cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agirî (parêzgeh)
Ragihandin
Gola Masiyan yek ji cihên turîstîk û seyranê ye. mirov dikare du rêyan xwe bighîne golê. Riya herî kurt a diçe golê riya Avkevirê a 27 km ye. Ev riya 27 km ye bi rêya Bazîdê a 60 km temam dibe. Li dora Golê saziyên mêvanxaneyan ên ku di sala 1985an de hatiye avakirin û xizmetê didin gel hene. Ava vexwarinê ya navçeya Bazîdê ji vê golê tê.
Babetên heywanan
Li Agirî nifûsek pir bilind bi xwedîkirina heywanan mijûl dibin. Ji bilî heywanên kedî li heremê li çayir û golan ordekên kovî, qaz, kew û li alî çiya jî gur û rûvî peyde dibin.
Serjimar (2015) û navçeyên bajar
Tevahiya ya serjimara herêmê (tevli gundan) 549.435 e. Pir serjimarekî giran ji bajarên din koçberî kirin hatin. (neziki 500.000 mirov bajaren din dijî)
Ciyên turîstîk û germavên herêmê
Ji welatên cuda cuda her sal pir turîst tên herêmê ji bo ku hilkishin ser Çiyayê Agirî. Qesra Îsaq Paşa jî ciyek e ku ji alî turîstan ve tê zêwî kirin. Tirbê Ahmedê Xanî jî li navça Bazîdê ye û ji alî kurdan ve tê zêwî kirin. Germavên Giyadîn û Dambat jî ciyên vehêsanê ne.
Serwetên bin erdê
Li Giyadîn kukurt, li Bazîdê kevirê ponz, li Tûtaxê xwê, li Avkevirê ava maden û li Zêdkanê jî lînyît ji bin erdê derdikeve.
Dîn û civak
Serjimara bajar tevahiya Misilman in, hejmara Xiristiyanan pir kêm in. Piraniya serjimarê ji kurdan pêk tê, Azerî jî wek ciwaka duyem li herêmê hene.
Xwarinên herêmê
Xwarina herî meşhûr qelî ye. Kufteya Evdîgor, xîngel, mertoxe, xaşîl, savara bigoşt, helîse, karêberg, keşk û girar xwarinên mehelî ne ku li herêmê tên xwarin.
Kincên herêmê
Zilam kefî (pûşî) didin serê xwe. îşlig û êleg (oyma) li xwe dikin, di binî de jî şalwar (qadi) li xwe dikin. Li ser şalwar kefiyek li pişta xwe girê didin. Pêlavek ku li heremê ji re dibêjin, "yemenî" û gorên bi desta çêkirî ku heta çongê dirêjin li nigê xwe dikin. Jinên Agirî fîstanek ku ji re dibêjin "entarî" li xwe dikin. Carna jî çarşefa reş li xwe dikin. Di nigan de gorên ji hirî çêkirî hene.
Êl û Eşîrên Herêma Agirî
Rastî li navenda Agiriyê û navçeyên mîna Bazîd û Dutaxê zêde eşîrtî tune ye. Gelek kes nizanin ku ji kîjan êlê ne jî. Lê navçeyên mîna Panos, Giyadîn, Avkevir û Hewaran (Xamûr) eşîrtî gelekî zêde ye û gelek caran şer di navbera êlan de jî dertên.
Navên Gund û Bajarokên Bajarê Agirî
navên rastî (kurdî) û navên tirkî
Hûrjînewernasî
Hûrjînewernasî an jî m îkrobiyolojî, şaxê biyolojîyê ye ku li hûrjîneweran lêkolîn dike. Babetên vî zanistî êkaryotên mîna pendefok anko kivarikan û prokaryotên mîna bakteriyanjî vedigirit. Herçind e jînewerbûna vîrusan hêşta cihê gengeşeyê ye, lê ev zanist lêkolîna liser wan jî vedigirit. Kesên ko liser hûrjîneweran lêkolînan dikin hûrjînewernas in.Antonî van lûvinhuk, zanîyar'ek Holendî bû ku ev zanista diyar kir û ji ber wî , bi navê Bavê hûrjînewernasî yan Father's Microbiology wî nas dikin.
Sigonce
Sigonce, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Hemdemlû
Hemdemlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mîxaîl Kalaşnîkov
Mîxaîl Tîmofeyevîç Kalaşnîkov (bi rûsî: Михаи́л Тимофе́евич Кала́шников, Michail Timofeevich Kalashnikov), * (10'ê sermawezê 1919 li gundê Kûrya wîlayeta Altay a Sîbîryayê), endezyarekî | bêhempa ya Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst yê li ser çekên otomatîk e. Kalaşnîkov mirovekî tenê ye, ku di heman demê de navê Qehremanê Rûsyayê û du car serhev navê Qehremanê Keda Sosyaylîtê standiye.
Di malbatekî cotyarê de Mîxayîl ji nozde zarokan yê hevdemîn bû. Lê ji wan zarokan tenê heşt sax mabûn. Di hejde saliya xwe de ji ber bêkariyê ji gundê xwe derdikeve û diçe Qazaxistanê û li riya hesinî de dest bi karkeriyê dike. Li wir roj bi roj baldariya Mîxayîl bi teknîkê re zêde dibe.
Di sala 1938 de Mîxayîl Kalaşnîkov diçe xizmeta leşkerî ya Artêşa Sor û li Ûkraynayê di alaya tankê de dest bi xizmetê dike. Hema li wir jî Kalaşnîkov şiyana xwe ya afirîneriyê pêşan dike. Wî jimêrkereke ji bo motoresûrsa tankê û pergaleke ji bo bilindkirina berhemdariya guleberdana demançê çê dike. Pergalên han di pratîkê de ewqas watedar dibin, ku ji bo rapordayînê Kalaşnîkov banî cem generalê artêşê Georgîy Jûkov dikin. Piştre ew ji bo ceribandinê pergalên han dişnin Moskovayê, û paşê ji bo hilberandina serî dişînin Lenîngradê.
Di meha Tebaxê sala 1941 de Kalaşnîkov wek fermandarê tankê tevli şerê Niştîmanî ya Mezin dibe û êdî di meha Cotmehê de bi giranî birîndar dibe. Di nexweşxaneyê de hizra çêkirina çekekî otomatîk tê serê wî û dest bi xêzkirina projeyan dike û li pirtûkxaneya nexweşxaneyê dest bi lêkolînan dike. Ji ber birîndariya xwe ji bijîşkan ji bo şeş mehan îznê distîne û vedigere Qazaxîstanê. Li wê derê ji nû ve modela demançeya otomatîk a xwe ya berê rêkûpêktir çê dike. Modela nû ji bo nirxandinê dişînin cem profesor A. Blagonravovê: zanyarê herî navdar ê di warê çekan de. Herçend nêrîna Blagonravov bi giştî li ser modelê nerênî be jî, wî destnîşan dike, ku model orîjînal û baldar e û pêşnîyar dike, ku afirînerê ciwan were şandin ji bo perwerdeyê bilind. Paşê demançeya otomatîk dişînin Rêveberiya sereke ya Topavêjî ya Artêşa Sor û pisporên wan derbarê modelê de wisa dinivîsin: Demançeya Otomatîk a Kalaşnîkovê ji modelên berê dijwartir û buhatir e, ji bo çêkirina wî karên nazik û hêdî pêwîste. Her çiqas çend taybetmendiyên wî yên erênî ( sivik e, dirêjahiya wê kêm e, yeko yeko guleyan berdide) hebin jî, ji bo hilberîna serî baldariya xwe nîne. Lê êdî di sala 1947 de `Avtomat Kalaşnîkov` li pêşbirkê de bi ser dikeve. Lê di 20 Gulana sala 1949 de 1500 lib ji vê modelê bi awayeke serkevtî ji cerinabdinan derbas dibin û ji cebilxana Arteşa Sovyetê re tên qebûl kirin. Kalaşnîkov di sala 1971 de nasnavê doktorê Zanistên Teknîkî werdigre. Mîxayîl Kalaşnîkov akademîsyenê 16 akademiyên cihêreng ên Rûsya û yên welatên bîyanî ye. Di sala 1994 de endezyar Kalaşnîkov rutbeya Generalê Liqê û di sala 1999 de jî rutbeya Generalê Lîvayê distîne.
Ew çeka herî pir hatîye çêkirin (nêzîkî 100 milyon çek, 55 dewlet vê çekê bikartînin). Kurtenavê AK-47 ji Avtomat Kalashnikova obras'tsa 1947 ra ye.
Ji karî xwe ra Kalaşnîkov sê nîşanên girîng birin. Wî di sala 1949 nîşana Stalîn û di sala 1964 nîşana Lênîn bir. Di salên 1958 û 1976 du caran navî lehengê karê sosîyalistî hate lêkirin.
Euskadi Ta Askatasuna
Euskadi Ta Askatasuna, bi kurtasî ETA (bi kurdî Nîştîmanê Bask û Azadî), weka rêkixrawekê ramyarî (siyasî) li sala 1959'ê damezra (hate damezirandin), û be têperrbûna demê geşey kird û guhera ji bo bizaveka cudaxwazê çekdar.
Îbn Beytar
Îbn Beytar Navê dirêj: Ebû Muhemmed Ebdullah bin Ehmed bin el-Beytar ( z. 1197 - m. 1248) Riweknasê ereb yê herî navdar e. Bi xwe li Endulusê jiyaye.
Euskadi Ta Askatasuna
Yekem çalakî ev rêkxistne ji sala 1968'ê bû ku hewlla kuştina rêvebera hewallgirîya Spanyayê ji bajêrê San Sebastián (Donostia) li herêma bask bi serkeftî bi encam geyand.
Îbn Beytar
Pirtûka Îbn Baytar a girîng Kitab el-Cami'fi el-Adwiyye el-Mufredah ye. Ev berhem di sala 1758an de wergerandine latînî û heta sedsala 19an jî li Ewropayê hatiye xwendin.
Euskadi Ta Askatasuna
Armancên vî rêkixrawî
Armancên aşkrayê vî rêkixrawî cuda bûna herêma baskê bakûr (herêma baskê fransa) û Herêma Otonom a Baskî (herêma baskê Spanya) ji wan dewletan û çêkirdina dewleta serbexoyê baskan, û azadkirina bend kiravên vî rêkixrawî ji aliyên dewleta Fransa û Spanya da.
Şerrawestin û ETA li sala 2010'ê
Ji sala 2010'an vê tevgerê biryar da ku dest ji xebata çekdarî helbigire.
Dîda
Dîda gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Robert Oppenheimer
Robert Oppenheimer (jdb. - ) fîzîkzanek amerîkî û mamosteyê fîzîka teorîk li Zanîngeha California, Berkeley. Ew derhênerê zanistî yê Projeya Manhattan e ku di Şerê Cîhanê yê duyem de yekem çeka nukleerî(Newewî) çêdike û Oppenheimer wekî bavê bombeya nukleerê(Newewî) tê Niyasîn. Endî, ez bûm Mirin, hilweşînerê cîhanan, piştî ku bombeya nukleerê(Newewî) xelas bû, Oppenheimer bi navûdengî got. Piştî şer, Oppenheimer bû serokê çavdêriya Komîsyona Enerjiya Nukleerê(Newewî) ya Dewletên Yekbûyî û helwesta xwe bikar anî da ku zext û kontrolkirina karanîna enerjiya nukleerê(Newewî) bike û ji pêşbaziya çekên nukleerê(Newewî) ya bi Yekîtiya Soviyetê dûr bikeve. Wî xelatên serokên Dewletên Yekbûyî John F. Kennedy û Lyndon Johnson stendiye.
Piştî ku Xwendin li Harvard xilas kir,
Oppenheimer hate raspar kirin ku biçe Ewropa fîzîka nûjen bixwîne, ku di vê demê de li Dewletên Yekbûyî tune(Na) bû, ji ber vê yekê ew li Zanîngeha Cambridge(Brîtaniya) wekî xwendekarek bi ezmûn hate qebûl kirin. Hêjatiya wî di karî de eşkere kir ku ew ne tenê di fîzîka pratîkî de zîreke belkî di heman demê de fîzîka teorîk jî bû, ji ber vê yekê wî di 1926 de ji Harvard derket da ku li Zanîngeha Göttingen(Almaniy) bixwîne û li bin destê zanyarê navdar Max Born, ku Göttingen(Almaniya) di cîhanê de navenda herî baş a lêkolîna fîzîka teorîk bû, Oppenheimer doktoraya xwe di 22 saliya xwe de li Zanîngeha Göttingen stend. Li Göttingen, Oppenheimer bêtirî şeş gotaran têkildarî teoriya kûantûmê ya ku nû hatî pêşve xistin, weşand. Ya herî navdar ji wî gotara wî û Born e (nêzikbûna Born - Oppenheimer) ku tevgera di hundurê nukleerê(Newewî) de û tevgera elektronîkî ya derveyî nukleerê(Newewî) di hesabên bîrkariyê yên molekûlan de ji hev vediqetîne.
Şorbeya lazûta kutayî
Şorbeya lazûta kutayî ji lazûtê (li hin deveran garis, zalût dibêjin) tê çêkirin. Ji danê lazûtê ne tenê cureyek, gelek cureyên şorbeyê tên çêkirin. Bi taybetî li herêma Serhedê tê zanîn.
Ferhengoka lazûtê
Gelek binavkirinên lazûtê hene di kurdî de, zimanzanan standard nekirine.
Ji vê şorbeyê re, şorbeya gurcikî (gurciyan) jî dibêjin.
Xelata Nobelê
Xelata Nobelê hindek xelat in ko li ser wesiyeta kimyager û dahênerê swêdî Alfred Nobel hatine damezrandin û ji wan kesan (û ji bo xelata aştiyê ji rêxistiyan re jî) ko lêkolînên beçav dawîkirine, amîr an teknîkên rêçikşikên vedîtine an behreyeka zêde daye civatên fîzîk, kîmya, wêjeyê, aştiyê, aboriyê û pizişkiyê an fîzyolojiyê. Xelata yekemîn di sala 1901 de hatiye dayin.
Bûtan
Du wateyên Bûtan hene:
Baldîzî
Baldîzî gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Rizgarî
Rizgarî bajarekî başurê Kurdistanê ye ku li rex Çemê Sirvan (Diyala) ye. Ev bajar li beşa navendî ya bajarê Kelar a parêzgeha Silêmanî ye.
Ev bajar li ber bajarê Qesra Şîrîn ê Rojhilata kurdistanê ye û li başûrê wê jî bajarê Kifrî ye.
Bajarê Kelarê di destpêkê de ji du beşên serekî, Kelar û Samûd pêk dihat.Piştre ku serhildana Kurda ya başurê kurdistanê di sala 1991-an de li dijî partiya Ba'as li îraqê, navê wê bû Rizgarî û wekî bajarekî cûda hate hesibandin.
Taxa Samûd ji bo kurdên ku di serdema Sedam Huseyn de ji hêla rejîma îraqê ve hatine dersînorkirin cîhek bû.
Gotina kurdî ya razgari tê wateya azadbûnê.
Nîşana Herêma Kurdistanê
Nîşana Herêma Kurdistanê ber bi jorê ser perê daraşê roj heye. Ev roj temsila alayên Kurdistanê ji rengên kesk, sor, û zer e. Li jêrê daraşê nivîsarek heye dibêje Nîşana Hikûmeta Herêma Kurdistanê, bi zimanên kurdi, erebî û îngîlîzî ye. Ev daraşa Selahedînê Eyûbî hate darxistin û eynî deme ew daraş jî sembola nîşana Medan bû.
Wate
Nîşana Herêmê ji Eyloyeke basî rojeke bi rengî sor,zêr û keske dikî çêbûyê. Roj ji alaya kurdistanê û welatê Kurdistanê nîşan didî, çar rengê kesk li Kurdistana çar parçeyê nîşan didî û çar rengê sor ji Kurdên ser çar parçeyê nîşan didî û merkeza rojê ji Yekbûyê nîşan didî.
Eylo ji sembola Dûgela Medan bû û çar perrên baskê tên wateya çar parçe bûna Kurdistanê.
Fîrureq
Fîrureq, bajarekî li parêzgeh Azerbaycana Rojava ye ku dikeve rojhilatê Kurdistanê ê.
Emerka
Emerka, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Başwêran
Başwêran gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Yekîtiya bijîşkî ya cîhanî
Yekîtiya bijîşkî ya cîhanî (bi îngilîzî: World Medical Association) bi kurtasî WMA, konfederasyonek navneteweyî û serbixwe ya yekitîya bijîjkî yên profesyonel ên serbixwe ye ku nûnertiya bijîjkan li çaraliyê cîhanê dike. WMA bi fermî di 18ê îlona sala ​​1947an de hatiye damezrandin û ji sala 2021an vir ve bi 115 yekitîyên bijîjkî yên neteweyî re, digel 1467 Endamên Hevkar, tevî Bijîjkên Junior û xwendekarên bijîjkî, yekitî mezin bûye. WMA bi Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê (WHO) re di têkiliyên fermî de ye û li ser mafê tenduristiya laşî û derûnî bi Raportorê Taybet ê Neteweyên Yekbûyî re bi hevkariyek nêzîk tevdigere.
Civata giştî
Saziya bingehîn a biryardayînê ya WMA Meclîsa Giştî ye ku her sal dicive û ji hêla şandeyên ji Komeleyên Endamên Neteweyî, karmend û endamên Meclîsa WMA ve û nûnerên Endamên Associate (Endamên Associate bijîjkên takekesî ne ku dixwazin beşdarî WMA bibin) tê damezrandin.
Eßweiler
Eßweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Yekîtiya bijîşkî ya cîhanî
Konsey
Meclîsa rêxistinê her du salan carekê Civata WMA bi nûnerên ku ji her şeş herêmên WMA, yan jî Afrîka, Asya, Ewropa, Amerîkaya Latîn, Amerîkaya Bakur û Pasîfîk têne kişandin, hildibijêre. Di heman demê de her sal serokê WMA ku Serokê Merasîm ê WMA ye, hildibijêre.
Serok, Serokê Hilbijartî û Serokê berê yê demkî ku amade ye ji bo WMA biaxive û wê bi fermî temsîl bike ava dikin. Wekî serokê rêvebir ê yekîneyên xebitandinê ên WMA, Sekreterê Giştî li Sekreteriyayê ku ji hêla Encumena WMA ve hatiye destnîşan kirin, bi tevdemjimêrî dixebitin.
Kar
WMA di gelek warên çalakiyê de çalak e lê bi giranî di warê mafparêzî, etnîkî, pergala tenduristiyê, mafê mirovan û tenduristiya mirovan de çalak e.
Di warê exlaqî de, WMA xwedan biryarname û daxuyaniyên cihêreng e ku bi wan re hewl dide ku ji bo rêberiyên yekitiyên nojdarî yên neteweyî, hukûmet û rêxistinên navneteweyî li çaraliyê cîhanê bibe alîkar. Sazî gelek mijarên wekî mafên nexweşan, lêkolînên li ser mijarên mirovî, lênêrîna nexweş û birîndarên di dema şerê çekdarî de, îşkencekirina girtiyan, bikaranîn û îstismara tiryakê, plansaziya malbatê û ne paqijî tê destgirtin.
Hinek karên din ên saziyê ev in:
Mîrabad
Mîrabad, gundekî girêdayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Nanaimo
Nanaimo, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Gelhenasî
Di sala 1901an de, Nanaimo xwediyê 6,130 nişteciyan bû. Di hêjmara sala 2011an gelheya bajarê gihişte 83,810 kesa. Bi vî rengî li gorî serjimêriya 2006an rêjeya zêdebûna gelhe ji sedê 6,5% zêde bû. Di heman demê de hêjmara gelhe li Kolombiya Brîtanî jî, ji% 7.0 zêde bû.
Milaqardan
Milaqardan, yek ji gundên kurdên bajarê Xelxalê ye. Zimanê wan kurdî ya kurmancî ye.
Niederer Fläming
Niederer Fläming şaredariyeke navçeya (Landkreis) Teltow-Fläming li Brandenburg, Almanyayê ye.
Mötzingen
Mötzingen şaredariyeke navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Gaskonya
Gaskonya ; devereka welatê Fransa ye ku dkevîte başûrê rojavaya wî welatê û zorîna akincyên vê deverê baskin.
Huai'an
Huai'an, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangsuyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.799.889 kesî
Dabeşên îdarî
Desthilatiya wê li ser 4 şaredarî û 3 parêzgehan heye.
Dadweriya bajêr: Parêzgeh:
Fuchstal
Fuchstal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Les Albres
Les Albres, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
YouNow
YouNow malpereke ko mirov xwe zindî weşan dikê.
Armanc (kovar)
Kovara Armanc di gulana 1979an de li Swêdê dest bi weşana xwe kir. Di şertên biyaniyê de di nav weşanên kurdan de jiyanekê dirêj ajot. 178 hejmarê wê derket. Hejmara wê ya dawî tîrmeh 1997an de derket.
Koma Marsîs
Koma Marsis komeke Lazî yê ku muzika Rock pêşkêş dike, ye.
Armanc (kovar)
Armanc, heta hejmara xwe ya 62an wek kovar (A4) û bi zimanê tirkî û kurdî ji mehê carekê derket. Wê gavê naveroka wê bêtir li ser pirs û pirsgirêkên siyasî bûn.
Wiesemscheid
Wiesemscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Koma Marsîs
Derheqa koma Marsîs
Koma Marsîs di sala 2007an de ji aliyê Ceyhun Demir ve hate avakirin. Marsîs navê çiyayê herî bilind ê Kaçkaran e û li Rîze radixweste. Kom i xwe li gelek der û festîvalên mezin ên Tirkiye - wekî Barışarock (2007), Zeytinli Rock Fest (2008) û Livane - derketiye ser sehneyan.
Armanc (kovar)
Armanc qasî salekê li Stembolê derket. Lê ji ber sebebên teknîkî û astengên dewletê ew mecbûr ma ku dîsa weşana xwe li Swêdê berdewam bike.
Koma Marsîs
Derheqa koma Marsîs
Piştî xebateke dirêj koma Marsîs di sala 2009an de albuma xwe ya yekemîn a bi navê "Marsis" pêşkeşiyê hezkiriyên xwe kir. Di xebatên albumê de hunermendên wekî Selim Bölükbaşı û Ayşenur Kolivar jî cih girtine. Herwiha, dengê Nurdoğan Demir Abaşişi (ku stranbêjeke Lazî yê gelek nas e û bavê solîstê koma Marsîsê ye) û dengê Emine Ana jî di abumê de tên bihîstin.
Armanc (kovar)
Redaksiyona Armancê ji van kesan pêk dihat: Mûrad Ciwan, Amed Tîgrîs, Faris Can, Mumtaz Aydin, Zinarê Xamo, Hesen Mizgin, Mahmûd Lewendî, Remzî Kerîm, Nihat Elî, Yakûp Karademîr, Ehmed Huseynî û Emîn Narozî.
Koma Marsîs
Derheqa koma Marsîs
Muîka koma Marsîs senteziyeke muzikat etnîkî ya Lazî û muzika Rockê ye.
Dîskografî
2009 - Marsis
Ax
Ax, tevliheviyek ji madeyên organîk, mîneral, gaz, şilavî û zîndeweran e ku bi hev re jiyanê piştgirî dikin.
Axspehir ji Axê anko xakê (bi Inglîzî soil) pêkdihêt û navbera bihevgehiştina kevirspehir û avspehir, baspehir û jîspehirê ye. Kanza anko keristeyên madenî û keristeyên jînewer, ji wan jî endamwerên jînewer di axê da hene.
Pêvajoya çêbûna axê pêvajoyeka gelek aloza kîmyayî, fîzîkî, jînwerane û destkirî yên mirovan e.
Hemedan, Xoda Aferîn
Hemedan, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bûlqasim
Bûlqasim (navê kevn Ebûlqasim bûye; bi tirkî: Bulkasım) gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Qornoc
Qornoc gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Melehusên
Melehusên, gundekî girêdayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Ginsweiler
Ginsweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mewlûd
Mewlûd di wêjeya îslamê de helbestek dînî (îlahî) jî bo rojbûyina Muhemmed pêxember pîroz bibe tê xwendin.
Lagamas
Lagamas, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Êskêlêderya
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 3 kes (1 malbat) bûn.
Lagamas
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Cham, Swîsre
Cham, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zuge yê ye.
Qela, Meletî
Qela an jî Îzolî yek ji navçeyên Melediyê ye. Di sala 1990an da bûye navçe.
Qela 33 km dûrî bajarê Melediyê ye û firehiya wê navçeyê 192 km² ye. Hejmara niştecihên navendê 4.000 e (di sala 2000'î de). 19 gund û 43 mezre girêdayî Îzoliyê ne.
Avakerên Îzoliyê bi qasî 430 sal berê eşîra Kurd a Îzolî bûne. Mixabin piştî çêkirina termîksantrala Karakaya gelek bermahiyên dîrokî di bin avê de mane (wekî sîteya Pîrot a Bîzansiyan).
Radyoya Bexdayê
Radyoya Bexdayê di sala 1939’an roja 29ê çileya paşîn li Baxdayê dest bi weşana Kurdî kir. Lê dema cara ewil dest bi weşanê kir, weşana wê rojê tenê 15 deqeyan bi kurdî bû, dema weşanê piştre hat zêdekirin…
Simiane-la-Rotonde
Simiane-la-Rotonde, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Radyoya Bexdayê
Gava tê sala 1949an dema weşanê ji bo rojekê gihaştiye nêzî 2 saet û 45 deqeyan…
Herçendî radyoya Bexdayê beriya Radyoya Êrîvanê bi 16 salan dest bi weşanê kiribe jî di warê reseniya stran, maqam, amûrên muzîk û motîfên kurdî û folklora Kurdan de wek a Êrîvanê xurt nebû.
Toya Mezin
Toya Mezin gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Radyoya Bexdayê
Dewleta desthilatdar bi nêrîneke siyasî ew radyo vekiribû û birêve dibir, û politikaya radyoyê li gor rêzik û rêbazên fermî bû…
Her çendî radyo bi destê rejîmê vebûbe û li gor dil û daxwazên rejîma Îraqê dest bi weşanê kiribe jî bi salan gelek stranbêjan di radyoyê de stran gotine, û gelek berhem gihaştine ser hev ku heya bi roja îro jî hatine… Hunermendên wek Tahsin Taha "Bêrîvanê" dibêje... Hesen Zîrek bi strana "Yella Şofêr Yella" deng veda ku piştre İbrahim Tatlıses jî wek ku strana wî be xwendiye… Eyşe Şan bi "Xerîbim Dayê" qêrîna xwe gihand kurdan, Îsa Berwarî bi klama "Wey dinyaye", Mihemed Arif Cizrawî bi Zozaniyê, Meryemxan bi ‘Wele Domamê’ kurdan ji wan awaz û gotinên xweş bêpar nehiştin e...
Ew awazên ku bi stranên beşa kurdî ya radyoya Bexdayê gihaşt guhên kurdan îrojî pêşiya stranbêjiya kurdî ronî dike.
Çavkanî
Page text.
Bûtan (alkan)
Bûtan gazekî vê reng û vê bêhn e. Bûtan alkanekî direfşê xwe C4H10 e.
Hacan
Eşira hacan mezintrin eşiren ertuşi ne pek di hen ji 12 huzan ji wan : Mala şere-sefa-bedra-oma-reşa-hesa-gorga- Boba-ala-jindo-bekra-senika. Ev huzen hacan 12 huzn akincye ve esşire li başure kurdistane hene li devera zaxo u dohuk hene u li bakure kurdistane hene agha u peşiye ve huze (ibrahim hamid ibrahim) le devera semele akincye ya bi ser parezgeha dohuk ve.
هاجان عەشیرەت پێكهاتیە ژ ١٢ ئویجاخێن مەزن ل هەر چوار پارجێن كوردستانێ كو پتریا وان ل باژێرێ سێمێلێ  سەر ب پارێزگەها دهوكێ ڤە د ئاكنجینە
- nav       : Eşîra Hacan - hoz       :-
Mala shere Oma Bedra Senika Hesa Resha Boba Ala Sefa Jindo Bekra Gorga
Girdikşane
Girdikşane, bajarekî li parêzgeh Azerbaycana Rojava ye ku dikeve rojhilatê Kurdistanê ê.
Almont-les-Junies
Almont-les-Junies, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Amt Dahme/Mark
Amt Dahme/Mark şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Teltow-Fläming li Brandenburg, Almanyayê ye.
Pollux (stêr)
Pollux an jî Betaya Cêwiyan (β Gem, β Geminorum, Beta Geminorum) stêreke di komstêra Cêwiyan de ye. Pollux stêreke dêwane ya tirincî ye. Bi qedra zahirî ya 1,1 ve ew li pêş Castor geştirîn stêra di komstêrê de ye. Ew 33,78 salên roniyê dûrî dinê ye. Di sala 2006'an de hat kifşkirin ku ew xweyî peykekê ye ku li dor dizivire. Pollux bi giraniyê duqatî, bi nîvêşkela xwe nehqatî rojê ye.
Nav
Navê Pollux ji mîtolojiya yewnanî de tê. Castor û Pollux, du lawên Ledaya di mîtolojîya yewnanî de ye. Ew bi wergera navê wê yê erebî er-Ras et-Tûam el-Mûexer, ango 'Seriyê Cêwiyê Paşîn' jî derbasa hin zimanan bûye. Castor û Pollux navê xwe dane komstêra Cêwiyan a ku ew têde ne jî.
Udine
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya bajarê 99.051 kes e.
Famîleya bihokên hindî
Famîleya bihokên hindî, famîleya annonayan, famîleya şûşedaran, famîleya sêveweran (sêvkiyan) (Annonaceae) navê famîleyeke riwekan e. Di desteya manolyayan (Magnoliales) de cih dîgîre.
Her guşîyeke wê de 1-8 heya carnan 12 fêkî hene. Fêkiyên wê çêjdar in, bi taybetî sêvdarçîn (Annona squamosa). Dîsa çerîmoya (Annona cherimola), annonaya tehl (Graviola, Guanabana, Annona muricata) jî. Li Ewropa û DYAyê di plantasyonan de çandiniya papûaya sêgepî (Asimina triloba) tê kirin.
Enver Hoxha
Enver Hoxha (wekî Enver Hoca tê bilêvkirin) (jdb. 16ê çiriya pêşîn a 1908an, li Gjirokastëra Albanyayê - m. 11ê nîsana 1985an, li Tîranayê) mîmarê sosyalîzmê di Albanyayê bû. Albanya dewleta sosyalîst a rast a dawî bû li cîhanê. Hin pozisyonên teorîk ên Enver Hoxha li programên EMEP û MLKP tên dîtin.
Hêyderkanlû
Hêyderkanlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Medya Güneşi (kovar)
Medya Güneşi di nîsana 1988an de dest bi weşana xwe kir. Medya Güneşi kovara yekem bi kurdî bû ku piştî cuntaya 12'ê îlonê derket.
Medya Guneşî bi tirkî û kurdî dest bi weşanê kir; di destpêkê de bi formata kovarê ji mehê carekê û ji hejmara 16an û vir de jî wek formata rojnameyê (A3) ji panzde rojê carekê weşana xwe dom kir û 63 hejmarên wê derketin.
Berpiriyarên rojnameyê Osman Aytar, Cemal Ozçelik, Yakûp Karademir, Salih Bal, Mahmûd Metîn, Abdullah Kiran, Vedat Aydin, Nusrettin Yuksekkaya, Murat Kizilirmak, Nesih Çilgin û berpirsiyarên buraya Enqerê Abdullah Güler û yê Diyarbekirê Hamdullah Akyol.
Etşa
Etşa, ango  'Etşa gundekî bi ser navçeya Farqîna Diyarbekirê ve ye.
Etşa gundê Farqînê ye, ji Farqînê heft km ber bi Amedê ve li ser rêya Hezroyê ye. Li seriya gund çiya heye û li biniya gund jî deşt heye, ev deşt diçe heta rêya Amedê. Ji gund bi rastî rê diçe digihîje rêya Amedê. Şeş rê ji Etşayê diqetin; yek diçe Farqînê, yek diçe Pîrexala gundê alî rojhelatê Etşayê, yek diçe ser rêya Amedê, yek di nav mezelên Etşayê da diçe Bilbil, gundê li aliyê rojava yê Etşayê, yek di jor de diçe ser rêya Hezroyê, yek jî di jor de diçe çiyayên seriya Etşayê.
Tifik
Tifik, ji heriyê hatiye çêkirin û tê de agir dihê dadan û li serê xwarin dihê çêkirin. Sê aliyê wê girtî, yek vekiriye. Ji aliyê vekirî re çavîk dihê gotin. Her du aliyên wê yên hemberî hev dik in û beroş yan jî şîş dihên datînin ser ve dikan.
Reqê sêlanê
Reqê Feratê yan jî reqê sêlane (Rafetus euphraticus), cureyekî reqan ji famîleya Trionychidae e.
Reftar û jîngeh
Li gol û çemên şolî yên bin herî dijîn. Di serî de bi kurmik, masî, beq û her tiştê din yên  ku di avê de dijîn xwedî dibe. Li Çemê Dîcleyê û yê Firatê li wan dihê rastin.
Rewşa parastinê
Rewşa reqê Sêlanê di bin xeterya nemabênê gor lêkolînên zanistî ku li şaristana Xuzistanê li Îranê ku hatine sererastkirin. Ji sedemên xeter û herreşeyên dijî reqê sêlanê wekî herimandina hawidor, hilweşandina jîngehan û ku ev reqa tê kuştin ji aliyê nêçîrvanên masiyan.
Roj (rojname)
Kovara Roj di hezirana 1995an de li Istenbolê dest bi weşana xwe kir. Rojnameyeke hefteyî bû.
Roj berdewama Medya Guneşî, Jiyana Nû, Serkeftin û Vatan Guneşî bû. Roj 1995an de 13 hejmar ser hev derket û piştre ji hin sebebên teknîkî nêzîkî heşt mehan navber da weşana xwe. Piştî heşt meha dîsa dest bi weşana xwe kir û bi tevahî 26 hejmar derket ji van 26 hejmara 24 hejmara Rojê hat berhev kirin û derheqê wê de bi dehan dadgeh hat vekirin û ji bo berpirsiyarê wê nêzîkî 23 salan cezayê hepsê û milyona cezayê pere hat dayîn.
Xwediyê wê Adiguzel İncesu û berpirsiyarê wê jî Ö. Erdal Kurt bû. Di Tebaxa 1996an de hat girtin û navê wê bû Nû Roj.
Quşxane
Quşxane an jî qoçxane, beroş amana kelandinê yê. Ji gelek lajwerdan û bi gelek awayan tên çêkirin. Di kurdî de navê vê amanê yê sereke quşxane ye lê di zimanê kurdî de bo her cureyê wê navekê heye û ev bûye sedem ku li deverên Kurdistanê bi navên cuda bên navandin.
Cureyên quşxaneyê
Ji bo paqijkirina quşxaneyan a ji tenî û qilêra gemarî re sefarî tê gotin û kesên sefariyê dikin jî weke sefar tên bi nav kirin. Li hin deveran qelaçî jî dibêjin.
Annalena Baerbock
Annalena Charlotte Alma Baerbock (jdb. ) siyasetmedareke alman a Hevgirtin 90/Keskan e ku ji 2021ê ve wekî Wezîra karên derveyî ya Almanyayê kar dike.
Ji 2018an heta kanûna paşîn a 2022an, Baerbockê wekî hevseroka Hevbendiya 90 / Keskan, li gel Robert Habeck kar kir. Ew di hilbijartinên federal ên sala 2021ê de berbijara partiyê bû ji bo serokwezîr, ku ew bû yekem namzeda bi vî rengî ji bo Keskan û, piştî Angela Merkel, tenê jina duyem ku ji hêla partiyekê ve wekî namzedê wê ji bo serokwezîr ji hêla partiyeke siyasî ya sereke ya alman ve hate hilbijartin. Piştî hilbijartina Olaf Scholz ji Partiya Sosyaldemokrat a Almanyayê (SPD) wek serokwezîr, Keskan koalîsyoneke ronahiya trafîkê ya bi serokatiya Olaf Scholz ava kir û Baerbock di 8ê kanûna pêşîn a 2021ê de wek yekem wezîra derve ya jin a Almanyayê sond xwar.
Baerbock di sala 1980an de li Hannoverê, li Almanyaya Rojava ji dayik bû, beşdarî Zanîngeha Hamburgê û Dibistana Aborî û Zanistên Siyasî ya Londonê bû. Ew cara yekem di 2013an de ji bo Bundestag hate hilbijartin. Ji 2012an heta 2015an, ew endama meclîsa partiyê ya Hevpeymaniya 90 / Keskan û ji 2009an heta 2013an, seroka koma partiya xwe li eyaleta Brandenburgê bû.
Kuştina Ahmet Yıldız
Kuştina Ahmet Yıldız, cînayeteke nefretê ye ku di 15ê tîrmeha 2008an de li navçeya Üsküdar a Stenbolê hat kirin.
Ev sûcê nefretê yê dijî LGBT wek kuştina namûsê ji hêla bavê wî Yahya Yıldız ve hat kirin, ku bi berfirehî wekî yekem doza naskirî ya kuştina namûsê ya dijî hevzayendan li Tirkiyê tê binav kirin. Yahya Yıldız heta îro fîrar e û hêj nehatiye girtin û dadgehkirin.
Kuştin
Ahmet Yildiz bi eslê xwe kurdê Rihayê bû û beşa Fîzîkê ya Zanîngeha Marmarayê dixwend. Wî qasî salek beriya bûyerê bi hinceta ku ji aliyê malbata xwe ve tehdît dibîne li dozgeriyê serlêdana sûcê kiriye. Di şeva 15ê tîrmeha 2008an de Yildizê ku çûbû qehwexaneyê, bi êrîşkar re rû bi rû ma û piştre xwest ji wesayîta xwe peya bibe û bireve. Sê gule li sînga wî ket û di dawiyê de ji ber birînên xwe jiyana xwe ji dest da. Ji 5 guleyên ku hatin avêtin yek li namzedê AK Partiyê yê parlementoyê Ûmühan Daraca ket û wî birîndar kir.
Fêra
Fêra, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Kuştina Ahmet Yıldız
Kuştin
Piştî bûyerê pismamê Yildiz, Ahmet Kaya, got, "Yildiz kurê yekane yê malbateke kurd a gelekî olî û dewlemend a Rihayê bû." Parêzerê Mafên Mirovan ê Lambda Stenbolê Firat Söyle ku şêwirmendiya Yildiz kiribû, anî ziman ku Yildiz 3 meh beriya kuştinê li dozgeriyê gilî kiriye, piştî ku ji malbata xwe tehdîdên kuştinê xwar. Lê dozgeriyê nehiştiye ku lêpirsîn bê destpêkirin û parastina Yildiz bê kirin. Bûyera qetilkirina Yildiz di çapemeniya herêmî û biyanî de deng veda. Rojnameya îngîlîzî The Independent jî cih da mijarê û diyar kir ku bûyerên kuştina namûsê ne tenê li Tirkiyeyê ne.
Lêpirsîn û darizandin
Rûniştina doza kuştina Ahmet Yıldiz di 8ê îlona 2009an de dest pê kir û bi darizandina Yahya Yildiz ê bersûcê fîrarî dewam kir. Îbrahîm Canê ku bi Yildiz re dijiya, piştî ku ew malbata xwe terikandibû, der barê bûyerê de wiha got: “Min piştgiriya gelek rêxistinan dît ku ji bo evîndarê xwe têbikoşim. Ûmühan Xanima ku di bûyerê de birîndar bûbû jî bi vekirina dozê alîkarî da me. Ez spasiya wê dikim. Balkêş e ku kujerên hezkiriyê min Ahmet Yıldız nehatine girtin. Em bi hev re çûbûn dozgeriyê û me ragihandibû ku malbata wî gefa kuştinê lê dikin. Li gorî min em bi cudakariya hevzayendan re rû bi rû ne. Heger evîndarê min jin bûya ewê ne wisa ba. Lê ev tercîha min e û ne karê kesî ye."
Zenne Dancer
Fîlma Zenne Dancer ku li ser çîrokeke ku ji kuştina Ahmet Yıldız îlhama xwe girtiye û ji aliyê hevalên Ahmet Yıldız Caner Alper û Mehmet Binay ve hatiye çêkirin, di 13ê çileya 2011an de derket pêşberî temaşevanan.
Lonber
Lonber, gundekî mezin ya kurdan e li bajarê Xelxalê li bakurê Îranê ye.
Rexnekirina Hedîsan
Rexnekirina hedîsan dîroka wê digihîje dema xelîfeyan. Hedîs ji bona gotinên  Muhemmed pêxember tên gotin. Muhemmed pêxember hê di saxiya xwe de nivîsandina hedîsan (gotinên xwe) qedexe kiriye. Piştê wefata Muhemmed pêxember hinek kes dest bi nivîsandina hedîsan dikin lê Omer wan hedîsan şewitandiye.
Hinek misilman ji bo îslamê têne Quranê çavkanî dibînin û hinek jî hedîsan û sunetê jî wek çavkanî dibînin. Di dîroka îslamê de her gav hedîs hatine rexnekirin. Ji ber ku di nav hedîsan de nakokî pir in û hinek hedîs jî dijî ayetên Quranê ne.
Hedîsa pir bi nav û deng ku tê gotin Muhemmed pêxember gotiye "Ez ji we re tiştekî dihêlim, ger hûn li pê wê werin hûn tu car rêya xwe şaş nakin, ew tişt Quran e". Cardin di hedîsek din de  "Ez ji we re du tişt dihêlim, ger hûn li pê wê werin hûn tu car rêya xwe şaş nakin, ew tişt Quran û Hedis in". Cardin di hedîsek din de "Ez ji we re tiştekî dihêlim, ger hûn li pê wê werin hûn tu car rêya xwe şaş nakin, ew tişt Quran û ehlê beyt e".
Alimên Serdema zêrîn a îslamê de jî gelekî wan li dijî hedîsan derketine û rexne kirine. Alimên hedîsan rexne kirine yên herî naskirî Cahiz, Dirar bin Amr, Wasil bin Ata û Îbrahîm Nazam in. Dirar bin Amr ji bo hedîsan pirtûkek bi navê "Kitabû Tenakûzîl Hedîs" ("Rexnekirina Hedîsan") nivîsandiye.
Schönaich
Schönaich şaredariyeke navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Fundamentalîzma îslamî
Fundamentalîzma îslamî wek tevgereke purîtanîst, vejînxwaz û reformxwaz a misilmanan hatiye pênasekirin ku armanca wan vegera li pirtûkên damezrîner ên Îslamê ye. Fundamentalîstên îslamî di wê baweriyê de ne ku divê welatên ku piraniya wan misilman in, vegerin ser bingehên dewleteke îslamî ya ku bi rastî cewhera pergala îslamê, di warê pergala wê ya civakî-siyasî-aborî de nîşan dide. Fundamentalîstên îslamî alîgiriya şirovekirineke wêjeyî û orîjînal a çavkaniyên bingehîn ên Îslamê (Quran, Hedîs û Sunnet) dikin, hewl didin ku bandorên ne-îslamî ji her beşê jiyana xwe ji holê rakin. Ew gotina "fundamentalîzma îslamî" wek têgeheke nebaş dibînin ya ku ji aliyê kesên derve ve ji bo vejîna îslamî û aktîvîzma îslamî hatiye bikaranîn.
Tebqa
Bajarek li Rojavayê Kurdistanê ye. Girêday bajarê Reqa ye. Li bajarê Tebqa Kelheya Caber ya li ser ava Firatê tê dîtin. Li bajar Kurd Ereb û Suryan tên dîtin.
Fundamentalîzma îslamî
Pênase û danasîn
Pênase diguherin ka fundamentalîzma îslamî bi rastî çi ye û gelo ew çawa ji îslamîzmê (an îslama siyasî) an vejîna îslamî cûda dibe. Peyva fondamentalîzmê ji aliyê kesên ku pêşniyar dikin ku hemî misilmanên serekî bi eslê xwedayî û kamilbûna Quranê bawer dikin û ji ber vê yekê "fundamentalîst" in, şaş tê dîtin. Ev ne peyveke ku ji aliyê kesên derve ve ji bo ravekirina meylên ku di nava Îslamê de têne dîtin jî bê bikaranîn. Profesorekî lêkolînên olî li zanîngeha Georgetown, John L. Esposito, rexne li têgeha "fundamentalîzma Îslamî" kir ji ber cewhera wê ya nezelal û ji ber ku bikaranîna wê bi giranî ji ber çavek rojavayî ya pêşgotinên Xirîstiyanî tê bandor kirin. Li gorî wî, têgînên guncawtir dê "vejînparêziya îslamî" û "aktîvîzma îslamî" bin, ji ber ku kevneşopiyên Tecdîd (vejîn) û Islah (reform) di dîroka olî ya îslamî de, ji sedsalên destpêkê yên îslamî heta demên hevdem, di bin çavan de ne. Di salên 1990î de, dewletên piştî Sovyetê "Fundamentalîzma Îslamî" wek hevwateya "wehabîzmê" bi kar anîn.
Hin fundamentalîstên îslamî Seyîd Qutb, Îbnî Siûd, Ebul Ala Mewdudî û Îsrar Ehmed in. Tevgera Wehabî û fînansekirina wê ji hêla Erebistana Siûdî ve bi gelemperî wekî berpirsiyarê populerbûna fundamentalîzma îslamî ya hevdem tê binav kirin. Ji vê çarçoweya herêmî ya taybetî, fundamentalîzma îslamî dikare wekî şaxek rastgiriya tund were dîtin.
Armancên civakî û siyasî
Hin alimên Îslamê, wek Bassam Tibî, di wê baweriyê de ne ku, berevajî peyama wan, fundamentalîstên îslamî bi rastî ne kevneperest in. Ew fetwayên ku ji aliyê fundamentalîstan ve hatine derxistin ji Qur'anê wêdetir û bê piştgirî ne, wek fetwaya ku dibêje: "Her misilmanek ku daxwaza rawestandina şerîetê dike, murted e û dikare were kuştin". Kuştina wan murîdyan li gorî qanûnên îslamî nayê darizandin" . Tibî dibêje, "Emrê kuştina misilmanên aqilmend ne îslamî ye, îcadeke bingehîn a fundamentalîstên îslamî ye".
Nakokiyên bi dewleta laîk re
Hewldana fundamentalîzma îslamî ya ji bo şerîat û dewleteke îslamî bi têgînên dewleta laîk, demokratîk re dikeve nava nakokiyê, wek Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan ku ji aliyê navneteweyî ve hatiye destekkirin. Anthony J. Dennis destnîşan dike ku "Dîtinên rojavayî û îslamî yên dewlet, kes û civakê ne tenê ji hev cihê ne, ew pir caran bi tevahî li dijî hev in." Di nav mafên mirovan de ku ji hêla misilmanên fundamentalîst ve têne red kirin ev in:
Dewletên fundamentalîst ên îslamî
Şoreşa Îslamî ya Îranê ya sala 1979’an ji aliyê hin zanyaran wekî serkeftina fundamentalîzma îslamî tê dîtin. Hin zanyar dibêjin ku Erebistana Siûdî jî bi piranî ji hêla prensîbên fundamentalîst ve tê rêvebirin (binêre tevgera Wehabî) lê Johannes J.G. Jansen napejirîne, dibêje ku ew bêtir dişibihe dewleteke misilman a kevneşop, ku cihêbûna hêzê di navbera "mîran" (umarā) û "aliman" (ulema) de heye. Berevajî vê yekê, Jansen amaje dike ku Xumeynî bi parêzbendiya avakirina sîstemeke hukûmeta islamî ku asta herî bilind a desthilatdariyê di destê ulemayê de ye, hat ser desthilatê (li Wilayat al Feqih binêre).
Glanbrücken
Glanbrücken şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gulîsk
Gulîsk an gustîlk ew xeleka ku mirov dike tiliyên xwe de
Êskenderabad
Êskenderabad gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 54 kes (14 malbat) bûn.
Angerville-la-Martel
Angerville-la-Martel, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Fişat
Fişat, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Kişawerz
Kişawerz, bajarekî li parêzgeh Azerbaycana Rojava ye ku dikeve rojhilatê Kurdistanê ê.
Serdem
Serdem an jî çax pîvaneke demê ye. Dîroknas dîrokê gorî şarmendî û bûyeran parve çaxan dikin. Serdemên dîrokî wek Serdemên Berdîrokî (weke paleolîtîk, neolîtîk û hwd) û Serdemên Dîrokî (Serdema Kevnare, Serdema Navîn, Serdema Nû) tên parvekirin.
Yekava
Yekava gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Doşika
Doşika, gundekî girêdayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Soran (navçe)
Soran yek ji navçeyên parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Soran ji nahiyên Xelîfan, Diyana û Sîdekan pêk tê ..
Sisteron
Sisteron, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Alrance
Alrance, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Kemançe (komstêr)
Kemançe komstêreka di nîvkada bakura ezmên de ye. Ew komstêreka biçûk e, lê ji ber ku stêra Vega têde ye dîtina wê di şevên havînê û payîzê hêsan e. Stêra Vega ji nêrevana bakur şûnde duyem geştirîn stêra di nîvkada bakur de û pêncem geştirîn stêra di ezmana şev de ye. Di navbera stêra şîlyaq (Beta Kemançe) û Sûlefat (γ Kemançe) de yek ji cismên Messier Nebûloza Xelekê(M57) heye.
Alrance
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kemançe (komstêr)
Stêra Vega, geştirîn stêra komstêrê, Deneb, ya di komstêra Qû de û Teyr, ya di komstêra Qertel de ve Sêgoşeya havînê pêk tîne.
Dîrok
Ew yek ji 48 komstêrên Batlamyûs qalê kirî ye. Ew di demên kevin de wek çûkan, bi pirranî wek Qertelî cilê, dihat neqş kirin. Ew Qû û Qertelê ve di mîtolojiya Yewnanî de wek çûkên Stymphalian dihatin nav kirin.
Di stêrnasiya Erebî de wek Qertela li nêçîra xwe dipiçike (el-nesr el-waqî) dihat bi nav kirin. Stêra Vega jî navê xwe ji vê navkirinê helgirtiye.
Kiryar (matematîk)
Di sadetirîn wate ya xwe di matematîk û lojîkê de, kiryar (bi soranî: kirdar, کردار) karek e ku ji yek an zêdetir nirxê têkirî nirxekî nû diafirîne. Du cûre kiryar hene: yaknî û duyanî. Kiryarên yekanî tenê yek nirx têkil dikin (nimûne: negatîf kirin). Ji aliyê din ve, kiryarên duyanî du nirxan digrin.
Çar karên serekî hene: zêdekirin, derkirin, carkirin, parkirin
Garisî
Garsî, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Kendava Omanê
Cografya
Kendava Omanê li bakurê digê Îranê, li rojavayê digê Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî û li başûrê digê Omanê Li rojava digê Okyanûsa Hindê.
Hosêynelî Bêglû
Hosêynelî Bêglû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pink Floyd
Pink Floyd komek rocka îngilîzî ye ku di sala 1965an de li Londonê hate damezrandin. Weke yek ji yekem komên psîkodelîk ên brîtanî, ew bi kompozîsyonên xwe yên berfireh, ceribandinên dengî, gotinên felsefî û pêşandanên zindî yên berfireh ve bûn xwediyê populerbûneke mezin. Ew bûn komek pêşeng a celebê rocka pêşverû, ku ji hêla hin kesan ve wekî koma rocka pêşverû ya herî mezin a hemî deman tê binav kirin.
Pink Floyd di sala 1965an de ji hêla Syd Barrett (gîtar, vokal), Nick Mason (dûm), Roger Waters (gîtara bas, vokal) û Richard Wright (klavye, vokal) ve hate damezrandin. Di bin serokatiya Barrett de, wan du stranên serkeftî û albûma pêşîn a serfiraz The Piper at the Gates of Dawn (1967) derxistin. Gîtarîst û dengbêj David Gilmour di kanûna pêşînê 1967an de tevlî bû î Barrett di nîsana 1968an de ji ber xirabbûna tenduristiya derûnî derket. Waters bû stranbêjê bingehîn û serokê tematîk, û bi albûmên The Dark Side of the Moon (1973), Wish You Were Here (1975), Animals (1977) û The Wall (1979) têgehên li pişt serkeftina pez a komê afirand. Fîlma muzîkê ya Pink Floyd - The Wall (1982) ya li ser bingeha albûma The Wall, du xelatên BAFTA wergirt. Pink Floyd di heman demê de çend stranên fîlman jî çêkirine.
Li dû tengezariyên kesane, Wright di sala 1979an de ji Pink Floyd derket, û li pey wî Waters jî di 1985an de komê terikand. Gilmour û Mason wekî Pink Floyd berdewam kirin, paşê Wright tevlî wan bû. Wan du albûmên din çêkirin - A Momentary Lapse of Reason (1987) û The Division Bell (1994) - û bi van albûman geryan kirin berî ku bikevin navberek dirêj. Di sala 2005an de, ji bilî Barrett hemî ji bo performansa yek-carî li bûyera hişmendiya gerdûnî Live 8 ji nû ve hatin bûn yek. Albuma paşîn a studyoyê ya Pink Floyd, The Endless River (2014), li ser bingeha tomarkirinên hê nederxistî yên Division Bell bû. Di sala 2022an de, Gilmour û Mason Pink Floyd reform kirin ku strana "Hey, Hey, Rise Up!" ji bo şermezarkirina şerê Rûsyayê li ser Ukraynayê.
Rapat
Rapat gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Hestîbûn
Hestîbûn an jî çêbûna hestî (bi înglîzî: Ossification)
Kiryara guherîna kirkirkê bo hestî wekî hestîbûn tê navkirin. Hemû kirkirkê laş naguhere bo hestî, hinek beşên laşê mirov bi temenê pêgehiştiyê jî her dimîne kirkirk. Di qonaxên destpêkê yên geşedana korpeleyê de, laşê korpeleyê ji perdeyên rîşalî û kirkirka ron (hîalîn) pêk tê. Di laşê korpeleyê de hestîbûn bi temenê 8-12 hefteyî de dest pê dike. Hestîbûn kirkirkê qalib digre û ji wî qalibê kirkirkê, şêweyî hestî awa dibe. Lê ne hemû hestî ji guherîna kirkirkê çê dibin, hinek hestî rasterast ji xaneyên bineratî yên bestereşaneyê, ango ji xaneyên mezenşîm (bi înglîzî: mesenchyme) tên çêkirin.
Di laşê mirov de bi du awayî hestîbûn rû dide.
2. Hestîbûna di nav kirkirkê (bi înglîzî: endochondral ossification)
Her çiqas ev herdu rêk ji hev gelek cuda bin jî, li dawiya hestîbûnê, pekhateya hestiyên ko ji herdu rêkan çê dibin heman e.
Hestîbûna di navbera perdeyan
Çavkaniya hestîbûnê çîna xaneyên mezenşîm e. Xaneyên mezenşîm, xaneyên bineratî yên bestereşaneyê ne. Ji ber ko bestereşane ji xane û madeya binyad pêk tê, li derdora çîna xaneyên mezenşîm jî madeya binyad heye. Hestiyên pan ên kiloxê, hestiyên hinarikê (bi înglîzî: zygomatic bone), çeneya jorîn, çeneya jêrîn û hestiyên pirika mil (bi înglîzî: collarbone) bi hestîbûna di navbera perdeyan ve ava dibin.
Di destpêka pêvajoya hestîbûnê de, xaneyên mezenşîmê nêzî hev dibin û li hin beşan çînên stûr ava dikin. Ji xaneyên beşên stûrbûyî ya mezenşîmê, hinek xane diguherin bo mûlûleyên xwînê, hinek xane jî diguherên bo xaneyên pêşengê hestî (bi înglizî: osteoprogenitor / osteogenic cells). Xaneyên pêşeng, xaneyên bineratî ne, diguherin bo xaneyên çêkerê hestî (bi înglîzî: osteoblast). Koma xaneyên çêkerê hestî wekî navanda hestîbûnê tê navkirin. Di qonaxa hestîbûnê de ne yek, lê gelek navendên hestîbûnê bi awayekî hevbeş kar dikin.
Xaneyên çêkerê hestî osteoîd der didin. Osteoîd madeya binyad (matrîks) a hîn nereqbûyî ye. Di nav çend rojan de bi kombûna xwêyên kalsiyumê, osteoîd req dibe. Bi reqbûna osteoîdê, xaneyên çêkerê hestî di nav osteoîdê de asê dimînin, paşê van xaneyan diguherin bo xaneyên hestî. Her ko xaneyên çêkerê hestî diguherin bo xaneyên hestî, pêşengê xaneyên hestî yên derdorê jî diguherin boy xaneyên çêkerê hestî.
Gava xaneyên çêkerê hestî ostoîd der didin derdora mûlûleyen xwînê, osteoîd dibe sedema çêbûna matrîksa kêranan (bi înglîzî: trabecular matrix) û hestiyê îsfencî. Xaneyên çêkerên hestî yên li ser rûyê hestiyê îsfencî jî diguherin û dibin bergê hestî. Paşê, bergê hestî jî li ser hestiyê îsfencî çînek hestiyê pitew çê dike.
Hestîbûna di navbera perdeyan, di laşê korpeleyê 2-3 mehî de dest pê dike, heta ko temenê pêgehiştiyê didome.
Ji dayikbûnê (dema zayînê) de kilox û hestiyên pirika mil ên dergûşê bi tevahî req nîn in. Herwisa hestiyên kiloxê li hîn beşan bi hev re girêdayî nîn in. Ev rewş, di coga zayînê de derbasbûna dergûşê hêsantir dike.
Bi kurtasî, mirov dikare bi pênc gavan hestîbûna di navbera perdeyan bi awayekî kurt rave bike.
1.Xaneyên mezenşîm diguherin bo xaneyên çêkerê hestî û di navendên hestîbûnê de kom dibin.
2. Xaneyên çêkerê hestî, osteoîd der didin, bi kombûna xweyên kalsiyumê, xaneyên çêkerê hestî di nav osteoîdê de asê dimînin û diguherin bo xaneyên hestî (osteosîd)
3. Hestiyê îsfencî û bergê hestî çê dibe.
5. Lûleyên xwînê moxê sor çê dikin.
Hestîbûna di nav kirkirkê
Di hestîbûna nav kirkirkê de, hestî cihê kirkirka ron (hîalîn) digire. Bi eslê xwe kirkirk naguherin bo hestî, lê kirkirk ji bo çêbûna hestî wekî qalib kar dikin. Her ko kirkirk hildiweşe cihê vala ji aliyê hestî ve tê dagirkirin bi vî awayî hestîyê nû li şûna kirkirkê de cih dibe. Hestîbûna di nav kirkirkê li gor hestîbûna navbera perdeyan, ji bo demek dirêjtir didome.
Steinenbronn
Steinenbronn şaredariyeke navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Hestîbûn
Hestîbûna di nav kirkirkê
Hestiyên dirêj bi rêka hestîbûna di nav kirkirkê çê dibin. Herwisa hestiyên binî yên kiloxê, wekî mînak; hestiyê bêjingî (bi înglîzî: ethmoid bone) jî bi heman rêkê çê dibin.
Çêbûna hestiyên dirêj 6 heta 8emîn hefteya ducaniyê de dest pê dike. Pêşî, hinek ji xaneyên mezenşîm diguherin bo xaneyên kirkirkê (bi înglîzî: chondrocytes). Xaneyên kirkirkê kirkirkepeykerê ava dikin. Kirkirkepeyker pêşenga hestiyepeykerê ye. Çêbûna kirkirkê bi çêbûna bergê kirkirk (bi înglîzî: perichondrium) didome. Bergê kirkirk, perdeyek bestereşaneyê ye ko rûyê kirkirkê dapoş dike. Her ko diçe di kirkirkê de hê pirtir matrîks (madeya binyad) çê dibe û qabareya xaneyên kirkirkê yên di navenda kirkirkê zêde dibe. Lê di matrîksê de kombûna xwêyên kalsiyumê, rê li ber xurek û madeyên pêwist digire, xaneyên kirkirkê bêxurek dimînin û dimirin. Bi mirina xaneyan, di nav kirkirkê de hin valahî peyda dibin. Lûleyên xwînê ber bi nav valahiyê dirêj dibin û cih dibin. Bi vî awayî cihên vala hê firehtir dikin. Bi navbeynkariya lûleyên xwînê, xaneyên pêşengê hestî û xaneyên hilweşînerê hestî (bi înglîzî: osteoclasts) jî digihîjin nav kirkirkê. Piraniya xaneyên pêşeng diguherin û dibin xaneyên çêkerê hestî. Bi çalakiya xaneyên hilweşînerê hestî û xaneyên çêkerê hestî, ji matrîksa reqbûyî, hestiyê îsfencî çê dikin. Xaneyên hilweşînerê hestî hinek ji hestiyê îsfencî têk dişkîne bi vî awayî kelêna moxê (bi înglîzî: medullary cavity) peyda dibe.