî
Ornîtolojî yan jî balindenasî şaxê zoolojîyê ye ku belavbûn, koçkirin û tevgerîye nêzîkê 10.000 cureyên çûka lêkolîn dike. Di nav ornîtolojîyê de serxistin û tevkarîye ornîtolog ên amator pir girînge.
Etîmolojî
Yewnanî; ὄρνις-ornis ('balinde', 'çûk') û λόγος-logos ('zanîn', 'zanist').
Steinwiesen
Steinwiesen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xining
Xining (çînî: 西宁), serbajarê Qinghai ya Çînê ye. Rûerdê bajar 7.472 km² û hejmara niştecîhan di sala 2010an da 2.208.708 kes e.
Çavkanî
"Qinghai Province"
Rêkxistina kalsiyumê
Di laşê mirov de kalsiyum (Ca+2 ) mînerala herî zêde ye. Ji bo zexmbûna hestî û diranan, ji bo girjbûn û xavbûna masûlkeyan, ji bo berhemkirina enzîman, ji bo meyandina xwînê pêdivî bi kalsiyumê heye. Her wisa îyonên kalsiyumê di xaneyên demarî de wekî molekula peyamber kar dike.
Mirov kalsiyumê ji xurekan bi dest dixe. Hemû xurek ne bikalsiyumê dewlemend in. Li gor cora xurekan mêjera kalsiyuma nav xwînê hin caran kêm dibe hin caran jî zêde dibe. Lê divê rêjeya kalsiyumê her tim di asta asayî (bi înglîzî: set point) de bimîne. Di nav xwînê de rêjeya asayî ya kalsiyumê 9-10 mg/100ml ye. Asta asayî ya kalsiyumê bi rebaza hevsengiya navekî tê dabînkirin.
Rêkxistina mêjera kalsiyuma nav xwînê ji aliyê sê hormonan ve tê kontrolkirin. Ev hormonan; Hormona Paratîroîd, Kalsîtrîol (vîtamîna D ya çalak ) û Kalsîtonîn e.
Homona paratîroîd (PTH)
Ev hormon di rijênê paratîroîd de tê berhemkirin. Navê din a vê hormonê parathormon ê. Rijenên paratîroîd çar heb in û li paş rijenê tîroîdê cih digirin. Gava di nav xwînê de mêjera îyonên kalsiyumê kêm dibe, derdana kalsîtonîn tê rawestin. Ev rewş bandor li ser rijênê paratîrod dike. Rijênê paratîroîd parathormon berhem dike û der dide nav xwînê.
Gevar, Keleyber
Gevar gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Schirgiswalde-Kirschau
Schirgiswalde-Kirschau, bajarekî navçeya (Landkreis) Bautzenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Rêkxistina kalsiyumê
Homona paratîroîd (PTH)
Bi hebûna PTH, hinek kalsiyuma di nav hesti de embarkirî, derbasê nav xwînê dibe. Hormona paratîroîd wekî hormonek hander li ser gurçikan bandor dike ko gurçik ji vîtamîna D yê hormona kalsîtîrol berhem bike. Ev hormon zorê dide xaneyên rûviyan ko hê pirtir kalsiyuma nav xurekan bigirin nav xwînê. Her wisa PTH bandor li ser gurçikê dike, kalsiyuma bi mîzê ve hatiye parzûnkirin cardin ji lûleyên mîzê de tê mijandin û tevlê xwînê dibe. Bi hebûna hormona paratîroîde mêjera kalsiyuma xwînê bilind dibe û digihîje asta asayî.
Hormona kalsîtrîol
Eslê vî hormonê vîtamîna D ye. Vîtamîna D peşî di kezebê de, paşê di gurçikan de ji ber bandora hormona paratîroîdê, diguhere û dibe hormona kalsîtrîol (1,25(OH)2D ). Ango kalsîtrîol dema rijêne paratîroîd çalak e, tê çêkirin. Kalsîtrîol ji bo zêdebûna kalsiyuma nav xwînê kar dike. Bi bandora kalsîtrîolê xaneyên rûvî ji nav xurekan hê pirtir kalsiyum dimije nav xwînê. Kalsîtrîol ji bo zexmbûna hestiyan, handêra embarkirina kalsiyum û fosfatê dike.
Hormona kalsîtonîn
Kalsîtonîn yek ji sê hormonên tîroîdê ye. Erka sereke ya kalsîtonînê, li gel hormona paratîroîdê rêkxistina mêjera kalsiyuma nav xwînê ye. Gava asta rêjeya kalsiyuma nav xwînê bilind dibe, ev rewş dibe sedema berhemkirin û derdana hormona kalsîtonîn. Bi zêdebûna kalsîtonînê, derdana hormona paratîroîdê radiweste. Ji ber kêmbûna hormona paratîroîdê, di gurçikan de çêkirina hormona kalsîtrîolê jî kêm dibe.
Kalsîtonîn kalsiyuma nav xwînê di hestiyan de embar dike. Bi neçalakbûna hormona paratîroîd û kalsîtrîolê, bi çalakiya kalsîtonînê asta mêjera kalsiyuma xwînê dadikeve asta asayî. Hormona kalsîtonîn û hormona paratîroîd dijberê hev kar dikin. Hormona kalsîtonîn rêjeya kalsiyuma xwînê kêm dike, hormona paratîroîd kalsiyuma nav xwînê zêde dike. Gava yek ji van herdu hormonan çalak be, a din ne çalak e. Eger xebata du hormonan dijberê hev be, ev hormonan wekî hormonên antagonîst tên navkirin. Li gel kalsîtonîn û hormona paratîroîdê, hormonên însulîn û glukagon jî hormonên antagonîst in.
La Ferté-Vidame
La Ferté-Vidame, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Saint-Germain-des-Essourts
Saint-Germain-des-Essourts, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Xedîwiyeta Misirê
Xedîwiyeta Misirê (bi erebî : الخديوي المصري), dewleta kurdî  ya ku li Misirê ji aliyê Mihemed Eliyê Kavalayî ve hatiye damezrandin, her çiqas jê re albanî dihat gotin jî, neviyê wî key Faruk diyar kir ku ew kurd e.
Dîrok
Ji bo tepeserkirina serhildana Yewnanan a li Krîtê di sala 1822 de, Împeratoriya Osmanî ji waliyê Misirê, Mihemed Eliyê Kavalayî, ku bi qanûnî waliyê dewletê bû, lê bi rastî pir serbixwe bû, daxwaza piştgiriya deryayî kir. Mihemed Eliyê Kavalayî li bendê bû ku ger ev piştgirî bê dayîn dê parêzgariya Şamê jî ji wî re bê dayîn. Ev serhildan ji aliyê hêzên deryayî yên Misirê ve hat tepisandin, ku çû Girîtê û piştgirî da hêzên deryayî yên Osmanî. Piştî vê yekê Mihemed Eliyê Kavalayî ji ber ku parêzgariya Sûriyê ya ku jê re hatibû dayîn, piştre nehatibû dayîn, ji dewleta Osmanî ya li Babîaliyê aciz bûbû.
Îbn Hacîb
Îbnî Hecîb (1174-1248) nivîskar û alimê mezheba Malikî ye. Îbn Hecîb bi eslê xwe kurde ku li Misirê ji dayik bûye û dîsa jî li Misirê miriye. . Berhema wî ya herî navdar El-Kafiye ye.