cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diran
Walrûs
Diranê tûj yê walrûsê tim mezin dibe dirêjiya jiyana wî.
Castillon-la-Bataille
Castillon-la-Bataille, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Nidwalden
Nidwalden yek ji 26 kantonên Swîsreyê ye.
Winschoten
Winschoten, bajarekî bi ser herêma Groningena Holendayê ye.
Pilînge
Pilînge, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gåsvatnet
Gåsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol li başûrê rojhilata Parka Neteweyî ya Lomsdal–Vistenê ye.
Orphin
Orphin, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Arsima spanyolî
Di dîroka dinyayê de yek ji nexweşiyên mirinê yên herî mezin e.
Xaslû
Xaslû, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Salching
Salching şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Épagny, Côte-d'Or
Épagny, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bişavtin
Dema komek xwe li ser komeke din disepîne, pêvajoyeke bişavker dest pê dike. Hêdî hêdî taybetmendiyên koma bişavtî winda dibin. Kesên di prosesa bişavker de hêdî bala xwe nade zimanê xwe, statûsa zimanê wan her diçe nizimtir dibe û di dawiyê de, zimanê wan ber bi jibîrkirinê ve diçe û dimire (mirina zimên) û çanda wan jî winda dibe (akulturasyon) û çanda wan tevî çanda koma bişavker dihelîne (bişavtin).
Di civaknasî û zimannasiyê de, kesên ku çand û ziman û hebûna xwe guherandine, kesên bişavtî yan asîmîlekirî tên navlêkirin.
Balekan, Norşîn
Balekan, gundekî girêdayî navçe Norşîna ser bi Bidlîsê ve ye.
Kanîsêv
Kanîsêv gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 33 kes (6 malbat) bûn.
Feresfec
Feresfec navê yek ji bajarên li parêzgeha Hemedan ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Lînava, Zewîte
Lînava, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Fabriano
Fabriano, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Markeyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 30 hezar û 809 kes e.
Obwalden
Obwalden yek ji 26 kantonên Swîsreyê ye.
Slav
Slav komeke gelan e ko li goreyê zimanên xwe ji gelên hind û Ewropa dihên hesibandin û li rojhilat û navenda Ewropayê dijîn. Rûs, Polonî, Çek, Serbî, Ûkraynî, Rûsên Spî, Bulgar, Slovak û Krowat ji Slavan in.
Karantîna
Karantîna yan jî kerentîne (quarantine) cihek an odeyeke kenargirtî ye. Li wir hem kes an ajalên nexweş û hem jî yên ku nexweşîbûna wan cihê gumanê ye, tên asêkirin.
Slav
Macar û Roman demeke dirêj e bi Slavan re dijîn, lê ew ne Slav in. Di nav Slavan de, Rûs gelê herî gelek in, pişte re Polonî û Ûkraynî tên. Rûs, Belarûs û Ûkraynî wekî Slavên rojhilatî, Polonî, Çekî, û Slovak jî wek Slavên Rojavayî dihên navandin. Krowat, Serbî, Bosniyaî û Bulgar Slavên Başûr in. Lê, Slavên bakurî tune ne.
Zimanên slavî nêzî hev in. Serb, Bosnayî û Krowat zimanên xwe cida dibînin, hin zimannas wan zimanên hevşêwe mile û wekî zimanên Serbo-krowatî dibînin. Zimanên slavî wekî zimanên zikmakî ji aliyê 400 milyon kesan ve dihên axaftin.
Karantîna
Piştî biserxwehatina wan kesan û başbûna tenduristiya wan, ew dikarin ji wir derkevin.
Di sala 2020an de, nexweşiya koronavîrusê (Covid-19) baştirî mînak e ji bo asêkirina nexweşan.
Qebebaş
Qebebaş, gundekî Pirdê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Het Hogeland
Het Hogeland, şaredariyeke bi ser herêma Groningena Holendayê ye.
Saint-Louis-et-Parahou
Saint-Louis-et-Parahou, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Şêxan, Norşîn
Şêxan, gundekî girêdayî navçe Norşîna ser bi Bidlîsê ve ye.
Saint-Marcel-sur-Aude
Saint-Marcel-sur-Aude, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Nevada
Nevada yek ji dewletên DYAyê ye. Nevada di nav 50 dewletan de heftemîn herî mezin e, lê yek ji wan ên herî kêm niştecîh e. Carson City, li beşa rojava ya dewletê, paytext e.
Herêm di 1519 de ji hêla Spanyayê ve hate îdîakirin, lê gava ku Meksîk di 1821ê de serxwebûna xwe ji Spanyayê bi dest xist, erd bû beşek ji Meksîkê. Dûv re di sala 1848an de, di dawiya Şerê Meksîkî-Amerîkî de, Dewletên Yekbûyî li herêmê girt.
Di sala 1859an de li herêmê zêr û zîv hatin dîtin û bi hezaran niştecîh bi hêviya ku dewlemend bibin li wir bazdan. Nevada di 1864 de bû dewlet.
Karlstad
Karlstad bajar û navenda parêzgeha Värmland (Värmlands län) ya Swêdê ye.
Héricourt-en-Caux
Héricourt-en-Caux, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kurikana Jor
Kurikana Jor, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Xanqa
Xanqa, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mamanê
Mamanê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kun
Kun tenê ji eyarên bizinan tê çêkirin. Piştî guranê eyar kunikî derdixin (navrehnê diqelêşin û eyar di ser goşt ve dikişênin). Heft rojan dixin gemarê (debaxê). Ji gemarê derdixin, paqij dikin û miwan bi cûzan radikin. Hingilan (şûn lingan) girê didin ji bilî yekî (şûn sukur) dibe divê dagirtinê û hingilê ne girêdayî dibe devê rûkirinê. Avê dixin kunan de bo vexwarin û kilkirina mast (ava kunan diqerise û bi ava ser pizrûkên nîvişk xweş hev digirin).
Orvilliers
Orvilliers, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Koran, Motkî
Koran, gundekî girêdayî navçe Motkiya ser bi Bidlîsê ve ye.
Loppersum
Loppersum, şaredariyeke bi ser herêma Groningena Holendayê ye.
Épernay-sous-Gevrey
Épernay-sous-Gevrey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Castres-Gironde
Castres-Gironde, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Zierzow
Zierzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kanîşînka
Kanîşînka gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 160 kes (24 malbat) bûn.
Sankt Englmar
Sankt Englmar şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Västerås
Västerås bajar û navenda parêzgeha Västmanland (Västmanlands län) ya Swêdê ye.
Erkelenz
Erkelenz, bajarekî navçeya (Landkreis) Heinsbergê li herêma Nordrhein-Westfalen ya Almanyayê ye.
Schaffhausen (kanton)
Schaffhausen yek ji 26 kantonên Swîsreyê ye.
Mergehelê
Mergehelê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Koran, Giyadîn
Koran, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
New Hampshire
New Hampshire dewletek li  herêma Nû Înglistan a  Dewletên Yekbûyî ye. Ew ji hêla Massachusetts ve hat li başûr, Vermont ber bi rojava, maine û Kendava Maine ber bi rojhilat, û parêzgeha Kanadayî ya Quebec ya bakur. Ji 50 eyaletên Dewletên Yekbûyî, Nû Hampshire ji hêla deverê ve pêncemîn piçûktir e û dehemîn herî kêm nifûs e, bi piçek zêdetirî 1.3 mîlyon niştecîhan. Concord paytextê eyaletê ye, dema Manchester  bajarê herî mezin e. Dirûşma Nû Hampshire, "Azad bijî an Bimire", rola wê di Şerê Şoreşgerî yê Amerîkî de nîşan dide; Nasnavê wê, "Dewleta Granît", ji avabûnên wê yên granît û kanên wê yên berfireh vedibêje.
Emiliano Zapata
Emiliano Zapata (jdb. 8ê tebaxê 1879 - m. 10ê nîsanê 1919) şoreşgerekî meksîkî ye.
Şoreşgerê meksîkî Emiliano Zapata, di sala 1879an de li eyaleta Morelos tê dinê. Ew gundiyekî çermsorbû. Karkerên gundî yên di kargehan de bi rêxistin kir û dest danî ser ji 3an yekê axê. Paşê tevahiya Meksîkê û hemu başûrê welêt bi dest xist. Lê belê Serokkomar Carranza xwest reforma axê ya Zapata daye destpêkirin rawestîne û lewma lihingê xelkê zapatîstiyan Emiliano Zapata bi leşkerên xwe da kuştin. Zapata, dema ku ji aliyê hêzên dewletê ve li Cuernavacayê hatiye kuştin, 39 salî bû. Zapata, di 10 Nisan sala 1919an de mir.
Saint-Martin-des-Puits
Saint-Martin-des-Puits, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Osmoy, Yvelines
Osmoy, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Mêrîna
Mêrîna, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Falconara marittima
Falconara marittima, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Markeyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê 25 hezar û 752 kes e.
Midden-Groningen
Midden-Groningen, şaredariyeke bi ser herêma Groningena Holendayê ye.
Hermanville, Seine-Maritime
Hermanville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Laxana Jor
Laxana Jor, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Prislich
Prislich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Stallwang
Stallwang şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mozik, Wêranşar
Mozik, gundekî navça Rihayê wêranşarê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin. Ev gund yek ji gundên êzîdiyên Wêranşarê ye.
Schwyz (kanton)
Schwyz yek ji 26 kantonên Swîsreyê ye.
Geitvatnet
Geitvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol li rojavayê gola Søndre Bukkevatnetê ye.
Lîsteya golên Norwêcê
Oldambt
Oldambt, şaredariyeke bi ser herêma Groningena Holendayê ye.
Saint-Martin-de-Villereglan
Saint-Martin-de-Villereglan, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Époisses, Côte-d'Or
Époisses, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Erkner
Erkner, bajarekî navçeya (Landkreis) Oder-Spreeê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Paray-Douaville
Paray-Douaville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Serhildana Elkê
Serhildana Elkê an jî Serhildana Beytûşebabê di 3ê îlona sala 1924'an de destpê kir. Serhildan, di pêşengiya serbaz Îhsan Nûrî de ji aliyê rêxistina Azadî ya li alaya piyade ya 18emîn ya li navçeya Elkê (Betûşebabê) hate destpêkirin. Serhildanê, di demeke kin de nêviyê alayê da ber xwe û yekemîn serhildana kurdan a piştî sazbûna komarê ye. Ev serhildan, ji taymendiya berxwedanê ku di serhildanên kurdan de bi giranî tên dîtin zêdetir, bi armcan bi destxistina mewziyekê hatiye lidarxistin. Dema ku li Colemêrgê hewildanên sorkirina êşîrên kurd ji bo serhildanê, bi serneketin, serhildan jî tê serkûtkirin. Îhsan Nûrî û hevalên wî derbasî Îraqê dibin. Îhsan Nûrî ku di pêvajoyên dihatûyê de di serhildana Şêx Saîd de cîh girt, di sala 1930'î de ji serhildana Agiriyê re pêşengiyê dike.
Caudrot
Caudrot, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Qerebeg, Pirdê
Qerebeg, gundekî Pirdê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Nizarkê
Nizarkê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Webmaster
Webmaster kesekî berpirsyar ji bo dîzayn, dewlemendkirin, bazargerî yan jî aborandina malper(Sîte Web) e. Webmasterekê malper divê bi rêvebiriyê sîstemê jî navdanîn, nivîskarê malperê, yan jî rêveberê malperê.
Şêx Memudiyan
Şêx Memudiyan, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hermeville
Hermeville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Şêx Tahirê Kurdî
Şêx Tahirê Kurdî zanyarekî kurd e ku ji Bedlîsê bûye. Tê texmînkirin ku di sedsala 14an de jiyaye
Di derbarê jiyana wî de agahî pir kêm e, Şerefxanê Bedlîsî jî di berhema xwe de behsa wî kiriye. Helbestvanên îranî Mewlana Nûr el-Mille û Ebdurehman Camî jî qala wî kirine.
Serhildana Dêrsimê
Serhildana Dêrsimê û Terteleyê Dêrsimê an jî Komkujiya Dêrsimê di navbera salên 1937 û 1938'an de li herêma Dêrsimê çêbû. Bi kurdiya dimilî Terteleyê Dêrsimî.
Liaoning
Liaoning (çînî: 辽宁, "Liáoníng"), parêzgeheke li bakur rojhilatê Çînê ye. Parêzgeh di sala 1907an de di bin navê Fengtian (bi çînî: 奉天, Fèngtiān) de hate damezrandin, lê navê wê di 1929an de hate guhertin. Di bin rejima japonî ya Manchukuo de, navê parêzgehê paşta hate vegerandin, lê navê Liaoning di 1945an de dîsa hate lê kirin.
Serhildana Dêrsimê
Serhildana sala 1937'an
Serokê serhildana Dêrsimê Seyid Riza bû. Ataturk û eskerên wî hatin Dêrsimê, ji ber ku Dêrsim dixwast serxwebûn. Û vê tişt Tirkiye qet nedixwast. Wan got: "Li welatekê her bajar peywend e û ev çi ye? Dêrsim bê benda ye, Dêrsim ne tirk in. Li Tirkiye her kes tirk e. Û Dêrsim jî bajarê Tirkiye û lewma em ê ceng kin."
Liaoning
Liaoning parçeyê başûrê Mançurya ye ku bakurê rojhilatê Çînê pêk tîne.
Serhildana Dêrsimê
Serhildana sala 1937'an
Seyid Riza hema fêm kir ko fikrê Atatirk ne aşitî ye, lê ceng e. Piştî ko Seyid Riza dîsa hate Dêrsimê, wî got: "Her kes kî çeka xwe heye, bigire û ji bo ceng amade be!" Ji hindik roj dû re esas Atatirk û artêşa xwe hat.
Liaoning
Çemê Yalu sînorê parêzgehê, ya bi Korêya Bakur re, nîşan dide.
Serhildana Dêrsimê
Komkujiya piştî serhildanê (1938)
Li gorî çavkaniyan di serhildana Dêrsimê li dor 13.160 - 40.000 mirov mirî bûn. Dibêjin, ji ewqas kuştin ava Çemê Mizurê sor bûye.
Liaoning
Rûerdê parêzgehê 145.900 km² ye, di 2012an de hejmara niştecîhan digihîje 43.900.000 kesî.
Çavkanî
Malpera fermî ya Liaoning
Serhildana Dêrsimê
Komkujiya piştî serhildanê (1938)
Serhildana Dêrsimê yek ji mezintirîn serhildanên Kurdistanê ya sedsala 20î bû.
Gjømmervatnet
Gjømmervatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol bi bi qasî 7 kîlomêtreyan li başûrê rojavayê gundê Misværê ye û bilindahiya ji asta deryayê 400 mêtre ye.
Porto Sant'Elpidio
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê 25 hezar û 652 kes e.
Mozik, Motkî
Mozik, gundekî girêdayî navçe Motkiya ser bi Bidlîsê ve ye.
Kurdiya jêrîn
Kurdiya jêrîn yek ji zaravên zimanê kurdî ye.
Derbarê kurdiya jêrîn
Kurdiya jêrîn/başûrî yek ji tayên zimanê kurdî ye ku pitir nêzî kurdiya navîn an soranî ye. Ji ber ku kurdiya jêrîn ketiye navbera farisî, lurî, soranî û hewramî taybetmendiyên xwe hene. Herwiha li gor ol û ayîn jî pitir kurdên yarsan û şî'e bi devokên jêrîn diaxvin. Îro pitir ji çar milyon kes bi kurdiya jêrîn diaxvin.
Belavbûyîna kurdiya jêrîn
Kurdiya jêrîn bêhtir li parêzgehên Kirmaşan û Îlamê tê axaftin. Li rojhilata Kurdistanê heremên Lekistan li parêzgeha Luristan û Bîcar li parêzgeha Sine jî jêrînaxiv in. Herweha ji Xaneqîn berev jêr de hevsînor digel parêzgehên Kirmaşan û Îlamê kurdiya jêrîn tê bikaranîn. Li Bakûrê Kurdistanê û Tirkyeyê jî li çend deveran devoka şêxbizinî tê axafitin.
Tehsîn Teha
Tehsîn Mihemed Selîm Teha (jdb. 25ê gulana 1941an, li Amêdiyê, parêzgeha Dihokê - m. 28ê gulana 1995an, li Holendayê), hunermendekî kurd bû.
Jîyan
Navê bavê wî Taha Mihemed Selîm e. Dayika wî ji binemala Simbil Xanê ye. Malekê kurdperwer û rewşenbîr in. Tehsîn Tahir zewiciye û bavê heşt zarokan e. Tehsîn Taha li Mangêşkê dest bi dibistana seretayî dike, heya refa çaran li wê derê dixwîne, refa pêncan li Dihokê û refa şeşan jî li Zaxo dixwîne. Di sala 1955an de, li Dihokê dibistana navîn diqedine. Piştî qedandina dibistana navîn diçe bajarokê Hedba ya girêdayî Nînowa (Musil). Jiyana wî ya dengbêjiyê li Nînowa dest pê dike. Di salên 1956-57an de ji Nînowa vedigere, diçe Amêdiyê û dest bi nivîsînên daktîloyê dike.
Di sala 1958an de dest bi xwendina dibistana amadeyî dike û dibistanê diqedine. Bi qedandina dibistana amadeyî re, tevlî ezmûneke Radyoya Bexdayê dibe û bi ser dikeve. Strana xwe ya destpêkê ya bi navê "Eşkere nakim" li wir di Radyoya Bexdayê de dibêje. Di sala 1960an de, diçe Peymangeha Huneri ya ciwanan û xwendina xwe li wir berdewam dike. Di navbera salên 1960-61an de, ji ber nakokiyên kurd û ereban tê Kurdistanê û li gel xalê xwe Emer Selim tevlî Şoreşa Îlonê dibe. Piştî êrişên ereban yên li ser Başûrê Kurdistanê. Tehsîn vedigere Bexdayê, li wê derê tê girtin, bi qasî salekê dikeve zindanê. Piştî tê berdan dest bi xebata mamostetiya muzîkê dike. Di sala 1968an de ji bo dibistana amadeyî ya navçeya Mexmûr weke mamosteyê muzîkê tê erkdarkirin. Di heman salê de tayîna wî ji bo Hewlêr derdikeve û heya sala 1970an li wir karê mamostetiyê berdewam dike.
Muchow
Muchow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Erkrath
Erkrath, bajarekî navçeya (Landkreis) Mettmannê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Tehsîn Teha
Jîyan
11ê adara 1970an piştî mafê kurdan yê çandî ji aliyê desthilatdariya Bexdayê ve hat pejirandin, Tehsîn Taha ji bo Radyoya Bexdayê beşa kurdî tê erkdarkirin û bi Mihemed Şêxo re xebatên radyoyê berdewam dike.
Tehsîn Taha di 13ê adara 1994an de, bi hunermend Fûad Ehmed re diçe Holendayê ji bo ku konserekî bide lê piştî ku diçe Holendayê li wir bi cih dibe û nazivire welatê xwe. Li wir nexweş dikeve û wî dibin nexweşxaneyê. Nexweşiya wî penceşêr e, rizgarî ji destê nexweşiyê nîne.
Di 28ê gulana 1995an de diçe ber dilovaniya Yezdan.
Termê wî tînin bajarê wî Amêdiyê û li wir dispêrin axa Kurdistanê.
Ali Kemal Özcan
Dr. Ali Kemal Özcan civaknasekî ji Dêrsimê ye. Li Îngilîstanê xwend.
Du pirtûkên wî bi îngilîzî hene. Di malpera suvaridergi.org (yeniyol.org a berê) de jî bi tirkî dinivîse.
Berhem
Pirtûk
• Özcan, A.K. (2014), Türkiye’nin Kürtleri: Kürt Sosyolojisinde PKK ve Öcalan, (Çeviri: H.Kaya - M.Aşık) Profil: İstanbul.
• Özcan, A.K. (2014), “Araf’ta”ki Çözüm Süreci: Dördüncü Türk-Kürt İttifakı, Savaş Yayınevi: Ankara.
• Özcan, A.K. (2012), Ortakvatan’ın Sentezmillet’i için Öcalan’a Mektup, Orion Kitabevi: Ankara.
• Özcan, A.K. (2006), Turkey’s Kurds: A theoretical analysis of the PKK and Abdullah Öcalan, Routledge: London And New York.
• Özcan, A.K. (1999), Humanisation Movement, Weşanén Instîtuta Kurdî: Berlin.
Gotar
• “The Nature and Resource Field of the Ethnic Resistance in Turkey” (Middle     Eastern Studies, Vol. 41, No. 3, May 2005).
• “Nationalism; Distilling the Cultural and the Political” (Nationalism and Ethnic Politics, Vol. 11, No.2, Summer 2005).
• “The Messianic Charisma: How and for Whom It Operates” (Ekonomik Yaklaşım, Journal of the Department of Economics, İİBF, Gazi Üniversitesi, November 2007).
• “An Unchanging Device of Kurds: Ashiret; Arrested in Tribality”, Window, Quarterly Journal of the University of Kurdistan, Hewler, No. 1, Autumn 2007) • “Turkey’s Kurdish opportunity”, Kurdish Globe, Hewler, No: 115, June 19, 2007
• Mağdur” Milliyetçilik: Kürt Siyasetinin ‘Demokratik’ Zaafiyeti ve Ulus Açmazı”, Gazi Üniversitesi, İİBF İktisat Bölümü Yayın Organı, Ekonomik Yaklaşım, Cilt: 22, Sayı: 80, ss.79-120, 2012.
• “‘Alevilerin Müslümanığı’ Üzerine Bir Alan Çalışması (Dersim Örneği)”, Tunceli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 2, Sayı 3, s. 21-38, Güz 2013.
Redwan Gulî
Redwan Gulî (jdb.1980 li Dihok ,Batîfa, Başûrê Kurdistanê ) nivîskarekî kurd e.
Jiyana wî
Redwan Gulî di sala 1980 an li Batîfa Guliya hatiye dinyayê. Di dema zarokiya xwe de ji sedemên têkilên wan bi hêzên şoreşê neçar dibin 1981 koçber dibin ji layê rijêma berê ya Iraqê. Li gundên dewrubern devera Batîfa de minen.Di sala 1988An li ordigaya behirke akinçi de be peşti anfala reş. li 1990 di vegere devera batifa paş disan li anfala sala 1991 koçber dibe de çe li sinorê Tirkiyeê derbas dibe ji egera anfala erişen rijema bass ya Iraqê ya li serbaşure Kurdistanê. Her disan li sala 1992 dest bi xwandina xew ya seretay keriye li nawça batifa. peşti xewandina xew ya seretay bi dimahik any li sala 1999 dest bi xewandina xew ya navinçi, li sala 2007 xewandina xew bi dimahik li Zanîngeha Dihokê koleja perwerde beşe komal nasi. paşi li sala 2007 di çe dervey welati li welate sewide akinçi di be. û çendin Gotaren çure û cur belavkerine di Rojanameya Resen û kovara Hestyar û govara Şeyda de her wisa di gelek malperen kurdi de hene.
Pekela
Pekela, şaredariyeke bi ser herêma Groningena Holendayê ye.
Hüseyin Özbey
Hüseyin Özbey (Harûn) di sala 1961ê de li navçeya Gêxiya Bîngolê ji dayik bû, fermandarê ARGKê bû.
Wî dibistana sereta û navendiyê li Depê, lîse jî li Enqereyê xwend. Dema di lîseyê de bû sempatîzanê MHPê bû. Di sala 1978an de ji MHPê veqetiya. Di sala 1979an de hat Ewropayê û di sala 1980î de tevlî PKKê bû. Li deverên curbecurên Ewropayê xebat meşand. Ji bona sêyemîn kongreya PKKê çû Libnanê û tevlî kongreyê bû. Fermandar Harûn endamê Komîteya Navendî a PKKê bû û li gelek deverên şer de tekoşîn da.
Solothurn (kanton)
Solothurn yek ji 26 kantonên Swîsreyê ye.
Hüseyin Özbey
Hüseyin Özbey (Harûn) di 17ê çiriya paşîn a 1997an de di navbera Pasûr û Sasonê de bi 8 hevalên xwe re şehîd ket.
Steinach, Bavyera
Steinach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Martin-Lalande
Saint-Martin-Lalande, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Xiracû
Xiracû, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Le Pecq
Le Pecq, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Seyfan
Seyfan, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Şêx Seîdê Berzencî
Şêx Seîdê Berzencî bavê Şêx Mehmûdê Berzencî ye.
Şêx Seîdê Berzencî li Mûsilê bi tehrîka Îtihad û Teraqî ji aliyê gel ve tê qetil kirin
Qinghai
Qinghai (çînî: 青海, Qīnghǎi) parêzgeheke Çînê ye. Ew li ser Platoya Tîbetêan de ch digire.
Dîrok
Hin deverên Qinghai di sedsala 3an (B.Z.) de ket bin destê Çînê. Nifûsa çînî zêde bû û Qinghai di 1928an da bû navçeyek îdarî ya Çînê. Piraniya Qinghai ji çiyayan û dewerên bilind pêk tê. Gelek rêzeçiya yê parêzgehê hene.
Erdnigarî
Di havînê de baran zêde dibe. Zivistan sar û ba ye û havîn germ in.
Gola Koko Nor, gola herî mezin a Çînê, di nav sînorên Qinghaiyê de ye.
Demografîk
Nifûsa Qinghai, ji 54,5% Çînî û 20,87% tîbetiyan pêk tê. Ji bilî van, Hu (çînên misilman), mongol, tirkên salar û monguor (tu) jî dijîn.
Têlî (kilam)
Têlî an jî Têliya Qîza Mîrze Axa kilameke edebiyata devkî ya kurdî ye.
Pandemî
Pandemî, epîdemî û nexweşiyeke giran e ku li seranserî cîhanê berbelav e. Li gorî WHOyê dema nexweşî bi asta global û li hemû cîhanê berbelav dibe dibêjinê "pandemî".
OCLC
Pirtûkxaneya endamtiya Online Computer Library Center (OCLC), servîsa pirtûkxanê dibe û lêkolînên saziyeke bazirganî ji bo armancên giştî yên baştir bigihînin agahiyên ku di cîhanê de û kêmkirina mesrefên agahî" e. [2] Ev di sala 1967 de ava bû wek College Navenda Peitûkxane Ohio. OCLC û pirtûkxaneyên endamê wê DIAC berhem û parastina WorldCat, mezintirîn bike Katalog bigihînin raya giştî (OPAC) di cîhanê de.
Çavkanî
Kategorî:
Westerkwartier (şaredarî)
Westerkwartier, şaredariyeke bi ser herêma Groningena Holendayê ye.
Erlangen
Erlangen, bajarekî herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Kanîkîslan
Kanîkîslan gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 4 kes (39 malbat) bûn.
Pergala xebitandinê
Destpêk
Di zimanê axaftinê de ev gotin bi piranî dema mirov komputerekê distîne, ji bo hemû nivîsbariyên ku pê re tên, tê xebitandin.
Pergala Xebatê, rê li ber hemû nivîsbaran vedike ku xwe bigihîne amûrên têketin/derketin û pergala dosyayan. Heke ji yekê bêhtir bername di heman demê de di xebatê de bin, pergala xebatê ji bo her bernameyekê têra wê çavkaniyên xebatê vediqetîne û xebatên wan ên bi hev re dimeşîne. Ew berpirsiyarê vê yekê ye.
Li gorî sala 2004'an mirov dikare pergalên xebatê yên herî pir tên xebitandin bike 2 komik: Koma Microsoft Windows û û Koma UNIX (di hundir vê komê de gelek guhertoyên Unix'ê, Linux û Mac OS X dikare bête hejmartin).
UNIX, ji aliyê derûdorên akademîk û wekî pêşkêşker tê bikaranîn. Windows li mal û li kargehê tê tercîhkirin. Di komputerên sermase de windows ji pergalên din ên xebatê gelekî bêhtir tê xebitandin. Li gor lêkolînên cur bi cur para Windowsê ya di pazara komputerên sermase de ji %90 û %98 e. Linux di pêşkêşkerên webê de bi rengekî berfireh tê xebitandin. Her wiha hêdî dikeve malan û sermaseyên kargehan jî. Pêşengên Mac OS X, ku ji beşên bingehîn ên UNIX'ê sûde wergirtine, bêhtir di weşangeriya sermaseyê de tê xebitandin.
Gelek ji Komputerên Navendî û pergalên nixumandî jî, hin pergalên xebatê yên ku girêdaneke wan a dîrekt bi Windows û UNIX'ê re nîn e, dixebitînin.
Perdreauville
Perdreauville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
1543
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Cobîr
Cobîr, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Le Héron
Le Héron, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Straßkirchen
Straßkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Martin-le-Vieil
Saint-Martin-le-Vieil, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Caumont, Gironde
Caumont, Gironde, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Giyan
Giyan navê yek ji bajarên li parêzgeha Hemedan ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Möllenbeck, Ludwigslust
Möllenbeck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Arnold Wilson
Arnold Wilson bi navê xwe yê dirêj Sir Arnold Talbot Wilson komîserekê leşkerî yê Brîtanî bû di navbera salên 1918 û 1920an de. Di wextê karmendiya wî de Şêx Mehmûdê Berzencî serhildan dijî Brîtanî da destpê kirin.
Metroya Berlînê
Metroya Berlînê, (bi almanî: U-Bahn Berlin) li Berlîn a paytexta Almanyayê metroyek bilez e û beşek girîng a pergala veguhastina giştî ya bajêr e. Metroya Berlînê, wekî navgîna sereke ya veguhastinê ya paytextê, ​​digel torgilokek xetên trênê yên derbajarî û S-Bahn, torgilokek tramwayê ku bi giranî li beşên rojhilatê bajêr kar dike re, xizmetê dike. Tora metroya Berlînê di sala 1902an de hat vekirin. Li ser 10 xetên cuda bi dirêjahiya 146 kîlomêtran, ji 80% ji wan di binê erdê de ye, xizmeta 173 rawestgehan dike.
Dîrok
Di hewildanek ku başbûna xwe ewle bike, Schöneberg jî girêdanek bi Berlînê re dixwest. Pargîdaniya rêhesinê ya bilind bawer nedikir ku xetek wusa dê bikêr be, ji ber vê yekê bajar yekem binerd a herêmî ya fînansekirî li Almanyayê ava kir (bi qestî standarda Kleinprofil bikar tîne). Ew di 1 Kanûna 1910an de hate vekirin. Tenê çend meh berê, xebata li ser xeta çaremîn dest pê kir ku Wilmersdorf li başûrrojavayê bi U-Bahn-a Berlînê ya ku mezin dibe ve girêbide. Tora destpêkê bi piranî ji rojhilat ber bi rojava ve diçû, deverên dewlemendtir ên li Berlînê û derdora Berlînê girêdide, ji ber ku ev rêyên herî bikêrhatî hatibûn hesibandin. Ji bo vekirina torê ji zêdetir xebatkarên Berlînê re, bajêr dixwest ku xetên bakur-başûr bêne damezrandin. Di sala 1920an de, deverên derdorê hatin pêve kirin ku Groß-Berlin ("Berlîna Mezin") ava bikin, hewcedariya gelek danûstandinan ji holê rakir û hêzek danûstendinê ya pir mezintir da bajêr li ser Hochbahngesellschaft ("pargîdaniya rêhesinê bilind"). Bajar di heman demê de ferz kir ku xetên nû dê vagonên firehtir bikar bînin ku li ser heman rêgezek standard dimeşin ku kapasîteya rêwiyan mezintir peyda bikin;  ev wekî tora Großprofil ("profîla mezin") dihatin naskirin.
Kelênên laşê mirov
Kelên, valahî, kilor, boşayî an jî kortik (bi îngilîzî: cavity) navê malikên hundirê laş e ko mêvandariya endamên laş dike.
Peyva valahî an jî boşayî ji bo tişt an jî cihên vala tê bikaranîn, lê bi eslê xwe kelênên laşê mirov ne cihên vala ne, bi endam û şaneyan tijî ne. Kelên endamên laş diparêze û cihê wan di nav laş de sabît dike. Kelên li gor hestiyên derdora wan an jî endamên nava wan tên navkirin. Di nav laşê mirov de du kelênên diyarkirî heye. Kelêna piştê û kelêna pêşî du kelênên herî gir û herî fireh in di laşê mirov de. Ev herdu kelên jî kelênên hîn piçûktir lixwe digirin, loma em dikarin bibêjin ko di laşê mirov de pênc kelênên serekî heye.
St. Gallen (kanton)
St. Gallen yek ji 26 kantonên Swîsreyê ye.
Xelêzar
Xelêzar, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Recanati
Recanati, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Markeyê ye.
Esbarres
Esbarres, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Westerwolde (şaredarî)
Westerwolde, şaredariyeke bi ser herêma Groningena Holendayê ye.
Pilingên Tamîl
Pilingên Tamîl di şerê bi dewleta Srî Lankayê ji bo serxwebûna herêmên tamîl, ku dikevin bakur û rojhilatê Srî Lankayê, têdikoşê. Li wan herêmên heta sala 2009'a di bin kontrola Pilingên Tamîl de, ew bi têne xwedî desthilatdar bûn.
Di salên 1960'î de xwendekarên tamîlî dest bi rêxistinkirina xwe kirin û di destpêkê de bi çalakiyên sivîl di dijî bindestiya gelê xwe têkoşiyan. Di wan salan de derdora 30 rêxistinên biçûk hatin sazkirin, di nav wan de Pilingên Tamîl jî kû heta sala 1976'a navê wan TNT (Tamil New Tigers) bû. <Gallery> Wêne:Territorial control in Sri Lanka 2007.png|Herêmên demekê di bin kontrola Pilingên Tamîl de </Gallery>
1603
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Polîsakkarîd
Polîsakkarîd cureyek karbohîdrad e. Ji monomera glukozê pêk tê.
n(Monosakkarîd) → Polîsakkarîd + n-1(H2O)
Monosakkarîd bi bendên glîkozîdî bi hev tên girêdan û dibin zincîrek dirêj a polîsakkarîd. Dibe ku polîsakkarîdek ji deh hezaran pirtir monosakkarîdan çêbûyî be. Di xane û şaneyên zîndeweran de çar cureyên polîsakkarîdan heye. Ji vana nîşa û glîkojen polîsakkarîden ji boy enbar kirina adanên karbohîdradî(bi karbohîdrad) ne. Seluloz û kîtîn jî polîsakkarîdên binyadî ne.
Nîşa
Ji du molekula polîmerên glukozê, amîloz û amîlopektîn pêk tê. Riwek xurekê wekî hebikên nîşayê di xaneyên xwe de enbar dikin. Ku di nav xaneyek de molekulên nîşa hebe, bê şik ev xane xaneya riwekê ye. Riwek bi fotosentezê glukozê çê dikin, paşê vî glukozê di xaneyên reh û qurmê xwe de bi şiklê nîşa embar dikin.Nîşaya riwekan, %15-25an ji amîlozê û %85-75an ji amîlopektînê pêk tê. Amîloz û amîlopektîn polimerên glukozê ne. Zincîra amîlozê ne şaxdayî ye,molekulên glukozê bi hevdu re bi bendên glîkozîdî yen α(alfa) 1,4 tên girêdanê. Zincira xêzikî ya amîlozê di nav giraweya avî de şeklê lûlpêçê digire. Bi gelemperî molekulek amîlozê ji 500- 10000an molekulên glukozê pêk tê .Amîloz di nav avê de nabihuje (nahele). Molekula I2(Îyod) bi rengê sor e. Dema dilopek îyodê li ser nîşa bên dilop kirin,îyot dikeve nav zîncîra lulpêçî ya amîlozê û rengê nîşa dibe şîn-lacîwerd. Amîlopektîn ji amîlozê girtir e. Molekulek amîlopektînê bi gelemperî ji 2000-200000an molekulên glîkozê pêk tê. Zincîra amîlopektîn şaxdayî ye. Glîkoz bi bendên α 1,4 û bendên α 1,6 ê bi hev girêdayî ne. Amîlopektîn bi îyodê rengê binevşî digire. Li gor amîlozê, amîlopektîn di nav avê de hin bêhtir dibihuje. Ji bo ku nîşa ji parzûna xaneyê derbas bibe, divê bên herisandin. Enzîma amîlazê nîşayê bi hîdrolîzê parçeyê maltozê dike. Maltoz jî bi enzîma maltazê hîdrolîz dibe û glîkoz çê dibe. Dema mirov adanên bi nîşa dixwe, nîşa bi alikariya enzîman tê herisandinê û bi şiklê glukozê dikeve nav xaneyan.
Glîkojen
Ji xeynî riwekan, hemû zîndewer ên prokaryotî û yên eukaryotî adan bi şiklê glîkojenê di nav xaneyên xwe de enbar dikin. Glîkojen polîmera glukozê ye. Ango molekulên glukozê bi reaksiyona dehîdrasyonê bi hevre tên girêdanê û dibin glîkojen. Glukoza zêde, bi alîkariya hormona însûlînê di xaneyên kezebê û masûlkeyên mîrovan de wekî glîkojen tê enbar kirin. Ne bi qasî kezeb û masûlkeyan be jî, xaneyên gûrçikê û xaneyên leukosîtan jî glîkojen dihûndirînin. Dema asta şekira xwînê dadikeve, glîkojena kezebê bi navbeynkariya hormona glukagonê, hîdrolîz dibe û glîkoz ji kezebê derbasê nav xwînê dibe. Glukoz bi gera xwînê belavê hemû şane û xaneyan dibe. Glîkojena masûlkeyan tenê ji bo xaneyên masûlkeyan dibe çavkaniya glukozê. Molekula glîkojenê dişibe molekula amîlopektînê,lê glîkojen girtir e û hê pirtir şaxdayî ye. Ji boy peydakirina ATP, çavkaniya yekemîn a xaneyê glukoz, a duyemîn jî glîkojen e. Ku di xaneyêk de glîkojen hebe, bi dilopa iyotê pirtikên glîkojenê rengê sor an jî qehweyî digire.
Seluloz
Molekulên glukoz lê pey hev rêz dibin û selulozê çê dikin. Di molekula selulozê de molekulên glukozê bi 180° ji hev badayî bi hev hatinê girêdanê. Ji ber wê sedemê, her çiqas ku monomerên seluloz û nîşayê glukoz bin jî, molekula selulozê ji ya nîşayê cuda ye. Dibe ku molekula selulozê ji sedan an jî bi hezaran molekulên glukozê çêbûyî be. Berevajiyê nîşayê, seluloz molekulek neşaxdayî ye. Molekulên selulozê li ber hev dirêj dibin û mîkrofîbrîl(hûrrîşal)an çê dikin. Dîwarê xaneyên riwekan û ên kevzên avê ji selulozê pêk tê. Loma li derdora dinyê de molekula organîk a herî zêde belavbûyî seluloz e. Mîkrofîbrîlên selulozê xurtayî didin dîwarê xaneyên riwekan. Seluloz bêbêhn û bêtehm e, di nav avê de nabihuje. Seluloz karbohîdrada binyadî ye, ajal nikarin selulozê biherisînin(hîdrolîz bikin) û jê glukoz derxin. Ajalên giyaxur bi alikariya bakteriyan selulozê parçê dikin. Ajalên wekî çêlek ,mîh, bizin, hêştîr ajalên hûrdar in. Di ûrê van ajalên giyaxur de bakteriyên ku selulozê diherisîn hene. Bakterî selulozê diherisînin nav molekulên piçûktir, an jî heta glukozê parçe dikin. Ajal bi vî awayê parçeyên selulozê an jî glukoza selulozê wekî adan digirin. Ajalên wekî kergoşk, hesp, kusî ajalên giyaxur ên bêhûr in. Di rûviya kor ên van zîndeweran de bakterîyên selulozê hene. Seluloz bi kêra van bakterîyan tê herisandinê. Loma rûviya kor a van ajalan ji ya ajalên din girtir e. Ji xeynî bakteriyan,hin cureyên karok jî selulozê diherisînin. Bi vî awayê riwek pûç dibin, dirizin û tevê xweliyê dibin.
Kîtîn
Dîwarên xaneyên karok û qalikên artiropodan ji kîtînê çêbûyî ye .Di cîhana ajalan da, ajalên wekî dûpişik, kêzik, kulî, pîrik zîvzîve ajalên ji çîna artiropodan e. Kîtîn di qalikê artiropodan de erka kakûtê dike. Wekî hemû polîsakkaridan, kîtîn jî ji monomeran pêk tê,lê monomera kîtîn ne glukoza asayî ye. Glukoza di nav kîtînê di pekhateya xwe de ji xeynî atomên karbon, hîdrojen û oksîjenê, atoma azote jî li xwe digire. Molekula kîtînê dişibe molekula selulozê,lê her monomerên kîtînê de komek hîdroksîle bi komek amîn asetîlê cih guheriye. Monomerên kîtînê ne wekî glîkoz lê wekî glîkozamîna asetîl-N tên bi nav kirin. Kîtîn di nav avê de nabihuje(nahele). Herisîna kîtînê gelek zor e. Piraniya ajal ji enzîma kîtînê, kîtînazê bêpar e. Bi gelemperî kîtîn wekî madeyek nayê herisandin tê qebul kirin. Kîtîn madeyek qaîşokî û zexm e. Ji boy birînên laşê mirov zû baş bibe,li nexweşxaneyan pizîşk kîtînê wekî tayê nîşdarî( tayên emelîyatê) bi kar tînin.
Li bin dara biyê (pirtûk)
Li Bin Dara Biyê pirtûkek çîrokan ya Roşan Lezgîn e.
Ew pêşî bi zazakî bi navê Binê Dara Valêre de de hatibû weşandin û paşî ji alî birêz Lezgîn bi xwe ve hatiye kurmancîkirin.
Destpêk
Pirtûka Roşan Lezgîn ya kurteçîrokan bi navê Li Bin Dara Biyê bi kurmancî ji nav Weşanên Mîr li Stembolê derket. Ev heman pirtûk berê li Stockholmê di nav Weşanên Apec de bi zaravaya kirmanckî (zazakî / dimilî) bi navê Binê Dara Valêre de derketibû. Birêz Lezgîn bi xwe pirtûka xwe li kurmancî wergerandiye û bi zimanek spehî xistiye ber destê me xwendevanan.
Li Bin Dara Biyê ji deh kurteçîrokan pêk tê ku pênc ji wan bi kurmancî yan kirmanckî berê di Mehnameyê de jî derketine.
Li vir em dê bi kurtî basa her çîrokekê bikin daku bi wî awayî çend hêjayiyên - û eger pêdivî be rexneyên li - nivîskariya Roşan Lezgîn destnîşan bikin.
Roşan Lezgîn sala 2003yê bi Xelata Wêjeyê ya Weşanxaneya Apecê ya salane wergirt.
Huzna
(bn Mehname, hjm. 35)
Gelek sedem hene bêt gotin ku ev yek ji bedewtirîn çîroka vê pirtûkê ye û di nav çîrokên ta niha bi kurdî hatine nivîsîn de xwe digihîne nav wan çîrokan yên di pileya herî jorîn de ciyê xwe diparêzin.
Çîrok bi her awayî bi şêwaz û stîlek romantîkî hatiye vehûnandin. Ji destpêkê ta dawiyê stranek gelêrî yan jî mîna yên gelêrî têt strandin. Ev stran têt rawestandin û piştî çend paragrafên vegotina çîrokê ew dîsan têt domandin. Stran û çîrok dest di dest hev de diperisin û pêşve diçin. Ta dikare bêt gotin ku çîrok bi xwe şirove û ravekirina stranê ye.
Saint-Martin-Lys
Saint-Martin-Lys, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Li bin dara biyê (pirtûk)
Huzna
Nivîskar pirr serkeftî bedewiya keçek ciwan ya bi navê Huzna û geşbûna wê û dilê xortan li wê salox dide. Kêm çîrokên nûjen yên kurdî di erotîzma xwe de digihin çîroka Huznayê.
Pirr balkêş û bi awayek şarezane nivîskar sirişta gundên Kurdistanê dinexşîne. Nivîskar bi xwe jî wê siriştê baş dinase lew kariye hosteyane delalî û şepaliya wê di çîrokek hêjayî wê siriştê de vebêje. Herwa Huzna û xweza tên berhevdan û xwendevan dikare ta wan bişibîne hev yan ta herduyan her eynî tişt bihesibîne jî.
1776
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Li bin dara biyê (pirtûk)
Huzna
Tiştek ku vê çîrokê dike mîna çîrokên dî yên pirtûka Li Bin Dara Biyê ew bextreşî ye ya ku li dawiya çîrokê diqewime û ew gundê biheştane têt wêrankirin. Çawan ku nivîskar biharê wek vejîn û bedewiya siriştê dibîne, ew wa payizê jî dişibîne bextreşî û tarîtiyê. Biharê Huzna digihe û bedew dibe; payizê wêranî dest pê dike.
Di saloxdana demsalan de û di rewşa bextiyarî û bextreşiyê de nivîskar kariye pirr baş zîrekiya xwe berçav bike.
Wek kêmasiya vê çîrokê dikarim nebûna kelecana qewimîna belayan destnîşan bikim. Nivîskar dikarî wa bike ku xwendevan hê ji destpêkê li benda guherrîna rewşê bin yan qet nebe di dilê wan de peroşiyek çêbibe daku bibe motîvek ku çîrokê bixwînin daku bigihin encamê. Mixabin haya xwendevan ji hatina belayan yan tiştek wek wan qet nîne: Biharê her der biheşt e û xwendevan bawer dike ku dê her wa bidome; payizê agirê dojehê hildibe û xwendevan bi tenê dimîne!
Beraz pirr bûne
Eger çîroka "Huzna" ji ber nebûna kelecanî û peroşiyê hat lomekirin, divê bêt dirikandin ku kelecanî ji vê çîrokê ne kêm e.
Peyre xwendevan fêr dibe ka di şkence û lêdanan de çi hatiye serê Heso. Çîroka Heso neynika xopanbûna civakekê, welatekî ye. Bi çar rûpelan nivîskar nîgarek reş yê rewşa welat radixe ber çavan: ka gundiyên kurd di çi rewşê de ne, gund çawan tên kavilkirin, yên ji gundên xwe bar dikin dikevin çi rewşê...
Berevajî çîroka "Huzna", ya ku di demê de rasterêk pêşve diçe, "Beraz pirr bûne" di nav deman de pêşûpaş digerre û derfet û delîvan dide nivîskar ku bi awayek xweş û lihevhatî çîrokek pirralî vebêje.
Rev
(bn Mehname, hjm. 22)
Rev, jihevveqetîn, jihevdûrketina bûye belaya serê kurdan belkî di hemû dîroka mirovatiyê de ti gel û miletên dî ew nedîtiye. Kurd ji war û welatê xwe, ji xizm û lêzimên xwe, ji heval û hogirên veqetîne û dûr ketine. Bi pirranî ev rasterast bi destê dijminan hatiye pêkanîn. Lê bi hezaran kurdên dost û yar di xortaniya xwe de dildarên xwe jî hêlane û neçar mane bo jiyanek azad û birûmet bidin pey rêbaza niştimanperwerî. Gelek xort bûne şervan, pêşmerge û gerîla, û destgirtiyên xwe bi cî hêlane û mixabin êdî ti car ew negihane hev.
Ev çîrok jî li ser Şemalê û dildarê wê ye. Lê ne dildarê wê lê Şemal bi xwe bi armanca serxwebûna welat çûye. Dildarê Şemalê ye yê vê çîroka xwe û wê vedibêje.
Vebêj çîroka xwe û wê keserkûr dirêse. Rewşa wan ya kembax li bajar, sotandina gundê wan, awayê xelkê awir didan wan... Li gel nameya li dawiya çîrokê ji Şemalê re têt nivîsîn, ev çîroka xemgîn gelek xweş hatiye afirandin.
Kêmasî: Gilî û gazin zêde hatine dubarekirin û armanca serekî bûye ew ku dilê xwendevan bi çîrokbêj bişewite.
Baba
Ev kurttirîn çîroka hemû pirtûkê ye. Lê kurtiya wê xurtiya wê ye jî.
Di vê çîroka derdtijî de dayikek neçar dimîne pirsên keçika xwe ya biçûk bersiv bide li ser hindê ka çima bavê keçikê venagerre malê. Nivîskar pirr xweş keçik bi zimanê zarokan peyivandiye.
Kêmasî: Dibe nivîskar bawer kiribe ku (hin) xwendevan di zimanê keçikê nagihin lew pirraniya gotinên wê bi zimanê mezinan bi diya wê dane dubarekirin. Ev ne pêdivî ye.
Li Bin Dara Biyê
(bn Mehname, hjm. 38)
Vê çîroka navê xwe daye pirtûkê bi her awayî hêjayî hindê ye.
Paleyan ji ber kel û gurmija nîvroyên havînan xebata xwe rawestandiye û xwe daye ber sîberan. Li dema firavînê diya lehengê çîroka me wî dixeyidîne û kurrik sil dibe û dikeve rê ta xwe digihîne nav cinînka (baxçeyê fêkî yê) Apê Wuso. Hemêza xwe bi hejîran / încasan dadigire û xwe berdide ber "Gola Spî". Piştî kêlîkekê dibîne keçek tê ser golê û xwe tazî diavêje avê.
Birêz Roşan Lezgîn wa bi hosteyî vê çîrokê vedihûne ku gelek nivîskar dikarin tenê hesûdiyê bi wî bibin. Germa havînê, silbûna ji ber zeleya dayikê li kurrik daye, cinînka biheşta sererdî, Cemîleya gulendam rûs di ava sîs de, hevgihîna du bedenên nûgihayî... Ev hemû kerese ne bû çîrokek kêmnimûne xweş li hev hatiye.
Îtîraf
Ev dirêjtirîn çîroka pirtûkê li ser rewşa wan jinan e yên neçar mane xwe bifiroşin.
Di van 10 - 15 salên dawîn de, ku bi hezaran gundên kurdan li Bakurê Kurdistanê wêran bûn û delîvên jiyanê ji gundiyan re neman, wan ji neçariya xwe berê da bajaran. Li bajar pirraniya wan bêkar in û di kembaxtirîn şertên jiyanê de dijîn yan jî her di vê kembaxiyê de mecbûr in pîstirîn karan bikin.
Çîroka "Îtîraf" bi rêya mêrekî rewşa xwefiroşiya jinan radixe ber çavan, bi taybetî di neynika jinek ew dinase re, jinek ku bo keça xwe xwedî bike neçarî vê rûreşiyê bûye.
Şeva Spî
(bn Mehname, hjm. 17 bo çapa kirmanckî / zazakî: Şewa Spî)
"Şeva Spî" helbestek pexşanî ya bêtixûb bedew e. Tê de nivîskar li şevek berf dibare bangî yara xwe ya wenda dike û gilî û gazinên xwe digihîniyê. Lê ne tenê gilî û gazinan, herwa bedewiya sîsiya berf bi xwe re tîne jî.
Her peyva "Şeva Spî" bijare ye û tevî ku ew ji kirmanckî li kurmancî hatiye wergerandin jî, ti ji geweriya xwe wenda nekiriye.
Diyarbekir Seranser Eşq (bn Mehname, hjm. 22 bo çapa kirmanckî / zazakî: Diyarbekir Seraser Eşq)
Pirr li ser vê pesnenivîsa bo Amedê fikirîm ka wek nirxandin û rexne çi bibêjim lê piştî gelek dudiliyan: Ti nabêjim!
Erlenbach am Main
Erlenbach am Main, bajarekî navçeya (Landkreis) Miltenbergê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Li bin dara biyê (pirtûk)
Şeva Spî
Ev helbesta pexşanî wa lihevhatî û spehî ye, her peyva wê hind bijare û şirîn e ku eger peyvek wê jî li derî nirxandina xwe bihêlim, nirxandin dê ne hejî vê helbestê be. Lew hêviya lêborînê ji nivîskar û xwendevanên ezîz dikim û hêvîdar im xwendevan bi xwe wê bixwînin û lezet û zewqê jê bistînin.
Ta
Ev çîrok dikare dewama çîroka "Çûyin" be. Di wê de kesekî Amed terk dikir, di vê de leheng li bajarek xerîb e û hestên xwe yên xerîbiyê, yên bêrîkirina welat û yên bêkesiya xwe pêşkêş dike.
Çavkanî
Husein Muhammed: Kovara Mehname, hejm. 43, 8/2003
Şirinsû
Şirinsû navê yek ji bajarên li parêzgeha Hemedan ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Kanîmela
Kanîmela gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kurgosik
Kurgosik, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kanîmela
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 257 kes (42 malbat) bûn.
Héronchelles
Héronchelles, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Îmralî
Îmralî giraveke di nava Deryaya Marmara de ye. Zindanek lê heye.
Adnan Menderes û Abdullah Ocalan
Siyasetmedar Abdullah Ocalan ji sala 1999an pê ve di girtîgehê Îmraliyê de girtî ye. Di zindana girava Îmraliyê de beriya niha jî gellek kes bi mebesta îzolekirinê hatine girtin. Yek ji wan serokwezîrê Tirkiyeyê yê berê Adnan Menderes bû ku 17ê îlona sala 1961ê hat darvekirin.
Qilîsor
Qilîsor, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Malbata Barzaniyan
Malbata Barzaniyan malbateke girîng e di Dîroka Kurdistanê de, li herêma Barzanê rûniştî ne.
Wiesenfelden
Wiesenfelden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ticino
Ticino yek ji 26 kantonên Swîsreyê ye.
Îbrahîmê Xelatî
Îbrahîm Xelatî an Îbrahîmê kurê Ebdullahê Xelatî di sala 1242an de li bajarê Bedlîsê li qeza Xelatê hatiye dinyayê, kîmyager û bijîşkekî kurd bû, Ji bajare xwe pirtir 'emrê wî li Îran û Misirê derbas bûye.
Wî rengê lacîwerdê dît û ji ber wî nav gel de pir hate naskirin. Ji bo vî serkeftina wî siltanê Dewleta Memlûkan wî gazî saraya xwe kiriye.
Îbrahîmê Xelatî di sala 1322an de li Misirê wefat kir.
Cauvignac
Cauvignac, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Milow, Almanya
Milow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Psîkoterapî
Psîkoterapî tê wateya saxkirina psîkologîk. Bi nexweşiyên psîkologîk ên ne bingeh-laşî ne re psîkologên ku perwerdeya psîkoanalizê dîtinê bilî dibin. Heger bingeha nexweşiyê laşî be, ango organîk, tedawîkirin karê psîkîatrîstane. Psîkiyatrîst bi metodên bijîşkî û dermanan nexweşên xwe tedawîdikin. Psîkolog ana psîkoanalîst an psîkoterapîst bi metodên taybet ên psîkoterapiyê tedawîdikin. Bo mînak, seansên psîkoterapiyê, axavtin, hîpnoz hwd. Psîkolog çi klînîk psîkolog, çi psîkoterapîst nikarin metodên bijîşkiyê û dermanan bikarbînin. Lewra wan perwerdeya bijîşkiyê nedîtine. Psîkoterapîst li nexweşxaneyan bi psîkiyatrîstan re tevlî tedawiyê dinin an li klînîkên xwe yên taybet bi serê xwe tedawîdikin. Psîkoterapîstên ku perwerdeya hîpnotîzmayê nedîtine nikarin vê metodê bikarbînin, qedexe ye.
Şîn (reng)
Şîn, hêşîn an jî avî rengekî di pêlên dîtbar de ye. Wekî sor û zer ji rengên bingehîn e. Meziniya pêla şîn 470 nanometre ye.
Şîn
Şîn di mitolojiya Kurdî de sîmbola azadiyê û bêdawîbûnê ye. Şîn rengê esmanan e. Li hin deverên Kurdistanê peyva Şîn hin caran ji bo kesk tê bikaranîn. Bo mînak ji bo giya, "giyayê wê mêrgê ne şîn e, li wir giya şîn nabin, tenê zil hene". Ev şaşî ji ber lêkera "şînbûn" ê tê. Ango tiştên ku şîndibin divê şîn bin.
Şîn di gelek navên cografîk de derbasdibe.
Yêngce
Yêngce, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Michel-de-Lanès
Saint-Michel-de-Lanès, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Sema Yüce
Sema Yüce (1971 Dûtax, Agirî - 17ê hezîran a 1998), gerîla û çalakvaneke siyasî ya kurd e.
Jiyana wê
Sema Yüce di sala 1971ê de li gundê Qerxelixa Şêx Remezan a ser navçeya Dûtax a Agirî yê ve ji dayika xwe re bûye. Dibistana seretayî li gundê xwe, dibistana navendî li Dûtaxê û dibistana lîseyê li Agiriyê xwendiye. Di sala 1989an de di Beşa Sosyolojiyê ya Zanîngehê Teknîk a Rojhalata Navîn a Enqerê qezenc kir û diçe Enqerê. Li vir wî bi xwendekarên welatparêz re dicive û beşdarî xebata ciwanên YCKê bûye. Di sala 1991an de ji ber zextê dewleta tirk dest ji xwendina zanîngehê berdide û diçe Mêrdînê û li wir tevlî rêxistina PKKê bûye.
Beşdarbûna PKKê
Sema Yüce di sala 1991an de li Mêrdînê tev li refên PKKê dibe. Yuce piştî demekî mayîna li herêma Mêrdînê, ji bo perwerdeyê derbasî Akademiya Mahsum Korkmaz dibe. Li Akademiya Mahsum Korkmaz cara yekem Abdullah Ocalan nas dike û nirxandina Ocalan a ‘Mîlîtanên herî baş mirovên ku bikaribin xwe bi rêxistin bikin e’ ji xwe re dike hêman, di sala 1992yan de bi komek hevalên xwe re berê xwe dide Eyaleta Serhedê.