cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enîq
Enîq, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xanîsor
Xanîsor gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Xanika Herzem
Xanika Herzem gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Dilgeh
Dilgeh, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Teuchern
Teuchern, bajarekî navçeya (Landkreis) Burgenlandkreisê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Uttenreuth
Uttenreuth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erlangen-Höchstadt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Belqa
Belqa, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Hacîsor
Hacîsor (navê wê bi tirkî Bölükçalı lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.
Trîptofan
Trîptofan an Tryptophan tirşeyek amînî ye.
Ecgberth keyê Wessexê
Ecgberth (771/775 - 839), anku Ecgbert, Egbert an Ecgbriht jî tê gotin, ji sala 802an heta mirina xwe di 839an de keyê Wessexê bû. Bavê wî Ealhmundê Kentî bû. Egberth di salên 870î de bi destê Offayê Merciayî û Beorhtricê Wessexî rezorê bi darê zorê ve qesra Charlemagne ku li Keyaniya Frankan bû,li vir ve hate sirgûnkirin. Lê Ecgbert, sala 802an de piştî mirina Beorhtricê vegeriya Wessexê û derket ser textê e.
Çavkanî
Kategorî:Key
Wayback Machine
Wayback Machine arşîveke înternetê ye ku ji aliyê malpera Internet Archive ve hatiye pêşxistin. Avakerên wê, Brewster Khale û Bruce Gilliat, bi mîsyona temînkirina gihiştina gerdûnî ya ji hemî zanyarî re damezrandiye.
Omar Dedixî
Omar Dedixî, kesekî ku bi aslê xwe tirkmen a. Di dema ku Serê navxweyî li Sûrîyê didomîya, tirkiya komeka çekdar di bin destê wî de da ava kirin û jê xwest ku herê û hêrîşî gundên kurdên rojavayê kurdistanê bike. Ji koma ku wî ava kirîya de jî di çapameniyê de hat gotin "çeteya Omar Dedîxî" jî. Girêdayî Fermandarîya Tirkiyê ye herême Xetayê dixabitî.
Cîhadvan John
Pêvajoya Tevebuna Daîşê
Îddîa ya Emwazi dibê ko îstîhbarata Îngiliza MI5 tim digirte xwe û digo teve me be. Sebê vî Mihemmed Emwazi teve Daîşê bu û hêdîna navê xwe bu Cîhadvan John.
Amerîkaya Bakur
Amerîkaya Bakur an jî Emerîkaya Bakur parzemînê sisîyî di cîhanê da ye. Asya û Afrîka ji wê mezintirin. Amerîkaya Navîn ne parzemînek bi xwe ye, ew perçek ji Amerîkaya Bakur ye. Ji bakur ve bi Okyanosa Arktîk, ji rojhilat ve Atlantîk, ji başûr ve bi Karîbîk û ji rojava ve bi bakurê Pasîfîk ve cîran e. Kanalê Panama her du parzemînên Amerîkayê ji hev vediqetîne.
Amerîkaya Bakur
Li erdî Amerîkaya Bakurê da sê dewlet hene:
Amerîkaya Navîn
Di erdî Amerîkaya Navînê da heft dewlet hene, yê hên vê parzemînê da ne:
Karîbîk
Di rojhilata başurê Amerîkaya Bakurê da deryekî mezin heye. Navî xwe Karîbîk ye û li wir pir girav hene, yê Emerîkaya Bakurê da ne. Ew evin:
Asengeran
Asengeran gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Xew
Xew di mirov û heywanan de rewşa bêhnvedanê ya hiş û laşê ye.
Asengeran
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 64 kes (17 malbat) bûn.
Telgte
Telgte, bajarekî navçeya (Landkreis) Warendorfê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Xew
Di xewê de, gelek nîşanên jiyanê ji yên rewşa şiyarbûnê cûda dibin. Pîlan, rêjeya nefesê û tansiyona xwînê li ba prîmat û organîzmayên din ên bilind dadikevin û çalakiya mêjî diguhere. Girtina çavan vê fonksiyonê piştgirî dike.
Xêçûk
Xêçûk  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Siyamed Sîpan Ugurlu
Siyamed Sîpan Ugurlu (jdb. sala 1986 li Kaniya Elî, Mêrdîn, Tirkiye) rojnamenivîsekî û helbestvanekî kurd e.
Jînengarî
Ugurlu di dîroka 9ê îlona 1986an de, li gundê Kaniya Elî, girêdayî Şemrexê ya ser bi Mêrdînê ve hatiye dinê. Malbata Siyamed di sala 1999ê de ji welêt derdikevin û berê xwe didin xerîbiyê. Neha jî bi malbata xwe ve li li bajarê Elmanya yê Ludwigshafenê dijî. Di nava malbatek 6 zarokî de, zaroyê malê yê mezin e.
Di salên 2007 - 2009an de ragihandêrê rojnameya Yeni Özgür Politika, yê herêma Mannheim/Ludwigshafen/Heidelberg bû.
Di heman demê de berpirsiyar û nivîskarê derve yê rojnameyekî herêmî ye ku neha bi navê "Mavî ve Kent (Sahr-î Şîn)" li Nisêbînê tê weşandin. Di heman demê de nivîskariya gelik kovar û malperên dîtir yê kurdî jî dike.
Niha li zanîngeha Koblenz-Landau a Elmanya di Enstîtûta Zanistên Sosyal beşa Zanistên Aborî di sala 2012 de xedand û dest bi xwendina bilind ango Masterê kiriye.
Xeybelî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 87 kes (22 malbat) bûn.
Îcadiye
Îcadiye, gundekî bi ser Dortyola Xetayê ve ye.
Jean Alexander
Jean Alexander (jdb. 11 çiriya pêşîn 1926, li Toxteth, Liverpool, Brîtanya - m. 14 çiriya pêşîn 2016, li Southport, Merseyside, Brîtanya) yek ji aktrîsên televîzyonê yên navdar ên brîtanî bû.
Temaşevanên brîtanî wê bêhtir bi navê Hilda Ogden nas dikin ku ev navê di rola leyîstika wê ya li rêzefîlmê bi navê Coronation Street e.
Wê di gelek rêzefilmên televîzyonê de rol girtiye û çend jî pirtûk nivîsîne.
Gime
Gime, gundekî bi ser Bemoya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Thale
Thale, bajarekî navçeya (Landkreis) Harzê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Sofîlar
Sofîlar gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hemzekor
Hemzekor, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xerabilmê
Xerabilmê gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Egîdkom
Egîdkom, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Prolîn
Prolîn an prolin tirşeyek amînî ye.
Vestenbergsgreuth
Vestenbergsgreuth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erlangen-Höchstadt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Deliktaş
Deliktaş, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Villers-sur-le-Roule
Villers-sur-le-Roule, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Melek Mosso
Melek Mosso yan jî bi navê rastî Melek Davarcı, ( li bajarê Qeyseriyê) stranbêj, strannivîs û mamosteya muzîkê ye ku bi eslê xwe tirk e.
Jinenîgarî
Melek Mosso di 11ê mijdara sala 1988an de li bajarê Qeyseriyê ji dayik bûye û di heft saliya xwe de bi berhevkirina helbesta xwe yê yekem dest bi muzîkê kiriye. Di 9 saliya xwe de li Konservatuara Şaredariya Denîzliyê dest bi perwerdeya tembûr û muzîka gel a bi zimanê tirkî dike. Xwendina xwe ya dibistana navîn li Lîseya Hunerên Bedew berdewam kir. Di lîseyê de dest bi jendana bilûrê kir. Xwendina xwe ya zanîngehê li Zanîngeha Adnan Menderes, Fakulteya Perwerdehiyê, Beşa Mamostetiya Muzîkê qedand. Di tevahiya dema xwe yê perwerdehiyê de koroîst û solîst bû.
Melek Mosso di konsera xwe yê yekem li Şanoya Servekirî ya Harbiyeyê jibo Jîna Emînî ku piştî îşkencekirina bi destê polêsên exlaqê li Tehran a Îranê jiyana xwe jidest dabû, li ser dikê porê jêkir.
Thalheim, Saksonya
Thalheim, Saksonya, bajarekî navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Rebat
Rebat, gundekî bi ser Dortyola Xetayê ve ye.
Sofîhesen
Sofîhesen gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ezîziye
Ezîziye navçeyeke ser Erzîromê ye.
Çavkanî
Kategorî:
Statû
Statû yan jî statût, qanûnên taybet in ku di dewletên federal û xweser de wekî qanûnên bingehîn ên destûreke herêma xweser in.
Statû çi ye?
Statû, ku destûra bingihîn hatiya fermikirin, rewşa bi serê xwe ya cûda ya. Her wusa bi destûra bingihîn naskirina wê hebûna cûda ya. Statûyên, siyasî, aborî, çandî û hwd, mirov dikarê di gelek warên din de bi gotina statûyê bêne ser ziman.
Minaq, hebûna kurdan, bi nav, çand, dîrok û zimanê wan re statûya wan diafêrne.
Statûya kurdan
Statûya kurdan, weke gotinaka ku hertimî di rojevê de li ser hatîya niqaşkirin a. Kurd, ku bahse statûya xwe dikin li hemberê dewletên ku li ser serê wan in, bahse hildane mafê xwe yê ku ji hebûna wan tê dikin. Di nava wê de bahse mafê perwerdehîya bi zimanê xwe yê dayik, li herêmê xwe ku xwe bixwe bi rê ve bibin û hwd dikin. Dewletên li herêmê ên li ser serê wan serdest in ên weke Tirkiyê, Îran, Sûrîye û Îraqê jî, ya ku naxwezin ev a. Li dijî wê disekin in. Ji ber vê yekê, ku bo statûya kurdan temenê wê neafirê, hemû çand û nirx û dîroka wan, hewl hat dayin ku were jibîrkirin.
Kurd, heta roja me jî, jî di temenê bidest xistina statûya xwe de li herêmên xwe tekoşîna azadiya azadiyê didin.
Aşnaava
Aşnaava gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 275 kes (96 malbat) bûn.
Xerabkort
Xerabkort gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Ransweiler
Ransweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Siyehdolan, Heştrûd
Siyehdolan gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Agirî (rojname)
Agirî, rojnameyek panzdehrojî ya siyasî, çandî û giştî ye û bi zaravayê kurmancî û tîpên latînî derdikevê. Agirî rojnameya PDK-Îran e.
Tirkeşvend
Tirkeşwen an Tirkeşvend (farisî: Torkeşvend, xelkên Tirk?) êleke koçer a kurdên Lek e. Ev êl li parêzgeha Hemedanê, li derdora bajarên Ased Abad û Tûyserkan kangavar u sahne u dijî. Demên zozanan de bi birrên xwe ve ji Hemedanê hetanî sînorên Kurdistana Iraqê û Xuzistanê koçdibin. Zimanê Tirkeşweniyan Lekî û Kelhûrî ye. Hin qebilên wan ên ku ciranên eşîra kurd a Cumûr in bi kelhûrî diaxivin, ên din hemû bi zaravayeke lekî taybet ya ku ji kelhûrî û lekî hatiye lihevxistin, diaxivin. Ola Tirkeşweniyan Yarsantî ye.din no shie
Wachenroth
Wachenroth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erlangen-Höchstadt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Yênkce, Şahîndij
Yênkce, Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 327 kes (59 malbat) bûn.
Eywander
Eywander, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Nûsing
Nûsing, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erziromê ve ye.
Sefiyedînê Erdebîlî
Şêx Sefiyedîn Îsheqê Erdebîlî, (z. 1252 - m. 1334) kurdekî  navdar e ku terîqeta Sefewiye ava kiriye û navê dewleta Sefewiyan ji navê wî tê. Şagirtê Şêx Zahid Gîlanî yê damezrînerê terîqeta Zahidiyeyê bû. Melayekî pir zana bû. Sefiyedîn Îsheq dibe kalikê Şah Îsmaîl. Şêx Erdebîlî bi zimanê azeriya kevn (pir nêzîkî kurdî ye) û farisî helbest nivîsandine. Tê gotin ku Erdebîlî bi kurdî jî helbest nivîsîne. Helbestên hatine parastin binavê Dubeytî tên nasîn.
Li gorî Mînorskî, kalikê Şêx Erdebîlî mirovekî zengîn bû ku li Gilanê dijiya. Piştre jî qralên kurd herêma Erdebîlê dane wî. Li ser nivîsekê secera Erdebîlî halo hatiye nivîsandin : Şêx Sefiyedîn Ebû Fetah Îsheq kurê Şêx Emîn Cebraîl kurê Salih Qudbedîn Ebûbekir kurê Selahedîn Reşîd kurê Mihemed Hafizê Kelamellah kurê Cewad kurê Pîroz Şahê Kurdê Sencanî (Pîroz Şah Zêrînê Sencanî).
Elvan Colfa
Elvan Colfa, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şaristanî
Şaristanî yan jî Medeniyet, civakeke ku di bin rêveberiya sîstemekî de ye û xwedî çand, ziman, pergala nivîsandinê û mirovî ya pêşketî ye. Her çiqas di dîrokê têgeha şaristaniyê jibo civakên ku ekosîstemên bajarî avakirin e hatibe bikaranîn jî, di serdema nûjen de ev têgeh hinek hatiye guhertin û zêdetirî jibo civakên ku di warê rêzdariya ji bo jiyanê, di warê bajarî bûne û di warê civakî bûne de pêşketine de, tê bikaranîn.
Taybetmendî
Zanyarên civakî yên wek V.Gordon Childe çend taybetmendiyan bi nav kirine ku şaristaniyê ji cureyên din ên civakê cuda dike. Şaristanî; ji aliyê xwarina jiyanê, cureyên xwarinê, awayên niştecihbûnê, awayên rêveberiyê, pêşveketina civakî, sîstemên aborî, xwendin-nivîsandin û bi taybetmendiyên din ên çandî ve ji hev hatine dabeşkirin.
Ji xeynî hinek şaristaniyên pêşîn ên ku li Peruyê bûn dibe ku zexîreya wan girêdayî çavkaniyên deryayî bin lê hemî şaristanî ji bo xwarina xwe bi çandiniyê re eleqedar in. Komkirina hilberîna bostanan mimkun e lê dijwartir e ku ji ber vê yekê şaristaniyên ku li ser bingehên bostanan bûn (hilberîna şênahiyê) pir kêm bûne. Çandin û hilanîna genimê jibo şaristaniyan bi taybetî girîng bû ji ber ku genim dikare ji bo demek dirêj were hilanîn.
Lêkolînek kovara Journal of Political Economyyê berovajiya modela zêde yê şaristanan e. Lêkolîn destnîşan dike ku baxçevanî (çandina bostanan) ji çandiniya dexlî berhemdartir e û berhemên wan êdî zêdetir bûye. Bi vî yekê re ji ber ku jibo dirûna salane (lêhatî) baş e, tenê çandiniya dexlê ji aliyê şaristanan ve hatiye çandin. Ji nifûsa gundan ên ku tenê dikarin dexl biçînin dikarin bac bidin, bac hatine standin ku rê daye elîtek bacê û pêşkevtinek bajarî. Vê yekê jî bandorek neyînî li ser nifûsa gundan kir û hilberîna çandiniyê ya nisbî serê her cotkarek zêde kir. Karbidestiya cotkariyê bi kêmkirina mezinbûna nifûsa gundî di berjewendiya mezinbûna bajaran de zêdebûna xwarinê afirand û zêdebûna xwarinê dewam kir.
Zêdebûna xwarinê destûrê daye mirovan ku hinek kesan ji xeynî hilberîna xwarinê tiştên din jî bikin. Di nav şaristaniyên pêşîn de leşker, hunerwer, rahîb û rahîbe û mirovên din ên bi kariyerên pispor hebûn. Zêdebûna xwarinê dibe sedema dabeşkirina kar û çalakiyên cûrbicûrên mirovan ku bûye ravekirin a taybetmendî ya şaristaniyan. Bi vî yekê re, li hinek deveran nêçîrvan-berhevkar gihîştine zêdehiyên xwarinê, wek mînak di nav hinek gelên xwecî yên bakurê rojavayê Pasîfîkê de û dibe ku di dema çanda Natufiyan a Mezolîtîk de ev bi nêçîrvan-berhevkar gihiştin e xwarina zêde. Dibe ku zêdebûna xwarinê û rêxistinbûn û dabeşkirina karî ya civakî ya bi asteke mezin berî kedîkirina nebat û ajalan be.
Şaristanî li gorî civakên din bi awayekî diyar xwedî modelên bicihkirinên cuda bûn. Peyva "şaristanî" carinan wekî "jiyîna li bajaran" tê pênase kirin ku kesên ku ne cotkar in ji bo kar û barên bazirganiyê li bajaran kom dibin, hatiye bikaranîn.
Li gorî civakên din, şaristanî xwediyê rêveberiya siyasî ya tevlihevtir bûn yan jî xwdî dewlet in. Civakên dewletî li gorî civakên din zêde bi tebeqe ne ku di navbera çînên civakî de ferqên mezin hebûn. Çîna serdest, ku bi gelemperî li bajaran kom dibe, li ser pirraniya zêdeyê kontrola wan heye û îradeya xwe bi kiryarên hukûmetek an burokrasiyê pêk anîn e.
Eqîdeya îmanê (pirtûk)
Eqîda Îmanê, berhemek ji wan berhemên Ehmedê Xanî ê ku wî nivîsandîya. Ev berhemea wî, li ser Îmanê û aqil bi hev re disekinê. Rêya biaqil, di îmanê re dide nîşandin li pêşîya mirov.
Berhem
Li bate muheqqeq bitin ev cewab Diho gote min hatifê bê hîcab
Sa Ehmed senake bi qewlê sehîh Li tewhîda Barî bi lefzê fesîh
Xwedê yêke bê hevrê û bê heval Ne me’zulîye ne mirin ne zewal
Ji bo wî çunîn e, cîhat û mekan Ne ma nend û misl û ne hemta nîşan
Li wîra nebûrîne weqt û zeman Ne sal û ne mah û ne hîn û ne an
Ebed dê hebitin ezel her heye Di dunya û ‘uqba Xwedayê me ye
Ewî afirandin em û cumle xelq Nihin xeyrê wî qet çu xaliq bi heq
Resûlê di wî cumle heqqin temam Xusûsen Mûhemmed ‘eleyhisselam
Ku ser defterê cumle ‘alem ew e Nubuwwet xwe mektûb e xatem ew e
Xwedê afirandin ji bo wî felek Ji bo xidmeta wî şihandin melek
Ku quran ji ‘erşan di gel wan hinar Ji bo wî hebîbê xweyî bextiyar
Ji bal xwe bûraqek ji bo ra şihand Lê zînek muresse’ ewî rûnihand
Bûraqê di gel refrefê dest bi dest Bi emrê Xwedê ew birin pêşê dest
Di heft asîmanan ewî êwerand Biqasî du qewsan vibal xwe gihand
Hilanî Xwedê perde rakir nîqab Cemala Xwedê dît ewî bê hîcab
Eger tu bêjê li kû dî Xweda Xwedê go linik “sidretul munteha”
Mûheqqeq bizan wî Xwedê dîtiye We lêkin nizanit heqîqet çiye
Ji bo wî çunîn e nezîr û şebîh Kesê wesfê kit dê çi bêjit bedîh
Sîfatê di seb’e ji bo Zul-Celal Bizan heft in, ey ‘arifê pir kemal
Qedîmin wekî zatî cumle sîfat Ne ‘eynî di zatîne ne xeyrî zat
Xwedê nîn e cewher ne cizm û ‘ered Ne kule ne be’d e, bizan bê xered
Eger bê guneh me mu’ezzeb bikit Ji wîra heye me mueddeb dikit
Rewa ye bikit ew li xelqê meşaq Bi qehra xwu teklîfa “ma la-yûtaq”
Erê key bi zulmê tekelluf dikit Di mulkê xwe de ew teserruf dikit
Li me ferz e herçî ji bo wî bikêr Ne ferz e li wî ya ji bom e bi xêr
Bizan bende muxtarê fê’la xwe ye Ne xaliq ne mecbûrê fê’la xwe ye
Muwafiq nebit qewl û niyet ‘emel Li ba me dibêtin di îman xelel
Mirovê bi îman di dojê muqîm Bizane ku namînitin ey hekîm
Ji me’siyyetan lazime tewbe zû Guneh nîn e tewbe nebêtin li dû
Ne me’ezûr e cahil ku ‘aqil bitin Ji xaliq bi cehla xwe xafil bitin
Mirovê nezan bêt û nadan û sist Dibêtin bi teqlîdê îman dirust
Di weqtê ‘ezabê Xwedê kit nizûl Li ser kafiran nîn e îman qebûl
Ji ‘ezl û gunahan Nebî bûn berî Ji bo qismê jin nîn e pêxemberî
Welîyyan keramet dikin jê zihûr Dikin xerqê-‘adet gelek jê sidûr
Xwedê dê bibînin musulman bi çav Wekî sahî bêtin heyîva tevav
Jibîr dê bikin nî’meta cennetê Wekî dest bidin dewleta ruyetê
Betal e tenasux, muhal e hulûl Meke ittîhada du tiştan qebûl
Eger tiştikî purr mucezza bikî Qebûl nakit êdî mucezza bikî
Heyûla çunîn e, ’edîm e, ’edîm Dinê kafire, ê dibêjit qedîm
Meke lec di Luqman û Iskenderî Ji bo wan ne me’lûm e pêxemberî
Melaik şeyatîn û cinnan wucûd Heye da nekê bûyînawan cuhûd
Wekî yêkin ev herdû bê şek temam Dirizqiyyetêda helal û heram
Bibêjim te fedla sehabê resûl Bican bike bawer bidil ke qebûl
Ebû bekrê Siddîqê yarê şefîq Ew e saniyesneyn di xarê refîq
Ji ewwel di fedlê ser-amed ew e Kerîm e û sahib keramet ew e
Sogmûn
Sogmûn, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Eqîdeya îmanê (pirtûk)
Berhem
Li pêy wî bi heq ‘Umerê dîn-penah Bi fethê diwî şa ne xwendkar û şah
Se'dawa
Se'dawa , gundekî bi ser Bemoya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Eqîdeya îmanê (pirtûk)
Berhem
Xîlafet kemer bû mecala wî best Ji hukmê wî puşta muxalif şikest
Li pêy wîye ‘Usman bi heqqê hekîm Di ‘ilmê ‘elîm û di hilmê helîm
Ji Kerrarî efdeltir e bê guman Ev e î’tîqada me der heqqê wan
Di pêy wan ‘Elî sahibê zulfîqar Suwarê li dildul şehê namîdar
Şefa’et dikin enbiya ewliya Bi izna Xwedê bo kesê eşqiya
Di xeyb û hudûrê du’ayan eser Dibêtin ji bora eya baxeber
Bi fê’lê diqenc da nekê minnetê Bi fedla Xwedê di biçê cennetêv
Bihişt û cehennem hene vê demê Fena nabin û naçine ‘edemê
Ji bo ehlê xêran necat û rîda Ji bo ehlê şerran ‘îqab û ceza
Di qebrê dibêtin ji xelqê mirî Sûala Nekîrî digel Munkerî
Di heşrê terazî û mîzan heye Xerabî û qencî û kêşan heye
Sîrat ew pura purr bi xewf û xeter Cemî’ê xelaiq dikin lê guzer
Grande Prairie
Grande Prairie, bajarekî parêzgeha Albertaya Kanadayê ye.
Eqîdeya îmanê (pirtûk)
Berhem
Cehennem dibinda û cennet li pêş Li ser wê îlahî tu destêm bikêş
Weger ne, ezî mucrimê bed’emel Dizanim ku dê bê te pêy min zelel
Bi zenb û qusûrê di min tu nekî Di gel min bi ihsan û lutfa xwekê
Min û cumleyê ummeta Mustefa Bibê cennetê tabi’ê Mustefa
Tirşeya aspartî
Tirşeya aspartî an asîda aspartî tirşeyek amînî ye.
Xerabreş, Qoser
Xerabreş  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Oberreichenbach
Oberreichenbach tê çend maneyan:
Norşên
Norşên, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erziromê ve ye.
Weisendorf
Weisendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erlangen-Höchstadt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hêrawa
Hêrawa, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qonq
Qonq, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Axbilax, Ûrmiye
Axbilax gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 308 kes (56 malbat) bûn.
Oberndorf, Rheinland-Pfalz
Oberndorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kûrtil
Kûrtil, gundekî bi ser Peyasa Xetayê ve ye.
Lûlûk
Lûlûk, gundekî bi ser Erzîna Xetayê ve ye.
Axwêran, Xinûs
Axwêran, Aẍwêran, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Gundî kurd in û kurmancî qise dikin.
Tirşeya glutamî
Tirşeya glutamî an asîda glutamî tirşeyek amînî ye.
Sêyfedîn Kûh
Sêyfedîn Kûh gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sîderê
Sîderê, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Naunhof
Naunhof, bajarekî navçeya (Landkreis) Leipzigê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Xirxir
Nêzîka 50 xaniyê wê heye.
Themar
Themar, bajarekî navçeya (Landkreis) Hildburghausenê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Zadrakom
Zadrakom, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Elêfabad
Elêfabad, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Yenkîawa
Yenkîawa gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 774 kes (182 malbat) bûn.
Segorît
Segorît, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen, bi kurtasî H.C. Andersen (z. 2ê nîsanê 1805 li Odense, li girava Fünen, Danîmarka - m. 4ê tebaxê 1875 li Kopenhagen), helbestvan û nivîskarê navdar ê danîmarkî ye.
Partiya Demokrat a Kurdistanê li Sûriyê
Partiya Demokrat a Kurdistanê li Sûriyê partiyeke siyasî ya kurdên Sûriyê ye. Ev partî şaxa PDK li Sûriyê ye. Armanca partiyê ew e ku ji bo koma etnîkî ya kurd, ku duyemîn koma herî mezin a etnîkî ye ku piştî Ereban li Sûriyê ye, mafên çandî û wekhevî nas bike. Serokê niha Evdlhekim Beşar e. PDKS partiya herî mezin endamê Encûmena Niştimanî ya Kurdî li Sûriyê ye, ku beşên Bakurê Sûriyê bi Partiya Yekîtiya Demokrat (PYD) re rêve dibe. Ew partî her wiha endamê Desteya Koordînasyona Neteweyî ya dijber e.
Hans Christian Andersen
Ew di malbateke kedkar ê xizan de jidayîkbûye. Gorî derfetên xwe gelek ger lidarxistiye û ji gerên xwe sûd wergirtiye. Li dijî sazûmaniya dîldariyê (koletiyê) derketiye.
Çîrok nivîsîne herwekî. Çîrokên wî di demekê kurt de li cîhanê belav bûne, û hêj jî wekî bêhempa tên dîtin. Wî ji bo zarokan gelek çîrok û pirtûk nivîsîne. A rastî zarokên cîhanê gelek deyndar û spasdarê Andersen in.
Pêjgeha japon
Hîmê pêjgeha japon riz (birinc) e ku her danê dixwin. Ji xwarek û xurdemeniyên pê re tên ser destexaneyê (sifre), ango yên xwarinê dibetînin (teqwiye), xurîniyan de tên xwarin û yêdek re okazu tê gotin.
Kurd bo okazu xurinî dibêjin. Xurînî ne tenê berbangê beriya taştêyê tê xwarin, di nava danên rojê de heger çopek hatibe xwarin, ew jî xurinî ye. Peyv him dişibe xwariniyê (ango ji dêl xwarinê ve), him jî dema mirov birçî dibe, made dikeve xura (xurandina) birçîtiyê, bi zimanê kolanî "dixwirê", ku xwirinî jî di hin devokan de jixwe xurînî ye.
Japon ji birinca kelandî re han, îî yan meşî dibêjin ku ev di heman demê de tê wateya danê (danê xwarinê, danê rojê). Di zimanê dîwanî de gohan, zimanê zarokan de jî mama dibêjin.
Nebra, Unstrut
Nebra, bajarekî navçeya (Landkreis) Burgenlandkreisê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Thum
Thum, bajarekî navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Keskesor
Keskesor, kevana Dawid, qozeqer, heftreng an bûka baranê rûdaneke hewayê ye. Wextê baran tê û tav derdikeve nîvçembereke rengîn li esmên xuya dibe. Keskesor heft reng e (sor, porteqalî, zer, kesk, hêşîn, çivîd û mor), ji bo vê yekê mirov dibêjinê "heftreng".
Ravekirina zanistî
Keskesor diyardeyek atmosferî-optîkî ye ku di barîna baranê de ku ji hêla rojê ve hatî ronî kirin de wekî kevanek dorhêl a ronahiya rengîn xuya dike. Fenomen ji ber tîrêja rojê ya ku bi dilopên baranê vediqete û xuya dike pêk tê. Çavdêr tenê dema ku roj bi têra xwe li pişt wan kêm be, dikarin kevanên rengîn bibînin. Pîvana rengan rengên spektral ên beşa xuya ya spektora rojê dihewîne.
Hem dema ketin û derketina dilopek baranê, tîrêja rojê diqelişe, beşên pêlên kurt (şîn) yên tîrêja rojê ji beşên pêlên dirêj (sor) yên rojê bi hêztir in. Ronahiya rojê bi vî awayî di tîrêjên rengên cihêreng ên ku bi dereceyên cihêreng vediqetin tê perçe kirin. Di navbera ketin û derketinê de, ev tîrêj bi qismî li ser dîwarê hundurê dilopê têne xuya kirin û bi vî rengî vedigerin çavdêrê ku di navbera tav û dîwarê baranê de ye. Ronahiya konsantre ya heman reng ji dilopên baranê yên ku li ser kevanek dorhêl a teng a li ezmên ne, tê çavên wî. Ronahiya têgihîştî ya rengên cihê ji dilopên cihê tê, ku her yek li ser kevaneyên cihêreng ên ku bi hevûdu re hevseng in cih digirin. Lê her dilopek baranê ronahiya hemî rengên baranê dihêle. Tîrêjên her rengan di wê de di xêzên teng ên ku ji hev re hevgirtî ne hatine rêz kirin. Ev rêkûpêk di kana kevanê de tê dubare kirin. Çavdêr li lûtkeya kelûpelên bi vî rengî yên konê ye, û goşeyên (goşeyên baranê) li vir û li wir yek in.
Ger asîman li ber ewrê baranê pir geş be, li jor kemana sereke ya bihêz kemana duwem xuya dibe. Ev ji dilopên baranê tê ku tê de ronahiya rojê du caran li ser dîwarê hundurê dilopê xuya bû. Keskesora duyemîn ji ber ronahiyê ji ya sereke qelstir e ji ber ku refleksa dualî, tenê qismî ye û ji ber refleksa ducarî an neynikê de rêza rengê dijber heye.
Wateyên çandî
Weke dîmenek xwezayî ya neasayî û bibandor, keskesoran mohra xwe li dîroka çandî ya mirovahiyê hiştine û di heman demê de motîfek in ku di gelek berhemên hunerî de têne xuya kirin. Ji ber ku keskesor li çaraliyê cîhanê tê zanîn û gelek taybetmendiyên erênî hene, ew çend caran riya xwe di nav sembolîzmê de dîtiye.
Ol û mîtolojî
Keskesor her dem hêmanek girîng a gelek mîtolojî û olan li hemî çand û parzemînan bûye. Di efsaneyan de gelek caran rola navbeynkar an pirek di navbera cîhanên xwedayan û mirovan de jê re destnîşan dikin. Mîtolojiyên bê keskesor kêm in. Rengdêr wekî efsane di vegotinên çandên bi nisbet veqetandî de jî tê dîtin; Ji vê yekê meriv dikare bigihîje encamê ku ev efsane bi rengekî serbixwe li cîh û demên cihêreng li ser rûyê erdê hatî çêkirin û radest kirin. Ne tenê ji ber têkilî û danûstendina di nav çandên mezin ên mirovahiyê de ye ku îro li seranserê cîhanê efsaneya baranê tê dîtin.
Di çîroka xwe ya afirandinê de, xwecihên Awustralya, Aborjîn, marê keskesorê wekî afirînerê dinyayê û hemû zindiyan diperizin. Mîtolojiya Yewnanî ew wekî riya girêdanê ya ku li ser xwedawenda Iris di navbera erd û ezmên de digeriya dît. Li gorî mîtolojiya îrlandî, Leprechaun potikê xwe yê zêr di dawiya keskesorê de veşart. Efsaneya Tîmora Rojhilatî ya li ser ramûsanekê, kulmek kevirî ya tijî zêr û kevirên giranbuha, bi hev re ye. Di mîtolojiya elmanî de, ew pira Bifrost bû ku Midgard, cîhana mirovan, û Asgard, kursiya xwedayan girêdide. Di dema Ragnarök de, dawiya dinyayê di mîtolojiya Norse de, rengan tê hilweşandin. Keskesor di çîroka afirandina Diné de jî xuya dibin. Ji bo Incayan, keskesor mezinahiya rojê temsîl dikir. Di nav Hawayiyan de ew cihê xwedayê herî bilind Kāne ye.
Mezopotamya
Di çîroka afirandinê ya Babîlî de Enuma Elish ("Wekî li jor ...", bi kurtasî Ee) tê gotin ku xwedayê afirîner Marduk bi kuştina lehiya seretayî, xwedawend Tiamat, jiyana li ser rûyê erdê mimkun kiriye. Ev şer bi kevanekê qewimî (Ee IV,35-40). Ji bo ku hebûna mayînde ya afirandinê misoger bike, xwedayê herî bilind, xwedayê ezman Anu, kevanê Mardûk hilda û wek "stêra kevanê" li ezman bi cih kir. Di efsaneya Babîlî de, kevan tê xwedakirin: ew dikare di civata xwedayan de rûne û dê herheyî serfiraz be (Ee VI,87-94). Di xeyala rojhilatî ya kevnar de, kevana li ezman sembolek şerker e ji bo hêza xwedayî ya ku şer û têkbirina tevliheviyên li ser rûyê erdê bike û bi vî rengî jiyanê ewle bike. Mohra silindir a Suryanî: Xwedayekî ku bi stêrka kevanê re li dijî hêzeke cinan şer dike ( hezarsala 1)
Cihûtî û Peymana Kevin
Di Tanach (Gen 9 EU) de keskesor nîşana peymana ku Xwedê bi Nûh û mirovan re girêda ye. Li gor çîroka Mizgîniyê, Xwedê piştî dawiya Tofanê soz da: "Ez ê êdî ji bo xatirê mirovan nifiran li erdê nekim, ji ber ku fikir û daxwazên dilê mirovan ji ciwantiyê xerab in." (Destpêbûn 8:21 YE). Ji ber vê yekê keskesor wekî nîşana aşitiya di navbera mirov û Xwedê de kevneşopiyek rojhilatî ya kevnar digire, li gorî wê diyardeyê wekî kevana Xwedê ya daketî, ango ne amade ne ji agir re were şîrove kirin. Ji ber vê derbasbûnê, keskesor heta roja îro di Cihûtiyê de sembolek olî ya girîng e.
“Û gava ku ez ewrên bahozê bînim ser rûyê erdê, kevanê min wê di nav ewran de xuya bibe. Hingê ezê peymana xwe ya di navbera xwe û we de û hemû afirîdên jîndar ên ji her bedenî bi bîr bînim, da ku ji niha û pê ve êdî tofan neyê ku hemû beden helak bike.» - Gen 9,14–15 EU
Xirîstiyantî û Peymana Nû
Çîroka Gen 9 di Xirîstiyantiyê de jî girîngiyek taybetî dimîne; di rêza perikopê ya Protestan de ew nivîsek xwendinê ya roja Yekşema 20-an a piştî Sêyemîniyê ye.
Di heman demê de hêleke din a kevneşopiyê jî girîng dibe. Di Hezeqêl 1-ê de pêxember erebeyek textê hêzdar dibîne. Li ser text ronahiyek geş heye "wek dîmena kemera ku di rojek baranê de di nav ewran de tê xuya kirin. … Rûmeta Xwedê wisa bû.” (Hezeq 1:28 YE).
Keskesor tenê carekê di Peymana Nû ya Yewnanî de xuya dike. Di Peyxama Yûhenna 10:1 de milyaketek bi pirtûkek ji ezmên tê xwarê, ew di nav ewrekî de hatiye pêçandin û li ser serê wî keskesorek heye. Ev wêne li ser bingeha Ezekiel 1:28 e. Peyva Yewnanî ji bo vê diyardeyê "iris" e, û li vir eşkere dibe ku ramana kevnar a keskesorê şer ji bîr kiriye. Tişta ku di xuyangê de girîng e, şewqa reng e ku erd û ezman bi hev ve girêdide. Ji bilî keskesorê, peyva Yewnanî jî bi gelemperî behsa zengilek rengîn (an nîv zengil) dike. Di Rev 4.3 EU-yê de di gelek wergerên Almanî de keskesorek heye, lê li vir bi eşkere tête diyar kirin ku ew zengilek ronahiyê ya kesk e - ango haloyek ku hebûna Xwedê destnîşan dike. Di kevneşopiya xiristiyanî ya jêrîn de, sembol li ser îkonan û di wêne û peykera serdema navîn de dijî. Li ser gorîgehan û di nîgarên Dîwana Dawî ya li jor eywana dêrê de, Mesîh carinan wekî rûniştî li ser (an jî di nav) keskesorekê de tê temsîl kirin. Keskesor li vir xwedawendiya Mesîh nîşan dide. Ji sedsala 12-an vir ve, Meryem jî di nav keskesorê de an jî li ser keskesorê rûniştî tê xuya kirin, bi vî rengî pîroziya xwe diyar dike.
Di Sirach 43:11-12 YE de, keskesor bi "bi spehîtiya xwe" wekî îfadeyek bi heybet a afirandinê û wekî sedemek pesnê Xwedê wekî Afirîner xuya dike.
Alayên keskesorê
Ala keskesor sembolek e ku di dîrokê de gelek caran û di wateyên cûda de hatî bikar anîn:
UEFA Europa League
Çonêtî damezrandin:
Europa League le 1955'da damezra. Ke be boçûnî Ernst Thommen (Swîsrî), Ottorino Barrasi (Îtallî) û Sir Stanley Rous (Înglîz) damezra.
Çonêtî beşdar bûn:
Be pêy rîzbendy UEFA, brryar dedrêt ke her wllat û çend yaneyan detwanin bnêrin.
Ewîş bem şêweyey xuwarewe:
Cewley yekem:
Lem cewleyeda 50 yane yarî deken, ke pêk hatun lem rêgayaney xuwarewe:
{| class="wikitable"
Cewley duwem:
80 yane beşdar debin:
- 25 birawey cewley yekem;
- Birawey 28-51;
- Ple duy 19-34;
- Ple sêy 16-21;
- Ple çwarî 10-15;
- Ple pêncî 6-9.
Cewley sêyem:
- 40 birawey cewley duwem;
- Birawey 16-27;
- Ple duy 16-18;
- Ple sêy 10-15;
- Ple çwarî 7-9;
- Ple pêncî 4-6;
- Ple şeşy 1-3.
Cewley çwarem:
74 yane:
- 35 birawey cewley sêyem;
- Birawey 1-15;
- Ple sêy 7-9;
- Ple çwarî 4-6;
- Ple pêncî 1-3.
Cewley serekî:
48 yane yarî deken, ke dabeş dekrên beser 12 grupda (wate her grupêk û çwar yane).
- Birawey sallî pêşu;
- 37 birawey cewley çwarem;
- 10 dorrawey sêyem pêşekî Champions League.
Cewley duaserekî:
Ple yek û duy cewley pêşu (wate 24 yane). Legell 8 yaney ple sêy cewley serekî Champions League.
Ke pêkewe debne 32 yane.
Kotayî:
Yarî kotayî pêş destpêkirdiny xuleke brryar dedrêt le kuê saz bkrêt.
Siwokara Jêr
Siwokara Jêr, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Pênelopê
Pênelopê (yewnani: Πηνελόπεια) di Mîtolojiya Yewnanî keybanûyek e. Jina Odîseûs, dotmama Helenê , diya Têlemaxos û  keybanûya Îtakêyê ye. Bi aqilmendiya û dilsoziya xwe tê naskirin.
Dema Odîseus çûyî Şerê Troyayê û vegera wê jî pir dereng bû, wan deman de xwezgîniyan ji Pênelopê'yê ra hatin. Pênelopê dilsoziya mêrê xwe bû ji ber wê xwezgîniyan red kir. Xwezgînî ji qesra wî derneketin. Ew jî xwezgîniyan ra got : Qumaşê ez didirûm bila xilas be ez ê xwezgîniyekê re bizewicim.Lê tu car ew qumaş xilas nebû. Rojê qumaşê dirûya şevê disa jê dikir. Heta Odîseûs vegeriya ew wisa dewam kir.
Odîseûs evariyekê da giha Îtakêyê kesra xwe. Atênê wê xiste şiklê parsekekî kal.Kes wê nas nekir. Xwezgîniyên din henek ji wê ra kirin ji wê ra keniyan.Bi taybetî jî xwezgîn Antînous henekan ji wê ra kir. Lê Pênelopê pêşwazîyekî baş lê kir. Sibeyê da Pênelopê eşkere kir heçî bikarî pê kevana mêrê wê tîrekî ji nav donzdeh qula bavêje ti ji wê ra bizewice. Kes nekarî tîrê bavêje jî lê parsekê kal avêt.Paşê tîrekî jîn ji qelbê Antînousê xist. Xwezgînî hemî vê bûyerê dîtin êrîşê Odîseûsê kirin. Bi alikariya kurê xwe Têlemaxos û yên Atênêyê cilên parsekiyê avêt, xwezgîniyan hemû kuşt.
Pişte
Pişte, gundekî bi ser Bemoya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Freya Allan
Freya Allan ( li Oxfordshire, Keyaniya Yekbûyî) lîstikvaneke brîtanî ye. Freya Allan bi rola xwe ya Prenses Cirilla ya Cintra di rêzefîlma Netflixê ya The Witcher de hate naskirin.
Jiyan û perwerde
Freya Allan li bajarê Oxfordshire ya Brîtaniyayê ji dayik bû û li Oxfordê li Dibistana Headingtonê perwerdeya xwe dît. Allan di du kurtefîlmên bi navê Bluebird û The Christmas Tree de derket derkete pêşberî bînera û di çarçoveya xebatên lîstikvaniyê de li Dibistana Neteweyî ya Fîlm û Televîzyonê ya Beaconsfield a Buckinghamshire perwerdeya xwe ya hunerî wergirt. Allan xwendina xwe li Zanîngeha Hunerê ya Bournemouthê berdewam kir û li wir di kurtefîlma Captain Fierce de bi navê rola Linda lîst.
Kariyera wê
Allan, di beşa yekemîn a Drama War of the Worlds a BBC a 2019'an de bi roleke kurt lîst.
Allan, digel Henry Cavill wek Prenses Ciri di The Witcher de, rêzefilma orjînal a drama netflix a fantastîk ku xwe dispêre rêzepirtûka Witcher a nivîskarê polonî Andrzej Sapkowski û ji aliyê Lauren Schmidt Hissrich ve hatiye çêkirin, lîst. Alan, jibo çêkirina rêzefîlmê li bajarê Mecaristanê Budapeştê heşt meh ma. Allan wê di dansala duyemîn a The Witcher de, ku di destpêka sala 2020an de ku li bajarê Londonê tê çêkirin rol wergirtîye. Rêzefîlm, di sala 2021'an dertê pêşberî bînerên xwe.
Zeryan
Zeryan (navê wê bi tirkî Çevrekaya lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.
Xiznedar
Xiznedar gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Tilîkê
Tilîkê ( bi danîmarkî Tommelise ) çîrokeke çêkirî ya Hans Christian Andersen e, ku yekem car di sala 1835an de hate çapandin.
Naverok
Jinek zarokek dixwaze û ji cadûyzek pîr alîkariyê dixwaze. Ew ji wê dexla ceha efsûnî distîne, ku ew di încaneka kulîlkê de diçîne.Kulîlkek jê şîn dibe, di kulîlka wê de keçikek piçûk heye ku ji tilikê dirêjtir nîne û ji ber vê yekê jê re Tilîkê tê gotin.
Şevekê, Tilîkê di nav nivîna xwe ya gûzê de radizê, beqek bêji ya pîr xwe diavêje jûreyê û Tilîkê direvîne ser golê, ji ber ku Tilîkê wek  bûkek lêhatî ji bo kurê xwe yê beqê gêj û kirêt dibîne. Masiyên dostane pelika nîlûferê ya ku Tilîkê tê de girtî ye, diherikin.
Ji ber vê yekê ew li ser pelê ku ji hêla perperokek ve hatî kişandin azad dibe.Di rê de kêzikek ji Tilîkê evîndar dibe, lê gava ku kêzikên din Tilîkê re dibêjin kirêt, ew wê davêje.Di tengasiya xwe de, ew ji mişkek zeviyê pîr penahiyê dixwaze, ku ew bi dilovanî dipejirîne.Di berdêla mal û xwarinê de, Tilîkê neçar e ku mala mişkê zeviyê paqij bike û jê re çîrokên xwe ji êvarên dirêj ên zivistanê re bibêje.Tilîkê dûmeqeskek nîv cemidî dibîne û wê vedigerîne tenduristiyê.
Cîran, koremişkek dewlemend û bi xwezayî kor, pir caran tê serdanê û di dawiyê de daxwaz dike ku destûr were dayîn ku bi Tilîkê re bizewice.Tilîkê direve welatekî germ li ser pişta dûmeqeskê.
Li wir ew mîrzayekî bi bask bi mezinahiya xwe di nav nivîna kulîlkê de dibîne, bi wî re dizewice. Mêrê wê cotek baskan dide wê û navekî nû lê dike: Maia. Niha herdu jî dikarin ji kulîlk bi kulîlk bifirin.
Mîsal
Çîroka Tilîkê ne adaptasyonek e lê bi bingehîn ji hêla Andersen ve hatî afirandin.Lê dîsa jî, mîsalên wêjeyî dikarin bêne nas kirin: bandora herî girîng çîroka kevneşopî ya Tîlîko ye, ku di heman demê de mirovek piçûk di destpêka çîrokê de wekî pêkanîna serxwezayî ya xwestekek ji bo zarokan cîh digire. Îlhamên din jî Lilîpûtanên Jonathan Swift di berhema Ger û Geştên Gullivero de (1726), kurteçîroka Micromégas a Voltaire bi  merên dêw û  kurtebala (1752) û çîroka Meister Floh  ya E. T. A. Hoffmann (1822) ne. Di heman demê de ji hêla E. T. A. Hoffmann ve jî çîroka Prinzessin Brambilla (1821) ye, ku tê de heyberek piçûk di kulîlkê de dijî. Di kurteçîroka xwe ya Andersen de Rêwîtiya ji Kanala Holmen ber bi Xala Rojhilat a Amage (1828), keçikek piçûk xuya dike.
Villettes
Villettes, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Yaşar Kemal
Yaşar Kemal (jdb. 6ê çiriya pêşîn a 1923 li bajarê Kinikanê - m. 28ê sibata 2015 li Stembolê ), nivîskarekê kurd e ku bi zimanê tirkî karê xweyê nivîsandinê dikir.
Jiyana wî
Yaşar Kemal li navçeya Osmaniyeya Edeneyê, li gundê Hemiteyê ji dayîk bûye. Navê wî yê di nasnameyê de, Sadik Kemal Göğçeli ye. Bi eslê xwe kurdê gundekî Bêgiriya Wanê ye, nexasim di romannûsiya bi tirkî de, zimanê tirkî gihandiye asteke gelekî bilind. Piştî Şerê cîhanî yê yekem malbata wî tev koçî Edeneyê, Osmaniyeyê kiriye. Di biçûkiya xwe de, çavekî xwe winda kiriye.
Di dema dibistana navîn de, têkiliya wî ya bi nivîsê re ew ber bi berhevkirina berhemên folklorê ve tê veda. Wê heyamê, helbestên wî di kovara Mala Gel a Edeneyê ya bi navê Kovara Nihêrînan de hatin weşandin. Di dibistana navîn, pola dawî de, dev ji dibistanê berda û karmendiya pirtûkxaneyan de xebitî. Di vê navê de, helbestên wî di kovarên wekî "Ülke", "Kovan", "Millet" û "Beşpınar"ê de derçûn.
Di sala 1951ê de hate Stembolê, di rojnameya Cumhuriyetê de, nivîskariya hevpeyvîn û pêkenokan kir. Bi hevpeyvîna bi navê Di Mezintirîn Çewlîga Dinyayê De Heft Roj ve Perrûya Taybet a Komelaya Rojnamevanan a Serkeftinê wergirt. Di sala 1952yan de, pirtûka wî ya bi navê Keleka Havînê hate weşandin. Romana wî ya pêşîn, Memedê Zirav di sala 1955an de derket. Di navbera salên 1955-1984an de 33 pirtûkên wî yên ku ji çîrok, roman, hevpeyvîn û bend û gotaran pêk hatine derketin. Di hevdeh saliya xwe de, cara pêşîn hate girtin. Di temenekê biçûk de, dest pê kir li tembûrê xist, dengbêjî kir, bû stranbêj. Bi dengbêjên herêmê re kete lecê.
Yaşar Kemal bi roman xwe ya pêşîn Memedê Zirav ve Perrûya Romanê a Varlıkê wergirt. Ev roman wergeriyaye zêdetirî çil zimanên dinyayê. Berhemên wî yên din ji bo zimanên biyanî hatine wergerandin. Sala 1974an, bi pirtûka xwe ya bi navê Qetla Sûka Hedadan ve Perrûya Madaralı ya Romanê wergirt. Di sala 1977an de, bi berhema xwe ya bi navê Erd Hesin Esman Sifir ve ji aliyê Sendîkaya Rexnegirên Wêjeyê ve wekî baştirîn romana salê ya biyanî hate hilbijartin. Di berhemên xwe de êş, çewisandin, kedxwarî, xwînîtî, axatî û pirsa axa Torosan, Çuqurovayê û mirovên Çuqurovayê bi awayekî karîger, bi teswîrên bêhevta li tevnê dixe, ku ev yek girîngtirîn taybetiya nivîskariya wî ye.
Ji roman û çîrokên Yaşar Kemal gelek deqên şanoyê jî derketine; Erd Hesin Esman Sifir (1965) bi navê Uzundere, "Teneke" (1965) û Efsaneya Çiyayê Girîdaxê ji aliyê gelek şanoyan ve hatine sehnekirin. Berhemê wî yên ku bûne filîmên sînemayê jî ev in:
Teknolojiya bilind
Teknolojiya bilind pênasekirina ku ji bo teknolojiya herî pêşkeftî û pêşkeftî ya heyî tê bikar anîn e. Ji destpêka sedsala 21-an ve, hilberên ku ji teknolojiya bilind têne hesibandin, bi gelemperî hilberên bi elektronîkên pêşkeftî yên xêvjimêr in. Lêbelê, bi teknolojiya pêşkeftî re çînek teknolojiya taybetî tune, ji ber ku ev pênasîn bi demê re guheriye û pêşve çûye, hilberên teknolojiya bilind ên berê êdî wekî teknolojiyek kevn têne hesibandin. Berevajî teknolojiya bilind hêsan e, piranî kevneşopî, an jî teknolojiya kêm e, ku teknolojiya mekanîkî diyar dike.
Paletonk, Erzîrom
Palandoken, Paltokan an Rizde navçeyeke Erzîromê ye. Duyem navçeya herî mezin a Erzîromê ye.
Dionysios Solomos
Dionysios Solomos (jdb. – m. ) helbestvanekî yewnanî yê ji Zakînthosê bû. Ew herî zêde bi nivîsandina Sirûda Azadiyê tê nasîn, ku ji hêla Nikolaos Mantzaros ve muzîka wê hatiye çêkirin û di sala 1865 û 1966an de bû sirûda neteweyî ya yewnanî û qibrisî. Ew kesayetiya navendî ya Dibistana Heptanese ya helbestê bû, û wekî helbestvanê neteweyî yê Yewnanistanê tê hesibandin - ne tenê ji ber ku wî sirûda neteweyî nivîsand, lê di heman demê de ji ber ku wî beşdarî parastina kevneşopiya helbestê ya berê kir û kêrhatiya wî ji edebiyata nûjen re destnîşan kir. Di nav helbestên din ên balkêş de Ὁ Κρητικός (Krît), Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι (Azad Dorpêç kirin) hene. Taybetmendiyek xebata wî ev e ku ji bilî Sirûda Azadiyê tu helbest neqediyaye, û di jiyana wî de hema hema ti tişt nehatiye çapkirin.
Axçeqele
Axçeqele gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.238 kes (241 malbat) bûn.
Würzweiler
Würzweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kafro
Agahiyên sosyalceografîk
Gundê Kafro di rojhilat-başûrê bajarê Mîdyadê disekine û 15 km ji vî bajarî dûr e. Di navbera gund û sînorên dewleta Sûriye 20 km hene.
Erda sor taybetîyeke erda herêmê ye û gelek nangir e. Bi gelemperî kevirê berespî tê de peyda ye.
Îqlim
Di bihar û payîzê de gelek baran dibare, havîna vî herêmî jî gelek germ û zuwa derbas dibe. Germahiya zivistanê -10°C, ya havînê ji nêzika +52°C ye.
Gelê Kafro
Li gorî gotinên mezinan be, gundê Kafro Tahtayo berî jidayikbûna Îsa Mesîh hatîye avakirin. Di dema komkujiya Ermenî û Aramiyan de (di sala 1915an de) gund heta demeke bi timî betal ma. . Dema ku di sala 1980an de şerê PKK û leşkera Tirk destpê kir, gundê Kafro dîsa hatibû betalkirin û gelek gund koçberiya dewletên Ewrûpayê dikirin. Heta sala 2004an Kafro bêkes mabû.
Herwiha, istatîstikên li ser nifûsa Kafro ji sala 1900an heta 1995an wisa bû:
Di sala 2004an de nêzika 180 malbatên gundê Kafro Tahtaytoyê li Ewropayê dijîn (bi piranî li Elmanya, Swêd û Swîsreyê). Di sala 2006an de piştî projeyeke dirêj hinek malbat dîsa vegeriyan Kafroyê. Îro nêzika 15 malbatan li Kafro yê ku ji alîye gundiyan ji nûve hate avakirin, dijîn.
Navê gund
Kafro gotineke bi zimanê aramî ye û tê maneya gotinê Gund. Ji ber ku navê du gundan Kafro ye, ji wan re dibêjin Kafro Tahtayto (Gundê Jêrîn) û Kafro Helayto (Gundê Jorîn).
Ola gund
Herêma Tûr Abdîn ku Kafro tê de cih digre, ji Sedsala Yekemîn ve heta îro herêma xristiyanan e. Lewma hemwelatên vê herêmê xristîyanên sîro-ortodoks in. Dêrên gund jî ev in:
Aboriya gund
Gundiyên Kafro hîn jî bi gelemperî cotkarî dikin. Hêjîr, henar, tirî, kelek û zebeş yekjî genim, ceh, encûr û gelale digihînin. Gundî ajaldariyê jî dikin.
Li Kafroya kevn de 46 malên duqatî he ne: di qatê jor de malbat tê de dijiyan, qatê jêr jî wekî axur dihat bikaranîn. Hêjmara bîrên avê li gund 80 ye.
Di sala 1980an de ceyran jî gihîste Kafroyê. Di sala 2004an de gundê Kafro li hemberî gundê kevn ji nu ve hate avakirin û îro Kafro gundekî serketî ye.
Sêyfedîn Rûd
Sêyfedîn Rûd gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
NGC 2114
NGC 2114, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî James Dunlop ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.
Efşar Colfa
Efşar Colfa, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Yedî Qizler
Yedî Qizler, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xubas
Xubas gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Neckarsteinach
Neckarsteinach, bajarekî navçeya (Landkreis) Bergstraßeê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Taylar
Taylar, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Tawusker
Tawusker, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Yenkîerx
Yenkîerx gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Tönisvorst
Tönisvorst, bajarekî navçeya (Landkreis) Viersenê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Yenkîerx
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 376 kes (93 malbat) bûn.
Kamal Mavane
Kamal Mavane di sala 1968an de li bajarê Urmiyê -li kêleka gola Urmiyê, li Rojhelatê Kurdistanê ji dayîk bû.
Mavane li Swêdê li Unîversîteya Uppsalayê beşê Zimannasiya Kompûter (Computational Linguistics) û zimanê kurdî xwendiye. Di Dibistana Kurdî de cih digire.
Miso
Miso (bi japonî: 味噌汁 mîsoşîrû) şorbeyeke japonî ya neteweyî ye. Yên ku tehma xwe didin vê xwarinê dashi (stoka masiyê) û miso (mergeya soyayê) ye. Berkeliya (melzemeyê) bingehîn jî tofu, wakame (kefzera, kevza deryayî ya tenik û kesk) û pîvaza biharê ye. Gorî demên salê (werz) kuvark (bo mînak Shiitake) jî tê tevlîkirin.
Ev şorbe wekî xurînî, pêşxwarinî û xwarina sivik di danên rojê de tê servîskirin. Pirranî taştêyê de dixwin. Serê salê bo nermijîkirina kulîçeya bi navê mochi jî bikartînin. Japon xwarinên xwe pirranî bi darikan dixwin, vê şorbeyê jî. Bi darikan ji nav berkeliya tîr digirin, ava wê jî firr dikin (vedixwin).