cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şam (herêma dîrokî)
Dîrok
Di sedsala 7 -an de Levant ji hêla Erebên Misilman ve di Berfirehbûna Îslamî de hate dagir kirin, Şam bû paytexta Xanedana Ebasiyan. Heya îro, lêbelê, herêm ji hêla etnîkî û olî ya bihêz ve tê xuyang kirin, v. a. Xirîstiyan, hindikahiyên mîna Suryaniyan.
Nêzîkî 1516an, Levant, mîna deverên din ên Dewleta Memlûkan Misrê, ji hêla Împeratoriya Osmanî ve hat dagir kirin, ku 400 salên din jî tê de bû.
Di dema an piştî Şerê Cîhanî yê Duyem dewletên nû Libnan (1943) û her weha Sûriye û Urdun (her du 1946) serxwebûna xwe bi dest xistin. Di encama hewildanên Siyonîst de ji dawiya sedsala 19 -an û serpêhatiyên Holocaust, dewlet Israel di 1948 de hate damezrandin. Dagirkirina Israelisraîlî ya nû Dewleta Falestin û Herêmên Filistînê li gorî hiqûqa navneteweyî nakok e. Dîroka nêz a van hemû dewletan ji pevçûna Rojhilata Navîn heta roja îro bi xurtî bandor bûye.
Tara Mamedova
Tara Mamedova stranbêjeke kurd e ku bi eslê xwe ji kurdên Qirgizistanê ye. Tara Mamedova niha li bajarê Stenbolê dijî.
Jînenîgarî
Mamedova, di roja 22ê nîsana 1983an de li bajarê Kok-Yangak ê (li Qirgizistanê) ji dayik bû. Li wê derê 8 salên xwe yên zarokatiyê derbas kir. Piştî ku Yekîtiya Sovyet ji hev ket û li herêmê nîjadperestî xurtir bû, malbata wê mecbûr ma koçî bajarê Saratov (Rûsya) bikin. Malbata Mamedova li wê derê 4 sal ma.
Dayika Mamedova wê şand dibistanên dans, şano û muzîkê. Piştre wê li Moskov perwerdeya muzîkê stend û, piştî ku malbata wê koçî Fransa kir, wê li Parîsî berdewam kir.
Tara Mamedova zewicandiye û zarokekî wê yê keçik heye. Mamedova di bernameyekê TV'yê de aniye ziman ku keça wî li Tirkiyê asîmîle dibe jiber vî yekê dixwaze keça li Rûsyayê, di nava malbata xwe ya li wir mezin ke.
Altoxerê
Altoxerê, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Kendil, Bane
Kendil gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Aryo Barzanê duyan ê Kapadokyayê
Aryo Barzan II, Aryo Barzanê diduyan ê Kapadokyayê , şahê keyaniya Kapadokyayê bû. Ew lawikê şahê Aryo Barzanê yekê yê Kapadokyayê bû, lê dema fermandariya wî kurt bû, ji ber ko hatiye kuştin. Dema fermandariya Aryo Barzan II ji 62 heta 51 beriya zayînê bû.
Poppenhausen, Hessen
Poppenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Malezya
Dewlet û herêmên otonom ên Malezyayê
Malezya ji 13 dewlet û 3 herêmên federal pêk tê.
Dîn li Malezyayê
Li geli Malezyayê 60,4% xwe misilmanên ne. 19,2% en xwe budîst, 9,1% xiristiyan û 6.3% hindû ne.
Liechtenstein
Liechtenstein (Lîxtaynştayn) an jî Mîrektiya Liechtensteinê, welatekî biçûk ê Ewropayê ye û di navbera Awistriya û Swîsreyê de ye. Piştî Vatîkan, Monako û San Marînoyê re çarem dewleta herî biçûk a Ewropayê ye.
Erdnîgarî
Mîrektiya Liechtenstein li çiyayên Alpine li Ewropa Navîn di navbera Swîsre û Awistirya de ye. Rûbera vî welatî 160,5 kîlometre çargoşe ye û şeşemîn dewleta herî biçûk a serbixwe ya cîhanê ye. Welat bi Swîsreyê re 41,2 kîlometre û bi Avusturyayê re 36,7 kîlometre ye. . Liechtenstein welatek e welatê bejahiyê û ligel Ûzbêkistan, yekane welatê ku cîranên wî deryayî ne.
Beşek mezin a Liechtenstein ji asta deryayê zêdetirî 1800 metre ye. Beşa rojhilatê welat girêdayî rêzeçiyayên Rätikon ye, ku di rêza navîn a Alpê de ye û çiyayê herî bilind jî Grauspitz ye ku bilindahiya wî 2 599 metre ye. Li herêma çiyê sê gelî hene, avên wan di dawiyê de diherikin Çemê Samîna Nexweş û ber bi Rhine. Parçeya herî rojavayî ya Liechtenstein geliyê Alpine-Rhine ye, ku her ku diçe bakur fireh dibe. Geliyê çem demekê bi çolê bû, lê bi saya Kanala rastkirina Rhine û kanala avdanê hat çêkirin. di navbera salên 1931 û 1943an de ev herêm niha herêmeke baş a çandiniyê ye.
Flora û faunaya welêt li gorî bilindahiya erdê pir diguhere. Ji ber bayê föhn, hinek kämmekkas li herêma Liechtenstein têne dîtin. Mînakî, li bilindahiyên bilind gula alp û stêra alp, ango edelweiss, mezin dibin. Darên herî berbelav ên li herêmê wek mînak xêrtir, bih û qir in. Ji cureyên mammalên xwecihî, wek nimûne, xew, Kurz, Kavirê Ewropî, xirok û gemssi hene. Zêdeyî 120 cureyên çûkan li welêt tên dîtin.
Dîrok
Yekem avabûna dewleta ku li xaka Liechtenstein ava bû, jêr Raetia di bin Frank de bû ku di sala 814 de piştî mirina Charlemagne hate damezrandin. Di 1342 de, wîlayeta Vaduz hate damezrandin, ku rasterast di sala 1396 de ket bin Împaratoriya Alman. Di 1434 de, Schellenberg li herêmê hate zêdekirin. Gelek malbatên cuda ji bo demeke dirêj li herêmê hukum kirin, wek Monforts, von Brandiss, van Sulzs û von Hohenems.
Di navbera salên 1618 û 1648an de di Şerê Sî Salî de, xaka Liechtenstein pêşî ji hêla Awisturya û di 1647 de ji hêla Swêd ve hate dagir kirin. Piştî şer, von Hohenems, ku li herêmê hukum dikir, ketin tengasiyên aborî û wan di sala 1699an de Schellenberg û di 1712-an de Vaduz firot Malbata Liechtenstein, ku berê xwedan perçeyên mezin ax bûn. cihên din.
Di sedsala 19an de, Liechtenstein nêzîkî kirîna Alaska bû dema Rûsya Alaska pêşkêşî Liechtenstein kir.
Liechtenstein heta Şerê Cîhanê yê Yekem bi Avusturya re di nav têkiliyên aborî yên nêzîk de ma. Di şer de, Liechtenstein bêalî ma. Şer bi têkçûna Avusturya bi dawî bû, dûv re têkçûnek aborî bû sedema yekîtiya gumrukê bi Swîsre re di sala 1923-an de û danasîna pereyê Swîsre li Liechtenstein.
Prens Franz Josef II di sala 1938 de çû Vaduz. Ew yekem mîrê Lîchtenstein bû ku li xaka Liechtenstein jiya. Liechtenstein di Şerê Cîhanê yê Duyemîn de bêalî ma. Hin alîgirên Nazî li wî welatî hebûn ku piştgirî dabûn girêdana wî welatî bi Almanyayê. Piştî ku Almanya di sala 1945an de şer winda kir, li dadgehê hatin darizandin. Mîrê niha yê welêt Hans Adam II di sala 1984an de piştî ku bavê wî dev ji serweriyê berda bû desthilatdar. Liechtenstein di sala 1991ê de bû endamê UN û di heman salê de jî tevlî Rêxistina Bazirganiya Azad a Ewropayê bû. Herêma Aborî ya Ewropayê di sala 1995 de tevlî rêxistina bazirganiyê bû.
Nexoşxana Zaxo
Nexoşxana Zaxo, anku Nexweşxaneya Zaxoyê (bi îngilîzî: Zakho General Hospital), nexweşxaneyeke Zaxoyê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye. Ev nexweşxane dikevite taxa Xebat a Zaxoyê.
Liechtenstein
Dîrok
Di sala 2008'an de planeke berfireh xapandina bacê ji aliyê bankên Liechtenstein ve hat eşkerekirin. Piştre hikûmeta Liechtenstein ji bo razîkirina sermayedar û rêveberên ji welatên din bi lez tevger kir. OECD beriya niha di sala 2009'an de, dema ku hikûmetê pakêteke şefafî û reforman pêk anîbû, Liechtenstein ji "lîsteya reş" ya bihişta bacê derxistibû.
Sîstema siyasî
Forma hukumeta Liechtenstein padişahîya destûrî ye ku serokê wê yê mîras e mîr. Ji mirina Prens Franz Josef II di 1989 de, mîr Hans Adam II ye.
Gundistana Kabgiyan
Gundistana Kabgiyan navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Kabgiyan ku bi Şaristana Denayê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê. Navenda bajarî Çîtabe.
Liechtenstein
Sîstema siyasî
Li welat parlamentoyek yekdeng (Landtag) heye ku 25 nûnerên wê ji aliyê gel ve hatine hilbijartin. Piştî hilbijartinê, mîr serokwezîr yê welêt, ku bi gelemperî serokê partiya herî mezin e, destnîşan dike. Serokwezîr (niha Adrian Hasler) serokatiya hikûmetê dike. Ji bilî serokwezîr, çar wezîr di hikûmetê de kar dikin. Ji bilî nûnerên fermî, her komek herî kêm hezar welatî yan jî herî kêm sê şaredarî dikarin însiyatîfên qanûnî bikin. Qanûnên ku ji aliyê Landtag ve hatine derxistin jî dikarin bikevin referandûmê. Pêşnûme dema ku di Landtag û îmzaya mîr de piraniyek werdigire derbas dibe. Partiyên herî mezin li Liechtenstein Partiya Gel a Pêşverû (Fortschrittliche Bürgerpartei, FBP) û Vapaan listen (Die Freie Liste) ji sedî 12,6 ê dengan bû. dengan.
Avahiya parlamentoyê (Regierungsgebäude) di sala 1905an de hatiye temamkirin û cihê parlemento û hikûmetê ye. Malbata mîr heta sala 1938'an li Mûrîsya Valtice û Viyana li Awisturya jiya.
Siyaseta derve ya Liechtenstein bi giranî ji hêla Swîsre ve tê rêve kirin. Balyozxaneyên welat tenê li Berlîn, Bern, Brûksel, Cenev, New York (NY), Strasboûrg, Washington û Viyana.
Hêzên polîs û parastina netewî
Destûra Liechtenstein hêzên leşkerî yên rawestayî qedexe dike. Rêxistin ji aliyê midûriyeta polîsan ve tê parastin. Di rêxistina polîsan de 87 polîs û 38 xebatkarên sivîl hene. Polîs çekdar in. Sûc li Liechtenstein kêm e. Li girtîgeha welêt girtî kêm in an jî tune ne. Kesên ku ji du salan zêdetir cezayê hepsê li wan tê birîn dê bo Awûstûryayê bên veguhestin. Hêza polîsê Liechtenstein bi hevkarîya sê alî bi rayedarên Avusturya û Swîsre re kar dike.
Liechtenstein polîtîkaya bêalîbûnê dişopîne û yek ji kêm welatên cîhanê yên bê hêzên çekdar ye. Hêzên çekdar piştî Şerê Prûsya-Awûstûrya, ku tê de artêşeke wê ya ji 80 kesan pêk dihat, tevî ku beşdarî şer nebû, hatin rakirin. Leşkerê dawîn di artêşa Liechtenstein de di sala 1939 de di 95 saliya xwe de mir. Tevî ku welat dike ne xwedî artêş in, di rewşa awarte de hemî zilamên ku temenê wan 60 sal in dikarin ji bo leşkeriyê werin vexwendin.
Herêmî
Mîrektiya Liechtenstein di du beşan de tê dabeş kirin, Vaduz an Oberland (Zêdeya Jorîn) û Schellenberg an Unterland (Xaka Jêrîn). Herêm li ser şaredariyan hatine dabeşkirin, ku bi giştî 11 şaredarî ne. Şaredarî biryarderên rêveberiya şaredariyê û qeymeqam hildibijêrin. Şaredariyek dikare bi biryara piraniyê ji hikûmeta federal veqete, herî kêm sê şaredarî dikarin bi hev re qanûnan biguherînin û çar şaredarî dikarin daxwaza guhertina destûrê bikin. Di dawiya sala 2019an de 24 763 kes li herêma Vaduz û 13 986 kes li herêma Schellenberg dijiyan.
Li herêma Vaduz şeş şaredarî hene:
Li herêma Schellenberg pênc şaredarî hene:
Çand
Navenda çandî ya Liechtenstein paytext Vaduz ye. muzeya neteweyî û gelek galeriyên hunerî li wir hene. Li Liechtenstein gelek çalakiyên çandî hene û gel bi awayekî aktîf tevlî wan dibe. Stranbêjiya koral li welat xwedî kevneşopiyeke dirêj e; li gundan bi gelemperî band û koro hene, û li bajarên Vaduz û Balzers troupên operetta yên bi prestîj hene. Kevneşopiyên pîşesaziyê yên kevin xêzkirina bermîl û pêlavên darîn û her weha rahên xemilandî jî hene. Gelek çîrokên gelêrî vedigerin çewsandinên sêrbazan ên sedsala 17-an.
Mîrên Liechtenstein ji mêj ve xwedan koleksiyonên hunerî yên navdar ên cîhanê ne, ku li Engländerbau li navenda Vaduzê têne pêşandan. Hin berhevok jî li Muzeya Lîchtenstein li Viyana hene. Di sala 2000 de, Muzeya Hunerê ya Lîchtenstein ku li ser hunera hevdem sekinî li Vaduzê hat vekirin. Ew di sala 2015-an de hate berfireh kirin û berhevokên Weqfa Hunerê ya Hiltî jî tê de cih girt. Liechtenstein ji sala 1912'an û vir ve pûleyên posteyê xwe çap dike. Ew dahateke mezin ji dewletê re tînin. Gelek hunermendên herî mezin ên Liechtenstein xwe dane sêwirana mohran. Ji salên 1930-an vir ve li Vaduzê mûzeya postayê heye, ku niha beşek ji muzexaneya neteweyî ya welêt e.
Şanoya navdar a cîhanê Theater am Kirchplatz li Schaan ye. Li wir ji bilî şanoyê, pantomîm, şanoya zarokan, şanoya pûtê û fîlm jî tên nîşandan. Li aliyê din, Vaduz xwedan dibistanek muzîkê ya navdar e, ku li heman avahî ye ku dibe ku bestekarê herî navdar ê Liechtenstein Josef Gabriel Rheinberger lê hatiye dinê.
Li Liechtenstein gelek kelehên kevn hene, wek Kela Vaduz, Kela Gutenberg li Balzers, û kavilên Kela Schellenberg.
Fresnes-sous-Coucy
Fresnes-sous-Coucy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Arçak
Arçak bajarokekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Rewdneîm (pirtûk)
Ew nusxeya orîjînal a Rewdneîmê ku Şêx Ebdurehmanê Axtepî bi destên xwe nivîsiye, kaxezên wê ji rengê kesk û sor û zer e. Zeynelabidin Zinar ew di 1965-66an de li ba Ebdurehmanê nebiyê wi dîtiye.
Di pirtûkê de 35 beş hene. Babeta her beşekê jî cuda ye û 4531 beyt in. Wek kêşa Mewlûda Melayê Bateyî, malikên Rewdneîmê jî tev bi yazdeh kiteyan dikişin, rewan in, bi kêş û qafiye ne. Her du rêz, bi eyni tîp qafiye ne, bi zarekî şêrîn û bi nikleka pir xweş li pey hev didomînin.
Şêx Ebdurehmanê Axtepî, çewa ku wî bi xwe di helbestekê de beyan kiriye, pirtûka xwe ya Rewdneîm di sala 1302yên hicrî (li gorî salnameya mîladî 1884) de nivîsiye.
Belam helbestên Rewdneîmê, çendî ku tê de gelek peyvikên erebî û farisî jî hene, lê belê bi kurmanciyeke pir zelal û hêsan, hatine honandin. Herweha tê de gelek peyv û bêjeyên kurdî yên kevnare jî hene ku niha zêde nayên bikaranîn.
Ev pirtûka hêja, li Kurdistanê du caran (bi elîfbêtika erebî) çap bûye. Cara pêşî, di sala 1966an de bi destên mele Ehmedê Qoxî li çap bûye. Lê bi derketinê re, dewleta Tirk dest daniye serê û nehiştiye li nava xelkê belav bibe. Cara diduyan jî, di 12'ê adara 1986'an de, bi destê mele Zeynelabidînê kurê mele Remezanê Amedî (Diyarbekir) çap bûye. Herweha wî li serê şerhek jî nivîsiye û malikên wê bi zimanê erebî şirove kirine. Çapa Qoxî 240 rûpel in û ya Amedî jî 534 rûpel in.
Di sala 1988 an de, Zeynelabidin Zinar piştî wergirtina destûrê, bi alîkariya M. Emîn Narozî, Rewdneîmê ji tîpên Erebî veguheztiye tîpên latînî û di 1991ê de jî li Swêdê daye çapkirin. Ev çap 438 rûpel e.
Lenningen
Lenningen şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rengîn FM
Rengîn FM radyoyeke kurdî ya herêmî ye.
Navenda Rengîn FMê li Qoserê ye û bi cêgayî li ser pela FMê li derûdora Mêrdînê weşanê dike, her weha bi rêya internetê jî li seranserê cihanê weşanên xwe belav dike. Ji xeynî reklam û bernameyeke bi navê "Renklerin Dili" ango "Zimanê Rengan" hemû bernameyên radyoyê seranser bi kurdî ne. Dirûşmeya radyoyê jî ev e: "Rengîn FM: rengê we, dengê me."
Dizaxe
Dizaxe, gundekî girêdayê navçeya Xelat a Bidlîsê ye.
Miyaveq
Miyaveq gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2.399 kes (567 malbat) bûn.
Kloten
Kloten, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Züricha herêma Bülachê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Znblan, Xoda Aferîn
Znblan, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Cîngîfe
Cîngîfe yan Cingîfe yek ji navçeyên Entabê ye.
Çaxa Osmaniyan ew nehîyeka girêdayî Dilokê Sancaxa Eyntabê (tr: Ayıntab Sancağı) anku navê wê Merzîman bû. Paşîngê di dokûmanan de navê Cîngîfengî an jî Cingîfe derbas dibe. Pirekî kurdan bi navî Cingîfê wir zane. Li ser riyê Semsûre li ber çiyayê Qeredaxê li nêzikî çemê Mêrzîmanî ye. Li ser ev çemî wextekê aşekî avê habû pê re digotin Aşê Gewr. Li aliyê wê yê rojhilat gundek heye navê wê Milalês e. Kepirê dor gundî Milalêse pir meşhûr e. Ew bûye gotine di nav kurdan de ku erdekî rind dibînin dibêjin "mîna kepira Milalêsê ye."
La Cresse
La Cresse, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Gundistana Çenar
Gundistana Çenar navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Kabgiyan ku bi Şaristana Denayê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Bacqueville-en-Caux
Bacqueville-en-Caux, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Erafat, Çinar
Erafat, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Qerewaza Jorîn
Qerewaz gundekî Kurdên Keleyê ye. Li gorî hecmaran Dewleta Tirkîye (Rêxistina Îstatîstikan ya Tirkîye) Qerewaza Jorîn di dawiya 2007ê de bi 1848 kesan gundê herî mezin yê Kele ye.
Îro pelên Osmaniyan de navê gundê wek "Qere Îwaz" tê nivîsîn û derdora wî pir agahî ser Qere Îwaz nayê zanîn û ne dîtin.
Navbera Qerewaza Jorîn û Kelêyê de 13 KM heye.
Çobanoxlì
Çobanoxlî gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Leping
Leping, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Lichtenwald
Lichtenwald şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Aryo Barzanê sisêyan ê Kapadokyayê
Aryo Barzan III, Aryo Barzanê sisêyan ê Kapadokyayê, şahê keyaniya Kapadokyayê bû. Ew lawikê şahê Aryo Barzanê diduyan ê Kapadokyayê bû, lê dema fermandariya wî kurt bû, ji ber ko ew wek bavê xwe hate kuştin. Dema fermandariya wî ji 51 heta 42 beriya zayînê bû.
Neffes
Neffes, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Unterschleißheim
Unterschleißheim bajarokekî navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Rasdorf
Rasdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Meleliya Jêr
Meleliya Jêr, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Nelaug (gol)
Nelaug, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Perava golê 68 km û bilindahiya ji asta deryayê 138 mêtre ye.
Yehowa
YHWH an jî Yehowa di Peymana Kevin û giştî Pirtûka Pîroz de YHWH navê Xwedê yê yekta ye. Bi îbranî weha tê nivîsandin: “יהוה”
Li gor Peymana Kevin, YHWH navê Xwedê yê taybetî ye û Xwedê bi xwe ev nav li xwe kiriye.
Tirsa Xwedê nahêle ku Cihû navê YHWH lêv bikin, loma em qenc nizanin ew çawa tê gotin. Li gor hin wergeran, dengê vî peyvî "Yahwe" ye; ji dêla vî navî Cihû her gav dibêjin "Adonay", yanî "Xudan". Ji dêla YHWH de di gelek wergerên Pirtûka Pîroz "XUDAN" (bi herfên mezin) tê nivîsandin, da ku mirov bi vê yekê bizane.
YHWH afirandar e û ew bi heq serwerê gerdûnê ye. Wate û maneya van çar herfan ev e: “Ew dibe sedema bûyînê.” Ev nav di Pirtûka Pîroz, di nivîsarên resen û orîjînal de nêzîkî 7.000 caran hatiye nivîsandin û vê gotinê bi zelalî eşkere dike. Bo mînak di pirtûka Îşaya, beşa 42 ayeta 8 de wusa dibêje: “Ez XUDAN [YHWH] im, navê min ew e û ezê rûmeta xwe nedim yekî din û pesnê xwe nedim pûtên qewartî.”
Mînakek din jî ev e: “Û dîsa Xwedê ji Mûsa re got: Tuyê ji lawê Îsraêl re wusa bibêjî: XUDAN [YHWH] yê ku Xwedayê bapîrên we, Xwedayê Brahîm, Xwedayê Îshaq, Xwedayê Aqûb e, min ji we re şandiye; her û her navê min ev e.” (Derketin beşa 3 ayeta 15an)
Daçikandina Linux Mandrake
Taybetiyên Hewce
Damezrîna Mandrake Linux, bi gelemperî, bi kasî xistina CD'ya we ya Damezrînê li kirara CD'yê û dîsavekirina computera we hêsan e. Ji kerema xwe serî li dîrektîfa 1. bidin. Not:
Ji xeynî vê, bi bikaranîna Linux ji bo Windows hun dikarin Mandrake Linux li sîstemeke Windows 95/98/ME damezrînin. Ji bo vê disk ne hewce ye û ev, Linuxê di hundirê dosyayeke Windowsê de damezrîne. Ev ji bo kisfkirina Mandrake Linux bêyî guhertina sîstema we ya Windowsê reyek munasîb e. Lê belê ev ji damezrîneke adetî gelekî hêdîtir e. Ji xeynî vê, heke hun Windowsê dîsa damesrînin Mandake Linuxa we winda dibe. Ji kerema xwe ji bo bikaranina Linux ji bo Windows ser lê dana dîrektîfa 2. bikin. Li jêr ji bo damezrîna Mandake Linux reyên cuda hatine lîste kirin:
Rasterast ji CD'yê boot (dîsavekirin) bikin
CDROM'a damezrînê tê boot (vekirin) kirin. Bi gelemperî, CD'yê têxin ajokêr û computerê dîsa boot (dîsavekirin) bikin. Dîrektîfên ku li ser monitorê de xuya dibin taqîb bikin: Pêlî biskoka [Enter] bikin da ku dest bi damezrînê bikin an jî pêlî [F1] bikin ji bo arîkariya zêdetir. NOT: Di hin computerên laptop de, dibe ku sîstem ji CD'yê dîsa boot(venake) neke. Di vê rewsê de dive hun dîsketeke boot(dîsa vekirin) amade bikin. Serî li dîrektîfa 3. bide ji bo detayan. [biçin destpêka vê pelê]
Damezrîna li Windows 95/98/ME
Ji bo damezrîna Mandrake Linux di hundirê dosyayeke Windowsê, bêyî hewceya dîskek, dive hun: 1. CD'ya pêsîn têxin, 2. Sîstema xwe dîsa boot (vekin) bikin, 3. Wexta sibaka Mandrake Linux xuya bû pêlî [F1] bikin, 4. Li cîhê hewce lnx4win binivîse û pêlî [Enter] bikin. Dîrektîfên ku di monîtorê de xuya dibin taqîb bikin. Detayên zedetir li lnx4win di dosyaya readme ya munasîb de tê kanin dîtin NOT: Wexta xistina CDROM di Windowsê de, sibakeyek dê xuya bibe ji bo ko îmkana ketina kurteya damezrînê û dîmen û dersên Mandrake Linux. Dê ji xeynî vê îznê bide we da ku hun rasterast dîsketeke boot (vekirin) ku di dîrektîfa 3. de hatiye terîfkirin biafirînin. Heke sibake xuya nebe, D:\dosutils\autorun.exe bisixulînin (D weke tîpa ajokera xwe ya CDROM'ê bihesibînin.). [Biçin destpêka vê pelê]
Bi Windowsê dîsketeke boot (dîsavekirinê) çêkin
Heke computera we nikaribe ji CDROM boot bike û reyên berê jî biker nehatibe, divê hun di Windowsê de dîsketeke boot (ji bo vekirina computer) çêkin. ekeHekedij Dîrektîfan taqîb bikin: Ji bo dest pê xistina damezrînê: [Biçin destpêka vê pelê]
Reyên din ên damezrînê
Heke ji ber sedemek reyên berê ji bo we ne bi kêr in (hun dixwazin damezrîna networkek bikarbînin, damezrînek ji aletên pcmcia devices an jî...), ji xeynî vê hun dê hewceya çêkirina dîsketeke boot bikin: $ dd if=xxxxx.img of=/dev/fd0 D:\> dosutils\rawrite.exe -f images\xxxxx.img -d A Ji we re lîsteya dosyayên boot: cdrom.img ji CD-ROM damezrînin hd.img ji hard-disk damezrînin (ji sîstema dosyaya Linux, Windows, an jî ReiserFS) network.img ji ftp/nfs/http damezrînin other.img bi bikaranîna seldom used drivers ên ku li dîsketên berê nayên damezrînin pcmcia.img ji aletên pcmcia damezrînin (îkaz, bi zêdeyî adapterên pcmcia network êdî rasterast ji network.img tên pistgirî kirin) usb.img ji aletên USB damezrînin: adapterên USB network ji bo bikaranîna damezrîna networkek, an jî USB CDROM/CDRW's ji bo bikaranîna damezrîna cdromek blank.img bi bikaranîna Linux kernela xwe ye kevn damezrînin blank.img ji bo eyarkirana damezrîna kernel, dosyayeki herî biçûk e. [Biçin destpêka vê pelê]
Ji xeynî vê hun dikarin damezrîna moda nivîsê bikarbînin, heke hun ji ber sedemeke bi damezrîna grafîkî a normal dijwartî biksînin. Ji bo bikaranîna vê, li sibaka xêrhatinê ya Mandrake Linux pêlî [F1] bikin, dawiyê nivîsê li cîhê hewce binivîsin. Heke hewceya we ji xilaskirina sîstema Mandrake Linux a we ya heyî hebe, CDROM'a xwe ya damezrînê têxin (an jî dîsketeke boot ya eleqedar ), press [F1] li sibaka xêrhatinê ya Mandrake Linux pêlî [F1] bikin, dawiyê li cîhê hewce xilas bikin. Serî li http://www.linux-mandrake.com/drakx/README bidin ji bo agahiyên zêde yên teknîqî. [Biçin destpêka vê pelê]
Merhaleyên esasî yên damezrînê li jêr in: 1. CDROM'a xwe ya damezrînê têxin (an jî heke hewce be dîsketa boot a damezrînê) û computera xwe dîsa vekin. 2. Li [Enter] Wexta sibaka xêrhatinê ya Mandrake Linux xuya bû li [Enter] biteqînin û dîrektîfan bi baldarî taqîb bikin. 3. Wexta damezrîn qediya CD-ROM'ê derxe, wexta derket (û dîsketeke di ajokerên heyî de hebe); computera we dê vebe. Heke venebe, bi desta veke. 4. Mandrake Linux dê dest pê bike. Pistî dîsavekirinê, hun dikarin têkevin computera xwe bi nave hesaba bikarhêner a ku di dema damezrînê de hatiye çêkirin, an jî weke "root". Nota girîng: Hesaba "root" dê mafê ketina bêsînor li sîstema we ya Linux bide we. Vêya ji xeynî guhertin an jî îdarekirina Linux bikarneyînin. Ji bo bikaranîna rojane Ji bo bikaranîna rojana, hesabeke normal a bikarhêneran ku hun dikarin bi aletên "userdrake" biguherînin, an jî bi emrên "adduser" û "passwd". Serkeftin ji bo bikaranîna Mandrake Linux ! [Biçin destpêka vê pelê]
Girêdanên derve
Ji bo arîkariya damezrînê serî li lîsteya diffusion a Mandrake Linux û FAQs li pela web bikin:
Ji bo arîkariya MandrakeLinux we pelê înternete xuya bikin.
Nadir Şah
Nadir şah serokê eşîra Efşaran bû, ku 12 salan li Îranê hikûm kir.
Xançepek
Xançepek, Taxa Filla Taxa Filehan, taxeke Sûra Amedê ye ku dîroka wê bi qasî Amedê kevn e. Ji taxên ewil yên Sûrê ye. Ji bilî taxê Xançepekê, navê herêmeke di hundirê Sûrê de ye. Ji gelek taxan pêk tê. Navên ku dewletê li wan taxa kirine Hasırlı, Savaş, Fatihpaşa, Dabanoğlu û Süleyman Nazif, yanê mirov kare bêje ji minareya Çarling û heya ber bi sûrên Deriyê Rojhilat (Deriyê Nû, Yenîkapiyê) ve Xançepek tê hesêbê. Di nav gel de berê weke Taxa Filehan an Taxa Filla dihat zanîn.
Dîrok
Di vê herêmê de an taxê de gelek neteweyên cûda bi hev re dijiyan. Cihû, fileh, asûrî û keldanî û ermenî her çiqas di taxên cûda de bûn jî her kes bi dînê xwe dijiya. Di vê taxê de dêra ermeniyan, keldaniyan û ya asûriyan hene. Herweha mizgeftên kevn jî tê de hene. Dêra Dayika Meryem jî di vê taxê de ye.
Di sala 1948an de piştî avabûna dewleta cihûyan Îsraêl, cihû vê taxê diterikînin, pêşî diçin Stembolê û ji wir de jî diçin Îsraêlê. Piştî hereketa Kîprosê ya Tirkiyê jî tax yekcarî ji filehan vala dibe. Niha ji bilî 6-7 malbatên ermenî yên fileh li Sûrê nemane.
Di salên 2015-2016an de di şerê xendekan de ev tax cihê herî dijwar yê şer lê diqewimî bû. Heya ku eniyên sereke yên Yekîneyên Parastina Sivîl (YPS) ev tax bû. Bazara Mast, minareya Çarling, mizgefta Kurşunlû û dibistana seretayî ya Silêman Nazif eniyên sereke yê YPSyê ku şerê giran tê de bû, daxilê Xançepekê bû. Ji ber şer tax zirar û ziyanek pir mezin dît. Hama bêje tax bi temamî xera bû hate xerakirin. Niha ji Minareya Çarling wêdetir têketin qedexe ye. Ji pişta minareyê ve dora taxê bi sacên demir hatine dorpêçkirin.
Ethernet
Ethernet standartek ji bo Tora-lokal e, ji alîye Xerox, Digital û Intel di sala 1973-76 de bi destnîşana Bob Metcalfe hatîye afirandin. çeşîdek Tora-lokal ku îroj herî pir te bikaranîn. Ethernet ji topolojiya Bus an jî Star îstifededike û zemîna xwe de metodek gihiştine bikartîne (access-metod) CSMA/CD (Carrier Sense Multiple Access/Collision Detection). Ew jî te maneya ku her nodek di tore de "guhdarî" xeta tore dike û heger xet ne meşgûlbe destpêkirina dane (data) dike. Vekîdi heger du node bi hevre li ser eynî xetê dane bişînin vî çaxî "collision" lihevketin derdikeve, çaxe ku lihevketinek derket, herdû alî disekinin û demek rasthatî dîsa dicerbînin.
Dataye ku li ser Ethernet tên şandin jihev tên parçekirin û dibin çerçîfe (frame). Mezinbûna her çerçîfe neqeba 64 û 1518 bytê û ji van 46 û 1500 byte daneye ku be şandin bixweye.
Ethernet bingeha spesifikasyonê IEEE 802.3 hatîye standartkirin û gelek lêzen cûdayî mevcûde 10 û 100 Mbps îroj herî pir te bikaranîn, lê Gigabit Ethernet jî hene, li ser versiyonen 10 û 100 Gbps te xebatkirin. piranîyen spesifikasyonen îroj bi bingeha 10Base-T ye.
Têbinî: Bi rastî ez gelekî li ser Ethernet sekinîm û xwest navekî je re bi kurdî bibînim, le mixabin navek hêsan ku li Ethernet û Local network minasib peydenekir.
Mamê Elî
Mamê Elî, di sala 1977'an de li Nisêbînê ji dayîk bûye. Li ser zimanên kevnar û dîroka kurdan a kevnar lêkolînan dike. Bi navê ferhenga Somerî-Kurdî, Kurdî-Somerî ferhengeke hevkar bi Silêman Yildirim amade kir. Li ser zimanên avestayî çend gotar û pexşanên wî di kovar û rojnameyan de hatine weşandin. Herwiha xêzeromana kurdî ya yekem a bi navê Mirina Jaro ji aliyê wî ve hatiye nivîsandin.
Kende Sore, Bane
Kende Sore gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Semkot
Semkot, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Walterschen
Walterschen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Degirmin
Degirmin gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Makedonyaya Bakur
Komara Makedonyaya Bakur (bi makedonî: Република Северна Македонија Republika Severna Makedonija), welateke serbixwe yê nîvgizirta Balkanê li başûrê rojhilata Ewropayê ye. Ev welat li hemî aliyan ve hatiye dorgirtin û ji rojava bi Albanyayê, ji rojhilat bi Bulgaristanê, ji bakur bi Sirbistanê, ji bakurê rojava bi Montenegroyê û ji başûr jî bi Yewnanistanê hatiye dorgirtin. Ji ber astengî û hewldanên Yewnanistanê, li sala 1993ê Neteweyên Yekgirti navê Makedonyayê bi awayekê fermî wekî Komara Yûgoslavî ya Kevnar a Makedonyayê (Поранешна Југословенска Република Македонија "ПЈРМ" Poraneşna Yugoslovenska Republika Makedoniya) pejirand. Paytextê wê Skopye ye û akincî yên paytextî 600.000 kes in.
Li vî welatî zêdetir ji 50 golên destkiri û xweriskî û 16 kopîtkên çiyayan yên bilindtir ji 2,000 metran (6550 pêyan) hene. Ev welat endameka Neteweyên Yekgirtî û Civata Ewropayê ye. Ji meha Befirbara Pêşîna sala 2005ê bûye berbijareka Yekîtiya Ewropayê.
Dîrok
Axa niha li bin destê komara Yûgosla-Makedonya a Kevin di pêş da li para herî başurîn a Komara Yûgoslavyayê bû. Hema piştî Şerê Cîhanî yê Duyê û damezrandina Komara Sosyalîstî ya Yûgoslavyayê, sînorên niha yên Makedonyayê hatin diyar kirin û gelê Makedonyayê wekî neteweyeka cida ji Sirbiyan hatin niyasîn. Gelek desthelat û qiralî yên kevnar, mîna Meqdonyayê ev ax vegirtî ye. Lê dibê ji bîr nekîn ko Meqdonyaya Kevin piranî ya welatê Yewnanistanê vedigirt û ji bajêrê Bitolayê bakurtir nediçû. Paştir, li sala 146ê berî bûna Îsay ev dever bû parek ji Împaratoriya Roma û Bîzansê û li sedsalên 3ê û 4ê bû file (xiristian). Paştir li sedsala 6ê, desthelata Bîzansiyan li ser devrê nema û komên gelên Slavîyên bêdîn hatin û xelkên xwecih ên mîna Îllîriyan, Triyakîyan Yewnanîyan û Latînî-axivan di nav xwe da helandin û asîmîlekirin.
Li sedsala 9'an ev dever bû file (xiristiyan) û piraniya deverê kevt bin destê Emperatoriya Bolgaristanê a yekê.
Li sedsala 11ê Bîzansiyan dever vegirteve, lê li sedsala 12ê emperatoriya Bolgaristanê ya Duyê dîsa destehata wan deran girt destê xwe. Li sedsala 14ê Makedonya bû parek ji Emperatoriya Sirbistanê û çend dehsalekan pişt ra ji bo dirêjahî ya nêzîkî pênc sed salan kevt bin destê Osmanan.
Piştî herdu şerên Balkanyayê li salên 1912an û 1913an û jihevhilweşyana emperatoriya Osmaniyan, herêma Makedonyayê di navbera Yewnanistanê (Yewnan-Makedoniya), Sirbistanê û Bulgaristanê hat vebeşîn. Herêma niha ya Makedonyayê li wan deman bi navê Južna Srbija, Sirbistana Başurî dihat binavkirin. Piştî Şerê Cîhanî yê Yekê, Makedonya gehişt qiralî ya nû avabûyî ya Sirbistan, Kroatiya û Slovînyayê. Li sala 1929ê navê Paşatiya Sirbistan, Kroatiya û Slovînyayê bû Paşatiya Yogoslaviyayê û bi ser çend herêman da hat vebeşîn. Navê her herêmekê Banovina bû. Bi vî awayî, Sirbistana Başurî bû Vardar Banovina.
Li sala 1941ê Makedonya ji layê Hêzên Mîhwer ve hat dagîrkirin û Vardar Banovina di navbera Bolgaristanê û Elbanyaya-bindestê Îtalyanîiyan ve hat vebeşîn. desthelata tund û tîja dagîrkeran piraniya xelkê Makedonyayê têhindan ko piştevaniya Partîzanên Komûnîst ên ser bi Yusip Broz Tîtoy bikin. Piştî dawîbûna Şerê Cîhanî yê duyê, dema Tîto bûye serokê Yogoslaviyayê, Komara Federala Gelêrî ya Yogoslaviayê hat damezrandin. Komara Gelêrî ya Makedonyayê bû yek ji şeş komarên federalîyetê. piştî ko li sala 1963ê navê federalîyetê bûye Komara Federalî ya Sosyalîstî ya Yogoslaviayê, navê komara Makedonyayê jî bû Komara Sosyalîstî ya Makedonyayê. Li sala 1991ê bi awayekê aştîyane ji Yogoslaviayê cida bû û "Sosyalîst" ji navê xwe havêt.
Welat bi awayekê fermî roja 8'ê rezberê 1991ê wekî roja serxwebûnê pîroz dikitê herçend e ko li goreyê qanûna bingehîn, dikarit piştî rapirsiyê ji xelkî hundirî her yekîtîyeka kevne komarên Yogoslaviayê bibit. Li salên 1990an û şerên kevne komarên Yogoslaviayê, Komara Makedonyayê ji şeran bi dûr ma, lê bi şerê Kosovoyê li sala 1999an ew jî têkhilî alozian bû. Hingî pirtir ji 360,000 kesên bi regez Elbanîyan ji ber şerî ji Kosovoyê revyan û li Makedonyayê bûn penaber. Herçend e ko penaber zû vegeryan, lê Albanyayî yên tundrê li herdu aliyên sînorî daxwaza biserhev-ve girêdana herêmên Albanyayî kir. Li Adarê heta Xêve (Hizîran)a 2001ê, şerekê kurtdem dinavbera arteşê Makedonyayê û serhildayên Albanyayî çêbû. Ev şer bi mayîtêkirina hêzên aştîparêzên NATOyê dawî bû. Li goreyî Rêkkevtina Orhîdê, hukmetê sozda ko mafên kultûrî û sîyasî yên zêdetir bidit kêmaniya Albanyayî. Aliyê Albanyayî jî pejirand ko dest ji hemî bizavên xwe yên cidaxwaziyê berbidit û pênasînê bi hemî bingehên hukmeta Makedonyayê bikit.
Sîyaset
Rolê Serokê Komarê rolekê teşrîfatî ye û desthilata serekî di destê Serokê Hukmetê da ye. Serkomar fermandarê giştî yên tevaya hêzên çekdarên welatî û serokê Civata Tenahî ya Neteweyî ye. Ew ji bo pênc salan dihêt hilbijartin û nabit zêdetir ji du caran xwe bernavê hilbijartinan bikit. Serkomarê niha Stevo Pendarovski ye.
Ziman û Gel
Li Makedonyaya Bakur, zimanê Slaviya Başûr bi Makedonî bi qasî 65% tê axaftin û bi vî rengî yekem zimanê fermî yê welêt e û her weha axaftvanên wî yên ku ji gelê Makedonya ne, ku nasnameya wî ji hêla gelek kesan ve tê înkar kirin, û ew di nav de ne. gelek çavkaniyên akademîk wekî Bulgar têne binav kirin, piraniya li welêt.
Piştî Makedonî, yekem axaftvanên xwemalî albanî ye, ku ji sedî 29 kêmîneya mezin a albanî ya li welêt pêk tê û ji ber vê yekê di heman demê de zimanê fermî yê duyemîn û dawîn e li dewleta Makedonyaya Bakur. Li gorî çavkaniyên dîrokî, etnîkî Albanî bi sedsalan li wir cih digirin. Hejmareke mezin ji wan li welatên din ên Ewropayê yan jî li Tirkiyeyê dijîn. (Binêre Albanên Tirkiyeyê).
Ji sedî yê mayî jî beşeke mezin ji Tirkîaxêvên ku ji dema Osmaniyan vir ve li wir bi cih bûne û hindikahiyên din ên piçûktir ên wekî Yewnanî, Serb an Bosnak pêk tînin.
Mala Bûbê
Mala Bûbê, yek ji şêxên mezin yên kurdistanê ne. Ev malbat ewqasî li kurdistanê belav bûye di nava biwêjan de jî qala vê malbatê tê kirin. Şêxên Mala Bûbê niştecihê Xindeq a ku mezreyek Çilstûn(Kirkdîrek)a gundekî Stewrê ye.Ev gund di sala 1993 yan de hate valakirin.Nuha hîn jî gund vala ye.Ji bo wêneyan binêrin Xindeq
Fresnoy-le-Grand
Fresnoy-le-Grand, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Abbaretz
Abbaretz, komûnekî li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Neckartailfingen
Neckartailfingen şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Arthur Rimbaud
Jean-Nicholas-Arthur Rimbaud (jdb. - m. ) helbestvanekî fransayî ye ku li ser jiyana wî fesane hatine hûnandin. Pêşengê tevgerên sembolîzm û surrealîzmê ye.
Enstîtuya Kurdî ya Parîsê
Enstîtuya kurdî ya Parîsê di 24ê sibata 1983an de ji alî Kendal Nezan, Yekta Uzunoglu û Remzî Raşa ve  hatiye damezrandin. Yek jî avakeran û serokê enstîtuya rojanî îro Kendal Nezan e.
Kurmancî (kovar)
Ji 1987an heta îro rojnameya Kurmancî li ser pirsên zaravayê kurmancî diweşîne. 66 hejmar li ser malpera enstîtuyê bi formata PDF bi hêsanî têne dakişandin. Naveroka 66 hejmarên Kurmancî li ser malperê îmkana lêgerîne jî dide.
Nadir Şah
Ber padişahiyê
Nadir şah di sal a 1066ê h.h di êl a Efşarê a li Deregez a bakûr ê Xorasanê ji dayk bû. Nadir şah ji a dûmahiyê bû. Şah Ismaîl ê Sefewî eşîr a Kerxlûyê ji Azerbaycanê ber bi bakûr ê Xorasanê ve koçand (an jî koçber kir), û li derdor a Ebîwerdê, Deregezê, Baxerzê û heta sînor ê mervê akincî kirin,. Gelek ji wan êlan, di dem a Şah Abbas ê Sefewî da, di nav êl a Şahsevenê da heliyan. Nav ê wî ê dirist "Nadir Qolî" bû. Hêj nebûbû 18 salî ko di êrişekê da ew û dayk a wî ji al ê Ûzbêk ên Xwarezmê ve hatin dîl girtin (êxsîr kirin), lê pişt ê demek ê kurt karî ko bireve û vegere Xorasanê. Pişt ê veger a xwe, ket xizmet a Bab Elî Beg ê mîr ê Ebiwerdê, û komek a merivan li dor xwe komkirin û nav ê xwe danî "Nadir Qolî beg".
Di wî demî da, Efxanan bi serokatî a Mehmûd ê Efxanî bi ser Isfehanê da girtibû û Şah Sultan Husseyn ê Sefewî kuştibû. Li pey wê bûyerê, kur ê Şah Siltan Hûseyin ê Sefewî revîyabû Qezwînê û xwe bi padişahê Îranê dizanî (1135 h.h), lê mîr ên pir dever ên cuda ên Îranê îtaet a wî nedikir. Mehmûd ê Efxan jî ko bi tenê hukm ê Isfehanê û derdor a wê di dest ê wî da bû, pişt ê demek ê kurt ji al ê pismam ê xwe Eşref ê Efxan ve hat kuştin (1137 h.h). Di vê navber ê da, Nadir Qolî beg ko ji tesîr a binemale û xanedan a Sefewî agehdar bû, xwe gîhand Şah Tehmasb ê Sefewî û bû serleşker ê wî (1139 h.h). Pişt ê demek ê kurt, Xorasan xist bin dest ê xwe.
Feodal ê mezin Melik Mehmûd ê Sîstanî ê mîr ê Sîstanê, mezintirîn dijber ê Nadir Qolî begî bû. Lê Nadir Qolî Begî li sal a 1726ê, piştevanî a Şah Thmasb ê Sefewî, Fethelîxan ê Qacar (kur ê Şah Qolî Xan ê Qacar û bapîr ê Axa Mihemet Xan ê Qacar) bi dest xist û karî rikeber ê xwe Melik Mehmûdî bişkîne û Sîstanê bixe bin desthilat a Şah ê Îranê. Ji ber wê yekê, Şah Tehmasbî Nadir Qolî kir kir walî ê xwe li Xorasanê. Pişt ra, Nadir Qolî Begî nav ê xwe kir Tehmasb Qolî. Salek pişt ra, navber a wî û Şah Tehmasbî mîn a berê nema, û bi awayek ê serbixwe çend eşîret ên Kurdan û Tirkan şkandin û xistin bi desthilat a xwe, û şer ê Efxanan jî kir. Nadir Qolî Begî Eşref ê Efxan li dever a Mêhmandûstê a ser bi bajar ê Damixanê û pişt ra jî li dever a Mûrçexurt a ser bi bajar ê Isfehanê, û ji bo car a 3ê jî li dever a Zerqanê a grêdaî ê bajar ê Şîrazê di şer ên dijwar da şkand û li pey Efxanan heta Efxanistanê jî çû û eşîr û êl ên wê derê jî xistin bin desthilatdarî a Şah Tehmasbî (paşa ê Îranî) (1729 an jî 1142 h.h). Bi vî awaî, Nadîr Qolî Begî dawî bi hukm ê 7 salî ê Efxanan li Îranê anî.
Pişt ê aram kirin a Rojava ê Îranê, Nadir Qolî Şahî ber ê xwe da dijmin ên xwe ên dereke, û li bakurê bi Rûsan ra, û li rojavayê jî bi Osmaniyan ra ket nav a şerî da. Di wî demî da, dîsan li rojhilat ê Îranê alozîyek a biçûk derketibû. Ji Nadir Qolî ra giringî a rojhilat ê Îranê ji ya cih ên din zêdetir bû. Ji ber wê yekê, dev ji şer ê dijmin ên dereke berda û dîsan vegeriya rojhilat ê Îranê. Şah Tehmasbî hinek hesûdî bi serketin ên Nadirî dibir, û xwest wisa bide xuya kirin ko ew jî tiştekî ji Nadir Qolî Begî kêmtir nîye. Lê di berdewam kirin a şer ê digel Osmanîan da tûş ê şkestin ên pir dijwar hat û bi rêkeftinnameyek a aştiyê da, beşek a mezin ji Azerbaycanê da Osmaniyan (1145 h.h). Nadir ji vî kar ê padişahî pir aciz bû û tev serok ên eşîretan li cihekî kom kirin û bi piştevanî a wan Şah Tehmasb ji padişahiyê xist û kur ê wî Şah Ebas ê 3ê (kur ê biçûk ê Şah Tehmasbî) li cih ê bav ê wî danî û xwe jî kir wezîr ê wî. Lê di rastiyê da, desthilat a dirist di dest ê Nadir Qolî Beg ê wezîr da bû. Pişt ê 2 salan, Nadir Qolî karî ko temamî a Azerbaycanê û Gurcistanê ji Osmanîyan bistîne û Osmanî bi awayek ê dijwar şkandin.
Haikû
Hokku, hayku, haikai jî dihê gotin.
Haikûnivîsên navdar Matsio Basho, Taniguchi Buson, Kobayashi Issa û Masaoka Shiki ne.
Kempa Êsyan ya Awaran
Kempa Êsyan ya Awaran, anku Kampa Êsyan a Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Esyan), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Şêxan li Badînan, Başûrê Kurdistanê. Ev xîvetgehe di kanûna biçûk a 2014an de hate vekirin. Hijmara kesên ku lê dimînin digihe 14.856. Qebarê kempê jî 450.000 m2 ye.
Robert Gilpin
Robert George Gilpin (jdb. 2 tîrmeha sala 1930ê – m. 20 hezîrana sala 2018ê ) zanyar, profesorekê siyasî û peywendiyên navneteweyî yê amerîk î bû. Ew zanyar û şirovekarekê bi bandor ê biyavên bîrdozên peywendiyên navneteweyî û aboriya siyaseta navneteweyî bû.
Gilpin realistekî nerm bû, wî her digot ku karûbarên aborî yên navneteweyî hêza dewletê di qada navneteweyî de nîşan dide, û berjewendiyên ewlekarî yên dewletan hevkariya aborî ya navneteweyî pênase dike. Ew alîgirê teoriya seqamgîriya hegemoniyê bû ku li gorî vê teoriyê aramiya pergala navneteweyî bi îhtimaleke mezin di hebûna haziriya hegemoniyê de ye.
Jînenîgarî
Gilpînî, bekeloriya xwe li sala 1952ê ji Zanîngeha Vermontê standiye. Wî mastera xwe li sala 1954ê li Zanîngeha Cornellê bi dest xistiye. Herwisa piştî sê salên xebatê wek efserekî di Hêza Deryayî ya Amerîkî de, li sala 1960ê li Zanîngeha Californiayê doktoraya xwe bi dest xist. Glipin li sala 1962ê pişkdarî fakulteya Princetonê bû, û li sala 1967ê de wezîfe wergirt.
Gilpin di sala 1969ê endamê Saziya Guggenheimê bû, ji 1967ê heta sala 1968ê endamê weqfa Rockefellerê bû û dîsa ji sala 1976ê heta 1977ê, û endamê Akademiya Huner û Zanistên Amerîkî bû. Ew endamê Komeleya Zanistên Siyasî ya Amerîkî bû, û ew endamê Civata Peywendiyên Derve bû. Di destpêka karê xwe de, Gilpin bal kişand ser hevrikî û ewlehiya neteweyî, bi taybetî siyaseta çekên atomî. Bi bihorîna demî, bala wî çû ser aboriya siyasî ya navneteweyî.
Gilpinî nêrîna xwe ya li ser peywendiyên navneteweyî û aboriya siyasî ya navneteweyî li ser bîrdoza realîzmê ava kiriye. Wî xwe wekî realîstekî nerm wesifandiye. Ew di kitêba xwe ya Global Political Economy (Aboriya Siyasî ya Cihanî) de diyar dike ku ew xwe li ser nerîtê realîstên şopparêz ên wekî Morgenthau, Edward Carr, Hedle Bull, Susan Strange, Raymond Vernon û Richard Cooper "realîzma dewlet-navendbîn" dibîne.
Kesayetiyê giring ê di warê Aboriya Siyasî ya Navneteweyî de Robertê Gilpin bersiva îdiayên bîrdozvanên azadîxwaz anko lîberal ên wekî Robert Keohane û Joseph Nye li ser kêmbûna hêza dewletê di karûbarên aborî yên navneteweyî de dide. Gilpînî got ku heta niha jî dewlet di warê peywendiyên aborî yên navneteweyî da aktorên sereke ne. Herwisa dê berjewendiyên ewlehiyê wek diyarkerên serekî yên reftara dewletê di karûbarên aborî da bimînin. Gilpinî bandoreke xurt li ser Stephen D. Krasner hebû.
Gilpinî çarçûveyeke giring ji bo birêxistina dibistanên ku giringiyê didin peywendiya siyaset û aboriyê pêşniyar kir, ew jî bi vî rengî bû: Merkantilîzm, Liberalîzm û Marxism.
Gilpinî kitêba xwe ya bi navê War and Change in World Politics (Şer û Guherîn di Siyaseta Cihanî de) (1981) wekî berhema xwe ya herî zêde jê razî bi nav kiribû.
Robert Gilpin û Realîzma Merkantilîzmê
Di berhemên realîstên kevn ên wekî Morgenthau, John Herz û Henry Kissinger de qet rehenda aboriyê nahê dîtin. Ji ber ku ew nivîskarên serdema şerê sar bûn û li wê serdemê tiştê herî giring ewlehiya neteweyî bû. Lê belê êdî realîstên nû bal kişand ser mijarên aboriyê jî. Vê jî ew pal didan ku çareseriya kêmûkasiyên realîsma şopparêz anko kilasîk bikin. Ji aliyekê din ve dixwast ku bersiva wan arêşeyên aborî yên bazirganî û darayî û weberhînanên derekî bidin ku li salên heftêyan ji çerxa bihorî dirist bibûn.
Realîzma Merkantilîzmê, rûyeke ji rûyên neteweyê. Ew bang li hukmetê dike da destê xwe bixe nav karûbarên bazarî jibo ku berjewendiyên neteweyî bi dest bixe. Li vê derê ew dihê zanîn ku Realîzma Merkantilîzmê dixwaze bibêje ku nirxên siyasî û berjewendiyên neteweyî destnîşankerên sereke yên peywendiyên aborî yên navneteweyî ne. Gilpin li wê baweriye ku xweriskê peywendiyên navneteweyî bi dirêjahiya hezaran salê jî qet neguheriye. Çinkî peywendiyên navneteweyî her ji kevin heta niha pêkdihên ji hevrikiya berdewam a li ser mal û saman û hêzê, di navbera yekîneyên xweser de di rewşa şêlûbûl anko anarkî de.
Glipin dibêje girêdaneke mezin di navbera pergala siyasî û pergala aboriyê de heye. Ji aliyekî ve, xwasta li ser destkevtên aborî palderekê bihêze ji bo guherîna pergala siyasî. Ji aliyekê dî ve belavbûna hêzê di navbera kom û dewletan de egerekê giringe ji bo diyarkirina şêwazê çalakiyên aborî. lewma eger li çaxên bihorî soza dînî û siyasetê heymeneya xwe li ser siyaseta derve kiribe, niha berjewendiyên aborî rola sereke dibînin di diyarkirina coreyê siyaseta derve de.
Köniz
Köniz, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Bern a herêma Bern-Mittellandê ye.
Arthur Rimbaud
Jiyan
Arthur Rimbaud li li Charlevilleya (îro beşeke Charleville-Mézièresê) departmana Ardennesê ji dayik bû û xwendina xwe li wir kir. Bavê wî Frédéric Rimbaud li garnîzona Lyonê sedvanî dikir, diya wî Vitalie Cuif pîrekeke hişk û ji alî dînî ve sofî bû. Bavê wî di sala 1860an de dev ji malbata xwe berda û ket garnîzona Grennobleyê, ji ber vê yekê jî Rimbaud ji aliyê diya xwe ve hatiye mezinkirin. Rimbaud xwediyê karakterekî acis û serhildêr bû, piştî demekê li dijî malbata xwe û li dijî destûrên dînî û ehlaqî derket. Di 1870an de mamosteyê retorîkê Georges Izambard jêhatîbûna wî ya li ser wêjeyê fêhmkir û wî teşwîqî nivîsandinê kir.
Helbestvaniya wî
Bûyerên 1870-71ê bûn sedemê şiyarbûna hestên wî yên serhildêr ku ji zarokatiyê ve di nav dilê wî bi tundî cih digirtin. Piştî şer dest pê kir, reviya Parîsê, lê di rê de ji ber ku bê destûr rêwîtî dikir hatiye girtin. Ji aliyê Georges Izambard ve hatiye xelaskirin û bi hev re dîsa vegeriyan Charlevilleyê. Di îlona 1971ê de li ser vexwendina hevalê wî yê nameyan helbestvan Paul Verlaine dîsa çû Parîsê. Li mala wî ma. Li Qehwên Parîsê yên navdar tevlî guftugoyên li ser huner û siyaseta wê demê dibe û absintê vedixwe û efyûnê dikişîne. Jiserxweçûna wî gihaşt kertikek werê heyta çû li dîwarê dêrê "ji Xwedê re mirin" nivîsand.
Di tîrmeha 1872an de tevlî Verlaine Parîs terikand û bi hev re li Belçika û Almanyayê jiyaneke gerok û beradayî jiyan. Di vê navbênê de gelek helbest nivîsandin ku giş dawiyê li bin navê Illuminations hatin weşandin.
Di 1873an de li Brukselê Rimbaud ji aliyê dostê xwe Verlaine ve bi guleyek debançeyê ji zendika xwe hatiye brîndarkirin. Verlaine, ketibû riya dînî û dixwest Rimbaud jî wek wî bawerî Xwedê bike. Piştî vê bûyerê ji hev dûr bûn û piştî hevdîtineke din di 1975an de li Stuttgartê jî heta dawiya temenê xwe hev nedîtin.
Köniz
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Arthur Rimbaud
Helbestvaniya wî
Di 1873an de Rîmbaud pirtûka xwe ya navê wê Une Saison en enfer (Di Dojehê de Demsalek) ku tê de helbestên qala gişê dînîtî û beradahiyên xwe dike hebûn, weşand.
Mirin
Di 1875an de Rimbaud dev ji nivîsandina helbestan berda û dest bi jiyanek bi rêwîtiyan û serpêhatiyan tije kir. Piştî ku vegeriya Ewropayê demekê li Awistirya, Îtalya û Almanyayê ma. Di sala 1877an de tevlî artêşa Holandê bû û çû heta Cawayê lê pir derbas nebû ji artêşê reviya. Paşî çû Kîprosê û ji 1880an wir ve li Afrîkayê bi cî bû û li Aden û li Harrarê dest bi bazirganiya çekan û a mirovan kir; mebesta wî bi firotina çekan di riyeke kin de dewlemendbûn bû. Piştî demekê dewlemend bû jî. Lê ji ber ku di çoka wî a rastê de girêkek derket, ji bo derman dîtinê mecbûr ma ku vegere Fransayê. Çend meh piştî ku li Marsilyayê lingê wî hatiye jêkirin di 10ê çiriya paşîn a 1891ê de li Nexweşxaneya Coceptionê ji kangrenê mir.
Enstîtuya Kurdî ya Parîsê
Pirtûkxaneya dîjîtal a kurdî
Enstîtu li Parîsê de xwedan pirtûkxaneya herî girîng a kurdî cîhana rojavayî ye û wan berhêm û belgeyên serekî li ser tora înternetê hatine bicîh dike.
Bîra Bazin
Bîra Bazin, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Karmûç
Karmûç, gundekî girêdayê navçeya Xelat a Bidlîsê ye.
Neuroz
Girêka şaş û nakokiya di navbera radeyên hişar û kesayetiya mirov de, heger neyên çareserkirin, dibe nexweşî û bandora xwe li têkiliyên mirov dide. Kurdan bi navê reha cinan bilêvkirine. Ango reh hêj mezin û şîn nebûye û nebûye cin.
Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de, "cingirtin" ango terapîkirina rehên cinan, neurozan, aloziyan heye. Bijîşkiya nûjen jî heman rêbazan bikartîne. Li Ewropayê ev bingehên neurozan gelek cuda ne, lewra jiyana nûjen bi xwe cuda ye. Li Ewropa kesên "cinan dibînin" pirr kêm in. Lewra neurozên bingeha xwe ji zaroktiyê digirin, li Ewropa kêm in.
Li Kurdistanê lêkolînek li ser nexweşiyên derûniyê nehatiye kirin. Xelkê bi rêbazên bijîşkiya gelêrî li terapiyan geriyane.
Cin an cindîtin êdî radeya paranoîd şîzofrenîyê ye. Reh an girêkeka ku êş û azarê dide mirov, nahêle mirov xwe di stara jiyana rewa û hêsan de bigire heye di kesayetiyê de, lê mirov nikane şîrove bike.
Wekî tê zanîn pirraniya nexweşiyên psîkolojîk bingeha xwe di zaroktiyê de digirin. Temenê 0-6 pirr girîng e di avakirina kesayetiya mirov de. Heya bigire hin zanist dibêjin, piştî 6 salî mirov êdî hew diguhere. Gorî Sigmund Freud sedemê neurozê kompleksa oidîpûsê ye. Di 4 saliya mirov de, keç evîndarê bav û law jî yê dê dibe. Ev rewşa han bo demeke kurt e. Heger zarok di wê demê de ziyanê bibîne rehê neurozê jî tê çandin.
Pirranî kesên ku di zaroktiya xwe de tûşî kiryarên cinsî hatine bi vê nexweşiyê dikevin. Ji aliyekê ve wekî her mirovî dixwazin jiyana xwe ya cinsî bijîn, lê ji aliyê din ve ev birînên kûr ên êdî mirov nizane kengî bi serê mirov de hatine dibin asteng. Mirov dizane nexweşiyek bi mirov re heye, lê mirov baş nizane sedemê wê çiye.