cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jêdera kurdan
Çîrokên jêdera kurdan
"Demek hukumdarek zordar hebû bi navê Azdehhak. Du serîkên mezin li ser milên vî padîşahê hov xuya bû. Bijîşk nikaribûn wan hilweşînin û neçar bûn. Wê hingê Bijîşk neçar bûn ku êşa xwe ji wan re bikin da ku her roj bi wan mêjiyên her du kesan re bidin. Vê wateyê ku ji bo demek dirêj ve, mirovan dest bi veşartinê di nav kûrahiyên golan de kirin, û wan dest bi veşartina kûrahiyê li ser çem kirin. Kesên ku ji kuştina padîşah nerazî nebûn. Li dora wî yek bûn. Yên ku li çiyan digeriyan da ku dest ji zordestiyê berdin wî tevlî bûn. Azdehhak û malbata wî hatin xilas kirin. Kawa hate hilbijartin ji bo padîşahê nû û şagirtên wî destpêka gelê Kurd pêk anîn. "
Di pirtûka rêwîtiya Ewliya Çelebî ya di serdema Osmanîyan de jî, di derbarê zayîna Kurdan de çîrokek heye. Ewliya Çelebî diyar dike ku wî ev efsane ji dîroknasê Ermenî Migdisî fêr kir:
"Li gorî dîroknasê Migdîsî, yekem bajarê ku piştî Bûyera Nûh hate avakirin bajaroka Cudî bû, li pey kelehên Şingal û Farqîn. Bajarê Cudî ji hêla Melîk Kurdî, pêxemberê Nûh bû, ku ji 600 sal kêm jiyaye û bi dirêjahî û dirêjiya Kurdistanê ve çû. Gava ku ew hat Farqîn, ew ji avhewa hez kir û li wir bi cîh bû, azadîxwazek mezin ji wî re çêbû. Yan zimanên xwe bi serbixwe ji Hebrewbranî diaxivîn. Wan hîn jî ne Hebrewbranî û ne Erebî, Farisî, Darî an Pahlavi, hîn jî zimanê Kurdî. Zimanê Kurd î, ji dayik û axaftin û niha li Kurdistanê tê bikar anîn, navê xwe ji Melîk Kurdî re ji pêxember Nûh re deynin. "
Semaqan, Bane
Semaqan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Sankt Julian
Sankt Julian şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hêgmatane (kirmanckî)
Rûmet Riha Ronakbîr
1572
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Girê Zerik
Girê Zerik, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
1572
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Dhuys-et-Morin-en-Brie
Dhuys-et-Morin-en-Brie, komuneke departmena Aisne ê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
Denzlingen
Denzlingen şaredariyeke navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Wawik
Wawik, torik (tûrik), tûrg (tûrge) an çeqel, navên çend cureyên cinsê gurên boz (Canis) ji famîleya kûçikan (Canidae) e. Wawik li Afrîka, Asya, Rojhilata Navîn û başûr-rojhilata Ewropayê dihête dîtin.
Îdir, Ûrmiye
Îdir gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 226 kes (66 malbat) bûn.
Mîrza Mohemedabad
Mîrza Mohemedabad, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Glarus
Glarus, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Glarusê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Haçîko
Hachikō di 10ê çiriya paşîna 1923an de li zeviyek nêzîkî bajarê Ōdate, parêzgeha Akîta, ji dayik bû.[3] Di sala 1924an de Hidesaburō Ueno, profesorek li Zanîngeha Împeryal a Tokyoyê, ew anî Shibuya, Tokyo, û wî wekî heywanê xwe xwedî kir. Haçîko her roj li Stasyona Shibuyayê li benda Ueno ma û ew li wîr pêşwazî kir. Vê yekê heya 21ê gulana 1925an berdewam kir, heta ew roja ku Ueno li ser kar bû ji xwînrêjiya mêjî mir. Ji hingê ve heya mirina wî di 8ê adarê 1935an de, Haçîko her roj vedigeriya Stasyona Shibuya da ku li benda vegera Ueno be.
Kurdos (malper)
Kurdos malpereke kurdî ya weşana bi zimanê almanî dikê ye. Kurdos di 30ê adara 2006an de dest bi weşanê kir. Kurdos xwe wek civaka kurd ya li diyaspora yê dibînê.
Haçîko
Di dema jiyana xwe de, kûçik di çanda japonî de wekî mînakek dilsoziyê hate dîtin. Ji mirina wî ve, ew li çaraliyê cîhanê di çanda populer de bi peyker, fîlm û pirtûkan tê bîranîn. Haçîko di japonî de wekî chūken Hachikō (忠犬ハチ公, "kûçikê dilsoz Hachikō") tê zanîn.
Kurdos (malper)
Mêvanên malperê dikarin nuçeyên derbarî Kurdistanê de bixwinên û fikiren xwe di forûmê di bêjin. Di 20ê adara 2008an de forûm ji ber problemeke teknîkî hat derxistin. Xebatkarên Kurdos lê dixebitin forûmê demek nêz de ji bo mêvanan dîse vekin. Kurdos herwiha wêne û dîmenên çalakiyên ewropayê diweşînê.
Soto, Bane
Soto gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Einhausen, Hessen
Einhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bergstraße li Hessen, Almanyayê ye.
Bêrîvan Kaya
Bêrîvan Kaya an jî Berivan Kaya  (jdb. 1967 Stuttgart/Almanya) derhêner û lîstîkvaneke alman e.
Dayîka wê alman û bave wê kurd e. Bave wê ji bakurê Kurdistanê ji bajêrê Bazîdê ye, diya wê jî ji rojhilatê Prûsyayê ye. Bêrîvan Kaya li Zanîngeha Hannoverê beşa Mûzîk û Şanogeriyê xwendiye. Di sala 1998ê de li Şanoya "Münchner Kammerspiele" de dest bi karê şanogeriyê kiriyê. Di sala 2001ê da li Şanoya "Berliner Volksbühne" de karê xwe berdewam kirye û paşê li Spanyayê di Şanoya "Theatro de los Sidentos" de lîstîkvanî kiriye. Di sala 2003an de senaryo ya şano ya "Das ungeschriebene Buch der Kurden" (Pirtûka Kurdan ya nenivîsandî) ji bo Şano ya "Volksbühne Berlin‘ê" nivîsandiye. Bêrîvan Kaya heta niha di çendek fîlmên sînemayî de leyîstiye.
Weyarn
Weyarn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Miesbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
447
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Kîçxos
Kîçxos, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Balafirgeh
Balafirgeh, firgeh, firîngeh, firokexane, qada firîn û niştina firokeyan e. Balafirgehên giring ên Kurdistanê Balafirgeha Amedê û Balafirgeha Navneteweyî ya Silêmaniyê û Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê ne.
Debanmertal
Debanmertal, cureyeke şûrê ye ku ev şûr demekê di destên zadeganan de bû. Pirranî wekî aksesûar dihate girêdan. Niha di şûrbazîyê (eskrîm) de tê bikaranîn lê forma berê hatiye guhertin. Ango debanmertala di eskrîmê de tê bikaranîn, bo eskrîmê ji nû ve hatiye sazkirin.
Niha ketiye destê werzîşkaran
Yek ji sê beşên şûrbaziyê ye, jê re dibêjin. Demekê dirêj di palasên key û mîran de bi debanmertalê lîstikên şûrbaziyê dihatin kirin. Di çerxa demê de ev lîstik bûn beşekê ji werzîşê û jê re şûrbazî, şûrî yan şûrhingêvî dibêjin.
Di Épéeyê de divê şûrbaz serî û lingên xwe jî ji êrîşan biparêze. Dirêjiya debanmertala eskrîmê 110 cm, giraniya wê jî 770 gr e. Mertala debanê ya mil û destan diparêze ji yên din mezintir e.
Cantoin
Cantoin, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Vernon
Vernon, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Dizy-le-Gros
Dizy-le-Gros, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
Burglahr
Burglahr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
1299
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Pergall
Watey yê "gişki hewparçe" her wehayş tuwanîd erra nîşan danini yê dese le rabiteyl we kar bîyed.
Pierre-Joseph Proudhon
Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865) ramanwerekî siyasî yê franseyî ye û wek bavê anarşîzmê dihête naskirin. Ew li dijî sozyalîzma otorîte, ango sozyalîzma zordar û dogmatîk bû.
Pergall
Zemîney lêkûlîni zanistane le barey pergall we ey beşele teqsîm bûd: têorî pergall, fermannasî, pergalleli cûlla, û pergalleli amête. Fîştiri pergallel ey taywetmendîyele dîrîn:
Wişey pergall mumkin e we desey rêsa û qanunegan yê hukumetîş, ke akari ew hukumet te'rîf ken, biwetgîd.
Maneyli Pergall
Pergalleli sirûştî û deskirdi ayim: le dinya her du curi ey pergallele vucud dîrin.
Pegalli walla: yê pergalli walla me'mulen wegerd henîg bewendel le muhît ewana tereker (fe'lûinfi'al) keyd.
Perdaxt kirdin û perdaxti teregûrandin: yê pergall tuwanîd curi yê perdaxtgeri teregûrandinîş kar bikeyd.
Jîrpergallel: yê jîrpergall birîtî ye le çend onsor ke we xuweyan pergallîg durus ken, û le watey bantir beşîgin le pergallîg gewretir.
Cureli Pergall
Pergall cureli curwacur dîrîd: pergalli zînig, pergalli kakeşanî, pergalli awûrî, pergalli xuweretawî, pergalli ferhengi, û ewantir.
Emmendingen
Emmendingen bajarokekî navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Unterjeckenbach
Unterjeckenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sûwaraw, Bane
Sûwaraw gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Mûsakendî
Mûsakendî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Koma Avreş
Koma muzîkê Koma Avreş sala 1993'an xebatên xweyê huneri li Navenda Çanda Mezopotamya şaxa Amedê da destpêkirin. Navê xwe li şehideki Kurdistanê girtiye. Xebatê Koma Avreş niha jî li nav Navenda Çanda Dicle-Firat berdewam dike...
Cêwî (fîlm)
Cêwî (bi îngilîzî: Twins) fîlmekî komedî ye û di sala 1998an da hate pêşandin. Di fîlmî da Arnold Schwarzenegger û Danny DeVito dilîze. Derhênerê fîlmî Ivan Reitmane.
Çiyayê Şaho
Şaho çiyayeke berz li Rojhilata Kurdistanê ye. Berzahiya wî 3390 metre ye.
Çiyayê Şaho dikeve navberî parêzgeha Kurdistan û parêzgeha Kirmanşan li Îranê.
Qasimê Xelîlî
Qasimê Xelîlî di sala 1979an de li gundê Dîlan ku girêdayî bi Kerborana Mêrdînê ve ye hatiye dinyayê. Ew bi xwe ji gundê Xelîla ye. Ji ber bavê wî mela bû wî li gelek gundên derdora Kerboran zarokatiya xwe bûrandiye. Di salên notî de xwendina xwe ya dibistanê li Cizîr û Amedê kiriye. Di 2001î de piştî mezûniyeta zanîngehê dibe mamosteyê wêje û zimanê tirkî. Zewacî ye û bavê du zarokan e. Ji xortaniya xwe ve bi teybet ji bandora bavê xwe dibe meraqdarê ziman û wêjeya klasîk a kurdî. Hinek dersên erebî yê medresê jî xwendine. Hê di dema zanîngehê de di kovara înternetî ya çand û hunera kurdî ku bi nav Mehname bû de çend helbestên wî têne weşandin. Lê piştî hingî heta sibata 2017an navberereke dirêj dide nivîsandinê. Helbestên wî kêm ji wan bi pîvana kîteyan in, piraniya wan bi aruzê ne. Hin helbestine serbest nivîsandibin jî bêhtir helbestên wî bi pîvan in. Dîse piraniya wan li ser mijarên evînê ne. Di helbestê de bi zanîn weke tercîhekî devoka Torê bi kar tîne.
Fürth, Hessen
Fürth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bergstraße li Hessen, Almanyayê ye.
Îlizgî
Îlizgî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 3 kes (1 malbat) bûn.
Dohis
Dohis, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
Hennigsdorf
Hennigsdorf, bajarekî navçeya (Landkreis) Oberhavelê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Bîcar (navçe)
Şaristana Bîcar yek ji navçeyên Parêzgeha Kurdistanê ye ku li rojhilatê vî parêzgehê binecih dibe.Navenndê vê navçeyê bajarê Bîcarê ye. Şaristana Bîcar bi herêmeke 7730 kîlometreyan mezintirîn şaristanê parêzgeha Kurdistanê ye.
Şaristanê Bîcar ji bakûrê rojhilat ve bi Parêzgeha Zencan, ji bakûrê rojava ve bi Azerbaycana Rojava (parêzgeh), ji rojhilat bi Parêzgeha Hemedanê, ji rojava bi şaristana Dîwandere û Sîne, û ji başûr bi Qurwe cînar e.Bîcar herêmeke çiyayî ye,bi av û hewa ve sar û hişk e.Ekseriyetê xelkê şaristana Bîcar bi zimanê Kurdîya Gerrûsî diaxivin.Li vî menteqeyê du zaravayên Kurdî yên din jî Kirmanşanî û Goranî jî tê axiftin û herwisa li hindek herêmên bakûr zimanê Tirkî jî tê axiftin.Xelkê vê navçeyê bi dûçûna serjimariya giştî ya nifûsî ya sala 2006ê 93714 kes in.Dînê xelkê vê navçeyê Îslame.
Herêmên Şaristana Bîcar
Şaristana Bîcarê ji çar bexşan pêk tê :
Şewata Sînemaya Amûdê
Şewata Sînemaya Amûdê an jî Agirê Sînemaya Amûdê di dîroka kurdan de bûyereke reş û giran e ku di 13'ê sermaweza 1960'î de li Amûdê çêbû. Di şeva 13'ê çiriya paşîn de agir ket Sînemaya Amûdê û di encamê de 180-283 zarok di nav pêtên agir de mirin.
Ji bo piştgiriya şoreşa Cezayirê fîlmekî bi navê Cerîmet nisif el-Leyl ("Cerîmeya nîvê şevê") ji aliyê dewleta Misirê ve hatibû çêkirin û li pêşkêşî zarokên Amûdê hat kirin. Sînema ku têra 200 zarokî dikir 500 zarek hewandibûn. Wexta 500 zarok di sînemayê de agir dest pê kir. Deriyê salona sînemayê girtî bû. Di vê bûyera kesertijî de 180-283 zarokên kurd jiyana xwe ji dest da.
Agirê Sînemaya bajarê Amûdê wek semboleke zilm û neheqiya li gelê Rojavayê Kurdistanê hîn jî hildibe.
Mihemedê Seîd Axayê Deqorî di vê bûyerê de xelaskerê gelek zarokan bû. Di şeva Şewata Sînemaya Amûdê, ji sînemaya ku dişewite bi dehan zarokan derdixe û xilas dike. Di dawiyê de stûnek di ser de hat xwarê û canê xwe ji dest da.
Navên hin goriyên Agirê Sînemaya Amûdê
• 2
Gordola
Gordola, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Ticino ya li herêma Locarnoyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Sûreban, Bane
Sûreban gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
1756
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Wiesweiler
Wiesweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Endingen am Kaiserstuhl
Endingen am Kaiserstuhl bajarokekî navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mecnuniye
Mecnuniye, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
La Bâtie-Vieille
La Bâtie-Vieille, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Siya, Şirnex
Siya gundek e ji gundên Gurdila, dîroka wî kevnar e. Alîsork û tiriyê Siya bi nav û deng in.
Çavkanî
Kategorî
Budaxkî
Budaxkî, Baviké heré mezin ê Xelîla ye. Li serê gund behtir dimênin. Li Kerboran û derê din gelek Budaxkî dijîn.
1859
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Nosûde
Nosûde an Newsû yek ji bajarokên herêman Hewraman e. Nifûsê bajarok gorî World Gazetteer 1 582 kese. Newsû li mintiqa Hewraman a Hewraman-e Lûhonî, li bakûrê şehrê Pawe, dikeve. Gelê bajarok hemû hewramîaxivin. Newsûd yek ji navendên Kurdên Hewramî e sosyal û çandîye. Tê zanîn ku, serokê êlên hewramî, e herî dawî ji wan welatparezê Kurd Cafer Siltan bû, li Newsû diman, herwaha Newsû wek serbajarê Hewraman-e Lûhonî bû.
Gorxheimertal
Gorxheimertal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bergstraße li Hessen, Almanyayê ye.
Busenhausen
Busenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dolignon
Dolignon, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
Werîs, Miks
Werîs, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Rewaz Fayeq
Rewaz Fayeq siyasetmedareke kurd e ku di tîrmeha 2019an de wek Serokê Parlamena Herêma Kurdistanê hat hilbijartin. Fayeq endama Partiya Yekîtiya Niştimaniya Kurdistanê ye.
Jiyan
Fayeq di sala 1977an de li navçeya Kelarê ya parêzgeha Silêmaniyê ji dayik bûye. Doktora wê di warê yasaya medenî û veberhênanê de ye û endama komîteyên Pîşesazî, Enerjî bi Çavkaniyên Xwezayî û Karûbarên Yasayî yên Parlamentoyê bû. Di dadgeha herêmî ya Derbendîxanê de wek lêkolîner kar dikir û wek mamosta û seroka beşa ya Peymangeha Teknîkî li Silêmaniyê destnîşan kir.
Siyaset
Di sala 2019an de, Fayeq daxwaz kiribû ku li gel Konsulê Giştî yê Amerîkayê li Iraqê hevdîtinekê pêk bînin, li ser wan nîgeraniyên ku proseya bûdceya sala 2020ê ya hikûmeta Iraqê li hember Herêma Kurdistanê ne adil be. Fayeq di daxuyaniyekê de got: “Nabe ku dewleta Iraqê bûdceya sala 2020ê weke amûreke zextê li ser gelê Kurdistanê bikar bîne.”
Di 11ê tîrmeha 2019an de Fayeq wek Serokê Parlamena Herêma Kurdistanê hat hilbijartin. Ji aliyê Serokê Herêma Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî jî hat pîrozkirin.
Mofrûzlû
Mofrûzlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Azad Berwarî
Azad Berwarî di li bajarê Mehabadê (rojhilatê Kurdistan) ji dayîk bû ye. Malbata wî pêşmergeyên Şoreşa Barzan bûn. Bavê wî ligel rehmetî Mele Mistefa Barzanî di avakirina Komara Mehabadê de beşdar bû ye.
Herbolzheim
Herbolzheim bajarokekî navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Azad Berwarî
Xwendina destpêkê li Berwarî, Navendî û Amadeyî jî li Hewlêrê temam kiriye. Di salên 1966-1967 li Zankoya Musilê beşê Kîmya dixwîne, lê ji ber xebatên xwe yên siyasî temam nake. Tê girtin, piştî ku azad dibe, di sala 1972 de xwendina xwe temam dike.
Di sala 1964 de dibe endamê Partiya Demokrata Kurdistanê (PDK), di sala 1970 de jî dibe endamê seroktiya Yekîtiya Qotabiyên Kurdistanê. Di sala sala 1972 de pêwendiyê bi Şoreşa îlonê re datîne. Di sala 1975 de sirgûnî Iranê dibe û hevaltiye nêzîk bi Idrîs Barzanî re datîne û di gelek waran de dibe alîkarê wî. Di sala 1979 de dibe endamê komîteya navendî ya PDK
Di sala 1993 de di kongreya 11 de dibe endmaê polîtbîroya Partî. Di salên 2001 - 2004 de dibe berpirsiyarê giştî yê ragihandina Partiyê.
Jêdera Avestakurd
Jarava, Dûl
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 342 kes (62 malbat) bûn.
1595
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Fatma Savcı
Fatma Savcı, anku Fatma Savcî, helbestvan û nivîskareke kurd e ku di sala 1974an de li gundê Girê Mîran ê Nisêbîn ji dayika xwe bûye.
Salên li girtîgehê
Di sala 1992an de ji aliyê hêzên ewlekariyê yên dûgela Tirk ve hatiye girtin. Cezayê panzdeh salan wergirtiye. Diwanzdeh salan di girtîgehên wekî Colemêrg, Elezîz, Çanakkale, Stembol, Mêrdîn û Mîdyadê de maye. Di zîndanan de dest bi nivîsandina helbestan kiriye.
Niha
Piştî diwanzdeh salan di sala 2003an de ji girtîgehê hatiye berdan. Niha li Stembolê dijî û nivîsandina xwe ya helbest û pexşanên wêjeyî didomîne.
Capdenac-Gare
Capdenac-Gare, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Xeyala Evîn (albûm)
Xeyala Evîn duyem albûma hiphopbêjê kurd Serhado e. Serhado ev albûm di festîvala navnetewî a çand û hûnera Kurdistan li bajarê Elmanya Gelsenkirchenê cara pêşîn pêşkêşî guhdarên xwe kir.
Dommiers
Dommiers, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
Kemalê Amedê
Kemalê Amed, stranbêjekî kurd e.
Kemalê Amed ji 12 saliya xwe de bi mûzîkê mijûl bû. Dibistana seretayî û navincî li Amedê qedand. Di sala 2000ê bi awayekî profesyonelî dest bi muzîkê kir. Heta niha du albûmên wî derketin. Kemalê Amed di fîlmên derhêneriya wan Ganî Ruzgar Şawata kiribû wekî Dumanlı Yol/Riya bidixan û Azad de rol girt.
Hevalên derewîn
Nimûneyine hevalên derewîn
Dîsa peyva mil di kurmancî de maneya "beşa jorîn ya destan" dide lê di soranî û zazakî de wateya stû dide.
Di kurmancî de peyva kin li hin deveran heye û maneya "kurt, ne dirêj" dide. Kin di hin devokên soranî de jî heye lê maneya "(li) ba, (li) cem, (li) nik" dide.
Di kurmancî de peyva kir ji lêkera "kirin" e. Lê di zazakî de kir maneya kîr ya kurmancî dide.
Di kurmancî bi xwe de jî bo nimûne peyva poz li hin deveran maneya "difin, bêvil, kepî, organa bêhnkirinê" dide lê li hin deran jî maneya wê qûn e. Wateya peyva pêsîr li hin deran "bersîng, paxil, memik, çiçik" e lê li hin deran jî ew maneya "navran, navbera herdu piyan" dide.
Di înglîzî de gift maneya "diyarî, hediye" dide lê di almanî de maneya wê jehr e û di swêdî de jî zewicî ye.
Şimşûr
Şimşûr (li cîhana rojava Gladius) cureyek ji şûran e. Mediyan gelek bikaranîne. Dudevî ne û nava wan stûr e. Dişibe nikulên qajan. Formên berê hinekê din jî stûr bûne. Taybetiya vê şûrê ew e ku bi giranî û zexmbûna xwe, lêdana hedefê baştir dike.
Ji kurdan û mezopotamyayiyan derbasê romayiyan bûye, wan bipêşxistine. 50-80 cm dirêj e. Forma mediyan bikaranîne kurt bûye, 40-60 cm dirêj bûye. Gladyatoran gelek bikaranîne. Li Ewropayê jê re gladius dibêjin.
Selasê Bawecanî (navçe)
Şaristana Selasê Bawecanî (bi cafî: شارستانی سەلاسی باوەجانی) yek ji navçeyên Parêzgeha Kirmaşanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê. Navenda vê navçeyê bajarê Tazawayî Selas bi kesên balix ve du hezar û pênsed kes in.Ezgile bajarekê din yê vê navçeyê ye.Li vê navçeyê sê eşîrên mezin hene: Bawecanî ,Qubadî, Weledbeygî.
Li cotmeha 2016dan de li vê heremê pêvçûn di navbera hêzên Îranî û Kurdî de derket. Di encamê de 12 gerîlayên PJAKê hatin kuştin. Piştî vê bûyerê li gor çavkaniyên PJAKê, 26 pasdarên Îranê û 6 caş jî ji aliyê wan ve hatin kuştin.
Herêmên şaristana Selasê Bawecanî
Ev şaristan xwedî du herêm, şeş gundistan,du bajar û 252 gundan e û her wisa sinor li gel dewleta Iraqê jî heye.Berfirehiya vê navçeyê 5000 kîlometreye û xelkê vê navçeyê çil û du hezar kes in.
Kûhdeşt (navçe)
Şaristana Kûhdeşt yek ji navçeyên parêzgeha Luristanê ye û li rojavayê vî bajarî binecih e û av û hewa çiyayî ye.Navenda vê navçeyê bajarê Kûhdeşte û karê xelkê vî bajarî bi giştî cotkarî û heywan mezinkirin e.Nîştecihên vê navçeyê bi zimanê û bi zaravayê Lekî diaxivin.Bi 218,921 kesan ev şaristan sêyemîn şaristane di parêzgeha Luristanê de.Berî Kûhdeşt,şaristanên Xuremabad û Borûcerd hene.
Împeratoriya Hexamenişî
Li deman demekê, desthilata wê li aliyê rojhilatê digehişt Efxanistan û Pakistana niha, li aliyê Bakurê rojhilatê digehişt Asyaya Navîn, li aliyê Bakurê Rojhilat digehişt peravên Deryaya Reş, li rojava digehişt tevaya Anatolî û parek ji nîvgizirta Balkanê, tevaya welatên rojhilata navîn mîna Îraq, Sûrî, Ordin, Libnan, Felestîn, Israîl, nîvgizirta Erebî, Misir û parek ji welatê Lîbyayê. Rûberê emperatorî ya Hexamenişiyan nêzî 7.5 milyon kîlometirên çargoşe bû.
Ev împeratorî wekî serhildanekê dijberî împeratorî ya Mîdiyan hat avakirin û bi qasekî xurt û bihêz bû ko du caran nêzîk bû tevaya Yewnanistana kevnare bigirt. Li dawiyê jî liser destê Eskenderê Mekedonî herifya. Leşkirê Îskender paytextê Hexamenişiyan, Parsa anko Persepolîs (iroj Textê Cemşîd) şewitand.
Şûrdas
Şûrdas, cureyek şûran e, ji demên antîk ve hatiye bikaranîn. Ji mezopotamyayê derbasê yewnanan bûye. Li Ewropa jê re kopîs dibêjin.
Devên wê asîmetrîk in, ango naşibin hevûdu. Giran e, bo şikestina mertalan bikêr e. Siwariyan jî gelek bikaranîne. Di bihevçûnên pozpozî de, avantajên wê hene. Şûrên din dikarin ji dest bipekin, lê şûrdas zûbizû napeke.
Aliyê vê şûrê yê neyînî ew e ku giran e û li dijî dijminê di dest de şûrê dirêj heye, bêçare dihêle.
Dîroknasên rojavayî dibêjin ku ev şûr ji grekiyan belav bûye û Alexander Kopis navê xwe daye wê. Zanistên ewropayî her deranderî û pêşketinekê dixin para xwe, ev jî baweriyê kêm dike.
AKnews
AKnews (Ajansa Kurdistan) ajanseka nûçeyan a kurdî ye. Di sala 2008an ji aliyê serokwezîrê berê yê Herêma Kurdistan, Nêçîrvan Barzanî ve hate vekirin û de dest bi weşana xwe ya fermî kir. Navenda AKnews li paytexta Herêma Kurdistanê Hewlêr e. AKnews weşana xwe bi zaravayên Soranî û Kurmancî, Zimanên Elmanî, Erebî, Farisî, Ingilîzî û Tirkî dikê.
Girêdanên derve
Malpera AKnews
Narsîsîzm
Narsîsîzm tê wateya hezkiriyê xwe bûn. Ango mirov maşûqê xwe dibe. Ev peyv ji efsaneyeke grekî tê. Nêçîrvan Narkîsos, rû nade Êxo ya wekî periyeke ciwan. Êxo bi dileke têr kul û êş ji Narkîsos hez dike. Roj bi roj ji êşa dilê xwe jar dikeve û dimire. Dema ew dimire çiya û kendal olan didin û ev peyva exo (olan) jî wisa dikeve hemî zimanan. Xwedayên li çiyayê Olîmpê rûniştine vê yekê dibînin û biryar didin ku nêçîrvan Narkîsos ceza bikin. Narkîsos ji nêçîrê vedigere. Gelek westiya û tî bûye. Radigihîje ji ava çem vexwe nişka ve xwe dibîne. Maşûqê xwe dibe. Ji wê rojê şunde êdî ji ber devê avê ranabe û ji eşqa xwe dimire. Ango cezaye xwedayan bicih tê. Li cihê ku ew dimire kulîlkên nêrgiz şîn dibin.
Gorî Sigmund Freud di her mirovî de kêm zêde narsîsîzm heye û heger pirr zêde nebe zirara wê nîne. Kesayetiyên wekî Adolf Hitler, Napoléon Bonaparte, Mustafa Kemal Atatürk jî xwedî narsîsîzmeke mezin bûne. Hemî dîktator kêm zêde wiha ne. Ji xwe zêdetir çavên wan kesî nabîne. Ezperest, tirsonek, zalim in lê bi tenê ne. Heger gotin an armancên wan bicih neyê wekî nêçîrvan Narkîsos hêdî hêdî dihelin û ji kerba dimirin.
Psîkiyatrî
Psîkiyatrî pirr caran bi şaşî wekî psîkologiyê tê zanîn. Psîkiyatrî jî wekî psîkologî bi pirsgirêkên derûnînasî, normal û anormal re bilî dibe. Psîkiyatrî di dînamîkên tevgerên mirov de metoda biyopsîkososyal bikartîne. Ango bi nexweşiyên organîk re bilî dibe. Heger ti nexweşî an sîmptomeke organîk (laşî) tunebe û dîsa jî nexweşiyeke psîkologîk peyda bûbe, ev dikeve warê psîkologiyê. Her nexweşeke psîkologek divê cara pêşîn ji aliyê psîkîatrek ve bête kontrolkirin.
Psîkiyatrî beşeke tibê ye lê psîkologî nîne. Psîkiyatrî bi teknîkên organîk û dermanan kar dike. Di dema Şerê dinyayê ya duyem de zanîstên ji ber terora Nazî ji Germanistanê reviyabûn û hatibûn Tirkiyê, li Tirkiyê bingeha tiba nûjen davêjin. Gelek fakûlte û beşên zanistiyê ava dikin. Herwekî zanîstên germanan cara yekê li Tirkiyê bo nexweşên psîkologîk klînîkek bi navê Bakirköy dadimezirînin û ew kesên ku jê re "dîn û har" dihate gotin bi zanîstiyê tedawî dibin.
Navê psîkiyatriyê
Ev têgîn an binavkirin cara pêşîn sala 1808 ji aliyê bijîşk Johann Christian Reil hatiye bikaranîn. Serî de wekî psîkiyaterî bû. Nav ji bêjeya psîşe (ruh) û îatros ango bijîşk hatiye çêkirin.
Serbixwebûna psîkiyatriyê ne wisa hêsan bûye. Li Almanya heya sala 1945 ji aliyê Naziyan ve herî kêm 100.000 nexweşêb psîkiyatrîk hatine kujtin. Li welatên wekî Tirkiyeyê nexweş zîndanî dikirin an berdidan kolanan.
Reform û pêşketina psîkiyatriyê
Mirov dikare bêje heya sala 1950 psîkiyatrî ne ewqas serbixwe bû. Nexweşên derûniyê yan bi rêbazên bijîşkiya anatomîk dihatin terapîkirin an jî nexweş ji civakê dûr dixistin ku ziyanê nede. Keda zanistên rojavayî sereke bûye.
Rexne li psîkiyatriyê
Rexne wisa gelek bûne ku îro jî bi navê antîpsîkiyatrî tevgerek ramanî heye. Nivîskar Thomas Szasz û Ronald D. Laing an civaknas Michel Foucault digotin nirxandina normal-anormal ne zanistî ji nêrîna pirraniyê ne. Pirranî jî ne her dem mafdar û normal e. Îro êdî ev roj derbas bûne, psîkiyatrî bi rêbazên nûjen xizmetê dike.
Psîkiyatrî bi gelek beşên zanistiyê re dixebite, bi taybetî psîkolojîyê re. Heger nexweşiya ruh organîk be karê psîkiyatriyê, ne organîk be yê psîkolojiyê ye.
Tirşika loviya spî
Tirşika loviya spî, lololovî, hêyavka fasûliya spî cure hêyavkek ji koma xwarinên quşxaneyê ye. Di pêjgeha kurd, ermenî, romî (tirk), Îran, gurcî û ereban de gelek cureyên wê tên zanîn û xwarin.
Ji loviyê re lobî, lowî, fasûlî jî dibêjin. Lovî him bi hêşînî tê bikaranîn, him jî loviya spî ji dan û dûyê ye.
Lololovî
Ev ne nav e lê mirov dikare bo navê vê xwarinê jî bikarbîne. Melayê Meşûr tematî kiriye, ji garson û berkarên aşxaneyê re gotiye "bila erzan be bila qet jî goşt tê de nebe, ji min re tirşika loviya spî bîne".
Garson badiyeke mezin tijî loviya dan û dûkî kiriye, aniye daniye ber. Mele mecbûrî xwariye. Ji Bidlîsê tê diçe Sêrtê. Di rê de zikêşê ketiye, har gavekê carê ba li ber dikeve. Dibêje "lo lo lovî, tu li min q..ê biqetînî jî, pa wele, ez ê te dîsa bixwin."
Ango mele pirr jê hezdikiriye. Goşt di nav de nebe jî ev xwarin bitehm e. Carnan di civatan de gava behsa loviyê tê kirin, Mela Meşûr jî tê bibîranîn. Lovî dikare di mîdeyê de gazê çêbike.
Gelek terîfeyên vê xwarînê hene.
Çêkirin
Loviyên xwe şevekê berê têxin avê, nermijî bikin. Nivenîv bikelînin. Ango ne kêm, ne jî pirr. Pîvaza ziravhûrkirî, tîkegoşt di nava rûn de tê biraştin. Merge dikeve navê, tê tevdan, 2 stekan av tê ser û dihêlin bikele.
Loviyên xaşandî yan nîvenîv hatiye kelandin bersin ser goşt, tiliyek ser re avê berdinê bikelînin. Heger ava wê têr nekir, dikarin lê zêde bikin.
Îsot, sîr, firingiya tîkekirî jî tevlî dikin û bi hev re bi qasî 10-15 deqeyan dikelînin. Xwêya xwe kontrol bikin. Êdî dikare were ser destexaneye (sifre).
Gutach im Breisgau
Gutach im Breisgau şaredariyeke navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
1600
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Akmos
Akmosî, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Meşed Hesenlû
Meşed Hesenlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Eichelhardt
Eichelhardt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Lîsteya golên Norwêcê
Li jêr lîsteya golên Norwêcê tên nivîsandin. Li Norwêcê herî kêm 450 000 golên ava lîmnetîk (şirîn) heye û rûava 400 golan ji 5 km² yê zêdetir e. Rûava golan bi giştî 17 100 km² ye û benda golan 1 200 km³ e. Çar golên herî kûr ên Parzemîna Ewropayê ku li Norwêcê ne evin: Hornindalsvatnet (514 m), Salvatnet (464 m), Tinnsjå (460 m) û Mjøsa (449 m).
Domptin
Domptin, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
Erebûk
Erebûk (bi tirkî: Tutumlu), gundekî navça Rihayê Siwêregê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Dirust
Dirust di matematîkê da, yan jî gêometriyê da ji xetta ku ji deqan pêk tê ra tê gotin.
Le Bersac
Le Bersac, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Komas
Komas, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Victoria
Victoria, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
La Capelle-Balaguier
La Capelle-Balaguier, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Kurte kûîl
Kurte kûîl gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 12 kes (3 malbat) bûn.
Freiamt
Freiamt şaredariyeke navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Apocî
Apocî (yan Apoçî, carine jî Apoyî) bernavek e ku ji bona kesên ku xwe bi îdeolojiya Abdullah Öcalanê serokê Partiya Karkerên Kurdistan îfade dike re tê bikaranîn.
Bêjenasî
Peyva Apocî ji Apo û -cî tê. Apo bi xwe jî ji peyva ap (mam, birayê bavê kesekî) û paşgira -o têt û bernavê Abdullah Öcalanî ye. Apocî jî wiha tê wateya kesên li dû Apo diçin.
Bikaranîn
Peyva Apocî bi giştî bi wateya kesên di PKKê de yan jî sempatîzanên wê re tê bikaranîn.
Navê berê yê PKKê
Apocî di heman demê de navê berê yê Partiya Karkerên Kurdistan bû.
Ev jî diyar dike ku qenc be yan xirab be, PKK bi gelek awayan tê wateya Apo û Apo jî hemî PKK ye.
1860
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Mescêdlû
Mescêdlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Groß-Rohrheim
Groß-Rohrheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bergstraße li Hessen, Almanyayê ye.
Bréziers
Bréziers, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Neteweyên ûralî
Gelên ûralî gelên ku zimanên ûralî dipeyivin re tê gotin.
Cardiff
Cardiff, Kardîf, paytexta Walesê ye. Cardiff bajarê herî mezin ê Walesê û paytexta dîrokî ya herêma Glamorganê jî ye.
1832
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Mühldorf (navçe)
Mühldorf, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Dêrelûk
Dêrelûk an jî Dêrelok (bi tîpên erebî, دێره‌لوك, bi tîpguhêziya wê: Deraluk), li devera Badînan, navê nahiyeyê ye. Bi qasî 10 km ji sinorên Tirkiyeyê dûr e. Bajar di navbera çiyayê Metîn û Gare dikevîte layê gundê Roşavayê. Do aliyên nahiyeyê çiyayên navdar û bilind hene: li jor çiyayê Metîn; li jêr çiyayê Gare. Di nava nahiyeyê ve rûbarê Zêyê Mezin û Siping û Şêrank diherike, nahiyeya Dêrelûkê axeke zêrîn heye, ku ji bo çandina dexil, dan û dikakî baş e.
Dîrok
Li demê damezirandinê li sala 1938ê senterê nahiyê li gundê Bêbo bû li devera Nêrwe û Rêkan li sinorê Tirkiyeyê. Lê li sala 1976ê bi biryareka rejîma be's a faşil hatiye helweşandin û li sala 1978ê her vê nahiyeyê ji Bêbo veguhast bû Komelgeha Dêrelukê li devera Nihêlê, lê vê çendê hez û viyana kurdîniyê û miletînî yê pitir lê kir.
Li sala 1986ê dîsan bi rengekê fermî Rejîmê ev nahiye helweşandiye. Piştî serhildana adara sala 1991ê û damezirandina Hikûmeta Herêma Kurdistanê li sala 1996ê bi biriyareka fermî careke din rêveberiya nahiyeyê dihête vekirin û bi dehan projeyên xizmetgozarî pêşkêşî xelkê xweragirê deverê kirin.
Rûberê senterê nahiyeyê 890 km² ne, rûberê nahiyeyê ji bilî devera Nihêl - Nêrwe û Rêkan 166.390 km² ne, serjmêriya nahiyeya Dêrelûkê nêzîkî 41.000 kesan pêk dihêt, (162) gund bi ser vê nahiyeyê ve ne, belê heta niha zorbeyî wan nûke kavil in û ji nû ve nehatine avakirin û xelkê wan li kûmelgehên Dêrelûk, Şêladizê, Sîriyê, Bagêra, Qediş û gelek cihên din akincî bûne.
Cihê erdnîgarî
Ji layê bakurê nahiyeyê devera Nihêl - Nêrwe û Rêkanê û ji layê rojhelatê dikevîtê devera Barzan û ji layê başûr ve dikevite qezaya Akreyê û ji layê rojava dikevîte senterê qezaya Amêdiyê bi dûratiya 17 km.
Babetên heywanan
Li çiyayên Deverê qertel û baz hene. Hirç, rûvî, gur, mar, kew, sivore û kewroşk jî li deverê hene.
Ol û civak
Nifûsa herêmê îslam (misilmanên sunî) û file ne.
Ciyên turîstîk, tarîxî û gerê
Pira Keliya, Şêrank...
Eichen
Eichen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Forchheim am Kaiserstuhl
Forchheim am Kaiserstuhl şaredariyeke navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Nankans
Nankans, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Bjørkelangen (gol)
Bjørkelangen, goleke di nava sînorê parêzgeha Akershusa Norwêcê de ye.
Şûrbel
Şûrbel, cureyek ji şûran e. Pirranî siwariyan bikardianiye. Niha di şûrbazîyê de û li hin artêşan jî wekî aksesûar tê bikaranîn. Cureyên nûjen bi kalan in.
Tenê devekê wê bira (tûj) ye. Lê aliyê ko jî carnan hatiye birakirin. Li Ewropa tê îdiakirin ku ev şûr ji macaran belav bûye. Di sedsala 17. di artêşan de bo siwariyan hatiye belavkirin. Li Kurdistanê jî navdar bûye.
IPhone 12
IPhone 12 û iPhone 12 Mini (wekî şêwazê iPhone 12 mini ) têlefonên zîrekin ên ku ji hêla Apple Inc ve hatine çêkirin e.
IPhone 12 Mini bi 699 $ û iPhone 12 bi 799 $ hat. Van bihayên hanê tenê li ser têlefonên ku ji bo karanîna AT &amp; T, Verizon, û T-Mobile (di nav de mîrata Sprint ) têne firotin têne firotin; bihayên ji bo modelên bê SIM 30 $ zêdetir in.
Arques-la-Bataille
Arques-la-Bataille, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hawramanê text
Hewramanê Text ji parçe herêma Hewraman, a ku dikeve nav sînorên Îran re tê gotin. Devokê Hewramî yê herêmî wek Hewramî Textî tê binavkirin.
Gelê Hewramanê Text di pirraniya xwe de Kurdên hewramî ne, belê soranîaxivên ji êla Caf jî, bi taybet li dedora Pawe û Cîwanro gelek hene. Êv herêm çiqas jî di mîtolojiya Yarsanan de rollekî navendî bilîze jî, gelê we niha serranser Misilman in.
Hewramanê Text yek ji herêmên Kurdistane herî bilind e.
Douchy, Aisne
Douchy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
La Capelle-Bleys
La Capelle-Bleys, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Heppenheim
Heppenheim, bajarekî navçeya (Landkreis) Bergstraßeê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Neqşbendî
Di cihana Îslamî da, ev terîqet yek ji terîqetên herî berbelav yên sofîtîyê ye û nemaze li Hindistana dema desthilatdarîya mexolan da gelek belav bû. Gelek ji sofîyên Kurdistanê bi rêya Mewlana Xalidê Kurdî bûn neqşbendî.
Saloxetên wê
Gelek kes dibêjin ko mirov nikare bi rastî biblje ko Neqşbend damezrînerê vê terîqetê ye, ji ber ko ew her berdewamiyeka terîqeta Xwacekanî bû. Di vê terîqetê da, zikirê bi dengê bilind, xelwetkirin û sema nîne. Ev bervajî terîqeta Qadirî ye ko têda sema heye û bi dengê bilind zikir dihêt kirin.
Alîgirên wê
Behaeddînê damezrînerê vê terîqetê bi xwe ji mirîdên Ebdulxaliqê Xecduwanî bû. Piştî damezirandina terîqeta neqişî jî, du mirîdên wî, (Xwace Elaedînê Ettar û Xwace Mehmedê Parsa) di belavkirina terîqetê da pirr xebitîn. Ev terîqet bi rêya Mewlana Xalidê Neqşbendî yê Şehrezorî gehişt Kurdistanê jî.
1771
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Mirkeb Teyr
Mirkeb Teyr, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Kenzingen
Kenzingen bajarokekî navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mezree Perîdan
Mezree Perîdan, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kûreya Jorîn
Kûreya Jorîn gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 259 kes (54 malbat) bûn.
Şityar
Şityar, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Santa Fe
Santa Fe [] (Navê dirêj: La Villa Real de la Santa Fé de San Francisco de Asís) paytextê federedewleta DYAyê New Mexico ye.
Di parêzgeha Santa Fe County de ye û cihê wê ji rûyê avê nêzîkî 2.000 m bilind e.
Dravegny
Dravegny, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê.
Mamoste
Mamoste an mamosta (mam-oste mam >ap-, osta >hoste) zanyar e an jî kesek e ku rastî û çewtiya jiyanê nîşanê mirovan dide ye. Kesên ku li dibistanan de li ser mijarên mîna dîrok, çand-huner, jîyana ferdî û hwd de fêran didin em ji wan re dibêjin "mamoste".
Ersfeld
Ersfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hector Berlioz
Hector Berlioz (wekî Êktor Bêrlyoz bixwîne) di 11ê kanûna pêşîn a 1803an de li La Côte-Saint-André, Isère, nêzîkî Grenoble, Fransa, ji daykbûye û di 8ê adara 1869an de li Parîsê giyanê xo ji dest daye, danerê muzîk û awazdaner û nivîskar û rexnegirekê binavûdeng ê fransî bû.
Dergûşa şaristaniyê
Dergûşa şaristaniyê cih û çandek e ku şaristanî ji aliyê mirovan ve bi awayekî serbixwe ji şaristaniyên din li cihên din hatiye afirandin. Çêbûna jîngehên bajarî taybetmendiya sereke ye ji bo civakekê ku wekî "şaristanî" were binavkirin. Di nav taybetmendiyên din ên şaristaniyê de hebûna nifûseke nekoçer, mîmariya miezzem, hebûna sinifên civakî û newekheviyê, û afirandina pergaleke nivîsînê ji bo ragihandinê hene. Derbasbûna ji civakên sade ber bi civaka tevlihev a şaristaniyekê gav bi gav pêk tê.
Zanyar bi gelemperî şeş dergûşên şaristaniyê qebûl dikin. Tê bawerkirin ku Mezopotamya, Misira kevnare, Hindistana kevnare û Çîna kevnare di Cîhana kevnare de şaristaniyên herî kevn in. Şaristaniya Caral-Supeyê ya herêmên berav ya Perûyê û şaristaniya Olmecê ya Meksîkayê dergûşên şaristaniyê yên li Cîhana nû (li Amerîkayan) ne.
Hemû dergûşên şaristaniyê debara xwe bi çandiniyê kiriye (belkî ji bilî Caral-Supeyê ku dibe bi kereseyên deryayî di destpêkê de debara xwe kiribin).
Gotina "dergûşa şaristaniyê" bi gelemperî ji bo şaristaniyên dîrokî yên din jî tê bikaranîn, bi taybetî ji bo Yewnanîstanê ku jê re "dergûşa şaristaniya rojavayî" tê gotin.
Yek an zêdetir dergûş
Zanyar berê digotin şaristanî ji Hîvika biadan derketiye û ji ber bandorê ji wir belav bûye. Lêbelê, niha bawer dikin şaristanî bi awayekî serbixwe li çend cihên cuda li her du nîvkadên erdê de derketine holê. Wan dît ku pêşveçûnên civakî û çandî di demên cuda de rû dane. Civatên "rûniştî" û "koçer" bi awayekî berbiçav bi hev re têkilî dianîn; di navbera komên çandî de cudahiyekî mezin tinebû. Têgiha dergûşa şaristaniyê bala xwe dide cihê ku niştecihan bajar ava kirin, pergalên nivîsîne çêkirin, teknîkên çêkirina cerran û bikaranîna metalan ceribandine, heywan kedî kirin û pêkhateyên civakî yên tevlihev wekî pergalên sinifan çêkirin.
Zanyar bi gelemperî şeş deverên ku şaristanî ji hev serbixwe derketiye destnîşan dikin:
Elqaîde
Elqaîde yan jî Elqaede (القاعدة anku bingeh, bi înglîzî al-Qaida yan al-Qaeda), rêxistineke tundîxwazên îslamî ye ku di 1988'an de hatiye damezrandin. Rêxistinê di 11'ê îlona 2001'ê de êrîş anîne ser bajarên New York û Washingtonê (DYA) û bi hezaran sivîlên amerîkayî kuştin. Êrîşa Elqaedeyê li dijî Amerîkayê yek ji sedemên cenga Amerîkayê li dijî rêxistinê û rejîma Sedam Huseyn li Îraqê bû. Dema sazkirina rêxistinê Usame bin Ladin serokê wê bû.
Li gorî çend çavkaniyan armanca wê derxistina "kafiran" ji welatên Îslamê ye. Wekî din dibêjin ku ew ne pabendî ti dada navneteweyî ye û ew sivîlan jî wek leşkeran dike hedefa êrişên xwe. Lêbelê agahiyên di derheq vê rêxistinê de gişk biguman in. Lewra bi destê dijminên wan ve tên belakirin. Ji ber wê hindê ne agahiyên piştrast in. Heta ku tê gumankirin ka gelo bi rastî rêxistinke bi vî awayî heye yan ne. Lewra ji hin hêlan ve tê dozkirin ku rêxistineke bi vî rengî tuneye. Tenê hêzên sîxûriyê yên dewletên wekî Îsraîl û DYA li ser navê vê bizava xeyalî daxwazên xwe yê hovane pêk tînin.
Li gorî Neteweyên Yekbûyî, Yekîtiya Ewropayê û DYA'yê rêxistineke terorîst e.
Hartford
Hartford paytextê federedewleta DYAyê Connecticut e. Bi tevî 124.848 (2004) gelheya xwe navenda parêzgeha bi heman navî ye jî.
Dîrok
Di sala 1623î de komên pêşîn ên koçberên holendî ji Nieuw Nederland tên, bicihdibin. Di sala 1633î de bo leşkeran baregehek tê çêkirin û bicihbûn jî wisa destpêdike. Sê sal şûnde îcar koçberên Îngîlîz ji Newtonê tên û bicihdibin. Li dijî kevnexwediyên herêmê Çermesoran şerên têr xwînî tên lidarxistin. Di 6ê tîrmehê 1944î de şewateke mezin pêk tê û li dora 700 kesî dimirin.
Aborî
Bajar wekî paytextê sîgortayê ya cihanî tê binavkirin. Fîrmayên navdar ên sîgortayê li vir in. Bo mînak, Aetna û The Hartford Financial Services Group, Inc. Dîsa navendên fîrmayên Carrier, Hamilton Sundstrand, Pratt & Whitney, Otis, Sikorsky, UTC Fire & Security, UTC Power û UTC Fuel Cells jî li vir in.
Rajnath Singh
Rajnath Singh (jdb. 10ê tîrmehê a 1951an) siyasetmedarek hindî ye ku wekî Wezîrê Parastina Hindistanê kar dike. Ew Serokê berê yê Partiya Bharatiya Janata ye. Berê wî wekî Serokê Giştî yê Uttar Pradesh û wekî Hikûmetê wezîran di Hikûmeta Vajpayee de xebitî. Ew di Wezareta Modî ya Yekem de Wezîrê Navxwe bû.
Wî her wiha du caran serokatiya BJP kiriye ango 2005 heya 2009 û 2013 heta 2014. Ew rêberek dêrîn ê BJP ye ku wek RSS Swayamsevak dest bi kariyera xwe kir. Ew parêzerê îdeolojiya Hindutva ya partiyê ye. Ew du caran bûye endamê parlamenê, Lok Sabha ji Lucknow (hilbijartina Lok Sabha) û yek jî ji Ghaziabad (hilbijartina Lok Sabha). Ew di Siyaseta Dewletê de jî çalak bû û ji Haidergarh (herêma hilbijartinê ya meclîsê) du caran bû serokwezîr MLA.
Sonc, Bane
Sonc gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Malterdingen
Malterdingen şaredariyeke navçeya Emmendingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Homo erectus
Homo erectus (tê wateya "mirovê tîk")' cureyekî windabûyî ya mirovê arkaîk e ku di serdema Pleîstosenê de, bi rûdana wê ya herî pêşîn nêzî 2 milyon sal berê jiyan kirine. Mînakên wê di nav endamên yekem ên naskirî yên cinsê Homo de ne.
Herborn, Hessen
Herborn, bajarekî navçeya (Landkreis) Lahn-Dill-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Homo erectus
Gelek cureyên mirovan, wek H. heidelbergensis û H. antekessor, xuya dikin ku ji ''H. erectus zêde bûne û Neandertal, Denisovans û mirovên nûjen bi gelemperî têne hesibandin ku ji H. heidelbergensis'' zêde bûne. ''H. erectus'' yekem bapîrê mirovî bû ku li seranserê Ewrasyayê belav bûne û bi rêzek parzemînî ve ji Nîvgirava Îberî heya Javayê dirêj bûne. Dibe ku nifûsa Asyayî ya ''H. erectus bav û kalên H. floresiensis û dibe ku ji H. luzonensis'' re bin. Nifûsa herî dawî ya naskirî ya ''H. erectus'' H. e. soloensis ji Java li dora 117.000–108.000 sal berê ne.
H. erektûs xwedan rêveçûn û bedenek nûjentir bûn û yekem celebê mirovî ne ku rûyekî wan ê rast, pozek berbiçav û dibe ku mirovên yekem in ku pirçê laşê wan kêm bûye. Her çend mezinahiya mêjiyê wan celebê bê guman ji celebên bav û kalên wan zêdetir be jî, li gorî nifûsê kapasîteya mezinahiya mejiyê wan pir cûda bûn. Di nifûsên berê de pêşkevtina mêjî di destpêka zaroktiyê de disekinî. Ev yek destnîşan dike ku pêşketin di dema zayînê de bi piranî xwe têrê dikir. Bi vî rengî pêşveçûna înformatîkê bi jiyanê re dihate sînordar kirin.
1561
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Briançon
Briançon, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
1561
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Mörlenbach
Mörlenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bergstraße li Hessen, Almanyayê ye.
Tariq Ezîz
Tariq Ezîz (jdb. 28ê nîsana 1936 - m. 5ê hezîrana 2015) siyasetmedarekî iraqî bû ku cîgirê serokwezîr, wezîrê karên derve û şêwirmendê nêzîk yê serok Sedam Huseyn bû. Komela wan di salên 1950î de dest pê kir dema ku her du jî çalakvanên Partiya Be's a Sosyalîst a Erebî ya wê demê qedexekirî bûn. Hem neteweperestekî ereb bû û hem jî endamê Dêra Katolîk a Keldaniyan bû.
La Capelle-Bonance
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kolombiya
Kolombiya, bi fermî Komara Kolombiyayê , yek welatekî derî parzemînê ya bi giranî li bakurê Amerîkaya Başûr û bi herêmên di Amerîkaya Navîn hatiye rewanekirin. Sînorên Kolombiyayê li bakurê rojava bi Panama, li rojhilatê bi Venezuela û Brezîl û li başûr bi Ekuador û Perû re parve dike. Sînorên deryayî yên Kolombiyayê jî wek bi Kosta Rîka, Nîkaragua, Hondûras, Jamaîka, Komara Domînîk û Haîtî re parve dike. Makezagona komara dewleta yekpare bi sî-û-du departementan pêk tê. Herêmên tiştên ku niha Kolombiya di destpêkê de ji aliyê niştevanên gelên resen ên Kolombiyayê tevî ku Muisca, Quimbaya û Tairona bû.
Destpêkirina spaniyan a di sala 1499an de pêvajoyekî fethê û mêtîngeriya di dawiya afirandina Cîgirkeyane ya Nû Grenada, bi paytexta wê ya li Bogotá hatibû.
Etîmolojî
Navê "Kolombiya" navdêrekî navê dawî ji Krîstofor Kolumbus (Îtalî: Cristoforo Colombo, Spanî: Cristóbal Colón) e. Ev ji aliyê şoreşgerê Venezuelayê Francisco de Miranda wekî referansa ji bo hemû cîhana nû ducan bû, lê bi taybetî jî ji bo wan beşên di bin serweriya Spanî û Portûgalî bûn. Nav paşê ji aliyê Komara Kolombiya ya di sala 1819an de ji navçeyên Cîgirkeyaneya kevn yên Nû Grenada (ku Kolombiyaya îro, Panama, Venezuela, Ekuador, û bakurê rojavayê Brazil) avakirin hatiye qebûl kirin.
Dema ku Venezuela, Ekuador û Cundinamarca hatibû ku ji bo wek dewletên serbixwe hebin, Wezareta berê yê Cundinamarca wek bi navê "Komara Nû Grenada" pejirandin. Nû Grenada bi awayekî fermî navê xwe di sala 1858an de ji Konfederasyona Grenadayê guhertin. Di sala 1863an de nav dîsa hatiye guherandin, ev dem ji bo Dewletên Yekbûyî yên Kolombiyayê bû, berî dawiya pejirandina navê yekûn wê di sala 1886an de wek – Komara Kolombiyayê – hatiye guhertin.
Ji bo ku vî welatî û hikûmeta Kolombiyayê venêrîn, mercên Kolombiya û República de Colombia bi kar tînin.
Dîrok
Ji ber cihên xwe, herêma ku niha ji Kolombiya korîdorên koçberiya mirovan ji Mezoamerîkayê û li Karîbê ber Andes û Amazon zûtir bû. Arkeolojîkên malperên Pubenza û El Totumo di Geliyê Magdalena ku 100 km dikeve başûrê rojavayê Bogotá kevntir dibînin.
Serdema berî fethkirinê
Li axa Kolombiyayê ya îro bi bazirganiya navxweyî û qeytanên zêr li herêmê re eleqedar bûn. Li vir Împaratoriya Înkayê, Muisca, Tayrona, Sinú, Quimbaya û San Agustín çanda ji bo sedsalan jiyandin.
Dagirkeriya Spanyol
Bi navê Krîstofor Kolumbus qet behsa axa Kolumbus lingê nedanîn. Axa Kolombiyayê, di destpêka sedsala 16an de Gonzalo Jimenez de Quesada û Sebastian de Belalcázar ji aliyê fermandarkirina spanî hatiye dîtin û nav koloniyên de hatiye guhertin. Rodrigo de Bastidas di sala 1525an de bajarê Santa Marta ava kir. Piştî vî bûyerê welat di peravên bakurê deryaya Karîbê de li pey bajarê Cartagena ava bû. Di sala 1538an de şêniyên Gonzalo Jimenez de Quesada bi dayîna navê cîwarê Bacatá rizgarkirin û di vir de bajarê Bogotá damezrandin.