cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xaneqay Hesen Gagîr
Xaneqay Hesen Gagîr, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xaneqay Hesen Gagîr' 43 kese (27 mêr, 16 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 11 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 43 kes rûniştvanên Xaneqay Hesen Gagîr, 22 kes dikarin bixwînin u binivsînin (15 mêr, 7 jin).
Gasherbrum II
Gasherbrum II, sêzdemîn çiyayê bilindtirîn ê cîhanê ye. Navê wî yê din K4 e. Bilindbûna wî 8.035 metre ye. Li ser Rêzeçiyayên Hîmalaya, di navbera Çîn û Pakîstanê de ye.
Gilûce
Gilûce, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Komela Îslamî ya Kurdistanê
Komela Îslamî ya Kurdistanê / Îraq, yan jî Komellî Îslamîy Kurdistan / Îraq, partiyek e ku li 30ê gulana 2002yê hate damezrandin. Serokê partiyê Elî Bapîr e.
Avabûn
Li sala 2001ê de li nav Bizûtinewey Îslamî le Kurdistanê de nêrînên cuda cuda derketn. Di encamê de xwediyê yek ji wan nêrînan Eî Bapîr bû. Bi rêberiya xwe Komela Îslamî ya Kurdistanê ava kir. Elî Bapîr li sala 2003yê ji aliyê hêzên DYAyê ve ji ber sedema endambûna El-Qaîde hate girtin. Lê li saa 2005ê hate berdan.
Xebatên partiyê
Di hilbijartinên parlamenê ya Başûrê Kurdistanê de di sala 2013ê de 6 kursî qezenc kirin.
Hêjayî gotinê ye ku maka vê partiyê Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan e
Sêfka
Sêfka, ango Sêfkan , gundekî biçûk lê şêrîn e. Gund bi Kuluya Qonyeyê ve girêdayî ye. Sêfkî bi kurdî/kurmancî diaxavin. Li gund tenê kurd dijîn. Ev gund jî mîna gundên din yên Anatoliya Navîn pir dewlemend e. Bi hezaran sêfkî li Swêd û Almanyayê kar dikin.
Mîrabad, Selmas
Mîrabad, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 62 kes (16 malbat) bûn.
Mîrgeha Bocnûrdê
Mîrgeha Bocnûrdê ya xanedana êlxanên (îlxan) êla Şadlû li bakurê Xoresanê yên ku kêmuzeyde dused salî (1700-1925) wek otonom û yek caran jî serbixwe serwerî li herêma Bocnûrdê kirine ye.
Masburg
Masburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Molika
Molika, gundekî navçe Cihanbeyliya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Sundern
Sundern bajarokekî navçeya (Landkreis) Hochsauerlandkreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Shishapangma
Shishapangma, çardemîn çiyayê bilindtirîn ê cîhanê ye. Li ser Rêzeçiyayên Hîmalaya li nav axa Tîbêtê de ye. Bilindbûna wî 8.013 metre ye. Navê wî yên din, Gosainthan, Xixabangma û Xixabangma Feng e.
Derepemeyan, Sera
Derepemeyan, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Saint-Pierre-de-l'Isle
Saint-Pierre-de-l'Isle, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Çelebiyan
Çelebiyan   gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.
Çelengo
Çelengo  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.
Trungy
Trungy, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Doleserey Giçke
Doleserey Giçke, Dołeserey Giçke, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Celalê Zorava
Şorê  an Şora Rojhilat (bi- Erebî Şor Elşerqî) gundekî Rojavayê Kurdistanê ye girêdayî navçeya Dirbêsîyê ya girêdayî Hesekê ye.
NGC 10
NGC 10 galaksiyeke komstêra Skulptorê ye. Galaksî di de ji aliyê stêrnasê îngilîz John Herschel ve hatiye vedîtin.
NGC 9
NGC 9 galaksiyeke komstêra Pegasusê ye. Galaksî di de ji aliyê stêrnasê rûs Otto Wilhelm von Struve ve hatiye vedîtin.
Parepare, Tuzxurmatû
Parepare gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Goltepe Rûd
Goltepe Rûd gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gangkhar Puensum
Gangkhar Puensum, çiyayê herî bilind ê Bûtanê ye. Bilindbûna Gangkhar Puensum 7.570 metre ye. Gangkhar Puensum çiyayê herî mezin ê hîn mirov derneketiye ser e. Li ser Rêzeçiyayên Hîmalaya ye.
Çilbîra
Çilbîra  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.
Möntenich
Möntenich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hillê
Hillê, gundekî girêdayî navça Wêranşar a ser bi Rihayê ve ye.
Saint-Denis-de-Pile
Saint-Denis-de-Pile, komuneke departementa Girondaya li herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Xurose
Xurose, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 608 kes rûniştvanên Xurose, 362 kes dikarin bixwînin u binivsînin (190 mêr, 172 jin).
Çiltûk
Çiltûk  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.
Mînas
Mînas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Mîlanlû
Mîlanlû an Milanlû an jî Millî navê eşîreke kurdan li Xoresanê ye. Gorî hin çavkaniyan ev eşîr berê girêdayê êla Zaferanlû bûye. Niha li deverê Jeristan li navçeya Şîrvan û çend gundên Esfarayenê dimînin. Navên gundên Millî evin: Dolatabad, Qasemabad, Partan, Abbasabad, Noşirvan, Ardaxan and Bîdvaz.
St. Wendel
Sankt Wendel, bajarekî navçeya (Landkreis) Sankt Wendelê li herêma Saarland a Almanyayê ye.
Çeqizî Xwarû
Çeqizî Xwarû (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Chaqizi Kwaru), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mînas
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 437 kes (91 malbat) bûn.
Endamên zayendî
Endamê zayendî, ew beşên anatomî ji laşê ku erka wî di pirbûna zayendî ye. Nimûneyê endamên zayendî li ba riwêkan ew e, kulîlk.
Guhandar
Endamên zayendî di guhandaran ji yên din çêdibin wekî li ba mirovan:
Kurdên Swêdê
Kurdên Swêdê an jî Kurdên li Swêdê (bi swêdî: Kurderna i Sverige an jî svenskkurderna) navê civaka kurdan e ku li Swêdê dimîne. Hejmara wan li dor 80.000–100.000 kes e (2006).
Golzar
Golzar, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Changyuan
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 809.535 kesî
Doleserey Mistefa
Doleserey Mistefa, Dołeserey Mistefa, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Suhl
Suhl, bajarekî serbixwe ye li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Kanîspî, Kop
Kanîspî, gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Hesenanlû
Hesenanlû yek ji qebîlên êla Zaferanlû ya kurdên Xoresanê ye. Bruinessen di pirtûka xwe ya Axa Şêx û Dewlet de dibê mumkun e, ku êv eşîr bi êla Hesenan a li Kela Xinûsê re ve pêwendîdar be.
Nezerabad, Selmas
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 591 kes (101 malbat) bûn.
Cioşî
Cioşî  an jî Cihoşî, gundekî girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye.
NGC 11
NGC 11 galaksiyeke komstêra Andromedayê ye. Galaksî di de ji aliyê stêrnasê fransî Édouard Stephan ve hatiye vedîtin.
Saint-Pierre-du-Palais
Saint-Pierre-du-Palais, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Goşayêş, Heştrûd
Goşayêş gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan
Bizûtinewey Îslami le Kurdistan anku Tevgera Îslamî li Kurdistanê (bi tîpên erebî: بزووتنةوي ئيسلامي له‌ كوردستان/ عيراق înglîzî: Islamic Movement in Kurdistan) rêxistineke Îslamî ya kurd a Îraqê ye, ya ku di sala 1979'yî de hate damezrandin. Serokê wê Irfan Elî Ebdûlezîz e.
Avabûn
Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan li sala 1979ê ji aliyê Osman Ebdûlezîz li Helebçeyê hate damezrandin. Piştî Komkujiya Helebceyê 1988 tevlî şerê dijî Sedam Huseyn bû û derketin serê çiyayan. Bi awayeke aktîf beşdarî Serhildana Ranyayê bû. Heta Komkujiya Helebçeyê li dijî Sedam çalakiyên leşkerî nedikirin. Lê komkujiyê tesîreke mezin li tevgerê kir ku çekan hilbigirin. Piştî komkujiyê fetwaya cîhadê dide, hingê serok Osman Ebdûlezîz 66 salî bû.
Tilhowa
Tilhowa, gundekî girêdayî navça Wêranşar a ser bi Rihayê ve ye.
Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan
Avabûn
Li sala 1992yê de beşdarî hilbijartinên Başûrê Kurdistanê bû, %5,1 deng stand lê ji ber benda %7 deng, beşdarî parlemana Kurdistanê nebû.
Helebçe girêdayî Silêmanî bû û YNK li Silêmanî desthilatdar bû. Ji ber vê hevrikî di navbera van herdu hêzan li Helebçeyê hebû. Osman Ebdûlezîzî li sala 1993yê li dijî Celal Telebanî fetwayek daxuyand ku Celal û piştgirên wî misliman nînin. Li ser vê YNKê li Helebçê dest bi operesyonê kir û endamên Bizutnewey ji Helebçê derxistin û Şêx Osmanê 71 salî jî binçav kir. Lê ji ber navdariya Şêx Osman hate berdan dîsa. Li sala 1994ê PDK û YNK dest bi şerekî dijwar kirin li dijî hev. Ji ber vê fersend hêzên Bizutnewey êrîş bir ser Helebçê û hêzên YNKê ji bajêr hatin derxistin. Heta sala 1998ê desthilata Bizutnewey li Helebçeyê berdewam kir. Piştî pêkhatina PDK û YNKê li sala 1998ê givaş li ser Bizutnewey peyda bû ku desthilata Helebçeyê berde. Bi rêberiya Irfan Ebdûlezîz, partiyê hêzên xwe ji Helebçeyê vekêşa û navenda xwe bir Hewlêrê.
Parçebûn
Selahedîn Behadîn li sala 1994ê piştî fetwaya cîhadê ya Osman Ebdûlezîz li dijî rêjima Sedam Huseyn ji Bizutnewey Îslamî cuda bû û Yekgirtiya Îslamî ya Kurdistanê damezrand.
Piştî mirina Osman Ebdûlezîz li sala 1999ê di partiyê de fikrên cuda derketin holê. Brayê Osman Ebdûlezîz, Elî Ebdûlezîz her çend rêvebirina partiyê wergirtibe ser xwe jî, nerazîbûn kêm nedibûn.
Piştî parçebûnê Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan wek tevgereke biçûk li Başûrê Kurdistanê ma ye
Müllenbach, Cochem-Zell
Müllenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan
Têkiliyên rêxistinê
Osman Ebdûlezîzî li sala 1992yê Mela Krêkar wek berpirsiyarê partiyê şand Ewropayê. Bi vê pêngavê têkiliyên Bizutnewey li gel gelek rêxistinên mislimanan çêbûn heta ku tê angaşt kirin ku li gel El-Qaîdeyê jî têkilî danibin. Her wiha hinek komên leşkerî yên El-Qaîdeyê hatine ava kirin.
Li gulana sala 1996ê ji aliyê Necmettin Erbakan banga hatina Tirkiyeyê bo Osman Ebdûlezîz hat û ew jî çû Tirkiyeyê ji bo têkiliyan.
Gurîza
Gurîza, gundekî navça Kerboran a ser bi Mêrdînê ve ye.
NGC 13
NGC 13 galaksiyeke komstêra Andromedayê ye. Galaksî di de ji aliyê stêrnasê brîtanî yê bi eslê xwe alman William Herschel ve hatiye vedîtin.
Navenda Anîmasyonê ya Sêûlê
Navenda Anîmasyonê ya Sêûlê (bi koreyî: 서울 애니메이션 센터) muzexaneya fîlmên anîmasyon û kertonî û navendeke çalakiyan e ku li berwarê Namsan li Jung-gu, Sêûlê ye.Ew ji hêla Hikûmeta Şaredariya Sêûlê ve di gulana 1999an de hate damezrandin da ku piştgirî bide pîşesaziya xêzeçîrok û anîmasyonê ya Koreya Başûr û paşê bi lîstik û karakteran hate berfireh kirin.
Dîrok û cih
Navenda ku di gulana 1999an de hate damezrandin, li Yejang-dong li qiraxa bakurê Çiyayê Namsanê ye û çar avahiyên cihê ku di sala 1962an de hatine çêkirin digire. Ew pêşangeh, bernameyên perwerdehiyê û festîvalan li dar dixe û her sal pêşwaziya zêdetirî 250 000 mêvanan dike.
Sente Coloma
Senta Coloma yan jî Senta Colomba (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ye li herêma Akîtanya Nû (Nòva Aquitània, Nouvelle-Aquitaine) ya Fransayê.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê tê diyarkirin:
Urville, Calvados
Urville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Çîplax
Çîplax  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Ileana D'Cruz
Ileana D'Cruz, (Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) lîstikvan û modela hindî ye ku bi piranî di fîlmên telugû û hindî de cih digire. D'Cruz li Mumbaî ji dayik bû û piraniya zarokatiya xwe li Goayê derbas kir. Ileana, di sala 2006an de bi fîlmê bi zimanê telugû Devadasu lîst û bi vî fîlmî, di sala 2006an de xelata Filmfare Awards South ji bo lîstikvana herî baş a jin wergirtiye.
Jînenîgarî
D'Cruz, di 1ê mijdara 1987an de li bajarê Mahîm a Mûmbaiyê di malbateke goayî ya katolîk de ji dayik bû. Malbata wê di deh salî ya wê de li Parra Goayê bi cih bûn. Zimanê wê ya dayikê Konkanî ye.
Xweşaw
Xweşaw, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Ileana D'Cruz
Jînenîgarî
Rêveberê otêla ku dayika wê tê de dixebitî, pêşniyar kir ku kenekî wê yê bi şirînek û zindî heye û divê ew dest bi modeltiyê bike û bi Marc Robinson re hevdîtinekî pêk bîne. Di destpêkê de ew karê modeltiyê nexwaze jî portfêla wê ya destpêkê di çileya 2003an de hat afirandin, wê vî yekê wekê "karesat" bi nav kir.
Crinitz
Crinitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Ileana D'Cruz
Jînenîgarî
D'Cruz, bi kişandina wêneyan û pêşandanên rampê hate naskirin û portfêla wê ya duyem di sala 2004an de hate sazkirin. Wê di sê reklamên (danasîn) Lovely û Electrolux, Emami Talc û Fair & Lovely de lîst. Di danasîna paşîn, bi taybetî ku Rakeş Roşan derhêneriya wê kir bû de eşkere kir ku vê reklamê gelek pêşniyarên ji bo lîstikvaniya fîlman jê re aniye.
Xweşaw
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xweşaw' 258 kese (123 mêr, 135 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 65 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 258 kes rûniştvanên Xweşaw, 135 kes dikarin bixwînin u binivsînin (70 mêr, 65 jin).
Circib
Circib  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Dereben
Dereben (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Daraban), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dozeẍere
Dozeẍere, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Fethabad
Fethabad, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dozeẍere
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Dozeẍere 743 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 161 e.
Zanîngeha Kilîsê
Zanîngeha Kilîsê (navê fermî bi tirkî: Kilis Yedi Aralık Üniversitesi, anku Zanîngeha Hefte Berfenbarê ya Kilîsê) zanîngeha dewletê ya Kilîsê ye. Di sala 2007an de hat damezirandin.
NGC 15
NGC 15 galaksiyeke komstêra Pegasusê ye. Galaksî di de ji aliyê stêrnasê alman Albert Marth ve hatiye vedîtin.
Saint-Pierre-la-Noue
Saint-Pierre-la-Noue, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sulingen
Sulingen, bajarekî navçeya (Landkreis) Diepholzê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Meşahirî Kurd û Kurdistan (pirtûk)
Meşahirî kurd u Kurdistan, bi wergera tirkî  Kürd ve Kürdistan Ünlüleri (Navdarên Kurd û Kurdistanê), pirtûkeke biyografîk e ku ji aliyê Muhemmed Emîn Zekî ve hatiye nivîsandin û di 1998an de ji aliyê M. Baban, M. Yağmur û S. Kutlay ve hatiye wergerandin bo zimanê tirkî. Tê de jiyana nivîskar, alim, zanistvan, fîlozof, pêşeng û fermandarên kurdan hatiye nivîsandin.
Cîlda yekem a berhemê di 1945an de derketiye, ya duyem jî di 1947an de û di 1998an de M. Baban, M.Yağmur, S. Kutlay wergerand bo tirkî.
Azadî (rêxistin)
Azadî (bi tirki: Kürt İstiklal Komitesi) rêxistineke kurdan bû ku di sala 1918an de li Stembolê hat damezrandin. Endamên navendî Xalîd Begê Cibirî û Yûsif Ziya Beg bûn.
Girtina rêxistina Azadiyê
Xalitê Cibrî di 20ê kanûnê de sala 1924ê de li Erzîromê hate girtin û li Bidlîsê hatiye darizandin. Li gorî Qanûna Xıyanet-î Wataniye ceza dan wan di 14ê nîsanê 1925an de wî, Ûsiv Zîya û birayê wî Elî Riza û zavê wî Faîq û Mela Evdirehman dan ber gulla kuştin.
Çend ji serokên din ev bûn
Kongreya pêşîn di sala 1924an de çêbû, Şêx Seîd jî tev li vê kongreyê bû.
Kawanlû
Kawanlû (Keyvanlû, Kowanlû anku Kawî) êleke Kurdên Xorasanê.
Kanîspî, Xinûs
Kanîspî, gundekî giredayê navçe Xinûsa bi ser Erzîromê ve ye.
Gede
Gede, made, aşik, meîde, mîde (bi îngilîzî stomach), endama herisê ye. Dişibe kîsekî (tûrek) masûlkî di navbera soriçik û rûviya zirav de. Gede di binê navpençikê (diyafram), li aliyê çêpê, li jorê zikekelênê (abdomen) de cih digire.
Pêkhateya gedeyê
Mezinahiya gedeya vala bi qasî kulma mirov e. Gede ji bo embarkiriana demkî ya xurekan, fireh dibe. Ji ber pêkhateya masûlkî, gede bi hêsanî fireh dibe, gedeya tijî bi qasî du lître xurek lixwe digire. Gedeya tijî dişibe pîta J yê. Rûyê hundirîn a gedeya vala qurmiçî ye. Di dîwarê gedeyê de sê cor lûsemasûlke rêz bûne .Masûlkeyên bi şêweyê bazinî, masûlkeyên dirêjkî û masûlkeyên çeperast (dîagonal) li ser diwarê gedeyê de rêz dibin. Rûyê hundirîn ê dîwarê gedeyê bi çîna rûkeşeşaneyê sergirtî ye. Xaneyê rûkeşeşaneyê madeya lînc der didin. Perdeya lînc (lînceperde) şaneyên gedeyê ji asîd û enzîmên nav gedeyê diparêze .Girjbûn û xavbûna masûlkeyên gedeyê di bin kontrola demarekoendama xweyî de ye. Ango masûlkeyên gedeyê, masûlkeyên xwenewîst in. Bi ahengî girjbûn û xavbûna masûlkeyên gedeyê wekî perîstalsîs bi nav dibe. Ne tenê gede, lê masûlkeyên soriçikê û yen rûviya zirav û rûviya stûr jî bi awaya perîstaltî tevdigerin. Du guşerên (givêşk) gedeyê, hatin û derketina xurekan a nav gedeyê kontrol dikin. Guşera di navbera sorinçik û gedeyê wekî guşera kardia tê navkirin. Guşera di navbera gede û rûviya zirav jî wekî guşera pîlorî bi nav dibe. Dîwarê gedeyê ji çar çînan pêk tê; çîna li ser rûyê hûndirîn a gedeyê wekî lînceperde bi nav dibe. Binê lînceperdeyê de çîna jêrelînceperde heye. Çîna seyemîn çîna masûlkeyan e. Gede ji aliyê derve bi perdeya seroza dorpêçkirî ye. Valahiya gedeyê ji çar beşan pêk tê. Navê van beşan; kardîa, fundus, ten(laş) û pîlorus e. Pîlorus jî ji du beşan pêk te. Antruma pîlorî û coga pîlorî .Beşa kardîa cihê girêdana soriçik û gedeyê ye. Xurekên nav soriçikê, li vir dikeve nav gedeyê. Li jorê kardîa, li aliyê çepê beşa fundus cih digire. Fundus bi şeweyê qube ye. Jêrê fundusê ten(laş) e. Beşa herî gir a gedeyê ten e. Beşa pîlorus bi şêweya kovikî ye. Gedeyê bi rûviya zirav ve girê dide. Beşa fireh a pîlorusê wekî antruma pîlorî bi nav dibe. Beşa teng a pîlorusê jî wekî coga pîlorî bi nav dibe.
Sulzbach, Saarland
Sulzbach, Saarland, bajarekî navçeya (Landkreis) Saarbrückenê li herêma Saarland a Almanyayê ye.
Gede
Gede û heris
Di gedeyê de herisa mekanîk û herisa kîmyayî rû dide. Xurek di nav gedeyê de ji ber tevgera perîstaltî bi awayek fîzîkî tê heriskirin. Di nav gedeyê de xurek bi bandora lîkê û derdanên gedeyê hê pirtir şil dibe. Xurekên nermbûyî dişibe şorbeyek tîr a nîvherik. Ev rewşa xurekan wekî kîmos(chyme) bi nav dibe. Xurek bi qasî du seatan di nav gedeyê dimîne, li gel herisa fîzîkî, herisa kîmyayî jî li gedeyê rû dide. Xurekên proteînî cara pêşîn li nav gedeyê rastê enzîmên herisê tên. Enzîma pepsîn xurekên proteînî perçe dike bo polîpepdîdên hûriktir. Li gel proteînan, herisa çewrî jî li gede dest pê dike. Enzîma lîpaz ji aliyê rijênên ziman ve tê derdan (lîpaza zimanî) lê ne di dev de, di gedeyê de çalak dibe. Lîpaz çewrî diguherîne bo asîdên çewrî û glîserolê. Parek biçûk ji çewriyê di gedeyê de tê heriskirin, herisa çewrî bi esasî di nav rûviya donzdetilik (donzdegirêk) de rû dide.
Kontrola çalakiya gedeyê
Masûlkeyên gedeyê ji aliyê koendama demar a xweyî ve tê kontrolkirin. Sîstema demarî ya xweyî ji sîstema sîmpasawî û parasîmpasawî pêk tê. Sîstema parasîmpasawî bi navbeynkariya demara vagus ji bo zêdekirina girjbûnê sînyal radigihîne masûlkeyên gedeyê. Sîstema sîmpasawî jî berevajiyê sîstema parasîmpasawî kar dike û lêza çalakiya gedeyê kêm dike .Li gel koendama demar, hormon jî li ser çalakiya gedeyê de bibandor in. Hormona gastirin ji aliyê xaneyên lînceperdeya gedeyê ve tê berhemkirin. Gastirîn di nav xwînê de ber bi rijênên gedeyê ve tê guhastin. Gastirîn rijênan han dike ko hê pirtir ji şileya gedeyê berhem bikin û der bidin. Şileya gedeyê (gastric juice) ji asîda hîroklorî (HCl), sodyum klorîd (NaCl) û Potasyum klorîd (KCl) pêk tê.
Nexweşiya birîna gedeyê
Birîna gedeyê (peptic ulcer) bi birindarbûna rûyê hundirê gedeyê peyda dibe. Di navbera asîd û enzîmên nav gedeyê û xaneyên dîwarê gedeyê de lînceperde heyê, loma asîd û enzîm tu ziyan nade xane û şaneyên gedeyê. Hin caran dibe ku ji ber tenikketina lîncepereyê, enzîm û asîd bi rûyê gedeyê ve temas bike. Di rewşek wiha de enzîmên nav gedeyê (enzîma pepsîn) dest bi heriskirina şaneya gedeyê jî dike bi vî awayê li cihê ziyan girtî, birîn peyda dibe. Birîn ne tenê li ser diwarê gedeyê de, lê dibe ku li ser dîwarê rûviya zirav jî peyda bibe. Kesên tûşî bakteriya Helicobacter pylori bibin, egera peydabûna nexweşiya birîna gedeyê li wan zêde dibe.
Orban
Orban gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.240 kes (189 malbat) bûn.
Cirdoî
Cirdoî  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Doxan, Hewlêr
Doxan, Doẍan, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Nicole Kidman
Nicole Mary Kidman (jdb. 20ê hezîrana 1967, Honolu ,Hawaii) lîstikvan, fîlmçêker e, û hemwelatiyê her 2 dewletên Awistralya û Amerîka yê ye. Wê di gelek film û rêzefîlman de lîstikvanî kirîye. û gelel xelat wergirtî ne. di nav de xelat Oscar ji hebû ye.
Jînenîgarî
Di deman Kidman ji dayik dibe, bavê wê xwendekar-ekê mezin bû li Zanîngeha Hawai li Mānoa. Ew endamê ziyaretvanan li Enstîtuya Neteweyî ya Saxlemiya Giyanî ya Dewletên Yekbûyî bû. dêyûbavên Kidman li dijî şerê li Viyetnamê beşdarî protestoyên dijî şer (Sekinandina Şer) kir bûn. dema ku li Washington dijiyan. û di dema ku Kidman 4 salî bû Malbata wê vedigerina Austuralya û dayika wê naha li perava bakurê Sîdney dijî.
Kidman li Sîdney mezin bû û beşdarî di her 2 dibistanên Lane Cove Public School û North High Girls Sîdney de kir bû. Ew dibêje ku ew yekem carî piştî, ku dîtina performansa Margaret Hamilton hate îlhakirin, ku ew ê bibe lîstikvan. Kidman kifş kir ku ew wek zarokekî şermok bû. û got "Ez pir şerm dikim - bi rastî şerm e - û min wek zarokek şerim dikir. ku ez hêdî hêdî bi ser xwe de ketim, lê dîsa jî ez ji xwe şerm dikim. mîna ku ez bi xwe di nav restorantek girseyî de di meşim; ez hez nakim ku ez bi xwe beşdarî Ahengê bibim.
Wê di destpêkê de li Theateranoya Phillip Street li Sîdney, ligel Naomi Watts ku li heman dibistana amadeyî xwendî ye. Wê di heman demê de beşdarî Theateranoya Ciwanan a Awistralya jî kir bû.
Fîlmnîgarî
{| class="wikitable"
Ussy
Ussy, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Eynabad, Heştrûd
Eynabad gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Georges Politzer
Georges Politzer (3 gulan 1903 - 23 gulan 1942) fîlosofekî frensî ye û bîrdozvan an teorîsyenekî marksîst e bi binyad ve mecar e, bi nêrîna hindek kesan wek "fîlozofê porsor" (philosophe roux) tê bibîranîn. Ew welatiyekî Oradeayê bû, ev bajar niha girêdayî Romanyayê ye (wê demê Nagyvárad Mecaristan bû).
Jiyana wî
Politzer di dema serhildana macarî ya 1919an de herdem şervanek bû. Ew di 17 saliya xwe de li dûv binketina tehdekariya Komara Sovyet ya Macar ya di bin rêberiya Béla Kun de çû sirgûnê. Paşî welat kete bin rêbazên tehdekar yên hikûmeta Awistriya-Mecaristan ya bi rêberiya amîral Miklós Horthy.
Ew piştî hevdîtina Sigmund Freud û Sándor Ferenczi de li Viyana di sala 1921ê de li Parîsê binecih bû. Ew tevlî Partiya Komûnist ya Frensî bû di navbera salên 1929 û 1931ê de li cihekî nediyar.
Di destpêka 1930î de, Partiya Komûnist Zanîngeha Karkeran ya Parîsê avakir ku ev zanîngeh heta desteserkirina elmanî li 1939an dewam kir. Di dema rêvebirina xwe ya zaningehê de, berpirsiyarê dersên materyalîzma diyalektîk bû û ev ders dida.
Xwendekarekî Marks û Lenîn bû, Politzer li ser derûnnasîyê dixebitî.
Lêzêdekirinên bo felsefeyê
Piştî mirina wî, xebata wî Rêbazên Sereke yên Felsefeyê (Principes Élémentaires de Philosophie) ji layê xwendekarên wî ve hate çapkirin, her wisa ev pirtûk di sala 1980î de li Tirkiyê ji layê rejîma faşist ya leşkerî hate qedexekirin. Her wisa ev pirtûk hêj nehatiye wergerîn bo kurdî.
Dengfeng
Dengfeng, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2002an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 620.000 kesî
Lichterfeld-Schacksdorf
Lichterfeld-Schacksdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Zenûrî
Zenûrî, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Zenûrî' 162 kese (79 mêr, 83 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 45 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 162 kes rûniştvanên Zenûrî, 104 kes dikarin bixwînin u binivsînin (57 mêr, 47 jin).
Kelecik, Çêrmûg
Kelecik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Mizgefta Ebûlfida
Mizgefta Ebûlfida (bi erebî: جامع أبو الفداء, Jami Abulfida), mizgeftek e li Sûriyê ku ji aliyê Ebûlfida ve hatiye avakirin.
NGC 16
NGC 16 galaksiyeke komstêra Pegasusê ye. Galaksî di de ji aliyê stêrnasê brîtanî yê bi eslê xwe alman William Herschel ve hatiye vedîtin.
Evîn Ehmed
Evîn Ehmed (jdb 8ê hezîrana 1990an li Stockholm, Swêd) lîstikvan û nivîskareke kurd û swêdî ye.
Kariyera wê
Dema ku ew 16 salî bû, wê yekem rola xwe ya sereke wekî "Guzzilago" di lêanîna fîlmî ya Jonas Hassen Khemiri Ett öga rött ' de, ku ji hêla Daniel Wallentin ve hatibû deranîn, lîst. Evîn Ehmed li Dibistana Lîstikvaniyê ya Stockholmê xwendiye. Lîstika wê ya mezûnbûnê Bangaren bû û paşê jî li Unga Klara, Şanoya Bajarê Uppsalayê   û Şanoya Mezin a Göteborgê hat lîstin.Bangaren li parka Nystad li bakurê Stockholmê ye.
Qereçorlû
Qereçorlû êleke Kurdên Xorasanê ye. Ev êl li Rojavayê parêzgeha Îranê ya Xorasana Bakur û li Gulistanê dimînin. Navenda wan navçeya Moneh û Samalqan e.
Esrawa
Esrawa, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Esrawa 67 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 16 e.
Qereçorlû
Dîrok
Di dema Safewiyan de Şah Ebas çend êlên Kurdan ji Kurdistan û Azerbeycanê (Yirmîdortler) koçberî an dinê Tehranê û ji vira jî ê Xorasanê kir. Sedema vê koçberî an dinê êrişê eşîrên Uzbekan ên serhediyên Îranê bûn. Yek ji van êla Qereçorlû (bbn. Şadlû) bû a ji Yirmîdortler, bîst û çar eşîrên Kurdên Qefqasyayê. Çawa ku tê xûyandin Qereçorlû bi Şadlûyan ve li Xorasanê hatin bi cîh kirin û hetanî demeke nêzîkî jî yek ji eşîrên Şadlû bû ne. Piştê veqetandina wan ji êla Şadlû gihiştinê êlên Tirkmenan, her wiha Torinên wan her tim ji ezbetên eslê xwe Tirkmen bû ne. Belqî ji vî sedemê ye jî Qereçorlû gorê êl û eşîrên Kurdan ên din li Xorasanê zêdeyî bişavtine bû û Tirkmenî diaxivin. Qereçorlûyî niha Kurmancî û Tirkî diaxivin.
Südliches Anhalt
Südliches Anhalt, bajarekî navçeya (Landkreis) Anhalt-Bitterfeldê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Sabilax
Sabilax, Sabilaẍ, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ortanîs
Ortanîs gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 43 kes (19 malbat) bûn.
Îrannasî
Îrannasî (bi farisî: ايران‌شناسی‎ Îranşenasî) navê xebatên di derbarê dîrok, wêje, huner û çanda gelên Îranî ne.
Sallgast
Sallgast şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Emûdizec
Emûdizec gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
NGC 19
NGC 19 galaksiyeke komstêra Andromedaê ye. Galaksî di de ji aliyê stêrnasê amerîkî Lewis A. Swift ve hatiye vedîtin.
Dewr û Gera Kurdistanê
Dewr û Gera Kurdistanê, Berhema Mele Ehmedê Palo ye. Mele Ehmed li erdê Kurdistanê digere û evî berhem xwe dinivîse. Mele Ehmed di vê berhema xwe de li her çar hêlên Kurdistanê dewr û gereke xeyalî dike, bi bergeheke dîrokî, li ser bajar, çem, çiya û baniyên Kurdistanê helbestên xwe dihûne. Palo li vir wek aşiqê Kurd û Kurdistanê dixuyê; kul û derdên gelê xwe tîne ziman, balê dikişîne ser rewşa Kurdistanê a mêtingehî û her wiha rêya xilasî û azadiyê jî nîşanî gelê kurd dide.
Çiyayên Gewr
Çiyayê Gewr (bi yewnaniya kevn: Ἁμανός, amanos; bi tirkî Nur Dağları) çiyayek di parêzgehê Xetay (senceqa Iskanderûn) de li Kurdistana bakur. Navê wî gewr e, ji ber rengê berfê li ser. Bilindiya wî li girê boz 2.240 metre ye.
Çizaviza
Çizaviza  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Belé gelek hürmet çızavıza gündeki Qoseré li alı serékanıyé dikeve li ser çemé circibé ji qerejdağ u di şağwelét re dadikeve suri nabéna günd ü Qoseré nézı çel kilometrıye lı Qubleyi gund gundé Mehenna li roj hilat Oda li çıyayé Mistefamılik heyi gundé çizaviza gelek sal beré (nézı 100 sal) avayı bü lé dema ereba lı talana dxistin gundé çizaviza o wé berriya qoseré hemü valabüne gelek sal şünde dısalén 1950-55 an de malbata Hacı Adem u 4 lavéxwe o mervéxwe günd avadiki bi avakirinéde malbata xwe an lı deverédın tıne ü bi hevre jıyan dike gund gelek sal bı eşirave düjminantı nexweşi derbasdibi ıroj di gündı malbata çar pénav heye herçarjı piştı çend bavan küré bavekiye xebata mrova beré lıser pez ü dewara ü çandinıyabu iroj gündi ğalbawı bi çandinı pembo garıs,genim ,ceh,nisk diçını çend mrov ümalbat lı metrepolén enedolé bi ticarı u bi érğatı dxebiti hejmara gund nézı çel malı nezı 350 kesıyi iroj(ewé berdewambike)
Hîlan
Hîlan, mezreke girêdayî gundê Arbûş a girêdayî navçeya Çelê ye.
Evelî, Tebrîz
Evelî, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Vacognes-Neuilly
Vacognes-Neuilly, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Berqurû
Berqurû, Berquřû, navê yek ji gundên gundistana Nigill, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Berqurrû 759 kes e (382 mêr, 377 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 189 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 759 kes rûniştvanên Berqurû, 487 kes dikarin bixwînin u binivsînin (268 mêr, 219 jin).
Saint-Quantin-de-Rançanne
Saint-Quantin-de-Rançanne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Tambach-Dietharz
Tambach-Dietharz, bajarekî navçeya (Landkreis) Gothaê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Qelecik, Xinûs
Qelecik, Qelecuẍe, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Qeylesûn
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qeylesûn 499 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 115 e.
Cûmik
Cûmik  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.
Aşûtê
Aşûtê, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Qendîl, Cihanbeyli
Kandil, gundekî navçe Canbega ser bi Qonyeyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
NGC 20
NGC 20 galaksiyeke komstêra Andromedayê ye. Galaksî di de ji aliyê stêrnasê îngilîz/îrlendî William Parsons ve hatiye vedîtin.
Elîabad Olya, Heştrûd
Elîabad Olya gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çapanlû
Çapanlû eşîreke kurdên Xorasanê ye.
Ev eşîr bi rastî yek ji qebîlên êla Şadlû ye. Çapanlûyî niha li şaristana Bocnûrdê li beşên Garivan, Nistanah, Firuzeh, Mahestan û li şaristana Maneh va Samalqan diminîn.
Dengzhou
Dengzhou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2005an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.500.000 kesî
Petevîr
Petevîr gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 823 kes (255 malbat) bûn.
Shawn Harrison
Shawn Harrison (jdb. 28'ê berfanbarê 1973 li Los Angeles, Kalîforniya) lîstikvanekî fîlmê ya amerîkan e ku ji bo rola wî ya wekî Waldo Geraldo Faldo di rêzefîlmê televîzyonê Family Matters de ji temaşvaniyeke mezin re hat nasîn.
Kariyer
Kariyera lîstikvanê ya Harrison di sala 1985an de dest pê kir, di nav de wî hîn jî roleke ne girîng di rêzefîlmê Televizyona Dewletên Yekbûyî yên Hill Street Blues de wergirt. Du sal şûnda, ew di du fîlmên televîzyonê de lîst pêşiya ku serkeftina xwe di sala 1990 de çêkir wekî Waldo Geraldo Faldo, hevalê kêm aqil ê Eddie Winslow (ku ji hêla Darius McCrary  ve hatibû rolkirin ). Ew vê rolê di 106 beş de lîst û di sala 1996 de bi dawî bû. Ev piştre rolên mêvanî di çendîn TVyên cuda de lîst. Di heman demê de di nav Sîtkoma Girlfriends de rolekî dubare lîst.
Di rêzeya xêzeromanê Legion of Super-Heroes de ,ku  li ser bingeha xêzeromanên bi heman navî, yên ku ji hêla weşanxaneya amerîkî DC Comics ve têne weşandin, ew ji 2006-ê heya 2008an de rola Timber Wolf dûblaj kir.
Tangerhütte
Tangerhütte, bajarekî navçeya (Landkreis) Stendalê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Zettingen
Zettingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Denganî
Denganî an fonetîk (ji Yewnanî: φωνή, phōnē, 'deng, sewt') beşeke zimannasî ye ku li dengên mirovî yên axivînê vedikole yan jî aspektên hevber yên nîşanê. têkilîdarî taybetmendiyên fîzîkî yên dengên axivîn yan jî nîşeyên(fon)wê ve têkilîdar e: hilberandina wan ya fîzyolojî, saloxetên wan yên veguhestinî û têgihiştina wan ya bihîstinê û herwiha bi rewşa norofîzyolojî jî ve jî. Ji aliyekî din ve dengnasî bêtir bi pergala deng û nîşeyan ya razber, rêzimanî û soloxandina wan ve pêwendîdar e.
Andreas Benz
Andreas Benz (jdb. 1942 li Marburg – 5ê tebaxa 2017an) nivîskar, psîkoanalîst û psîkiyatrîstekî Swîsreyî ye.
Denganî
Beşê denganiyê beşeke zimannasiyê ye ku ji çend binebeşan pêl tê û li ser axivînê disekine. Di axifîna devî de sê beşên sereke yên vê beşê hene: Ev beş bi hev ve girêdayî ne ji ber mekanîzma hevpar ya dengan wek pêldirêjahî (ton),firehî û hemahengî.
Dîrok
Lêkolîn li ser denganiyê ji sedsala sisiyan berî mîladê ve li jêr-parzemîna Hindî de ji aliyê Pāṇini ve li ser cih û awayê bilêvkirina dengdarên zimanê sanskrîtî hatibûn kirin. elifbêya îndîkî heta roja îroj jî dengdarên xwe li gorî senifandina Pāṇini pêk dihîne.
Andreas Benz
Jiyan
Nivîskarê pirtûkên zanistî yên li ser etnopsîkoanalîz û psîkoterapiya kurteformî, bi tevî malbata xwe li Zürichê dijî.
Perwerdeya bijîşkiyê dibîne. Li ser trawma, şer, tundiyê lêkolîn kiriye. Bi xwe jî wekî zarok şerê duyemîn jiyaye.
Binyer
Binyer, navê yek ji gundên gundistana Nigill, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Binyer' 175 kese (92 mêr, 83 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 40 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 175 kes rûniştvanên Binyer, 119 kes dikarin bixwînin u binivsînin (67 mêr, 52 jin).
Xalîka Jêr
Xalîka Jêr Bajarokeke bi ser navçêya Cihanbeyli ya Qonyayê ye. Ev bajêrok yek ji bajêrokên Kurdên Anatoliyaya Navîn e. Niştecîhên vi bajêrokê ji eşîran Xelîkan e.
di nav gundên Kurdên Anatoliyaya Navînda gundê yê mezin wa gundê ye. Gundê dûyemin a mezin ji gundê Încowê dûr 15.000'ê. Gundê Xelîkanê nêzikî 20.000 serjimarê xwe heye.
Zêdetir nîvî mirovên wê gundê li Ewropa û bajêre Qonye ye dîmen e.
li dema Bîzansîyênda bi navê Dondurma hatîye avakirin. Peşê ketîye destê Selçûqî û Osmanîyên a. li salê 1965 an da navê bajêrokê hatîye guherandin û bûye Gölyazı Kasabası.
Gelhê bajêrokê 4034, bilindahî ji behrê 932 m. ye. ji navçeya Cihanbeyli 40 km. û ji bajerê Qonye yê 150 km. dûre.
li bajêrokê du dibistanên seretayî, dibistanek amadehîye, pirtûkxanek û nexweşxanek heye.
Aborîya bajarokê li ser ajalî û çandinî ye.
Ji sala 2004 an virda Şahîya Çand û Piştevanî a Xelîkan Jêr tê çêkirin.
û wa komal a teva bû. Ji vê komelê şinda komalêkî nû hatin pêk anîn. Navê xwe ji Gölyazı Dayanışma Derneği. Nêzikî 2 mehên di bizaviye de ye. Gelê gund bi eslê xwe Kurdên ji Amed, Semsûrê, û Meledîyê ne. Dema Osmanîyên de, koçî li vê derê kirine.
Xelîkan (eşîr)
Eşîra Xelîkan, yek jî eşîrên Reşwan e. Ji hêla Semsûr: Bêsnî hatine Qonyeyê. Di sala 1870î de li herêmê bi cî bûne. Firehiya erdê Xelîkanê 100 km² û bilindahî ji rûyê avê 1140 m ye. Gundekî nûjen, xwendekar e. Li herêmê rewşa hewayê ya Kurdên Anatoliyaya Navîn xuya dibe. Havînan germahî heya 32°C û zivistanên jî kêm heya -4°C ye.
Her wekî  Xelîkan  navê gundekî bi Kuluyê ve girêdayî ye. Navê wê bi tirkî Karacadağ ye. Xwedî şaredarî ye. Serjimara wê li derûdora 5.000î ye; 100% kurd in. 12 km li dûrî Kuluyê dikeve.
Wîkîpediya
Wîkîpediya projeyeke navneteweyî ku û bi 304 zimanan tê nivîsandin. Taybetiya vê ensîklopediyê ev e ku her kes dikare her gotarê biguherîne û naverokan li gotaran zêde bike. Xweqeydkirin ne pêwîst e. Zêdekirin naverokên gotaran û nivîsandina gotaran bi şêwazek fermî û bi zimanek bêalî têne nivîsandin.
Wîkîpediyaya herî mezin wîkîpediya îngilîzî ye ku tê de ji î zêdetir gotar hene. Di hemû zimanên ku di Wîkîpediyayê de xwedî malper in, ji 17.000.000î zêdetir gotar hene.
Logoya Wîkîpediyayê dinyayek e ku ji tîpên alfabeyên cûr bi cûr pêk hatiye. Wekî Wîkîpediya ev dinya jî vekirî ye.
Wîkîpediyaya kurdî
Taybetiyeke girîng ya Wîkîpediyaya kurdî ev e ku yekem ensîklopediya bi zimanê kurdî ye û cara yekemîn li ser înternetê de ensîklopediyeke kurdî hatiye nivîsandin. Beşa kurdî ya Wîkîpediya di 07.01.2004an de ji aliyê Erdal Ronahî ve hatiye destpêkirin. Di Wîkîpediyaya kurdî de niha gotar heye.
Dîrok
Wîkîpediya di 15.01.2001 de ji aliye Wikimedia Foundation (Weqfa Wîkîmedyayê) hat dan destpêkirin.
Lîsans
Naveroka Wîkîpediyayê di bin Lîsansa Belgekirina Azada GNU (GNU Free Documentation License)de tê weşandin. Ev tê wateyê azad e û wê her dem azad bibe. Her kes dikare naveroka Wîkîpediyayê gora keyfa xwe belav bike. Kes nikare Wîkîpediyayê bifroşe an bikire. Naveroka Wîkîpediyayê naveroka azad e. Nivîsbariya Wîkîpediya bi navê MediaWiki jî nivîsbariya azad e.
Valambray
Valambray, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gorden-Staupitz
Gorden-Staupitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Tangermünde
Tangermünde, bajarekî navçeya (Landkreis) Stendalê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Saint-Rogatien
Saint-Rogatien, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Evoxlî
Evoxlî, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Memed Drewş
Memed Drewş, (, Çermûg, Amed, Bakurê Kurdistanê), edîtor, pêşkêşvanê nûçeyan û rojnamevanekî kurd e. Memed Drewş, di televizyonên wekî Medya TV, Roj TV, Stêrk TV û Nûçe TVyê de pêşkêşvaniya nûçeyan kiriye.
Jînenîgarî
Zimanê dayikê kirdkî ye.
Kurmancî, tirkî û fransî baş dizane, di asta navîn de îngîlîzî û bi qasî ku îdare bike jî flamanî/holandî dizane.
Gladbeck
Gladbeck, bajarekî navçeya (Landkreis) Recklinghausenê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Telegram
Telegram platformeke şandina peyaman ya rasterast e.
Bikaranîn
Piştê tomarkirina endamtî ye endamên platformê dikarin ji xwe re komên şandina peyama biafirîne û li ser Telegramê dikarin agahî yan jî peyama bi koma xwe re parve bike.
Curnik
Curnik  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye.
Çemê Mendo
Çemê Mendo, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Innsbruck
Innsbruck paytext û navçeyeke eyaletê Tirol e li welatê Awistiryayê. Bajar di sala 1234an de hate avakirin û yek ji kevintirîn metropolên Tirolê ye.
Dîrok
Bajar di sala 1234an de, ji hêla cotkarên koçer ên ku bi Zimanê almanî diaxifîn, hate damezrandin. Bajar îro hîn jî heye û ji Habsburger ve paytexta parêzgeha Tîrolê ye.
Ew 1964 û Olîmpiyadên Zivistanê yên 1976 li Innsbruck. Di Warerê Cîhanê yê duyem de, di navbera 1943 û nîsan 1945 de, bîst û du êrişên bombeyî pêk hatin û ziyanek mezin çêbû. Kampa komkirinê KZ Innsbruck - Reichenau li vir bicîh bû.
Di salâ 1669 de zanîngeh hate damezrandin. Her weha wekî tezmînatek ji bo dadgehê wekî perehînşah Leopold I dîsa ji Viyana serwer bû û tîrêjên Tîrolî yên xanedaniya Habsburg di 1665 de xilas bûbû.
Di dema Naperên Napoleon Bonaparte de Tirol ji Bavaria, hevalbendê Fransa re hate biderkevtin. Andreas Hofer li Bergisel dijî hêzên Bavyera û fransî yên hevgirtî artêşek gundî ya Tîrolî ber bi serkeftinê ve bir, û dûv re Innsbruck kir navenda rêveberiya xwe. Artêşa hevgirtî paşê artêşa milîsên Tîrolan dagir kir û heya 1814 -an Innsbruck beşek ji Bavyera bû. Piştî Kongreya Viyanayê desthilatdariya Awistiryayê dîsa hate vegerandin. Heya sala 1918 an, bajarok (yek ji 4 bajarokên xweser ên Tîrolê) beşek ji padîşahiya Awistiryayê bû (aliyê Awistirye piştî lihevhatina 1868), serokê navçeya bi heman navî, yek ji 21 „Bezirkshauptmannschaften“ li parêzgeha Tirolê.
Nifûs
Bajar, di hejmara 5an de, di nav lîsteya bajarên herî mezin ên Awistirya de ye.
Ji 1 Çile 2016 ve, nifûsa bajêr 130.894 e.
Li bajêr zimanên ku herî zêde têne axaftin:
Guhêrê
Guhêrê, gundekî navça Kerboran a ser bi Mêrdînê ve ye.
Innsbruck
Aborî
Rêjeya bêkariyê li bajêr di sala 2012 de% 4,2 bû.
Tûrîzm
Goldenes Dachl, ku di sala 1500 de hate qedandin, Sembola bajêr e.
Zanîngeha Agiriyê
Zanîngeha Agiriyê (navê fermî bi tirkî: Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, anku Zanîngeha Îbrahîm Çeçen a Agiriyê) zanîngeha dewletê ya Agiriyê ye. Di sala 2007an de hat damezirandin. Navê wê yê pêşîn Zanîngeha Çiyayê Agirî bûye, lê dû re hate guherandin bo navê îroyîn.
Bîrtalik
Bîrtalik, gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
NGC 22
NGC 22 galaksiyeke komstêra Pegasusê ye. Galaksî di de ji aliyê stêrnasê fransî Édouard Stephan ve hatiye vedîtin.
Pekacîk, Selmas
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 441 kes (109 malbat) bûn.
Şaxwerdî
Şaxwerdî, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Dahşik
Dahşik   gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Hanna Jaff
Hanna, Marchioness of Guadiaro; (li hember Hanna Jazmin Jaff Bosdet; 4'ê tebaxa 1986), kesayetiya televîzyonê, siyasetmedara, mirovdost, axaftvan, nivîskar, çêker û çalakvanek e. Ew tê nas kirin ku yekem Meksîkî ye ku tevlî arîstokrasiya Brîtanî dibe. Wê bi Lord Francisco de Borja Queipo re, 6. Markessî ya Guadiaro û kurê pêşîn ê 12. Konta Toreno re rûbirû dibe.
Jiyana destpêke û zanyarî
Hanna ji Tijuana ye, lê li San Diego ji dayik bû.
Navê bavê wê Jaff e. Bavê wê ji Kurdistanê ye, ji eşîra Jaff’a ye. Muhammed Paşa Jaff bavê wê yî mezin û paşa bû. Di sala 1700 de serokekî eşîrek mezin û serdestê erdnîgariya xwe bû. Ew ji nifşê Adela Xanim, Osman Paşa Jaff û Mahmud Paşa Jaff'e ye. Bavê Hanna, kurê Dawood Fettah Al Jaff'e û serokê eşîra Jaff'an bû. Navê malbata dayika wè Bosdet'e, ji Înglistan çuye Meksika'yè. Kalkê wêyî mezin Carlos Henry Bosdet wan şandiye Meksika'yê. Diya wê li Meksîkê ji dayik bû.
Hanna li Zaningeha Harvard'è beşa navneteweyî û ji doktorîya Derûnnasiyê ya zaningeha niştimanî (Kalîforniya) yê xelas kirîye. Wê li New Yorkê li zanîngeha Coombia, Tecnolojco de Monterrey, Kampus Monterrey û Zaningeha  Paris, xwendî,  û xelas kirîye. Di adara 2014 an de wè ji bona xebata mirovahî ya ji alîyè Meksika Diktor Claustro(Meksika) hatîye pejirandin. Ew niha li Meksikayê di bêşdariya kampanyaya Harward Ex Elumnî’ de endamê Elumnîye.
Sarî Çemî Gewre
Sarî Çemî Gewre, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hanna Jaff
Xêrxwazî û çalakî
Jaff ji sê axaftinên TEDx, Neteweyên Yekbûyî re, û her weha li zêdeyî 80 Zanîngehên Meksîkî axaftvan bûye.
Hanna ji bona perwerdêya sazkarê Jaff Foundation rêxistinekî neqfûnî di 4ê hezîrana 2013 an de damezrandiye. Foundation xebatek çêtirî ji bona karubarên xêrxwazîyê ye û di 200 rojande çêkir. Di vê xebatê de 120 000 kesan havil dît. Di daxuyaniya xwede koçberan, penaberan pirr kêfxweş kir. Kampanyayên nacûdahî kirinê hate destpê kirin û armanca wan liser cîhanê perwerdêya aştîyê dan e. Îro li civata Meksîkayê 7000 hezar dilxwazên û minêkarên ve xebatê henin.
Hanna ji bona koçber û penaberan çalakvan e û pirr caran li kampên penaberên Iraqê de zimanê inglîzî hîn dike û bi hezaran xwendekarên xwe bi fêrbûna zimanê inglîzî kir. Di 2013 n da wê festîvala yekem a Kurdî li Meksîkê damezrand. Ev festîval festîvalekî herî mezin bû û di 4 rojan de 80000 kes di vê festîvalê de cîh girt.
Hanna kampanyayê niştimanî, yên kû ji bona niştecîhên dinê; rengê çerm, niştîmanî, astengdar, ol, zayendî, cinsî, nêrînên siyasî û temen bi ciyawazî anîye cih. Hanna di piştgirîya şerê Rojhilata navîn de yek kampanyayek pêk anî. Her projeyên şermezariyê û hişmendiya gelemperî li ser hilveşandinê pêk anî.
Alflen
Alflen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hanna Jaff
Televîzyon
Di tebaxa 2018-an de, Netflix ragihand ku Jaff dê yek ji endamên lîstikvan ên pêşandana televîzyonê Made in Mexico be, ku di 28ê îlona 2018an de dest bi weşanê kir.
Jiyana kesane
Jaff li serî de şeş caran pêşkêşî kir, li serî de sê caran nişan bû, li serî de du caran cihê dawî kir û yek carî jî talo kir.
Li sala 2019'an, Jaff dest bi hevjînekirina Harry Roper-Curzon kir, warisê malbata Baron Teynham liya U.K. û li adarê 2020'an bi wî re cihê xwedîbûnê kir. Talokirina wan qirar li ser şanoyên hevbeş yên viral tîne û wan nêrînên ceribandina û şantajkirina Jaff pêşkêş dike. Wan li adara 2022'an talo kir.
Elîabad Sofla, Heştrûd
Elîabad Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hanna Jaff
Jiyana kesane
Di rezberê 2022'an de, ew bi mirovên bilind ên Spaniyayê re, Lord Francisco de Borja Queipo de Llano, Grandee ya Spaniyayê, Markîzê Guadiaro, Şahî ya Royal ya Cavalry ya Granada û warisê Conta Toreno û sêwiranên din cihê cihê kir.
Valdallière
Valdallière, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Delê
Delê  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Salûr
Salûr, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Hohenleipisch
Hohenleipisch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Tanna
Tanna, bajarekî navçeya (Landkreis) Saale-Orla-Kreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Gladenbach
Gladenbach, bajarekî navçeya (Landkreis) Marburg-Biedenkopfê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Zagrosê Haco
Zagrosê Haco nivîskar û lêkolînerê kurd e.
Gongyi
Gongyi, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Belata Jorî
Belata Jorî, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Gongyi
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2002an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 790.000 kesî
Elî Baba û çil diz
Elî Baba û çil diz yan jî Elî Baba û çil şêlanker (bi erebî Ali Baba wal arba'een harami) 270emîn çîroka Hezar û yek şev e. Di çapa berê ya erebî de ew çîrok tune bû. Bi tenê ew di wergera rojhilatnasê fransayî Antoine Galland de hebû wê vê çîrokê goya di sala 1709an li Parîsê ji çîrokbêjeke sûrî bihîstiye.
Naverok
Elî Baba êwrana xwe bi darvanî qezenc dike. Bi alîkariya xulama xwe ya jîr Mercane (an jî Morgiana) ew zora koma çil şêlankeran dibe û gencîneya ji şkeftiyê xwe re hildide. Wek xelat Eli Baba Mercane azad dike û wê bi biraziyê xwe re dizewicîne.
Saint-Romain-de-Benet
Saint-Romain-de-Benet, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.