cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alay Azadî
Ew qonaxe drêje dekêşêt bo şerrî nawxo, îdî lewsawe gutarî serekî rojnameke gorranî beserda dêtû debête bllindgoy ewaney legell bîrokey şerr nakokin, bem pêyeş tewawî hêze cyawazekanû rojnamenûsû ro	şinbîru nuseranî kurdistan ledewrî allay azadî kodebnewe. Sallî 1996, ewkatey arastey şerr gorranî beserda dêtû hêzî dewlletan betaybet sûpay 'êrraq debête beşêk leşerreke, allay azadî gorranî beserda dêt, bewpêyey hizbî zehmetkêşan le berey yekêtî niştîmanî kurdistanda naçarî royiştnû becêhêştinî hewlêr debêtû bemeş allay azadîş lederçûn dewestêt, rojî (31/8/1996) rojî derçûnî allay azadîye, lem rojeda katêk sûpay 'êraq dête naw hewlêrewe îdî allay azadîş ew jmareyey defewtêtû be jmarey (şehîd) nawdebrêt.
Leheman salldaw lepaş ewey hizbî zehmetkêşanî kurdistan le slêmanî degîrsêtewe, allay azadî dest bederçûnewey xoy dekat, bo emeş hizbî zehmetkêşanî kurdistan naçarî gorrînî sernûser debêtû ewkate (goran celal) dekrête sernûserî rojnamey allay azadî, ke be heşt laperrey reşû spî le slêmanî derdeçû bllaw dekrayewe.
Lesallî 1998da allay azadî, wek corêk lekranewew xonwêkirdnewe carêkî tir naçarî gorrînî stafekey debêt, lew salleda (şazad enwer) debête sernûseru (sozan mame) becêgru lew sallew sallî dwatirda allay azadî gorranêkî rîşeyî bexoyewe debînêû paşkoy edebîû hunerîû mnallan bllawdekatewew carêkî tir xwêneran legell xoy aşt dekatewe, lem maweyeda nûsergelî zoru qellemî dyar lenaw mîdyay kurdîda ledewrî kodebnewe.
Ledway nemanî şazad enuwer lesernûserî rojnameke, bo carêkî tir, kadrêkî hizbî, benawî (nehro heynî) dekrête sernûserî rojnameke, lew maweyeda allay azadî bexraptirîn dewranî xoyda têdeperrêtû lewsawe rojnameke tûşî daxranêkî zor debêt, ew maweye ke ptir ledû sall dexayenêt, zorêk leqelleme başekan derrewênewew nûser gelî baş rojnameke cêdehêllnû allay azadî tûşî daxranêkî zor debêt. Ledway prosey azadîû mlimlanêy nêwan mîdyay ehlîû hizbî, serencam zehmetkêşanû rageyandnekey naçarî xonwêkirdnewew xorêkxistnewe dekatû her lew salledaû bo yekemîn car, ('ednan 'usman) ke rojnamenûsêkî serbexoye, debête sernûserî rojnamekew heryek le (aryan mhemedû awat 'ebdulxalq)îş dekrêne berrêwberanî nusîn, lewmaweyeda allay azadî carêkî tir xoy dekatewe sermeşqî mîdyay hizbîû lewnaweşda mlimlanê legell mîdyay ehlî dekat, ew fre kraweyyey allay azadî, eger leserêkewe wellamî xwastekanî xwêner bdatewe, ewe leserêkî trewe kêşey syasîy drustdekat, çunke çîtir partîû yekêtî rêgay gutarî lew şêwe nagrin, îdî serencam cyawazî dekewête nêwan sernûseru hizbû dwacarîş ('ednan 'usman) debête sernûserî rojnamey hawllatîû allay azadî cêdehêllêt.
Ledway ewew lesallî (2005)û paş becêhêştinî 'ednan 'usman, aryan mhemed debête sernûserî rojnamekew lew maweyeşda geşeyekî çendîû çonî beser allay azadîda dêt, eger tris lew gorrane paşekşe bubêt, ewe allay azadî lew qonaxe nek paşekşey nekrid, bellku gorranêkî new'î beser gutarekeyda hat. Gorranekanîş leçend astêkda xoy debînêtewe:
Jmarey laperrekan: çîtir allay azadî lew qeware bçukeyda nemawew jmarey laperrekanî buwe (20) laperrew lewnaweşda carêkî tir prosey aştibûnewey nûseru allay azadî kewte qonaxêkî başewe.
Dosye: her lem maweyeda allay azadî leberdem her pirsêkî dyarda dosyeyekî amadekirdu deytwanî bayexî xwêner tenha le astêkî bçûkda kurtnekatewe, bellke twanay ewey hebêt ke wellamî xwastekanî xwêner bdatewe lewaneş heşt ellqe le dosyey (îmanû cengaweranî) ke qse kirdne leser dîdga fikrîyekanî nêwan (bextyar 'elîû faruq refîq)û dosyey hellebcew dadgayî sedamû enfal ledîdî bîrmendanî 'erebewew dosyey gencû beşdarî syasîû eniflonzay ballindew zor bwarî tir, ke behoyanewe hendêk jmarey allay azadî laperrekanî geyiştote (32) laperrew bemeş jmareyek xwênerî zorî ledewr kobotewe.
Goşe: her lew maweyeda allay azadî buwe cêgey kobûnewey nûseru mamostayanî zankow hunermendan pêkra goşeyan bo alla nûsîwwe, lewane (d.ceza tofîq tallîb, keywan azad enwer, dyarî qeredaxî, yasîn qadir berzincî, d.salar basîre, goran babe'elî)û çendanî tir. Ew qonaxe taêstaş berdewamew taêstaş (aryan mhemed) sernûserî rojnamey allay azadîye, ke bo zortirîn mawe, sernûserî fermî rojnameke buwe.
Dihok (parêzgeh)
Dihok an jî Duhok (Parêzgeha Dihokê) parêzgeheke Herêma Kurdistanê ye û yek ji 18 parêzgehên Îraqê jî ye ku dikeve bakurê wê dewleta federalî.
Navenda parêzgehê bajarê Dihokê ye.
Komkujiya Sêwasê 1993
Komkujiya Sêwasê yan Komkujiya Madimakê an jî Bûyera Madimakê, bûyerek e ku di 2ê tîrmeha 1993yan de li bajarê Sêwasê qewimî.
Li Sêwasê hoteleke bi navê Hotel Madimak heye ku bi destê komên nîjadperest û faşîst hate agirberdan û di encamê de 33 nivîskar, hunermend û rewşenbîrên elewî û du heb ji xebatkarên hotelê hatin kuştin. Li nava van mirovên qetilkirî Hasret Gültekin (22) jî hebû yê ku stranên kurdî û tirkî digot. Di ewî awayê dê 33 mêvanê hotêlê, 2 xebatkarên hotele, 2 êrîşkar hatin kuştin.
Frankelbach
Frankelbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Alauda
Alauda, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Alaudidaeyê ye.
Petar
Petar gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Înzak
Înzak, gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.
Oberammergau
Oberammergau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Armstrong
Armstrong, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Cureyên bi kêmtirîn metirsî (LC), di lîsteya sor a IUCN de ji bo cureyên ku nifşa wan ne di bin xetereyê de ye tê bikaranîn. Cureyên ku bi giştî pir hene di bin vê kategoriyê de tên lîstekirin. Di lîsteya cureyên bi kêmtirîn metirsiyê de 14033 cureyên ajalan, 101 bincureyên ajalan, 1410 cureyên riwekan, 55 bincureyên riwekan û 35 varyete hene. Herwiha du bingelheyên (populasyon) ajalan di vê kategoriyê de hatine lîstekirin. Di vê kategoriyê de ti kuv an jî protîsta nîn in, jixwe tenê çar cureyên kuvan di lîsteya IUCN de ne. Mirov jî di vê kategoriyê de hatine lîstekirin û di sala 2008an de di lîsteya IUCN de hatiye pejirandin. Hinek cureyên vê kategoriyê li jêr in:
Bizûzk
Bizûzk (navê zanistî yê latînî: Tinea) cureyekî kurman û hinek kêzikan e ku dişibin perîdankan û difirin. Axilbe bi cilxwarinê tên nasîn.
Mijîn
Mijîn (navê gund bi tirkî Akduman lê kirine), gundekî girêdayî navçeya Qileban a bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Erdnîgarî
Gundê Mijîn ji du taxan pêk dihatibûye, taxek a hayan (ermenî) bû, taxek jî ya misilmanan. Beriya beriyê fileh tê de dijiyabûne û navê wê demê Mijdîn bûye.
Mihemed Xatemî
Seyîd Mihemed Xatemî (14 cotmeh 1943)   siyasetmedarek îranî ye ku ji 3ê Tebaxa 1997an heta 3ê Tebaxa 2005an pêncemîn serokomarê Îranê bû. Her wiha ji sala 1982 heta 1992 wezîrê çandê yê Îranê bû. Paşê, wî rexne li hikûmeta serokomarê paşerojê Mehmûd Ehmedînejad girt.
Mijîn
Erdnîgarî
Rojhilatê Mijînê dikeve li bin Kela Memêdê, gund ji dolekî pirr kûr pêk tê. Zozanê gund, Warê Sorik (zozan) bû ku navê xwe ji sorgê hewêrî digirt. Çiyayê Sohrê (Sorê ?) Mezin dikeve başûrê gund. Deriyê Davê (Tavê ?) yan Deriyê Kerkolê jî dibêjin jê re.
Li aliyê bakur ve jî kêrî dikevitê navê Vankêryan jî Radê, li rojavajî gundê Helal dikevitê ava Mijîn jinav kevirek asî derdikeve em dikarîn bêjin libin kêla memê derdikeve navê wê cihî jî Dolga Kiçik yanji Lota Kirengan.
John Major
Sir John Major KG CH siyasetmedarekî Partiya Mihafezekar a Brîtanyayê bû. Major di navbera û  de serokwezîrê Keyaniya Yekbûyî bû.
Mijîn
Gelhenasî
Gundê Mijîn li gor sala 1993'an li dora 320 mal bûn. Nêzîkî 120 mal koçberê bajarên Bakurê Kurdistan û Tirkiyeyê, yên jî Başûrê Kurdistanê bûn.
Mihemed Xatemî
Di 8 Sibat 2009 de, Xatemî daxuyand ku ew ê di hilbijartinên serokatiyê yên 2009 de bibe namzed, lê di 16ê Adarê de ji bo heval û şêwirmendê xwe yê demdirêj, serokwezîrê berê yê Îranê Mîr Huseyîn Mûsewî vekişiya. Medyayên Îranê bi fermana serdozgerê Tehranê ji weşandina wêneyên Xatemî û neqilkirina gotinên wî, bi sedema piştevaniya wî ji namzedên reformxwaz ên têkçûyî di hilbijartina dubare ya Mehmûd Ehmedînejad a sala 2009an de, qedexe ye.
Mijîn
Gelhenasî
Hududê gundê Mijîn yê nêbana biligya û mijunyade sirtu sirte tê melayê kubar jı wê heya berê nîvî derbasî mirçela melaxêrê sirtu sirt tête kunudu ew jî dibe sırt heya çelê keran xwetavê ji sukrê sırtu sırt diçi çıyayê hêrimyan jêrde diçe girê elî jorde diçe gehna xazî li ser vî hedudî 3 mêr hatine kuştin 2 yê Biligya 1 mujinî bu, jiberê van hersêgan ji 4 mijinî hat bun kuştin liser vê hududê. Ev şere ji jiber xaldê emer helalîbu mala beyrê bu bi zorî firotî bu Biligyan jibo vê ji şer çê bu navbeyna herdu gundan de.
Merve Özbey
Merve Özbey ( li Stembolê), stranbêjeke cûreyê muzîka pop ya bi zimanê tirkî ye. Özbey, derketina xwe ya yekem strana bi navê Helal ettim bi dest xist û bi vî stranê hatiye naskirin.
Jînenîgarî
Merve Özbey, di 18ê tîrmeha 1988an de li bajarê Stembolê hatiye dinyayê û bi eslê xwe ji bajarê Erzîromê, li Bakurê Kurdistanê ye. Özbey, li Konservatuara Dewletê ya Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê beşê muzîka klasîk a tirkî xwendiye. Merve Özbey, yekemcara ku ji aliyê stranbêja tirk Ebru Gündeş hate kifşkirin û Gündeş jê re pêşniyar kir ku Merve Özbey bibe vokalîstê wê. Özbey vê pêşniyarê qebûl kir û bi Ebru Gündeş re demekî wekî vokalîst xebitî. Merve Özbey, xeynî Ebru Gündeş bi hûnermendên wekî Demet Akalın, Bengü, Özcan Deniz, Ferman Toprak, Utku û Yaşar İpek re jî wekî vokalîst xebitiye. Dema ku di destpêkirina albuma Demet Akalın de solo pêşkêş dikir wê li wir Erdem Kınay naskir. Piştî demek Erdem Kınay anî ziman got ku ew ê albumek çêbike û ji bo Özbey dest tomarên demoyê kiriye. Di sala 2012an de di strana projeyê albûmê de, strana bi navê Duman de Özbey û Kınay bi hevre gotin. Ev stran ji bo Özbey bû sedema naskirinê. Di sala 2013an de wê di albuma xwe ya duyemîn de, strana Helal ettim got. Bi naskirina wê yê bi van stranan wê biryar da ku yekemîn albûma xwe ya soloyê çêke. Di tîrmeha sala  2015an de solo-albûma yekem a Özbey bi navê Yaş hikayesi hate çêkirin.
Strabon
Strabon (64 an 63 b.z. - nêz. 24 p.z.) dîroknas, erdnas û fîlozofek yewnan e. Di dema xwe de bi lêkolînan ser koç kirina cihên tê nasîn û lêkolina ser kêjan gelan li kû de cîwar bûn re navdar bû. Diremînin ku bi Arîstokratên Roma re eqrebatî heye. Li îro kura yê malbatekî dewlemend de li parêzgeha Amasya ji dayik bû. Ew di cihanê de yekemê coxrafyavanê tê hesibandin.
Li Amasyayê de ji dayik bûye û li Amasyayê de miriye. Wî li ser yewnaniya klasîk xwend. Beriya zayînê di sala 44an de çûye Romayê ji bo xwendina xwe berdewam bike. Heta sala 31 b.z. li Romayê de ma. Di sala 29an b.z. de li Yewnanîstanê de geriya. Wî di sala 28an b.z. de çû Misrê. Ew li piraniya Împaratoriya Romayê geriyaye. Ew demekê dirêj li Roma û Îskenderiyeyê de maye.
Ew pirtûk heta ji hilweşîna Korînth û Kartacayê (146 BZ) heta dema mirina Qeyser an Şerê Actium vedigere. Bi tenê 19 parçe heta roja me ya îro mane. Piraniya 17 cildên wî yên Geographumena an jî Geographika (Erdnîgarî) heta roja me sax mane. Nivîskar wê berhemê ji bo gelên çandî yên cîhana yewnanî û romayî nivîsandiye.
Lindow (Mark)
Lindow (Mark) bajarokekî navçeya (Landkreis) Ostprignitz-Ruppin li Brandenburg, Almanyayê ye.
Ermenistan
Ermenistan (Filestan, Armenya û Ermenya jî jê re dibêjin, bi ermenî: Հայաստան, Hayastan) an jî Komara Ermenistanê (bi ermenî: Հայաստանի Հանրապետություն, Hayastani Hanrapetutyun) welatek li başur-rojavaya Ewropayî-Asyayî, di navbera Deryaya Reş û ya Deryaya Qezwînê de ye. Zimanê fermî ermenî ye. Serbajarê Ermenistanê Rewan (Êrîvan) e. Ermenistan cîranê Tirkiye, Îran, Azerbaycan û Gurcistanê ye.
Ermenistan niha endamê zêdetirî 35 rêxistinên navneteweyî ye ku di nav van de Neteweyên Yekbûyî, Konseya Ewropayê, Banka Pêşketinê ya Asyayê, Hevgirtina Dewletên Serbixwe, Rêxistina Bazirganiya Cîhanî û Rêxistina Hevkariya Aborî ya Derya Reş. Ew yek ji endamên Hevkariya ji bo Aştiyê ya Rêxistina Peymana Atlantîka Bakur, û her weha hevalbendiya leşkerî Rêxistina Peymana Ewlekariya Kolektîf (CSTO) ye. Ew di heman demê de endamekî çavdêr ê Civata Aborî ya Avrasyayê, Frankofonî û Tevgera Ne-Peymanan ye.
Li Ermenistanê li gor serjimêra sala 2001ê derdora 45.000 kurd dijîn.
Demografîk
Nifûsa Ermenistanê 2,790,974 ye (texmînkirina 2021an).
Piraniya ermeniyên diyasporê bi eslê xwe Ermeniyên Kurdistanê ne. Ji ber ku di sala 1915an de, di Şerê Cîhanî yê Yekem re, hîkumdarên tirkî di demên Împeratoriya Osmanî de, Nîjadkujî di kesên bi baweriya Xiristiyanî kirin. Di ve Nîjadkujî tê texmîn kirin ku ji 300,000 hezar heya 1.5 milyon kesên ermenî hatin kuştin û 1 milyon zedetir ermenî koçber bûnê. Gorî peşbîniyan îro 10 milyon heya 17 milyon ermenî di cîhanê heye.
Dîn
Piraniya Ermenistanê bi bawerî Xristiyan in. Hindekariya Êzîdî 1,2% jî nifûsê dikin. Nezîkî 3000 hezar misilman li Ermenistanê dijîn.
Parêzgehên Ermenistanê
Ermenistan ji 11 parêzgehan pêk dihê:
Flavia Vento
Flavia Vento (jdb. 11ê gulana 1977 li Roma, Îtalya), showgirl û lîstikvaneke îtalyan e.
Cilqeran
Cilqeran gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Flavia Vento
Kariyer
Karîyera wî di cîhana dalberînan de dest pê kir, bi beşdarbûna 1995an ya Neutro Roberts û 1998-a Ferrero Rocher.
Navûdengiya wê ya medyayê ji beşdarbûna wê di weşana Il lotto alle otto de di 1999 de, ku ew Fortuna dilîze û pişt re bi saya dalberînek ji bo qehweha Lavazza (aîdî rêze reklamên li Paradise), ku ew digel Riccardo Garrone xuya dibe û Tullio Solenghi. Di Gulana heman salê de, çapa îtalî ya Playboy dê raporek û bergê hejmara gulanê jê re veqetîne.
Oberau
Oberau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Alaudala
Alaudala, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Alaudidaeyê ye.
Xoronk
Xoronk gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye. Ew gund li ser rêya Qulpê avabûye salên berê gundê Êrmenîya bu lê belê anha gundê Kurda ye.Xelkê wan ji Eşîra Elmanaye.
Diroknasê Êrmenî Movsesê Xorenî (410-490) (Tr:Horenli Movses, Am: Movses Xorenatsi) li vi gundê de ji dayîk bûye.
Nîşanên xeterê
Di kimyayê de pir nîşanên xeterê hene. Mînak: Dema tiştek kare pir zû bişewte, ew nîşanekî xeterê pevedixin. Li vir nîşanên xeterê, xeterê xwe û kurtenavê xwe tê pêşandin.
Loudi
Loudi, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hunanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.785.627 kesî
Qeregenay Sofla
Qeregenay Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Azaqpûra Duyê
Azaqpûra Duyê  gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Tewfîqê Îsa
Tewfîqê Îsa, serkêşê Serhildana Stewrê ye. Tewfîqê Îsa li gundê Birîvan a Stewrê hatiye dinê. Iro ji azbeta tewfiqe isa re dibejin mala Hemo. Mala Hemo iro pire wan li Izmir e dijin.
Şêxê zirav
ŞÊXÊ ZIRAV
Di dîwan, civat û şevbêrkan de bi dengê xwe yî xweş şi'r û beytên edabiyat a klasîk a kurmancî belav kir. Xezel û şi'rên şa'irên wek Melayê Bateyî, Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran, Siyehpuş, şêx Ahmedê Xanî, şêx Evdirrehmanê Axtepê û Seydayê Cegerxwîn bi riya dengê wî yê zelal li Kurdistanê belav bûn.
Delake
Delake gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Zimanê nynorsk
Nynorsk ankû Landsmål (bixwîne: landsmol), yek ji wan herdû zaravayên norwêcî ên ku heta roja me tên axiftin a. Zaravayê din jî jê re bokmål (bixwîne bûkmol) tê gotin. Nynorsk, di naqabîna ji sadî 10 û an jî 15 de tê axiftin. Weke "zimanê vegotinê (talemål)" jî tê binavkirin. Berî ku jê re dihat gotin nynorsk, jê re dihat gotin landsmål. Bi teybetî, di roja me de, nynorsk, di norwêcê de, weke zimanê ku di pirtûkê perwerde de tê jiyîn a. Wekî din jî, weke zaravayekî teybetî ê ku di sazîyê dewletê ên fermî de tê bikar hanîn a jî. Di nava welêt de nynorsk di têkildanîn de tê bikar hanîn. Ivar Aasen, weke yê ku di temenê vê zaravayê avêtîya jî tê nasîn.
Di nava xalkê de, pirr devokên cuda hene. Her herêm lê ji yekê zêde û heta ku mirov karê bibêje ku pirr devok lê hene. Bi vê yekê re, gotinaka ku pirr tê nasîn tê gotin ku "Bi zaravayan biaxive, lê bi nynorsk binivîse! («Snakk dialekt – skriv nynorsk!»)" Çend ku î ro herî zêde li dibistanan bi zavarayê bokmolê jî tê axiftin. Lê li dibistanan, zaro, xwandin û nivîsandina nynorskê jî fêr dibin. Ev yek, weke pêwîstiyeka ku mirov di jîyane kar de biserketî jî bê li welêt di nava mirovan de tê dîtin. Di televizyon û radioyan de jî, hertimî bi zavarayên ku tên axiftin bi vî zaravayî jî bermene tên çêkirin.
Korta dîroka wê
Berhemên Ivar Aasen ên bi navê "Det norske Folkesprogs Grammatik" ku di sale 1848´an de weşîya, "Ordbog over det norske Folkesprog", ku di sale 1850´î de weşîya. "Prøver af Landsmaalet i Norge", ku di sale 1853´an de weşîya, "Norsk Grammatik", ku di sale 1864an de weşîya û "Norsk Ordbog" di 1873an de, temenê pêşketina wê û bûna zimanê nivîsandinê û yê nivîsandinê afirandin.
Pêşketina wê nynorsk
Di roja me de, li ser axiftin wê bi pêşketina wê re çend nifş buhurîna. Hin bi hin, di wê deme ku buhurtîya de jî têgihiştinek di wê de jî bi perwerdekirina wê afirîya. Di roja me de, weke du zimanan jî, nêzîkatî li wan hatîya kirin, Nynorsk û bokmol, di salixkirina tiştan de êdî dibina alîkarê hevdû di pêşketina zimanekî hevbeş yê norwêcî de. Di roja me de, bêhtirî ev herdû zaravayên nêzîtirî hevdû na. Di sazîyên fermî de bi serekeyî tê bikarhanîn.
Lîsteya hikumdarên bulgar
Va ye lîsteya hikumdarên bulgar e. Dewleta bulgaran a yekem di sala 681ê de ji aliyê Xan Asparux hatiye avakirin.
Hikumdarên bulgar
Tabloya hikumdarên bulgar
Keraçî
Keraçî (bi Urdû: كراچى, bi Sindhî: ڪراچي, bi Inglîzî: Karachi) mezintirîn bajar û paytextê wîlayeta Sindhê li welatê Pakistanê ye. Keraçî benderekê perava Deryaya Ereb e û dikevit bakurê rojavayê dêlta ya rûbarê Îndûs.
Heiligenmoschel
Heiligenmoschel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nîrwe
Nîrwe an jî Nêrweh, gundekî ser navçeya Qilabana Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Qîç, Westan
Qîç, gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.
Cemalabad, Ûrmiye
Cemalabad gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 209 kes (67 malbat) bûn.
Alca (teyr)
Alca, celebek teyran e ku ji famîleya Alcidaeyê ye.
Mentiq
Mentiq (ji erebî: منطق, mentiq), jenk, vac ,lojîk (bi fransî: logique) bikarînan û lêkolîna li ser hizirîna dirist e. Xwandin û lêkolîna mentiqî di felsefeyê, matematîkê û zanistên kompûterê de gellek berçav e.
Mentiq di şehrewarîyên kevinên mîna Çînê, Îranê, Hindistanê û Yewnanê de berbelav bû. Li Rojavayê kesê ko mentiq damezirand Aristoteles bû ko mentiq kir pişkeka bingehîn a felsefeyê. Di Çaxên Navîn de, mentiq her wesa digel rewanbêjî û rêzimanê para sêyê ji dersên destpêkî bû. fîlozofên misilman yên mîna Farabî û Îbn Sîna gellek arîkariya pêşêxistina mentiqê kir.
Ohlstadt
Ohlstadt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kelaxolî
Kelaxolî gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Serhildana Stewrê
Serhildana Stewrê di sala 1930'yî de di serokatiya Tewfîqê Îsa de li dijî Dewleta tirkî pêk hatiye. Piştî têkçûnê Tewfîq û çend zilamên xwe, xwe gihandin binxetê (Sûrî. Le pis cendaki de vedigere Merdine u Haco aga wi teslimi turka dike. Dewleta turka Tewfiq isa dikuse och wi li meydana merdine de daletqen. Iro ezbata Tewfiq isa li bajare izmir e dijin.
Mehmet Ali Şahin
Mehmet Ali Şahin (16. Îlon 1950 li Gundê Ekincik, navçeya Ovacık, parêzgeha Karabük) hiqûqnas, siyasetmedar û wezîrê berê yê dadê yê tirk e.
Mehmet Alî Şahîn, li Zanîngeha Stembolê Fakulteya Hiqûqê qedandiye. Piştî xwendina xwe ya zanîngehê Şahîn karê parêzeriyê kiriye. Şaredarê navçeya Fatîhê ya Stembolê ye û yek ji endamê damezrîner ê Partiya Dad û Geşedanê (AKP) ye û di serdemên 20, 21 û 22an de parlamenterê AKPê yê parêzgeha Stembolê bû. Di navbera salên 2002 û 2007an de di hikûmeta 58em a ku ji aliyê Abdullah Gul ve hatibû avakirin û hikûmeta 59em a Tirkiyeyê ya ji aliyê Recep Tayyîp Erdogan ve hatibû avakirin de alîkarê serokwezîr bû.
Mehmet Alî Şahîn ku di Partiya Refahê de dest bi karê xwe yê siyasî kiriye, di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 1995an de cara yekem bû parlamenterê Stenbolê yê Partiya Refahê. Di hilbijartinên herêmî yên sala 1989an de wekî şaredarê navçeya Kuçukçekmece û di hilbijartinên herêmî yên sala 1994an de bû namzetê şaredariya navçeya Fatîhê, lê nehatiye hilbijartin.
Ali Çetinkaya
Ali Çetinkaya, Kel Ali (jdb. 1878, li Afyonkarahisar - m. 1949, li Stenbol, Tirkiye) leşker, siyasetmedar û giregirekî tirk e.
Dadgeha serxwebûnê
Herçendî perwerdeya dadê neditiye jî, Mustafa Kemal Atatürk wî dike serokê Dadgeha serxwebûnê. Di gelek darizandinan de peywirdarî dike. Li gel gelekan, cezayê dardekirina İskilipli Mehmed Âtıf Hoca jî dide.
Jiyan
Sala 1878ê li Afyonkarahisarê tê jiyanê. Bavê wî hesinker Ahmet Efendi, dê jî Fatma Hanım e. Bavê xwe zaroktiyê winda dike. Dibistana amadeyî ya Prûsayê (Bursa) bidawî dike. 1898, dest bi perwerdeya leşkerî li dibistana şer (Harp Okulu) dike. Tevlî rêxistina neteweperwer Komeleya yekîtî û pêşketinê (İttihat ve Terakki Cemiyeti) dibe.
Bi Atatürk re dibe heval. Payeya serdariyê, paşê jî serhengiyê werdigire, li gelek eniyan bo osmaniyan şer dike. Sala 1919 dibe parlamenterê meclîsa osmaniyan. Bi têkçûna dewleta Osmanî ve, li cem Atatürk tevlî derkirina yewnanên herêma Egeyê, valakirina gundên wan dibe. Atatürk û hevalên xwe dixwazin di axa di dest de maye, di Anatoliyayê de dewleteke tirk ava bikin. Navê wî dane gelek cihan.
Sê Elî
Piştî serhildana Şêx Seîd, di serokatiya Dadgeha serxwebûnê ya ya Enqereyê de cih digire. Sê endamê vê dadgehê hebûn û navê hersêya jî Elî bû. Ji ber wê jê re "Sê Elî" digotin. Eliyên din Kılıç Ali û Necip Ali ne.
Kasor
Kasor gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye. Navê gund ê berê Kartsor bû di qeydên sala 1900'an de bi ermenkî tê maneya "kaniya kevirî", di qeydên sala 1916-an de jî Kasor e.
Soltanabad Axziyaret
Soltanabad Axziyaret, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kasor
Li vi gundê de dêrekî xirabe heye.
Çend hev Wêneyên dêra kasorê yê kevn: https://r.resimlink.com/CEMVT.jpg https://r.resimlink.com/zTfC6QaYnoj.jpg
Garryales
Garryales yek ji komên riwekan e, di nava riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de cih digire. Riwekên vê komê bi giranî li rojava û navenda Amerîka, Karîbîk, rojhilat û başûrê Asyayê diçên. Riwekên darokî ne, ango devî û dar in.
Sîstematîk
Tenê 2 famîleyên vê komê hene:
Şirîş
Şirîş, gundekî girêdayî navçe Qileban a bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Wil Wheaton
Richard William "Wil" Wheaton III (jdb. 29ê tîrmeha 1972 li Burbank, Kalîforniya) lîstikvan û nivîskareke amerîkan e. Ew kariyera xwe wek lîstîkvanê zarok dest pê dikir.
Bîber
Biber, îsot (Capsicum), navê komekê riwekan ji famîleya balîcanan (Solanaceae) e. Ji ber ku li herêmên Kurdistanê cureyên wê yên cuda tên çandin, carnan di bikaranîna navan de tevlîhevî derdikevin. Îsot, bîbera reş, hîçhar ûêd tên tevlîhevkirin, navên cureyan wekî navê komê tên bikaranîn. Bîbera kesk ji aliyê vîtamîna Cyê ve dewlemend e. Bîbera sor jî vîtamîna A. Di bîberê de herwiha vîtamînên B6, E, potasyum, manganez jî hene.
Bob Morane
Bob Morane navê serleheng û serhatîperestê aşopiyê  gelek romanan, xêzeçîrok û xêzefîlmê ye ku ji aliye  Charles-Henri-Jean Dewisme ve li ser bernavka xwe Henri Vernes hatiye afirandin.
Wil Wheaton
Jiyan
Wheaton populerbûna xwe bi eslê xwe ji rola Wesley Crusher di ya televîzyona Star Trek: The Century Next de deyn dike. Berê, ew di filmê Stand by Me de roleke serekî dilîst.
Di ciwaniya xwe de ew mêvanek dubare li Kongreya Star Trek bû û di kovarên ciwanan de pir navdar bû.
Bîber
Çavkanî
IBPGR. 1985 Solanacaea. Romae: International Board for Plant Genetic Resources.
Arthur Schopenhauer
Arthur Schopenhauer (jdb. 22ê sibatê 1788 li Danzig (Gdańsk) − m. 21ê îlonê 1860 li Frankfurt) fîlozofekî alman bû.
Karnî
Karnî gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher, Baroness Thatcher, LG, OM, DStJ, PC, FRS, HonFRSC (zayînê Roberts; – ) siyasetmedarekî Conservative Party ê brîtanî bû. Thatcher di navbera û  de serokwezîra Keyaniya Yekbûyî bû. Ew li welêt yekem jin bû ku bû serokwezîra.
Hirschhorn, Rheinland-Pfalz
Hirschhorn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ext
Ext, gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.
Aleksandr Pûşkîn
Aleksandr Sergeyevîç Pûşkîn di 27ê gulana 1799an de li Moskvaye ji diya xwe bûye. Lawe malbateke dewlemend û rewşenbîr bû. Wek hemû zaroken malmezin û dewlemenden wê roje, Pûşkîn jî di piçûkîtiya xwe de bi hîmgîriya klasîken fransî mezin dibe û pirtirîn li ser wêjeya yewnanî û fransî disekine. Hîna di heştsaliya xwe de, Pûşkîn zimanê fransî wekî zimanê xwe yê zikmakî dizane û ji hela din ve, Pûşkîn dadeyek heye ku gundiyek ûris e. Herweha tev zimane rûsî meteloken rûsan jî ji ve dadeya xwe hîn dibe.
Perwêz Xan
Perwêz Xan, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Aleksandr Pûşkîn
Di duwanzdesaliya xwe de, Pûşkîn di dibistana bi nave Tsarkoye Selo ye de dixwîne. Ev dibistan bi deste devvlete hatiye avakirin û bi mamosten herî zane û xwende ye. Ew pejnen ku li male li Pûşkîn ranabin, li vir le dicivin. Ji ber pewendiyen xwe yen germ, di nav hevalen xwe de te hezkirin. Ji van hevalen wî, gelekan ev hevaltiya xwe ya jidil, heta mirina wî jî domandine.
Benazir Bhutto
Benazir Bhutto (bilêvkirina bi kurdî: Bênezîr Buhto, bi urdû: بینظیر بھٹو,di 21ê tîrmeha 1953an de li Keraçî hatiye dinê - di 27ê kanûna pêşîn a 2007an de li Rawalpindiyê miriye) siyasetmedar û serokwezîreka pakistanî û seroka Partiya Gelê Pakistanê (Pakistan People Party anko PPP) bû. Di êrîşeke xwekujî de jiyana xwe jidest da.
Aleksandr Pûşkîn
Piştî ku di sala 1817an de dibistana xwe tewaw dike, li Petersbûrge di arşîva wezareta derveyî de wek karmendekî dest bi kar dike. Ev kar heta dereke je re dibe alîkar ku ji bo nivisandine ji xwe re mijaran berhev bike. Le ev kara ne karekî ber dile wî ye. Raman û armanca wî her nivisîn û wêje ye.
Benazir Bhutto
Ew jina herî pêşîn bû li welatekê îslamî dibû serokwezîr. Bênezîr du caran bû serokwezîra Pakistanê, cara pêşîn li 1988ê û cara duyê li sala 1993ê. Dema ji bo cara pêşîn bûye serokwezîr, piştî 20 mehan ji aliyê serokkomar Xulam Îshaq Xan ve bi tawanên berguman yên gendelî û fesadê ji karî hat ladan. Cara duyê jî piştî sê salan (li sala 1996ê) ji aliyê serokkomar Farûq Lexarî ve bi heman tawanan hat ladan.
Aleksandr Pûşkîn
Berhema wî ya peşîn Rûslan û Lûdmîla di sala 1820an de diweşe. Dema ev berhema wî belav dibe, mamoste û helbestvan î bi nav û deng Zûkovskî ji Pûşkîn re portrekî xwe dişîne û bi nivisa li paş portra xwe, pesne vî helbestvane ciwan dide.
Di ve navbere de Pûşkîn dest bi nivisîna helbesten polîtîk dike. Giraniya naveroken wan li ser nakokiya xulam û dewleinendan e. Ev mijaren ku ew bi lev dike, ne tene di nav radîkalan de, le li derûdora dewlemendan jî belav dibe. Malmezin û dewlemenden we roje, ji van helbesten wî yen polîtîk gelek nerihet dibin. Di vî warî de Çar bi xwe weha dibeje: «Nivîsaren Pûşkîn, li seransere Ûristane dibe sedema tevlihevî û aloziye.»
Benazir Bhutto
Bênezîr dot (keç) a mezin ya serokwezîrê ji-kar-ladayî yê Pakistanê Zulfeqar Elî Buhto ye. Babê Zulfeqarî jî Sir Shah Nawaz Bhutto bû. Bavûkalên Zulfeqarî ji Sindê û ji malbateka Şîa bûn. Dayika Bênezîrê, Begum Nusret Buhto ji kurdên Pakistanê ye. Malbata Begum Nusretê jî Şîa ne.
Aleksandr Pûşkîn
Henveha xebata efseren radikal, ristina Dekabrîstan (*) jî derdikeve hole. Li ser ve yeke hemû malmezin û dewlemend peyva xwe yek dikin ku ji bo çareseriya ve yeke herişeke bibin ser radîkalan.
Benazir Bhutto
Bênezîrê felsefe, siyaset û aborî li Zanîngeha Oxfordê xwendine. Wê bawernameyek jî li Zanîngeha Harvardê wergirtiye.
Riegsee
Riegsee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Aleksandr Pûşkîn
Ji van radîkalan gelek rewşenbîr û zana tene kuştin û pirî wan bi ber tawana dûrandine dikevin û heta Sibîryaye ten (*) Dekabrîst: Dekabr bi rûsînave meha zivistana peşîn e. Radikalin we roje, ji ber ku di ve mehe de serhildanek li darxistine, loma ev nava li wan bûye. şandin. Pûşkîn bi xwe jî di nav wan de ye. Le ji bo xatire ciwaniyawî û ew bandora ku ziman û şarizatiya klasîken fransî li wî kiriye, ew te bexişandin û ji dela Sibîryaye ve wî dişînin başûre Ûristane, cem generalekî kevn î bi nave însov ku çavderiya wî bike.
Benazir Bhutto
Wê li Pakistaneke nûjen û xwedî demokrasiyeke rojavayî digeriya. Têkiliyên wê bi DYA û Ewropayê re xurt bûn. Bi kuştina wê re artêşa Pakistanê herçendî bi fermî şermezarkirinên xwe diyar kir jî, alîgirên Bhutto wekî berpirsiyar artêş nîşan dan û li seransera Pakistanê mîtîng û çalakiyên mezin li dar xistin.
Aleksandr Pûşkîn
Ev dûndstina ji Petersborge, ji bo Pûşkîn dibe rûkeniyek jiyane. Lewra H vir pir dixwîne, rastî gelek kesan te, xuşîna pelen Behra Reş û bilindiya zinaren Kirime bi çave xwe dibine. Rewşa xelken van deverna li ber çaven wî wek peşmalek pînekirî rengoreng dixuye. Ev hemû jî ji Pûşkîn re dibin mijar û sedem ku ew binivîse.
Liuyang
Liuyang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hunanê de cih digire.
Aleksandr Pûşkîn
Di sala 1824an de wî dûrdixin navçe Pskov, li wir di wargeha diya xwe de, li Mîkaylovskoye dimîne. Heta sala 1826an li vir dijî û xwe bi tevayî dide nivisîna Yevgenî Onegîn û beşe mezin î ve berhema xwe U vir tewaw dike. Di tenetiya van salen wî de mijara berhema wî ya Borîs Godunov jî xwe dide ber.
Bi nivisîna van berhemen xwe, Pûşkîn digehije bandevva babete ve nivîse. Pûşkîn, Byron û şopen wek wî xwend, xwe gihande wan û ji wan derbastir jî bû. Le ew her birciye zanebûn û nûyine bû. Ji ber ve yeke derbasî babete nivîsaren dîrokî dibe, pirî caran kat dike û dixwaze gelek kes bidin ser sopa wî.
Dema Nîkolaûs I. ji bo vvergirtina taca sere xwe te Moskvaye, ew Pûşkîn banî dadpirsiye dike. Li wir Pûşkîn bi awakî vekirî pe dide zanîn, ku di serhildana Dekabrîstan de ew U Petesbûrge buya, be şik wî e di nav wan de cî bigirta. Li gel ve gotina xwe dive Pûşkîn pûçiya ve tevgere jî je re bi lev kiri be. Lewra Nîkolaûs piştî peyivîna xwe dibeje: «Ez bi baqiltirîn meriv î Ûristane re peyivîme.» Ji bo ku Nîkolaûs wî bide hela xwe, soz û bext dide Pûşkîn ku ji vir û weha ew e bi xwe li nivîsaren wî binere. Le dûre Nîkolaûs ve berpirsiyariya sansore dide şefe polîsen polîtîk. Henveha ev azadiya Pûşkîn jî dibe wek azadiya çûçikek şaper.
Liuyang
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.278.928 kesî
Aleksandr Pûşkîn
Ji vir û şûnde siyek bewext û tarî dikeve ser jiyana Pûşkîn. Edî ew pejnen wî yen nivisîne, wek hertim ranabin. Kem caşandin. caran, ew jî li demsalen payize kela dile wî radibe. Payiza sala 1830î je re dibe demsala herî berhembar. Û dest dave nivisîna çarçova berhemen xwe yen dramatik; Sivvare Deqdor (1829), Mevane Kevirîn (1830), Mozart û Salîerî (1830). Û dûre jî Çîroken Biyelkîn (1930). Le Pûşkîn ji dileriya xwe nakeve û ji dîtinen xwe naye xware. Helbasten wî yen bere jî, yen li ser kûştin û dûndstina hevalen wî jî dide xuyakirin ku dilsoze doza xwe ye. Wexta Çar bi peşniyara ku wî bike helbestvane qesre, te ba Pûşkîn, bi rûreşiyek mezin ji ba wî diçe. Ji ber ve yeke, dijîtiya di navbera Pûşkîn û desthilatan de dijwartir û hişktir dibe. Levvra edî pirsgirek ji ser dîtinen polîtîk xericiye û bûye dozek şerefe.
Planoise
Planoise bajarekî li başûrê-rojhilatê Fransa (Doubs). Ev piştî Besançonê li duyemîn metropola herêmî ya Franche-Comté e.
Aleksandr Pûşkîn
Di sala 1831ê de Pûşkîn bi evîndara ber dile xwe, Nataliya Gonçarovnaye re dizevvuce. Ji ber xweşikî û sersivikiya xwe, ev jinika ciwan bi derûdora qesre re tavile dikeve nava pewendiyen fahşekî. Dema Nataliya dibîne ku Çar bi xwe jî bi we re U ba dikeve, ev bextiyariya we li sere we dixe û xwe wenda dike. Pûşkîn bi her awayî dixwaze ku we ji qesre vekeşîne. Le NataUya guh nade wî û her bi ya xwe dike. Û heta ku rojeke Baron Heckerend Aııtes ji jina wî re nameyek xirab dişîne.
Henveha kul li ser kule di dile Pûşkîn de vedibe û jiyan le diherime. Hevale wî yen ku hatin kuştin, yen ku ketin bendîxanan, yen ku ji waren xwe hatin dûndstin û bi kare zore hatin arihandin; ev hemû li ber jiyana Pûşkîn dibin astengen reş û tarî. Di vî salî xwe î civvan de xwezila xwe bi mirine tîne. Piştî navnotiya jina xwe jî, edî nikare li ber xwe bide û Baron banî duelloye dike. Di roja 17 çele zivistana sala 1837an de, di duelloye de ji zike xwe birîndar dibe. Û bi du rojan piştî ve birîna xwe ya giran, di ciwaniya sî û heştsah'ya xwe de dimire. Beriya hertiştî Pûşkîn di dema xwe de di wêjeya ûris de helbestvanekî mezin e. Heta dem xwe digehîne Pûşkîn jî, 8 wêjeya rûsî li ser riya klasîzm û romantizme ye. Ev jî pirtirîn ji bandora niviskaren roavayî dihat.
Pûşkîn bi xwe jî gelekî van klasîkan dixwîne û heta demeke jî li ser riya Byron, Shakespeare û Walter Scott dimeşe. Le ew ve riya wan, ji bo xwe wek ronahiyeke bi kar tîne û di dawiya dawîn de ji xwe re babete hunerek taybetî peyda dike. Û ev babete hunera ku te gotin, riyek realîst e. Ji xwe berhe ma Keça Kapîtan jî xweş dide xuyakirin ku PûşkînU ser riyek realîst bûyerek dîrokî bi pejnen evînek piçûk dide. Ev babete nivîse jî ne tene ji bo wî, henveha ji bo hemî niviskaren we roje jî dibe şopek nû. Hej di pey wî re jî U Ûristane niviskaren mezin wek Tolstoy û Dostoyevskî, car bi car vegeriyane ser berhemen wî û xwendine ku bizani bin ka çarçova çîroken weha çawa ne û bi çi awayî tene hûnandin.
Li Ûristana we roje gelek niviskar li ser sopa wî, xwe digehînin daraxa berhemen baştir. Rexnegîr î mezin Bîelînskî berhema Pûşkîn ya bi nave Yevgenî Onegîn wek ansîklopediya jiyana ûris bi nav dike.
Pûşkîn, Keça Kapîtan salekî beriya mirina xwe dinivise (1836). Piştî ku ev werdigere gelek zimanan, bandorek mezin li edebiyata dine dike. Û dibejin ku Tolstoy ji ber ve bandore, berhema xwe ya bi nave Şer û Aşîtî nivisiye. Le Dostoyevskî di nameyek — ji biraye xwe re dişîne- xwe de li ser Pûşkîn weha dibeje: "Ew helbesten narîn û herikbar yen Pûşkîn ji çend rezikan ne zedetir in. Ev narînî û herikbariya wan jî ji tiştekî te ku, niviskar her U ser hûr bûye û guherîn le çekiriye. "Ji bo Keça Kapîtan Gogol dîtinen xwe weha vedike: "Roman û çîroken me yen direj li ber Keça Kapîtan xav dimînin, ku em wan bidin ber hev. Saxikî û nermokî digehije daraxek wusa bilind ku rastî jî wek tiştekî lihevhanî û karîkatorîzeyî dbcuye. Cara yekem e ku bi rastî jî karekteren ûris derdikevin hole."
Reng e, ew dema ku Pûşkîn te de dijî, di bin çavsoriya Çar û dewlemendan de ye. Rewşa gundî û xulamen we roje bala radîkalan û rewşenbîran dikeşîne. Bi peşengiya Dekabrîstan rexistinek dîzî te damezrandin. Li hemberî dewlemendan, Dekabrîst di sala 1925an dikevin amadeyiya serhildaneke. Pûşkîn bi xwe ne di nav wan de ye, le ji nezîk ve geleken wan dinase û bi hunera penûsa xwe ve nakokiya desthilat û xulaman H ber çavan radixe. Le Pûşkîn ne niviskarekî gundî ye. Ew niviskarekî peşverû û netewî ye. Gelek Dekabrîsten we roje, di dadgehan de U xwe mikûr ten û dibejin; me dîtinen xwe yen şorşgerî cara peşîn ji Pûşkîn û berhemen wî girtine. Ev jî dide xuyakirin ku di ware dîtinen polîtîk de, çarçova bandora berhemen Pûşkîn di dema xwe de gelek fere û rolekî mezin lîstine. Hesene Mete Weşanen welat Stockholm 1988.
Çirîş
Çirîş gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Soltanabad
Soltanabad, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Manî (pêxember)
Ola ku Manî saz kiribû, sentezeke balkêş a olên din e. Manî Zerdeşt, Buda û Îsa Pêxember wekî pêxemberên rasteqîn dibîne lê li gorî angaşta wî, piştî wan, wî wehiyeke hevgirtîtir standiye.
Cenîze
Cenîze gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Quentin-de-Baron
Saint-Quentin-de-Baron, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Manî (pêxember)
Di ola Manî de her çiqas hêmanên Bûdayî û Îsewî hebin jî (qene ji bo rojavayiyan) doktrîna herî balkêş ji dualîzma Zerdeştî hatiye standin. Manî daye hînkirin ku cîhan, ne ji aliyê xwedayekî ve tê birêvebirin, zaftir qada têkoşîna di navbera du hêzan de ye. Yek ji van “hêmana bed ku Manî ew bi tarî û daringê re wekehevî kiriye; ya dî "hêmana baş" ku bi ronahî û ruhê re wekehevî kiriye. Ji ber vê yekê ramanên xweda û şeytên ên di ola îsewî de tîne bîrê; lê di ola Maniyî de hêmanên baş û bed wekî xwediyên hêzên wekhev têne zanîn. Di encama vê baweriyê de bedbûna felsefeyî ya ku fîlozofên Îsewî û Cihû dixe nakokiyan, di felsefa Manî de nabe pirsgirêk.
Saint-Quentin-de-Baron
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Cenîze
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 21 kes (8 malbat) bûn.
Stranên herî serketî yên DYAyê 1941
Ev lîste di sala 1941ê de li DYAyê bi stranên nimreya 1ê û yên herî serketî ji aliyê Billboard ve hilket.
Manî (pêxember)
Li vê, ji bo bi kitekit ravekirina ola Manî cî tune. Lê divê bê xuyakirin ku di ola Manî de, ji ber ku ruhê mirov bi hêmana baş û laşê mirov jî bi hêmana bed re wekehev bûye, alîgirên ola Manî bawer dikin ku divê ew xwe ji bihevrebûna cinsî eger ji bo zêdebûnê be jî- dûr bigirin. Wekî din goştxwarin û şerabvexwarin jî hatibû qedexekirin.
Dema mirov ji dûr ve li vê doktrînê dinêre, mirov dibêje ku divê alîgirên vê olê ne pirr bin. Lê ev qedexe ji bo endamên ji rêzê yên Dêra Maniyî derbas nedibûn. Ev qedexe tenê ji bo mirovên navê "bijartî" li wan hatibû danîn û hejmara wan hindik bû, hatibûn danîn. Endamên ji rêzê "banghinêr" dikarin bizewicin (ji xwe re dostik bigirin), bibin xwedî malbat, goşt bixwin û şerabê vexwin. Hinek peywirên ku diviyabû banghinêr bi cih bînin hebûn, divêt wan piştgirî dabûya bijarteyan, lê tevgera ehlaqî ya ku ji wan dihate xwestin bi qasî bêmantiqiyê ne dijwar bû. Ruhên bijarteyan li dû mirinê rasterast diçûn bihuştê; lê ev yek ji bo banghinêran demek digirt. Lê hinek rêolên Maniyî yên wekî Katharî bawer dikirin ku wê banghinêr jî wekî bijarteyan bi hêsanî herin bihuştê.
Manî di sala 216'an de li Mezopotamyayê, ku ev der di wê demê de parçeyeke Keyîtiya Persan bû, hate dinê. Manî kurd bû û xizmê Arsacît an jî xizmê malbata serdest a Part bû. Her çiqas piraniya persiyan girêdayî ola Zerdeştî bin jî malbata Manî di bin bandora rêola Îsewî de bû. Di duwanzdeh saliya xwe de xeyalên olî dîtin û di bîst û çar saliya xwe de ola xwe ya nuh derxist. Dema di destpêkê de li welatê xwe bi ser neket çû bakurê rojavaya Sindê (Hind), li wê derê fermandarekî cîgayî hatiye ser ola wî. Manî sala 242'an vegeriya Kurdistanê û Key Şapûrê I. ew qebûlî hizûra xwe kir. Şapûrî ola wî qebûl nekiribe jî di bin bandora Manî de maye û hiştiye ku ola xwe ya nû li Keyîtiya Persan belav bike. Manî, piştî vê destûrê sî salan, di dema Şapûrê I. û Hurmizê
I. de, ola xwe da hînkirin û belav kir. Di wê demê de alîgirên ola Manî zêde bûn û Manî mîsyoner şandin welatên der û dor lê ji ber vê yekê dijminahiya rahîbên Zerdeştî zêde bû. (Di wê demê de, li Îranê ola fermî Zerdeştî bû.) Di sala 276'an de, gava Behramê I. bû key, Manî hate girtin û ew avêtin zindanê. Piştî bîst û şeş rojan, Manî di îşkencê de mir.
Manî, bi zimanê persî pirtûkek û bi zimanê syriac (zimanekî nêzî zimanê aramaîk a di dema Hz Îsade ye.) jî gelek pirtûk nivîsandine. Ev ji bo ola Manîyî bûne pirtûkên zagonî. Her çiqas bi jiholêrabûna olê re ev pirtûk winda bûbin jî, hinek ji wan di sedsala 20. de hatine dîtin. Maniyî, ji rojên pêşî ve tevgereke mîsyonerî bû. Gava Pêxember Manî li heyatê bû, ola wî ji Hindê heta Ewropayê alîgir dîtin. Ola wî, piştî mirina wî jî gelekî belav bû. Li rojava heta Spanyayê, li rojhilat heta Çînê belav bû. Di sedsala 4. de gate dema xwe ya herî xweş û li rojavayê ji bo Îsewîtiyê bû reqîbeke giran. (Ezîz Augustînus Çar salan bûye endamê Maniyiyê.) piştî ku Îsewî bû ola fermî ya Romayê, Maniyiyan gelek tadayî dîtin û ola Manî di sala şeş sedan de, li rojava, hema bêje ji holê rabû.
Lê li Mezopotamya û li Îranê hêza xwe domand. Ji wê ber bi Asya Navîn, Tirkistan û Çînê ve belav bû. Di sedsala 8. De bû ola fermî ya Ûyxuran. (Di wê demê de aliyeke mezin ya rojavaya Çînê û Moxolistan di destê Ûyxuran de bû.) Ji wê, li çî nê û Tayvanê belav bû. Lê di Sedsala 7'an de, dema misilmanî bi pêş ket Mniyî jî bi paş ve çû. Di Sedsala 8'an de, dema xelîfeyên Ebasiyan li Bexdayê, bi zixtî li hember Maniyiyan derketin, Maniyî bandora xwe li Mezopotamya û li Îranê winda kir. di Sedsala 9'an de li Asya Navîn jî bi paş ket û di sedsala 13'an de, bi dagirkirina Moxolan bi temamê ji holê rabû. Lê Marco Polo, di sala 1300'î de, li rojhilatê Çînê laqî komên Maniyiyan bûye.
Li Ewropayê jî hinek rêolên ku ji Maniyiyê qetiyane xuya dibin. Di sedsala 7. de li Keyîtiya Bîzansê Paulusî xuya kirin. Di Sedsala 10'an de Bogomîlî ku gelek bihêz bûn, li balkanan derketin holê. Lê di nava wan rêolên ewropayî de ya herî girîng Kathasarî bû. Ji ber ku ew ji bajarê Albiyê bûn (Albî, li Fransayê kela wan a herî girîng bû.) ji wan re Albiyî jî tê gotin. Katharosiyan, di sedsala 12. de li Ewropayê, bi taybetî li başurê Frensayê, xwe wekî Îsewî didîtin lê desthilatdarên dêra Îsewiyan, ew wekî bêol didîtin. Papayê herî bihêz û nexweşbîn a serdema navîn, Papa Înnocentîusê III. li hemberî wan banga sefereke xaçparêz kir. sefer di sala 1209'î de dest pê kir; di sala 1244'î de bi mirina gelek Albiyan û wêranbûna başurê Frensayê, Albî têk çûn. Lê Katharosî heta sedsala 15. li Îtalyayê dom kiriye. Bandora her olê li ser jiyana alîgirên xwe heye. Ji ber vê yekê sazendeyê oleke piçûk jî, bi pirranî xwedî bandoreke mezin e.
Dilqa kesayetiya Manî, di afirandina vê ola nû de gelek mezin e; olê saz kiriye, teolojiya wê bi pêş xistiye û zagonên ehlaqî bicî kirine. Raste ku zafê ramanên xwe ji ramanên kevn standiye; lê kesê ku ev raman veguhestine ramaneke nû û cuda, Manî ye. Bi şorindan gelek alîşgir dane hev. Rêxistina dêrê afirandiye. Pirtûka pîroz a olê nivîsandiye.
Mirov, mirovekî wekî Manî ku tevgereke wisa li dû xwe hiştiye, zaf kêm dibîne. Heke Manî tune bûya, oleke wisa jî wê tune bûya. Ji ber vê yekê Manî ji gelek zana û daneran girîngtir e.
Çavkanî
Michalel H. Hart (En etkin 100)
Raguhestin: Siya Zerdeşt Pencinarî
Alfred Schmidt
Alfred Schmidt (jdb. 19ê gulanê 1931 li Berlin − m. 28ê tebaxê 2012 li Frankfurt) fîlozofekî alman bû.
Kesayî Zî Eşkenê Biperrê (fîlm)
Kesayî zî eşkenê biperrê fîlmêkeyê Bahman Ghobadiyo. Mîyanê filmanê Bahman Ghobadîde, ew gurkî en zaf xelatî gîroto eno fîlmo. Heta enka 37 xelatî giroto.
Fîlm 2004 de badêgurkî Amerikî Sedam Huseyînî textra ardwar, Iraq'te hamew antîşî û bî enahaway fîlmo awlîno.
Derheqe Filmîde
Film nizdê sinorê Tirkiya u Iraqîdê, kampêkeyê Kurdande derbas beno. Kak Satallite bi viraştiş û runayişê antenen namê kerdo û qey bi enajoy tera vanê Satallite. Qeybigurkî çend vatişanê ingilîzî zano, herkes dimay Satallitî vazdono, vanê marê xeberanê ingilîzî bîçarnê kurdî. Kampede tutî topkerdişê mayinande şoxlênê u serêtutanzî Satallit anceno. Roceke halepçe ra keynaykê, birayceyo bêçeng u tutêkê kickeko kor yenê kampe.
Ludwigsburg
Ludwigsburg bajarekî li başûrê welatê Almanyayê ye. Diwazde kîlometre li bakurê navenda bajarê Stuttgartê dikeve.
Shakira
Shakira Isabel Mebarak Ripoll an jî bi kurtî Shakira (jdb. 2ê sibata 1977an, Barranquilla, Kolombiya) stranbêjeke kolombiyayî ye ku yek ji stranbêjên cureyê latîno ên herî navdar e. Heta îro bi milyonan albûmên wê hatine firotin.
Aigle
Aigle, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên herêma Aigleyê ye.
Katzweiler
Katzweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Saulgrub
Saulgrub şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Arîc
Arîc an Arînc gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Groß Kreutz
Groß Kreutz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Mumbaî
Mumbaî (bi zimanê marathi: मुंबई, Mumbaī; bi navê wê yê berê jî tê naskirin Bombay), bajarê Hindistanê û paytexta parêzgeha Maharaştra ye. Li dinyayê bajarê herî mezin ê sêyem e. Gelheya vî bajarî nêzîkê 13 milyonan e. Ev bajar li ser girava Salsete hatiye avakirin. Li cihê metropola Mumbaî 21 milyon mirov hene. Mumbaî bajarê Hindistanê yê fînansê û paytexta çandê ye. Li Mumbaiyê filmên hindî li Bollywoodê tên çêkirin.
Di sedsala 16'an de portûgalî hatine vir û navê Mumbaî weke Bom Bahia bi lêv kirin, û dûv re îngilîzan û brîtanî navê Mumbaî weke Bombay bi kar anîn.
Hans-Georg Gadamer
Hans-Georg Gadamer (jdb. li Marburg − m.  li Heidelberg) fîlozofekî alman bû.
Pierre Alexis Ponson du Terrail
Pierre Allexi Joseph, Ferdinand de Ponson du Terrail ( jdb. 8ê tîrmeha  1829  li  Montmaur, m.20ê kanûna paşîn a 1871 li Bordeaux ) nivîskareke fransayî bû. Ew nivîskareke berhemdar bû ku di navbera 20 salan de 370 Band nivîsand û ew  bi taybet bi kesê roman Rocambole tê nasîn.
Timar
Timar, gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.
Saint-Quentin-de-Caplong
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Sirîk
Sirîk, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Burnaby
Burnaby, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Mehlbach
Mehlbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Cûcehî
Cûcehî gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.041 kes (137 malbat) bûn.
Schwaigen
Schwaigen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Garmisch-Partenkirchen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kanî Pemû
Kanî Pemû, Kanî Pemo, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Howa Dowrîk
Howa Dowrîn  gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Austrobaileyales
Austrobaileyales yek ji komên riwekan e, di nava riwekên kulîlkdar de cih digire. Tenê 3 famîleyên vê komê hene. Riwekên wê pirranî darokî û lavlavk (leflefok) in.
Sîstematîk
3 famîle di vê komê de cih digirin:
Bihuşta Lal (pirtûk)
Bihuşta Lal navê pirtûka pêşîn a nivîskarê kurd Selahattin Bulut e ku çapa wê ya yekê di sala 2006'an de li Stenbolê derket. Pirtûk ji deh çîrokan pêk tê. Hin çîrokên pirtûkê hê jî di hin rojname û kovara Nûdem li Swêdê de hatine weşandin. Di Bihuşta Lal de ev çîrokên wî hene: Rê, Teyrika Bihuşte, Bayê Xurifî, Kevirê Kerr, Derbe, Alimê Rewşa Hewayê, Şerbik, Wan Salan û Lal. Bûyera pirraniya çîrokên di pirtûka Bulut de li Dêrika Çiyayê Mazî û Diyarbekrê diqewime.
Kofia
Kofia navê komeke muzîkvan e. Li bajarê Goteborgê ji aliyê erebên hemwelatiyên Swêdê hatiye damezrandin. Di navbera salên 1970-1980 de çalak bû. Bi stranên bo piştgirî dayina doza Filîstînî navdar bûye. 10 endamên vê kom ê hene lê ti agahî di derheqa wan de nîne.
Şûşe
Şûşe denekî girtîbar e bo barkirin û xezinandina şilemenî û gazan weke madeyên işk weke bodra. pirraniya wan ji camê yan jî ji blastîkê pêktên û kêmaniya wan ji metal pêk tê.
Şiwêt
Şiwêt, gundekî ser navçeya Qilabana Şirnexê ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Rekeh
Rekeh, qefes an jî zeftxane, paçika dorgirtî û tenik a ku tiştê li hundir ji derve ve tê dîtin. Ji her alî ve girtî ye, aliyên ku ji wan kêmtir qul lê vekirin ne. Ew dikare wekî avahiyek birbar be yan jî wekî avahî were çêkirin.
Berevajî rekehê, selikek ne ji hemî aliyan ve girtî ye. Aliyên rekehê bi gelemperî ne tenê qadên rasterast in, lê ew dikarin bi rengek kevane werin qewirandin ku ew tewra qilotê heye, ji ber ku zendikên berbiçav ên çêkirî yên ji materyalên cûda têne çêkirin pir caran têne bikaranîn. Bi karanîna keziyek pir gengaz a bi taybetmendiyên tekstîlê yên jixwe ve, ew ne rekehek, lê netok e.
Çavkanî
Kategorî:
Tirkwank
Tirkwank gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Qûşabilax
Qûşabilax gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 128 kes (36malbat) bû.