cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tbîlîsî
Ji ber ku cihê bajêr li ser xaçerêya di navbera Ewropa û Asyayê ye û ji ber nêzîkbûna bajêr a Rêya Îpekê, bi dîrokek demdirêj, Tiblîs di navbera hêzên cihêrengên cîhanê de bûye cihê nakokiyan. Heta roja îro cihê bajêr pozîsyona xwe wekî rêyek girîng a derbasbûnê ji bo projeyên enerjî û bazirganiyê misoger dike. Dîroka Tiflîsê di mîmariya bajêr de tê diyarkirin ku tevliheviyek ji avahiyên serdema navîn, neoklasîk, Hunerên Beaux, Art Nouveau û mîmariyên Stalînîst heye.
Her çend bajêr bi gelemperî xiristiyanên Ortodoks ên Rojhilatî jiyan kirine, ji hêla dîrokî ve Tbîlîsî bûye wargeha mirovên ji gelek çand, etnîkî û dînî. Di avahiyên geştyariyên girîng ê bajêr, Katedralên Sameba û Sioni, Qada Azadî, Kolana Rustavelî û Avenue Agmashenebeli, Keleha Narîkala ya Navîn, Şanoya Operaya pseudo-Moorish û Muzexaneya Neteweyî ya Gurcistanê hene. Avhewaya Tiblîsê di demsalên havînan germahî bi piranî ji 20 °C heta 32 °C û di zivistanê de -1 °C heta 7 °C (santîgrat) diguhere.
Camblanas e Meinac
Camblanas e Meinac (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ye li herêma Akîtanya Nû (Nòva Aquitània, Nouvelle-Aquitaine) ya Fransayê.
Rivel
Rivel, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Mescîd
Mescîd, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Rodome
Rodome, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Lêonîd Atabêkov
Lêonîd Atabêkov, dersdare konservatoriye ye di Moskva.
Îrme
Îrme gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Azadiya Welat
Azadiya Welat rojnameyeke kurdî bû ku ji 1996an heta 2016an li Stembol û Amedê derket. Azadiya Welat li Tirkiyeyê û Bakurê Kurdistanê hat belavkirin û rojane derdora 14 hezar heb hatine firotin û bi vê yekê Azadiya Welat rojnameya kurdî ye ku herî zêde hatiye xwendin. Rojname di 28ê tebaxa 2016an de hate qedexekirin.
Ji Welat û Welatê Me heta Azadiya Welat
Rojnameya Azadiya Welat li ser kevneşopiya heftenameya kurdî Welat a ku ji aliyê Apê Mûsa, Feqî Huseyîn Sagniç, Zübeyir Aydar, Serhat Bucak û gelek rewşenbîrên din ve hatibû avakirin dest bi weşanê kir. Piştî ku Welat ji aliyê dewletê ve di sala 1994an de hate girtin, heftenameya Welatê Me bi qasî salekê weşan kir û ew jî hate girtin. Ji sala 1996an heta 2003an Azadiya Welat li ser heman kevneşopiyê weşana xwe domand.
Pişt re biryar da ku bê welat û navenda xwe anî Amedê. Bi tevahî heta tebaxa 2006an 554 hejmar bi awayekî heftane derketin. Azadiya Welat li hemû Kurdistanê rojnameya herî domdirêj e ya ku heta neha derketiye. Di nava 12 salan de ji sedî zêdetir doz lê hatin vekirin. Gelek dozên ku hatine vekirin ji ber wêneyan hatin vekirin.
Azadiya Welat di 15ê tebaxa 2006an de bi pêşengiya Tayip Temel û gelek kedkarên din gaveke din a yekem avêt û dest bi weşana xwe ya rojane kir. Lê ceza û doz bi dawî nebûn. Êdî dihate gotin ku bi kurdî propagandaya PKKê dike û lewre jî di nava sê mehan de nêzî 20 dozan lê hate vekirin. Li gerînendeyê karê nivîsaran Hamdullah Yilmaz ji du dozan bi tevahî çar sal û sê meh cezayê girtîgehê hate birîn. Ji dosyayekê sê sal û ji ya din jî 15 meh ceza ji aliyê 4’emîn Dadgeha Cezayê Giran a Amedê ve hate dayîn û ew niha li benda erêkirina Dadgeha Bilind a Tirkiyeyê ye.
Ev dozên dawî dawî piştî ku serokfermandarê artêşa tirk Yaşar Büyükanit çapemeniya kurd wekî hedef nîşan da pêk hatin. Ev rewş diyar dike ka hiqûqa Tirkiyeyê di çi rewşê de ye. Gerînendeyê karê nivîsaran Hamdullah Yilmaz daxuyaniyek da û got ku ew êdî naçe dadgehê parastinê nake. Piştî Yilmaz, Vedat Kurşun bû xwedî û midûrê karê nivîsaran ê rojnameyê. Piştî Kurşun, Emîne Demir berpirsyariya hiqûqî girt ser xwe û bû xwedî û midûra nivisaran a Azadiya Welat.
Azadiya Welat di 28ê tebaxê de 2016 hate qedexekirin.
Heftenameya Welatê Me
Heftenameya Welatê Me şeş meh piştî rojnameya Welat, di çiriya paşîn a 1994an de dest bi weşanê kir, di çiriya paşîn a sala 1995an de jî dawî li jiyana xwe anî ji bo cihê xwe ji rojnameya Azadiya Welat re bihêlê. Xwediya heftenameya Welatê Me, Aynur Bozkurt, gerînendeyê giştî Mazhar Gunbat û berpirsiyarê karê nivîsaran Mehmet Gemsiz bûn. Di rojnameya Welatê me de wekî din van kesan kar dikir: Duzgun Deniz, Suut Kiliç, Sami Tan, Songul Keskin, Metin Aksoy, Siraç Aksoy, Salih Gunbat, Cewdet Hekarî, Gulsen, Abdullah Cangir, Amed Tigris, Faysal Daglî, Şefîk Beyaz, Ismet Akkurt, Ahmed Şerîfî, Bêrîvana Dêrsimî, Nijad Yaruk, Welat Gul, Gaffar Erbek, J. Espar, Lerzan Jandil, Sirwan Rehim, Bekir Şiwanî, Salihê Kevirbirî, Zahir Kayan, Mirhem Yigit, Murat Baran, Murat Batman, Cemil Oguz Zulkuf Kişanak, Azad Altun, Mezlûm Doxan, Îkram Balekanî û gelek kesên ku ji derve carna bi dilxwazî nivîs û nûçe dişandin. Piraniya kesên di Welatê Me de xebitîn, berê di Welat de jî xebitîbûn.
Gansu
Gansu (çînî:甘肃 / 甘肅, Gānsù) parêzgeheke Çînî ye. Ji ber ku korîdoreke teng bû, ew di sedsalan de wekî derî di navbera herêma Huangheya jor (çemê Zer) de û deverên rojavayê Çînê re xizmet kirîye.
Serbajarê parêzgehê Lanzhou ye, rûerdê parêzgehê 454.000 km² ye, di 2004an de hejmara rûnştivanên parêzgehê bi 454.000 kesî di hate hijmart in.
Dîrok
Gansu di xanedana Qin (221-206 B.Z.) de tevlî axa Çînê bû. Marco Polo ji vir ra ketiye Çînê û gelek kesan serdana vê deverê kiriye. Navê Gansu ji navên deverên Ganzhou û Suzhou di dema xanedana Yuan de hate afirandin (1206-1368). Ji 1644an heta 1911an, ew di bin rêveberiya xanedana Qing (Manchu) de ma. Zuo Zongtang (1812-1885), yek ji serwerên herî navdarê vê serdemê, piştî serhildanên Taiping û misilmanan (1862-1877), nêzîkî 50 salî demeke bi aştî pêk anî. Di sala 1920an de yek ji erdhêja herî mezin ya cîhanê li vir pêk hat. Li rojhilatê Gansuyê erdheja bi mezinahiya 8,6 qewimî. Nêzîkî 200.000-250.000 kesan jiyana xwe ji dest da û pir bajar û bajarok hilweşiya.
Demografî
Piraniya nifûsa Çînê Han e (92%). Di nav gelan de civakên mongol, tirk û tîbetî jî hene.
Louveciennes
Louveciennes, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Meryemana
Meryemana, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Saf
Saf gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Duiven
Duiven, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Gerdkûlan
Gerdkûlan gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 176 kes (31 malbat) bûn.
Melkûn
Melkûn, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Evrîkê Giçke
Evrîkê Giçkê, anku Evrîkê Biçûk, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dirkepetik
Striyebendik an jî dirkepetik (bi îngilîzî spinal cord), beşek ji demarekoendama navendî ye. Dirkepetik gurzek şaneya demare ye di nav hestiyên birrbirrê de, ji qedê demax dirêj dibê heta jêrê qefesa sîngê. Dirkepetik, di navbera demax û demarekoendama çêwe de navbeynkariya ragihandinê dike.
Pêkhateya dirkepetikê
Dirêjiya dirkepetikê bi qasî 45 cm ye .Birgeha panî (bi înglîzî: cross section) ya dirkepetikê bi du çînî ye. Çîna derve bi rengê spî, çîna navî jî bi rengê gewr e.                                                                                                                                                                    Dirkepetik jî wek mîna demax, bi sê perdeyan ve pêçandî ye. Ev hersê perde wekî perdeyên meji (bi latînî: meninges) tê navkirin. Kulbûna van perdeyan a ji ber hokarên nexweşiyê, wekî nexweşiya menenjît tê navkirin. Navbera perdeyên mejî bi bi şileyek ve tijî ye, navê vî şileyê, "şileya mejî-dirkepetik” e (bi îngilîzî: cerebrospinal fluid). Şileya mejî-dirkepetik wekî mîna balîfek (balgih) destek dide demax û dirkepetikê . Dirkepetik di nav hestiyên birrbirrê de cih digire lê hem bi demax ve hem jî bi navbeynkariya demarexaneyên dirkê, bi demarekoendama çêwe ve girêdayî ye. Loma ji hemû beşên laş ragihandin werdigire û dişîne demaxê, an jî ragihandinên ji demaxê dişîne masûlke û rijênan. Aliyê pêşî yê dirkêpetikê wekî zik (bi îngilîzî: ventral) aliyê paşî jî wekî pişt (bi îngilîzî: dorsal) tê navkirin. Tewere û laşexaneyên pîştê, bi gelemperî ragihandinên hestê ji laş ber bi demaxê ve diguhazînin. Di navenda dirkepetikê de cogek heye. Coga navendî ya dirkepetikê bi şileya mejî-dirkepetikê tijî ye.
Erkê xaneyên beşa gewr
Demarexaneyên hestê yên li beşa gewr ji koendama çêwe ragihandin werdigrin.
Demarexaneyên livînê, ragihandinan diguhêzîne ji bo masûlkeyên peyker
Demarexaneyên navê ji bo çêbûna refleksan, demarexaneyên hestê bi demerexaneyên livînê ve girê dide.
Madeyê spî
Beşa spî ya dirkepetikê ji tewereyên bi maylînî pêk tê. Rîşalên(tewere) demarexaneyên hestê ji laş ber bi demaxê ve, rişalên demarexaneyên livînê jî ji demax ber bi laş ve dirêj dibin. Herwiha rîşalên demarexaneyên navê jî di nav madeyê spî de cih digire.
Cuiserey
Cuiserey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Grand-Couronne
Grand-Couronne, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qewacix
Qewacix gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Welîbab
Welîbab, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Cheshire
Cheshire wîlayetek Înglistanê ye.
Sulzbach an der Murr
Sulzbach an der Murr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Blerekvatnet
Bleikvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol bi qasî 40 kîlomêtre li aliyê rojhilata bajarê Mo i Rana cih digire û bilindahiya ji asta deryayê 681 mêtre ye.
Magnanville
Magnanville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Kuştina bi guleyan li dibistana Robb a Uvalde (Teksas, DYA) 2022
Kuştina bi guleyan li dibistana Robb a Uvalde, êrîşekî komkujî ye ku di 24ê gulana 2022an de ji aliyê êrîşkar Salvador Ramos ê 18 salî ve li dibistana seretayî ya Robb a li bajarê Uvalde ya Teksasê li Amerîkayê pêk hatiye. Di encamê de 19 zarok û du mamoste hatin kuştin û 16 kes jî birîndar bûn. Salvador Ramos jî ji aliyê hêzên ewlehî yên Amerîkayê ve di heman rojê de hate kuştin.
Giştîve
Uvalde bajarekî bi piranî hîspanî ye ku bi qasî 16 000 kesan li herêma Teksasa Başûr dijîn. Bajar bi qasî 100 km dûrî sînorê Dewletên Yekbûyî û Meksîkê ye û bi qasî 135 km dûrî San Antonio ye.
Nêzîkî ji sedî 90 ji xwendekarê dibistana seretayî ya Robb hîspanî ye û nêzîkê ji sedî 81 nifûsa xwendekar ji paşerojên aborî yên paşwendiyê tên. Dibistan jibo 600 xwendekaran, ji pola duyem heta ya çarem li bajarê Uvalde, Teksasê perwerde dida.
Êrîşa çekdarî
Êrîşkar, danê sibê demjimêr di 11.30an de di dema nîqaşekê de dapîra xwe li mala wan li Uvalde gulebaran kir û dapîra wî bi vî êrîşê birîndar bû.
Ramos piştre re bi SUVe kî xwe li xendeqekî li derveyî dibistanê qelibî. Li gorî polîsan Romos çekbendekî bê plake (çekbendên taktîkî) li xwe kiribû û çenteyek piştan, hemî kincên reş lê bû, demançe, tivingek AR-15 û çend şerjorên xwedî kapasîteyên bilind pê re hebûn. Ramos piştre polêsek UCISD ku hewl da nehêle ew bikeve hundirê dibistanê, lêda wî birîndar kir.
Ramos di danê sibê demjimêr di 11.30an di deriyê başûr re derbasî dibistanê dibe. Piştî demeke polîsan ragihand ku bangên li ser wesayîta ku nêzîkî dibistanê û ku kesekî çekdar bi tivingê derbasê hundir bûye, hatiye xeta 911ê yê. Şahidek anî ziman ku Ramos pêşî gule berda du kesên li malekî sersaxiyê ya nêzîk lê her du kesên li wî avahiyê bûn bê birîndarî  xwe xilas kirine. Ramos dema xwe gihandiye dibistanê ji 40ê heta 60 xulekan li avahiya dibistanê berî ku polîs wî rawestîne zarokan kuşt.
Zarok û kesên ku hatine kuştin
Di encama gulebaranê de 19 xwendekarên zarok û du mamosteyên ku hatine kuştin ev in:
Roquecourbe-Minervois
Roquecourbe-Minervois, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Gotar
Gotar an meqale, nivîseke ser mijarekê ye. Ji bo madeyên Wîkîpediyayê, em jî dibêjin "gotar".
Evrîkê Gewre
Evrîkê Gewre, anku Evrîkê Mezin, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bircik
Bircik gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Qişlaqa Jorîn
Qişlaq, Qişlaqa Jorîn, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Elburg
Elburg, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Ehmed Nihawendî
Ehmed Nihawendî stêrnasekî fars ê Îranê ye. bixwe di sedsala 8´an de jiyaye. Di çavdêriya xwe tevgerên rojê lêkolîn kiriye.
Magny-les-Hameaux
Magny-les-Hameaux, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gehlsbach
Gehlsbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gerdmiradbeg
Gerdmiradbeg gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Îtût
Îtût, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ekrem Cemîl Paşa
Ekrem Cemîl Paşa (z. 22ê sibatê 1891 li parêzgeha Amedê - m. 31ê kanûna paşîn 1974 li Şamê) yek ji rewşenbîr û têkoşerên kurd e. Mirovekî arîstokrat bû.
Gerdmiradbeg
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 70 kes (10 malbat) bûn.
Ekrem Cemîl Paşa
Neviyê desthilatdarê kurd ê Amedê Ehmed Cemîl Paşa û kurê Qasim Begê Amedî bû. Di zaroktiya xwe de di nav derfetên dewlemend de perwerde didît. Ji aliyê malbata wî bo xwendina zanîngehê tê şandin bajarê Stenbolê. Li wir bi rewşenbîr û têkoşerên kurd ên hemandemî re hevnasînan lidardixe û bi piştgiriya Xelîl Xeyalî Begê Motkî dikeve Komeleya Xwendavanên Kurd (Kürd Talebe Cemiyeti) û di derxistina kovara Hêvî de cihdigire.
Ekrem Cemîl Paşa bi tevî kurmamên (pismam, kurmam, kurap) xwe bi perwerdehiya endazyariyê diçin bajarê Lozana Swîsreyê. Ew li wir jî wekî malbat xebatên Kurdewariyê dike. Bi derketina Şerê cîhanê yê yekem fikreke nû bi wan re rûdide. Împeratoriya Osmanî sedî sed têk diçû û heger kurd xwe birêxistin bikirana, wê hin destkeftiyên wan jî hebana. Ango ji bo sûdwergirtin ji şer, vedigere Stenbolê û tevlî şer dibe. Osmanî û tirk sozê didin wê heger serkeftin hebe, wê mafên kurdan jî bê naskirin.
Ekrem Cemîl Paşa di nava refên osmaniyan de di şer de
Li ser soza osmaniyan ew piştî perwerdeyeke demkurt a leşkerî di eniyên Çanakkale, Mûş û Erzîromê de şer dike. Di heman demê de Mustafa Kemal Atatürk jî li Kurdistanê ye û li alîkariya kurdan digere. Atatürk li qonaxa Cemîl Paşayan li Amedê destê serokên kurd radimîse û serkeftinê tenê bi destên kurdan dizane. Ekrem Cemîl Paşa bi awayeke tarî tê birîndarkirin. Kurd şika Atatürk dikin lê ew bêsûcbûna xwe bilêv dike û Kurda îkna dike. Ekrem Cemîl Paşa wekî alîkarê xwe yê sereke destnîşan dike û bi nivîskî hin peymanan bi wî re mordike. Lê bi qasî demekê şûnde li Rûsyayê şoreşek rû dide û eniya rojhilatê êdî bêwate dibe. Atatürk dixwaze kurdan di eniyên ereban da bikar bîne û hin sozên nû dide kurdan. Kurd van bi van sozan jî diaxipin û gorî hêza xwe tevlî eniyên ereban dibin. Lê ereb biser dikevin û têk diçin.
Ekrem Cemîl Paşa gorî sozên Atatürk di birêxistinkirina Kurdistanê de
Li Amedê şaxa Komeleya Kurdistanê (Kürdistan Cemiyeti) vedike û dest bi avakirina sazûmaniya hevpar a dewleta kurdan dike. Bi navê Gazî (Bang) rojnameyeke kurdî tê weşandin. Lê Atatürk êdî hêdî hêdî rûyê xwe yî rastegîn nîşan dide û dest bi çivan dike. Atatürk hin kurdên alîkarê wî ne peywirdar dike ku Ekrem Cemîl Paşa, Kamûran Bedirxan û Celadet Bedirxan bikujîn û kiryarê jî têxin stûyê hin malbatên ermeniyan. Gelek çalakiyên kuştinê vala derdikeve û kurd êdî hişyar dibin û hizra xwe ji Atatürk dikin.
Ekrem Cemîl Paşa mecbûr dimîne ku sala 1921ê de Amedê biterikîne û avakirina sazûmaniya dewleta kurd bi paşve bihêle. Bi navê Evdilkerîm Axa kesekî ji eşîra Heverkî bi 50 zêrî wî dîl digire û teslîmê tirkan dike. Sal 1921 e. Salekê li Enqereyê di zîndanê de dimîne û li ser nerazîbûnên mezin ên kurdan tê berdan lê cezayê mecbûrmayîna li Enqereyê lê tê birîn. Ew dîsa xwe bi dizî digihîne Kurdistanê. Bi destpêka serhildana Şêx Seîd re tevlî serhildanê dibe. Lê Atatürk bi fermaneke bilez hêj di destpêka serhildanê de wî û endamên malbata wî dide girtin. Bêî dadgeh bi 10 salan tê cezakirin. Li girtîgeha Kastamonuyê de 3 sal dimîne û bi ruşveteke mezin xwe dide berdan. Tê gotin ku ew ji Atatürk re balafirekê dikirin û li ser vê ruşveta mezin tê berdan. Hin dokûmentên fermî yên dewleta tirk jî viya sererast dikin. Atatürk bi xwe jî xelatekê artêşa esmanî dide wî û spasdariya xwe bi nivîskî pêşwazî dike. Ev dokûment hêj jî hene.
Di 29ê adarê 1929an de li ser pêkutî û casûsên Atatürk mecbûr dimîne direve Sûriyê. Li wir tevlî hemî karên kurdewariyê dibe. Surî di bin desthilatiya fransiyan de ye û fransî dixwazin kurdan bo berjewendiyên xwe li dijî ereban bikar bînin. Ev yeka han ji aliyê rewşenbîrên kurdan re nayê pejirandin. Fransî Ekrem Cemîl Paşa dişînin sirgûnê. Heft sal di sirgûnê de dimîne. Li gundê Talîkê erdê ku kirîbû şên û abad dike. Traktor û makineyên çandiniyê bikar tîne û raveyî kurdan dike. Zarokên kurdan fêrî xwandin û nivîsandinê dike. Li ser daxwaza tirkan dewleta sûrî dest dide ser erd û dewlemendiyên wî.
Ew êdî xizan û nexweş dikeve. Li Şamê di rewşeke kambax de jiyana xwe jidest dide.
Şemsedîn Xelîlî
Şemsedîn Xelîlî (jdb. 1320 – m. 1380) stêrnas û matematîknasekî ereb yê sedsala 14an e.
Îrce
Îrce gundekî girêdayî navçeya Hewengeê ya girêdayî Rihayê ye.
Şemsedîn Xelîlî
Li Sûrî, bajarê Şamê jiyaye, Lê çavkanî pir kêm in ji bo jiyana wî.
Grandcourt, Seine-Maritime
Grandcourt, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Urbach, Baden-Württemberg
Urbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kelekîn Xeylanî
Kelekîn Xeylanî, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Epe
Epe, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Partiya Nîştiman
Partiya Nîştiman partiyeke kemalîst û tirkperest e ku di gulana 2021an de li Tirkiyeyê hatiye damezrandin.
Culètre
Culètre, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Çoliyê
Çoliyê, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
County Durham
County Durham wîlayetek Înglistanê ye.
Qizilkilîs
Qizilkilîs gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Kîrikmîrze
Kîrikmîrze, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Hozên Kurdî
Dihok
Van hozên li Parêzgeha Dihokê hene:
Diyale
Van hozên li Parêzgeha Diyaleyê hene:
Hewlêr
Van hozên li Parêzgeha Hewlêr hene:
Kerkûk
Van hozên li Parêzgeha Kerkûkê hene:
Neynewa
Van hozên li Parêzgeha Neynewayê hene:
Silêmanî
Van hozên li Parêzgeha Silêmanîyê hene:
Heleb
Van hozên li Parêzgeha Helebê hene:
Hesîçe û Reqa
Van hozên li parêzgehên Reqayê û Hesîçeyê hene:
Azerbaycana Rojava
Van hozên li Parêzgeha Azerbaycana Rojavayê hene:
Hemedan
Van hozên li Parêzgeha Hemedanê hene:
Îlam
Van hozên li Parêzgeha Îlamê hene:
Kirmaşan
Van hozên li Parêzgeha Kirmaşanê hene:
Kurdistan
Van hozên li Parêzgeha Kurdistanê hene:
Luristan
Van hozên li Parêzgeha Luristanê hene:
Azerbaycan
Van hozên li Azerbaycanê hene:
Ermenistan û Gurcistan
Van hozên li Ermenistan û Gurcistanê hene:
Êla Zuqiriyan
Êla Mehemdiya
Êla Sîpkan
Roquefère
Roquefère, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Hozên Kurdî
Ermenistan û Gurcistan
Êlên cuda:
Bexda
Van hozên li Parêzgeha Bexdayê hene:
Wasit
Van hozên li Parêzgeha Wasitê hene:
Azerbaycana Rojhilat
Van hozên li Azerbaycana Rojhilatê hene:
Erdebîl
Van hozên li Parêzgeha Erdabilê hene:
Fars
Van hozên li Parêzgeha Farsê hene:
Îsfehan
Van hozên li Parêzgeha Îsfehanê hene:
Mazenderan
Van hozên li Parêzgeha Mazanaranê hene:
Qazwên
Van hozên li Parêzgeha Qazwênê hene:
Tehran
Van hozên li Parêzgeha Tehranê hene:
Xorasan
Van hozên li Xorasanê hene:
Herêma Anatolya Navîn
Van hozên li Herêma Anatolya Navînê hene:
Herêmên Deryaya Reş û Marmara
Van hozên li Herêmên Deryaya Reşê û Marmarayê hene:
Masekan
Masekan, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Öztürk Yılmaz
Öztürk Yılmaz (jdb. 1970) dîplomat û siyasetmedarekî berî yê tirk e. Sekreteriya Balyozxaneya Tirkiyê ya li Qirgizistan û Brezîlê kir û di sala 2013an de wek Konsulê Giştî yê Tirkiyê li Mûsilê hate tayînkirin. Di Hezîrana 2014an de dîl hat girtin û bi 48 dîplomatên din re 101 rojan piştî ku mîlîtanên Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê bajar dagir kirin, di 20ê Îlona 2014an de ji aliyê Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MİT) ve di bin şert û mercên nediyar de hat berdan. Di hilbijartinên giştî yên Mijdara 2015’an de ji Partiya Komarî ya Gel (CHP) wekî parlamenterê herêma Erdexanê hat hilbijartin. Di sala 2018an de Yilmaz bû serbixwe. Yilmaz di sala 2020’an de Partiya Nûjeniyê ava kir.
Êkmale, Zawîte
Êkmale, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Maisons-Laffitte
Maisons-Laffitte, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Bilûra Qûnê
Bilûra Qûnê yek ji elementên çîroka Kurdî ye. Bi pirranî di çîrokên pêkenî de behsa wê tê kirin. Li ser qûna mirov bandora vê bilûrê heye. Miriyan zindî dike, nexweşan sax dike. Di destê remlavêjan de ne. Her kes nikare bikar bîne.
Garis
Garis, gilgil, garisê misirî, garisê stenbolî, lazût, zalût, zurrat an jî genimeşamî (navê zanistî yê latînî: Zea mays) ji riwekên ku zad didî ye. Toximên xwe dibin ard û nan jê çêdibe. Garis tê kelandin jî. Garisî kelandin xayinê pê werdikin û dixwin.
Tê gotin ku bingeha vê giyayê navenda parzemîna Amerîkayê ye. Li Kurdistanê li gelek deveran tê çandin. Ji 50 hezarî zêdetir cureyê garisê hene. Li Kurdistanê "Garisê Ûris", "Garisê Kambaxrojê", "Garisê Romê" hwd hin cure tên bikaranîn. Mixabin di zimanê zanistiyê de navê wan çi ne, lê nehatiye kolîn.
Bêjenasî
Peyv garis û peyva pehlawî gawars ji yekpeyvekê tên.
Cureyên gêris yên sereke bi zimanê zanistiyê
Li Kurdistanê pirranî garis wekî arvan tê bikaranîn lê di kulîna kurdî de jî cihekê wê yî mezin heye. Ji arvanê garis cureyên xwarin hene.
BIOS
Çaxe ku kompûter vedibe her tim peşîn li BIOS dinere. Ji bo ku kompûter dikaribe hemû amrazên peytandi bitefsîlîne agahiyan ji BIOS dixwaze. Wek hejmar û kijan dîsk, kirar (processor), hafize, û vekîdi kijan giredayîye vek dîskxane, CD-Rom, CD-RW, DVD ûv...
Gûhertina agahîyen BIOS mimkûn e, le ne minasibe ku ne mecbûrî be, ji ber ku eyarkirina BIOS şixûlekî dijbare, gûhertinen careke xeletî pekhat, tene merîven şehraze dikari serast bike.
Piraniya kompûterên nû BIOS bi versiyonek FLASH hatiye xemilandin. Taybetmendiya flash meriv dikare BIOS hesanî rojane bike, Le çaxe ku tu versiyoneke rojane xelet dakîşîne talûka kompûter bi careke venebe heye.
Peşnîyazîyen hilberîne (Producent) kompûter bo BIOS binêre.
Gerdnelîn
Gerdnelîn gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 149 kes (19 malbat) bûn.
Partiya Welat
Partiya Welat (tirkî; Vatan partisi), partiyeke siyasî tirkî ye. Partiya Welat xwe weke “partiya pêşeng” bi nav dike û serokê wê Doğu Perinçek jî di sala 2015an de ev partî weke kombûna sosyalîst, şoreşger, neteweperestên tirkî û kemalîstan bi nav dike. Partî bi tundî alîgirê Çîn û Rûsyayê ye û herwiha li dijî Amerîkayê ye.
Kanliawşar
Kanliawşar gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Serayciq
Serayciq, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Zimanê sanskrîtî
Zimanê Sanskrîtî ( saṃskṛtam, saṃskṛtā vāk), zimanekê kevnar û klasîk ê Hindistanê ye, zimanekî olî yê Hindûtiyê, Bûdîstiyê û Caînîzmê ye û her wiha yek ji 22 zimanên fermî li Hindistanê ye.
Li Hindîstan û Başûrrojhilatê Asyayê rola zimanê Sanskrît mîna dewra zimanê Erebî li cihana Misilman û mîna dewra Latînî û Yewnanî li Ewropayê ye. Ew beşeke navendî ya kevneşopiya Hindû û fîlozofiya Hindistanê ye. Formê wê yê beriya dewra klasîk Sanskrîta Vedî ye. Sanskrîta Vedî zimanî Olî yê ola dîrokî Vedî ye. Ev ziman yek ji endamên zimanên koma Hindûewrûpî ye ku herî pêşî hatiye tomarkirin ango nivîsîn. Tevî zimanê Rîgveda weke zimanê herî kevin û arkaîk yê vê koma zimanan hatiye paraztin.
Îro Sanskrît bêtir weke zimanê merasîm û ayînên ola Hindûîzmê tê bikaranîn. Wejeya Sanskrîtî fireh e û ji nivîs, gotar û pirtûkên li ser helbest, pexşan, zanist, teknîk, feylesofî û olê pêk tê.
Beriya zayînê di 500î de gelek nivîsên sanskrîta klasîk hatine nivîsîn. Gelek nivîsên ku îro bi zimanê Sanskrîtî berdest in, beriya ku bêne nivîsîn bi sedsalan di wêjeya devkî de hatine paraztin.
Boise
Boise paytexte federedewleta DYAyê Idaho ye.
Navê wê bi zimanê Fransî ye û wateya wê "daristan" e. Ango "Bajarê di nav daristanê de". Gorî hejmartinên sala 2004'î hejmara niştecihan 190.122 ye.
Asta perwerdeyê
Boise bajarê zanîngehan e. Di Zanîngeha Dewletê ya Boise de li dora 18.000 xwendevan perwerde dibin. Radeya werzişê jî ji her aliyê ve bipêşketî ye.
Cin
Cin hebûneke ruhanî, mîtosî ye. Di gelek baweriyên kevn û nûjen de derbas dibe. Piştî belavbûna ola Îslamê li Kurdistanê ketiye zimanê kurdî jî. Lê bêtir di nav gel de gotina "jimeçêtirka" (ew canberên ji me ango mirovan çêtir) ji bo bêjeya "cin" tê bikaranîn. Beriya Îslamê ji bo peyva cin, bi pirranî dêv dihate bikaranîn. Cin di her baweriyê de xwedî taybetiyeke cuda ye.
Cin di baweriya Ewropiyan de
Demon (daimon) tê binavkirin ku ev ji zimanê Grekî tê. Dikeve bedene mirov û kesayetiya mirov xirab dikin. Sadîst, êrîşkar, xwînrêj û tolaz in. Milyaketên şeytên in. Wekî ruh in, ne maddeyî ne. Mirov dikare bi bawerîxurtkirina xwe wan ji kesayetiya xwe derîne. Hin caran bi riya medyûman dikarin têkilî bi mirovan re daynîn û armancên xwe bêjin. Ola Xirîstiyaniyê jî bawerî bi hebûna wan tîne lê qedexe dike ku mirov bi wan re bilî bibe. Lewra ew dikarin ziyanên mezin bidin mirovan.
Cin di baweriyên rojhilata navîn û Îslamê de
Cin di hemî çandên rojhilata navîn de cih digire û wekî hev tê îzahkirin. Gorî ola Îslamê cin jî wekî mirovan xwedî îrade ne. Muhemmed pêxember dînê Îslamê raveyî wan jî kiriye. Wan jî wekî mirovan an pejirandine, an jî red kirine. Ên ku pejirandine dê herin bihuştê. Cin nayên dîtin, dîtbar nînin. Ew jî wekî mirovan dimirin, dizewicin. Bilez in û temendirêj in. Zanîna wan hatina sînorkirin. Hin caran bi daxwaza wan, bi mirovan re têkilî datînin.
Cin di çanda kurdî de
Baweriya hebûnên ruhanî pirr kevn e di çanda kurdan de. Dînê îslamê bandoreke mezin li çanda kurdan kiriye. Kurd berê ola zerdeştî, olên Mîtra dihewandin. Niha bi pirranî şîrovekirina cinan dişibe ya ola îslamê. Di çîrokên kurdî de cin wiha tên şîrovekirin "dest û lingên wan berepaşî ne, xwe di dirûvên jin an mêran de nîşanî mirov didin. Mirov ji rê dertînin. Xirabiyê bi mirov dikin. Dilê kê ket wan, dikeve bin otorîteya wan. Cingirtin gengaz e".
Cin di zanîstê de
Ji cîhana binhişarê tên. Sistbûna kesayetiyê û hişarê, hin nexweşiyên neurologîk, raxwarina madeyên trankîlîzan û psîkotrop, hin tabloyên paranoîd şîzofrenîyê hwd dibe sedem ku mirov hin îllûzyonan bîbîne û bi wan re têkeve têkiliyan. Wekî tablo yan elementekê nexweşiyan e. Li çanda Ewropiyan kêm e ev nexweşî. Lewra Ewropî jiyaneke nûjen, rastegîn dijîn. Li Asyayê pirr behsa hebûnên ruhanî tên kirin.
Newport
Çend cihên bi vî navî hene:
Nicholas Murray Butler
Nicholas Murray Butler (jdb. li Elizabeth, Nû Jersey; m.  li New York) fîlozof û weşangerekî DYAyî bû. Sala 1931î bi tevî Jane Addams guncavê Xelata Nobel a aşitiyê hatiye dîtin.
Ew bi xebat û lêkolînên xwe yên di Briand-Kellogg-Paktê de tê zanîn. Herwekî ew jî tevlî damezrandina dadgeha navneteweyî bûye. Wî li ser fîlozofiya Immanuel Kant xebat kiriye û perwerdeya pedagojiyê dîtiye. Di dema xwe de wekî Lenîn, bi gelek kesên navdar re hevdîtin pêkaniye.
Kelecix
Kelecix, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Les Grandes-Ventes
Les Grandes-Ventes, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Granzin
Granzin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Mantes-la-Jolie
Mantes-la-Jolie, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Straubing-Bogen
Straubing-Bogen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Mammalojî
Mammalojî yan jî guhandarnasî şaxê zoolojiyê ye ku tenê li ser guhandaran lêkolîn dike. Ew li ser dîrok, dabeşkirin, taybetmendiyên anatomîkî û fizyolojî yên nêzî 5341 cureyên guhandaran disekine.
Eleqeya bi guhandarên ne-mirovî vedigere berî dîrokê, û mammalojîyê nûjen li ser bingeha zanîna guhandarên ku ji hêla mirovên seretayî ve hatine xwedî kirin ava bûye. Yewnaniyên kevn di nav gelên pêşîn de bûn ku bi rêkûpêk li ser dîroka xwezayî ya guhandaran nivîsandibûn, û wan gelek guhandarên ne xwecihê Yewnanîstanê dizanîbûn; her çend formên wan mîna masiyan bûn jî Arîstoteles pejirand ku neheng û delfîn (cetaceans) bi guhandarên li bejahiyê re têkildar in. Heya dawiya sedsala 18-an, gelek xebatên zanistî yên li ser guhandaran ji bo taksonomî an jî mijarên pratîkî yên xwedîkirina ajalan hatine terxan kirin. Vedîtinên zanistî yên sedsala 19-an hema hema ji çar aliyên cîhanê berhevokên mezin ên nimûneyan encam dan. Tê bawer kirin ku piraniya cureyên guhandarên ên cîhanê ji hêla zanistê ve têne zanîn (ji bilî gelek celebên kotinker û perçemk), lê biyolojîya gelek celeban bi tevahî nenas e. Mammalojîyê nûjen qadek pirzimanî ye ku pisporên enatomî, paleontolojî, ekolojî, etolojî, û gelek warên din vedihewîne.
Kanîsar
Kanîsar, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Curley, Côte-d'Or
Curley, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Quvik
Quvik gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Lîsteya gundên Azerşehrê
Navên gundên Azerşehr bi rêza alfabê:
Partiya Ciwan
Partiya Ciwan (tirkî Genç Parti, kurtasî GP) partiyeke siyasî ya populîst li Tirkiyeyê ye. Partiya Ciwan bi awayekî fermî serokê xwe nîne.
Guizhou
Guizhou (çînî: 贵州, Gùizhōu) parêzgeheke li başûrê rojhilata Çînê ye. Navenda wê bajarê Guiyang e.
Erdnîgarî
Guizhou bi gelemperî xwedî xwezayeke çiyayî ye. Lêbelê, gava ku hûn ji rojava ber bi rojhilat û başûr ve diçin, cîhe rastî zêde dibe. Beşa rojavayê parêzgehê, beşeke platoya Yunnan-Guizhou ye.
Guizhou xwedanê hewaya subtropîkal e. Di demsalên wê da guhertin pir kêm çê dibin. Germahiya navînî ya salane di navbera 10-20 °C de ye.
Heerde
Heerde, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Azaran
Azaran, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Weissach im Tal
Weissach im Tal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Karsko
Karsko, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Kurmî
Kurmî gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Hêmin Kurdaxî
Hêmen Kurdaxî''' (Neşet Betal) helbestvanekî kurd e. Kurdaxî sala 1973an li Gundê Qermîtliq, herêma Kurdaxê (Çiyayê Kurmênc) ji dayîk bûye. Ji sala 2000-î ve li Almaniyayê dijî.
Ji bilî helbestên wî yên ku di hin weşanên kurdî de hatine weşandin, Sê berhevokên wî yên çapkirî hene, ku helbestên xwe de dixwaze bi zimanekî hêsan î nazik û bi wêneyine ji peyvên hestedar derd, êş û kela dilê xwe, herwekî evîn, arzû û helwesta xwe veguhêze hunav û wijdana xwendevanên xwe. Bi rastî jî ew dikare xewn û hestên mera ên xulmaşbûyî bi awazên peyv û hevokên xwe, bi sirweya qêrînên xwe ên lal şiyar bike û wan di asoyên xwe de bifirîne...                                                     Dr. Kamîran Bêkes
Berhemên wî yên çapkirî ev in:
1- Çêroka neynûkên şkestî- helbest/du caran hatiye çapkirin (Köln-Babol druck -2003) û Berlîn(Evra Verlag 2004) 76 rûpel e 2- Siwarên rejiyê - helbest/ Evra Verlag - Berlîn(helbest 2004) 104 rûpel
3- Ez bişewitim... dûmanê min jî wê ji te hezbike- helbest han-graphik- Berlîn - 2008
Hêmen Kurdaxî bi vê berhema xwe ya sêhem jî, wêja kurdî bi giştî û helbesta nûjen bi taybetî gelek dewlemen kir, em pir bi hêvî ne, ku helbestên Hêmen bi pênûsên wergervanên zimanê erebî û zimanên din biyanî werin wergerandin, ta ku helbesta me ya nûjen, bê şermî li dergeha wêja cîhanî bide Dr. Ebdilmecît Şêxo Wekî bendeke avê di destpêka beharê de herdem xumxum û nalîne, geliyê dadigire û bi xwe re disojîne, wilo helbestvanê me yê hêja Hêmen Kurdaxî jî bi ser hezkirên helbestê de dîwana xwe ya sêyemîn, paş ku berê „Çêroka neynûkên şikestî“ û „Siwarên rejiyê“ weşan dibûn, davêje, tijî evîndarî û bi Kurmanciyeke asan û zelal, bi wateyên nû û dîmenên wêjevanî yên xweşik..
Hêmen, wek hezkirê welatekî çeleng û wefadarê evîndariyek bêdawî û bêsînor, firîşteyên qurnefîlê ji devê berbangê derdixîne, me bi xwe re di nav bajêrên sar û basikşikestî re digerîne, destanên revê ji me re dixiwîne, gerdoneke ji ramûsan avakirî ji me re diafirîne, li ser kaxizê taziya tozê û li ser lêvên şevê behiştekê ji bo zarokên me pêda dike, û her û her wefadarê evîndariya dilê xwe yê ji rê mayî dimîne…Di nav helbestên Hêmenê Kurdaxî de ronahî asîmanê parve dike, û tîpan riswa û tazî dike… Cankurd
Girêdanên derve
hemen kurxani
Kanîresûl
Kanîresûl, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Konursu
Konursu (, bi tirkî: Konursu) bajarokekî li ser navçeya navenda Baybûrdê (parêzgeha Baybûrdê, Tirkiyê) ve ye.
Norman Angell
Sir Ralph Norman Angell-Lane, herwekî Norman Angell an Ralph Lane, (jdb. li Holbeach; m.  li Croydon) nivîskar û weşangerekî Brîtanyayî bû. Sala 1933î Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Roquefeuil, Aude
Roquefeuil, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Partiya Pêşveçûna Teknolojiyê
Partiya Pêşveçûna Teknolojiyê (tirkî: Teknoloji Kalkınma Partisi) partiyeke siyasî ya muhafizekarî li Tirkiyeyê ku di sala 1998an de hatiye damezrandin.
Li gor ku serokê wê Suleyman Yağcıoğlu îdia dike, cîgirê Partiya Welat (ANAP), ku di navbera salên 1983 û 1991ê de li hikûmetê bû.
Babilo
Babilo, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mantes-la-Ville
Mantes-la-Ville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gundikê Qêre
Gundikê Qêre yek ji 263 gundên girêdayê bi Êlihê, Batman ve ye ku bi tirki jê re Yeşilöz tê gotin. Niha li vî gundî li dora 25 malbatên kurd lê niştecî hene.
Parêzgeha Batmanê li Bakurê Kurdistanê ye û bi nefta (petrol) xwe menşûr e, bajar di nav parelelên 42° 54´ û 40° 59´ bakûr û merîdyenên 38° 34´ û 37° 22´ rojhilat de ye. Li bakur bi parêzgeha Bedlîs û Mûşê, li rojhilat bi Sêrt, li başûr bi Mêrdîn û li rojava jî bi Amedê hatiye dorpêçkirin.
Gundikê Qêre 20 km ji Êlihê dûr e, li rojhilata bakûrê wê dimîne, li quntara Çiyayê Qêre ye. Ji Qêre re Kevanê Kêrê jî tê gotin. Ji ber ku ev çiya mîna kevan xwe li gund rapêç kiriye û gerr û fetlên xwe ber bi rojhilata başûr ve domandiye heta ku xwe gihandiye rajora Qubînê. Herweha ev çiya devereke stratejîk e. Navê Qêre di stranên kevnare de pir hatiye bikaranîn. Ji ber ku ew dever hertim bûye şûna şer û qaleyên giran. Şerê Filîtê Quto û Mamê Emê Etmanî jî li wirê rûdaye.
Dema ku Dewleta Tirk navê Gundikê Qêre kiriye Yeşilöz, ji gundiyan yekî tenê jî bi zimanê tirkî nizanibûye. Dewletê piştî Cunta Leşkerî a Sisiyan,li gund dibistaneke pêncpolî jî avakiriye.
Ev gund, ji ber ku gundekî pir xweş û rind e, herweha gelek darên fêkî, rez û baxçe lê hene, herweha şûna wî gelek bilind e jî, di germa havînê de hem hewa wî hênik e hem jî ava kaniyên wî sar e.Sê aliyên gund bi Çiyayê Qêre ve hatiye dorpêçkirin. Tenê aliyê rojava vekiriye û Deşta Silîva jê pir xweş tê xuyakirin. Sinorê Gundikê Qêre digihîje van gundan: Mozgelan, Hedhedk, Şkestekê, Kanîgulan û Dawidî. Gundikê Qêre, gundekî eşîra Reşkotan e, bavikek bi navê  Lûlikî  tê de rûdine. Erdê gund ji bo çandiniyê ne rind e, lê ji bo xwedîkirina heywanan rind e. Xelkê gund jar e û piraniya gundiyan diçin derve û demsalî dişixulin. Di 1981'ê de 25 kes ji aliyê Cunta Leşkerî ve hatine girtin, hin ji wan 12 û 13 salî bûne, gelek ji wan 10 heta 16 salan jî di Zîndana Amedê de mane. Piştî 1980yî, piraniya gundiyan zarûkên xwe dane xwendin û niha li dora 20 kesên ku zanîngeh xwendine hene.
Heumen
Heumen, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Gerdase
Gerdase gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 219 kes (33 malbat) bûn.
Alabama (cudakirin)
Çend wateyên Alabama hene.
Hitzacker (Elbe)
Hitzacker (Elbe), bajarekî navçeya (Landkreis) Lüchow-Dannenbergê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Karl Barth
Barth ji sala 1911ê ve wek sosyalîstekî tundrawdemokrat çalak bû. Ji sala 1914an de wî ji dînnasiya lîberal a almanî ya mamosteyên xwe yên ku piştgiriya Şerê Cîhanî yê Yekem kiribûn şikand. Wî bi şîroveyên xwe yên li ser Nameya ji Romayiyan re (Der Römerbrief, 1919/1922) dînnasiya diyalektîk ava kir.
Kurê profesorê dînnasiyê, li Bern, Berlîn, Tübingen û Marburgê xwendina xwe dişopîne. Di sala 1904an de li Cenevreyê dibe keşe. Ew bi tevlî Partiya civaka demokratîk dibe û ji bona civakeke nûjen dixebite.
Di sala 1921ê de li Götingenê (Almanya) dibe profesorê dînnasiyê. Di salên 1919an de wî şîroveya Nameya ji Romayiyan re derxist. Ev yek bû sedema rexneyên giran û li sînorên dêra reformîst jî nesekinîn. Di sala 1932an de beşa yekem a Kirchliche Dogmatik (Dogmatîka Dêrane) derxist. Berhemek bê dawî ku bi heta dawiya jiyana xwe li serê xebitiye. Ev xebata baldar wî ji rastiya wextê wî qut nake. Barth dînnasiyê têkilî jiyana rojane dike.
Di 1934an de ew nivîskarê sereke yê danezana Barmen e. Danezana Barmen nivîsek e ku muhalefeta xiristiyanan li dijî nazîstan nîşan dide. Di 1935an de ew vedigere Swîsreyê û wek profesorê dînnasiyê li Zanîngeha Baselê kar dike.
Arîzona (cudakirin)
Çend wateyên Arîzona hene.
Axîcehan
Axîcehan, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bacilorê
Bacilorê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saurolojî
Saurolojî yan jî gumgumoknasî şaxê herpetolojîyê ye ku li ser enatomî, pêşkeftin, morfolojî, rolên ekolojî, parêz, dabeşkirin û tevgerên 6000 cureyên gumgumoka lêkolîn dike. Li gumgumokan windabûyî jî ji aliyê vê zanistinê tên lêkolînkirin. Li gelek zanîngehan, xwendekar di bin navê waneê biyolojîyê de agahiyên saurolojîyê jî distînin.
Bogvatnet
Bogvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 40 kîlomêtre li aliyê bakurê bajarê Mo i Ranayê cih digire û bilindahiya ji asta deryayê 661 mêtre ye.
Lincolnshire
Lincolnshire wîlayetek Înglistanê ye.
Curtil-Saint-Seine
Curtil-Saint-Seine, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Le Grand-Quevilly
Le Grand-Quevilly, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Salûce
Salûce gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Çiraxîl
Çiraxîl, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lingewaard
Lingewaard, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Şeref
Şeref gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Testudînolojî
Testudînolojî şaxê herpetolojîyê ye ku li ser kûsîyan ji rêza testudines (chelonii) lêkolîn dike. Li kûsîyan windabûyî jî ji aliyê vê zanistinê tên lêkolînkirin.
Kreien
Kreien şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Pîrbûn
Pîrbûn proseya mezinbûna temena mirov û candaran e. Li dema paleolîtîkê hetanî serdemên navîn jiyana mirovekî bi navînî 25-35 sal bû. Piştî ronesansê navîna emrê mirovan hêdî hêdî rabû. Ji sala 1900 heta 2000an li rewşên pêşketî navîna emrê mirovan hatiye heta 40 salî. Îro navîna mirovan li dinyayê gihaştîye heya 67 salî, li rewşê pêşketî hatiye heta 100 salî.
Bersiva tepkîmeyên hîdrolîtîk (av)
Vê teoriya dibêje kî bersiva avê qelsî lê belê av li laşê mirov gellek pirr e. Di DNAya mirov de molekulên alkalî li ber bersiva avê pêketiye ev molekulên alkalî: sîtozîn, guanîn û adenîn e. Piştî bersiva avê van molekulanan herwiha dibin urasîl, hîpoksantîn û ksantîn. Hulmstendin li mirov de oksîjenê reaktîv ava dike: Bersîva oksîjanê ji bo mirov gellekî giring e. Lê belê carna laşê mirov dêvla glikoz û rûnê proteînê xwe tîne ber bersîva oksîjanê. Kêm caran proteîn çi ber bersiva oksijanê xelasi dibin. Van proteînana li laşê mirov de xwe dibe reaktîv molekul (wekî superoksît an jî hîdrojenperoksît). Ev molekulana ji bo laşê mirovan gelekî xirabkar in.
Kerçik
Kerçik an gêne riwekeka pelç pan e. Toximî xwe wek qirşaxan e. Wextekê li Kurdistanê di mehsereyan da ji ew riwekê rûn derdixistine. Rûnî ev riwekê ji bo vêxistinê lembeyan giring bûye.
Pîrbûn
Teoriya molekulên bêçalak û mîtokondrî
Li salan 1956an Denham Harman pêşnîyar kir kî pîrbûn ji ber molekulên bêçalak çêdibe û got kî metabolîzma jinde çeqasî zû be emrê wan jî hekkasî kêm e. Bela laşê jindan nikarî têkeve ber bersiva avê û bersiva oksîjanê. Îro teoriyan herî bawerdar teoriya mîtokondriyê ye. Mîtokondrî peyv bi cî bi mitora laşê mirov e. Enerjiya mirov 99% li ser mîtokondrî ye û mîtokondrî yên laşê mirov herî pir ji dayika mirov tê yanî emrê mirov fêrane nêzîkî dayika xwe ye. Lê veya ji bîrnekîn DNAya mîtokondrî yek wêris e ji bo wa jî zû xera dibin û DNA ya jinan ji a zilaman stûrtir e. Ji bo wakî li dinyê emrê jinan ji ê zilaman bêtir e.
Kerçik
Bêjenasiya peyvê
Ricinus bi latînî qirşax e. Çima ku toximî xwe wek qirşaxan e ew navan dane ev riwekê ye. Tirk jî pê ra dibêjin kêne otu (gîhayî qirşaxan). Di Kurdî de jî navî xwe didûrive ser navî qirşaxê. Di Kurdî de navên din ji bo qirşaxê wek qirnî, qijnî, ginî, gêne hemû ji peyveka tenê tên. Zêdetir peyva Tirkî 'kene' jî ji ev peyvê hatîye.
Girdax
Girdax, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Hochheim am Main
Hochheim am Main, bajarekî navçeya (Landkreis) Main-Taunus-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Roquefort-de-Sault
Roquefort-de-Sault, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Marcq, Yvelines
Marcq, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Belaxor
Belaxor (,, bi tirkî: Akşar) bajarokekî li ser navçeya navenda Baybûrdê (parêzgeha Baybûrdê, Tirkiyê) ve ye.
Keşe
Keşe ya keşa di ola xiristiyaniyê de rutbeyeke mirovekî oldar e. Wek melayê misilmanan.
Keşe di duakirinê pêşengiyê dike. Di dêrê, mirovên ku tên û lê dirûnihin, ew li pêşiya wan ku berê wî li wan bê disekinê û ew çawa dibêje, mirovên filah yên ku hatine dêrê jî, weke wî dikin. Rêz û hûrmete mirovên filah hemûyan jê re heye. Ji aliyê, zanîna xwe ve jî, jê tê xwestin ku kxwediyê zanîna bingihîn ya ola filahiyê bê, ku karibê di duakirinê de pêşengiyê bike.
Baxirnûf
Baxirnûf, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Graval
Graval, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Tallahassee
Tallahassee paytexta federedewleta DYAyê Florîda ye. Bi gelheya xwe ya 157.000î (2004) li parêzgeha Leon County dikeve.
Shropshire
Shropshire wîlayetek Înglistanê ye.
Gerdebin
Gerdebin gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Zîwanli
Zîwanli gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Gerdebin
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 423 kes (77 malbat) bûn.
Mareil-le-Guyon
Mareil-le-Guyon, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Arthur Henderson
Arthur Henderson (jdb. 13ê îlonê 1863 li Glasgow; m. 20ê çiriya pêşîn 1935 li London) ramyarekî Brîtanî bû. Sala 1934î Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Wî bi qasî demekê serokatiya konferansa Jenevê kiriye. Yek ji damezrênerên partiya karker a Brîtanî ye û gelek caran serokatiya vê partiyê kiriye. Di dema xwe de têkiliyên dîplomatîk bi YKSSê re geriyaye û bo normên aştiyê geriyaye. Ji ber nêrînên xwe di nav partiya karker de rastî rexneyên tûj hatiye.
Qasmiye
Qasmiye, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Camiac
Camiac (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ye li herêma Akîtanya Nû (Nòva Aquitània, Nouvelle-Aquitaine) ya Fransayê.
Carlos Saavedra Lamas
Carlos Saavedra Lamas (jdb. 1ê çiriya paşîn 1878 li Buenos Aires, Arjentîn - m. 5ê gulanê 1959 li heman derê) dadnas û polîtîkerekî arjentînî bû. Sala 1936î Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Wî bi projektên xwe pêşî li şerê Bolîvya û Paraguayê aniye, bo aştiya Latîn Amerîkayê têkoşiyaye. Tevlî damezrandina ILOyê bûye. Reformên mezin ên perwerdeyî pêk aniye.
Kritzow
Kritzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Badê
Badê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Perl
Perl xweş vek "CGI" (Common Gateway Interface) te naskirin derdorê. Weşankarek peşketî ji bo avekirina tevnika malperaye, piranîye me pirî caran ji bîr dike vî zimanê hêzdar. Ji xwere bifikir zimanek hemû başîtîyen hemû zimane guzîde wergirtiye nav xwe
1.Ware karanîne
Sizan
Sizan gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Perl
Çaxe ku tû xwe hînî Perl bike, îhtîmalek mezinê ku tû ji bo malper çekirine bikarbîne wekî din Perl platforma Linux/Unix de bi haveyek din jî meriv dikari bikarbîne.
2.Çi pewîste bo ajotina scripten Perl?
Makînek Linux/Unix (ne mecbûrîye, le hesanîtire), û Perl standard hatibe avekirin Dive tû dizanîbe çava belgedanek tekstnivîs li gor bikarhêner îmtiyaz bike.
Mareil-Marly
Mareil-Marly, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Perl
3.Naveroka scripta Perl
Tişte ku dikeve hûndire naveroka Perl-script rastî ne geleke, kesen ku PHP dizane ve hemşibandiya van hesanî bibîne, Rêza peşîn di belgedaneka *.pl ev e:
Guhêrok an jî Variable bi herfa $(dolar) destpêdike, vek: Hay jê hebe bi nuqtebêhnok ; davî dibe, ev sinyal dike fermana ve rêzdarê xelas bu. Em niha dikarin mestereke bi çend rêzika bidin: Ve veha be xûyakirin:
Bawerdikim niha tu ji xwere difikire gelo ew jî çiye. bele ne tiştekî zehmete. Te maneya New Line (Rêzek nû), çaxe ku dibîne diqevizê rêza din.
Em dixwazin ve artîkele bi numûneyek WebScript davî bikin. Ev Script agahîyen bikarhêner, Server, û IP-adresa te daxûyanî dike.
Aholfing
Aholfing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Daşseken
Daşseken, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Curtil-Vergy
Curtil-Vergy, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Camiran
Camiran, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.