cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dia
Diaya sunîtî
Di misilmantiyê de, pêşengê olê Mele ye. Di kurdî de, bitaybetî jê re "Seyda" tê gotin. Cihê ku misilman lê mêj dikin û dua dikin, Mizgeft a Diayên sereka "fatîha" û "Tahiyatû" ne. Her dema ku wê mêj bê kirin, di demê de bang(azan) tê xwandin(kirin). Ezan ji wê re tê gotin. Bang, li Minare tê kirin. Her mizgeft, ku biçûk û mezin bê, xwediyê minareyekê ye. Ew jî, weke sembolekê ya ji mizgeftê re.
Çemê Miradê
Erdnîgarî
Piştî ku çem di Deşta Diyadînê re derbas dibe û şaxên ku ji herêma Eleşkirtê ya nêzî bajarê Agiriyê tên digire, ber bi başûrê rojava diherike û xwe digehîne Deşta Milazgirê. Piştî wergirtina Ava Xinûsê ya ji Çiyayên Çewlikê dadikeve, milên hişk dikşîne û ji aliyê bakur ve dikeve Deşta Mûşê û Ava Reş a ku ji Çiyayê Nemrûdê tê werdigire. Piştre ber bi rojava ve diherike, ji tengavên teng û li ber Paloyê ve derbas dibe. Ji aliyê çepê ve ava Harinketê ya ku ji aliyê Xarpêt ve tê û Ava Munzur-Periyê (şaxê herî girîng) Dersimê ku ji aliyê rastê ve tên bi şaxê din ê Firatê li aliyê Kebanê bi Çemê Ava Reş a Xarpêt ve tê girêdan. Bendava Kebanê jêrzemîna çemê Mûratê vediguherîne goleke mezin. Bendava Beyhanê û Bendava Qelekoyê li ser çem in.
Koendama henaseyê
Henasedana derve
- Herwisa pestoya qismî ya karbona dîoksîda nav sikildanokan jî ji ya atmosferê bilindtir e. PCO2 = 40 mm Hg ye.
Dia
Dia, qewl û beytên êzîdiyan
Êzîdî, weke oleka yekxwûdayî ya herî kevn e. Ola êzîdiyê berî cihûtiyê û filehtiyê û misilmantiyê derketiye. Pêxemberê wê Laleşê Nûranî ye. Pirtûka wê ya herî kevn ya olê, Cilwe ye. Di êzîdiyê de, Şingal weke navendeka wê ya herî pîroz e, li wir bûna hac jî dibêt. Rojîgirtin, bergkirin û xwandina pirtûk û kilamên (beytên) olî yên wê yên pîroz duakirina wê dihêne li holê. Êzîdîti, xwediyê kevneşopiya olî ya cihanê ya yekxwûdayî ya herî kevnare ye. Êzîdîtî, bi "qewlgirtinê" re, baweriya xwe têne ser ziman. Cihên ku berê lê lev dirûniştin û li bi hev re dua dikirin û bi hev re diaxiftin, ji wan re digotin, cihên "civata laleş" jî.
Koendama henaseyê
Henasedana navî
Alûgorkirina gazan a di navbera xwîn û şaneyan de wekî henasedana navî bi nav dibe. Herwekî henasedana derve, henasedana navî jî ji ber cudahiya pestoya qismî ya gazên henasedanê rû dide. Xwîna têroksîjenî ji pişikan bi navbeynkariya xwînhênerên pişikê ji bo guhika çepê ya dil tên guhaztin. Dil xwîna têroksîjeniyê pompe dike ji boy xane û şaneyên laş. Pestoya qismî ya oksîjena xwîna têroksîjenî 100 mmHg ye, herwisa pestoya qismi ya karbona dîoksîda xwînê jî 40 mm Hg ye. Ji ber henasedana xaneyî, pestoya qismî ya oksîjena nav xaneyê ji oksîjena xwînê nizmtir e û 40 mm Hg ye. Herwisa pestoya qismî ya karbona dîoksîda nav xanayê jî 45 mm Hg ye û ji ya nav xwînê bilindtir e. Ji ber cudahiya pestoya qismî ya oksîjena nav xwînê û ya nav xaneyên laş, oksîjen ji xwînê ber bi xaneyan belavbûnî dibe heta pestoya qismî ya oksîjena xwînê dabikeve 40 mm Hg yê. Di heman demê de karbona dîoksîda nav xaneyan jî ber cudahiya pestoya qismî, ji hêla pestoya bilind ango ji nav xaneyan, ber bi hêla pestoya nizim, ango ber bi xwînê belavbûnî dibe. Bi vî awayê pestoya qismî ya oksîjena nav xwîna mûlûleya xwînê dadikeve 40 mm Hg ye û pestoya qismî ya karbona dîoksîda nav xwînê jî zêde dibe û dibe 45 mm Hg yê. Ev xwîna kêm oksîjenî bi navbeynkariya xwînhênerok û xwînhêneran ber bi dil ve tê guhaztin. Ji dil jî ber bi pişikan ve tê pompekirin ji boy henasedana derve.
Dia
Diaya filehan
Pirtûka mesîhan jê re Încîl tê gotin. di latinî de, jê re "bêbil" jî tê gotin. Wekî din jî, pêxemberê wê ku di kurdî de jê re "nebî Îsa" tê gotin, di nav mesîhan de jê re "Xudan Yesus" tê gotin û bi navê "mesih" jî tê nasîn. Di baweriya wê de tê bawer kirin ku Nebî Îsa ji bo mirov û gunehên wî bûya kurban. Bi mirina wî re mirov ji hemû gunehên xwe hatiya azadkirin. Di mesîhiyê de, di xitebete li Nebî Îsa de, jê re dibêjin "fader". Di nav mesîhên kurd jî, navê wî yê taybet "yabo" ya, yanî "bav" e. Dia mesîhyê ya sereke ev e:
Koendama henaseyê
Guhaztina gazên henasedanê di nav xwînê de
Oksîjen û karbona dioksîd bi kiryara alûgorkirinê ji atmosfer û xaneyan belavbûniyê nav xwînê dibin. Oksîjen, di sikildanokên hewayê de, ango di pişikan de derbasî nav xwînê dibe û di nav xwînê de tê guhaztin ji boy hemû xaneyên laş. Herwisa karbona dîoksîd jî ji xaneyên laş belavbûniyê xwînê dibe û di nav xwînê de ber bi pişikan ve tê guhaztin. Beşek hindik ji gazên henasedanê di nav plazmaya xwînê de dihelê(ditiwene) û bi herikîna xwînê tê guhaztin. Lê piraniya gazên henasedanê bi hemoglobînê ve giredayî tê guhaztin.
Dia
Diaya filehan
''Bavê me yê li azmana, navê pîroz bê girtin. Serweriya tê were. Weke ku li azmana ya weke te bû, li ser rûyê ardê jî weke ya te bibe. Î ro, nanê me yê rojana bide. Yên ku li ber me gunah kirina weke ku me ew afûkirin, tu jî, me afû bike. Destûrê nede ji rê derxistina me. Me ji ya xirab xilas ke. Ji ber ku serwerî, hêz û pîrozî ya te ya heta dawiyê. Amîn.''
Neban
Neban, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Dia
Diaya filehan
Piştre, her zaroya ku bû, li gorî baweriya mesîhiyê tê noqkirin. Cihê diakirinê yê mesîhiyê, dêr e. Pêşenge baweriyê olî ku dua dide kirin jî, keşe ye. Di dema levcivînê ya di derê de, zing lê dixe. Piştî ku diakirin bi dawî bû, di dawiyê de jî, wê 9 caran lê bixê.
Koendama henaseyê
Guhaztina oksîjenê di nav xwînê de
Pirraniya oksîjenê tê guhaztin bi şeweyî oksîhemoglobînê, hinek jî bi şeweyî tiwawe li plazmayê de tê guhaztin. %1,5ê oksîjenê di nav plazmaya xwînê de dihele û bi navbeynkariya plazmayê tê guhaztin. %98,5ê oksîjnê xwe bi hemoglobînê ve girê dide û bi vî awayê di nav xwînê de tê guhaztin. Girêdana oksîjenê ya bi hemoglobînê wekî oksîhemoglobîn (HbO2) tê bi navkirin. Hemoglobîna kêmoksîjenî jî wekî deoksîhemoglobîn bi nav dibe. Di laşê mirovê tendurîst de ji boy her milîlîtreyek xwînê, 0.2 mîlîlître oksîjen di nav hemoglobînê de tê guhaztin. Hemoglobîna bi oksîjenê têrbûyî, rengê xwînê sor dike, xwîna kêmoksîjenî bi rengê şînokî-binefşî ye. Girêdana oksîjenê ya bi hemoglobînê, girêdanek sist û demkî ye. Girêdana oksîjenê ya bi hemoglobînê di pişikan de, di nav xwîna mûlûleyên derdora sikildanokên hewayê de rû dide. Herwisa di hêla henasedana navî de, di nav xwîna mûlûleyên xwînê yên di kotahiya xwînberokan de, oksîjen ji hemoglobînê diqete û ji xwînê derbasî nav xaneyên laş dibe. Hin faktor hene ko bandor li ser yekgirtin an jî têkşikestina oksîjenê û hemoglobînê (oksîhemoglobîn) dikin. Wekî mînak, pestoya qismî ya oksîjenê, rêjeya pHa xwînê, germahiya hawirdorê, asta rêjeya karbona dîoksîda hawîrdorê û hin nexweşî bandor li ser têrbûniya hemoglobînê dike. Nexweşiyek bomaweyî heye bi navê kêmxwîniya xaneya dasî (bi îngilîzî: sickle cell anemia) şeweyî xirokên sor ên kesê bi wê nexweşiyê, glover nîn e lê bi şêweya dasê ye. Ji ber şêweya xaneyên xwînê, mêjera hemoglobîna xirokên sor ên dasî ji ya xirokên sor ên asayî kêmtir e. Loma di nav xwîna kesên bi nexweşiya kêmxwîniya dasî de bi têra xwe oksîjen nayê guhaztin.
Hegîr-Nuna
Hegîr-Nuna (an jî Gangîr), Xwûdayake jin ku di mîtolojiya sûmerîyan de dijî ya. Hengîr-Nuna, yek ji wan heft keçên Bau ya. Ji Lagaşê tê naskirin.
Sostanî xwarê
Sostanî xwarê, gundekî gundistana Gewirkî nellêna bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Koendama henaseyê
Guhaztina karbona dîoksîdê di nav xwînê de
CO2 bi sê rêbazê cuda di nav xwînê de tê guhaztin.
Sostanî xwarê
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sostanî xwarê 20 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 168 e.
Koendama henaseyê
Guhaztina karbona dîoksîdê di nav xwînê de
1. Guhaztina di nav plazmaya xwînê de bi şêweyî gaza CO2
Bi qasî % 7ê CO2 ê di nav plazmaya xwînê de dihele(ditiwawe). Karbona dîoksîd bi şeweyî tiwawe ber bi pişikan ve tê guhaztin.
Hinek ji CO2 bi hemoglobînê an jî bi proteînên plazmayê ve girêdan çê dikin bi van proteînan ve tên guhaztin. % 23ê gaza CO2 ê bi navbeynkariya xirokên sor, li ser hemoglobînê tê guhaztin. Bi hev re girêdana CO2 û hemoglobînê wekî karbamînohemoglobîn tê bi navkirin.
3. Guhaztina di nav plazmaya xwînê de bi şeweyî bîkarbonat
Neban
"Neban" wek biyanîbûn jî tê bikaranîn. Gava bizinek an jî mihek berx tîne caran naxwaze şîr bide berxikê xwe. Vêga dibêjin kû ban nebû. Neban bû.
Koendama henaseyê
Guhaztina karbona dîoksîdê di nav xwînê de
Pirraniya CO2 jî bi şêweyî HCO3 di nav plazmaya xwînê de û wekî (H+) bi hemoglobînê ve gîrêdayî tê gugaztin. Bi qasî % 70yê karbona dîoksîdê bi şêweyî îyonên bîkarbonat di nav plazmaya xwînê de tê guhaztin. Pêşî, CO2 dikeve nav xirokên sor, di nav xirokên sor de bi navê anhîdraza karbonî( bi îngilizî: carbonic anhydrase) enzîmek heye. Enzîma anhîdraza karbonî, CO2 ê bi avê ve girê dide û asîda karbonî peyda dibe. Asîda karbonî asîdek lawaz e. Ji ber wê yekê, bi hêsanî hildiweşe boy îyonên bîkarbonat û hîdrojenê. Piraniya îyonên hîdrojenê bi hemoglobînê ve tên girêdan û ligel xirokên sor, di nav xwînê de ber bi pişikan ve tên guhaztin. Gava xwîn digihîje sikildanokên hewayê, di nav xwîna mûlûleyên pişikan de, îyonên bîkarbonatê bi îyonên hîdrojenê ve yek dibin û carek din asîda karbonî peyda dibe. Bi alîkariya anhîdraza karbonî, asîda karbonî tê hilweşandin ji boy av û karbona dîoksîdê. Di heman demê de Karbona dîoksîda bi hemoglobînê ve girêdayî jî serbest dimîne. Di xwînê de pestoya qismî ya CO2ê ji ya hewayê nav sikildanokan bilintir e, loma CO2 ji xwînê belavbûniya nav sikildanokên hewayê dibe.
Dia
Diaya bûdîstan
Budîzm, heta roja me jî, jî li ser pirr nîqaş hene. ev jî, li ser olîtiya wê ye. Budîzm, oleka û yan jî ne oleke. di vê çerçovê de nîqaş tên kirin. Bi awayê wê yê pêşî. bi bawerî yên ku dibêjin ku ew pergelaka felsefê ya exlaqê jî ya hene. Hin dîroknas jî bawer dikin ku pêşî ew felsefeyek exlaqê bû, piştre bi ber olîtîye ve çû û bû ol. Budîzm, bi vê yekê, heta roje me jî, bi nîîqaşên ´ku li ser re tên kirin re di rojevê de ye. budism, ji aliyê "Buda ku bi navê "Gotema"jî ya, di demên berî zaninê de li bakûrê hindistanê li Lumbini hatiye dinyê. Buda, bi bêjeyî tê wateya, bizanînbûn e.
Bawermendên wê, bi hizirkirinê di kevina Nîrwana de. Her ku lev dicivin yên ku tên bi xwe re xwarina ku çêkirina tênin û di dênina ber cihê ku hatiye kifşkirin. Di tapinakan de berg dikin. Nîrwana, nedeme ku ji hêzbûnê ketin bû çûna wê dibêt. Tê bawerkirin ku Buda, dema ku ji hêz ket, çû Nirwan e.
Çar xalên giring di temenê Budismê de ne:
Şeklê ibedete wê, bi awayê xwelêgirtinê ye. Bi gotina Buda ya ku wî gotî, Ev xwe diavêjima dhamma, ez xwe diavêjima Sangha ye. Cihên pîroz yên budismê Lumbin cihê ku buda lê bûya, Sarnath cihê ku cara pêşî buda lê waaz daya, Bodhi Gaya cihê rohnibûnê, bajarê Uttar Prades cihê ku lê buda çûya ber dilovaniya xwe û Çemê Ganj e.
Pirtûka pîroz ya Budismê Tripitaka ye. Lê bi taybetî, tê bawer kirin, ku piştî buda re bi 400 salî bi devkî gotina û piştre di pirtûkaka bi navê Palî-kanon, hizrên levhatina dayin li hevdû. Metoda vegotinê ya wan biawayê waazê ye. Pirtûka wan ya pîroz di sê beşan de lev hatiya dayin li hevdû û ew beş jî Vinaya Pitaka, Sutta Pitaka û Abhidhamma in. Ji wan her sê beşan pêk têt. Bi rahib û rahibeyan dikin. felsefeya budusmê, ji hemû aliyên xwe ve ji temen hatiya ser ziman. Budîzm, bi sereke xwediyê du mezhebean e. Ev jî ev in. Hinayana û Mahayana in.
Diaya cihûyan
Cihê ku cihû lê baweriya xwe dikin jê re kinîşt an sînagog tê gotin. Pêşengên olî ên weke meleyên misilman û keşeyên filahan ku hene xaxam in. Pirtûka pîroz ya cihûtiyê jî Tewrat e.
Tirkmen
Tirkmen, Turkmen an jî turkman bi wate a yek ji ên xwarê dihê:
Mastak
Mastak, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Xanêser, Merend
Xanêser gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Penêreka
Penêreka, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Lamerdingen
Lamerdingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Vespasianus
Vespasianus navbera salên 69 û 79 de împeratorê Romê bû.
Amt Anklam-Land
Amt Anklam-Land şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bixur
Buxur, gundekî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya bi ser Mêrdînê ve ye.
Eslamşehr (navçe)
Eslamşehr yek ji navçeyên parêzgeha Tehran ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Eslamşehr e.
Veyreau
Veyreau, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Vanlûciq
Vanlûciq gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ali Şen (karsaz)
Ali Haydar Şen, karsaz, serokê tîma fûtbolê Fenerbahçe ya Tirkiyê yê berê ye. Li Sirbistanê hatiye dinyayê û bi eslê xwe Boşnak e.
Di nava salên 1981-1983 û 1994-1998î de seroktiya klûba Fenerbahçeyê kiriye. Wekî karker çûye Danîmarkayê û li wir ji aliyê aboriyêve xwe bipêşxistiye. Yek ji karsazên mezin ên Tirkiyê ye.
Sebaheddîn Xoce
Sebaheddîn Xoce (Sebaheddîn Yildiz) hunermendekî muzîkê yê kurd e.
Li gundê Seqawî ya bi ser Mûşê ve ji dayik bû. Piştî erdheja Wartoyê malbata wî koçî Bismila Amedê kir.
Dibistana seretayî, ya navîn û lîseyê li Bismilê xwend. Bi piştre li bajarê Wanê Zanîngeha Yuzuncu Yilê Beşa Mamostetiya Destpêkê xelas kir.
Albûmên Wî
Sebaheddîn Xoce zewicî ye. Her wiha xwedê bi navê Armanc kurekî û bi navê Ezgî jî keçeke daye wê. Sebaheddîn Xoce ji bilî hunermendiyê li Diyarbekirê mamostetîye dike.
Eşkefta
Eşkefta, gundekî bi ser navçeya Zêbarê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Betaniyên Sêrtê
Tu bi ku dera dinyayê ve herî dema tu bêjî Sêrt, berî her tiştî bi ‘Betaniyên Sêrtê’ Sêrt tê naskirin. Betaniyên Sêrtê bi nav û dengê xwe li her derê dinyayê hatine gerandin. Li ku derê goşek şerqî hebe miheqeq di nav de goşeyek ji betaniyên Sêrtê re jî heye. Bi wan biskên xwe yên par parî Betanî hatiye daliqandin bi dîwarekî ve. Lê di rastiya xwe de betaniyên Sêrtê ne yên daliqandinê bi tenê ne. Ji ber ku taybetiyên van betaniyan zehf in û bi gelek awayî tên emilandin.
Betaniyên Sêrtê ji mûyê (Kej) pezê çûr tê çêkirin. Taybetiya vî pezê çûr û pezê reş ê Sêrtê jî ew e ku li kontarên çiyayên bilind tê xwedî kirin. Pezê ku li çiyayên bilind ên derdora Sêrtê tên xwedî kirin zêde ne tavê û ne jî sermê dibînin. Ji ber hewayê vê herêmê hewayeke hênik e, ne seqem e, pezê ku li ber vê hênikahî û tirojên tava nerm tê xwedî kirin pirça wan jî bi taybet dibe ev yek jî dihêle ku betaniyên ji vê kejê çêdibin, zivistanan germ û havînan mirov hênik digrin. Ji ber wî qasî ye ku ne ew pezê çûr li her derî hene û ne jî ew hewaya ne zêde germ û ne zêde sar û emrê wê gelek dirêj, bi qasî sedîn salan. Betaniyên Sêrtê taybetmendiya wan a herî mezin ew e ku berî sedin sala yarmendî ji mirovên vî welatî re kiriye. Berî ku betaniyên nermik û elyafî derkevin betaniyên Sêrtê xelkê germ dikirin. Li gor hostayên ku van betaniyan çêdikin, wekî her karî hostayî û şagirtîtî di vî karî de jî heye. Yanî her betanîçêkerek bi xwe re sirekî vedişêre û zû zû nîşanî şagirtê xwe nake. Li gor gotinan ev sin’et ji dema Keldan an maye û ev desbikêrî dest xetê wan bûye. Lê vêga halê hazir li Sêrtê ev kar di destê nişteciyên bajêr, destê Ereb ên bajêr de ye. Yanî ev ev destxet ji Keldan an derbasî Ereb an bûye. Heta van salên dawî Ereb ên hosta tu carî nedihiştin ku Kurdên nişteciyên Sêrtê jî hînî vî karî bibin û ev sin’et derbasî Kurda bibe. Tişteke gelek balkêş e. Ku di gelek civatên dinyayê de ev hawayên parastina destxetan heye. Wekî Suryan an ku li ser keviran neqaşiyê dikin, Ermen zêrker in û hwd… li Sêrtê jî wisa ye, destbikêriya çêkirina Betaniyên Sêrtê jî di destê Ereb an da ye. Hostayên ku li ser çêkirina betaniyan agahdarî dayî min go ku; ew bixwe, di Sêrtê de bi tenê Hostayeke Kurd e ku betaniyan çêdike. Û ji xwe çîroka wî jî gelek balkêş bû. Hosta bixwe, Kurd e, li gundekî ku piraniya wan Ereb in dibe û mezin dibe, li wî gundî heta demeke dirêj dimîne û xwe wekî Ereb an dihesibîne, paşê ku tê Sêrtê li ber destê hostayek Ereb dibe şagirt û ji ber ku bi erebî zane ev yek dihêle ku hostayê wî dihêle bigihêje merheleya hostatiyê û paşê jî jixwe ji xwe re atolyekê vedike û niha ew û kurê xwe di atolyê de dixebitin.
Li gor gotinên hosta çîroka çêkirina Betaniyan gelek dûve dirêj e. Berî her tiştî ji bo betaniyeke Sêrtê ya xas were çêkirin divê keja pezê çûr bê peyda kirin. Ev pez jî zêdetir li aliyê çiyayên Şêrwa(Kufra)yê, li zozanên çiyayên di navbera herêma Serhedê û Xerzan de tên xwedî kirin. Ji bo betaniya baş, keja bezê salane be hîn çêtir e. Kej tê qûsandin û paşê tê şûştin. Pîştî şûştinê li ser şehên mein tê şehkirin, dikin lalûvk ji bo ristinê. Keja lalûvkan dirêsi, dikin peng. Paşê van peng an li ser dolabê dikin avde û pê li ser dezgeh dihonin. Piştî honandinê dibe cacîm. Vê cacîma ji kejê dibin malan û êdî kar dikeve ser milê jinan. Jin van cacîma li mal dişon, hildiweşînin û ji şehkirinê re amade dikin. Gava av li kejê dikeve kej xwe ji hev berdide û cara ewil şeh dikin ji bo pirça kejê jê bidin der û paşê jî wê pirçê dixin qalibên şeh û şikil didinê. Zêdetir şiklê qalibê beqlewê, şiklê kezî û hwd. didinê. Piştî şehkirin jî xilas êdî ew cacîm dibe betanî. Zêtir van betaniyan ji bo meyzer(secade), betaniyên bi xwe dakirinê, betaniyên ji bo ser textên razanê, betaniyên xemlê malan, turikê milan, kurkên ji bo li xwe kirinê û van demên dawî de zêdetir ji bo nav û logoyên şirket û fîrmayan tên ristin û çêkirin. Lê van demanên dawî, ji ber sedema ku mirov mecbûr man dev koçeriyê berdan ev taybetmendiya keja bezê çûrê vê herê mê jî nema û niha li gor agahdariyan dibên ku êdî ev kej ji welatê Enedoliyê tê û taybetmendiya Betaniyên Sêrtê bi tenê di dîtina betaniyê de maye. Lê betaniyên Sêrtê havîn û zivistanan êdî mirov bi tenê germ dike.
Augerville-la-Rivière
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Çildiz
Çildiz gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Lechbruck
Lechbruck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Vézins-de-Lévézou
Vézins-de-Lévézou, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Yaneya Jîmnastîkê ya Beşiktaşê
Yaneya jîmnastîkê ya Beşiktaşê, BJK an bi kurtî Beşiktaş yek ji yaneyên werzişê yên Tirkiyeyê ye. Yaneya Beşiktaşê ya futbolê tîmeke navdar a Tirkiyê ye û bi deh salan e bi Galatasaray, Trabzonspor û Fenerbahçeyê re dikeve pêşbirka şampiyoniyê.
Vézins-de-Lévézou
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Yaneya Jîmnastîkê ya Beşiktaşê
Di lîga 1em a Tirkiyê de cih digire. Yek ji sê tîmên mezin ên Stembolê ye. Di sala 1903'an de hatiye damezrandin û xwedî yarîgeha bi navê Arenaya Vodafoneyê ye.
Conegliano
Conegliano, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.
Roy J. Glauber
Roy Jay Glauber (jdb. li New York City, New York, DYA) fîzîknasekî DYAyî ye. Di Sala 2005î bi tevî John L. Hall û Theodor W. Hänsch Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Yaneya Jîmnastîkê ya Beşiktaşê
Serokê wê yê niha Ahmet Nur Cebî û rahênerê wê jî Şenol Güneş e.
Conegliano
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 35.023 kes e.
Roy J. Glauber
Jînenîgarî
Li dibistana bilind a navdar Bronx High School of Science xwendiye. Hêj di ciwaniya xwe de spektroskopeke pêşketî çêkiriye û di klûbên astronomîyan de cih girtiye. Sala 1941î li zanîngeha Harvard a li Cambridgeê dest bi perwerdeyê dike. Di demên şerê cîhanê yê duyem de, ew bi fîzîka teorîk ve bilîdibe. Di gelek komên lêkolînan de aktîv e û di warê pîvandina nirxên fîzîkê de xwedî cihekê bilind e.
Razî xoy
Razî   gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Roy J. Glauber
Jînenîgarî
Ji sala 1950î virde bala xwe berdide lazeran, Sala 1976î dibe profesor. Ji 1988î virde li Zanîngeha Arîzonayê dixebite.
Razî xoy
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 753 bkes ( 129 malbat) bûn.
Roy J. Glauber
Jînenîgarî
Ji sala 1960î zewiciye û du zarokên wî hene.
Xebat û girîngî
Li ser optîka qûantan lêkolîn kiriye. Bi navê Angaşta Glauber angaştek wî yê li ser bandora materyalên zêde bi enerjî heye.
Bîrcend (navçe)
Bîrcend yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Başûr ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Bîrcend e.
Tazêkend Axûnd
Tazêkend Axûnd gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dede
Dede gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Partiya Yekîtî ya Demokrat a Kurd li Sûriyê
Partiya Yekîtî ya Demokrat a Kurd li Sûriyê (Yekîtî) bi kurtî PYDKS Partiyek siyasî ya kurdên Sûriyê di sala 1990 de bi rêberiya Ismaîl Umer hat demezrandin û niha Mihyedîn Şêx Alî rêberê partî ye. Dirûşmeya partî Aştî, Azadî û wekhevî ye. Xebata partî wek ku ew xwe di bernameya xwe de dida nasîn:
Xebat ji bo:
Bane, Hewlêr
Bane, gundekî bi ser navçeya Zêbarê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zekî Kolaç Paşa
Zekî Kolaç Paşa (1862–1943), ku piştî Qanûna Paşnavê ya 1934an wekî Mehmet Zekî Baraz Kolaç Kılıçoğlu tê nasîn, fermanderekî osmanî bû ku di Şerên Balkanan û Şerê Cîhanê yê Yekemîn de reveberîya artêşa osmanî kir. Ew bi eslê xwe kurd, ereb yan çerkez bû.
Amt Jarmen-Tutow
Amt Jarmen-Tutow şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Lengenwang
Lengenwang şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sûnê
Sûnê, gundekî gundistana Gewirkî nellêna bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sûnê 39 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 291 e.
John L. Hall
John Lewis "Jan" Hall (jdb. 21ê tebaxê 1934 li Denver, Colorado, DYA) fîzîknasekî navdar ê DYAyî ye. Sala 2005î bi tevî Roy J. Glauber û Theodor W. Hänsch Xelata Nobel a fîzîkê werdigire. Li Carnegie Institute of Technology a li Pittsburgh dixwîne. Sala 1958î mastera xwe dide û perwerdeya xwe ya fîzîkê di sala 1961î de bidawî dike. Sala 1964î li zanîngeha Colorado dest bi kar dike. Ew endamekî National Academy of Sciences e.
Parêv
Parêv an jî biryan xwarineke bigoşt ê pêjgeha kurd, ji herema Botanê ye.
Dîrok û bingeha parêvê
Ji ber ku ev xwarin demeke gelekî dirêj e tê çêkirin û xwarin, kesek nizane kengê û çawa hatiye çêkirin. Lê hê di dema Mîrekên Botan de, li herêma Botan di dawet û şahiyan de gelek pez dihatin serjêkirin û ji bo parêvê dihat amadekirin. Di wê demê de li tenûrên biçûk de dihat çêkirin û ji bo mêvanên dawetê dihat pehtin. Niha jî ev xwarin li herêma Botan tê çêkirin. Ji ber vê yekê jî gelek kes dibêjin ev xwarin di dema Mîrekan de û ji bav û kalên Botan ve hatiye çêkirin û xwe gihandiye heya dema me.
Çawa tê çêkirin
Beriya rojekî goştê ji cem qesab hatiyî amadekirin, tînin li çengelan ve dialiqînin û spehî dişon. Paşê wî goştî dihêlin heta sibê da goşt piçekî rehet bibe. Nîvê şevê saet duduyan de tên tenûrê bi darên hişkbuyî pê dixin. Heta ew agir dibe pêlux, heger tenûr zehf germ bûbe, qederê deh deqîqan disekinin heya tenûr piçekî sar dibe. Dema tenûr sar bî pêşî goştên hestî ku di nava taxar (qazaneke mezin) de ye û hinekî av jî ber didin ser taxar û paşê taxar têxin nava tenûrê, paşê jî goştê bê hestî ku çengelan ve daliqandiye dadihelînin nava tenûrê. Paşê qapaxa tenûrê datînin ser, derdora qapaxê jî pê heriyê ji xwelî hatî çêkirin derdora qapaxê têxistin da ku tenûr hewa nastîne.
Çawa dipije
Sadiq Usta, hostayekî parêvê wisa dibêje: “Wextê me tenûr berdayê û taxara xwe xist xwarê goştê xwe em dadihelînin nava tenûrê û qapaxa tenûrê em digrin. Dimîne herî kirina wî yanî xweliya wî. Heriya ji axê li ser qapaxê wê çênabê divê illeh ji heriya xwelîbe. Ne xwelî be heriya ji ax dişeqite lê xwelî dema zuwa dibe wekî tehtê lê tê û ji tu derî hewa nastîne. Ew goştê di nava tenûrê de ji berk u hewa nastîne di nava wê germiyê de dibeece û dipije.”
Taybetmendiyên tenûrê
Tenûra parêvê sê mêtro kûr e, mêtroyek jî fireh e, ji tu deveran ve nefes nastîne. Wekî nefes bistîne goşt tê de baş napije derdora tenûrê tev xwê ye û ji xwê hatiye çêkirin. Dema tenûr çêdikin derdora wê tije xwê dikin. Dema ew xwê hişk dibe, wekî tehtê lê tê û ji tû deveran ve nefes nastîne.
Eger tenûr nefes bistîne, wî çaxî goşt baş napije û tu germahî nade goşt, ji ber ku ew bi hêlma di hûndirê tenûrê de bela vela bibûya. Li her derê wê tê girtin ji tu deveran nefes nastîne û ew goştê di hundirê tenûrê de dibeece. Tama goşt tu deveran ve naçe, tama goştê dîsa di nava xwe de dimîne. Lezeta goşt dernakeve ji derveyê tenûrê, lezeta goşt çi hebe dimîne nava goşt de. Dema em qapaxê tenûrê vedikin gelekî hêlm li ser tenûrê derdikeve.
Parêv bi tenê sibeha û nîvro ya tê xwarin. Ji ber ku xwarinek giran e, bi şevan mirov pê rehet nabe û ji bo vê yekê jî ev xwarin bi şevan nayê xwarin. Parêv bi kîloyan tê firotin, sed gram goşt an jî parêv têra neferek dike. Ji xwe bi tenê sibeha û nîvroya tê serwîskirin û firotin. Li ber xwarinê re dew, salata tirşî û îsot jî tê xwarin.
Baskan
Baskan gundekî dîrokî ye û girêdayî Gimgim a Mûşê ye. Tirkan navê gund kirine Kaynarca.
Dîroka Pireya Baskan a navdar gelek kevn e. Nexşeyên li ser kevirê Pireyê ji aliyê arkeologiyê ve girîng in. Tê zanîn ku di dema Ûrartûyan de jî gund hebûye. Mixabin dûgela Tirk xwedî li bermahiyên dîrokî yên herêmê derneketiye û pirraniya wan tehrîp bûne. Li gund arkîtektiya Filehan berbiçav e. Germika Baskan û zozanên wê Çepax û Hezar gelek ciwan in.
Sepêkan
Sepêkan, gundekî gundistana Gewirkî nellêna bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sepêkan 52 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 334 e.
Baxerz (navçe)
Baxerz yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Baxerz e.
Kajûya jorîn
Di anatomiya mirov da, çeneyê jorîn, erzînkê jorîn, çenê jorîn, argûşkê jorîn, kajûya jorîn an jî lama jorîn (bi latînî: os maxilla) yek ji hestiyên kiloxî ye. Kajûya jorîn yek ji wan hestiyan e ko dêmî pêkdiînin. Ew li bin hestiyê hinarikê ye û di nava wê da valatiyeke mîna şkeftan heye ko jê ra dibêjin berîka kajûya jorîn. Sînûs li herdu hestiyan da hene.
Demirlê
Demirlê gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Parkkirina dîskê
Parkirina, dîskê pergalek e, ku destûr dide parkkirina belaş a bi dem-sînorkirî bi pêşandana dîska parkkirinê.
. Karmendek parkkirinê ya patrolê dikare dîskê teftîş bike da ku kontrol bike ka dravdanî ye Evas na. Skîhevpar stema li Ew yevpar e.
Pêçar
Pêçar, li bakurê rojhilatê Licê li herêma Dimiliyan e û 35 km ji Licê dûr e. Di dema dewleta Osmanî nehiya Licê bûye. Piştî şikestiya Şerê Şêx Seîd dewletê gund bi tevî şewitandiye û qetlîameke mezin kirine. Niha gund e û pênc gomên wê hene: Hesik, Gozerek, Meştax, Neban û Kabana. Mîr li Pêçarê hene û piraniya zeviyên gund di destê mîran de ye. Pêçarî him bi kurmancî û him jî bi dimilkî dipeyîvin. Dewletê navê Güldîken lê kiriye.
Vîn TV
Vîn TV, kaneleke televîzyona muzîkê ye ku navenda wê li Dihokê ye. Naveroka Bernameyên Vîn TV bêtir stran û klîpên kurdî ne, lê car caran bi zimanên din jî klîp tên weşandin. Weşana Vîn TV 24 seata. Vîn Tv wê sistema nû ya XD HD bikar tîne, ku cara yekeme li Kurdistanê ev sistem hatiye bi bikaranîn.
Frekans
NILESAT (Atlantic Bird 4A)
Vîn TV li ser Nilesat û Arabsatê weşane dike.
Jiaozhou
Jiaozhou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 876.000 kesî
Hesik
Hesik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê
Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê an PKYS partiyeke komunîst a li Rûsyayê û Yekîtiya Sovyetê bû.
Navê wê di sala 1918 de piştî Şoreşa çiriya pêşîn ya li Rûsyayê ji Partiya Karker a Sosyal-Demokrat a Rûsyayê (Bolşevîk) (PKSDR(B)) wek Partiya Komunîst a Rûsyayê (Bolşevîk) (PKR(B)) hat guhertin. Di sala 1925 de navê wê wek Partiya Tev-Yekîtiya Komunîst (Bolşevîk) (PTYK(B)) hate guherandin. Di sala 1952 de navê partiyê bû Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê. Piştî derbeya têkçûyî ya tebaxê ya li Moskowê di sala 1991 de, ku hilweşîna Yekîtiya Sovyetê bileztir kir, çalakiyên partiyê bi Biryarnameya Serokatiya Rûsyayê ya 6ê çiriya paşîn a 1991an hate qedexe kirin.
Serokê partiyê ji 1912 heta 1924 Vladimir Ilyich Lenin bû. Di sala 1922 de, Yosîf Stalin postê nû yê sekreterê giştî yê partiyê girt û piştî mirina Lenîn di sala 1924an de, wî her ku çû hêzên dîktatorî yên ku li gorî şexsê wî hatine çêkirin, da xwê. Piştî bidawîbûna serdema Stalîn di sala 1953 de, Nîkîta Krûşçev di şerê desthilatdariyê yê paşê de di nav partiyê de xwe wekî sekreterê partiyê destnîşan kir. Di sala 1964an de Krûşçev hat hilweşandin û Leonid Brejnev bû cîgirê wî, ji sala 1966an de dîsa bû Sekreterê Giştî. Ji sala 1977an de Brejnev di heman demê de serokê dewleta Yekîtiya Sovyetê bû.
Piştî mirina Brezhnev di 1982 de, desthilatdariya Yuri Andropov û Konstantin Tschernenko di navberên kurt de man. Di sala 1985an de Mikhail Gorbaçov serokatiya partiyê girt û hewl da ku Yekîtiya Sovyetê bi reforman (glasnost, perestroika) nûjen bike û di heman demê de pêkhateyên sosyalîst biparêze. Lêbelê, Gorbaçov bi van hewldanên reformê têk çû; wî ne bi ser ket ku strukturên serkirdayetiya otokratîk li Yekîtiya Sovyetê ji holê rabike û ne jî karîbû PKYS reform bike partiyek demokrat a piralî.
Ji dor 1920 heta 1990, PKYS, wekî partiya dewletê ya di pergala yek-partî ya Sovyetê de, yekane hêza siyasî ya têkildar li Yekîtiya Sovyetê bû. Partiya Komunîst a Federasyona Rûsyayê (PKFR) dikare wekî partiya şûngirê PKYS ji bo Rûsyayê were dîtin.
Siyaseta PKYS di destpêkê de ji hêla îdeolojiya Lenînîzmê ve hate çêkirin, ku nûnertiya berfirehkirina Marksîzmê li gorî şert û mercên Rûsyayê ji hêla Lenîn ve hatî adaptekirin, ku piştre ji sala 1927an ve bi Marksîzm-Lenînîzm an Stalînîzma Stalîn hate guhertin. Piştî mirina Stalîn, ji sala 1956an de di bin desthilatdariya Nikita Krûşçev de asteke diyarkirî ji stalînîzasyonê dest pê kir. Ev ji aliyê cîgirê wî Leonid Brezhnev ve di sala 1964an de hat şikandin, li şûna wê PKYS kursek ji nû ve stendinê di bin destê wî de şopand, ku di encamê de di sala 1985an de ji hêla Mikhail Gorbaçov ve, ku xwe dispêre glasnost (vebûn û şefafî) û perestroika (ji nû veavakirin) bi dawî kir.
Dibistana partiyê ya navendî “W. I. Lenîn” li Moskovayê hebû. Gelek kadroyên ji partiyên komunîst ên welatên din jî li vir xwendine.
Dêra Çolê
Dêra Çolê gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Kobra
Kobra an kefçemar, cinsekî marê jehrî yê ji famîleya marên mertal e ku li çend warên Afrîka û Asyayê dijî.
Etîmolojî
Navê cinsê vî marî (naja), ji latînkirina bêjeya sanskrîtî ye (नाग), ku wateya wê kobra ye. Navê cureya vî marî (haje), ji bêjeya حية ango hayya ya bi zimanê erebî hatiye û wateya wê marê biçûk an jî maregîsk e.
Søre Bukkevatnet
Søre Bukkevatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye.
Bawe, Hewlêr
Bawe, gundekî bi ser navçeya Dolemerî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Viala-du-Pas-de-Jaux
Viala-du-Pas-de-Jaux, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Newroz TV
Du televîzyonên kurdî bi navê Newroz TV hene.
Bahoz Erdal
Bahoz Erdal (Fehman Hiseyn), ji 2004an heta 2009an fermandarê giştî yê HPGê (Hêzên Parastina Gel) bû. Dr. Bahoz Erdal ji başûr rojavayê Kurdistanê ye. Piştî Bahoz Erdal re, Nûredîn Sofî bû fermandarê nû yê HPGê.
Mauerstetten
Mauerstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Theodor W. Hänsch
Theodor Wolfgang Hänsch, bi kurtî Ted Hänsch, (jdb. li Heidelberg) fîzîknas û gerînendeyê Max-Planck-Institut bo optîka qûantan a li Garching a li cem Munîhê ye.
Sala 2005î bi tevî John L. Hall û Roy J. Glauber (herdu jî DYAyî ne) Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Sîremêrg
Sîremêrg, gundekî gundistana Gewirkî nellêna bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Amt Landhagen
Amt Landhagen şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Xatem (navçe)
Xatem yek ji navçeyên parêzgeha Yezd ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Herat e.
Randy Pausch
Randolph Frederick Pausch (z. 23'ê çiriya pêşîn 1960 - m. 25'ê tîrmehê 2008) profesorekê zanistên kompûterê, serederiya mirovî û kompûterê û nitlandinê anko dîzaynê yê Amerîkayî li Carnegie Mellon University (CMU) li Pittsburgh a Pennsylvaniayê bû. Pirtûka wî başfirotî bi navê "Dersgotara Dawîn" anko The Last Lecture ko di koka xwe da dersgotareka wî li roja 18ê Îlona 2007ê li Zanîngeha Carnegie Mellonê bû, navûbangekê cîhanî ji wî ra peyda kir.
Di tebaxa sala 2006'ê, hat zanîn ko Rendî tûşî şêrpence a pankreasê bûye. Wî gerreka xurt û dijwar ya çaresera şêrpenceyê dest pê kir. Lê salekê paştir, li tebaxa 2007'ê, hat zanîn ko şêrpenceya wî teşene kiriye cerg û didanxweşik a wî. Ramana wê ew bû nexweşiya wî gehiştiye qonaxên dawiyê. Wî çaxî, çaresera kîmyayî jibo dirêjkirina jiyê wî hat destpêkirin.
Li roja 25'ê tîrmeha 2008'ê, Rendî li mala xwe li Chesapeake li Vîrjînyayê mir, dema ko jina wî Jai û sê zaroyên wî, Dylan (6 salî), Logan (4 salî) û Chloeyê dora wî girt bû.
Siyaseta çepgir
Siyaseta çepgir, siyaseta çep an çepgiriya siyasî rêza îdeolojiyên siyasî vedibêje, ku piştgirî didin bidestxistina wekheviya civakî û wekhevîxwaziyê û lewma bi gelemperî li dijî hiyerarşiya civakî ne.
Siyaseta çep bi gelemperî xema wan kesên di civakê de ye ku alîgirên wê li gorî yên din rastî cudakarî û dezavantajan tên. Ew her wiha bawer dikin ku newekheviyên ne rewa hene ku divê bên kêmkirin an ji holê rakirin. Li gorî profesorê navdar ê aborî Barry Clark, alîgirên siyaseta çepgir ""îdia dikin ku pêşkeftina mirovî geş dibe, dema ku kes bi hev re têkevin têkiliyên bi hevkarî û rêzdariyê", û pêşkeftina mirovî "tenê dikare pêş bikeve dema ku cûdahiyên zêde di statû, hêz û dewlemendiyê de ji holê rabin.”
Di çarçoveya siyasî ya çep-rast de, Çep û Rast di dema Şoreşa Fransî de hatin çêkirin, ku behsa lihevhatina rûniştinê li parlamena fransî ya bi navê États généraux: Yên ku li çepê rûniştibûn bi giştî li dijî Rejîma Ancien û monarşiya Bourbon bûn û piştgirî dan Şoreşê, avakirina komareke demokratîk û laîkkirina civakê, yên li milê rastê jî piştgirî didan saziyên kevneşopî yên Rejîma Ancien. Bikaranîna têgîna Çep piştî vegerandina monarşiya Fransî di 1815an de, dema ku ew li ser serbixweyan hate sepandin, bêtir girîng bû. Peyva bask yekem car di dawiya sedsala 19an de li Çep û Rast hate zêdekirin, û çepgir ji bo kesên ku di nerînên xwe yên olî an siyasî de lîberal bûn hate bikar anîn.
Îmad selîm
Hunermendê Kurd yê binavbang, xelkê Şingalê ye, di hezaran dawetê Kurdan sitraye, xelkê li ber dengê wî û muzîka wî govend girtiye.
Urşanabî
Urşanabî, di mitolojiya Mezopotamya de, yê ku di çemê Xabûrê (Hubur)) de mirî di buhurandin bû. Beremberê wî, di mitolojiya Grekê de Charon tê. Di dema Sumeriyan jê re "SÎ-LU-IGI" Bû. Ev nav ´kirina wî pêşî di mitolojiya Enlîl û Nînlîl de dibê. Piştî ku di destana Gilgamêş de Enkîdû mir, Ew, ji kur a û nemir a. Di dema ku wê Gilgamêş, ji avê bi buhurê û herê û bigihijê utnapîştim, hingî, ew yê ku wê di buhurênê ji avê ya.
Aulnay-la-Rivière
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Triyuga
Triyuga, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) da cîh digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê Triyugayê 87 hezar 557 kes hatiye tomarkirin
Jugazan
Jugazan, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Penêreka Reco
Penêreka Reco, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Lamassu
Lamassu, ku weke ku dowde wê ku Ga û an jî ya Şêr a û serê wî yê mirov a, tê tefsîrkirin. Di dema Sumerîyan de jê re "lamma" dihat gotin. Di dema Akadîyan de "Lamassu" û li ber dicle jî jê re "Şedu" dihat gotin. Şêdu, di kurdî de bi gotina "şêd" re hîmê gotinaka teybet ya navî bi şêr re diafirêne. Di dema Sumerîyan de jê re "alad" jî hatîya gotin. Piştî dema Sumerîyan, heta dem tê dema Akadîyan, wê jê re bê gotin "şêdu". Şêdu, di kurdî, dibê gotinaka sentez.
Wate nav û wî navê sentezî
Lamassu, di kurdî de, bi lê-mes-su, bi nêhta parastinê meyîzendinê têne ser ziman. Bi teybetî, weke ku tê dîtin, Lamassu, weke sembola hêz û qûwete tê dîtin û ser ziman. Hêz û qûwete desthilatdariyê. Bi vî rengî, ku serî serê mirovan a û gowde weke ya şêr û an jî ya Gayan a, di dema Medîya de derketîya pêş, weke sembola hêza keyên Medî. Lamassu, Peykerê wî yê ku hat dîtin, weke ku bi milê çapê de li ser lingan dimeşê dimeşê. Ev şeklê peykerê wî, weke teybetmendîya wî tê ditin. Ku ji pêşîya wî ve lê tê nerîn, weke ku li kêvîya xwe dinerê û dimeşê tê berçav. Ew nerîna wî, bi Nêht a. Dîroka, Lamassu, diçê ta berî zayinê nêzî sê hezar salan.
Motîva Lamassu
Lamassu, piştî dema sumer, babil û akad, di dema Asûrîyan de jî, pirr mazin tê dîtin. Weke ku van hersê serdemên mazin ên pêşî, tê dîtin ku di wê demê de jî Lamassu, wate xwe mazin di parêzê. Lê di dema Gûtîyan de jî, weke sembolaka hêza mazin hatîya dîtin. Ew tefsîra wî ya ku gowde wî ya ga, serê wî yê mirov û bi çengê baz, tê dîtin. Baz, şêr û mirov, di Lamassu de hatîya yekkirin. Sumerîyan, Lamassu, weke xwûdayakî afirand. Piştre, di jîyanê de, bi pirralî wê lamassu, were li holê di dema Medîya de Lamassu ya jin, wê derkeve li holê. Lê di dema ku mirov li wê motîva sumerîyan dinerê, mirov dibîna ku weke ne afirandinaka ji wê demê ya. Weke ku berî wê demê di dema Gûtî û hûrîyan de afirîya.
Lamassu, biqasî Şahmaran, melekê Tawis ku xwûdayê ola Êzîdî ya kurdan a, mazin a û bi wate ya. Lamassu ya jin jî jê re Apsasû hatîya gotin. Di nava Asûrîyan de mirov bi ceng ê ga, pêşketîya. Jê re hatîya gotin (Aladlammu û Lamassu). Aladlammu, tê wate "gîyane parastvan."
Aliyê Lamassu ê mitolojikî
Lamassu, bi tememî weke mitolojiyekî nayê hasibandin. Di mîtolojiya Mezopotamya de Lamassu, ne jîndatîyaka azmanî nîn a. Wusa nayê dîtin. Ji noqa xwe û pê ve ku li gayekî sûwar mirovek, qiloç û guhê wî jî hatina çêkirin. Di dema babiliyan de, Lamassu, gîyaneka, pîroz tê dîtin û ew ji wê forma wî ya ku hatî çêkirin cuda tê şîrovekirin. Li qasrê keyan, peykerê wî heya lê gîyana wî, keyan diparêzê di şer û rêwîtîyan de. Di dema babiliyan de, Şedu, weke navê wê gîyana xwûdayî ya. Sembola wî jî, peykerê wî yê li jîyanê ya.
Tê gotin ku ji bo ku malan bi parêzê, navê wî û kêvalbarê wî hatîya çêkirin ji bo parastinê. Li devê derîyê qasran, ji bo ku qasran bi parêzê, hatîya çêkirin. Li devê deriyê bajaran hatîya çêkirin ji bo bajaran bi parêzê. Minaqa, wê ya herî zêde ya li berçav, di dema medîyan de, ew peykerê ku ji qama sê mirovan bilindtri ku dihatina çêkirin ji bo ku qasrê bi parêzên bûna. Hatîyan zanîn ku li devê deriyê bajêr jî hatîya çêkirin.
Fîgurên cudan ên ku di çêkirina wan de Lamassu bûya pageh
Di demên me yên hemdem de jî, her netewek, ji wî sûdgirtîya û weke sembola desthilatdarîya ew derxistiya li pêş. Minaq, ya Şêr ku du şûran re, yan weke ku baz ku bi lapên xwe tiştna digirê û hwd, bûna.
Başûrê Kurdistanê, piştî ku desthilatdarîya ava kir, piştre, ku baz ku cengên xwe weke lapan bi kar têne û bi wan rojê digirê çêkir.
Cilwe
Cilwe, carina wekî Cilve, Cilvê jî tê nivîsandin (bi erebî: el-Cilwe) pirtûkeke pîroz a êzîdiyan e. Pirtûk bi tîpên erebî destnivîsî ye û tê de gelek dua, tablo û şema hene. Cilwe piranî ji bo vegotin û pêşdîtina bext û siûdan tê bikaranîn.
Ji kitêba Cilwe
Melekê Tawus beriya her heyberê hat afirandin. Ji bo gelê xwe hişyar bike û ji şaşiyan dûr bigire,alîkarên xwe şand vê dinyayê; evdên xwe berê bi devkî hişyar kir, cara duduyanbi vê pirtûkê ku; hat qedexekirin ku biyanî lê binêrin an jî bixwînin.
Beşa yekem
Ez ê ku hebûm, heme, heta dawiyê ez ê hebim; hikmê min li ser tevahiya tiştên ku hatineafirandin heye. Her bûyer û her tiştê girêdayî hebûnan bi fermana min pêk tên.Kî ji vê yekê bawer bike û dema ku pêdivî hebe gazî min bike, ez ê derhalbigihîjim wan, tu tişt bêyî min nayê fikirîn. Kesên ku min qebûl bikin, ji boku li gor daxwaza wan nîn e hemû bûyerên ku dibêjin xirab in, bi daxwaza minpêk tên. Wekîlekî rêveber ê her demê heye, wî ez hildibijêrim. Bi her nifşê re,serokê vê cîhanê jî diguhere; serok bi dorê tên, peywirên têkildarî dema xwe bicih tînin. Ez sûcan li gor nirxên ku ji taybetmendiyên xulqiyetê tên, dibexşînim.Kî ku li hemberî vê derkeve, dê tengasî û êş jê kêm nebin. Wekî din tu Xwedayek, nikare têkilî karê min û tiştên ku ez dikim bibe. Ez çi biryarê bidimdê ew pêk bê.
Pirtûkên pîroz êndi destê biyaniyan de, ger ji aliyê pêxember û hewariyan ve hatibin nivîsîn jî,êdî ne derbasdar in. Ew ketine rewşeke serhildêr, xera bûne, vana hevdiderewînin û himê hev pûç dikin. Cudahiya navbera rastî û şaşiyê, dê li gormercên dema tê jiyîn bê destnîşankirin. Sozên ku min daye mirovan ez ê bînimcih. Di demên diyarkirî de li gor daraza wekîlên min ên bi aqil û hişyar ku minselahiyeta xwe dewrî wan kiriye, ez ê li gor peymana di navbera xwe û evdên xwede tevbigerim an jî tevne-gerim. Ez li hemberî pêşveçûna bûyeran baldar im;dema ku em tê de, ne çi tişta bi fêde hebeez pêk tînim. Kesên ku hîndekariya min dipejirînin, ez wan perwerde dikim ûberê wan didim rastiyê. Ew bi guh-darîkirina min kêf û zewqên mezin ên giyanîdijîn.
Beşa sêyem
Ez, bê pirtûk jîdikarim dostên xwe û kesên ku di riya min de ne ramanên min dihesibînin, riyarast bi amûrên veşartî nîşanî wan didim; rêçikên ku ez dixwazim werin bicihanînne tengavker in, li gor demê û mercan hatine diyarkirin. Yên ku li hemberîzagonên min derên li dinyaya din didim cezakirin. Benî adem, tiştên ku divê bênkirin nizanin, ji ber vê yekê timî dikevin nav şaşîtiyan. Ajalên li rûyê erdê ûli asîman, masiyên di nav deryayan de, tev di bin rêveberî û venêrîna min dene. Xezîneyên veşartî yên li dinyayê û tiştên din, bi agahiya min in. Ez derfetdidim ku ew xezîne yeko yeko werin dîtin û stendin. Kesên ku bibin xwediyê vanaû kesên ku di demê de ji min daxwaz kirine, nîşaneyên xwe yên veşartî,mûcîzeyên xwe nîşan didim. Dijminahî û berxwedana ku biyanî li hember min û yênku di şopa min de ne nîşan didin; encax zirarê bide xwediyê xwe; lewre nizaninku hêz û dewlemendî di destê min de ne û ez vana didim benî ademên ku heqkirine. Rêveberiyên dinyayê, derbasbûna serdeman a li dû hev, guherîna wekîlênmin a di her serdemê de, heta dawiyê di bin kontrola min de ye. Kî ku; biduristî ber bi wir ve nemeşe, ez, di demeke ku bi xwe diyar bikim de wê/î cezadikim û wan dişînim cihê ku jê hatine.
Beşa çarem
Çar demsal hene,hêman jî çar in; min ev, ji bo tiştên ku min afirandine pêdiviyên xwe pêkbînin, bexş kiriye. Pirtûkên pîroz ên biyaniyan, encax bi qasî ku li gor zagonên min bin, li dijî mindernekevin; ji aliyê min ve tên pejirandin. Dîsa vana, bi piranî ji rêderketine. Sê ji wan li dijî min in û ez ji sê navan nefret dikim. Ji bo yên kurazên min aşkera nekin, ez ê soza xwe ya der barê xelatan de bicih bînim. Yênku di riya min de êşê dikişînin, bila guman tune be, ez ê wan di dinyayekê dexelat bikim. Yên di riya min de dimeşin bila li hemberî neyar û biyaniyan wekcemaetê bijîn. Hûn, ên ku li gor zagonên min tevdigerin, fikrên ku ji aliyê minve nehatine ragihandin nekin hişê xwe. Wek ku biyanî dikin nebe nebe navê minan jî navên ku li min hatine danîn bi lêv nekin, an na hûn ê gunehkar bibin;lewre ev mijar ji derveyî têgihîştina we ne.
Beşa pêncem
Hurmeta xwe ji tiştû wêneyên ku min temsîl dikin re pêşkêş bikin; lewre dê ew, helwestên we yên neli gor zagonên min in bînin bîra we. Li gor fermana alîkarên min tevbigerin,guh bidin gotinên wan. Da ku agahiyên dinyayadin ên ku ji min girtine ragihînin we.
Castelfranco Veneto
Castelfranco, Veneto, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê 33.462 kes e.
Şamiqlûyê Sofla
Şamiqlûyê Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Les Hogues
Les Hogues, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Hahanu
Hahanu xwedayekî dema Sumeran e.Di dema Akada û Babîliyan de jî navê wî derbas dibe.Lê li ser kar, taybetmendî û erkên wî kêm tê zanîn.
14ê nîsanê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Ali Sunal
Ali Sunal (jdb. 22ê îlona 1977 li Stembolê), lîstikvanê tirk ê şano, sînema û rêzefîlmên TV ye. Ew kurê Kemal Sunal e. Ew bi rolên xwe di "Mahmut" de di fîlma Propaganda de, ku li wir bi bavê xwe re dilîst, û "Mustafa" di rêzefîlma En Son Babalar Duyar de tê nas kirin.
Hunermendê ku li Zanîngeha Yeditepeyê Rêveberiya Karsaziyê xwend, di komên wekî Sadri Alışık Kültür Merkezi Tiyatrosu û Dormen Tiyatrosu de xebitî. Wî di fîlm û rêzefîlmên TV de lîst. Sala 1999an ji Zanîngeha Stembolê, Beşa Birêvebiriya Karsaziyê mezûn bû. Ew hîn jî di nav bedena Şanoya Stembolê de dixebite. Di tîrmeha 2011 de, lîstikvan bi Gökçe Bahadır re zewicî. Di 23ê sibata 2012an de coteyar di yek rûniştinê de hate veqetandin. Di sala 2018an de, wî parêzer Nazlı Kurbanzade zewicand.
Tijen Karaş
Tijen Karaş (z., li Enqere, Tirkiye), pêşkêşkareke nûçeyan a televîzyona tirkî TRT 1 e.
Pêşkêşkarê nûçeya kotedayê di destpêka Hewldana derbeya leşkerî ya li Tirkiye 2016'an de di bin dagirkeriya leşkeran ve li mala televîzyona TRT1ê bi zordestî çekan daxuyaniya Yurtta Sulh Konseyi (Encûmena Aştiyê ya Tirkiyeyê, Konseya Aştiyê ya Serbazî) vexwend. Pêşkêşkara nûçeyê herwiha bûye hêjara kodetayê û wiha bi bandor hate naskirin.
Jiyan
Tijen Karaş di sala 1975an de hate dinê û bi eslê xwe ji Yenimahalleya Enqereyê ye. Ji malbata xwe de keça navînî ye û sê xwîşk û bira ne. Di Zanîngeha Hacettepeyê de di beşa Sosyolojî ve bûye mezûn. Di kanala Nûçeyên TRT Ewrasyayê re li ber xwe berdide nav cîhana bername û Huner û Siyaset ji Ajansa Nûçeyan a Tirk re kuncikekê hatiye şandin.
Php-Fusion
Php-Fusion her wekî Php-Nuke, Post Nuke, Mambo û Joomla! skrîpteke malpersaziyê ye. Bêhtir dişûbe pergala Php-Nuke.
Php-Fusion ji aliyê Komeleya Lêkolîn û Pêşxistina Çand û Ziman Kargerê ve li kurdî hatiye wergerandin.
Aloxuşa
Aloxuşa, mezreyeke girêdayî navçeya Liceya Amedê ye. Mezre ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
George Lucas
George Walton Lucas Jr. (jdb. li Modesto, Kalîforniya) Hilberîner, nivîskarê guhêrbarê û derhênerê e. Projeyên fîlmê wî herî serfiraz ji bo fîlmên Star Wars û fîlmên çarîne yên Indiana Jones bin. Bi studyoya teknolojiya anîmasyonê Industrial Light & Magic, Lucas di koma navneteweyî ya Lucasfilm de pargîdaniya yekane ye ku pêşengê kamerayên sînemaya dîjîtal û pêşbaziyên THX ji bo karsazê di pîşesaziya fîlmê de ye.
Avrilly, Allier
Avrilly, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Augsburg
Augsburg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Coburg (navçe)
Coburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Jean Auguste Dominique Ingres
Jean Auguste Dominique Ingres (jdb. 29ê tebaxê, 1780 li Montauban; m. 14ê kanûna paşîn a, 1867 li Parîsê) wênesazekî fransî bû û yek ji nûnerên herî girîng ên hunera fermî di sedsala 19an de li Fransa bû.
Ingres li cem Jacques-Louis David û di Ecole des Beaux-Arts li Parîsê de xwend. Ew di sala 1801-an de bi wêneya Akîl daxwaznameya Agamemnon werdigere  Prix de Rome werdigire, lê paşê nekar bû  li serkeftina wê berdewam bike.