cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çêjegopke
Rêbaza wergirtina molekula çêjdar li çêjegopkeyan
Çêjegopkê li her aliyê rûyê ziman de cih digirin, bi vî awayê her beşa rûyê ziman dikare hemû corên taman nas bike. Ango, bi eslê xwe li ser rûyê ziman de ji bo çêjek taybet, beşek taybet nîn e. Ji ber ko di nav çêjegopkeyek de gellek ji xaneyên çêjewergir heye, çêjegopkeyek jî ne tenê çêjek, lê pirtir cor çêjan dinase. Lê her xaneyek çêjewergir, taybet e ji bo corek çêjê. Wirdememîleyên xaneyên çêjewergir di nav lîkê de dirêj dibin, bi vî awayê molekûlên çêjdar bi hêsanî rastê xaneyên çêjewergiran tên. Çawa ko têgihiştin û şîrovekirina hestê bînînê bi têkilbûna sê rengan; rengê kesk, şîn û sor peyda dibe, şîrovekirin û têgihîştina tamê jî bi yekgirtina hin çêjên serekî çê dibe. Pênc cor çêj ji aliyê çêjewergiran ve tên nasîn. Evana; şîrîn, tirş, şor, tal û umamî ye. Ji bo rûdana hestê çêjkirinê, divê molekulên çêjdar ên di nav xurekan, di nav lîkê de bi têra xwe bihele û di kunika çêjê de derbasî nav çêjegopkeyê bibe, li wir rastê wîrdememîleyên xaneya çêjewergiran were. Ji molekulên çêjdar, molekulên ji bo çêja tirş û şor bi navbeynkariya cogên îyonan, raste rast ji parzûna xaneyê derbasî nav xaneya çêjewergir dibin. Çêja şor ji ber xestiya îyonên sodyumê, çêja tirş jî ji ber xestiya îyonên hîdrojenê peyda dibe. Ev herdu cor îyon jî dibin sedema berevajîbûna cemsergiriya xaneya çêjewergir. Molekulên ji bo çêja tal, şîrîn û umamî, peşî bi wergirên taybet ên li ser parzûna xaneya çêjewergir ve tên girêdan. Evan wergiran, wekî “wergira bi proteînên-G ve girêdayî “ tên navkirin. Bi wergiran ve girêdana molekulên çêjdar, di nav xaneya çêjewergiran de rêzereaksiyon dide dest pêkirin, bi vî awayê berevajîbûna cemsergiriya xaneya çêjewergir rû dide. Piştî berevajîbûna cemsergiriyê, xaneyên çêjewergir, demareguhêzer der didin û demarexaneya hestê çalak dikin. Bi çalakbûna demarexaneya hestê, ragihandinên ji molekulên çêjdar, bi şêweyê demareragihandin ber bi talamusê, ji wer jî ber û tûkila mejî ve tên şandin. Têgihîştina çêjê di navenda çêjtinê ya tûkila mejî de peyda dibe.
Andigena
Andigena, celebek ji teyran e ku ji famîlyaya Ramphastidaeyê ye.
Andy Serkis
Andrew Clement "Andy" Serkis (jdb. 10ê kanûna paşîn a 1964an li Ruislip, Middlesex) aktor, çêkerê fîlman û noqerê berê yê îngilîz e.
Grafschaft Bentheim (navçe)
Grafschaft Bentheim, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Îfitxan
Îfitxan, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Martin van Bruinessen
Martin van Bruinessen antropolog û nivîskarekî holendî ye ku di 10ê tîrmeha 1946an de li Schoonhoven, Holenda, ji dayika xwe bûye. Ew lêkolîn û pirtûkên li ser civatên kurd, tirk, faris, îndonezî û dînê îslamê dinivîse.
Jiyana wî
Ew li Zanîngeha Utrechtê fîzîk, bîrkariyê xwendiye (di 1971 de xelas bû) û dû re jî mirovnasî û civaknasî. Di navbera 1974 û 1976 de, wî di nav Kurdên Iraq, Iran û Tirkiyê de gelek lêkolînên zevî pêk anî.
Goma Dingan
Goma Dingan (bi tirkî: Sağrılı), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Bayram Osku
Bayram Osku, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lard
Lard, gundekî girêdayî Bedlîsê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
GPS
Global Positioning System yan jî bi kurtayî GPS, (wateya bi kurdî, pergala diyariya cih ya gerdûnî ye) pergalek radyonavîgasyonê ya li ser satelaytê ye ku xwediyê sîstemê hikûmeta Dewletên Yekbûyî ye û ji aliyê Hêza Fezayê ya Dewletên Yekbûyî ve tê birêvebirin. Pergal yek ji pergalên navîgasyonê yên satelaytên gerdûnî ye ku agahdariya erdnîgarî û demjimêrê ji wergirên GPSê ên li ser û nêzê erdê re peyda dike. Peydakirina agahdariyan bi şertê ku ew bi kêmî ve divê sîstem çar satelaytên GPSê bibîne. Satelayt celebek sînyala radyoyê derdixin û wergirên GPSê yên li ser erdê van sînyalan distînin û şîrove dikin ku hêla xwe diyar bikin.
Jibo bikaranîna GPSê ne hewce ye ku bikarhêner daneyên înternetê bikarbînin. Her çend ev teknolojiyên dikarin kêrhatiya agahdariya cîhgirtina GPSê zêde bikin jî lê sîstem ji resepsiyona têlefonîkî û înternetê serbixwe tevdigere. GPS ji bikarhênerên leşkerî, sivîl û bazirganî yên li çaraliyê cîhanê re kapasîteyên pozîsyona krîtîk peyda dike. Hikûmeta Dewletên Yekbûyî pergalê afirand, pergalê diparêze û kontrol dike û bikaranîna pergalê ji bo her kesê ku xwedan wergirê GPSê ye vekirî berdaye.
Dîrok
Pergala GPSê di destpêkê de ji bo hewcedariyên leşkerî hate pêşvexistin. Sêwirana sîstemê bi qismî di destpêka salên 1940an de, piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn, hate pêşve xistin. Di dema Şerê Cîhanê yê Duyemîn û li ser pergalên radyo-navîgasyon-based erdê yên mîna LORAN (LORAN-Navîgasyon Dirêj) û Decca Navîgatorê ku ji bo wê heyamê çareseriyek bû ku paşê demek dirêj hate bikaranîn. Yekem bikaranîna GPSê piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn vedigere. Pergal ji bo ku di navîgasyonê de bi wergirên sînyalê, di planên leşkerî û hesabên pozîsyonê de û di kontrolkirina roketên rêberî de were bikaranîn de hate çêkirin. Sêwirana GPSê hinekî li ser pergalên radyo-navîgasyonê yên li ser erdê yên mîna LORAN û Decca Navîgator, ku di destpêka salên 1940an de hatine pêşve xistin, mînak digire. Di sala 1955an de, Friedwardt Winterberg ceribandinek pêşniyar kir ku bi karanîna demjimêrên atomî yên rast ên ku li orbitê di hundurê satelaytên çêkirî de hatine bicîh kirin, hêdîbûna demê di qada gravîtasyonek bihêz de tespît dike. Relatîfiya taybetî û giştî pêşbînî dike ku demjimêrên li ser peykên GPSê dê ji hêla çavdêrên Cîhanê ve werin dîtin ku rojane 38 mîkrosandî zûtir ji demjimêrên li ser erdê dimeşînin. Sêwirana GPS ji bo vê cûdahiyê rast dike; bêyî vê yekê, pozîsyonên hesabkirî yên GPSê dê rojane 10 kîlometre (6 mi/d) xeletî berhev bikin.
Kurden Deylemê
Kurdên Deylemê li bakurê Îranê, li herêma dîrokî ya deylemê, hatine belavkirin.
Erdnîgarî
Kurd li vê herêmê pirranî li parêzgeha Gîlan, li şehristanê Rûdbar bexşa Amerlû, şehristanê Siahkal bexşa Deylaman û şehristanê Rûdsar bexşa Rahimabadê belavbûne. Herweha li Mazenderan, bajarê Sarî kurdên kurmancîaxiv, li devera Nowşar jî êla Lek a Xecewen dijî. Eşîrên Mafî û Reşvend li bakurê parêzgeha Qazwênê dijîn û xwediye gelheke kurdî ya balkeş in. Dîsa li parêzgeha Erdebîlê li devera Xalxalê çend gundan de kurmacîaxiv hene.
Dîrok
Êl û esîrên kurdan ku îro li sê - çar parêzgehên peravîyên deryaya mazenderan belavî dijin hemî ji kurdistanê an jî ji kurdistana xorasanê hatine koçberkirin.
Êl û eşîr
Êlên kurdan ên xwedî gelhe giring Amerlû, Celîlvend, Mafî û Xecevend in. Ji vanan êla Amerlû ya herî mezin e.
Moutiers-Saint-Jean
Moutiers-Saint-Jean, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Karukên
Karukên, gundekî girêdayî Bedlîsê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Stuer, Mecklenburg-Vorpommern
Stuer şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Plößberg
Plößberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Linghai
Linghai, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 532.000 kesî
Derge Litfilah
Derge Litfilah gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Leer (navçe)
Leer, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Derge Litfilah
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 479 kes (77 malbat) bûn.
Bavîl Jêr
Bavîl Jêr, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hilbijartinên Parlamena Kurdistanê
Hilbijartina Parlamena Kurdistanê, 1992
Hilbijartina Parlamena Kurdistanê, 2005.
Hilbijartina Parlamena Kurdistanê, 2009.
Hilbijartina Parlamena Kurdistanê, 2013.
Sainte-Agathe-d'Aliermont
Sainte-Agathe-d'Aliermont, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Digny
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
BioNTech
BioNTech SE (kurt ji bo Biopharmaceutical New Technologies) a Almanî ye. biyo company ya li Mainz ku pêşve û bi çêkirina çalak immunotherapies ji bo nexweş-taybet, nêzbûnên dermankirina nexweşiyan. Ew namzetên dermanan li ser bingeha asîdê ribonukleîk a qasid (mRNA) pêşve dixe ji bo karanîna wekî immunoterapiyên penceşêrê yên takekesî, wekî vakslêdanên dijî nexweşiyên vegirtî û wekî dermankirinên veguheztina proteînan ji bo nexweşiyên kêm, û her weha dermankirina hucreya nûjenkirî, antîbodên nû û immunomodulatorên molekulek piçûk wekî bijareyên dermankirina penceşêrê.
Weqf (2008–2013)
BioNTech li ser bingeha lêkolîna Uğur Şahin, lemzlem Türeci, û Christoph Huber,   bi veberhênana tovî ya 150 mîlyon €. Çalakiyên pargîdaniyê li ser pêşkeftin û hilberîna teknolojî û dermanên ji bo immunoterapiya penceşêrê ya takekesî ne. Karin û Thomas Strüngmann, Michael Motschmann, û Helmut Jeggle bûn cofounders. Di 2009 de, stendina EUFETS û JPT Peptide Technologies pêk hat. Di 2013 de, Katalin Karikó wekî cîgirê serokê paye bilind beşdarî BioNTech bû.
Cih
Cihê damezrîner û navenda giştî ya BioNTech, Mainz, Almanya ye, ku derziya Covid-19 lê hate afirandin. Pargîdanî li bajêr gelek malperan dimeşîne. Cihên lêkolînê yên din li San Diego û Cambridge, Massachusetts in, ya duyem jî wekî navenda Amerîkaya Bakur kar dike. Wekî din pargîdanî li Idar-Oberstein, Martinsried, Neuried û Berlînê dezgehên hilberînê yên xwedan GMP- xwedan in. Di Çiriya paşîn a sala 2020-an de, pargîdaniyê ji bajarên Novartis- a Marburg- ê avahî peyda kirin da ku hilberîna xweya derziyê zêde bike.
Pêşveçûna vakslêdanê
"Project Lightspeed", projeya pêşxistina teknolojiya mRNA ya nû ji bo derziya COVID-19, çend roj piştî ku rêza genetîk a SARS-Cov-2 yekem hate eşkere kirin, di nîvê Çileya 2020 de dest pê kir. Li ser vê projeyê pargîdanî bi Pfizer û Fosun re hevkar e.
Îlyûrdî
Îlyûrdî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Anisognathus
Anisognathus, celebek ji çûkên biçûk e ku ji famîlyaya Thraupidaeyê ye.
Telgraf (rojname)
Telgraf, rojnameyeke heftane li paytexta Brîtanya Londonê weêanê dike. Telgraf bi zimanê kurdî û tirkî weşana xwe dike. Navenda wê li Londonê ye. Her hefte 10 hezar tê çap kirin.
Dîrok
Rojnameya Telgraf di sala 2006an de dest bi weşanê kir.
Ermiştê
Ermiştê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Neha Dixit
Neha Dixit rojnamevan û nivîskarek Hindî ye. Ew herî zêde bi xebata xweya lêpirsînê ya dirêj û kûr a li ser siyaset civakî û zayenda li Asya Başûr tê nas kirin. Wê ji ber raporên xweyên berbiçav û dijwar, di rojnamevaniyê de ji dehan zêdetir xelatên neteweyî û navneteweyî stendîne.
Suwê
Suwê, gundekî girêdayî Bedlîsê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Musigny
Musigny, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Grabowhöfe
Grabowhöfe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bavîl
Bavîl, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Herdê
Herdê, gundekî girêdayî Bedlîsê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Deşteqûre
Deşteqûre gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 528 kes (93 malbat) bûn.
Anodorhynchus
Anodorhynchus, celebek ji teyran e ku ji famîlyaya Psittacidaeyê ye.
Sainte-Austreberthe, Seine-Maritime
Sainte-Austreberthe, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Îlilî
Îlilî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Amberg-Sulzbach
Amberg-Sulzbach, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Wiesau
Wiesau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Îngol
Îngol, gundekî girêdayî Bedlîsê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Mussy-la-Fosse
Mussy-la-Fosse, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Manchester City
Manchester City Football Club yaneke kokdar ya futbolê ku li bajarê Manchesterê hatiye damezrandin. Di sala 1880an de bi navê St. Mark's (West Gorton) hatiye damezrandin, di 1887an de navê Ardwick Association Football Club û di 1894an de navê Manchester City hildaye.
Yane ji 1923an heta 2003an maçên xwe li Maine Roadê leyîstiye û paşê derbasî Yarîgeha Bajarê Manchesterê bûye. Di sala 2008an de ji aliyê Abu Dhabi United Group ve hat standin û yek ji herî dewlemendên dinyayê bûn. Manchester City di navbera salên 2014-2015an de 463,5 mîlyon ewro dahate bi dest xist û bû şeşemîn yaneya herî dewlemend. Di sala 2016an de bihayê yane gihîşt 1,92 milyaran.
Di sala 2019an de: bû yaneya Îngilîzî ku yekem û tek Premier League, FA Cup, Kasa Lîg û FA Community Shieldê kesibiye. 6 şampiyontiya Premier Leagueê, 6 şampiyontiya FA Cupê bi dest xistiye.
Lüchow-Dannenberg
Lüchow-Dannenberg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Amqan
Amqan, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pixti
Pixti (bi tirkî: Kayabağlrı), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Groß Plasten
Groß Plasten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Lüneburg (navçe)
Lüneburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Exizuk Mîr
Exizuk Mîr, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kronach (navçe)
Kronach, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Donnemain-Saint-Mamès
Donnemain-Saint-Mamès, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Demirçî, Nexede
Demirçî gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 76 kes (16 malbat) bûn.
Anorrhinus
Anorrhinus, celebek ji teyran e ku ji famîlyaya Bucerotidaeyê ye.
Aqgombed
Aqgombed, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Perematê
Perematê, gundekî girêdayî Bedlîsê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Sainte-Beuve-en-Rivière
Sainte-Beuve-en-Rivière, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Nan-sous-Thil
Nan-sous-Thil, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Feyzoya
Feyzoya (bi tirkî: Gelindere), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Anous
Anous, celebek ji teyran e ku ji famîlyaya Laridaeyê ye.
Komeleya Lawan
Komeleya Lawan li sala 1930an hte ava kirin. Parêzer Îbrahîm Ehmed jî di nav vê rêxistinê de bû. Li sala 1934ê ev rêxistin beşdarî Partiya Komûnîst ya Iraqê bû.
Nienburg (navçe)
Nienburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Hohen Wangelin
Hohen Wangelin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Dreux
Dreux, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Dizec gewre
Dizec gewre gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nantoux
Nantoux, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dizec gewre
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 687 kes (114 malbat) bûn.
Îlankêş
Îlankêş gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rêhesina Bakurwelatê Ontario
Bi eslê xwe ji bo pêşvebirina deverên Gola Timiskaming û Gola Nipissing hate çêkirin, rêhesin di faktora serekeya di mezinbûna aboriya parêzgehê de zû bû. Piştî dehsalên avakirina dijwar karkeran di sala 1932an de, bi navgîniya Mertalê Kanadayê gihîştin James Bay. Dema ku rêka di nav mertalê de hate teqandin, erdnasan depoyên madenên hêjayên wekî zêr, zîv, sifir û nîkel keşf kirin. Rêhesin di heman demê de, îmkana îstismarkirina çavkaniyên daristanê yên Bakurê Ontarioyê jî kir.
Xeta sereke ya bakur-başûr bi tevahî li Ontario ye, ji dawiya başûrê North Bay dest pê dike û heta bakur di nav Kobalt, New Liskeard, Cochrane, Moosonee ya li ser Çemê Moose, bi qasî 12 mi li başûrê beravê James Bay ve diçe. Yek şaxek mezin ji Swastika ber bi rojhilat ve di nav Gola Kirkland û li ser sînorê Quebecê re derbas dibe, ku ew li Rouyn-Noranda diqede. Şaxa rêhesinê ji Swastika heta Rouyn-Norandayê bi qasî 40 kîlometre di riya Quebecê ji aliyê pargîdaniyek, Rêhesiniya Navendî ya Nipissing ve tê xebitandin.
Xizmetên barkirinê
Têkiliyên bi pergalên trênên din re wiha têne çêkirin:
Rêzek rêveçûnên birêkûpêk hene, di nav de:
Lingyuan
Lingyuan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 646,000 kesî
Jabel
Jabel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Miryanis
Miryanis, gundekî girêdayî Bedlîsê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Avsîyê
Avsîyê (bi tirkî: Yürekkaya), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Droue-sur-Drouette
Droue-sur-Drouette, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kehnimo
Kehnimo, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Têkiliyên kurd û ereban
Têkiliyên kurd û ereban hemû têkilî û peywendiyên miletê kurd û ereban dihundirîne
Tibil
Tibil, Tebil, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Têkiliyên kurd û ereban
Li sala 1937ê rojnameyên ereb, kurdên Îskenderûnê sûcdar kirin
Li sala 1958ê Celal Telebanî li gel serokê Misirê Ebdulnasir hevdîtinekê dike. Di encamê de li Qahîreyê radyoyeke bi kurdî tê vekirin Her wisa Celal Talabanî dbêje ku piştgiriya ereban bo kurdan yekem car Misirê kir.
Northeim (navçe)
Northeim, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Kronach
Kronach bajarokekî navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gomsek
Gomsek, gundekî girêdayî Bedlîsê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Messenger RNA
Di biyolojiyê gerdî, qasidê RNA (mRNA) a single-yakî e molekulek ji RNA ku pirsên li cihekê genetîk ên a gene, û ji aliyê xwendin ribosome di vê pêvajoyê de ji sentez a protein.
Transkrîpsiyon pêvajoya kopîkirina genek ji DNA'yê li mRNA ye. Ev pêvajo di eukaryotî û prokaryotî de hinekî cûda ye, tê de ku RNA polîmerazê ya prokaryotî bi enzîmên çêkirina ADN re di dema transkrîpsiyonê de têkildar dibe da ku pêvajo di dema veguhastinê de berdewam bike. Ji ber vê yekê, ev dibe sedem ku têla mRNA-ya nû bi hilberîna têlek temamker ku wekî têlika veguherîna RNA (tRNA) tê zanîn, bibe du-têl. Wekî din, RNA nekare ji binhev-girêdan avahiyan çêbike. Wekî din, şablon ji bo mRNA zincîra temamker a tRNA ye, ku di rêzê de bi rêza antîkodon a ku DNA pê ve girêdayî ye, yeksan e. Hilberîna demkurt, neçêkirî an qismî pêvajoyî wekî mRNA pêşgir, an pêş-mRNA tê binavkirin; carek bi tevahî were xebitandin, jê re mRNA gihîştî tê gotin.
mRNA di dema pêvajoya transkrîpsiyonê de, ku enzîmek ( RNA polymerase ) genê vediguherîne mRNA transkrîpsiyona seretayî (ku wekî pêş-mRNA jî tê zanîn) diguhere. Ev pêş-mRNA bi gelemperî hîn jî entronan, herêmên ku dê neçin ser kodkirina rêza amîno asîdê ya dawî. Vana di pêvajoya girêdana RNA-yê de têne rakirin, tenê ekson, herêmên ku dê proteînê encod bikin, dimînin. Ev rêza exon mRNA-ya gihîştî pêk tîne. Paşê mRNA-ya gihîştî ji hêla ribosomê ve tê xwendin, û, bi karanîna amîno asîdên ku bi RNA-ya veguhastî ve têne hilgirtin, ribosome proteîn çêdike. Ev pêvajo wekî werger tê zanîn. Van pêvajoyan hemî beşek ji dogma navendî ya bîyolojiya molekular pêk tîne, ku herikîna agahdariya genetîkî di pergala bîyolojîkî de vedibêje.
Çawa ku di DNA-yê de, di mRNA-yê de agahdariya genetîkî di rêza nukleotîdan de heye, ku di kodonên ku her yek ji wan sê ribonukleotîd pêk tê de rêzkirî ne. Her kodon ji bo amîno asîdek taybetî kod dike, ji xeynî kodonên rawestandinê, ku senteza proteînê diqedînin. Wergera kodonan di nav asîdên amînoyî de du celebên din ên ARN hewce dike: RNA veguherînîn, ku kodonê nas dike û amîno asîdê pê re peyda dike, û RNA ribosomal (rRNA), pêkhateya navendî ya makîneya çêkirina proteîn a ribosome.
Hebûna mRNA yekem car ji hêla Jacques Monod û François Jacob ve hate pêşniyar kirin, û dûv re ji hêla Jacob, Sydney Brenner û Matthew Meselson ve li Enstîtuya Teknolojiyê ya California di 1961 de hate dîtin.
Hilbijartina Parlamena Kurdistanê, 2005
Hilbijartina Parlamenê ku 30 yê kanûna paşîn a 2005 an de hatiye çêkirin. Di vê hilbijartinê de du partiyên mezin,PDK û YNK, bûn yek û partiyek bi navê Lîsteya Kurdistanê(ليست كوردستان) ava kirin. Lîsteya Kurdistanê ji sedî not girt û bû partiya desthilatê. Partiya Komela Îslamî ya Kurdistanê jî bû partiya duyemîn û Partiya Zehmetkişanê Kurdistanê jî ji 111 kursiyan 1 kursî qezenc kir.
Xumaç
xumaç.Gundeki gêrêdayê Bedlisê'ye.Dürayawü jı bajêr 12km ye.Gund 75 malbu.Xumaç dısala 1972 şunda bı zêdayi nemabü bınê bandura feodalanda. Dê gunda xendewan derketên bajêrda xendewaniyê pêk anin. Dê navwanda ê ku zaningeh zaningeh xwendên hebun.Ramanêwan ser ramanê tevgera azadibu.Sala 1992 da ku hêzên parastênagel hatên gund, dêwi demêda nizikaya cêwanan bê hêzên parastêna gelra çêbun.Bêvi münasebetêwek berçevbü,pêşve çubu bı rumetbu, dı terafê wan gundên domedar o dê terafê dewletêda dahata zanin.Bêwi qasê dewlet zextu zoriyaxe ser gund pêk tani.Sala 1994 meha adarê timê taybet o leşker gund dagêrtın pêk anin, berkeki roketê danine mala belengazeki gundi {pêşra gutên eva medit} gutên wun alikari HPG ra dıkın, wê gundiyê belengaz hıldane bên çavan.Dê durra hêzên leşker gutên wên çek binên nomarawê bênêvsinên bêbne cerdewan, yanji ez nava kerekola hêvrêsda top tavêjıme gundêwe ez tê bêbêjım zeyeta eğitimêye.Yanji ez avawe,ceryanawe.telefonawe bıgrım, rêyawe xêrabıkem. Dü rêyıwe hene yan wênê bêbne cerdewan yanji derkevın herên. Bêwi münasebetê sala 1994 dê meha nisanê ber zexto zora dewleta dagêrker dest bê çonê kırın.Dê nava gundiyanda 4-5 malan gutên emê bıbne cerdewan ew mane gunda bê cerdewani. Hêzên parastêna gel hatên gund ewan hpg dane ber gulan.şeva paşê hatên pêrsiyarken dıçıne malawê xweyê malê bê pêrsiyar radêhêje çeka gerilayê dê navberawanda pevçuyin dertêkeve xwyê malê o hevalawê jiyanaxe dest dıdın. Lı ser wê ewji gund derketên, gund salek ma vala.sala pêve 10 mal çune gund bı cerdewani.nizêkê 15 malan hêji jiyanaxe dumdêkên.Mê bê kortasi dêroka xumaç nêvêsand, kêmasiyêmê hebên lêborinaxwe dêxwazêm.
Taxtika
Taxtika (bi tirkî: Canuşağı), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Kûşen Mîrzarehîm
Kûşen Mîrzarehîm, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kargow
Kargow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kurdên Deylemê
Kurdên Deylemê an Kurdên Deyleman li bakurê Îranê, li herêma dîrokî ya deylemê, hatine belavkirin. Di waxtên Dewleta Sefewiyan yan şi Xanedana Zendan gelek Kurd li Deylemê barkirin.
Erdnîgarî
Kurd li vê herêmê pirranî li parêzgeha Gîlan, li şehristanê Rûdbar bexşa Amerlû, şehristanê Siahkal bexşa Deylaman û şehristanê Rûdsar bexşa Rahimabadê belavbûne. Herweha li Mazenderan, bajarê Sarî kurdên kurmancîaxiv, li devera Nowşar jî êla Lek a Xecewen dijî. Eşîrên Mafî û Reşvend li bakurê parêzgeha Qazwênê dijîn û xwediye gelheke kurdî ya balkeş in. Dîsa li parêzgeha Erdebîlê li devera Xalxalê çend gundan de kurmacîaxiv hene.
Dîrok
Êl û esîrên kurdan ku îro li sê - çar parêzgehên peravîyên deryaya mazenderan belavî dijin hemî ji kurdistanê an jî ji kurdistana xorasanê hatine koçberkirin.
Êl û eşîr
Êlên kurdan ên xwedî gelhe giring Amerlû, Celîlvend, Mafî û Xecevend in. Ji vanan êla Amerlû ya herî mezin e.
Hormoxan olya
Hormoxan olya gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Oldenburg (navçe)
Oldenburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Ludwigsstadt
Ludwigsstadt bajarokekî navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Écluzelles
Écluzelles, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Daylançî erxî Serû
Daylançî erxî Serû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 455 kes (85 malbat) bûn.
Bêcikê Xwarê
Bêcikê Xwarê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kendivan
Kendivan, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Neuilly-Crimolois
Neuilly-Crimolois, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Riya Ewropayê E8
Bajarên li ser rê
Tromsø – Nordkjosbotn – Skibotn – Kilpisjärvi – Kaaresuvanto – Muonio – Tornio – Keminmaa – Kemi – Oulu – Liminka – Raahe – Kalajoki – Kokkola – Vaasa – Pori – Rauma – Turku
Ciwarbûna mirovan a pêşî li dinê
Ev listeya dîrokî ya rûniştina Mirovan e.
Lîste ji çar pariyan pêk tê. Paleolîtîk ya Navîn (beriya 50 hezar sal ), Paleolîtîk ya Jorîn (Ji 50 hezar salan heya 12.500 sal berê) , Holosen (Ji 12.500 salan heya 500 sal berê) û dema Modern. Tomarên lîsteyê li gor herêman hatine nivîsandin.
Rûniştina mirovan navê ku bidome, dibe ku carinan rûniştgeh hatibin vala kirin ji ber mercên avûhewa , tekîna Çiyayên agirî, mînak tekîna volkanîk ya Toba yê. Derketinên Afrîka yên pêş li dora 270.000 sal in. Herwiha derketinên mayînde dibe ku li derdora 70.000 salan bin.
Paleolîtîk ya Navîn
Beriya Homo Sapîens, ji xwe Homo Erectus milyonek sal berê (lê biner Derketina ji Afrîka) li Afrîka û Ewrasya ya ne-Arktîk belav bibû. Çavkaniya herî kevin ji bo Mirov yê Modern (Homo Sapîens) hatiye dîtin fosîlen Cebel Irhoud ,Maroko  yên 300.000 sal berê nin
Adelina Tahiri
Adelina Tahiri ( Makedonî : Аделина Тахири, albanî: Adelina Tahiri), stranbêja albanî. Di sala 1991 de li Skopyayê ji dayik bûye.
Tahiri ku niha li Albanyayê dijî, di sala 2007an de, dema ku tenê 16 salî bû, bi strana Më Trego ya ku bi zimanê albanî derxistibû dest bi kariyera xwe kir û stran li Îtalya, Albanya û Kosovayê hat lêxistin. Wî di cotmeha 2010-an de albûma xwe ya duyemîn Nuk Jam Penduar' jî bi Albanî derxist. Tahiri di sala 2011an de bi fermî bû hemwelatiyê Albanyayê.
Topala
Topala (bi tirkî: Topaluşağı), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Mehmet Aksoy
Mehmet Aksoy (z. 24ê sibata 1985 li gundê Tariciyan (), Arxa − m. 26ê îlona li 2017 Reqa), wekî Fîraz Dag jî binavkirî, fîlmsazê kurd-brîtanî bû. Aksoy di 26ê îlona 2017an de li Reqaya Sûriyê hat kuştin.
Jiyan û kar
Malbata Aksoy ji komeleya Elewî ya Kurd in û bi eslê xwe ji navçeya Elbistan li Bakurê Kurdistan li parêzgeha Mereş bûn. Ew di sala 1988an de ji Meletî malbarkirin li Londonê, û entresa Aksoy ji bo tevgera serxwebûna kurd di 2004 de dest pê kir gava ku ew yekem car serdana Navenda Civaka Kurd li bakurê London kir.
Aksoy ji ber ku têkiliya wî bi civaka kurd re li London-ê çêbû û bi nivîsarên Black Panther George Jackson û her weha nivîsarên  Abdullah Öcalan ji girtîgehê  re li ser Konfederalîzma Demokratî  bandorbar bû.
Aksoy li Zanîngeha Keybanû Maryê ya Londonê, û piştre jî Zanîngeha Goldsmithê ya Londonê, fîlmçêkeriyê xwend. Kurtefîlmê wo Panfilo, ku ji bo kursa xwe ya MA çêkir, di sala 2014-an de hat derxistin, û di Festivala Kurtefîlmên Îtalî û Xelatên Fîlmên Xwendekarên Brîtaniyayê de jî xelat wergirt.
Aksoy dêûbavên xwe ne agahdar kir pêşiya çûyîna xwe ji Rojava (Rojavayê Kurdistanê) / (Bakurê Sûriye) di hezîrana 2017an de. Ew nexwest ku bi hêzên kurd re li Sûrîyê şer bike, lê berevajî wî xwest ku çîrokên şervanên kurd bi rê ve bibe fîlimên wî. Ew damezrîner û serweşangerê malpera Kurdish Question (Pirsgirêka kurd ) bû.
Apê wî, Firaz, di şerê salên 1990an de yên leşkeriya tirk bi şervanên PKKî re hat kuştin. Aksoy ji ber namûsa apê xwe bernavka xwe yê gerîllayê xist 'Firaz Dağ'.
Piştî mirina wî, pirtir ji 2000 kes li navendek civakê li bakurê London derketin ku baca bidin.Aksoy pêncemîn hemwelatiyê îngilîzî ye ku li bakurê Sûriyê dema ku şerê li dijê Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê  di şer de hate kuştin. Ew di 10' Mijdara 2017an de li Goristana Highgateê li Londonê hate wefatkirin.
Klcah
Klcah, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Klink, Almanya
Klink şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hormoxan Sofla
Hormoxan Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Teuschnitz
Teuschnitz bajarokekî navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Osnabrück (navçe)
Osnabrück, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Hobab
Hobab, Hûbab, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Nicey
Nicey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Écrosnes
Écrosnes, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Daylançî erxî Xwarû
Daylançî erxî Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 344 kes (62 malbat) bûn.
Napoleon Bonaparte
Napoleon Bonaparte, (1769-1821) yek ji mezintirîn serokên Fransayê yên piştî şoreşa sala 1789'an e, ku tamar û çemikên wê di civaka Fransayê de bi cîh kir bû. Napoleon di 15'ê gelawêja 1769'an ji malbateke îtalî ya xwenedan li girava Korsîkayê hat cîhanê, ligel ku ji mala Bonaparte tu kesî karê leşkeriyê ne kirî bû jî Napoleon di şanzdeh saliya xwe de bû serbaz (ango, lieutenant). Bavê wî Carlo parêzer bû, û bi doza serxwebûna Korsîkayê re le bikî bû. lê piştî dagirkirina Korsîkayê ji alî Fransayê ve sala 1768'an û ji ber ku ew bi xwe ji malbateke xwenedan bû, bavê wî tevle arîstokrasiya (torîna) Fransayê bû, û bi bandora wî lawê xwe Napoleon di bin saya keyê Fransayê Louisê XVI'an de li amojgeha leşkerî ya Brienne-le-Château û li École Militaire ya Parîsê xwendin.
li encama vê serkeftinê de Napoleon hat xelatkirin û diyaroka wî ya leşkerî bilind bû, ango di 24 salîya xwe de bû serheng. Di sala 1795'an de Napoleon serpêçîk li hember desthilata şoreşî li Parîsê talankir, û pê re ji Joséphine de Beauharnais zewicî, ya ku yek ji jinebiyên qinareyê (giyotîn) û diya do zarokan bû.
Bargehên Dest pêk ê
Di sala 1796'an de Napoleon bû serokê sobara Fransayê li Îtalyayê, û gelek generalên austrî ligel hijmareke mezin ji leşkerên wan şikandin, heya Austriya mecbûr ma ku aşitiyê ji Napoleon bixwaze, lewra peymana Campo Formio hat morkirin, ya ku ji mercên wê hemî herêmên ji aliyê Fransayê ve hatibûn dagirtin bidest wê de bimînin.
Pê re Napoleon bargeyek şand Sûriyê ta rê li êrîşên osmaniyan bigire, lê ligel ku bargeya wî binkeftî bu; Napoleon riswatîk mezin gihand Osmaniyan dema ku leşkerên wan bi şêweyekî şermî şikandin, di vê navberê de qompileyek (polt) ji alî Rûsya, Awistiriya û Brîtaniya li dijî Fransa dihat çêkirin.
Rola Napoleon li Fransayê
Piştî Napoleon nûçeya hevpeymana dijbertiya Fransa bihîst, wî biryar da ku vegere Fransa û general Kléber bû şongirê wî li Misirê. Li Parîsê, Napoleon beşdarî pilanik têkbirina hukûmeta Fransa bu, û ligel hevalan desthilat xist destê xwe. Bi vî şêweyî Napoleon rêjîmekî nû damezirand, û destûra bingehîn ya vî rêjîmî destekî bêsînor da serokê rêjîm, belê ewjî Napoleon bû, yê ku wek konsolê yekemîn hat naskirin. Di sala 1802'an de destûra bingehîn hat dorandin û nivîsa xwe ya nû hêl da Napoleon wek konsol heya mirinê, û di sala 1804'an de ew wek împerator hat binavkirin. Ev guhertin bi terzekî dilxweş ji gelê Fransayê ve dihatin pejirandin.
Di sala 1800'î de, Napoleon cihê xwe xurt kiribu dema ku çiyayên Alpê derbaskiribu û austrî li Marengoyê şikandibûn, pê re peymana aştiya Ewropa ya giştî morkir, ya ku çemê Rînê wek sînorên rojhilat yê Fransayê nîşan kir.
Di sala 1801'an de, Napoleon Konkordata (lihevhatina) bi papayê Vatîkanê re jî danîbu, ya ku dilsarî bi dîwara katolîk ya romî re bidawî kiribu, û aramiya hundir ya Fransayê jî parast, piştî helwesta negatîv ya dîwara katolîk ji şoreşa Fransa.
Hemî ezgeriyên ku Napoleon afirandibûn li Fransa hatin pêşwazîkirin, herweha hemî dibistan ketin bin kontrola navendî ya hukûmetê, sîstema dadgehan hêsantir bû, û zagona Fransayê hat standardkirin di Code Napoléon de û şeş zagonên dî yên ku mafên sivîl, azadiya olan û takemafên dî yên ku şoreşa Fransayê vexweribûn parastin.
Şer û vekirinên Napoleon
Di sala 1803'an de, Brîtaniya bi kiriyarên tund yên Napoleon hat tûjikirin, û di encamê de şer di deryayan de bi Fransa re hat serborîkirin, û piştî do salan Rûsya û Austriya hevpeymanek nû bi Brîtaniya re danîn, lewra Napoleon sêwiranên (pilanên) êrîşkirina Brîtaniya çêkirin û leşkerên xwe berve hêzên rûsî-austrî birêkirin, û ew di cenga Austerlitzê ya 2'ê heyva berçileya sala 1805'an de şikandin.
Îrîngîl
Îrîngîl (bi tirkî: Taşlıyayla), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Napoleon Bonaparte
Şer û vekirinên Napoleon
Di sala 1806'an de, Napoleon keyaniiya Napoliyê dagirt û birayê xwe yê mezin Joseph kir keyê wê, pêre Napoleon Komara Holandê guhart keyaniya Holandê û birayê xwe Louis kir keyê wê, paşê berê xwe da mîrîtiyên almanî û li wir Konfederasiyona Rînê damezirand û xwe kir parêzerê wê.
Terz û kiriyarên Napoleon bihna Prûsya (mîrîtiya almanî ya tev mezin) tengkir, lewra Prûsya berê xwe da Rûsya û vê re hevpeymanek danî bû êrîşkirina konfederasiyona ku Napoleon damezirandî, lê Napoleon herdu leşkerên prûsî û rûsî lipeyhev li cengên Jena, Auerstädt û Friedland pelixandin û peymana Tilsitê bi Aleksanderê I danî, ya ku Napoleon têde Mîrîtiya Prûsya biçûktir kir.
Bo qutkirina têkiliyên Brîtaniya bi Ewropayê re, Napoleon pergalê "sîstema kontînental" damezirand, û bi rêya wê dorpêçek aborî li dijî bazirganiya Brîtaniya bi Ewropayê re danî, û ji ber ku Portûgal û Spanya destekên Brîtaniya bûn, Napoleon di salên 1807'an û 1808'an de ew herdu dagirtin û desthilatiya wan li birayê xwe û xezûrê xwe belavkirin, ango birayê wî Joseph bu keyê Spanyayê û xezûrê wî şona Joseph li Napoliyê girt. Gelê spanî bi berxwedaneke çekdariya tund pêşwaziya gihîştina Joseph ya Spanyayê kir, vêça hemû serkeftinên Napoleon li wir tiştekî rêjeyî bûn, ango vê berxwedanê ya ku paşê bi navê Şerê Nîvgirava Pîreneyê (an jî "Penînsular") hatibû naskirin, bi alîkariya Brîtaniya ji gerîlayên spanî re pênc salan berdewam kir û 300.000 leşker ligel hejmareke diravî nediyar ji Fransayê daqirtand. Belê ev qamûşa ku pişta împeratoriya Fransayê birîbu, çimkî piştî vê ziyanê Fransa nema karibû xwe ji nû ve wek berê rake ser lingan û hêdî hêdî hemû împeratoriya fransî hilweşiya.
Panjin
Panjin, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Napoleon Bonaparte
Rola Napoleon li Ewropayê
Li keyaniyên ku Napoleon li Ewropa damezirandibû Zagona Napoleonî (bi fransî: Code Napoléon) hat bikaranîn. Feudalîzm û benîtî hat rakirin, azadiya olan ji bilî Spanya li hemû qiraliyan hat belavkirin. Ji her keyaniyekê re destûrekî bingehîn hat dayîn, têde mafê dengdanê ji mêran re parastî bû, herweha terzê pergalê Fransayê li wan keyaniyan jî belav bû. Bandora ezgeriyên Napoleon li van keyaniyan berdewam kir heya ku gel ji wan bi dûr ket dema ku zordestiya Napleon di komkirina bacan û serbaza leşkerî de diyar bû, lê gelê wan qiraliyan tu carî sûda ji zagonên Napoleon girtine nadarnekirin.
Merivên EHMEQ, timotim behsa berê dikin, Yên dîn, behsa pašerojê, Lê yên aqil, behsa niha dikin. Napoleon Bonapart
Vemirandina çira Napoleon
Di sala 1812'an de, Napoleonê ku hevpeymana xwe bi Alexander I re têkçû, êrîşeke mezin li dijî Rûsyayê destpê kir, lê piştî demeke kurt Napoleon ji wir kişî ji ber ziyanên mezin yên ku gihîştin sobara wî li Moskowê.
Têkçûna Napoleon li Rûsya wêrekiya ewropiyan derxist holê, ango ew li dijî Napoleon bûn yek, lê ligel ku Napoleon bi şêweyekî bêhempa şerê wan kir; ciyawazî di navbera Napoleon û generalên wî de tişkî jênerevbû. Di sala 1814'an de şêwirmendên Napoleon nerazîbûna xwe li hember berdewamiya şer diyarkirin, piştî Ewropiyan berdana Napoleon ya desthilatê ji lawê xwe re nepejirandin, Napoleon ji nişka ve û bi şêweyekî bêmercî desthilat berda û li girava Elba li deryaya Sipî hat koçkirin. Pîreka Napoleon Marie Louise û lawê wî li şon bavê wê împeratorê Austriyayê ketin zîndanê, Napoleon nema ew carik dî dîtin.
Xuyaye ku bihna Napoleon li koçberiyê teng bû, vêça di sala 1815'an de ji girava Elba revî û gihîşt Fransayê. Li Parîsê Napoleon dilê ew leşkerên ku hatibûn wî binçav bikin dizî, û ji nû ve desthilat kir bin destê xwe. Bo dilê hemî xelkê Fransayê ji nû ve dagire, Napoleon destûrekî bingehîn nû û demokratîktir danî, herweha cengînên Napoleon yên Kevin li dor wî kom bûn û desteka xwe jê re diyar kirin. Napoleon di destpêkê de banga aşitiyê li ewropiyan kir, lê wan li Napoleon wek mirovekê derzagon dinêrîn, ji ber wê banga wî redkirin. Bîhna Napoleon pir tengbû û biryar da ku ewropiyan pêşbike, di encamê de wî bargeheke mezin rêkir Belgiyayê, bargeha ku bi şikestina wî di cenga Waterlooyê 18'ê hezîrana sala 1815'an de hêvişbû. Li Parîsê cemawerê Fransayê li ber Napoleon gerîn ku dest ji şer bernede, lê siyastmedarên fransî desteka xwe ji Napoleon kişandin, lewra Napoleon revî Rochefortê. Li wir Napoleon ji alî serokê hêza brîtanî ya Şerê Waterlooyê, Bellerophon ve hat binçavkirin, û vê care koçberî herêmeke pir dûr bû, ta nikaribe carik dî vegere, herêma koçberiya wî girava Saint Helena li başûrî girsava Atlantîk bû. Napoleon li wir heya mirina xwe di 5'ê gulana sala 1821'ê de ma, pê re bi demekê laşê Napoleon vegerî Fransayê û di goristana Invalidesê de bi aramî razbû.
Rastî Napoleon wek ferezîk leşkerî, siyasî û ezgervanî bi laşê xwe çû, lê ew wek nîşan û sembola jêhatin û wêrekiyê ta roja îro ne tenê di hişê fransiyan de, lê di hişê hemu jiyanê de dijî.
Napoleon, di dema danîna Tacê da, berewajî debên berê ku li merasimê, Pop dihat û taca zêrîn daydida ser împerator, ew bixwe tac danî ser xwe û bi vê yekê da zanîn ku ew bixwe bûye padîšah nek bi ferman û daxwaza Xudê.
Tu car ji yên ku li dijî we ne netirsin
Belke ji yên ku bi we ra ne lê qet newêrin vê yekê bêjin we û ditirsin ku wê bînin zimên, xof bikin.
Partiya Sosyalîst a Holendayê
Partiya Sosyalîst a Holendayê (Socialistische Partij, SP) partiyeke holendî ye ku ji sala 1994an ve di meclisa Holendayê da tê temsîlkirin.
Rifeyî
Rifeyî, gundekî başûrê Şingalê ye 5 kîlometiran ji gundê Koço. Misilmanên şîa li wir bûn. Nuha hindek ji vî gundî li Domîzê dijîn û yên din aware bûn li gundê Ênişkê. Gundên din yên şîa Kunruviya Rojhilat û Kunruviya Rojava ne.
Éole-en-Beauce
Éole-en-Beauce, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Osterholz
Osterholz, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Bêtas
Bêtas, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xi'an
Xi'an (bi çînî: 西安, Xī'ān), serbajar ê parêzgeha Shaanxi ya Çînê ye. Ew yek ji bajarên herî kevnare yên Çînê ye ku xwedî dîrokek 3100 sal e. Hejmara nîştecihan di sala 2010an de 13 milyon kes e.
Îslam
50,000 misilmanên hui hene. Heft mizgeft hene. Mizgefta herî mezin a bajêr "Mizgefta Mezin a Xi'anê" (西安大清真寺, Xīān Dà Qīngzhēnsì) ye.
Lîsteya dewletan a li gorî gelheyê
Ev lîste, welat û navçeyên girêdayî yên ji aliyê şêniyan e. Ev di nav dewletên serbixwe de deverên girêdayî dijîn û di hinek rewşan de, welatên nifûsê ji dewletên serbixwe ve bi hevbendiya di nava lîsteya serî de li ser bingeha ISO ISO 3166-1 ye. Ji bo nimûne, Keyaniya Yekbûyî jî wekî yekeyeke hesab dikirin dema welatên nifûsê ji Keyaniya Holendayê bi hev cûda hatin nirxandin. Li gel vê lîsteyê de dewletên hin bi naskirina sînor li ISO 3166-1 nehate dîtin heye.
Jî di sedî gorî nifûsa cîhanê de, ku li Neteweyên Yekbûyî de li ser 7.8 milyar şêniyên her welatî di kanûna pêşîn a 2022 texmînkirin dayîn e.
Apolon
Apolon an Apolo yan jî Epolo, di dînê yewnan û romayî yê klasîk û mîtolojiya yewnanî û Romayê de yek ji xwedawendên OlîmpÎ ye. Xwedawendê neteweyî yê yewnan, Apolon wekî xwedawendê tîrvanî, muzîk û dans, rastî û pêşbinî, şîfa û nexweşiyan, tav û ronahî, helbestvanî û hêj bêtir tê naskirin. Ew wek yek ji xwedawendên yewnan ên herî girîng û kompleks, ew kurê Zeus û Lêto û cêwiyê xwedawendê nêçîrê Artemîs ê ye. Wekî ku xwedayê herî bedew û îdeal a kouros (ephebe an ciwaniya kose û werzişdar) tê dîtin, Apolon wekî hemî xwedayên herî yewnanî tê hesibandin. Pêşbîniya Delfiyê ji wî re hate terxankirin. Apolon di mîtolojiya etrûskan de ku bi mîtolojiya yewnanî ve bandorkirî ye wekî Apulu tê zanîn.
Jêder û nav
Tê texmin ku jêdera kulta Apolonî ji Anatolyayê de tê. Bêjenasiya navê Apolon ne diyar e. Dibe ku ev bi zimanê yewnanî bi wateya "dazanîner", "hilweşîner" an ew ê ku ji karesat diparêze. Di Îlyadayê de, Homer jê re digot Smînteûs ("cirdkuj") û "yê ku ji dûr ve". Li ser navê Febos Apolon ("ew ê birqîn", ) ew jî bi xwedawendê rojê Helios re hat wekhevkirin. Navên din Boedromios, "yê ku dilezîne alîkariyê bike, bi qîrînek şer" û Loxias bûn.
Pitagorasvan û platonîstên ku bi taybetî Apolon diperistiyan, pê bawer bûn ku navê wî wateyeke felsefî ye. Ewna vê navê wekî Apolon (" ewê ne pir") şîrove kirin, ji a- ("ne", alpha privativum) û polon ("gelek"). Di nav wan de tiwancek ji yek, ya herî bilind, bêguman prensîpa zêdetir re, berevajiya pirrjimar dîtin. Li gorî vê şiroveyê, ku nûplatonîst Plotînos ji pîtagorasvan re dihesibîn e, "Apolon" navê xwedayê Yek e. Ev bêjenasiya navê Apolon bi eşkereyî di berhemên Platon de nayê govanî dan, lê ew xuya dike ku ew pê dizan bû. Di lêkolînê de tê texmînkirin ku ew beşek ji "dîtaneya nenivîsî" bû, ku tenê bi devkî hate ragihandin.
Hesibandin
Apolon parêzkarê huner û muzîkê bû û serokê neh mûzeyan kir (lewma Musagetes bernavekî wî bû) û di heman demê de xwedayê kefaretê bû. Ew jî wekî Apolon Epicurios, xwedayê şifayê hate hesibandin û bi vî wayî şêniyên Figalia ji nexweşiya webayê filîtand. Lê ew di warên din ên jiyanê de jî rolek dileyîst: ew nexweşî, mirin û xirabkirinê derxist (mîna xwedê Babîl Nergal ) û şûnda di şerê Troyayê de webayê şand li wargeha Akayan. Di heman demê de ew  ji xeteran filîtand (mînak, di fonksiyona Apolon Smintheus, "destavêjê mişkan" an Apolon Lukeios de wekî parêzkarê kewteyan  ji guran). Wekî ku xwedayê şîfayê, pêşbînî û cîhenên pêşbiniyê bi wî re têkildar bû. Bi mirina ejdeha Puthon re, Apolon hêzên dîtbarî bi dest xwe xist û lewma jî wek Apolon Pûtios navlêkiribû û ji bo rêza wî de lîstikên Pûtos hatine pîrozkirin.
Ew dikaribû jêhatibûna pêşbiniyê bide ji mirbaran mîna Kasandra, keça key Priamos bide. Di Şerê Troyayê de ew li tenişta Troyayê bû û di nav şer de bi guleyên tîrê armanckirî desttêwerdan kir; ew wek tolhildêr bi tîrên xwe re şand wargeha Akayan ji ber ku wan keça kahînê Apolon girtî bûn û kirîbûn xulama xwe.
Ji bilî vegotinên ku ji bo wî kesê tîpîk in, wek pêşbirka muzeyî ya bi xwedawendê şivanan Pan, Apolon di hejmareke girîng a çîrokên ku derbarê wî de têne behskrin wekî tolhildêr an kujer xuya dibe. Ji ber vê yekê wî niobeyiyan û dêw Tîtoos kuştin, yê ku dixwest destdirêjiya dayika wî bike; ew satîr Marsuas, ji ber ku ew hate gotin ku ji xwedê re muzîka xweşiktir çêkir. Ew ferman da Orestes ku dayika xwe Klîtemnêstra bikuje da ku ji ber kuştina bavê xwe Agamemnon tol hilde. Erînues yê ku vê yekê nepejirandin, piştre bi dîn ket Orestes, lê Apolon bi serfirazî li hember wan û ruhê Klytaimnestra li pêşberî Girê Aresê li Atînayê parast.
Vegotin
Yekem çalakiya Apolon, ku li Lîkya an li "girava livdar" Delos hat cîhanê, kuştina mar, Pûton, dijminê diya xwe Leto bû. Apolon bi tîrekê Pûton lê xist. Pûton bi giranî birîndar revî û gihîşt Orakleya dayika erdê li Delfî, ku bi navê rûmeta Delfûnê, jina Pûton hate navkirin.
Dewleta Kurd (1918–1919)
Dewleta Kurd li Başûrê Kurdistanê hikûmetek xweser bû ku ji Cotmeh 1918 heya Hezîran 1919 hebû. Ev dewlet dewleteke naskirî ya demkurt bû, ku di encama çend Serhildana Şêx Ebdulselamê Barzanî û hinik zedetîr, lî waxtên Şerê Cîhanî yê Yekem de hate afirandin.
Nav
"Dewleta Kurd" ekzonîmek e ku ji hêla rayedarên Brîtanî ve li London û Rojhilata Navîn ve hate bikaranîn ku vê polîtîkayê di dema hebûna xwe de vebêje. Saad Eskander dibêje ku ev nerast e, ji ber ku ew bi tevahî serbixwe nebû.
Dîrok
Bi hilweşîna Împeratoriya Osmanî re di Çirî 1918 de, Şêx Mehmûdê Berzencî xwest ku ji Osmaniyan qut bibe û di bin çavdêriya Keyaniya Yekbûyî de Kurdistana başûr a xweser çêbike. Ew wekî serokê hukûmatê ji alîyê civata navdarên kurda li herêma Silêmanîyê hate bijartinê, û hema ku Keyaniya Yekbûyî Kerkûk girt (25 Çirî 1918 ) wî eskerên Osmanî yên li navça xwe hazir girtin û bidawîbûna hukumê Osmanî îlan kir, soza dilsoziya bi Britanyayi re dan. Herêmên din ên kurd jî şopandin, wekî Rania û Keuisenjaq.
Helwesta Osmanî ew bû ku herêm hîn jî bi qanûnî di bin serweriya wan de bû, tevî agirbestê. (Agahiyên bêtir: Pirsa Mûsilê) Wan dewleta Kurdî nas nekir. Berevajî vê yekê, karbidestên Keyaniya Yekbûyî yên li qadê, tevî ku bi fermî di warê Başûrê Kurdistanê de siyasetek baş diyarkirî tune, hevkariya Kurd qebûl kirin hilbijartin.
Mehmûd Barzanji ji hêla Britanya ve wekî parêzgarê herêma B ya Kurd hate destnîşankirin, ku ji başûrê Çemê Zabê ya Piçûk heya tixûbê Osmanî-Qacaran yê kevn dirêj dibe.  Berzenci hewl da ku bandora xwe li derveyî herêma xwe ya diyarkirî berfereh bike, û alîkariyên Brîtanî bikar anî, ji bo meaş dabîn kir û alîkariya başkirina ji wêraniyên şer kir, ji bo ku bingeha hêza xwe yek bike, dilsoziya serokeşîran bikire. Vê yekê bû sedem ku têkiliyên bi Britanyayê xerab bibin, û di 23 Gulan 1919 de, Berzenci 300 şervanên eşîrî raber kir, serperiştên Brîtanî derxistin û xwe wekî "Mîrê hemî Kurdistanê" îlan kir, û yekem serhildanên Mehmûd Berzenci dest pê kir.
Hikûmet
Dema ku dewleta kurdî hat damezrandin Mehmûd Berzencî serokê hikûmetê bû. Di 1ê Kanûn 1918an de, rayedarên Brîtanî ew wekî hikûmdar dabeşa Slêmanî nas kirin.
Tevlêbûna Brîtanî bi rola çavdêriyê hate sînordarkirin, û hukumeta herêmî di mijarên dadrêsî û dahatê de xweseriyê digire. Edward Noel ji aliyê Arnold Wilson ve wek berpirsiyarê siyasî yê berpirsiyarê çavdêriyê hat tayîn kirin.
Nod-sur-Seine
Nod-sur-Seine, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Hanaabad Olya
Hanaabad Olya gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kurdava Osku
Kurdava Osku, gundekî ser bi navenda bajarê Oskuyê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sainte-Geneviève, Seine-Maritime
Sainte-Geneviève, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Wallenfels
Wallenfels bajarokekî navçeya (Landkreis) Kronach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Cewlanî
Cewlanî (bi tirkî: Görgülü), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.