cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baromesnil
Baromesnil, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Elben
Elben şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Reinevatn
Reinevatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Perava golê 24,76 kîlomêtre û bilindahiya ji asta deryayê 1.170 mêtre ye.
Lordîn
Lordîn (tr: Nurettin) gundekî navçeya Keleyê ye. Gundê Lordînê di ber çiyayên Keleyê de ye. Ew Gund nêzî Sirgûcê, Dîngê û Şêxdawidê ye. Li Lordînê berê mala Xecê Omê (ji mala Terpûşê Wanî ne) û mala Qereoxlanan dijîn lê niha pir malan ji gund bara deran kirin.
Wolfschlugen
Wolfschlugen şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Gizy
Gizy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Grasbrunn
Grasbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Teybî Serhedî Rojava (gundistan)
Teybî Serhedî Rojava navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Çarûsa ku bi Şaristana Kûgîluyîyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Kempa Mamiliyan ya Awaran
Kempa Mamiliyan ya Awaran, anku Kampa Mamiliyan a Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Mamilyan), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Akrê, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di kanûna biçûk a 2014an de hate vekirin.
Fatih Altaylı
Fatih Altaylı (bixwîne: Fatîh Altayli) (jdb. 1963 li parêzgeha Wanê) rojnamevan, moderator û nivîskarekî tirk e. Di Habertürkê de birêveberî û pêşkêşvaniya bernameya Teke Tekê dike. Xwedî nêrînên neteweperwer e.
Jînenîgarî
Dibistana amadeyî ya Galatasarayê bidawî kiriye. Di rojnameya Cumhuriyetê de wekî nûçegihanê werzîşê dest bi rojnamevaniyê kiriye. Sala 1993yê bingeha radyoya Best FMê avêtiye. Sala 1995ê derbasê Show TV û Show Radyoyê bûye, li wir bi qasî salekê xebitiye. Di heman salê de bêjeriya nûçeyan û bernameya Teke Tekê jî daye destpêkirin. Sala 1996ê derbasê koma medyayê ya Doğanê bûye, di ''Hürriyet, Radyo Dyê de gerînendetiya giştî ya weşanê kiriye.
Altayli di meseleya kurd de, dijberekî tund e. Ev jî bûye sedem ku di warê medya û çapemeniyê de bipêşbikeve, meqamên bilind de kar bike. Di salên 1990î de li bakurê Kurdistanê şerekî dijwar hebû û bi hezaran kurdên sîvîl dihatin kujtin û windakirin. Wê demê Altayli giraniya xebata xwe dabû şerê psîkolojîk ê li dijî kurdan dihat meşandin. Wî herwiha di lijneya birêveberiya yaneya werzîşê Galatasarayê jî kiriye. Marî bûye (zewiciye) û xwedî 2 zarokan e.
Lena Belkina
Lena Belkina (jdb. 18ê çiriya paşîn a 1987 li Taşkent, Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst) mezosopranoyek e.
Girfeqî
Girfeqî, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Wanî (devok)
Agahiyên gelemperî
Gorî kal û pîrên waniyan, wextekê malbatek di bin serokatiya Welqutik (Weloyê Qutîk) ji aliyê Wanê ji nav malbata Brûkîyan veqetîye û hatiyê gundekî Ruhayê yî li dîyarî çemî Ferat. Hew gunda bi navî Wan ya jî Wehn tê zanîn. Malbata Welqutik û malbatek Beraziyan li wir teva hev dibin û wî gundî cih digrin. Ji koka mala Welqutik Terpûş tê. Zarên Terpûş derbasa aliyê Dilokê dibin û li wir cih digrin. hin diherin Şêxdêwid hin derin Sirgûcê hin jî diherin Lordînê. Li wir devokekî kurdî çêdibe jê re dibêjin Wanî. Ev devoka ji devokê kurdên Dilokê hindik cûda ye. Lê kurdên Kelê ji kurdên bi devokî dengdikin re dibêjin Wanî. Gundên Waniyan Sirgûc, Qotel, Dîng, Lordîn, Şêxdawid û Kemberlî ye. Li aliyê Ruhayê jî gundê Wanê ye.
Devokê Waniyan
Di navber devoka waniyan û devokên din yên Dilokê hindik cûdatî heye. Gelek kurdên Dîlokê bi devokê Mereşê û Semsûrê deng dikin. Çend cûdatiyên giring, Mereşiyan pir caran dengê 'd' dikin 't'; di peyvên da pir dibêjin 'ma'; dengê ku di jêr qirikê da çê dibin hîn nerm dibêjin pir caran jî hin dengan dadiqurtînin.
Wanî: 'di'= Direvim. Meraşî: 'ti'= Tirevim.
Wanî: Binêre. Meraşî: mêzke.
Wanî: Tu çi dikî? Meraşî: ma tu çing/çir tikî?
Wanî: Wehnî. Meraşî: Wanî.
Wanî: wê lomê Meraşî: Wê sewê
Efrîn
Efrîn, Afrîn an jî Avarîn herêm û bajarek e li Başûrê Rojavaya Kurdistanê (Sûriye).
Nav
Efrîn hin caran li ba kurdên Rihayê Arfîn yan Erfîn û bi zimanên ewropayî Afrin, navê deverekê ye li Çiyayê Kurmênc‎, îro bi wîlayeta Helebê ve girêdayî ye. Afrîn navê bajarê navendiya eyn deverê ye jî.
Erdnîgarî
Firehiya devera Afrînê bi tev 366 gundên xwe ve dighîne 2.033 km çarkoşe ye. Di bajarê Efrînê de nezîkî 80.000 niştîvan dijîn. Li devera Efrînê bi giştî nizîkî 490.000 kesan dijîn. Bi navenda Efrînê ya fermî ve heft deverok yan nahiyên din girêdayî ne: Efrîn (navend), Cindirês, Mabeta, Reco, Şiyê, Bilbilê û Şera.
Wateya peyva Efrînê (afirandin, afirîn) cihê çêbûna pîrozî ye. Di 20ê tîrmeha 2012an de gelê kurd, ev bajarê kurd bi bajarê dî ê kurd bi Cindirêsê re kira destê xwe de.
Çiyayê herî bilind li vê herêmê, Çiyayê Hawarê ye, ku 1200 m ji rûyê deryayê bilind e. Ew li bakur e; û ji rojhilat ber bi rojava ve dirêj dibe. Di bakur û rojavayê vî çiyayî re sînorê navbera Bakurê Kurdistanê û Başurê Biçûk derbas dibe. Çiyayê Hawarê, ber bi başur ve, herku diçe nizim dibe. Ew li rojhilat digihîne bilindcihên Şikakan û li rojava digihîne Çiyayên Amkan û Xastiyan. Li hembera van hersiyan, li başurê vê herêmê, Çiyayê Lêlûn (Bêlus) rawestiyaye. Çiyayê Lêlûn jî, ji rojhilat ber bi rojava ve diçe û, li der û piştên vî çiyayî, axa Kurdan digihîne axa Ereban. Di navbera Çiyayê Lêlûn û Çiyayê Xastiyan de, Deşta Cûmê heye. Deşta Cûme gelek bi xêr û bêr e. Ew li rojava digihîne Deşta Hemqê û li rojhilat, li ber bajarê Efrîn, ber bi bakur ve diçe û teng dibe. Ew, bi vî awayî, navçeya Şikakan ji Çiyayê Xastiyan cuda dike. Çemê Efrîn, ku ji Bakurê Kurdistanê, ji navbera Meraşê û Dilokê (Entabê) hildavêje, li nêziya Kela Horî dikeve herêma Çiyayê Kurmênc. Çem, di navçeya Şikakan re, tê heya ber bajarê Efrîn û di Deşta Cûmê re derbas dibe û diçe Deşta Hemqê, ku ew tevî Çemê Asê û Çemê Reş dibe; û gişt bi hevre, li nêziya Entekê (Hetayê) dikevin Derya Sipî.
Çandinî
Herêma Çiyayê Kurmênc (Efrîn) ji aliyê Çandiniyê ve, gelek dewlemend e. Ev herêm, berî her tiştî, bi zeytûnên xwe gelek bi nav û deng e. Bi milyonan darên zeytûnan li vir hene û hema tu kûda binêrî her zeytûn xuyadikin. Darên zeytûnan, ku hatine rêzkirin, axa vê herêmê pir rind û xweşik xemilandine. Kurd ji zeytûnan zeytê derdixin û difiroşin, yan jî zeytûnan wisa difiroşin. Zeytûn ji bo zeytê ne, yan jî ew tên şêrînkirin û xwarin. Meywên tirî, berê li vê herêmê, ji niha bêtir bûn, lê dîsan jî, li gelek navçeyan hên tirî pir heye. Li bajarê Efrîn hên mîrxana ereqê jî heye. Darên fêkiyan li vir gelek hene; wek: Henar, sêv, hulûk, kerez (gîlaz) ciftele, mişmiş (qeysî) hejîr, tû, hirmî û bihûk. Li hin navçeyan gûz û behîv (badem) jî pir in. Ji bilî van, genim, ceh, şofan, garis, kuncî, berbero, nîsk, nok, çolban, titûn û bembi jî pir tê çandin. Li hêla din, zebeş (şûtî) qawîn, şimam, behcan sor (firingî) behcan reş, pîvaz, sîr, kundir, tirûzî (xetî) xeyar (aro) encûr, qernebît, îsot, tirp (tivir) bamî, fasîle, lopik û hwd. Gelek peyda dibin. Hin berhemên siruştî wek simaq, zehter û ridar, ji berê de, ji Çiyayê Kurmênc dertên.
Xwedîkirina lawiran (heywanan)
Berê, li vê herêmê, pezê gewr û pezê reş jî gelek dihat xwedîkirin, lê niha tenê li hin deveran heye; û bi taybetî, ji bo hewcedariya malê. Her wisa jî mirîşk, qaz û ordek hene. Hesp, bergîr, qantir, ker, çêl û camûs jî, li hin cihan, peyda dibin. Xwedîkirina mêşên hinguv jî berê pir hebû.
Çiyayê Kurmênc
Navê vê herêmê, ji berê û paşê de, bi navê Kurdan ve girêdayî ye. Hên di dema Yûnaniyan û Romaniyan de jêre hin caran KARDIYA û hin caran jî KURDÎKA hatiye gotin. Ereban jêre gotine: Cebel-ûl Ekrad; û Osmaniyan jî jêre gotine: Kürd-Dağ (yanê dîsa Çiyayê Kurdan). Kurdan jî hergav gotine: Çiyayê Kurmênc. Herêma Çiyayê Kurmênc beşek e ji herêma Mîrîtiya Kurdan ya Kilisê. Ji Mîrîtiya Kilisê re, li gor mîrên vê herêmê, Mîrgeha Mend yan jî Mîrîtiya Canpolatan hatiye gotin. Lê belê, ev mîrîtiya Kurdan, di dema geşbûna xwe de, ji herêma Çiyayê Kurmênc gelek firehtir bû. Di dema mîrê mezin de, Mîrê Mend, ji bakurê bajarê Hemayê heyanî bi başurê Meraşê; û ji Derya Sipî heya bi rojhilatê Kilisê û Ezazê axa vê mîrîtiyê bû. Mîrê Mand, di dema şerê Xaçeperestan(Selîbiyan) de, arîkariya Kurdên Eyûbî kiribû û wan jî, wek spasî, herêma Qusêrê diyarî dabûn wî.
Dewleta Osmanî ji vê yekê gelek enirî (tore bû) û leşker kişand ser Mîr Elî Canpolat. Ji bilî leşkerê osmanî 40.000 Kurdên Zulqadirî jî, bi serdariya Zûlfiqar Paşa, ji herêma Albistanê(Elbistan) bi ser Mîr Elî de hatin. Mîr Elî 20.000 siwar û 20.000 peya amade kiribûn û li Deşta Orûcê bi wan re ket şer. Di vî şerê newekhev de, nîvê leşkerê Mîr Elî Canpolat hate kuştin û nema karîbû li Helebê jî raweste. Bi vî awayî, ev mîrîtiya dewlemend, mîrîtiya Mîrê Mand û Canpolatan bi dawî bû, perdeya reş bi ser de hate berdan; û ew kete bin serdariya waliyên osmanî ya yekser(dîrekt). Mîr Elî Canpolat di şer de nemir, wî xwe da aliyekî û piştî demekê, ew çû ba Siltan Ehmedê Yekemîn û baxşandina xwe(yanê efûkirina xwe) ji wî xwast. Siltan Ehmed ew pejirand, ew kir Beglerbeg û şande Romaniya, ku bibe waliyê bajarê Tîmîşwara. Birayê wî, yê biçûk jî xiste Dibistana Siltaniyê. Mîr Elî ji Stenbolê bi rê ket û gihîşt bajarê Bêlgirad (paytextê Sirbiya). Lê Sedir El-Ehzem Qiwîcî Mûrad Paşa kîna xwe ji bîr nekiribû. Wî, bi nehînî (bi dizî) peyayên xwe li pey Mîr Elî şandin, û wan, li bajarê Bêlgirad, di Kela Kalîmêkdan de, bi îxanetî, Mîr Elî Canpolat kuşt. Di vê navberê de, divêt bête gotin, ku ew malbata niha li Libnanê, li Çiyayê Şûf, bi navê Cumbilat Kemal Canpolat, kurê wî Welîd Canpolat , pêşengiya Durizan dike, ji nifşên malbata mîrên Canpolat in.
Navend û navçeyên Çiyayê Kurmênc
Piştî şerê cîhanê yî yekemîn û avakirina Dewleta Sûriyê, herêma Îskenderûnê (Hetayê) û herêma Çiyayê Kurmênc li aliyê Sûriyê man. Lê belê bajarê Kilisê, ku serdariya Çiyayê Kurmênc ji wir de dihate kirin, li aliyê bakur ma. Ji lewre, serdarî (yanê hukûmet) di destpêkê de hat gundê Mabetan. Piştî demekê, ku bajarê Efrîn nû hatibû avakirin, serdarî (hukûmet) çû bajarê Efrîn. Bi awayekî fermî Efrîn bû herêm (qeza) û sê navçeyên wê hatin çespandin (tesbît kirin). Ew navçe jî ev bûn: Hemam, Bilbil û Reco. Lê belê, sala 1938an, Frensa wilayeta Îskenderûnê (Hetayê) diyarî da Tirkiyê, daku ew piştgiriya Almaniya di şerê cîhanê yî duwemîn de neke. Bi vê dozê re bajarê Hemamê bi xêza(xeta) sînor hate perçekirin. Ji bona vê yekê, navçe (wek nawend) ji Hemamê hat gundê Cindirêsê. Cindirês êdî bû navçe (nahiye). Di salên 60î de, sê navçeyên din, bi awayekî fermî, hatin çespandin. Ew jî ev in: Mabetan, Şeran û Şiyê. Ji ber wilo, niha navçeyên Efrînê şeş in (Cindirês, Bilbil, Reco, Mabetan, Şeran û Şiyê). Herêma Çiyayê Kurmênc bi giştî ji 366 gund û nawendan pêktê û hema hemî jî Kurd in. Di destpêka salên 60î de, ku dewletê rêforma axê pêkanî (belavkirina erdê axan li ser cotkaran) bi vê sedemê, hin erd dan Ereban jî. Lê hejmara wan gelek kêm e û heya ew jî hînî zimanê kurdî bûne.
Êl û eşîrên Çiyayê Kurmênc
Di rastiyê de, êlîtî êdî li vê herêmê namye û heya pir kes jî hene, ku nizanin ka ew ji kîjan êlê ne. Lê dîsan jî, emê êl û eşîrên Çiyayê Kurmênc bidin naskirin. Êlên li vê herêmê ev in:
Hinek ji êla Rojkî, ku warê wan ê bingehîn li herêma Bedlîsê ya Bakurê Kurdistanê ye, li gundê Şêxorzê û derûdorên wî hene. Hin kes jî, bi taybetî ji gundên Coqê û Maratê û hin gundên din dibêjin, ku ew Çeqelî ne (êla Çeqeliyan). Hin malbat ji êlên herêmên Kurdistanê yên din jî li Çiyayê Kurmênc peyda dibin wek: Dinî, Hevêdî(Hevêrkî) Zagî û hwd.. Gundên bi navê Xerzan, Xaltan, Dimilîyên û Behdînan xweş didin xuyakirin, ku pêwendiya wan bi kîjan êl û herêmên Kurdistanê re heye.
Ol û mezheb
Piraniya kurdên vê herêmê misilman in û mezhebê wan henefî ye (ne şafiî ye mîna piraniya kurdên din). Êzîdî berê li vê herêmê gelek bûn, lê niha ew ne ewqas pir in. Bi tenê çend gund mane, ku bi giştî hên êzîdî ne. Li hin gundên din ew nîve-nîv in. Li vê herêmê bi tenê gundê Mabetan elewî ne.
Folklor û çanda gelêrî
Cilên folklorî yên herêma Çiyayê Kurmênc, yên mêran, mîna cilên Partên kevnare ne (kumê sipî, şehra bi rêşî, eba bi surme û şelwerê qezmîrî yê devlingteng). Govend û semayên folklorî yên vê herêmê gelek navdar in û komikên vir yên folklorî, pir caran, li ser tenga Sûriyayê, xelatên pêşîn wergirtine. Ji berku vê herêmê zimanê xwe parastiye, wisa jî, çand û folklora gelêrî jî, bi taybetiyên xwe ve, li vir hatiye parastin. Pir dengbêjên navdar yên vê herêmê, ku navê wan hatiye naskirin, hene; wek: Hemûş Korik, Ibramê Bêsnî (Îbramê Tirko) Cemîlê Kerê, Cemîl Horo, Omerê Cemlo, Evdê Şehrê, Hesnazî, Reşîdê Memcûcanê, Adîk Necar, Beytaz, Eliyê Kabê, Elî Tico û hwd.
Seyrangehên Çiyayê Kurmênc
Herêma Çiyayê Kurmênc ji aliyê arxêyologî û torîstîkî ve jî herêmeke gelek xweş e. Wek hemû aliyên Kurdistanê, di bin axa vê herêmê de jî, li her cihekî şopa çand û civakên kevnar heye. Lê tenê hin tişt ji wan li ber çavan tên xuyakirin. Li Çiyayê Lêlûn gelek avahiyên kevnar aşkere û diyar in. Li vî çiyayî, ya here bi nav û deng Kela Semanê ye, ku ewropayî jêre „San Sîmon“ dibêjin. Her sal, bi lekan û qeflan torîst tên li vê kelayê temaşe û mêze dikin. Li bakurê-rojhilatê herêma Efrîn Kela Nebî Hurî heye, ku ji wê re ewropayî „Sîrûs“ dibêjin. Li nêziya vê kelayê, Pira Kevnare heye. Pire li ser Çemê Efrîn hatiye avakirin û hên jî tê bikaranîn. Li Deşta Cûmê, ji aliyê Hemqê de heya Kela Horî, gelek girên kevnare yên avakirî hene. Her girek ji wan, ji her aliyekî ve, ji du girên din ve tê xuyakirin. Gava van giran dikolin, gelek tiştên bi nirx ji wan derdikevin. Girê Endarê jî cihek pêwist e.
Ji aliyê din ve, seyrangeh û cihên bihinvedanê jî gelek hene. Ewên bi nav û deng ev in: Kefircenê: Bi av, dar û berên xwe tê naskirin. Li vir gelek aşxane û cihên şahiyan hene, ku ew her roj dagirtî ne. Basûtê: Bi darên henaran û kaniya xwe navdar e. Dibêjin ku xwarina aşxana vir bê kêmasî ye. Meydankê û Gemrûkê bi sîlavên avê tên naskirin. Ava Sarisabûnê, li binaniya Kela Horî, gelek seyrangeran ber bi xwe ve dikişîne û wisa jî Kitix û Tislor. Kaniya Batmanê jî wek seyrangeh li ber Ava Reş e, lê ji ber ku ew li ber sînor e, pir mirov naçin wir.
Warên pîroz
Gelê vê herêmê, bi taybetî hin cihan, wek warên pîroz nasdike: Kela Horî, Ziyareta Henên, Ziyareta Abdurehmên, Şêx-Berkat, Ziyareta Çêlxanê û her wisa jî Menan û Deyan. Dibêjin ku Kaniya Turindê û Golbehîr jî ji avên pîroz in. Li Ziyareta Henên niştimanperwerê mezin NÛRÎ DÊRSIMÎ hatiye veşartin.
Kargeh û pîşyî
Piraniya kurdên vê herêmê bi çandinî û xwedîkirina lawiran xerîk in. Bi awyekî giştî, êdî cot bi tiraktoran tê ajotin. Cotê bi dewêr gelek kêm maye. Lê ji bilî çandiniyê, gelek kar û pîşeyên din jî hene. Berê hemû aş bi avê dihatin gerandin û mehserên zeytûnan jî bi dewaran (bergîr yan jî qantir). Di dema îro de, ew hemî geriyane ser kehrevê (êlêktirîkê). Li herêma Efrîn, niha gelek mekbesên zeytûnan yên nûjen hatine avakirin. Ji bilî van, kargeha tenekan, ya pelûş (keşmûn, bêrîn) ya sabûnê û ya cilan (mehfûran) heye. Kanên keviran û yên çêkirina hewcedariyên avakirina xaniyan û malan jî gelek peyda dibin.
Kirîn, firoştin û Bazirganî
Di warê bazirganiyê de, kurdên vê herêmê ne gelek jîr in. Tevî dewlemendiya Efînê, xêr û bêrên wan ji wan re namînin. Pir kes berhema xwe pêşde, bi erzanî, difiroşin bazirganên Helebê û ew bi vî awayî, her sal, her deyndar in. Ew peran bi kar û nirxên biha deyndikin û wisa, xêr û bêrên wan, ji wan re namînin. Li nawenda bajarê Efrîn û hin navçeyan, di hefteyê de, rojekê bazar çêdibe. Wek nimûne: Li Efrîn roja çarşemê, li Cindirêsê roja duşemê û hwd. Li bazarê, bi awayekî giştî, ji bo hewcedariya malê, kirîn û firoştin pêktê.
Navên gund û bajerokan li Kurdaxê, herêma (mentiqa) Efrînê
Navên gund û bajerokan li herêma (mentiqa) Efrînê (Kurdaxê) bi kurdî û 'arabî bi tev hejmara niştîvanan (sala 2007) û navên deverên (naĥiyayên) wana.
Sêwî Silo
Şêx Silo yan wekî di stranên xwe de dibêje "Sêwî Silo" yek ji dengbêjên navdar ê hemdemiyê Evdalê Zeynikê û Dengbêj Gulê ye. Pêşiyê li gundê Ziyaret a bi ser Panosa Agiriyê dengbêjê Emîn Paşa bûye, paşê diçe rojhilatê Kurdistanê, li herêma Qelenîyê dibe dengbêjê Tahirxanê Qeleniyê.
Xinyu
Xinyu, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Sêwî Silo
Jiyan
Di dawiya 1800 ´î û destpêka 1900 ´î de li herêma Serhedê (Agirî) jiyaye. Hevalê Evdalê Zeynikê ye. Bi Evdal re gelek caran di civatên mîr û hakiman de pêşbirk sazkirine. Wî jî wekî Evdal di palasa Sirmelî Mamed Paşa de dengbêjî kiriye.
Efrîn
Navên gund û bajerokan li Kurdaxê, herêma (mentiqa) Efrînê
1. Alemdara (’Elemdaran) علمدار 823 Reco (Rajo)
2. Abû Keb أبو كعب 235 Cindirês (Jindires)
Xinyu
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.138.873 kesî
Sêwî Silo
Çima gotine sêwî?
Dilê wî ketiye keça Mamed Paşa Serayiyê. Serayî ji êşa dilê xwe nexweş dikeve lê Mamed Axa wî nade Sêwî Silo. Strana wî ya "Serayiya Mamed Axa" hêj jî jîndar e. Li ser vê bûyerê biryar dide xwe ji palasan û civatên dewlemendan dûr dixîne. Ew êdî naxwaze kes jê re bêje "şêx", tenê navê "Sêwî Silo" bikartîne. Ango ji nebûna Serayiyê ew di jiyanê de sêwî maye, sêwiyê jiyanê ye.
Angaştek din
Her kî lec/pêşbirka Evdalê Zeynikê û Şêx Silê zanibe dê vê nivîsa min jî teyîd bikin. "Dengbêjên bê nav û deng diherin aliyê Îranê bi Şêx Silê re pêşbiriyê dikin, lê nikarin û dibêjin (ez dengbêjê Surmeli Memed Paşa me. Navê min Evdalê Zeynikê ye). Surmelî Memed Paşa vê yekê ji qasidê Tahar Xan Axa dibihîze. Gazî dike û bi Evdal re diqehire. Evdal dibêje: Axa tiştekî wisa tune, ne ezim. Ku wisa ye destûr bide îja ez bi xwe herim.
Efrîn
Navên gund û bajerokan li Kurdaxê, herêma (mentiqa) Efrînê
3. Altaniya ('Eltaniya) Reco (Rajo)
4. Anqelê أنقلة 2085 Şiyê (Shiye)
Sêwî Silo
Angaştek din
S. Memed Paşa destûr dide û Evdal bi tevî rêberekî sîwardibe û dihere. Li wê lecê de hin gotin jî nivîsa min serast dike!
Evdal dibê; Şêx Silê xebera teye Şam Helebê wêdatir e, goveka vê dinyayê. Ez êvarda diqîrim naqîrim dengêmin dernayê. Ezê lava bikim ji mala Tarxan (Tahar Xan) Axa, dermanekî bînin ez vexwim bi tevî çayê. Îja ezê bikim qîrîn, fenanî qulinga ji qulingê derbiharan, bila dengêmin here Xelîfe, Xelîfê vê Bexdayê.
Efrîn
Navên gund û bajerokan li Kurdaxê, herêma (mentiqa) Efrînê
5. Aqîbê ('Eqîbe) عقيبة 5300 Afrin (Efrîn)
6. Arindê أرندة / المزينة 2544 Şiyê (Shiye)
Sêwî Silo
Angaştek din
Şêx Silê dibê; Çiyayê Sîsemolê meyan e dilê min re li meyan e. Ser mera çiya û banî ne, binatara me re hatin çûyînê galasnê van eceman e. Temamê diwana Tarxan (Tahar Xan) Axa ji min şedene. Par vî çaxî li gundê me dawet bû, min lingê xwe avête paytonê, ji devê min pekyan cote diran e.
Efrîn
Navên gund û bajerokan li Kurdaxê, herêma (mentiqa) Efrînê
7. Aşkê Şerqî (Aşkan Rohatî) أشكان شرقي 1235 Cindirês (Jindires)
8. Aşkê Xerbî (Aşkan Rovayî) اشكان غربي 1148 Cindirês (Jindires)
Sêwî Silo
Angaştek din
Evdal dibê; Şêx Silê Dîdem e ji dilêmin re xweş Dîdem e. Zarê min qelem e,devê min kitêb e, sîngê min ji te re mishefa destê Mele. Dîwana Tarxan Axa ji me şede ne. Tu nikari bi min re bêjî. Ê (ku) bi min re bêje li welatê Îranê, aliyê ecem e, navê wî aşiq Kerem e.
Şêx Silê dibê; Evdal bejna te ne kin e ne dirêj e. Notlani tay rihana li devê geliyan ji xwe re hêdî hêdî digêhêje. De bila dîwana Tarxan Axa jî şede be, herçî cîhê Evdalê Zeynê lê rûnê bêje. Bila Şêx Silê ticar û ticar ji xwe re nebêje dengbêj e...
Efrîn
Navên gund û bajerokan li Kurdaxê, herêma (mentiqa) Efrînê
9. Atmana (Atemana, 'Etmana) عطمانلي 2085 Reco (Rajo)
10. Avrezê (Afrazê, Avrazê) أبرز 823 Mobetan (Me’betlî)
12. Bablîtê بابليت 164 Afrin (Efrîn)
13. Baflorê بافللور / الزهرة 1589 Cindirês (Jindires)
14. Baliya (Baylan Bilbilê) بالي كوي / بالي 1075 Bilbilê (Bulbul)
La Tour-de-Trême
La Tour-de-Trême, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Fribourg a herêma Gruyèreyê ye. Di 2006an de bi Bulle re hatiye girêdan.
Efrîn
Navên gund û bajerokan li Kurdaxê, herêma (mentiqa) Efrînê
16. Basilê باصلحايا 512 Afrin (Efrîn)
17. Basûfanê (Paswanê) باصوفان 901 Afrin (Efrîn)
La Tour-de-Trême
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Efrîn
Navên gund û bajerokan li Kurdaxê, herêma (mentiqa) Efrînê
18. Basûtê (Basote) باسوطه 2389 Afrin (Efrîn)
19. Baziyê (Baziyan) بازيانلي /البازية 171 Şiyê (Shiye)
21. Bêlê (Bêlanê) بيلان كوي / بيلان 1517 Bilbilê (Bulbul)
22. Bênê أبين 1142 Afrin (Efrîn)
23. Beradê براد 1229 Afrin (Efrîn)
24. Berbenê (Berdendê) بربند 1615 Reco (Rajo)
25. Berkaşê بركشلي / بركشة 436 Bilbilê (Bulbul)
26. Bêxçe باقجة قوناق / قوناق 739 Bilbilê (Bulbul)
27. Biiyê باعي 626 Afrin (Efrîn)
28. Bîbeka (Bîbekan) بيبك أوشاغي / الطفلة 1312 Bilbilê (Bulbul)
29. Bilbilê (Bulbul) بلبل 4815 Bilbilê (Bulbul)
31. Bircê Abd-Allo برج عبدالو 1224 Afrin (Efrîn)
32. Bircê Hêdrê برج حيدر 616 Afrin (Efrîn)
33. Bircikê (Bircê Kemoşê) كموش برج / برج كوش 647 Cindirês (Jindires)
35. Brîmce برمجه / برماجه 2052 Mobetan (Me’betlî)
36. Cela (Celalan) جيلانلي / الغزلان 947 Reco (Rajo)
37. Celemê جلمه 3705 Cindirês (Jindires)
38. Çençeylan جنجلي 1369 Reco (Rajo)
40. Çeqelê Cûmê جقللي جوم/ جوم 1225 Cindirês (Jindires)
41. Çêqilme جلقمه 258 Reco (Rajo)
42. Çeqmaqê Piçok (Çeqmaqan) جقمق صغير/ صوان صغير 714 Reco (Rajo)
43. Çeqmaqê Mezin (Çeqmaqan) جقحق كبير/ صوان كبير 3360 Reco (Rajo)
44. Çerxûta (Çerxûtan) جرختلي 373 Reco (Rajo)
45. Çetelê (Zaretê) جتل زيارة/الزيارة 1009 Afrin (Efrîn)
46. Cidêdê جديدة ( مزرعة ) 122 Afrin (Efrîn)
48. Cindirês (Cindrêsê; Jindires) جنديرس 11054 Cindirês (Jindires)
49. Çobana (Çobana Cindrêsê) جوبانلي 474 Cindirês (Jindires)
50. Çobana Reco(Çobana Reco) جوبانلي / الراعي 577 Reco (Rajo)
51. Çolaqa (Çolaqan) جولقان / جلق 1557 Cindirês (Jindires)
52. Çomazne (Çomaznê, Comaznê) جومازانلي / البلوطيه 244 Mobetan (Me’betlî)
53. Coqê (Ciwêqê) جويق / الخضراء 1131 Afrin (Efrîn)
54. Cûmkê (Cûmê) جومكه / الجميله 28 Afrin (Efrîn)
55. Dargirê داركير / دار كبير 3199 Mobetan (Me’betlî)
57. Dêrbelûtê دير بلوط 771 Cindirês (Jindires)
58. Dêwê Jêrin (Dêwê Ĥoko) ديوان تحتاني 410 Cindirês (Jindires)
59. Dêwê Jorîn ديوان فوقاني 604 Cindirês (Jindires)
60. Dêwrîş (Derwîşan) درويش أوبه سي /الدرويشية 1071 Reco (Rajo)
61. Dîkê (Dîkan) ديك أوبه سي / الديك 942 Bilbilê (Bulbul)
62. Dodo ضوضو 1751 Reco (Rajo)
63. Dumilia (Dumbilê) دومبللي / الأمسية 2183 Reco (Rajo)
65. 'Edema ('Ademan) أده مانلي / اده 1159 Reco (Rajo)
66. 'Efrîn (Afrin) عفرين 36562 Afrin (Efrîn)
68. 'Elî Kera عليكار / علي الأطرش 731 Bilbilê (Bulbul)
Gundistana Teybî Serhedî Rojhilat
Gundistana Teybî Serhedî Rojhilat navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Çarûsa ku bi Şaristana Kûgîluyîyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Efrîn
Navên gund û bajerokan li Kurdaxê, herêma (mentiqa) Efrînê
71. 'Enabkê ('Inabkê, Anabkê) أناب 879 Afrin (Efrîn)
72. Ên-Hecerê Şerqê (Ayin Ĥecer Rohat) عين الحجر 1375 Mobetan (Me’betlî)
73. Ên-Hecerê Xerbî (Ayin Ĥecer Rova) عين الحجر Mobetan (Me’betlî)
74. 'Ereb Şêxo عرب شيخو / شيخ العرب 393 Mobetan (Me’betlî)
75. 'Ereba ('Ereb Uşaxî, 'Ereban) عرب أوشاغي / أولاد العرب 3409 Mobetan (Me’betlî)
76. 'Eşqîbarê (Qîbarê) عرش قيبار / الهوى 743 Afrin (Efrîn)
77. 'Eşûnê ('Eşûn) عشونة /عشاني 645 Bilbilê (Bulbul)
78. Fafirtînê فافرتين 507 Afrin (Efrîn)
79. Feqîran (Qerebaş) فقيران/قره باش/ الرأس الأسود 1726 Cindirês (Jindires)
80. Firêriyê (Firêrkê, Firêrkan) فريرية 1594 Cindirês (Jindires)
81. Gazê (Gazê) تبه كوي / تليلة 735 Reco (Rajo)
82. Gazê (Gezê) غازي تبه / تل غازي 51 Afrin (Efrîn)
83. Gemrûkê (Gemrok) كمروك / الجمركية 2860 Mobetan (Me’betlî)
84. Gewenda (Gawinda) كاونده / البتراء 2704 Reco (Rajo)
85. Gewrika (Gewrikan) كاوركان / الفسحة 2417 Cindirês (Jindires)
86. Gobekê Gulîka الصرة 1433 Mobetan (Me’betlî)
87. Goliyê Jêrîn كوليان تحتاني / ضحاك ت 549 Reco (Rajo)
88. Goliyê Jorîn كوليان فوقاني / ضحاك ف 739 Reco (Rajo)
89. Gorda (Gordan) كوردانلي / كوردان 1370 Cindirês (Jindires)
90. Gundê Çiyê طاغ أوبه سي / الجبليه 895 Reco (Rajo)
91. Gundê Hesen حسن كلكاوي / الحسنية 560 Reco (Rajo)
92. Gundê Heyatê الحياة 526 Mobetan (Me’betlî)
93. Gundê Kerê صاغر أوبه سي / صاغر 1170 Bilbilê (Bulbul)
96. Gundê Selo سلو / سليمانية ( مزرعة ) 499 Mobetan (Me’betlî)
97. Gundê Şêx شيخلر أوبه سي / الشيوخ 593 Reco (Rajo)
98. Gundê Mezin ﮔندي مازن / الكبيرة / بيوك أوبة /ذوق الكبير 109 Afrin (Efrîn)
99. Hec Bila حاج بلال 569 Şiyê (Shiye)
100. Hec Hesena حاج حسنلي / حاج حسن 1399 Cindirês (Jindires)
102. Hec Qasma حاج قاسملي / حاج قاسم 580 Mobetan (Me’betlî)
103. Hec Xelîl حاج خليل 4156 Reco (Rajo)
104. Hecîka (Ĥecîkan) حجيكانلي / الحجيج 414 Reco (Rajo)
105. Hecilerê حاجيلر / الحجاج 1429 Cindirês (Jindires)
106. Hêkiçê هيكجه / بدر 1110 Cindirês (Jindires)
107. Hemamê حمام 3175 Cindirês (Jindires)
108. Hemêlkê جميلك / جميل 550 Cindirês (Jindires)
109. Hemlorik (Gundê Ĥebo) حملورك / الدفلة / حبو 824 Mobetan (Me’betlî)
110. Hemo Reco (Rajo) حمو راجو 673 Mobetan (Me’betlî)
111. Hesen Dêra حسن ديرلي / دير حسن 1986 Bilbilê (Bulbul)
112. Heyama هياملي / النور 939 Bilbilê (Bulbul)
113. Holîlê (Holîlkan) هوليلو / هليل 801 Reco (Rajo)
114. Hopka (Hopkan) هوبكانلي / القادرية 685 Reco (Rajo)
115. Hucmala (Ĥeceman) حجمانلي / حوجمان 767 Reco (Rajo)
116. Îska (Îskan) إسكان 1116 Afrin (Efrîn)
117. Kaxrê (Kaxirê) إيكي آخور / ياخور 4163 Mobetan (Me’betlî)
118. Kefer Betrê كفر بطرة 63 Afrin (Efrîn)
119. Kefer Mizê كفر مز 466 Afrin (Efrîn)
120. Kefer Nebo كفر نبو ( مزرعة ) 140 Afrin (Efrîn)
122. Kefer Şîlê كفر شيل 271 Afrin (Efrîn)
124. Keferdelê Jêrîn كفردلي تحتاني1 282 Afrin (Efrîn)
125. Keferdelê Jorîn كفردلي فوقاني2 198 Afrin (Efrîn)
126. Kêl Îbo كيل إيبو / الأقرع 343 Mobetan (Me’betlî)
127. Kêla (Kêlanê) كيلانلي /السمحة 1256 Bilbilê (Bulbul)
128. Kenê Gewrkê شيخ عبدالرحمن 1059 Cindirês (Jindires)
129. Kersanê كرسنطاش 148 Afrin (Efrîn)
130. Kîbaşînê كباشين 583 Afrin (Efrîn)
131. Kifêrê كفير 213 Afrin (Efrîn)
132. Kîlana كيلانلي / الملساء 227 Şiyê (Shiye)
133. Kîmarê كيمار 660 Afrin (Efrîn)
134. Kokana Jorîn كوكان / الجزرونية 2141 Mobetan (Me’betlî)
135. Kokebê كوكبة 173 Afrin (Efrîn)
136. Kora (Koran) كوران 1911 Cindirês (Jindires)
137. Kosa (Kûsan) كوسانلي 1105 Reco (Rajo)
138. Kotana (Kutana, Kitana) كوتانلي / المدلله 2409 Bilbilê (Bulbul)
139. Kum Reşê كمرش / الطاقية 706 Reco (Rajo)
141. Kurê (Kirrê, Kurrê) كري / النصر ( مزرعة ) 502 Reco (Rajo)
142. Kurkê Jêrin (Kurrkan Jêrîn) كوركان تحتاني/ الظاهرة الدنيا 970 Mobetan (Me’betlî)
143. Kurkê Jorin (Kurrkan Jorîn) ) كوركان فوقاني / الظاهرة العليا 1446 Mobetan (Me’betlî)
144. Kurzêlê قرزيحل 1548 Afrin (Efrîn)
146. Mabeta (Mobetan, Me'betlî) المعبطلي 7757 Mobetan (Me’betlî)
147. Maratê معراته 1134 Afrin (Efrîn)
148. Maseka (Mosekan) ماسكانلي/ ماسيكان 2107 Reco (Rajo)
151. Mehmediyê محمدية 327 Cindirês (Jindires)
152. Memalê Mezin (Memalan Mezin) ماملي Reco (Rajo)
154. Mêremînê مريمين 810 Afrin (Efrîn)
155. Meriskê معرسة الخطيب 655 Afrin (Efrîn)
156. Merîwanê Jêrîn مرونة تحتاني 750 Cindirês (Jindires)
158. Meserkê (Me'sarkê) معصرجق / المعصرة 1003 Mobetan (Me’betlî)
159. Meydan Ekbez (Meydan Akpas, Stasûnê) ميدان اكبس 1275 Reco (Rajo)
160. Mile Xelîla (Dukanê) منلا خليل / دوكان /شيخ خليل 571 Cindirês (Jindires)
161. Mîrkan (Gundê Ĥusê, Ĥemtato, Mîrka) ميركان / الأميرية 3142 Mobetan (Me’betlî)
162. Miskê مسكة 1452 Cindirês (Jindires)
163. Mist Eşûra مستو عاشور/ عاشور 513 Mobetan (Me’betlî)
164. Mistikan مستكانلي / مستكان 583 Şiyê (Shiye)
165. Mixarciqê مغارجق / مغار 928 Şiyê (Shiye)
166. Mûskê (Mûskan) موسيك اوبه سي / موسيه 2660 Reco (Rajo)
167. Nisriyê نسرية 1012 Cindirês (Jindires)
168. Obê (Obê Baliya, Obekan) بك أوبة سي / أوبة 1180 Bilbilê (Bulbul)
169. Penêreka Reco (Penêrekan Reco) بندرك / القلم 77 Reco (Rajo)
170. Penêreka (Penêrekan) بندرك /بنيرك /القلم 786 Bilbilê (Bulbul)
171. Qarşiqa قارشق 215 Bilbilê (Bulbul)
172. Qaşa قاش أوغلي / الحاجب 705 Bilbilê (Bulbul)
175. Qermîliqê (Qermîliqan) قرة متلق / الخزفية 2775 Şiyê (Shiye)
177. Qestelê قسطل مقداد / شرقانلي / المشرقة 402 Bilbilê (Bulbul)
178. Qîlê قيلة 557 Cindirês (Jindires)
179. Qiri Golê (Qirî Golê) قوري كول / اليابسة 2377 Bilbilê (Bulbul)
180. Qitraniyê قطرانلي / قطران 131 Mobetan (Me’betlî)
181. Qizil Başê (Kumsorê) قزلباش / الرأس الأحمر 872 Bilbilê (Bulbul)
182. Qopê (Ĥemşelek) حمشلك / حمشو 1652 Reco (Rajo)
183. Qornê قورنة 1467 Bilbilê (Bulbul)
184. Qorta (Qortan; Qortan Uşaxî) قورت أوشاغي / هوزان 1361 Bilbilê (Bulbul)
185. Qota (Qotan) قوطانلي / قوطان 2194 Bilbilê (Bulbul)
186. Qude (Kude) قوده كوي / المرتفعة 1824 Reco (Rajo)
187. Qujûma (Qucemana) قوجه مان / الضخم 1229 Cindirês (Jindires)
188. Qurbê قوربة 298 Cindirês (Jindires)
189. Reco (Rajo) راجو 4231 Reco (Rajo)
190. Remedena رمضانلي / رمضان 707 Cindirês (Jindires)
191. Remediyê رماديه 829 Cindirês (Jindires)
193. Ruta (Rutan, Rûtkan) روطانلي / المعزولة 768 Mobetan (Me’betlî)
194. Şadêrê شيح الدير 714 Afrin (Efrîn)
195. Sariya صاري أوشاغي / الصفراء 1200 Mobetan (Me’betlî)
196. Satê ساتي أوشاغي / الصاتي 1390 Şiyê (Shiye)
197. Satya صاتيان / العطية 1008 Mobetan (Me’betlî)
198. Şediya (Şediyan) شديانلي 446 Reco (Rajo)
199. Seholcikê سعولجك / السهلية 1062 Şiyê (Shiye)
201. Sêmalka سه مالك / السمال 964 Mobetan (Me’betlî)
202. Senarê سنارة 2753 Şiyê (Shiye)
203. Şerenlê (Şehranê) شهرانلي 72 Afrin (Efrîn)
204. Şêrqiya شرقانلي / شرقان 1144 Bilbilê (Bulbul)
205. Şewarxa شوارغة الأرز 383 Afrin (Efrîn)
206. Şewarxa Gûzan شوارغة الجوز 1095 Afrin (Efrîn)
207. Sêwiya أوكسزلي / اليتيمه 813 Mobetan (Me’betlî)
209. Şêx Çeqelî شيخ جقاللي(جقاللي) تل الثعالب 1603 Şiyê (Shiye)
210. Şêx Kêlê شيخ كيلو / الشيخ الأقرع 752 Mobetan (Me’betlî)
212. Şêx Ûtka (Hîtkan) شيخ هيتكو / الشيخاني 1013 Mobetan (Me’betlî)
213. Şêxorzê (Cyrrhus, Sêxorzê, Nebî Horî) شيخ خروز / ( خوروس) 2854 Bilbilê (Bulbul)
214. Şeytana (Rehmana) رحمانيه 1030 Mobetan (Me’betlî)
215. Şiyê (Shiye) شيخ الحديد 10098 Şiyê (Shiye)
216. Sifriyê سفرية 364 Cindirês (Jindires)
219. Şingêlê (Şinkêlê) شنكيل / شنكل 719 Bilbilê (Bulbul)
220. Şîtka (Şîtkan, Şîrkan) شيركانلي / شيركان 1407 Mobetan (Me’betlî)
221. Şorbe شوربة أوغلي / الشوربة 1167 Mobetan (Me’betlî)
222. Sorkê (Sorkan) سورك / سور 96 Reco (Rajo)
223. Soxĝanekê صوغانة / البصليه 311 Afrin (Efrîn)
224. Til Hemo تل حمو 268 Cindirês (Jindires)
225. Til Silorê تل سلور 750 Cindirês (Jindires)
226. Til Tawîlê تل طويل 211 Afrin (Efrîn)
227. Tilifê تلف 200 Afrin (Efrîn)
228. Tirmîşa (Tirmûşan, Tirmişkan ) درمشكانلي / درمش 2230 Şiyê (Shiye)
229. Topel Mehmûd محمود أوبه سي / المحمودية 177 Bilbilê (Bulbul)
230. Turindê (Tirindê) طرندة / الظريفه 706 Afrin (Efrîn)
231. Ubila أبل أوشاغي / آبل 915 Bilbilê (Bulbul)
233. 'Umera ('Omeran) عمر اوشاغي 1054 Reco (Rajo)
234. Welîklî واليكلي / الولي ( مزرعة ) 425 Reco (Rajo)
236. Xaziyana Jêrîn خازيان تحتاني 896 Mobetan (Me’betlî)
237. Xaziyana Jorîn خازيان فوقاني 679 Mobetan (Me’betlî)
238. Xelîlaka (Xelîlankan) خليلاك أوشاغي / الخليل 2147 Bilbilê (Bulbul)
239. Xelîlê Kalko خليل كولكو / الوردية 1486 Şiyê (Shiye)
240. Xelnêrê خلنير / النيرة 122 Afrin (Efrîn)
241. Xeltê Şerqî خالطان شرقي 1221 Cindirês (Jindires)
242. Xeltê Xerbî خالطان غربي 997 Cindirês (Jindires)
243. Xerza (Xerzan) خرزان 712 Cindirês (Jindires)
244. Xezîwê (Xezewiyê) غزاويه 1413 Afrin (Efrîn)
246. Xilalka (Xilalkan) صولاقلي / المروية 3491 Bilbilê (Bulbul)
247. Xurêbkê (Xirabkê) خربة الحياة 654 Afrin (Efrîn)
248. Yalanqozê (Reyhanê) ) يلانقوز / الريحان 1763 Cindirês (Jindires)
249. Zêdiyê زيادية 444 Afrin (Efrîn)
250. Zelaqê زلاقة 36 Cindirês (Jindires)
252. Zerka (Zerkan) زركانلي / المطله 804 Reco (Rajo)
253. Zivingê عشونة / زفنك 397 Bilbilê (Bulbul)
Dagirkirina Efrînê
20ê çileya 2018ê de dewleta Tirkî bi hinceta PKKê, dest bi dagirkirina Efrînê kir.
Ûxaş
Ûxaş, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kox Mamo
Kox Mamo gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Kempa Bacid Kendala ya Awaran
Kempa Bacid Kendala ya Awaran, anku Kampa Bacid Kendala ya Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Bajid Kandala), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Sêmêlê, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di tebaxa 2013an de hate vekirin.
Besné
Besné, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Rore
Rore, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 39 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 38 mêtre ye.
Le Poët
Le Poët, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Paxnîg
Paxnîg, gundekî li ser navçeya Mêzgirê ye.
Sirgûc
Sirgûc yan ji Sipurguc (tirkî; Akbudak Köyü, ermenî; Սյուփյուրկյուն Մեծ) di demê Osmanî bi Surp Prgiç hat naskirin, gundekî Kurd ê. Nave xwe di belgenameyên Osmaniyan de derbas dibe. Di belgenameyên da derek bi navî Supurguc İskelesi ava dibe. Bi gumaneka mezin nave xwe ji vir tê, lê Sirgûc ne li ber Çemê Firatê ye. Bi ramanekî Pesareya Sirgûcê li talê gundê Qotelê bû. Sirgûc li ber çiyayê Qizil, li jêriya Xirabeya Qerecewêran de çê bûye. Li derdora wî xirabeyî zayretek heye. Tê gotîn de mala Guroyan, mala têr ya yekemîn li Gund e, lê îro ew malbat bi piranî di bajarê Dîlokê dijî.
Li Sirgûcê qereqol, nexwêşxaneyaka piçûk û dibistan heye. Di dema Bülent Ecevit dibistana gundên derûdorê Sirgûce hatin betal kirin û dibistana Sirgûcê bû navendî. Li Sirgûcê kaniyeka kevn û mîzgeftyeka kevn heye. Mizgeftyên xwe didunê.
Dîrok
Dîroka gund bi navê "Elî yê qutîk” yan ji gorî din "Welôye qutîk", dest pê dike, ku li bajarê Wanê bi birayê xwe re li dijî sedem û kesên ku li vir nayên zanîn qetil kirin. Alî û birayê xwe li bakurê rojhilatê bajarê Dîlokê li ser Çemê Firatê sirgûn bûn û bi dewlemendiya xwe li herêmê gelek xanî ava kirin.
Di destpêka sedsala 17an de bi piranî kurd, lê ermenî û tirkmen jî li herêmê bi cih bûne. Navê "Sirgûc" ji zimanê ermenî têye û maneya "piştî çem" ku cihê erdnîgariya gund nîşan dide. Gund bi dehan salan mezintir û mezin bû û kete bin dagirkeriya Mîrektiya Kilîsê, ku hişt ku ziman û çanda kurdî serdest bibe. Gundî di heman demê de bazirganên bi comerdî bûn ku xwediyê par û milkên mezin bûn. Tevî ku ne tenê gelê kurd lê di rêyên Sirgûcê de bi kurdî dihat axaftin.
Di sala 1915an de gelê ermenî yên li wê derê hatin qetilkirin û cenazeyên wan avêtin çemê Firatê. Îro ji sedî yek ermenî li gunde manê.
Di sala 2017an de gund wekî tax ("mahalle") hat qebûlkirin û bi vî rengî ji "gund" hat bêparkirin.
Komên Etnîk:
Ji roja damezrandina xwe ve, gund bi piranî ji kurdên eşira Brukiyan rûniştiye, eşîreke ku ji wê demê Ermenistana rojava û Qefqasya ye û îro nifûsa wan li gelek welatan belav bûye. Ya ku tê encamdan ev e ku gund niştecihên wê misilmanên sunî ne.
Li gor serjimêriya sala 1912an nifûsa wê derdora 66% kurd, 31% ermenî û 3% kesên din wek tirk, suryanî û hwd. Lebêle îro piraniya ter mezin kurd in bi hindekariya gelek biçûk a tirk û zedetîr hindekar ermenî.
Îro piraniya wan li diyasporayê li hundir an ne li Dîlokê, li cîranên Semsûrê û Stembol ve Ewropa û herêmên din dijîn.