cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Avkevir
Avkevir an jî Avekevir  yek ji navçeyên Agirîyê ye. Di sala 1954'î de bûye navçe û bi Agiriyê ve hatiye girêdan. Rûber 798 km², bilindahî ji rûyê avê 1.660 m ye. Ji aliyê sirûştê ve erdê navçeyê gelek ciwan e.Çemê Muradê û şaxên wê, Çemê Botî, Mîrzexan, Kûbik , Geldûş û Dîdem , Çiyayê Sînegê , Çiyayê Eledaxê , Gola Sodo , Gola Tirşo û Gola Qulingê hwd xwedî sirûşteke pirr ciwan e. Aborî li ser xwedîkirina ajalan û çandiniyê ye.
.id
.id navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Îndonezya ye. (ccTLD)
Ollezy
Ollezy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Tiel
Tiel, bajarekî bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Bendava Sê Newala
Bendava Sê Newala, bendav a hîdroelektrîke ku li ser çemê Yangtze li parêzgeh a Hubei ya Çîn ê hatîye çêkirine. Bendava Sê Newala bendava hîdroelektrîk a herî mezin a cîhanê ye ku kapasîteya wê 22500 MW e. Di hilberîna elektrîk ê ya salane de, piştî Bendava İtaipu, duyemîn bendava herî mezin a cîhanê ye.
Di 4ê hezîran a 2012an de dest bi hilberînê kir. Avakirina bendavê di 2006an de hate qedandin. Bendav xwedî 32 turbîn ên sereke û 2 turbînên piçûk bi hêza 50MW ne. Digel hilberîna elektrîkê, bendav armanc dike ku kapasîteya trafîka keştî yê li ser çemê Yangtze zêde bike û her weha pêşî li ber lehi yan bigire. Rêvebirîya Çînê, ji hêla aliyên endezyarî, civakî û aborî ve projeyê wekî projeyek dîrokî dibîne.
Lêbelê, bendav bu sedema ku hin deverên arkeolojîk û dîrokî bin avêda bimînin û 1.3 mîlyon mirov neçar bûn ku ji herêmê bar bikin.
Eisenberg (Pfalz)
Eisenberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li herêma Rheinland-Pfalza Almanyayê ye.
Komelgeha Raperîn
Raperîn (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Raparin), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1976an de hatiye avakirin.
Di sala 1976an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 4.970 kesan.
Jackson Nicoll
Jackson Nicoll (jdb. 1ê kanûna pêşîn a 2003) aktorê zarok ê amerîkî ye. baş tê nasîn bi Billy ji fîlma ku di 2013an de hatiye çêkirin bi navê Bad Grandpa(2013). Nicoll ji Seabrook, Nû Hampshire yê ye.
Saint-Jean-de-Védas
Saint-Jean-de-Védas, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Demarexane
Demarexane , xaneya demar (bi îngilîzî: neuron, nerve cell) yekeya koendama demarê ye.
Şaneya demar ji du cor xane pêk tê; demarexane û xaneyên glîa (bi înglizî: glial cells). Xaneyên gilîal piştevanî ya demarexaneyan dikin û wan xwedî dikin. Demarexane di laşê mirov de belav dibin mîna torek aloz. Di navbera demarexaneyan de peywendî heye. Bi vî awayê erkê kar ji demarexaneyek tê guhêztin ber bi xaneyek din. Kartêkirin ji derveyî (hawirdorê) laş an jî kartêkirin ji nav laş dibin sedema çêbûna erkê kar. Wekî mînak; sarî (sermayî), ronahî, deng û behn kartêkirin ji hawirdorê ne, lê guherîna xestiya glukoza xwînê, zêdebûna xestiya karbona dîoksîda (CO2) nav xwînê an jî êşa diran jî kartêkirin nav laş in. Di demarexaneyê de ragîhandina demarê (demareragîhandin) bi şêweyê elektrîkî û kîmyayî rû dide. Demarexane li gor erkên xwe an jî li gor pêkhate û şêweyên xwe tên polênkirin.
Corên demarexane li gor pêkhate û şêweyê wan
Di vê polenkirinê de, niçikên laşê xaneyê ji boy navlêkirina xaneyan tê bikaranîn. Ji laşê demarexaneyan ve sîtoplazma û parzûna xaneyê wekî niçik ber bi derve direj dibin. Niçikên laşê xaneyê wekî cemser tê hesîbandin. Li gor şêwe û pêkhate, çar corê demarexane heye.
Demarexaneya yekcemserî (bi îngilîzî: unipolar neuron)
Ajalên bêbirbirage yên wekî kirm, mêş û moz demarexaneyên yekcemserî yên rasteqîn lixwe digirin. Ji laşê xaneyê niçikek dirêj dibe. Demarexaneyên yekcemserî yên ajalên bêbirbirage, bêdendirîdî ne. Demarexaneyên yekcemserî yên mirov ligel tewereyê, dendrît jî lixwe digire. Ji laşê xaneyê niçikek dirêj dibe, niçik dibe du serî, seriyek niçikê dibe tewere, seriyê din jî mîna dendrîdan ragihandin werdigre loma wekî dendrît tê navkirin, lê bi eslê xwe ev beş beşek ji tewereyê ye. Ji ber ko dendrîdên demarexaneyên yekcemserî yên mirov ne yên rasteqîn in, evan demarexaneyên yekcemserî, wekî demarexaneyên ziryekcemserî (bi îngilizî: pseudounipolar) tê navkirin. Demarexaneyên yekcemserî demarexaneyên hestê ne.
Cor,n demarexane li gor erkê wan
Li gor cihanina erkê xwe û arasteya ragîhandina erkê kar, sê cor demarexane hene:
Demarexaneya hestê
Demarexaneyên hestê, bi navbeynkariya wergirên hestê ji derve û hundirê laş kartêkir werdigirin û dişînin boy demarekoendama navendî (bi îngilîzî: central nervous system). Ango arasteya demareragîhandinê ji derve an jî ji hundirê laş ve ber bi demarekoendama navendî ye, loma demarexaneya hestê wekî demarexaneya hatî jî tê navkirin. Demarexaneyên hestê, demarexaneyên yekcemserî ne û dendrîta rasteqîn lixwe nagirin. Bi gelemperî tewereyek dirêj a du serî lixwe digirin. Seriyek tewereyê ber bi demarekoendama navendî, yê din jî ber bi demarekoendama çêwe (bi îngilîzî: peripheral nervous system) dirêj dibe. Dibe ko serê tewereyê bi endamên hestê ve girêdayî be. Hin caran jî kotahiya tewereyê di nav xane û şaneyan de bi awayekî tazî dimîne. Wekî mînak wergirên êşê yên laşê mirov ji tewerekotahiyên demarexaneyên hestê pêk tê.
Demarexaneya livînê
Demarxaneyên livînê, demareragîhandin werdigirin ji demarekoendama navendî û digihînin xane an jî endamên armanc. Wekî mînak xaneyên masûlkeyan an jî xaneyên rijênan, xaneyên armancin ji boy demarexaneyên livinê. Ji boy demarexaneya livîne navê demarexaneya derçûn (derkevtî) jî tê bikaranîn.
Anatomiya demarexaneyê
Li gor şewe û erkên xwe gellek corên demarexane heye, lê hemû demarexane sê pêkhateyên hevbeş lixwe digirin; laşê xaneyê, dendrît (liq û pop) û tewere. Navik û piraniya endamokên demarexaneyê di laşê xaneyê de cih digirin. Beşa herî gewre ya demarexaneyê laşê xaneyê ye. Ji sîtoplazmaya demarexaneyê niçikên kin ber bi derve dirêj dibin, evan niçikên sîtoplazmayê wekî dendrît tê navkirin. Dendrît ji hestewergiran an jî ji demarexaneyên din kartêkir (demareragîhandin) werdigire. Kartêkir bi şêweyê erkê kar ji dendrîdan derbasî tewereyê dibe. Tewere jî mîna dendrîdan ji niçikê sîtoplazmayê pêk te, lê tewere ji dendrîdan gellek dirêjtir e. Di laşê mirov de hin tewere hene ko dirêjiya wan ji metreyek zêdetir e. Bi gelemperî demarexane yek tewereyek lixwe digirin. Tewere demareragîhandinê ji laşê xaneyê diguhêzîne ber bi xaneyek din. Ango dendrît kartêkirên ji derdora demarexaneyê ber bi laşê demarexaneyê ve dişîne, tewere jî kartêkiran bi şêweyê elektrîkî diguhêzîne dûrê laşê xaneyê. Di nav sîtoplazmaya tewereyê de hin endamok jî hene, mîtokondrî yek ji wan endamokan e. Tewere hin caran wekî rîşalê demar(demarerîşal) jî tê navkirn. Demar (bi îngilîzî:nerve) ji gurzê tewereyan, ango ji gurzê demarerîşlan pêk tê.
Carl Spitteler
Carl Friedrich Georg Spitteler (Wekî binavkirin Carl Felix Tandem; * 24ê nîsanê 1845 li Liestal a li ber Basel; m. 29ê kanûna pêşîn 1924 li Luzern) helbestvan, rexneger û nivîskarekî Swîsreyê bû.
Pirranî bi helbestên xwe hatiye hezkirin. Berhema wî ya helbestan a Der Olympische Frühling (Bihara Olîmpîk) gelek deng daye. Sala 1919î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.
Bjølsegrøvvatnet
Bjølsegrøvvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Gol Bjølsegrøvvatnetê, li erda çiyayên rojhilatê Fiorda Fyksesund û li bakurê rojavayê gundê Ålvik de cih digire.
Sosyalîst Enternasyonel
Sosyalîst Enternasyonel (bi ingilîzî :Socialist International) encûmeneke cîhaniye ku ji partî û rêxistinan pêk têt. Armanca sereke ya vê rêxistinê ku sosyalîzma demokratîk ava bike. Sosyalîst enternasyonel encûmena mezintirin ya sosyalîstan e li cîhanê. Serokê vê encûmenê serokwezîrê berê yê Yewnanî George A. Papandreou ye.
Partiyên û rêxistinên di Sosyalîst Enternasyonelê de 6 beş in. Partiyên Kurd yên di vê beşê de :Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê, Hizba Demokrat a Kurdistanê, Îran
Partiyên Kurd yên di vê beşê de :Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê, Partiya Yekîtiya Demokrat, Partiya Demokratîk a Gelan
Partiyên Kurd yên di vê beşê de : Komeleya Şoreşger û Zehmetkêşên Kurdistana Îranê, Komeleya Zehmetkêşên Kurdistana Îranê
Ûfa
Ûfa (bi rûsî: Уфа, Ufa; başkîrî: Өфө, Öfö) paytexta Başkîryayê ye û bajarê wê yê herî mezin e. Hejmara niştecihên bajêr 1.062.319 (2010) kes e. Li Ûfayê çar zanîngeh hene.
Hesenweyhê kurê Huseyn
Hesenweyhê kurê Husên, bi erebî Hasanweyh bin Huseyin, damezrênerê Dewleta Hesnewiyan e. Wî di navbera 959 - 1121ê de rêbertî kir.
Rêxistina Kurdistanê ya Partiya Komûnîst a Îranê
Rêxistina Kurdistanê ya Partiya Komûnîst a Îran (bi soranî: ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران, Rêkxirawî Kurdistanî Hizbî Komonîstî Êran) yek ji partiyên Rojhilatê Kurdistanêye ku bi Partiya Komûnîst a Îranê ve girêdayî ye. Ev rêxistin bi kurtasî wek Komele (Komelle, Komełe) tê zanîn lê divê bi Komeleya Şoreşger û Zehmetkêşên Kurdistana Îranê neyê tevlîhevkirin. Navê van her du partiyan jî bi Komele tê zanîn.
Xelata Aştiyê ya Konfusyus
Xelata Aştiyê ya Konfusyus (çînî: 孔子和平獎, Zimanê îngilîzî: Confucius Peace Prize) navê xwe ji fîlozofê navdar Konfusyus digire. Ev xelat ji alîyê Çînê te dayîn. Kesên ku (gorî perspektîfa rojhilat) aştîya cîhanê pêşve dibe vê xelatê digirên.
Çîn ¥100,000 ($15,000) a dîde xelatdara.
.gr
.gr navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Yewnanistan e. (ccTLD)
Mekanis
Mekanis, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Waldsolms
Waldsolms şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lahn-Dill-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Qizilqeye, Serab
Qizilqeye, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
.gy
.gy navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Guyana ye. (ccTLD)
Balikesîr
Balikesir (Balikesîr tê xwandin) yek ji bajar û parêzgehên Tirkiyê ye.
Rûber 14.456 km², gelhe 1.076.347 e. Aborî pirranî li ser çandiniyê ye. Herwekî xwedîkirina ajalan û tûrîzm jî pêşketiye. Li vê parêzgehê gelek Kurd jî dijîn ku pirraniya wan di 20 salên dawî de ji aliyê dûgela Tirk ve hatine koçberkirin.
Dêrik, Gever
Dêrik, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Dutax
Dutax yek ji navçeyên Agiriyê ye. Li başûr-rojavayê Agiriyê dikeve. Rûber 1.562 km², bilindahî ji rûyê avê 1.565 m ye. Di qeydên dîrokî yên Osmaniyan de hin caran navê Dûtaxê wekî Dûrtax, Entab jî derbas dibe. Êzidî li vê herêmê re dibêjin Êzdîxan an jî Êzdîxane, berê li vê derê Êzdî pir bûne. her wuha tê gotin ku Kurdên vê derê hemû êzdî bûne. ev herêm herêma êla Sîpkî ya ye û Sîpkî vê dawiyê de bûne Misilman. Axa herêmê pirranî çiyayî ye. Deşta Dutaxê (Entabê) berbiçav e. Robara Miradê û şaxên wê Sêvik, Dadikan, Kêrsing, Çemik di axa navçeyê de derbas dibin. Gola Zer ciheke xweşik ê herêmê ye. Aborî li ser xwedîkirina ajalan û çandiniyê ye.
Xirabbazîn
Xerabbazîn, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Traunstein
Traunstein bajarokekî navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şêx Sermest
Şêx Sermest gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 384 kes (129 malbat) bûn.
Erdal, Gever
Erdal, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Lîsteya axiverên dawî yên naskirî zimanan
Her ziman gava axiverê wê yê dawî yê ku baş dikare biaxive dimire, dihesibe zimanekî mirî.
Ji nêzîkî 7000 zimanên zindî, nêzîkî 500 hebî hene ku hatine senifandin wek zimanên li ber mirinê"tenê çend qisekerên temenmezin mane ku pê diaxivin".
Escouloubre
Escouloubre, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Omissy
Omissy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Ulft
Ulft, bajarekî bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Kanîdirêj
Kanîdirêj,  gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Ewr
Ewr (carina wek ewir an hewr jî tê nivîsandin; bi sanskrît, abhrá-, "ewrê giregir"; avesta, aβra-, "ewrê giregir"; farisiya navîn, abr; soranî, hewr; zazayî, hewr) diyardeyeke seqa û hewayê ye.
Ewr peyda dibin wextê hilma avê bi awayekî neberçav tê guhirîn ji bo awayekî berçav di çînên esmanî yên bilind de. Ewr ji dilopên hûrik ên avê û krîstalên cemedê pêk tê û jêderkên serekî yên berf û baran e.
Cureyên ewran
Mirov ewran di çar cureyên bingehîn de dabeş dike.
Navên zanistî
Navên zanîstî yên ewran ji latînî çêbûne: sîrus û sîro- (Cirrus, anku gulî, pûrt), kumulus (Cumulus, anku rewake, lod), stratus û strato- (Stratus, belavbûyî, çînbûyî), nîmbus û nîmbo- (Nimbus, anku baran û gijlok û berf) û altus û alto- (Altus, anku bilind, berz).
Gulebax
Gulebax, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
.ma
.ma navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Maroko ye. (ccTLD)
Helîşik
Helîşik, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Miçînik
Miçînik anko bi Inglîzî sphincter coreyekê masîlikên bazneyî ne ko bi awayekê xweiskî borîyek ji boriyên leşî tesik anko teng dikin û li dema pêdivî xav an sist dibin da rê li himberî bihorînê vebibit. Bi giştî, di leşê mirovan da 42 miçînik hene. Hindek mînakên wan ev in:
Bilecik
Bilecik (Bîlecîk tê xwandin) yek ji bajar û parêzgehên Tirkiyê ye.
Rûber 4.307 km² ye. Navçeyên Bilecikê: Navend | Bozüyük | Gölpazarı | İnhisar | Yenipazar | Pazaryeri | Söğüt | Osmaneli
Blådalsvatnet
Blådalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Gola Blådalsvatnet, 10 kîlomêtre li aliyê bakurê gundê Indre Matreê cih digire û pîvana perava golê 13,38 kîlomêtre ye.
Sinn, Hessen
Sinn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lahn-Dill-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Kalî, Dutax
Kalî, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Niziran, Metolanis
Niziran, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Mike Pollock
Michael B. "Mike" Pollock (jdb. 9ê adarê 1965an li Roslyn Heights, New York, DYA) aktor û mirovekî navdar ê şowên televîzyonê amerîkî û medyayên sosyal e.
Saint-Julien, Hérault
Saint-Julien, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Qizilce Sadat
Qizilce Sadat, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pembewêran
Pembewêran, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Kevlê Melebayî
Kevlê Melebayî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Kandern
Kandern bajarokekî navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Voorst
Voorst, bajarekî bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Orainville
Orainville, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Komelgeha Tasluce
Tasluce (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Tasluja), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1975an de hatiye avakirin.
Di sala 1975an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 4.300 kesan.
.mc
.mc navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Monako ye. (ccTLD)
Baran
Baran ew av e ya ku ji ewran dikeve erdê.
Ji hatina baranê re "barîn" têt gotin.
Baran di pileya 0 yan pileyek bilindtir yan Celsius (C) de dibare. Eger pile ji 0 C kêmtir be, hindê ava ji ewran têt xwarê berf e.
Dema baran pirr dibare, lehî peyda dibin.
Baran û çand
Di gellek çandan de baran bi nîşaneya xêr u bereketê tê dîtin bi taybet demê ku jibo cotyaran baş bê nirxandin.
Di nav kurdan jî de, dab û nerîten taybet bi baranê hene; mîna: Bûka baranê.
Bolu
Bolu yek ji bajar û parêzgehên Tirkiyê ye.
Rûber 10.716 km², gelhe zêdetirî 265.139 (2005) e. Navçeyên Boluyê: Navend | Dörtdivan | Gerede | Göynük | Kıbrısçık | Mengen | Mudurnu | Seben | Yeniçağa.
Li Bolu Çerkez, Laz, Manav, Kurd jî dijîn.
Tilmiz
Tilmiz (1928: تلمز / Tilmiz; 1946: Tilmis; ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.
Îsmaîlava
Îsmaîlava, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Veriskî
Veriskî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Escueillens-et-Saint-Just-de-Bélengard
Escueillens-et-Saint-Just-de-Bélengard, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
.md
.md navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Moldova ye. (ccTLD)
Şêx Şemzîn
Şêx Şemzîn gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 481 kes (77 malbat) bûn.
Heinz Piontek
Heinz Piontek (jdb.15ê çiriya paşîn a 1925 li Kluczbork (bi almanî Kreuzburg), Silezyaya jorîn (Oberschlesien), m. 26ê çiriya pêşîn a 2003 li Rotthalmünster, Almanya) Helbestvanekî Elman e. Piştî Şerê II. yê Cîhanê ku ew jî têde bûye,di gelek karan de xebitiye û Felsefe,Zimannasîya  Elman û Dîroka Hunerê xwendiye. Di helbesta xwe de bi granî cî daye tiştên wek xwezayê,evînê û hestên mirovahîyê. Cerib,Çîrok,Roman,leystokên Radyoyê û leystokên Tiyatroyê jî nivisandiye.Bi romana xwe ya nav Le Sfee Frede (Stêrkên Sar) di sala 1970an de Xelata Strege wergirtiye.
Çend rist ji helbesta wî ya navdar Kulama Keça Dîn
Dinexişîne etekê min yê belek ba
bi inciyên ji baranê,
di lahşê min yê mehandî de
pêsêrên min textik in.
Berê li Tîbetê bûm ez
Li kêleka çemê Oderê ye Tîbet
Trostberg
Trostberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Heinz Piontek
Çend rist ji helbesta wî ya navdar Kulama Keça Dîn
ez nuha li kur im
xweş ez jî nizanim,lê dernaxim derve
ji te veşartî.
Binêre va porên xwe-yên wek muyê firçê
dadikim di sepya qahwên sarbûyî de...
sepya wan qahwên ku
pîrheboka bikofî daniye ber min.
bexçan çêdikim,
çemê Oder yê ji vir diherike,va min zilamek jî çêkir lê vê de
zilamekî bera,
(...)
Hesenwêran
Hesenwêran, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Burdur
Burdur (Bûrdûr tê xwandin) yek ji bajar û parêzgehên Tirkiyê ye.
Navê herêmê yê orgînal ku bajar lê hatiya avakirin Psidia ye û bi zimanê Grekî ye. Rûber 7.238 km², gelhe 256.803 (2000) ye.
Siegbach
Siegbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lahn-Dill-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Gav
GAV, berniyas e bi Gav News ajanseke nûçeyan e û pirziman e û ji Kurdistan, Îraq û Rojhilata Navîn nûçeyên siyasî, aborî û civakî digihîne raya giştî. Kurdistan ku bûye navendeke girîng ya pêşhatên siyasî û aborî yên Rojhilata Navîn, bala rojnamevanên damezrîner yên Gavê kişandiye û armanc ew e ji herêmê bi awayekî rast û bêalî nûçeyan bigihînin raya giştî.
Hejmarek rojnamevanên bi ezmûn yên ji navçeyên cuda cuda yên Kurdistanê tê de cîh digirin. Baregeha Gavê li Dihokê ye.
Gav li Kurdistana Îraqê nûçeyên taybet çêdike. Ajansa wan wêneyên fotograferên bi ezmûn ku pêşhat û bûyerên girîng ên Kurdistanê dokument dikin, pêşkêş dike. Gav, ligel wan ajans, rojnamevan û dezgahên navdewletî ku girîngiyê bi herêmê didin di têkiliyê de ye.
Hîwo
Hîwo, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Sekran, Metolanis
Sekran, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Gelengeça Jêr
Gelengeça Jêr, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Wageningen
Wageningen, bajarekî bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Qizilce Ekerad
Qizilce Ekerad, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mîrektiya Hekarî
Mîrektiya Hekarî yek ji mîrektiyên kurd yê dîrokî ye ku di navbera salên 1380 û 1845ê de jiyaye.
Nihawend (navçe)
Nihawend an Nawen, şaristanekî Îranê ye, dikeve nêzîkî Hemedanê.
Mîrektiya Hekarî
Herêma Hekarî bi mîrektiya meşhûr bûye û di dîrokê de gelek şaristan dîtîne. Berî ku Osmanî bikevin nav herêma Hekarî, Hekarî di bin destê mîran da bû û carna selcukiyan, aqqoyunliyan û sefewiyan hikûm li ser mîrên Hekarî dikirin. Herêma Hekarî bi dûçûna Martin Van Bruinessen, Wana niha û Bakurê Îraqê dihundirîne. Mîrên Hekarî xwe wek neviyên Ebbasiyan didene nasîn û niha jî li Colemêrgê bermayiyên wan mayîn e.
Ehmed Ebdulla Zero
Ehmed Ebdulla Mustefa Zero nivîskarekî Kurde, li sala 1944 li Zaxo hetiye diniyayê, endamê Yekêtiya nivîserên Kurd ya Duhokê ye û niha jî li Duhokê dijî.
Mîrektiya Hekarî
Dema Tîmûrleng êrîş dibe ser herêma Hekaryan, Mîr Êzdîn Şêr berxwedaneke mezin nîşan dide. Lê ji ber bêexlaqiya şerê mongolan dijî kesên sivîl, Mîr Êzdîn Şer serê xwe li dijî Tîmurlenk ditewîne. Lê piştî Tîmurlenk destilatê teslîmî Êzdîn Şêr dike, vedigere. Paşî Aqqoyunî êrîşê dibin ser mîrektiya Hekaryanê. Aqqoyunliyan bi alikariya eşîreteke bi navê Dombilî ku ji eslê ji Cizîrê ne û Kurd in, Mîrê Hekaryanê kuşt û herêm teslîmî Dombiliyan kir. Herêma rojhilatê Hekaryanê dane begên Mehmudiyan. Serokê Mehmudiyan Şêx Mehmûd bû û ji eşîrên kurdan pêk dihat ev herêm.
Asaduddîn ku ji binemala mîrên Hekaryanê bû û li Misirê ji bo Memlûkan dixebitî. Asaduddîn bi rêya Asûriyên bazirgan ku di navbera her du herêman de ticaretê dikin, hate Hekaryanê û bi alikariya Asuriyan herêma Hekaryan ji Dombiliyan paqij kir. Dombilî paşî direvin û diçin bi desthilata Sefewiyan li devera Xoyê dijîn.
Piştî Asaduddîn, kurê wî Zahid Beg bû desthilatê nû li herêmê. Wî jî dixebit ku herêma mayî ku di destê Mehmudiyan bistîne û bixe nav axa Hekaryanê de. Piştî Zahid Beg mirî axa herêma Hekaryanê bû du parçe. Yek parçe ji Westanê pêkdihat ya din jî ji Colemêrgê pêkdihat. Rêvebirina van her du deveran de destê her du kurên Zahid Beg; Sayd Mihemed û Melîk Beg de bû. Kurê Melîk Beg, Zeynel Beg li dijî bavê xwe serî hilda û serkeft. Lê bavê wî Melîk Beg ji Colemêrgê reviya û çû Westanê li cem brayê xwe Sayd Mihemed. Sayd Mihemed piştî vê bûyerê bi alikariya eşîra Pinyanişîyan êrîş dibe ser Zeynel Beg û ji Colemêrgê derdixîne.
Ev mîrektî wî wextî li ser kaxezê her çend girêdayî Osmaniyan bin jî, wek dewleteke serbixwe tevdigeryan. Jixwe li gel Sefewiyan hevdîtin dikirin. Jixwe Waliyê Wanê Îskender Paşa yê Osmaniyan ji vê rewşê gelek nerazî bû. Ji ber vê nerazîbûnê Îskender Paşa ji Mehmudiyan alikariyê dixwaze û Sayd Mihemed digirin û îdam dikin. Piştî îdamkirina Sayd Mihemed, brazayê wî Zeynel Beg anîn Hekaryan û bû mîrê nû.
Piştî qetlîama Nastûriyan mîrektiyên kurdan ji ber siyaseta nû ya Osmaniyan hêdî hêdî ji holê radibûn. Sultan Ebdulmecîd li sala 1940an de Qanûna Axê derxist. Her axa ku li Osmaniyan de li ser navê kesan dihate tomar kirin û kaxezek bi navê tapû dihate dayîn.
Encyclopædia Iranica
Encyclopædia Iranica projeyek e ku armanca wê çêkirina ensîklopediyeke kûrûdûr û desthildar bi zimanê înglîzî li ser dîrok, çand û şaristaniya gelên îranî ji pêşdîrokê heta demên niha ye.
Lörrach
Lörrach bajarokekî navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Festîvala Cote Neh
Festîvala Cote Neh (çînî: 重陽節; pinyin: Chóngyáng jié; Japonî: 重陽 Chōyō; Koreyî: 중양절 Jungyangjeol) gorî salnameya Çînê, dî roja 9'emîn ya meha 9'emîn da tê pîrozkirin. Ew festîvalek kevneşopî ya Çînî ye ku ji dema Xanedana Han ya Rojhilat heta îro tê pîrozkirin.
Gorî pirtûka Yi Çing, 9 hejmareke yang e û roja 9'emîn ya meha 9'emîn da gelek yang heye. Ji ber vê sedemê rojeke talûkeyî û xetere. Ji bo ku li hember xetereyê biparêzin, edete ku merîv derkeve ser çîyakî bilind, vexarîna krizantem vexwe, gîhayê zhuyu hilde ser xwe.
Hasûn
Hason, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Espéraza
Espéraza, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Şirincebulaq
Şirincebulaq gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Şêx Mezarî
Şêx Mezarî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Wijchen
Wijchen, bajarekî bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Mîrektiya Bedlîsê
Mîrektiya Bedlîsê yek ji mîrektiyên kurd bû ku di navbera salên 1182–1847 de ji federasyona hozî ya Rojakî (Rozagî) derket. Rojakiyan Keyê Gurcî David III têk bir û di sedsala 10an de Bidlîs û Qabilcewz girtin. Mîrektî carinan ket bin serweriya mîrên din ên wekî Aq Qoyunlu (1467–1495) û Sefewî (1507–1514). Piştî hilweşîna Aq Qoyunlu, mîrên Rojakî serxwebûna xwe ji nû ve anîn. Di 1531an de Mîr Şerefxan bi Sefewiyan re ket hevbendî û di 1532an de ji hêla Olama Takkalu ve hate kuştin. Dîroknasê navdar ê Kurd Şerefxanê Bidlîsî kurê Mîr Şemsedîn û neviyê Şerefxan bû. Şemsedîn di bin zexta Sultan Suleyman I de reviya Faris û li dîwana Tahah Tahmasp I penaberî kir.
Saint-Just, Hérault
Saint-Just, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Mîrektiya Bedlîsê
Mîrên Rojakî di pêşbaziya dirêj a di navbera Osmanî û Sefewî de karîn serxwebûna xweya nisbî bidomînin. Di nîvê sedsala 17an de, Evdalxan mîrê Bedlîsê bû. Ew ji hêla gerokê Frensî Tavernier ve wekî mîrektirîn mîrê Kurd hate binav kirin. Li gorî Tavernier, Evdalxan serbixwe bû û ne Şahê Sefewî û ne jî Siltanê Osmanî nas dikir. Ewliya Çelebî pesnê Evdalxan wekî mîrê Ronesans û Hezar Huner (Hezarfen) da.
Saint-Just, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kevlê Merebayî
Kevlê Merebayî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Şêx Mezarî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 409 kes (69 malbat) bûn.
Edgar Allan Poe
Edgar Allan Poe (jdb. li Bostonê - m.  li Baltimoreyê) helbestvan, nivîskar, weşanger û rexnegirê wêjeyî yê amerîkî bû.
Di nava salên 1815 û 1825an de bi malbata xwe ya dêmarî re diçe Îngiltereyê û li Londonê xwendina xwe didomîne. Di 1827an de dikeve artêşê; xwe li Dibistana Leşkerî ya West Pointê qeyd dike, lê ji ber bêdîsîplîniyê di sala 1931ê de jê dihê avêtin. Ji bo ku xeyalên xwe yên dewlemendiyê pêk bîne diçe New Yorkê. Li cem metika xwe ya xizan û jinbî bi cî dibe.
Di sala 1836an de bi xwarzaya (yan jî birazaya) xwe Virginia Clemm a ku hîn 14 salî bûye re dizewice. Di 1837an de diçin li New Yorkê bi cih dibin. Çîroka The Narrative of Arthur Gordon Pym wê salê, di sala 1840an de jî cîlda yekem a Çîrokên Nebihîstî weşand.
Di sala 1847an de jina wî ya ciwan mir. Ew bi xwe jî nexweş û bêhêvî bû, tim taya delirium tremens derbas dikir. Dema li ber zewaca bi pîrekeke extiyar û dewlemend re bû, şeveqekê li Baltimoreyê li devê deriyê meyxaneyekê li ber sikratan dihê dîtin.
Helbesta wî ya ku navê wê Annabel Lee ye gelek navdar e.
Orgeval, Aisne
Orgeval, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Grassau, Bavyera
Grassau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hanîk
Hanîk, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
FK Sūduva
Futbolo klubas Sūduva, yaneyeke futbolê ya Lîtvanyayê ye. Di sala 1968an de hatiye damezrandin.
Xwedî yarigeheke bi navê Marijampolės futbolo arena e. Di lîga yekem a Lîtvanyayê de cih digire û yek ji sê tîmên Marijampolėê ye. Heya niha 3 carî şampiyoniya A Lîga yê Litvaneyê bidestxistiye.
Serkevtinên lîgê
A lyga: 3 LFF taurė: 3 Supertaurė: 4
Şekliyan
Şekliyan, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Yekmala Jorî
Yekmala Jorî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Qeremescêd
Qeremescêd, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rheinfelden, Almanya
Rheinfelden bajarokekî navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Yekmala Jêrî
Yekmala Jêrî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Mîzerê
Mîzerê (bi înglîzî: urethra) cogek masûlkî ye ji bo deravêtina mîza mîzadankê ber bi derveyî laş
Bi mîzkirinê, mîz ji mîzdankê tê berdan û di mîzerêyê de ber bi derveyî laş diherrike. Ji xeynî mîzerê erk û pêkhateya hemû endamên koendama mîzê di laşê mirovan de heman e. Ango di erk û pekhateya gurçik, nefron, borrîmîz û mîzdank a nêr û mêyan tu cudahî tune. Lê erk û pêkhateya mîzerêya mê û nêran ne yek e.Taybetmendiyek hevbeş a mîzerêyên mê û nêran, hebûna guşeran e. Du guşerên masûlkî mîzerê dorpêç dikin. Guşera jorîn ji lûsemasûlkeyan pêk tê û wekî guşera navî ya mîzerê (bi înglîzî: internal urinary sphincter) tê navkirin. Guşere jêrîn ji peykeremasûlkeyan pêk tê û wekî guşere derve ya mîzerê (bi înglîzî: external urinary sphincter) tê navkirin Bi çalakiya van herdu guşeran, mîzkirin tê rêkxistin.
Mîzerêya mêyan
Dirêjiya mîzerêya mêyan kurt e, bi qasî 4 cm û tîreya wê 6 mm ye. Mîzerê ji stûyê mîzdankê dest pê dike, li jorê devê zêyê, li bin gilikê (bi latînî: clitoris) de li devê mîzerê de bi dawî dibe. Devê mîzerê, di bin kontrole guşera derve ya mîzerê de ye. Ji ber kurtiya mîzerê, egera tûşbûna nexweşiyên mîzdankê û coga mîzê di nav mêyan de zêdetir e.
Dîwarê mîzerêya mêyan ji du çînan pêk tê: aliyê derve çîna masûlkî, aliyê navî lînceperde.
Çîna masûlkî du qatî ye. Qata navî ji lûsemasûlkeyan, qata derve jî ji peykeremasûlkeyan pêk tê. Lûsemasûlkeyên mîzerê ji aliyê demarekoendama xweyî ve tên kontrolkirin. Guşera derve ya mîzerê ji peykeremasûlkeyan pêk tê û bi awayekî xwewîst(bi inglîzî: voluntary) tên kontrolkirin. Navpoşê beşa nezikî (bi înglîzî: proximal part) ya mîzerê ji rûkeşeşanaya guherbar, navpoşê beşa dûrî (bi înglîzî: distal part) jî ji rûkeşeşaneya fireçînî (bi înglîzî:stratified epithelium) pêk tê.
Mîzerêya nêran
Di laşê nêran de du erkên mîzerê heyê, avêtina mîzê û avêtina tovavê. Ango mîzerê bi eslê xwe cogek hevpar e ji bo herrika mîz û tovavê. Lê tu car mîz û tovav di heman demê de di nav mîzerêyê de derbas nabin. Di nêran de mîzerê hê dirêjtir e û di nav çûk de dirêjê derveyî laş dibe. Dirêjiya mîzerêya nêran bi qasî 20 cm e. Mîzerê ji mîzdankê dirêjê nav rijênê prostat dibe, paşê di nav çûk de ber bi derve dirêj dibe.
Mîzerêya prostatî (bi înglîzî: prostatic urethra)
mîzerêya prostatî 3 heta 4 cm dirêj e û firehbar e. Ji mîzdankê der dikeve û di nav prostatê de dirêj dibe. Navpoşê mîzerêya prostatî lînceperdeye û ji rûkeşeşaneya guherbar pêk. Du gurzên lûsesmasûlke lînceperdeyê dipêçe. Gurza navî ji lûsemasûlkeyên dirêjkî, gurza derve ji lûsemasûlkeyên bazinî pêk tê. Herwisa guşere navî ya mîzerê ya devê mîzdankê jî ji lûsemasûlkeyên bazinî pêk tê. Hin caran xaneyên rijênê prostat bi dabeşbûnê zêde dibin, prostat gir dibe û diwerime, prostata girbûyî mîzerêya prostatî dişidîne, loma herrika mîzê di nav mîzerê de hêdî dibe.
Tao Te Ching
Tao Te Ching (bixwîne: Taw te çing) (bi çînî: 道德經) navê pirtûkek helbestan ya fîlozofê çînî Lao Zî (Lao Tse) ye. Bingeha ola Taoîzmê ye
Van Çûng
Van Çûng zaneyê çînî di sedsala I P.Z. jiyaye û bûye serkêşê Rêbariyeke nû kiriye. Wî Mijî û serkeftin wek bingih girtine û rexwneyên pir tûj li Konfiçyûs kirine. wî dev avêtiye her ramana kelevajî. Henekê xwe bi ramanên kelevajî, rûh û berdolabîkan kiriye. Van Çûng ramanaa "jiyana ebedî" û ku dibêje "her tişt bi gotina xwedê dibe" rexne dike.
Mîzerê
Mîzerêya perdeyî (bi înglîzî: membranous urethra)
Mîzerêya perdeyî, beşa herî kurt a mîzerê ye û firehbariya wê pir hindik e. Mîzerêya perdeyî ji aliyê jêrê prostatê ber bi navpençika mîzûzaûzê (bi înglîzî: urogenital diaphragm) dirêj dibe. Rîşalên peykeremasûlke mîzerêya perdeyî dorpeç dike, bi vî awayê guşera derve ya mîzerê peyda dibe. Navpoşê mîzerêya perdeyî bi gelemperî ji rûkeşeşaneya stûnî ya fireçînî (bi înglîzî: stratified columnar epithelium) an jî rûkeşeşaneya stûnî ya zirfireçînî (bi înglîzî: pseudostratified columnar epithelium) pêk tê.
Origny-en-Thiérache
Origny-en-Thiérache, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Mîzerê
Mîzerêya îsfencî (bi înglîzî: spongy urethra)
Mîzerêya îsfencî beşa herî dirêj a mîzerê ye. Dirêjiya wê bi qasî 15 cm e. Ev beşa mîzerê ji aliyê şaneya repker a bi navê tenê îsfencî ve pêçayî ye. Navpoşê beşa nêzikî ya mîzerêya îsfencî bi rûkeşeşaneya stûnî ya zirfireçînî hatiye dapoşkirin. Navpoşê beşa dûrî jî bi rûkşeşeşaneya pehn a fireçînî (bi înglîzî: stratified squamous epithelium) dapoşî ye.
Komelgeha Xurmal
Xurmal (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Khurmal), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1978an de hatiye avakirin.
Di sala 1978an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 4.600 kesan.
Tao Te Ching
Helbestvanê kurd Ebdulrehman Efîf Tao Te Ching wergerrandiye kurdî. Di pirtûkê de 81 helbest hene. Ew hemû di hejmara 42 ya Kovara Mehname de hatine weşandin.
Konurbasyon
Konurbasyon, herêmên ku ji çend bajarê ji hev cuda bipêşveçûne û piştre gihiştine hev, pêk tê. Ev peyv ewil ji aliyê Patrick Geddes ve di sala 1915 de hatiye bikaranîn.
Konxa
Konxa, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Konurbasyon
Li cîhanê ev der ji aliyê aborî û hwd pir pêşketine û navbera van bajaran bi rêyên pêşveçûyî giredayî hev kirine.
Konurbasyona ewil li cîhanê li DYAyê ji Boston, Connecticut, New York City, Nû Jersey, Fîladelfiya, Baltimore û ji Washington (District of Columbia) pêk dihat ku ji 60 mîlyon kesî bêhtir wê demê di nav vê herêmên de didijîn. Ev der wek "riya mezin" dihat pênas kirin.
Ji bilî vê jî li Japonya Tokyo-Yokohama û Osaka-Kobe-Kyoto jî konurbasyonên pêşveçûyîne.
Ev konubasyon ji aliyê rûpîvanê ve ji ya jêr ne mezintir e lê ji aliyê gelhê ve ji ya DYAyê jî mezintir e.
Saint-Martin-de-l'Arçon
Saint-Martin-de-l'Arçon, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Knut Hamsun
Knut Hamsun (jdb. 4ê tebaxê 1859 li Lom, Fylke Oppland; m. 19ê sibatê 1952 li Nørholm a li cem Grimstad), navê jidayîkbûnê Knud Pedersen bû ew yek ji giregirên nivîskarên norwêcî yên sedsala 20em tê zanîn. Sala 1920î de Xelata Nobelê ya wêjeyê werdigire.
Bondhusvatnet
Bondhusvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye.
Knut Hamsun
Di malbateke kedkar û xizan de jidayîk dibe. Bavê wî kincan didirû û bi wê aboriya malbata xwe bi rê ve dibe. Jiyana wî hêj di zaroktiyê de gelek bi dijwariyan dibore. Perwerdeya olî dibîne. Di gelek kar û kargehan de dixebite. Ji aliyekî ve jî karê nivîsandinê didomîne. Ji bo jiyana baştir diçe Danîmarkayê. Li wir çendekê bi nexweşiya zirav re têdikoşe. Vedigere welatê xwe û sax dibe. Ji bo rojnameyan kuncikan dinivîsîne. Xeyala wî ya mezin çûyîna Amerîkayê bû û ev jî bi alîkariya jineke dewlemend pêk tê û Hamsun diçe DYA'yê. Li wir gelekdi bin bandora Mark Twain de dimîne û ji wêjeya wê hezdike. Dîsa vedigere welêt û dîsa diçe DYAyê dîsa jiyana xwe ya aborî û wêjeyî bi hev re dimeşîne. Gelek birçîbûn, êş û derdan dibîne. Dijwariya biyaniyê û bîriya welêt jiyana wî dadigire û di bin van hestan de berhemên bêhempa dinivîsîne.
Heksan
Heksan ron e û vê reng e. Heksan alkanek e, direfşê xwe C6H14 e.
Bi tevayî
Bêhnê Heksan wekî yê Benzînê ye. Pênc îsomêrên Heksan hene. Heksan di avê da nahele, lê ew di Alkohol, Êther û Benzol da pir baş dihele.
Îsomêrên Heksan
Pênc îsomêrên Heksan hene:
Sonequa Martin-Green
Sonequa Chaunté Martin-Green (ji dayîk Adar 21, 1985) an actress û çêkerê Emerîkî ye. Ew herî zêde bi rolên xwe bi nasnavê wekî Michael Burnham, karakterê sereke di rêzefîlma tevne TV ''Star Trek kar kiriye. û her wesa wekî Sasha Williams di rêzefîlma The Walking Dead de''. û du gellek filmln din jî de rol gêrandîye
Koda welatan
Koda welatî ji bo welatan û deverên girêdayî kodeke nasnameyê ya alfanimreyî ya kurt e. Emilandina wê ya esasî ji bo karpêkirina daneyan û komunîkasyonê ye. Gelek sîstemên tesbîtkirina nasnameyê hatine pêşxistin.
Terma koda welatî bi gelemperî ISO 3166-1 alpha-2 amaje dike, tevî koda welatê ya telefonê, ku di pêşniyara E.164 ya Yekîtiya Telekomunîkasyona Navneteweyî (ITU, International Telecommunication Union) de cih digire.
ISO 3166-1
Standarda ISO 3166-1 ji bo gelek welatan û deverên girêdayî kodên nasnamekirinê yên kurt diyar dike:
Kodên du-herf wekî bingeh tên bikaranîn ji bo kod û sepanên din, wekî nimûne, Tetbîqên din di ISO 3166-1 alpha-2 de hatine tarîfkirin.
Reşik, Êlih
Reşik, gundê Reşikê, gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.
Charlottetown
Charlottetown, bajarekî herêma Girava Prenses Edward ya Kanadayê ye.
Famîleya rozagulan
Rûgul, rozagul, an jî  gul (Rosaceae), famîleyekî riwekan e. Di koma rozagulan (Rosales) de cih digire.
Li ser navê famîleyê
Rozagul ji du peyvan pêk tê, roza û gul. Roza cureyê almasteke pembe ye, ji xişrê vê almastê re bi kurdî roza tê gotin. Roza ji bo gulên rengên wan dişibin xişrê almastê jî tê bikaranîn. Di zimanên ewropayî de bêjeya roza herwiha di wateya gul de ye.
Bismil
Bismil (1928: بسميل / Bismîl) yek ji navçeyên Amedê ye. Di sala 1936'an de bûye navçe. 55 km ji Amedê dûr dikeve. Rûber 17.000 km² ye û nifûsa wê 118.605 e. navçe li qeraxa çemê dîjleyê hatiye avakirin. Herweha li ser riya Amed û Batmanê ye û li navçeyê riya hesinî jî derbas dibe.
Famîleya rozagulan
Taksonomî
Endamên famîleya rozagulan dar, devî yan giha ne. Bi qasî 90 cins û 3.000 cureyên riwekan hene di vê famîleyê te. Lêkolînên nû yên molekûlarbiyolojiyê daye nîşandan ku tasnîfkirinên berê yên li ser vê famîleyê têr nakin, hin cins bi şaşî hatine dabeşandin, di rastiyê de endamê famîleyên din in. Gotûbêjên riweknasan bidawî nebûne.
Bismil
Dîrok
Li Bismilê koçerên Bulgar bi destê dewletê hatibûn niştecihkirin ku bo demografiya herêmê biguhere. Herwiha hemû axa navçeyê ji van koçeran re hatibû pêşkêşkirin. Ji loma koçeran nedihiştin Kurd li navçeyê bicih bibin û ew diqewirandin. Di salên nodî de ji ber şer û pevçûnên PKKê û dewletê gundiyên Stewra Mêrdîn gundê xwe terikandin û zextê li ser van koçeran çê kirin. Piştî çend pevçûn û şeran karibûn xwe li navçeyê bicih bikin û ji bin hakimiyeta koçeran derbixin. Piştî hakimiyeta koçera neman ji hemû navçeyê derdora Bismilê koç çêbûn. Ji Hezro, Pasûr, Sason, Stewrê gundî ber bi bismilde hatin. Niha piraniya navçeyê Kurd e û tirkên koçer di gundên weke Tezeka, Koselo de mane. Bingeha Bismilê bi qasî 2000 sal berê hatiye avêtin. Gelek şarezayiyan li vir desthilatî kirine. Li gundê Kerxê 3 girikên çêkirî hene ku tê kotin kelehê çavdêriyê bûne. Dîroka navçeyê ji ya Kurdistanê ne cudatir e. Navê navçeyê di qeydên farsan de "Bîstmal, Pîs Mîl, Basmîl" derbas dibe. Gorî hin îdiayan ev nav ji eşîra mîllî ya kurd tê.
Qahîre
Qahîre, (bi erebî: القاهرة‎, al-Qāhira) paytexta Misirê ye û bajarê herî mezin ê cîhana erebî ye. Qada metropolê ya Qahîreya Mezin, 21,3 milyon kes lê dijî û kombûna bajarî ya herî mezinê Parzemîna Afrîkayê ye. Qahîre bajarê herî mezinê cîhana erebî û Rojhilata Navîn e û ji aliyê nifûsê ve bajarê şeşem a herî mezinê cîhanê ye. Qahîre bi Misira kevnare ve girêdayî ye, ji ber ku kompleksa pîramîda Giza û bajarên kevnar ên Memphis û Heliopolis li qada bajarê ne.
Famîleya rozagulan
Dabeşandin
Rûgul di koma rozagulan (Rosales) de cih digire. Sîstematîka rozagulan (Rosaceae) ya belgiyayî (Spiraea × vanhouttei), ji Spiraeeae.]]
Qahîre
Bajêr li nêzîkî deltaya Nîlê ye û bajar yekemcar wekî Fustat pêş ket. Piştî hatina misilman a Misirê bajar di sala 640an de li tenişta keleha kevnar a Romayê ya heyî ve berfireh bûye.
Niştecîhbûna kevnar
Jiber ku bajêr li ser derbasbûna rêyên sereke yên di navbera Afrîkaya Bakur û herêma Şamê de ye, devera li dora Qahîreya îro ji ber cîhê wê yê stratejîk li hevbendiya Geliyê Nîlê û herêmên Deltaya Nîlê (Misira Jorîn û Misira Jêrîn) demeke dirêj bû xaleke girîng a Misira kevnar. Mêmfis, paytexta Misirê di dema Keyaniya Kevin de û bajarekî mezin heya Serdema Keyaniya Ptolemeyî, li başûrê Qahîreya îro bû. Heliopolis, bajarekî din ê girîng û navendeke dînî ya sereke ye, ku niha li taxên bakurê rojhilatê Qahîreyê ye. Di salên 525 berî zayînê û 343 berî zayînê de bi êrîşên farisan re bajar bi giranî hatiye wêrankirin û di dawiya sedsala yekem a berî zayînê de beşek ji bajêr hatiye terikandin.
Lêbelê koka Qahîreya nûjen bi gelemperî ji rêzek niştecîhên hezarsala yekem a piştî zayînê de ye tê şopandin. Li dora sedsala çarem, ji ber ku Memphis girîngiya xwe winda dikir, romayiyan kelehek mezin li ser perava rojhilatê Nîlê ava kirin. Keleha romayiyan ku jê re Babîl tê gotin, ji aliyê împeratorê romayê Diokletian (285–305) ve li ber deriyê qenalekî ku Nîlê bi Deryaya Sor ve girê dide ku berê ji aliyê împerator Trajan (98–115) ve hatibû çêkirin, hatiye avakirin. Li bakurê kelehê, li nêzî navçeya îro ya Elazbekiya, bender û qereqoleke kelehî heye ku bi navê Tendonyas yan jî Umm Duneyn tê zanîn. Di gel ku li herêmê ji xeynî kelehên Romayê, tu avahî ji sedsala 7an kevntir nehatine parastin lê delîlên dîrokî destnîşan didin ku li herêmê bajarek mezin hebûye.
Demazirandin û pêşvebirina bajêr
Di sala 969an de împeratoriya Fatimiyan a şîa ya îsmaîlî piştî desthilatdariya Îfriqiyê Misirê bi dest xist. Generalê fatimiyan Cewher Elsaqilî bajarekî nû yê kelehî li bakurê rojhilatê Fustat û Elqataî ya berê ava kir. Çar sal derbas bûn ji bo avakirina wî bajarî, ku di destpêkê de bi navê Elmanşûriye dihat zanîn ku diviya bû ji bo paytexta nû ya xelîfetiyê xizmet bike. Di wê demê de, avakirina Zanîngeha Elezherê bi fermana xelîfe hat destpêkirin, ku ev zanîngeha sêyem kevintirîn zanîngeha cîhanê ye. Qahîre dê di dawiyê de bibe navendeke fêrbûnê, di gel pirtûkxaneya Qahîreyê ku bi sed hezaran pirtûk tê de hene. Gava xelîfe Elmu'izz lî Dîn Allah di sala 973an de ji paytexta fatimiyan Mehdiya ji Tûnisê hat, navê navê bajêr wekî Qahirat Elmu'izz guherand, ku navê "Qahîre" ya îro (al-Qāhira) ji vê navê tê. Xelîfe di komplekseke qesra fireh û berfereh de dijiyan ku dilê bajêr dagir kiribû. Qahîre di piraniya vê serdemê de wekî bajarekî padîşahiyê bi taybetî bêhempa ma, lê di dema serweriya Bedir Elgamalî de wekî wezîr (1073–1094) yekem car sînorkirin hatin sistkirin û ji bo malbatên dewlemend ên Fustatê destûr hat dayîn ku derbasê bajêr bibin. Di navbera salên 1087 û 1092an de Bedir Elgemalî jî dîwarên bajêr bi keviran ji nû ve ava kir û deriyên bajêr Bab el-Futuh, Bab el-Nasr û Bab Zuweila ku heta roja îro jî li ser piyan e, ava kirin.
Di serdema Fatimiyan de Fustat di mezinahî û dewlemendiya xwe de wekî navendek hunerî û bazirganiya navneteweyî û wekî bendera sereke ya herêmê li ser Nîlê, gihîşt asta herî bilind. Çavkaniyên dîrokî radigihînin ku li bajêr avahiyên hevparên niştecihî yên pir-qatî hebûn, nemaze li navenda wî ku bi gelemperî niştecîhên kategoriya navîn û kategoriya jêrîn lê jiyan kirine. Hinek ji van avahiyan bi qasî heft qat bilind bûn ku ji 200î heta 350î kesan dikaribûn tê de bijîn.
Erdnîgarî
Qahîre li bakurê Misirê ye ku wekî Misir a Jêrîn tê zanîn, 165 km li başûrê Deryaya Navîn e û 120 km li rojavayê Kendava Suweyşê û Kanala Suezê ye. Bajar li kêleka Çemê Nîlê ye û tavilê li başûrê xala ku çem ji newala xwe ya bi çolê ve girêdide derdikeve û diherike herêma Deltaya Nîlê ya nizm. Her çend metropola Qahîreyê ji her alî ve ji Nîlê dûr dikeve jî, bajarê Qahîreyê tenê li perava rojhilatê çem e û li ser 2 giravên di nav Nîlê de li ser rûerdek ku bi tevahî 453 km² (çarçik) e, dimîne. Ji hêla jeolojîkî ve, Qahîre li ser aluvium û zozanên qûmê yên ku ji Heyama Kuaternarê maye, hatiye avakirin.
Avhewa
Li Qahîreyê û li kêleka Geliyê Çemê Nîlê, avhewa yekî germ a çolê heye. Bahoza bayê pir caran çêdibin û ji adarê heya meha gulanê toza çolê tîne nav bajêr û hewa pir caran bi xeterî zuha dibe. Germahiya bilind di zivistanê de ji 14 heta 22°C heta diguhere, dema ku germa nizm bi şev kêm dibe, dadikeve binê 11°C yê. Bi gelemperî digihîje 5°C yê. Di havînê de, bilindbûn herî kêm ji 40 °C yê derbas dibe û germa herî nizm jî dadikeve 20°C yê.
Baran kêm e û tenê di mehên sar de diqewime, lê baranên giran ku ji nişka ve tên dibin sedema lehiyek giran. Di mehên havînê de ji ber cihê xwe yê peravê remahiya zêde heye. Barîna berfê pir kêm e; Di 13ê Kanûna Pêşîn 2013an de hejmareke piçûk ji berfê, ku bi gelemperî tê bawer kirin ku berf e, li taxên herî rojhilat ên Qahîreyê ket, ev cara yekem e ku herêma Qahîreyê di gelek dehsalan de baranek bi vî rengî werdigire.
Origny-Sainte-Benoite
Origny-Sainte-Benoite, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Mittenaar
Mittenaar şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lahn-Dill-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Gerî
Gerî, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Pussy Riot
Pussy Riot (bi kurdî: serhildana quzê) komek hunera protesto û performansê ya femînîst-rûsî ye ku li Moskoyê bi cih e. Koma ku di tebaxê 2011an de hat damezrandin û qasî 11 endamên wê heye ji ber muzîka xwe ya punk rockê ya provokatîf populer bû. Komê li cihên giştî çalakiyên gerîla yên bê destûr û provokatîf li dar xistin. Ew performans wek klîb hatin kişandin û li ser înternetê hatin weşandin. Temayên lîrîk ên komê femînîzm, mafên LGBT, dijberiya serokê Rûsyayê Vladimîr Pûtîn û polîtîkayên wî û girêdanên Pûtîn ên bi serokatiya Dêra Ortodoks a Rûsyayê re.
Tebkê
Tebkê an Tepkê (el-Tabqa ) gundekî bi ser Dêrika Hemko Hesîçeyê, li hêla Koçeran e.
Ew hêl hatiye naskirin bi hêla Koçeran, ji ber ku piraniya gundên wê, yê Koçerane û ev gund bi xwe ne ji zûde hatine avakirin, ji ber ku Koçeran di dema berê de gund ava nedikirin ew koçerbûn, havînê diçûn zozana û zivistanê dihatin germiyanê, ew xwediyê sewêl bûn.
Dema ku çêra sewalê wa li beriyê nedima û diniya gerim dibû, konê xwe datanîn û berê xwe didan zozanê fereşîna. Sînor tunebûn, Kurdistan hemî dibin destê Osmaniyan dibû, û berya ku berfa potik li zozana dest pê bikê koçera berê xwe didane beriyê, beriya wa jî, ji çiyayê Qereçoxê dest pê dikir ta bi çiya yê Şingalê, ev berî hemî li pêşiya koçera fekirîbû, lê piştî ku sînor ketin nava Kurdistanê, ser xet û bi xet çêbûn, koçera jî dev ji koçiriya xwe berda û gund ji xwe re ava kirn.
Der dora gundê Tebkê di buharêde pir xweş dibê, ji ber ku hemî qelaç in, ew qelaç bi gul kulîlkê rengî têne xemilandin. Gundê Tebkê 278 mal in û 6200 mirov in. Mirov dikarê bêjê ji seda heft yan heşt ji wan xwedî nasname ne û yê dî tev bê nasname ne.
Gundê Tebkê hemî koçerên Mîran in.
Li derdorê Tebkê
Li hêla bakûr, Gundê Mêrga Mîran e, tê gotin ku, ev gund kevn e ji ber nêzîkbûna wî ji bajarê Kurik re, ew bajar bi xwe îro nemaye lê dema ku mirov diçê ciyê bajêr mirov dizanê ku ev der barê bajar bû û hin dibêjin ku ev bajar beriya sed û pêncî salî avabû, û ew derev hemî li ser wî bajarîbûn, lê pirsek tê bîra mirov? Çima û çawe ew bajar xirabûye û xelkê wî kîbûn, gelo ew bajarê kurdan bû, kurdan avakir û biyaniya xirakir, yan biyaniya avakir û kurdan xirakir!? Mixabin kes tiştekî li ser vî bajarî nizanê, wekî dî di dar di ser şûnwarê bajêre hene yek jê re dibêjin Dara Keçikê û ya dî jê re dibêjin Dara Kurik, dibê ku çîroka keçikê û kurik girêdayî bê bi xirakirina bajêr ve.
Li hêla rojhilat, gundê Besta Sîs e, ew jî gundê koçera ye û herdû gund pir nêzîkê hev in; li hêla rojava gundê Girê Reş e, ev gund ne koçer in; li hêla başûr gundê Sêgiran ye, ew jî koçer in. Lê li başûr û rojhilatê gundê Girzîro ye, ev gund hin koçer in û hin ne koçer in, yê ne koçer bê koçer ji warê dibêjin Dê Manî.
Li başûrî gund Berîka Vale ye, lê li rojhilat û rojava û bakur hemî hêrik û newal in û bi seda bîrê petrolê li wa qelaça hatine kolan û petrol tê derxistin.
Di navbera gundê Tebkê û gundê Besta Sos de newalek heye, dema ku melayê Besta Sîs bang didê dengê wî digihê Tebkê û bi vî rengî jî gundê Girê Reş ew jî wesa nêzîkî Tebkê ye li hêla bakur Gundê Mêrga Mîran jî nêzîkî Tebkê ye.
Esmer
Esmer, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
OLE
OLE (Object Linking and Embedding) standartek Microsofte ji bo derfet û îmkan daniya çekirina objekta di bernameyeke de ye.
Mîsalen. çekirina weneyekî di Microsoft Paint de û piştre ev wene yek texe bernameyek din "vek Microsoft Word" OLE-object fesala esl diparêze û grêdanekê neqeba bernameya ku te de hatîye damezerandinde dihele, Di versiyona OLE 2.0 û nûtir de icar hewcîtiya ve lînk (grêdane) jî tune.