cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Celadet Alî Bedirxan
Jînenîgarî
Celadet tevî xwîşk û birayên xwe yên din li ber destê wan mezin bû. Her wiha Bedirxanî ji Stenbolê bi malbatên li sirgûnê yên wekî Şemzînî, Babanî û Cemilpaşayan re jî hevalbendî dikir.
Osmaniyan li malbata Bedirxan gumanan dikirin. Lewma karê fermî didan ber wan û her tim cihê wan diguherandin. Celadet di zaroktiya xwe de tevî bavê xwe di van sirgûnan da derbas kir û li bajarên wekî Stenbol, Îsparta, Edirne, Qonye, Aqqa, Nahlûs û Tesalonîkiyê geriya.
Di 18 saliya xwe da Celadet li Stenbolê dest bi dibistana Medresaya Harbiyê dike. Di salên Şerê cihanî yê yekem da ew wekî mamosteyê gihanidina zabitan xebitî û di ser da li eniya Qefqasê li dijî Rûsan şer kir.
Piştî ku di encama şer da Împeratoriya Osmanî têkçû, û di nav welatparêzên kurd da pêvajoya rêxistinê destpêkir, Celadet li Stenbolê ket nav karên siyasî û bû yek ji hîmdarên Komela Vêkxistina Civaka Kurd. Ew li pey derfeta damezrandina dewleteka kurdî bûn.
Kemalîstan ku ji gera Celadet û hevalên wî haydar bûn suwar şandin ser wan û ew mecbûr kirin bizivirin. Celadet di vê gera xwe da heta Meletiyê li Kurdistanê geriya û li ser rewşa welat serwext bû.
Di encamê da, li Sewrê, di bin çavdêriya berdevkê kurdan Şerîf Paşa, hin mafên netewî hatin nîşankirin. Celadet di vê gera xwe ya Kurdistanê da di nav eşîran da gelek metelok, peyv û çîrok jî kom kirin. Li sala l922ê, dema Kemalîst hatin ser hukmî û Stenbol bidestxist, ji bo serokên kurdan ku di nav wan da Bedirxanî jî hebûn, fermana mirinê derçû. Li ser vê yekê, Celadet tevî birayên xwe Kamiran, Safter Tewfîq û birazayê xwe Heqî ve li sala 1923ê berê xwe da Almanyayê û li wir dest bi xwendina li zaningehê kir. Li sala 1925ê, dema li bakûrê Kurdistanê serhildana Şêx Seîdê Pîran destpêkir, Celadet ji bo tevlîbûna serhildanê bi dizî hate Kurdistanê. Lê heta ku ew giha welat serhildan hatibû şikestin. Ew careka din bi alîkariya eşîrên koçer ji Kurdistanê derket û zivirî Almanyayê.
Di vê navberê da, birayê wî yê biçûk Safter li Almanyayê ji ber nexweşiyê mir. Birayê wî yê din Tewfiq jî zivirî Tirkiyê û li wir bi zora Kemalistan paşnavê xwe kir Çinar û ket xizmeta tirkan. Vasif Çinar birazayê Mîr Bedirxanî jî di vê demê da ji aliyê Mistefa Kemalî ve wekî wezirê perwerdeyê hatibû wezîfedarkirin. Vasif Çinar ji malbata Bedirxanî hatiye derxistin.
Kamûran piştî hatina Celadetî li Almanyayê ma û doktoraya xwe ya hiqûqê dawî kir.
Mîr Celadet piştî dawîkirina zanîngeha hiqûqê bêyî ku doktoraya xwe temam bike hate Qahîre ya Misrê. Bavê wî Emin Elî li ser doşega mirinê bû. Piştî mirina bavê xwe çû Beyrûtê û li wir bicîh bû. Di van rojan da, li Sûriyê û Beyrûtê gelek rewşenbîrên kurd civiyabûn. Kemalîstan pistî serhildana Şêx Seîdî careka din berê xwe dabû rewsenbîrên kurdan. Yên ku ji ber kêra wan filitîbûn, berê xwe dabûn binxetê.
Celadet piştî ku hate Beyrûtê ket nava tevgera welatparêzên kurd. Di vê navberê da, hewldanên damezrandina rêxistineka neteweyî jî destpêkiribû.
Piştî tevlîbûna Celadet, li 5ê îlona sala 1927ê li Libnanê li bajarê Bêhemdûnê kongreya damezrandina Xoybûnê pêkanî. Di nav damezrênerên Xoybûnê da ji bilî Celadetî rewşenbîrên wekî Dr. Nurî Dêrsimî, Qedrî Can, Dr. Nuredîn Zaza, Memdûh Selîm Wanî, Hemze Bêgê Muksî, Ekrem û Qedrî Cemîl Paşa û serekên herêmî yên wekî Haco Axa, Emînê Perîxanê, Mistefa Şahin Begê Berazî, Bedredinê Hebizbinî û gelekên din jî hebûn.
Yek ji biryarên Xoybûnê ew bû ku ew ji bo piştgiriya serhildana Agiriyê li herêma sinorê binxetê têkevin nav hewldanên leşkerî.
Lê ji ber ku ew negihiştin armancên xwe, Celadet berê xwe da Çiyayê Araratê û tevî serhildêrên Serhedê bû. Li dûmahiyê, ev serhildan jî têkçû û wî tevî Ihsan Nûrî Paşayî xwe avêt Îranê.
Li Tehranê Şahê Îranê Mihmed Reza Pehlewî xwest wî bi hin bertîlan ji tevgera kurdan dûr bike û li devereka cîhanê jê ra konsolosiya Îranê pêşniyaz kir. Ji ber ku Celadet ew daxwaza Şah qebûl nekir, ew her wê demê ji Iranê hate derxistin. Piştî Îranê, Celadet demekê li Başûrê Kurdistanê û li Bexdayê ma. Lê Înglîzan nexwest ew li Iraqê bimîne û rê li wî tengkir. Ew careka din jî bi neçarî zivirî Sûriyê û li Kurdistana rojava xebata xwe meşand.
Li wir tevî endamên malbata Cemil paşayan, Hemzeyê Muksî û Haco Axa bi navê Civata Alikariya kurdên Belengaz komeleyek damezrand. Armanca wan ew bû alikariya kurdên ku ji bakûr revîbûn bikin. Sûriyê wê demê di bin dagirkeriya Fransayê da bû û têkiliyên Fransî û Kemalîstan baş bûn. Ji ber zixtên tirkan, fransiyan jî nedixwest ew li Kurdistanê bimîne. Li tebaxa sala 1930ê tevî rewşenbîr û serhildêrên kurd ên din bi zorê li Şamê hate bicîhkirin.
Xebatên siyasî ên bêencam û dorpêçana dewletên serdest berê Celadetî dabû rêyeka din. Rewşa herêmê jî êdî dest nedida ku kurd ji bo hevkariyê dewleteka alîgir bibînin an jî serhildaneka neteweyî birêbixin. Hin sedemên din jî ku Celadet her bi rewşeka nû ve dehf dabûn, rewşa navxweyî ya kurdan bû. Di nav kurdan da xwendin û nivisandin û karê rewşenbirî gelek kêm bû. Li dûmahiyê, ew gehişt bû wê baweriyê ku ji bo şiyarkirina kurdan divê karê rewşenbîrî bike û biryara xwe da.
Li rojên sirgûniya Şamê Celadet dest bi karê zimanzanî û çêkirina elfabêyeke kurdî kir. Li gor fikra Celadetî, ew li encama muqayeseya gelek ziman û elfabêyan gihişt hindê ku elfabeya latînî dikaribû berî li nivîsîna kurdî vebike. Ji xwe ew ji sala 1919ê ve xwedî vê baweriyê bû û li Almanyayê li ser etîmolojiyê jî xebitîbû.
Helbet, ji bo pêkanîna raman û îdealên xwe kovarek ji wî ra lazim bû. Li sala 1931ê ji dewleta Fransî destûr girt ku li Sûriyê kovarekê derbixe.
Piştî amadekariyan, li hejmara yekê ya Hawarê gihand xwendevanan. Armanca Mîr Celadet ewe bu ku alfebeya kurdî-latînî bi vê kovarê li seranserê Kurdistanê belav bike. Mîr Celadet li kovara Hawarê de jî diyar kiriye ku ji bo yekxistina alfabeya kurdî çendîn name ji bo Tewfîq Wehbî nivîsandine, lê mixabin tu bersîv wernegirtiye. Ji ber wê yekê jî li kovara Hawarê de dest bi nivîsandina zaravayê Soranî (latînî) kiriye.
Her li wê salê kitêba xwe ya gramerê ya bi navê "Bingehên gramera kurdmancî" çap kir.
Celadet Bedirxan li Şamê di rewşeka nebaş da dijiya. Kemalistan li Tirkiyê dest dabû ser hemî mal û mulkê malbata wan. Celadet ji ber sedemên aborî mecbûr ma ku mamostetiya zimanê Fransî û parêzeriyê bike.
Ew li kolana Salihiye di odeyekê da dima. Ev ode navenda Hawarê, mêvanxane û cihê razanê jî bû. Çavên wî li bendê bûn ku careka din derfetekê bibîne ku bikare biçe Kurdistanê. Lê piştî ku serhildana Malbata Eliyê Yûnis jî hate tefandin, wî fahmkir ku di paşeroja nêz da ew derfet çênabe.
Ji bo vê yekê wî biryara zewacê girt û li sala 1935ê li Şamê bi dotmama xwe Rewşen Xanimê ra zewicî. Rewşen xanimê wê demê mamosteyî dikir.
Di zewaca wan da bi navên Cemşîd û Sînemxan du zarokên wan çêbûn. Her wiha, kurekê wan bi navê Safter jî hîn di yeksaliya xwe da miribû. Keça Rewşenxanê ya ji şûyê (mêrê) wê yê yekê bi navê Useyma bû li ba wan dima. Ji zarokên Celadet, Cemşîd li Almanyayê doktorî xwend û li sala 1999ê çû ser dilovaniya xwe. Ji Cemşîd kurek û keçek bi navên Kurd û Evîn hene. Kurd li Almanyayê doktorî qedandiye û niha jî li wir karê xwe didomîne. Evîn jî çalakvaneka civakiye û ew jî niha li Almanyayê dijî.
Pênç hejmarên Ronahiyê yên pêşîn li ser nûçeyên Şerê cîhanî bûn. Di demên paşîn da jî êdi Ronahî kovareka xwerû kurdî bû û bi nivîsên li ser ziman, wêje û çanda kurd hatibû xemilandin. Piştî ku li sala 1943ê Hawar hate rawestandin jî, Mîr Celadet giranî da ser Ronahiyê.
Hingê birayê wî, Kamiran, jî li Libnanê kovareka kurdî-fransî bi navê Roja Nû derdixist. Serpêhatiya_kovara Ronahî jî heta sala 1945 ê ajot.
Mîr Celadet di jiyana xwe ya rewşenbîrî da ji bilî xebatên kovar derxistinê gelek pirtûk jî nivîsîn. Her wiha, ji bilî kovarên ku wî derdixistin, di gelek kovarên kurdî û yên zimanên din da jî nivîsiye. Ji ber tengasiyên aborî, Mîr Celadet li sala 1950ê li gundê Hecanê, ku nêzî Şamê bû, dest bi karê çandinê kir. Ji bo debara malbata xwe, ew mecbûr mabû karekî wiha bike.
Her çende gelek hevalên wî yên dewlemend hebûn û wan dixwest alîkariya wî bikin jî, wî alîkarî qebûl nedikir. Li Gundê Hecanê ji bo avdana pembûyê zeviyên ku diajot bîreka mezin kola. Di nameyên ku ji malbata xwe ra dinivisîne navê wê bîrê danîbû Bîra Qederê.
Li van salên dawî de hinek nûçe derdikevin ku qaşo Celadet Bedirxan ji aliyê dezgehê hewalgiriya(îstîxbarata) dûgela Suriye ve hatiye kuştin. Lê belê heta niha tu belgeyek di vî derbarî de tûneye û zarokên Mîr Celadet (Sînemxan û Useyma Bedirxan) jî di vî derbarî de didin zanîn ku ev nûçe bê bingehin û ji gote gotan pêkhatiye.
Treffieux
Treffieux, komuneke li departementa Loire-Atlantique a Fransayê ye.
Kemal Sîdo
Kemal Sido dîroknas û nivîskarekî kurd e.
Kemal Sîdo sala 1961ê li gundekî nêzîkî Efrînê, başûr rojhilatê Kurdistanê/Sûriyê ji dayik bûye. Ewî dibistana seretayî û navendî li li gundên Gewrika, Çolaqa û li bajarê Efrînê û di dûre li Helebê temamkiriye. Ewî hîna di salên dibistana seretayî de tevlî xebata siyasiya li herêmê bûye û hezkirina xwe ji nirxên netewiyên kurd rÊ bi wêrekî nîşandaye. Sala 1980 ew cara dawî ji Sûriyê derdikeve. Ew diçe Moskowayê û li wir li zanîngeha Patrîs Lumumba dest bi xwendinê dike. Piştî hatina wî ya Moskowayê ew bi şêweyekî çalak tevlî têkoşîna siyasiya xwendekarên kurd dibe, sala 1985 dibe serokê Komela Xwendekarên Kurd (KSSE) liqê Moskow. Di wan salan de ew gelek zehmetiyan dibîne. Tevgera Rizgarîxwaza Kurd di rewşeke zehmet re derbas dibû. Ewî herdem dewa yekîtiya hereketa kurd dikir û daxwaza avakirina kongireyeka giştî ji bo hemî rêxistinên kurd dikir. Ewî bi xurtî li dijî şerê birakûjîya di nav hêzên kurd de radiwestiya. Ji ber van helwêstan ew rû bi rûyî dijminatiya hin aliyan dibe, nemaze hin beşên Partiya Komunîsta Sûriyê, Tudêya Iranê û alîgirên wan yên kurd. Ew bêwestan li dijî ferhenga şexsperestiyê, nebûna dêmokratiyê di hundirên rêxistinên li Sûriyê, Iraqê, Îranê û Tirkiyeyê derdiket.
Di Sala 1986 de ew zankoyê diqedînê û dibe magîstirê zanistiyên dîrokî. Babeta destûrname wî jî Peywendiyên Rûs û Kurdan ji 1853 –1917 bû.
Di eynî salê de ew dibe aspîrentê Înstîtuya Rojhilatnasiya Moskoyê – Beşê Lêkolînên kurdî yên nûjen. Di Sala 1989-an de ew têza doktoriyê li ba Prof. Dr. M. S. Lazarêv diqedîne. Babeta têza wî Rusiya û Pirsa Rojhilat di hîstoriografiya Ereb, Tirk, Fars û Kurdan de bû. Di wê salê de ew dereceye (Dr. phil.) di zanistiyên dîrokî de werdigre.
Piştî ku ew demeke kurt li Lîbya (dawiya 1989 dest pêk a 1990) dimîne, ew zivistana 1990 derbasî Almanya, bajarê Marburgê dibe.
Dr. Kemal Sido ji 2001 endamê partiya Elmanî Partiya Azad a Demokrat (FDP) ye, ew her wiha endamê serokatiya partiyê yê Marburg-Biedenkopfê ye û di partiyê de berpirsê kar û barên Ewropa ye. Ew her weha endamê Komiteya Navneteweyî ya FDP, Herêma Hessenê, ye.
Dr. Kemal Sîdo di 2002 de serokê Meclîsa Biyaniyên bajarê Marburgê ye. Ew her wiha endamê PEN a kurd e.
Edibe Çetinkaya
Edibe Çetinkaya berniyas bi Gulizar Goran (jdb. 1978 Mehsertê, Mêrdîn - Herêma Kelareş), çalakdara siyasî û gerîlaya PJAKê bû.
Mirina wê
Edibe Çetinkaya di de tevlî şeş hevalên xwe Esmer Demir (Xanê Sîpan), Sertip Oruç (Bawer Xelat), Salime Argun (Jiyan Suruç), Rehyan Çupan (Nalin Karker), Veysi Demir (Xeyrî Çiya) û Gulistan Feqe (Gulistan Çiya) dikeve kemîna hêzên dewleta Îranê û tê kuştin.
Sûlîk
Sûlîk gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 257 kes (42 malbat) bûn.
Lîsteya volkanên Efxanistanê
Va ye lîsteya volkanên Efxanistanê.
Hesencan
Hesencan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kaskan
Kaskan, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Mele Xudêda
Melexideyda, gundekî bi ser navçeya Avkevir a girêdayî Agiriyê ve ye.
Le Clat
Le Clat, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Mehmet Metiner
Mehmet Metiner (jdb. 5ê adarê 1960; li Semsûrê) rojnamevan, nivîskar û siyasetmedarekî tirk e. Wî wek îslamîst dest bi karê xwe yê siyasî kir lê di dema karê xwe de tevlî gelek partiyan bû.
Jînenîgarî
Mehmet Metîner di 5ê Adara sala 1960an de li navçeya Kolikê ya Adiyemanê, weke zarokê hevjîna kurd Bedir û Nazi Metiner hatiye dinê. Fakulteya Edebiyatê ya Zanîngeha Stembolê qedandiye. Sernivîserê kovarên "Girişim", "Yeni Zemin" û "Sahne" bû, ku ev yek di nav îslamîstan de populerbûna wî zêde kir.
Di sala 1995’an de bi tevlîbûna Partiya Refahê ya Necmedîn Erbakan dest bi kariyera xwe kir heta sala 1998’an hate qedexekirin. Piştî vê yekê ew tevlî Partiya Xwezayê bû. Ew ê di sala 2000 de, salek beriya ku ew jî ji aliyê hikûmeta Tirkiyê ve were qedexekirin, ji Partiya Fezîlet derkeve. Di sala 2000 de, ew tevlî Partiya Demokrasiya Gel bû ku piranîya wê kurd in, lê wê di nava salekê de ji wê derkeve. Ji sala 2001 heta 2011 bê partî ma. Di sala 2011an de wek parlementerê Partiya Dad û Geşedanê derbasî meclîsê bû. Di sala 2011, Hezîran 2015 û Mijdara 2015an de beşdarî hilbijartinên giştî yên Tirkiyê bû. Di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2018an de ji AKPê namzedê parlamenteriyê bû, lê nehat namzedkirin. Berê di karê xwe de şêwirmendiya Recep Tayyip Erdoğan û Serokê Giştî yê Partiya Fezîlet Recai Kutan bû, dema ku Serokê Parêzgehê yê Partiya Refahê û şaredarê şaredariya bajarê mezin bû. Di hilbijartinên sala 2015an de weke parlamenterê AKP'ê yê Stembolê hat hilbijartin.
Sergol
Sergol, Serê Golê an Qereçalik yek ji navçeyên Semsûrê ye. Di sala 1958'an de bûye navçe. 33 gundên navçeyê hene. Aborî bi pirranî li ser çandiniyê ye. Li navçeyê fabrîka arwan, derxistina komirê hene. Gelê herêmê ji kurdan pêk tê. Dîroka herêmê ji ya Kurdistanê ne cudatir e.
Eminem
Eminem (di de wek Marshall Bruce Mathers III ji dayika xwe bûye) stranvanekî amerîkî ye. Ew pêştir rapvanekî bi nav û deng bû, û paşê jî bi karê xwe yê aktorbûnê serkeftî bû.
Ew li Saint Joseph, Missouri (DYA) çêbûye û li Detroitê mezin bûye.
Jiyana wî
Li gorî zehfên agahdariyan, malbata Mathers pir hejar bû. Têkiliya Eminem bi diya w' re pir zext bû, mîna ew di stranê xwe 'Cleaning Out My Closet' ('Dolabê xwe paqij bikim') de dibêje, û Eminem jî terkî xwendegeha paşîn kir li emrê 17 (berî vê ew jî 3 caran di sala xwendegehê ya 9êmîn de mabû). Lê piştî 12 salan piştî strana 'Cleaning Out My Closet' lê borîn ji diya xwe xwestiye di strana 'Headlights' ya u di albûma The Marshall Mathers LP 2 li sala 2013 an de.
Bûyerek ku jî pir bandorî wî kir, mirina xalê wî Ronald Dean 'Ronnie' Polkingharn, ku tenê jê 3 mehên meztir bû. Eminem di stranên xwe de carina behsa wî dike. Mînak di strana d-12 a 'How Come' ('Çawa dibe') de, ew li ser têkiliya xwe bi hevalekî xwe ya kevn re diaxive, û ew li ser xalê xwe wilo dibêje : 'Dema Ronnie mirîye, tu li kêleka min bû, bi milekî ji bona ku ez li ser wî bigrîm û desmalek ji bo çavên min zuha bike, û satilek ji bo têde bigre her hêstir min girîye'.
Di salên xwe yên xwendegehê de jî, wî li emrê 15 hevala xwe ya kevn û diya keça wan Kimberly Ann 'Kim' Scott naskir. Kimberly Scott keçika wan ya navê wê Hailie Jade Scott e li 25 Cila Navîna 1995 anî dinê, û Marshall û Kim li 14ê hezîranê 1999 zewicîn. Eminem jî stranên xwe de pir behsa keçika xwe dike, û çend stranan mîna '97 Bonnie & Clyde', 'Hailie's Song' ('Strana Hailie'), 'Mockingbird' ('Çûka qerfê'), û 'When I'm Gone' ('Dema ez çûme') bi tevahî li ser û ji bo Hailie ne.
Pîşe û berhemên wî
Ji emrekî genc bala wî dabû muzîka rap, û kinga 13 salî bû dest bi rapkirinê kir, li nav grubekî bi navê 'Soul Intent'. Paşê, li sala 1996, wî albuma xwe ya pêşîn derxist, navê vê albumê 'Infinite' ('Bêdawî') bû. Teva ku albûm rastî serfirazî nehatibû, Eminem karê xwe berdewam kir û li sala 1997, wî demo-cd xwe 'The Slim Shady EP' derxist. Xelk dibêjin ku hunermendê mezin ê rap, endamê kevn ê NWA û hilberîner Dr.Dre vê cdê li garajê Jimmy Iovine (patronê Interscope Records) bihîst û biryar da ku bi Eminem re kontrayekê navîş ke, Eminem jegraway Tupac w ba dewam rappery amrica ye.
Serfiraziya wî
Bi vê kontraya Interscopê, Eminem albûma xwe ya didyan, 'The Slim Shady LP' sala 1999 derxist. Ev albûm rastî serfirazîyeke pir mezin hat, û Eminem pir zû bû stareke pir mezin li her aliyê cîhanê. Strana albumê ya herî navdar, straneke bi navê 'My Name Is' ('Navê min e'), têde Eminem bi awayekî biken xwe dide naskirin.
Tenê saleke paşê, li gulanê 2000, Eminem albuma wî ya sêyem jî derxist, 'The Marshall Mathers LP'. Strana albûmê ku single ya pêşîn bûbû, 'The Real Slim Shady', bû pir nav û deng û çend stranên dîn, mîna 'The Way I Am' ('Ez çawa me') û 'Stan' jî hêj pir navdar in.
Paşê jî Eminem sê albumên dîn derxist, 'The Eminem Show' (2002), '8 Mile Soundtrack' (muzîka fîlmê '8 Mile', 2002) û 'Encore' (2004).
Projeyên wî ên dîn
Ji bilî albumên xwe, Eminem jî bi pir tiştên dîn mijul bûbû. Ew endamekî gruba rap D-12 e, ku heta vîsta du albûm derxistin. Ew jî di fîlmê 8 Mile de aferînekî sereke dilîst, ku navê wî 'Jimmy Rabbit' bû. Wî jî muzika vê fîlmê çêkir, û jiboy vê êk Academy Awards a 'Best Song' ('Strana Herî Baş') jî li sala 2003 girt.
Dantumadiel
Dantumadiel, şaredariyeke li herêma Frieslanda Holendayê ye.
Aved
Aved, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Mirangî
Mirangî an jî Mîrenga gundekî girêdayî bajarê Agiriyê ye.
Guharto MRNA Şukirana
Guharto MRNA Şukirana, (Alternative mRNA Splicing), Têdexistina yan derxistina êkzonên cuda bo rûnivîsên mRNA yên cuda çêbikin.
Treillières
Treillières, komuneke li departementa Loire-Atlantique a Fransayê ye.
Qalîsqevar
Qalîsqevar, Qalîsqewar, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Habichtswald, Hessen
Habichtswald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kassel li Hessen, Almanyayê ye.
Qerecewêran, Îslahiye
Qerecewêran (bi tirkî: Karacaören), gundekî bi ser navçeya Îslahiyeya Dîlokê ve ye. .
Inning am Ammersee
Inning am Ammersee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Starnberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Clément-de-Rivière
Saint-Clément-de-Rivière, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Dedîn
Dedîn, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Wîkîpediyaya kurdî
Wîkîpedyaya Kurdî, Wîkîpediya Kurdî beşa bi zimanê kurdî ya projeya Weqfa Wikimedia ye. Wîkîpediya kurdi bi kurmancî di 7ê kanûna paşîn a sala 2004an de hatiye destpêkirin. Dahênerê yekem ê Wîkîpediya kurdî Erdal Ronahî bû.
Niha çar versiyonên wîkîpediyayên kurdî hene. Wîkîpediyayên kurdî; bi kurmancî, soranî, zazakî û kelhûrî têne nivîsandin.
Li Wîkîpediyaya kurdî (kurmancî) de heta niha guhertin pêk hatiye û  gotar hatine nivîsandin. Li wîkîpediya soranî gotar û li wîkîpediya zazakî  gotar hatine nivîsandin.
Qizilyar
Qizilyar, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Wîkîpediyaya kurdî
Daxuyaniya wîkîpediyayê
Di sala 2020an de piştî ku wîkîpediya kurdî (kurmancî) gehişte hêjmara 30 hezar gotaran, malperên medyaya civakiyên fermî ya Wîkîpediyayê di 9ê tebaxa 2020an de jibo alikariya Wîkîpediya kurdî du bangawaziyên kurt parvekir.
Wîkîpediya, li ser malpera xwe ya Twitterê ya fermî jibo bikarhênerên Wîkîpediya kurdî daxuyaniya xwe de wiha anî ziman:
"Herçend zimanê kurdî li çend welatan were qedexekirin jî, lê dilxwazên dilsoz ên wîkîpediya kurdî bi awayekî veşartî dixebitin ku vî zimanî li ser Wîkîpediyayê zindî bihêlin. Bi xebatên wan, zêdetirî 30.000 gotarên Wîkîpediya Kurdî hene! Fêrî hinek peyvên bi kurdî bibin."
Statîstîk
Statîstîkên niha
Nanteuil-la-Fosse
Nanteuil-la-Fosse, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Clermont-sur-Lauquet
Clermont-sur-Lauquet, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Molekul
Molekul, gerd an jî nûn di kîmyayê da bihevranûsyana du an zêdetir ji atoman e ko bi helkevtineka (aranceyeka) nemazeyî bi bandên kîmyayî bihevra dinûsin. keristeyên kîmyayî bi awayekê bêsînor bi pajên biçûktir ji heman keristeyî nahên dabêşandin: molekul bi giştî wekî biçûktirîn paj ji her keristeyekê kîmyayî dihêt dîtin ko hêşta saloxetên kîmyayî yên wî keristeyî pêra hene. Hindek ji keristeyên saf (mîna asinkalan (metalan) û kirîstalan) wesa baştir dihên fehmîn (fêmkirin) ko li şûna molekulan ji tor anko şebekeyên nemazeyî yên atoman an ayonan pêkhatibin.
Karwan Osman
Karwan Osman (jdb. 1968) stranbêj û muzîkjenekî kurd e ku li taxa Malkendî ya Silêmaniyê ji dayik bûye. Di sala 1988an de lîseya çandiniyê li Bakrajo qedand. Di sala 1988an de li Iraqê di ûdê de pileya yekem bi dest xist. Strana wî ya yekem “Ahek” bû ku ji aliyê Mamle ve hatiye nivîsandin û Sîrwan Hema Reşîd nivîsandiye.
Molekul
Dîrok
Hizra molekulê ji bo cara pêşîn di sala 1811'ê da li aliyê Avogadroyî ve hat behskirin û wekî verêja Qanûna Nisbetên Diyarkirî û Çendqatên (1803-1808) Daltonî ji aliyê piranî ya kîmyageran ve hat pejirandin. Lê hizira molekulan wekî tiştekê cida ji pêkhata matematîkî ya edetî ya maddeyî heta karên zanayê navdar Perrinî (1911) di civatên fîzîknasan da jihê gengeşeyê bû û pozîtîvîstên mîna Maxî (Mach) bi rijdî li beranberî vê hizrê berxwedida. Bîrdoza nû ya molekulan gelek mifayê ji teknîkên hijmarî yên ko kîmyaya hijmarî berdest kirine dibînit. Bi dehan molekulên nû bi arîkarî ya şebengbînî ya hûrpêl (mikrowêyv spektroskopî) di valahiya navstêran da hatine niyasîn.
Karwan Osman
Karwan Osman di 12ê kanûna pêşîn a 1989an de hat girtin û di 31ê kanûna pêşîn a 1991ê de li girtîgeha Ebû Xirêb a Bexdayê hat îdamkirin.
Mohsênabad, Serab
Mohsênabad, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Radolfzell
Radolfzell bajarokekî navçeya (Landkreis) Konstanz li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Seyarek
Seyarek gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 14 kes (5 malbat) bûn.
Hêlîpan
Di erdnîgariyê de nexşeya cîhanê wekî hêlîpan û hêlîlar hatiye parvekirin. Hêlîpan ew xet in yên ku ji rojhilatê diçin rojavayê. Hêlîlar ew in yên ku ji bakur diçin başûr.
Ev ji bo mirov cihê derekê zû belî bike û bibîne pêwist e.
Girê Reza
Girê Reza, mezrikeke Geliyê Bûka ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Trignac
Trignac, komuneke li departementa Loire-Atlantique a Fransayê ye.
De Fryske Marren
De Fryske Marren, şaredariyeke li herêma Frieslanda Holendayê ye.
Nugguren
Nugguren, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 13,06 km û bilindahiya ji asta 150 mêtre ye.
Tirdêne
Tirdêne, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Rehyan Çupan
Rehyan Çupan berniyas bi Nalin Karker (jdb. 1976 Şirnex - Herêma Kelareş), çalakdara siyasî û gerîlaya PJAKê bû.
Rehyan Çupan di de tevlî şeş hevalên xwe Esmer Demir, Edibe Çetinkaya, Sertip Oruç, Salime Argun, Veysi Demir û Gulistan Feqe dikeve kemîna hêzên dewleta Îranê û tê kuştin.
Mardîk
Mardîk, gundekî bi ser navçeya Avkevir a girêdayî Agiriyê ve ye.
Helsa
Helsa şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kassel li Hessen, Almanyayê ye.
La Turballe
La Turballe, komuneke li departementa Loire-Atlantique a Fransayê ye.
.vc
.vc navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Saint Vincent û giravên Grenadîn e. (ccTLD)
Comigne
Comigne, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Nanteuil-Notre-Dame
Nanteuil-Notre-Dame, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Ehmedê Suhrewerdî
Ehmed Xetatê Suhrewerdî yek ki xetatek kurd e û ji şeş xetatên dîrokê herî mezin yek jî ew e. Wî bi xwe perwerde daye Yakut Mûstesemî. Dîroka ji dayîkbûna wî nayê zanîn lê di sala 1320î de wefat kiriye.
Kantona Kobaniyê
Rêveberiya kantona Kobaniyê ya rojava ya xweser, di 27´ê kanûna paşîn a 2014´an de har ragihandin. Piştî ragihandina rêveberî û xweseriya herêm û kantona Cizîrê re bi 6 rojan hat ragihandin. Civîna Meclîsa Qanûnsaziyê ya Rêveberiya Xweseriya Demokratîk a Kantona Kobanê li Navenda Çand û Hunerê ya Baqî Xido bi beşdariya hemû endamên Meclîsa Qanûnsaziyê saet di 09.00an de dest pê kir. Di civînê de Serokê Meclîsa Qanûnsaziyê Nihad Ehmed axaftina vekirinê kir û xêrhatine mêvanan kir. Piştre deqeyek rêz hate girtin Hevserokên Meclîsa Qanûnsaziyê Nihad Ehmed û Fewziye Ehmed axivîn.
Ehmedê Suhrewerdî
Berhemên wî niha di muzeyên Îranê û di muzeyên dervedene.
Kantona Kobaniyê
Ji rêveberiya herêma Kobaniyê jî serokwezirê wê Enwer Mislim bû. Du jî alikarên wî hatina bijartin. Rêveberiya herêma Kobaniyê weke ya herêma Cizîrê, hikimeta xwe ya demkî avakir û wezir û wezeretên wê dan kifşkirin û ragihand.
Gewrik, Gever
Gewrik, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Vanadînît
Vanadînît, mîneralek e ji koma apatît a fosfatan ku bi formula kîmyayî 5(VO4)3Cl ye. Ev mîneral yek ji kanzayên pîşesazî yên sereke yên metal vanadyûm û çavkaniyek piçûk a zirîçê ye. Mîneralek ziravê şikestok e ku bi gelemperî di forma krîstalên şeşgoşe yên sor de tê dîtin û mîneralek bêhempa ye ku ji hêla oksîdasyona kanzayên serayê yên wekî zirîçê ve hatiye çêkirin. Vanadînît yekem car di sala 1801an de li Meksîkê hatiye dîtin ku depoyên vanadinite ji wê demê heta niha li Amerîkaya Başûr, Ewropa, Afrîka û Amerîkaya Bakur hatiye dîtin.
Vanadînît mîneralek bêhempa ye ku tenê bi encama guheztinên kîmyewî yên materyalek berê derketiye holê. Ji ber vê yekê wekî mîneralek duyemî tê zanîn. Li herêmên avhewayên zuha û bi oksîdasyona mîneralên sereke yên zirîçê tê dîtin. Vanadinite bi taybetî li gel sulfîdê serber û zirîçê tê dîtin. Mîneralên din ên têkildar jî wulfenît, lîmonît û barît e.
Vanadînît di destpêkê de li Meksîkê ji hêla mineralogistê spanî Andrés Manuel del Río ve di sala 1801an de hatiye vedîtin. Wî mîneralê bi navê "zirîça qehweyî" bi nav kir û wî destnîşan kiriye ku hêmanek nû ku wî pêşî navê wê kir pancromium û paşê jî erythronium binav kiriye di nav mînarelê de heye. Lêbelê piştre wî bawer kiriye ku ev ne hêmanek nû ye, tenê formeke nepak a kromê ye. Di sala 1830an de Nils Gabriel Sefström hêmanek nû keşf kir ku vê hêmanê bi navê vanadiumê binavkir. Piştre re hate eşkere kirin ku ev yek bi metala ku berê ji hêla Andrés Manuel del Río ve hatibû vedîtin yek e. Di sala 1838an de li Zimapan, Hidalgo, Meksîkê, "zirîça qehweyî" ya Del Río jî ji nû ve hate dîtin û ji ber naveroka wê ya zêde ya vanadyumê wek vanadinite hate binavkirin.
Çêbûn
Vanadinite wekî mîneralek duyemî li qadên oksîtkirî ya zirîçan de pêk tê. Vanadyûm di destpêkê de ji silikatên dîwar-kevir tê rijandin. Di nava mîneralên têkildar ê Vanadinite mimetît, pyromorphite, descloizite, mottramite, wulfenite, cerussite, anglesite, calcite, barite û mîneralên cûda yên oksîdê hesinê hene.
Depoyên vanadinite li çaraliyê cîhanê di nav de Awistriya, Spanya, Skotlenda, Çiyayên Ûralê, Afrîkaya Başûr, Namîbya, Maroko, Arjentîn, Meksîk û li çar eyaletên Dewletên Yekbûyî; Arîzona, Kolorado, Nû Meksîk û Dakotaya Başûr têne dîtin.
Depoyên Vanadinite li seranserê cîhanê li zêdetirî 400 kanzayan têne dîtin. Kanên vanadinite ya girîng li bajarokên Maroko Mibladen û Touisset in. Li bajarê Tsumeb, Namîbya; Cordoba, Arjentîn; Sierra County, Nû Meksîk û Gila County, Arîzona ya li Dewletên Yekbûyî depoyên Vanadiniteyê hene.
Awayî
Vanadînît klorovanadate zirîçê ye ku bi formula kîmyewî ya Pb5(VO4)3Cl ye. Mînerala Vanadînîtê (ji hêla giraniyê ve) ji 73,15% zirîç, 10,79% vanadium, 13,56% oksîjen û ji 2,50% ji klorê pêk tê. Di her yekîneyek awayî ya vanadînîtê de îyonek klorê heye ku bi şeş îyonên serpê yên duvalent li quncikên oktahedronek birêkûpêk dorpêçkirî ye ku yek ji îyonên serpê ji hêla molekulek vanadînîtê ve tê peyda kirin. Dûrahiya di navbera her îyonek zirîçê û klorê de 317 pîkometre ye. Dûrahiya herî kurt a di navbera her îyonekî zirîçê de 4,48 Å ye. Oktahedron du rûyên xwe yên berevajî bi yên yekîneyên vanadînîtê yên cîran re parve dike ku zincîrek domdar a tetrahedronekê pêk tîne. Her atomek vanadyûm bi çar atomên oksîjenê li quncikên tetrahedronek bi awayekî nerêkûpêk hatiye dorpêç kirin. Dûrahiya di navbera her atomek oksîjenê û vanadyûmê de 1,72 yan jî 1,76 Å ye. Sê tetrahedronên oksîjenê bi her oktahedronên sereke re li ser zincîrê hevûdu ne.
Krîstalên vanadînîtê li gorî pergalek simetrîya şeşqozî (şeşgoşe) yê tevdigerin. Ev awayiya hundurîn bi gelemperî li aliyê derveyî ve bi simetrîya şeşqozî ve tê xuya kirin. Krîstal bi gelemperî di forma prîzmayên şeşqozî yên kurt de ne lê dikarin wekî pîramîdên şeşqozî, bi girseyên dorvekirî yan jî bi awayekî qaşil jî werin dîtin. Xaneya yekîneya vanadînîtê, yekîneya herî biçûk a dabeşkirî ya ku xwediyê heman simetrî û taybetmendiyê ye ku di forma prîzmaya şeşgoşe de ye. Xaneya yekeya vanadînîtê ji du molekulên wê pêk tê û pîvanên wê a = 10,331 Å û c = 7,343 Å) ku a dirêjiya her aliyê şeşgoşeyê ye û c bilindahiya prîzmayê ye. Hêjmara her yekeya şaneya vanadînîtê ku bi formula V = a2c sin(60°) tê dayîn, 678,72 Å3 ye.
Taybetmendî
Vanadînît di koma apatît a fosfatan de ye û bi mîneralên pîromorfît (Pb5(PO4)3Cl) û mîmetît (Pb5(AsO4)3Cl) rêzek kîmyewî pêk tîne ku bi van herduyan re dibe ku jêkderînek (solûsyon) hişk çêbike. Digel ku piraniya rêzikên kîmyewî cîgirkirina îyonên metalîk vedihewîne, ev rêz komên anyonên xwe dixe cihê; fosfat (PO4), arsenat (AsO4) û vanadate (VO4). Di nesafitiya zêde yên vanadînîtê fosfor, arsenîk û kalsiyûmê hene ku ew dikarin wekî cîgirek îsomorphîk ji vanadiumê (di du rewşên yekem de) yan jî zirîç (di rewşa duyem de) hene. Vanadînît dema ku rêjeyek zêde nesafitiya arsenîk hebe wekî endlîşît tê zanîn.
Vanadînît bi gelemperî bi rengê sor-pirteqalî ye yan jî hinek carinan sor-qehweyî, gewr, zer yan jî bêreng e. Bi rengê xwe yê diyar di nav berhevkarên mîneralan de mîneralek populer e. Xetên di nav mînarelê de hinek caran dikare zer û qehweyî-zer be. Vanadînît dibe ku şefaf, şefaf an nezelal be û ronahiya wê dikare ji rezber heya adamantine be. Vanadînît anîsotropîk e û tê vê wateyê ku hinek taybetmendiyên wê dema ku li ser eksenên cûda têne pîvandin cûda dibin. Dema ku bi eksê wê yê anîsotropiyê ve perpendîkular û paralel were pîvandin, nîşaneyên refraksiyonê bi rêzê 2.350 û 2.416 in. Ev jê re dubendiyek 0.066 dide.
Vanadînît gelek şikestoke dema ku perçe dibe perçeyên piçûk, konkoîdal çêdikin. Hişkkiya Vanadînîtê li ser pîvana Mohs 3-4, bi qasî madenek sifir (paxir) e. Vanadînît bi taybetî li gorî mîneralek zelal giran e. Girseya molê ya venedînîtê 1416,27 g/mol e û giraniya mîneralê ya taybetî ji ber nesafitiyê di navbera 6,6 û 7,2 de diguhere.
Bikaranîn
Li gel karnotîtê û roskoelîtê, vanadînît yek ji kanên pîşesaziyê yên sereke yên hêmana vanadiûmê ye ku dikare bi helandin û ziwakirinê were derxistin. Vanadînît hinek caran wekî çavkaniya zirîçê tê bikar anîn. Pêvajoyek hevpar ji bo derxistina vanadyûmê bi germkirina vanadînîtê bi xwê (NaCl) yan karbonat sodyûm (Na2CO3) li ser 850 °C dest pê dike da ku vanadate sodyûm (NaVO3) hilberîne. Di nav avê de tê helandin û piştre re bi klorîdê amonyûmê tê tevlêkirin kirin ku bertekek bi rengê porteqalî ya amunyom metavanadatê bide. Piştre ev tê helandin ku formek xav a vanadyûm pentoksîd (V2O5) çêbibe. Bi kalsiyûmê kêmkirina pentoksîda vanadyûmê, vanadyûmek safî dertîne holê.
Hêlîlar
Di erdnîgariyê de nexşeya cîhanê li gor hêlîlaran û hêlîpan hatiye parvekirin. Hêlîlar ew xet in yên ku ji bakur diçin başûr. Hêlîpan ew xet in yên ku ji rojhilatê diçin rojavayê.
Ev ji bo mirov cihê derekê zû bibîne pêwîst e.
Kestan
Kestan (bi tirkî: Yeniceli), gundekî bi ser navçeya Îslahiyeya Dîlokê ve ye. .
Pîrkeman
Pîrkeman, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kovan Sindî
Kovan Sindî nivîskarekî kurd e ku li sala 1965ê li devera Zaxo hatiye dinyayê û xwendina amadeyî li wê derê qetandiye.
Jiyan
Kovan Sindî Li salaLi sala 1984ê dibe endamê rêxistinên nihênî yên PDK. Li çiriya pêşîn, li 1987ê rêxistina wan keşf bû û gelek ji hevalên wî ji aliyê rijêma Bees ve hatin sêdare dan. Kovan qurtal dibe, derdikeve nav rêzên şoreşê û li komîteya devera Zaxo dibe pêşmerge. Pişikdarî di gelek şerên mezin de kiriye, wek dastana Dêrelok, Şeraniş, Dêmka û gelek cihên din. Piştî enfalên 1988ê koçberî Bakurê Kurdistanê dibe, li kampa penaberan li Amedê, di bin barûdoxên dijwar de jiyana xwe derbaz dike.
Zanîngeha Norwêcî ya Zanist û Teknolojiyê
Zanîngeha Norwêcî ya Zanist û Teknolojiyê ( NTNU ; Norwêcî) zanîngehek giştî ye li Norwêcê û zanîngeha herî mezin e ku ji hêla qeydkirinê xwendekaranli Norwêcî. navenda xwendekaran li Trondheim-ê ye, digel Gjøvik û Ålesund heye.
Kovan Sindî
Jiyan
Li sala 1991ê diçe Asîna, piştî salekê ji wê derê derbazî Elmaniya dibe û li bajêrokê Ahrensburg li eyaleta Schleswig Holstein akincî dibe. Salekê li zanîngeha Hamburg (Welt Universitet) zimanê elmanî dixwîne, lê ji ber barûdoxên jiyana wî ya bi zehmet neçar dimîne ku destan ji xwendinê berde. Li 1998ê li welatê Denmarkê akincî dibe. Li 2001ê, li zanîngeha Aarhus, beşa derûnnasiyê tê wergirtin.
Krailling
Krailling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Starnberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zanîngeha Norwêcî ya Zanist û Teknolojiyê
NTNU hat avakirin ser deste dadehgeria padîşah Norwêcî di sala 1996, awje tevli hev kirin be zaningehin kevn e bi kokên xwe vedgirer sala 1760, u henek zaningehin detir ji pek ve hatin. merteba NTNU ser rêza ayn. 400-600 di nav zanîngehên cîhanê de, awji te gohartin li gorî ve rêzê. Ji hjmara sala 2022-an, zanîngeh nêzî 9,000 karmende û 42,000 xwendekar hene.
NTNU berpirsiyariya ya neteweyî ya perwerdehî û lêkolînê di endezyariyê û teknolojiyê de ye, û de nav zangihiya pêşengi le Norwêcê be nave Enstîtuya Teknolojiya Norwêcê (NTH), ku ji hêla Parlamentoyê ve di sala 1910-an de wekî zanîngeha hendeseh ya kongeriya Norwêcê hate damezrandin. Digel endezyariyê û zanistên xwezayî, zanîngeh NTNU xwendinen din ji fêrbûn diki wek psîkolojî, zanistên civakî, huner, perwerdehiya mamoste, mîmarî û hunera bedew de xwendina bilind pêşkêşî dike. NTNU hevkariy nezik u kor de gel pîşesaziyê re, û gelek niziki R&D SINTEF re heval kare, baş tê zanîn di nav hemî zanîngehên teknîkî yên cîhanê de girêdana pîşesaziyê ya herî mezin peyda dike. Akademîsyenên zanîngehê sê xelatgirên Nobelê di fîzolojî an derman de hene: Edvard Moser, May-Britt Moser û John O'Keefe.
Dîrok
NTNU saziyek ciwan e ku xwedî dîrokek dirêj u kev ne. Zanîngeh, be xwe di sala 1996-an de ji hêla yekbûna şeş saziyên lêkolîn û xwendina bilind li Trondheim ve hate damezrandin, bi vî rengî:
Berî hevgirtinê, NTH, NLHT, DMF, û VM bi hev re Zanîngeha Trondheim ava kirin, ku rêxistinek pir lawaztir bû. Lêbelê, koka zanîngehê vedigere sala 1760-an, bi damezrandina Det Trondhiemske Selskab (Akademiya Trondheim), ku di 1767-an de bû Civata Zanist û Nameyan a Royal Norwêcî.
Perwerdehiya endezyariyê li Trondheim bi Trondhjems Tekniske Læreanstalt (Kolêja Teknîkî ya Trondheim) di 1870 de dest pê kir, û di 1910 de, Enstîtuya Teknolojiyê ya Norwêcî ( NTH ) vebû u hat qed kirin. Di 2010 de, NTNU 250-saliya Akademiya Trondheim pîroz kir. NTNU di heman salê de 100 saliya NTH jî pîroz kir. Di heman demê de sedsaliya xwe bi weşandina gelek pirtûkan, di nav wan de dîroka zanîngehê, bi sernavê "Turbulens og tankekraft. Historien om NTNU" ku tê wergerandin "Dîroka NTNU".
sala 1700
Di sala 1760 Det Trondhiemske Selskab (Akademiya Trondheim), yekem civaka akademîk a Norwêcê hate damezrandin. Di 1767 padîşahê Danîmarkî u Norwêcî hate naskirin, navê xwe guhert û kir Cemiyeta Zanist û Wêjeya Keyaniya Norwêcê (DKNVS). Pirtûkxaneya DKNVS - ku îro wekî Pirtûkxaneya NTNU Gunnerus tê zanîn - di 1768 de hate damezrandin, û yek ji pirtûkxaneya herî kevn le Norwêcê.
1996–2016
Di 1 Çile 1996 de, Zanîngeha Trondheim bû Zanîngeha Norwêcî ya Zanist û Teknolojiyê (NTNU). Di destpêka sala 1989 de, seroke NTH(zangihe bere) Karsten Jakobsen fikra zanîngeha Norwêcî ya Zanist û Teknolojiyê li Trondheim derxistibû. Di 21ê Adarê, 1995-an de, Meclîsê, piştî nîqaşek dirêj, bi piraniyek zor, biryar da ku NTNU li Trondheim ava bike. Di sala 2012-an de lîstika persyara Kahoot ji hêla Johan Brand, Jamie Brooker û Morten Versvik ve di projeyek hevbeş de bi Zanîngeha Zanist û Teknolojiyê ya Norwêcî re hate damezrandin. Wan bi Profesor Alf Inge Wang re hevkarî kir û paşê karsazê Norwêcî Åsmund Furuseth jî tevlî wan bû.
Di sala 2014an de, Wezareta Perwerde û Lêkolînê ya Norwêcê ji pêşniyari xwest je zanîngehen wîlayetê jbo go disa avakirinik be gohrtin jbo xwendina bilind ên Norwêcê bikin, ser ve çavdêrî û ramanan pêşkêş bikin. Daxwaza hukumeta Norwêcê ji go van hjmare zangeeha kêm bike.
Lijneya NTNU di 28 Çile sala 2015 biryar da ku NTNU bi Kolêjên Zanîngehê yên Sør-Trøndelag, Ålesund û Gjøvik re were yek kirin da ku zanîngehek nû ava bike, ben navê Zanîngeha Zanist û Teknolojiyê ya Norwêcî wek zwe bimine. Yekbûn, ku di Çile 2016 de ket ci de, NTNU kir zanîngeha herî mezin a yekane le Norwêcê.
Çavkanî
<references group="" responsive="1">
Seydan, Somabiradost
Seydan, Somabiradost gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Tuhêr
Tuhêr, mezrikeke Geliyê Bûka ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Comus, Aude
Comus, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Seydan, Somabiradost
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.160 kes (217 malbat) bûn.
Bîdar
Bîdar gundekî ku bi navçeya Xesxêra Sêrtê ve girêdayî ye.
Rûya
Rûya, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mizgefta Menûçêhr
Mizgefta Menûçêhr, mizgefteke dîrokî li bajarê kevnare yê Ermeniyan Anî yê herêma Qersê ye. Mizgeft di dema dewleta Şedadiyan de ji aliyê Menûçehrê kurê Şavur ve hatiye avakirin. Çêkirina wê derdora sala 1072'yan e. Yek ji mizgeftên herî kevnare yên Kurdistanê ye.
Zubeyr bin Ewam
Zubeyr bin Ewam yan jî Zubeyr bin el-Ewam ( jdb. 594 - m. 656), Sehabeyê Muhemmed e ku yek ji sehabeyên ku bi cennetê ve hatiye mizgîn kirin e.
Vair-sur-Loire
Vair-sur-Loire, komuneke li departementa Loire-Atlantique a Fransayê ye.
Saint-Drézéry
Saint-Drézéry, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Osensjøen
Osensjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 76,41 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 439 mêtre ye.
Mer'î, Tazexurmatû
Mer'î, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Nauroy
Nauroy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Cax
Cax (an jax) pincareke ku li herêma serhedê bi taybetîli Gimgimê, Milazgirê,Agirî yê  û Mûşê  di destpêka biharêde tê xwarin.
Perkab
Perkab, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Babanis, Gever
Babanis, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Baglar
Çend cihên bi vî navî hene:
Leşko
Leşko, gundekî bi ser navçeya Avkevir a girêdayî Agiriyê ve ye.
Nesles-la-Montagne
Nesles-la-Montagne, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Stockach
Stockach bajarokekî navçeya (Landkreis) Konstanz li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Heerenveen (şaredarî)
Heerenveen, şaredariyeke li herêma Frieslanda Holendayê ye.
Sîneqûş
Sîneqûş, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Mafê daneriyê
Mafê daneriyê, mafê telîfê, yan jî bi gotineke îngilîzî copyright ("mafê kopîkirinê [yê standî]") standina mafên bikaranîn û weşanê ya berhemên agahî û ramanî ye.
Komelgeha Erbet
Erbet (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Arbat), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1977an de hatiye avakirin.
Mafê daneriyê
Di înternetê de hema hema li binê hemû malperan gotina "Copyright (c) ... All Rights Reserved" tê nivîsandin ku tê wateya "Mafê Telîfê ji sala ...'an û vir ve ji aliyê vê saziyê ve tê parastin."
Komelgeha Erbet
Di sala 1977an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 7.164 kesan.
Franso Herîrî
Franso Herîrî, (jdb. 1937 – m. ) siyasetmedarekî asûrî û endamê serokatiya komîtaya navendî ya Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) bû, û di sala 19.2.2001de dihête kuştin. Hikûmeta Herêma Kurdistanê jibona mirina wî sê rojan dike pirse ya netewî.
Birîcan
Birîcan, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Mafê daneriyê
Mafê daneriyê çi ye?
Standina mafên bikaranîn û weşanê ya berhemên agahî û ramanî ye. Bi taybetî dema orjînala tiştekî ji aliyê kes an jî saziyekê ve hatibe çêkirin, mafên bikaranîna wî tiştî bi qanûnê tê çespandin û ji vê re "mafê daneriyê" yan "mafê telîfê" tê gotin.
Franso Herîrî
Jiyan
Franso Herîrî di sala 1937an de li bajarê Harira (70 kîlometre ji Hewlêrê) Hewlêrê ji dayikbû û sala 1960ê de ji saziya mamosteyên perwerdeya perwerdehiya ya li Hewlêrê derçû.
Çinarêr
Çinarêr, mezrikeke Geliyê Bûka ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Franso Herîrî
Kar û xebat
Salên 1960î di nava PDKê de xebat kir. Ew nêzîkî serokê kurd Mustafa Mustafa Barzanî bû û di şoreşa kurdî de di nava PDK-ê de roleke giring sitend. Weke endamê Komîteya Navendî ya PDKê hat hilbijartin û bû serokê Parlamenê PDKê li parlemana herêmî û herwiha bû wezîrê karûbarê Herêma Kurdistanê li Hewlêrê.
Seydek, Ûrmiye
Seydek gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Franso Herîrî
Kar û xebat
Ew projeyên piştgirîkirin û çêkirina modernbûnê ya bajarê Hewlêrê. Herweha piştevaniyeke hêzdar ji bo perwerdeyê, tenduristî û projeyên werzişê li bajêr kir.
Mafê daneriyê
Mafê daneriyê çi ye?
Mafê telîfê bi piranî ji bo demekê tê standin. Sembola wê jî di navbera çemberê de tîpa "C" ye. Tîpa © ku li ser tiştekî hebe, tê wateya ku mafê daneriyê tê parastin. Tîpa "C" tîpa pêşîn a gotina îngilîzî "Copyright" e.
Franso Herîrî
Mirin
Franso Hariri ji hêla Enser el Îslam ve di de dihête tîrorikirin. Hikûmeta Herêma Kurdistanê jibona mirina wî sê rojan dike pirse ya netewî.
Seydek, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 212 kes (55 malbat) bûn.
Akrûs
Akrûs Gundekî giradayê navçeya  Şax a Wanê ye.
Stem
Stem an jî zilm tê wateya ku li yekî bêmaf zordestî were kirin.
Ew kesên bêmaf zordestî li mirova dikin ji wan re "stemkar" an jî "zalim" tê gotin. Di dîrokê de pirrê caran ji aliyê pirraniyê ve li hindikan zilm hatiye kirin.
Kaufungen
Kaufungen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kassel li Hessen, Almanyayê ye.
Conilhac-Corbières
Conilhac-Corbières, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Vallet
Vallet, komuneke li departementa Loire-Atlantique a Fransayê ye.
Deris
Deris, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Zêwa êlim
Zêwa êlim, rojeka ku di nav kurdan de piroz tê dîtin. Li Nêzîkî Cizîra Botan li ber girê êlim tê piroz kirin. Bi zêdeyî, girê elim, ji Zewaêlim re weke cihekî navend têt dîtin.Her sal di 16 pûşperê de tê piroz kirin. Di wê rojê de her mal weke ku mewludekê bide xwarinê çêdike û li ser mewludê ji dixwenê û dide xwerin. Di wê rojê de xêrkirin pirr bixêr tê dîtin. Ev roj, ji kengî ve têt pirozkirin, li ser pir vegotin hene li herêmê.Li gor hinek vegotinan dîroka wê diçê dema Nebî Nuh.Di hinek vegotin ne de jî, Bahsa Îbrahîm xelîl tê kirin û tê gotin ku ji dema wî bidest pirozkirine wê rojê têt kirin.Lê piştî mişahîxê ku bi nav jê re di gotin Êlîimê rim kesk, êdî pir bidest pirozkirinê hatiya kirin. Êlimê Rim Kesk, di dema Hz. Mihemed de jiya bûye.Ew ji di şerekî ku li herêmê dibe, di wî şerî de pekravan dikeve.Cihê ku ew lê pekravan dikeve jî Girê êlim e. Êlîmê rim kesk, di dema xwe de li Mizgefta Nebî Nuh alimtî ji kiribû. Bi vê yekê re jî, navê wî hebû.Piştî ew pekravan dikeve, êdî li herêmê weke kevneşopiyekê, her sal, ji bo wî bibîr bînin, ji bo wî ji zew têne dayîn. Ew jî têt gotin ku di pûşperê de di wê dema zewa êlim de pekravan ketiye. Di zewaêlim de, têt gotin ku haçiyê zew dide Xizir ji tê mala wî û wan sardan dike. Girê êlim, li Nêzîkî Cizîre bota ya.Li nêzîki wî girî, li aliyê çepê Gunde mezin û dîrokî Ayserê dikeve.Jê bi ber banî bi aliyê bakur ve ku mirov diçê, mirov digihê gundê Qaraxrabê. Li ber gir bixwe jî gunde Xirabê darik heye. Hinekî ji gir bi xwarê de ji bi aliyê başûr de gundê xirabê Sosina heya. Gir bixwe ji riye hevirişimê bi lingan weke seatekê dûr e.Ji gir bi xwarê de jî şetê Zergûza xwarê diherike. Di Zivistanan de ji Li aliyê Xirabê Sosina ji, şetê Bestê bilind dibe û diherike. Evi û zeviyê girê êlim, har sal bi şînhatina Nergizan re navdar e.
Aashiqui 2
Aashiqui 2 (bi kurdî: Evîndar 2) fîlmekî hindistanî ye ku di 2013an de li Bollywoodê hat çêkirin.
Mijar
Stranbêjeke navdar Rahul Jaykar, Aarohi Keshav Shirke re evîndar dibê. Vê keçê dikê stranbêjeke navdar. Dura ru alkolê Rahul Jaykar dengê xwe wenda dikê. Ru vê sedemê RJ intîhar dikê.
Leeuwarden (şaredarî)
Leeuwarden (şaredarî), şaredariyeke li herêma Frieslanda Holendayê ye.
Tengen, Almanya
Tengen bajarokekî navçeya (Landkreis) Konstanz li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Veysi Demir
Veysi Demir berniyas bi Xeyrî Çiya (jdb. 1987 Sirûc/Riha - m. Herêma Kelareş), çalakvanê siyasî û gerîlayê PJAKê bû.
Veysi Demir di 22ê gulana 2008an de tevî şeş hevalên xwe Esmer Demir, Edibe Çetinkaya, Sertip Oruç, Rehyan Çupan, Salime Argun û Gulistan Feqe dikeve kemîna hêzên dewleta Îranê û jiyana xwe ji dest didin.
K'eb bin Zuheyr
Malbata wî bi piranî helbestvan bûne. Bi xwe ji qebîleya Mûzeyne ye. Bavê wî Zuheyr jî, kalikê wî Ebû Sûlma, birayê wî Buceyr, kurê wî Ûkbe û neviyê wî Ewam û Sûlma jî helbestvan bûne.
Dibêjin birayê K'eb Buceyr pêşiyê bûye misilman, K'eb henekê xwe bi wî û bi Muhemmed kiriye, lê dûv re hatiye cem Muhemmed tobe kiriye û bûye misilman.
Serxanis
Serxanîs gundekî ku bi navçeya Xesxêra Sêrtê ve girêdayî ye.
Sîr, Ûrmiye
Sîr gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kûje, Avkevir
Kûje, gundekî bi ser navçeya Avkevir a girêdayî Agiriyê ve ye.
Sîr, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 78 kes (29 malbat) bûn.
Miryem Beg
Miryem Beg, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Hêşita Jorîn
Hêşîta Jorîn gundekî ku bi navçeya Xesxêra Sêrtê ve girêdayî ye. Bi navê ku tirkan lê kiriye Perwari ye. Li gorî binavkirineke din jê re Berwarî jî tê gotin.
Gundê Hêşîta Jorin, êvara 24ê îlona 2011'an ji aliyê gerîlayên Hêzên Parastina Gel ve hat dorpêçkirin û êrîş birin ser qereqolê artêşa tirk. Di encamê de şerekî giran derket û artêşa tirk bi tu awayî nekarî brîndarên xwe rake nexzeşxanan. Li gorî agahiyên ku heya niha ji aliyê artêşa tirk ve hatine pejirandin 6 leşker mirî û 11 heb jî brîndar in.
Sainte-Croix-de-Quintillargues
Sainte-Croix-de-Quintillargues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Neufchâtel-sur-Aisne
Neufchâtel-sur-Aisne, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Sainte-Croix-de-Quintillargues
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Çuqûr
Çuqûr gundekî ku bi navçeya Xesxêra Sêrtê ve girêdayî ye.