cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selenzo
Selenzo gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Bilûrvanê gundê mişkan
Bilûrvanê gundê mişkan yek ji wan efsaneyên navdartirîn ên alman e. Ew ji zêdetirî 30 zimanan hatî wergerandin. Ew tê nirxandin ku ji mîlyar kesî bêtir efsane nas dikin. Heya li welatên dûr jî ew beşeke waneya dibistanê ye; ew efsane bi taybetî li Japonya û Dewletên Yekbûyî hezkirî ye.
Naverok
Li Bajarê Hamelnê de pir mişk û cird hebûn : van ajalan xwarinê mirov dixwin. Piştre bîlûrvanek dihat li Hameln. Runiştvanên Hameln kêfxweş bûn û ji wî re soz dayîna pere eger ew bikare bajêr ji mişk û cirdan rizgar bike. Bilûrvan li kolanan geriya û bilûra xwe lîst. Ji hêla muzîkê ve hat bihîstîn, mişk û cird hatin li dor wî. Wexta ew difikiriya ku çu kes nemaye, ew ji bajêr derket û çû li cem çemê Weserê. Mişk û cird pê li pey wî ket, ketin nav avê û xeniqîn. Dema ku Bilûrvanê xelata xwe ya sozdar xwest, ewî tiştek wernegirt.
Gregory Nicotero
Gregory Nicotero yan ji "Greg" Nicotero (jdb. Adarê 1963 li Pittsburgh, Pennsylvania, Dewletên Yekbûyî ) hunermendek makyajê, derhênerê fîlimê, hilberînerê fîlimê, senarîst, stuntman, lîstikvan û hunermendê bandorên taybetî û bandorên dîtbarî yên amerîkî ye. Wî çar car xelata Emmy û ji sala 2006an vir ve Xelata Fîlman a Akademiya Brîtanî wergirtiye û xelatên Make-up, Efektên Dîtbar û Senaryoyê wergirtiye. Wekî din, Nicotero sêzdeh caran ji bo Xelata Saturn hate berbijar kirin û sê caran xelat qezenc kiriye. Di sala 2004an de ew ji bo xelata Satellite ji bo baştirîn bandorên dîtbarî cara yekem bûye berendam.
Bilûrvanê gundê mişkan
Naverok
Çend hefte şûnda, bilûrvan dîsa vegeriya li Hamelnê da ku tola xwe hilde. Ew dîsa bilûra xwe lîst, lê vê carê keç û law hatin û li pey wî diçûn. Li gorî efsaneyê, hemî zarokên Hameln ku ji çar salan mezintir bûn. Ew bi zarokên din çibû û ku hê qet nehatin dîtin û winda bû.
Gregory Nicotero
Nicotero li dora 200 berhemên fîlm û televîzyonê xebitiyî kir. Di destpêka kariyera xwe de bi giranî di celebê tirsê de xebitî, lêbelê piştî ezmûna çend salan hema hema di hemû warên hunera sînemayê de xwe cih girt. Her wiha gelek caran ji di bin rêvebiriya derhênerên navdar ên wekî Steven Spielberg, Quentin Tarantino, Frank Darabont, Wolfgang Petersen an jî M. Night Shyamalan de dixebitîn kir.
Bilûrvanê gundê mişkan
Paşxana dîrokî
Pêkhatin û bingeha gengaz a dîrokî ya efsaneya bilûrvanê bi ewlehiya bêkêmasî nayê aşkere kirin. Lêbelê, dikare bête fikirîn ku ev bi eslê xwe du efsaneyên serbixwe ne ku tenê bi yekdemîn ve girêdayî bûn: efsaneya bingehîn a derketina zarokan belkî di dawiya sedsala 16an de tenê bi efsaneya derxistina mişkan ve girêdayî bû. Gengaziya ku her du efsan (an jî herdu parçe) bi bingeheke dîrokî ye ji hev cûda ye. Di pirtûkên şaredariyê ya serdema navîn a bajarê Hameln de, ji bo nimûne, li vir çu carî nayê dîtin ku bajarê Hameln pere wek soz dayê an jî dabû. Lêkolîna zanistî ya li ser pirsa gelo ku cird li ser dengê bilûrê reaksiyon dikin di heman demê de pêşniyar dike ku beşa çîroka "derxistina mişkan" efsanewî ye. Ev ne gengaz bû ku bi gelemperî frekansa bilûr di karanîna demê de were piştrast kirin.
Rewş bi parçê çîroka "derketina zarokan" re cûda ye, ku di nav de gelek pavçekirina mêtinkariya rojhilatî ya ku ji Almaniya jêrîn derdikeve dikare gengaziya herî mezin îdîa bike: "Zarokên Hameln" dibe ku hemwelatiyên ciwanên Hameln ku ji aliyê xwedanê axên zadeganî ne an lokatoran ji bo li rojhilatê bicîh bûn hatin bicîhanîn.
Herêma koçberiyê ya zarokên Hamelin - berê mirov li Transîlvanya, Moravya, Pomeranya an Dewleta Şovalyeyên Totonî yê difikirî - ji hêla profesorê navzaniyê Jürgen Udolph ve di sala 1997an de hate diyar kirin: Koçberan adeta wan hebû ku cihên ku nû hatine damezrandin li deverên cihê xwe li gorî cihên xwe li welatê xwe yê berî bi nav bikin.
Cotzeyandî
G-berhemên (Avê û Şîr)🍶🍵
{| class="wikitable" {| class="wikitable" !Avê û Şîr * Av - Hemû vexwarinên ji AVÊ çêdibin di mê ne, û qertafa (a) werdigirin.
* ŞÎR - Hemû Xwarin û vexarinê ji Şîr çêdibin, di nêrin û qertafa (ê) werdigirin.
Grûpa fêkiyan daran û gulan🌷🌳
{| class="wikitable"
Grûpa Amûra û teknolojîyê⚙
{| class="wikitable"
Grûpa Zindiyan 👪🦁
{| class="wikitable"
Grûpa Xwezayê Av û Hewiyî 🌧⛅
{| class="wikitable"
2
===3===
===4===
Grûpa Dem û Zemana 🕐⌛
{| class="wikitable"
Mînak
=herwesa=
Giosuè Carducci
Giosuè Carducci (Binavkirin: Enotrio Romano; * li Valdicastello, îro Pietrasanta, Toskana; m.  li Bologna) helbestvan, gotinvan û wêjevanê dîrokê yê Îtalî bû. Sala 1906î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.
Famîleya hine û hinaran
Famîleya hine û hinaran, famîleya axgeşkeran, famîleya guharxwîniyan (Lythraceae) navê famîleyeke riwekan ji desteya mûrtalan Myrtales e. Navdarên vê malbatê hine û hinarê, navê xwe dane famîleyê jî.
Ev famîle sala 1805'ê ji aliyê Jaume Saint-Hilaire di Exposition des Familles Naturelles, 2, r. 175 de hat ravekirin. Bo vê malbatê herwiha Ammanniaceae Horaninow, Blattiaceae Niedenzu, Duabangaceae Takhtajan, Lagerstroemiaceae J.Agardh, Lawsoniaceae J.Agardh, Punicaceae Horan., Sonneratiaceae Engler, Trapaceae Dum. in.
Li herêmên tropîk û subtropîk hez dikin. Famîle ji aliyê Graham et al. ve, sala 2005'ê wiha hate rêzkirin: Pênc binekom, 31 celeb û 620 heya 650 cure.
1204
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Lîc
Lîç (bi tirkî: Sazlı), gundekî bi ser navçeya Aşqelaya Erzîromê ve ye. .
Axsûnk
Axsûnk, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Xorû
Xorû, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Qiskanî
Qiskanî (tirkî: Yolgören) navê gundekî Qereyazîye. Gund li herêma Gogsîye dikeve.
Dêlikî
Dêlikî (romîkî: Çayirbeyli) navê gundekî Qereyaziyê ye. Gund navê xwe ji eşîra Dêlikan girtiye, belê gelê gund niha seranser Şadiyanî ye.
Seteriye
Seteriye, gundekî ku bi ser navçeya Pilemora Dêrsimê ve ye.
Bézancourt
Bézancourt, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Ermenî
Gelê Ermenî, Ermanî an jî Ermen ( Hayer), yek ji gelên kevn ya Rojhilata Navîn e. Ew ji nav gelên filehanê cîhanê li gelek pîrrtirin.
Ermen jî 2700 salan bûyî li Bakurê Kurdistanê û başûrê Qefqasê dijî. Hem jî hewna gelê Ermenistanêne.
Nav
Navê ke ew xwera dibejin Hayer û xelke dinan ji wan ra dibejin Armen, Ermen ji navên qebîlên li dema rojgarê pirindê bûn kî li dor Ermenistanê bûn.
Hayaysa ji B.Z. 16. - 13. sedsalan li Bakurê rojavayê û Arme-Şupriya ji B.Z. 13. - 12. sedsalan li başûrê rojavayê bûn.
Têgîna Ermen ji li dema Pars û Greekan le Zozanan û gelê wîra digotin Ermen, ew nava li pêşînê dawîya BZ. 6. sedsalê peyda bû li dîroknasê Greekan Hekatayosî Miletî û Nivîska Behîstunê Dareyos I.. Gelên cîranan ji gişk Ermen dibêjin bi tenê Gurcîyan wan ra digotin Somexi, welatê ra jî Somextî
Dîrok
Di sala 600 B.Z Ermenistan ji rojhilatê Tirkiye heta rojhilat Qefqasya û ji Deryaya Reş heta Mezopotamya dirêj dibû. Di beşa dawî ya Antîk de, Ermeniyan serxwebûna xwe bi Faris, Selewkî û Rom winda kirin, lê di heman demê de gelek serdemên serxwebûnê jî hene. Ji xeynî serdemên otonomiyê yên di Serdema Navîn de, Ermenistan ji aliyê Faris, Ereb, Bîzans, Mongol û Tirk ve hat dagirkirin. Piştî Serdema Navîn, Ermenistana dîrokî di navbera Împeratoriya Osmanî, Faris û Rûsya de hat parvekirin. Ermenî yek ji kevintirîn gelên xirîstiyan ên cîhanê ne, ji sala 301 ve, xwedî çandeke bêhempa û zimanê xwe yê axaftin û nivîsandinê ermenî.
Karsazên Ermenî zû bi Riya Îpekê, bi Ewropa heta Afrîka bazirganiyê dikirin. Dîroknasê navdar ê Fransî Fernand Braudel, di nav tiştên din de, li ser kolonîzekirina bazirganên ermenî yên li Faris û Imperatoriya Osmanî nivîsandiye.
Zilm û qetlîam
Dawiya sedsala 19'an li Împeratoriya Osmanî li ser ermeniyan zext û çewisandin, di heman demê de têkoşîna ermeniyan ya ji bo azadiyê dest pê kir mezin bû. Zilm û çewisandin bi qetlîamên mezin ên ku 1894-1896 pêk hatin, bi dawî bû.
Wisa dixuye ku jiyan di destpêka sedsala 20-an de çêtir bû lê li şûna wê xirabtir bû. Ermenî bi 1915-1922 yek ji Tirkên Ciwan yên ku jenosîd hatine kirin, ku jê re Nîjadkujiya ermeniyan hat kirin, hatin kirin.
Belavbûyina li cîhanê
Yek ji faktorên diyarker ên belavkirina ermeniyan ji ya ku bi gelemperî wekî Ermenistana rojava (rojhilatî Tirkiye, an jî parçeyên Bakurê Kurdistanê) tê binavkirin, qetlîamên di sedsala 19an de û Qirkirina Ermeniyan di dema Şerê Cîhanê yê Yekem. Di heman demê de beşeke mezin ji ermeniyan li herêma otonom a Karabaxê heye ku bi awayekî fermî girêdayî Azerbaycanê ye lê di pratîkê de serbixwe ye. Li Amerîka, Fransa, Rûsya, Arjentîn, Libnan û Sûriye jimareke mezin ji Ermeniyan hene.
Ziman
Zimanê ermenî di nav Malbata zimanên Hind-Ewropî de şaxek pêk tîne. Zêdetir tê naskirin ku pêwendiya nisbeten nêzîk bi Yewnanî re encam dide proto-ziman ya hevpar ku - bav û kalên Albanî - wek Balkanî Hind-Ewropî wekî. Fonolog Jan Henrik Holst dihesibîne ku ev di destpêkê de ji aliyek ve bi albano-yewnanî û ji aliyê din ve bi ermenî hatiye dabeşkirin. Tenê paşê Albanî, Yewnanî, Frîgî û bûne zimanên cuda, ku di encamê de girêdana zimanî ya ermenî bi farîgî re rave dike, ku di sedsala 7an de winda bûye. herî dawî û li rojavayê Ermenistanê jî li Anatolyayê bû.
Zimanê ermenî yê nivîskî ji destpêka sedsala 5. ve heye. Alfabeya ermenî di sala 406an de ji aliyê Mesrop Maştoz, rahib li ser navê padîşah û Katolikos,Sahak Parthev û di destpêkê de ji 36 tîpan pêk dihat. Ji bo nivîsandina dengên biyanî di sedsalên 11. û 12. de du tîpên din hatin zêdekirin. Alfabeya ermenî ji wê demê û vir de hema bêje neguherî ye.
Dîn
Ermenî ji xwe re dibêjin Hay, ku ji efsaneya bav û kalê wan Hayk ku ji dûndana Nûa bû, tê. Lêbelê, divê were zanîn ku ji hêla dîrokî ve bingehek pêbawer a vê efsaneyê tune. Li gorî Încîl, Nûh bi keştiya xwe li Çiyayê Agirî, ku di nîveka Çiyayên Ermenîstanê de ye, li ser sînorê di navbera Tirkiye û Ermenistana îroyîn de ye, noqî avê bûye. Çiya yek ji cihên herî pîroz ên Ermeniyan tê dîtin.
Li Ermenistanê dînê serdest Xirîstiyanî ye. Heya ku Xirîstiyantî Zerdeştî ola serdest bû, pirxwedayî paganîzm jî heta radeyekê hebû. Li gorî rîwayetan, du ji Hasiliyên Îsa, Bartolomeus û Cihûda Taddeus li Ermenistanê kar kirine. Vana bi karê xwe yê mîsyonerîyê ew qas serkeftin bi dest xistin ku dînê nû di nav ermenîyan de belav bû û di 301 de Ermenistan bû dewleta yekem li cîhanê ku Xirîstiyanî wek dînê dewletê yê fermî qebûl kir. Piştî wê, gelek hewlên ji nû ve guherandina ermeniyan ji aliyê hêzên dagirker ve hatin kirin, lê bi ser neketin. Piraniya ermeniyên îro ji Dîra Ermeniyan a Şandiyan ne. (Zêdetir li binê dîrokê binêre).
Wêje, huner û mîmarî
Wêjeya ermenî di destpêka sedsala 5an Piştî demeke kin, ermenî bû zimanê şeşem ku Încîl lê hatiye wergerandin. Xebata li ser wergerê nêzî 30 salan dom kir. Wêje di sedsala 5'an de bi gelek nivîsarên olî û pirtûkên li ser dîroka ermeniyan geş bû. Ji Ronesansê heta sedsala 19an.
Çend mîmarên ermenî jî hene. Dibe ku yên herî navdar malbata Balcan bin, yên ku di Împeratoriya Osmanî de xebitîn û di nav tiştên din de, çend qesrên Stembolê çêkirine.
Zimanê norwêcî
Zimanê norwêcî zimanek ji tayê zimanên germanî yên bakurî ji binmalbata zimanên germanî ji zimanên hind û ewropî ye. Ew zimanê fermî yê welatê Norwêcê ye. Ev ziman digel du zimanên dî yên Skandînaviyayê (swêdî û danîmarkî) berdewamiyeka zimanî pêkdiînit ko hersê bi hevra jibo axivtinkerên wan dihên fehmîn. Anko, bi awayekî an yê dî, axivtinkerên van hersê zimanan ji hevdu difehmin. Lê du zimanên dî yên Germanî yê Bakurî, anko feroeyî û îslandî, bi aqarekê dî da çûne û ji aliyê van hersê zimanên dî bi başî nahên fehmîn.
Devoka çînên civakî yên navîn yên bajarên herêmên rojhilatî yên Norwêcê, ko binaxeyê zimanê bokmål bûye, bi awayekê kiryarkî wekî zimanê fermî yê axivtinê dihêt bikaranîn û her ew zimna jî jibo fêrkirina xwîndevanên biyanî bi kar dihêt.
Kortadîroka Zimanê Norwêcî
Norwêcî, bi teybetî, dîroka wê biqasî ku tê gotin, diçêt at sadsale 9 û hwd. Berê vê demê jî, hinekî weke dîroka pêşîya zimên tê nivîsandin û jê re "Neront(Nørront)" tê gotin. Lê bi teybetî, di sadsale 17. min û 18. min de, pêşketinên mezin û destpêka wê ya mezin tê kirin. Di vê demê de, Bi navê "Landsmolet(landsmålet)" Ev nav, wê bibe navê zaravayê norwêcî ê ku jê re "Nynorsk" tê gotin a. Di sale 1840´an de zaneyên Norwêcî ên weke Ivar Aasen wê li hewîrdora Norwêcî bigirihin û wê Devok û zaravayên ku dihatina axiftin di nava xelkê de, wê qeyd bikin. Piştre bi demekê ya vê gerîna xwe re wê Ivar Aasen, wê "ferhenga Norwêcî" binivîsêne û ev wê temenê Zimanê norwêcî ku di wê demê de jê re "Landsmålet" wê temenê wê biafirêne. Piştre di sale 1850 de Ivar Aasen di pirtûkên bi navê "Zimenê Norwêcî ê ku xelk pê diaxivê giramatika wê(Det norske Folkesprogs Grammatik) " û "Ferhenga norwêcîya ku xalk diaxivin(kom Ordbog over det norske Folkesprog)". Ivar Aasen, xwestibû ku devokê ku xelk diaxivin bike zimanê nivîsandinê. Ji di heman demê de rojmene bi navê "dølen( di sale 1858´an de cara pêşî weşîya û yê ku ew da weşandin jî Åsmund Olavson Vinje bû)" ku bi vê şeklê ku Aasen kifşkirîya di nivîsêne. Ev rojmene, weke ye pêşî jî ya bi norwêcî tê nasîn. Wek Ivar Aasen, Ludvig Kristensen Daa jî rastkirina di zimên û gramatik û nivîsandina wê de li ser kar dikin.
Hingî, hê Norwêc bi Danîmarka ve yek bû. Ku bandora Zimanê Danmarkî jî li ser heya, awayekî Norwêcî Wê bi navê Norwêcîya nû wê Kjell Venås, wê weke zimanê xwe yê dayikê wê bidest lêkolînên mazin têde bikin. Knut Hamsun, ku xelat Nobelê jî piştre girt, zimanê Norwêcî di temenê nivîsandinê de ku weke zimanê nivîsandinê di pêşxistina wê de rolaka mazin lêyist. Lê temenê Norwêcîya nû ya ku zaneyên Norwîcî ên weke Ivar Aasen avêtin, wê piştre bi ber Bokmol(Bokmål) herê û pêş bikeve. Rojnameya Norwêcî ku sale 1907´an de bidest weşanê kir Aftenposten. Di pêşketina ziman ya bi vê rengê bokmolê de, wê bandora wê mezin bibe. Lê bi teybetî li wê Norwêcîya ku pêşket bi vî rengî, weke di destpêkekê di wê de Knud Knudsen Ew norwêcîya wî ya nû ku wî pêşxist, wê biber norwêcîya nû de herê. Piştî ku Ku ji çîna bilind tê Henrik Wergeland ku ji bo pêşxistine wê û lê xwedi derdikeve, êdî ew dibe despêka nû ya di avabûna desthilatdarîya norwêce de jî. Knud Knudsen, bi teybetî li ser dengên ku di gotina bêjeyan de tên derxistin disekinê.
Peter Christen Asbjørnsen û Jørgen Moe li hewidora Norwêcî digerihin û vegotinên ku di nava xalkê de tên gotin li wan dihisênin û wan di nivîsênin. Gotinên pêşîyan li cem xwe qayd dikin. Di demên piştre de jî, wê norwêcî, bi awayekî bokmål´î pêş bikeve. Piştre, di reformên ku tên kirin de, ên salên 1907, 1910, 1917, 1924´ û hwd, wê li ser pêşketina vê zaravayê norwêcî bê sekinî û ew weke zimanê perwerdekirinê were pêş xistin. Pirtûkên xwandin ên perwerdê bi vê tên nivîsandin. Heta ku roja me ku tê, ser sadî heştêyî re norwêcî wê bi vî zaravayî weke norwêcî wê biaxivin.
Beş û zaravayên Norwêcî
Norwêcî, ji pirr zaravayên pêk tê. Lê zaravayên sereke ên bokmol(bi Norweci: bokmål û ankû bokmaal) a. Ê din jî zaravayê ku bi navê "norwêcîya nû" ku norwêcî jê re "Nynorsk" a. Di roja me de, weke norwêcî zaravayê wî ku herî zêde tê bikarhanîn "bokmål" a.
Bokmol û ankû bokmål
Ev zaravayê sereke yê ku pirranîya norwêcîyan pê diaxivin, li norwêcî ji aliyê ji sadî heştê û pêncan ve tê axivîn. Weke di roja me de, bûya weke zaravayê navendî di norwêcîyê de.
Nynorsk û ankû norwêcîya nû
Weke zaravayê berî deme zaravayê bokmolê ya. Hin aliyna ve heta roja me jî li ser Vê zaravayê nîqaş hene. ev zarava, nêzîkî zimanî danîmarkî ya. Di sadsale 18´ min de, norwêcî, bi Danîmarka ve yek bû. Hingî, di deme ku norwêcî bidest pêşketina xwe dike, di wê destpêkê bi vî zaravayî bidest pêşketina xwe dike.
Tîp
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z, æ, ø, å
A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z, Æ, Ø, Å
.cc
.cc navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Giravên Kokosê ye. (ccTLD)
Zîreklî
Zîreklî, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Kevijan
Kevijan gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Saint-Julien-de-Vouvantes
Saint-Julien-de-Vouvantes, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Gondelsheim
Gondelsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Montaigu, Aisne
Montaigu, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Bîrkan
Bîrkan di mejiyê mirov da wekî xêvjimêran (komputeran) di nava hin prînsîban da dixebite. Bîrkan fonksiyonên bîranînê idarê dike.
Du şaxên bîrkanê hene: Bîrkana demkurt û bîrkana demdirêj. Tiştên ku nû digihîjin bîrkanê berê di radeya bîrkana demkurt de tê parastin û heger ceribandin, girîngî û hilbijartina mejî ji bo vê tişta nû tunebe ew tê jibîrkirin. Berevajî wê heger hebe digihîje radeya bîrkana demdirêj, li wir tê parastin.
Edîp Karahan
Edîp Karahan (1926-1976) nivîskarê kurd bû.
Li gora agahdariyên ku di nasnameya wî de hatine nivîsandin, ew di sala 1930'î de li Dêrika Çiyayê Mazî hatiye dinyayê. Lê li gor ku merivên wî yên emirmezin dibêjin, ew di meha nîsanê ya ku piştî Şêx Seîd hatiye daliqandin de çêbûye. Loma jî qeneeta xurt ew ku di sala 1926an çêbûye. Ew lawê Hecî Cemîlê Şêxmûsê Hecî Osmanê Reşo ye. Navê dêya wî Hecî Semo ye. Ew ji eşîra Mahmudan e. Mahmûdî yek ji pênc eşîrên Dêrikê ye. Piştî Hecî Osman, Êlasoyê kurê wî bûye serokê eşîrê. Ji ber kurdayetiya Êlaso, Edîp Karahan di zaroktiya xwe de dihere (bi dê û bavê xwe re derbasî Binya Xetê dibe) sirgûnê.
Wî heta bi lîseyê li welêt xwendiye û berî ku qeyda xwe li Fakulteya Dadê ya Stenbolê de çê bike, bi qancî salekê li Fakulteya Edebiyatê, besê felsefeyê xwendiye.
Ew yek ji wan kesan bû ku zû li kurdayetiya xwe hay bûye û bi meseleyên fikrî ve rabûye. Ji ber wê jî di sala 1953'an de ji ber îthama bangeşeya komunîzmê tê girtin, lê pasê berat dike.
Ew di dema telebetiya xwe de di gelek kovar û rojnameyên tirkî de nivîsan dinivîsîne; (Forum, Yeni Gün, Yeni Ortam hin ji wan in) û di sala 1957'an de, ji ber nivîseke xwe ya di Forumê de şeş mehan dikeve hepsê.
Edîp Karahan di sala 1962an de bi navê Dîcle–Firat rojnameyeke mehane derdixe û ew bi navên cûda di vê rojnamê de dinivîsîne. Wî bi naznavê Reşo jî di vê rojnameyê de çîrok nivîsîne.
Ew gelek caran ji ber fikrên xwe yên siyasî tê girtin û di hepsan de dimîne. Ew di sala 1963an de bi navê daweya "23yan" de tê girtin.
Di sala 1971ê de ji daweya DDKO'yê tê girtin û heşt sal ceza lê tê birîn. Piştî sal û nîvekê ji vê daweyê xelas dibe û piştî derdikeve derbasî Kurdistana başûr dibe. Li Kurdistana başûr bi navê Mam Azad tê bi nav kirin. Ew demekê di beşê ragihandinê de dixebite û paşê jî li dadgeha Comanê dadgeriyê dike.
Karahan, di 15'ê gulanê sala 1976'an de çû ser dilovaniya xwe. Ew zewicî bû û bi navê Tûrcel, Welat û Şiyar sê kurên wî hene.
Gedeyê Şîrîn (pirtûk)
Kitêba Gedeyê Ṣîrîn romana Nîzamettîn Akkurt e ku di sala 2015 di heyva tebaxê de ji aliyê weṣanên Aram ve hatiye çapkirin. Kitêb ji aliyê dadgeheke li Tirkiyeyê ve di sala 2016an de hate qedexekirin.
Kitêb di naveroka xwe de jiyana lehengekî kurd bi navê Sînanê Amedî û herwiha nakokiyên di navbera jin û mêr, çemkî, tebeqeyî û ramanî dihewîne.
Fûad Elî
Fûad Elî peykertiraşek kurd e. Ev 30 sale li Îtalyayê dijî. Niha li ser projeya abîdeya Leşkerê Winda dixebite, Ev proje di hêla hukimeta Kurdîstanê da hatîye destpêkirin.
Ebasabad, Serab
Ebasabad, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zomika Jêrîn
Zomika Jêrîn, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Schornsheim
Schornsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Beyro
Beyro, gundekî Qereyaziyê ye. Gundê Beyro yek ji gundên mezin ên Qereyaziyê ye. Avakirina gund di navbera salên 1700-1800an bi destê serokê eşira Banokiyan, Beyro Axa çêdibe. Banûkiyan ji bajarê Wan'ê koçber bûne û hatine vî gundê avakirine. Gund bi dengbêj Hemko û Xênî tê naskirin. Newala Seyrê, Şaxa Cunê û Mixara Sunnetê ciyên herî balkêş in. Mixara Cunê de hin tîpên prototirkî hatine dîtin li ser dîwaran. Du çemên ku têda masiyên Ale hene dikêşin. Jinên ku zarokên wan çênabin, ji gundên der û doran têne Beyro ji bo serê mesiyên Ale bixwin û zarokên wan çêbibin.
.cd
.cd navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Kongoya Demokratîk e. (ccTLD)
Randy Orton
Randal «Randy» Keith Orton 1'ê nîsanê 1980 hate cîhanê. Gemşevanek Emrîkîe kû bi navê xwe yê Rasti Yarîê li WWE dikit, û gelek kes dibêjinê The Viper(corekê Marîe). Him bapîrê wî Bob Orton senior him jî bavê wî Bob Orton Jr. gemşevan bûn.
Sarîbêglûya Eralîq
Sarîbêglûya Eralîq gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 145 kes (40 malbat) bûn.
Nußdorf am Inn
Nußdorf am Inn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Goma Evdirehman
Goma Evdirehmen yek ji gundên Qereyazîye, li herêma Gogsîye.
Saint-Léger-les-Vignes
Saint-Léger-les-Vignes, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Medya TV
Piştî girtina yekemîn televîzyona kurdî ya li ser satelîtê MED TV, di sala 1999'an de televîzyona kurdî Medya TV dest bi xweşana xwe kir. Medya TV jî di sala 2004'an de hat girtin û li şûna wê Roj TV dest bi xweşana xwe kir.
Barîsta
Barîsta (peyveke îtalî ye), kesê ku vexurikên bi alkol an jî bê alkol amade dike, tê gotin. Lê ji bo ku li dinyayê ji bo van kesan dibêjin barmen, êdî li dinyayê ev peyv tenê ji bo kesên ku qehwê amade dikin, tê gotin.
Quarante
Quarante, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Zimanê proto-hind-ewropî
Proto-hind-ewropî (PHE) vesazkirineke zimannasî ji zimanên hind û ewropî ya hevbeş ya dêrîn re ye. PHE zimanê pêşî ye yê ku ji aliyê zimannasan ve wek pro-ziman ekî hatiye pêşniyazkirin û pejirandin. Ji bo vezaskirina vî zimanî gelek xebat hatine kirin ku ji bo ti zimanekî din nehatine kirin û heta niha zimanekî wisa ye ku ji hemû proto-zimanên din yên di heman temenî de zêdetir tê fêmkirin. Di sedsala 19an de piraniya xebatên zimannasiyê bi dil û can xebitîne ta ku PHE yan jî zimanên jê hatine yên wek Proto-cermanî vesaz bikin û piraniya teknîkên niha hene ku  di zimannasiya dîrokî  ji vezaskirina zimannasî tên bikaranîn( çend mînak: Metoda berawirdî  û metoda vesazkirina hundirîn) wek encama wan xebatan derketin. Ev metod jî hemû zanyar û agahiyan derbarê PHEyê didin me ji ber ku heta niha ti çavkaniyên nivîskî tune ne.
Zanistvan wisa texmîn dikin ku 3500 salî BZ PHE wek zimanekî hebû (berî ku ji hev cuda bibe), herwiha dîsa jî texmîn û nirxandinên zanistvanan bi dora 1000 salî tê guhertin. Çend hîpotez hene lê ya herî navdar û belav di nav zimannasan de Hîpoteza Kurganî ye ku dibêje  ku dibêje ku jêdera wan deşta deryayên reş û qezwînê yê rojhilatê Ewropayê ye. Taybetmendiyên çanda axiverên PHE wek proto-hind-ewropayî tê binavkirin, ev ziman li ser peyvên zimanên pesendkirî  yên Hindo-ewropayî hatiye veavakirin.
Zomika Jorîn
Zomika Jorîn, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Zimanê proto-hind-ewropî
Di sedsala 18an de William Jones cara pêşî amaje kir ku zimanê PHE heye, ew jî piştî, wî wekhevî di navbera Zimanê sanskrîtî, Yewnaniya kevn û latînî de dîtin. Di destpêka sedsala 20an de (li gel hinek serrastkirinan) pênasîneke baş ji PHEî re hat danîn û heta niha jî tê qebûlkirin. Pêşketina herî mezin a di sedsala 20an de çêbû, kişfkirina zimanên anatolyayê û zimanên Toçarî bû û pejirandina teoriya zengelorkî bû. Zimanên Anatolî bûn sedem ku gelek ve-nirxandin jî li ser wan teoriyên pêşketina taybetmendiyên zimanê Hindo-ewropayî jî bên kirin. Têkiliya wê bi malbata zimanên Uralî hat gotin û pêşniyazkirin lê hîn li ser wê mijarê li hev nebûye.
Otokar Ural
Ural, wesayîta zîrepoş ya leşkerî a tirk e. di sinifa guhêzbarên personelan de ye. Di sala 2013 an de li IDEF ê hatiye pêşkêşkirin.
Campagna-de-Sault
Campagna-de-Sault, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Montbavin
Montbavin, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Otokar Ural
Ev wesayît ji bo guheztina leşkeran ber bi qada şer ve û di operasyonên serdegirtinê de tên emilandin. di hin modelên wê de li ser barûya wê çeka otomotîk ya bi kombersê tê kontrol kirin jî hene. herweha kabiliyeta çûyîna bi lastîkên teqandî jî pê re heye. kamerayê şevê û dûrêsor jî di barûya wê de hatine bicihkirin.
Şerên tê de hatiye bikar anîn
. şerê pkk-tirkiyê
.Şerê Sûrê
.Şerê Nisêbîn
.Şerê Cizîrê
Modelnayiş
Modelnayiş oyo ke aşayişê raştikênî viraştişo. Xeylê mixtelîf raye, metod û programê modelnayişî estî. Ewro cayê komputerî di modelnayişê en hera nurbs (tebîî) û polîgono. Modelnayîş, mekanîzma hedîseyê ke nêşinasîyenê, înan şinasneno uca di testkerdîşê hîpotezan destegneno.
Dûgundanî Giçke
Dûgundanî Giçke, anku Dûgundana Biçûk, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Otokar Ural
Çavkanî
1.https://tr.wikipedia.org/wiki/Otokar_Ural?action=edit&veswitched=1
2.https://defense.otokar.com.tr/tekerlekli-zirhli-arac/4x4-zirhli-arac/ural-4x4-zirhli-arac
3.https://www.haberler.com/otokar-ural-i-ilk-kez-idef-te-sergiliyor-4608482-haberi/
Delîriyûm
Ji bo delîrîûm alkolîzm mînakeke baş e. Kesên ku alkolîk în bi salan şûnde ziyan li mejî û fonksiyonên neurologiya wan dikeve. Ev kesana tiştan zû jibîr dikin, di tevger û oryantasyona wan de problem hene û birêkûpêk nikarin biaxivin. Dem, cih, rewş tevlîhev bûye di jiyana wan de. Di rewşên nû yan awarte de nikarin biserbikevin an jî nizanin çawa tevbigerin.
Zimanê proto-hind-ewropî
Ji ber ku pergala morfolojiya zimanê PHEyî gelekî aloz e ku ji qertafên çemandinê û abawlê (guherîna dengdêran, wek di ingilîzî de sing, sang, sung). Tewang a navdêra û kişandin a lêkeran jî gelekî kompleks bû.
Çarçoveya dîrokî û erdnîgarî
Gelek hîpotezên cuda û dijber hene ku behsa cih û tarîxa ku PHE dihat axaftin dike. Hîpoteza Kurgan  ya tekane ye ya ku gelekî tê pejirandin,<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEMallory1989185_1-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEMallory1989185_1-0"> [1]  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEMallory1989185_1-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEMallory1989185_1-0"> <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEStrazny2000163_2-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEStrazny2000163_2-0"> [2]   <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEStrazny2000163_2-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEStrazny2000163_2-0">  ku xwediyên çanda Kurganê yên li deşta deryayên reş û qezwwînê, ew kes in yên ku bi zimanê PHE yê veavakirî diaxivîn. Hinek teoriyên din hene ku hîpoteza Anatoliyan û hîpoteza ermeniyan jî di nav wan de ne<sup class="noprint Inline-Template " style="white-space: nowrap;">[<span title="This citation requires a reference to the specific page or range of pages in which the material appears. (November 2012)">page needed ]  .<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEBouckaertLemeyDunnGreenhill2012_5-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEBouckaertLemeyDunnGreenhill2012_5-0"> [5]
Çavkaniyên zimannasî yên sereke diyar dikin ku dema di navbera PHE û nivîsên pesendkirî yên dawî de(Sedsala 19an BZ; binere Nivîsên Kültepe) ji 1500 heta 2500 salî ye. Ji aliyê dîrokî ve hinek model dibêjin ku şaxên sereke wisa ne: Piraniya zimannasan hîpoteza Kurganî dipejirînin. hîpoteza arkeolojîk ya Renfrewî dibêje û ferz dike ku Proto-Hindî-ewropayiyan, hîn berî hesp bên kedîkirin, çandinî anîe Ewrupayê lê gelek zimannas napejirînin hîpotezên derveyî Hindistanê û bakurê ewrupayê hîpotez in kevin in û zêde nayên qebûlkirin.
Dîrok
Jones di guftgoya xwe ya salane ya sêyem de pêşiya Civala Asyayî, " dîrok û çanda Hindûyan"(di 2 sibata 1786an de gihişt û 1788an de hat wşandin) li gel destpêka "fîlologer" wel destpêka zimannasî ya berawird û lêkolînên Hindo-Ewrupayî dihesibe. Ev gotina wî nîşana kişfa wî ya mezin di zimannasiyê de ye:
Ev çavkaniyên hevbeş wek Proto-HindoEwropayî hatin nasîn.
Qonaxa klasîk ya zimannasiya berwirdî bi Franz Boppî di  Comparative Grammar (1833) dest pê kir û bi 1861 Compendiuma August Schleicherî  û Grundriss a Karl Brugmann dewam kir.
.
Nifşê vekolînerên Hindo-Ewropayîtiyê di salên heftêyî de (wek Calvert Watkins, Jochem Schindler û Helmut Rix) nerîneke baştir ji bo fêmkirina morfolojiyê derxist û li dû 1956 Apophonie ya Kuryłowicz's  têgihiştina ablautê jî çêtir bû. Ji salên şêstî û vir ve, zanîna zimanên anatolî jî têra xwe zêde bû û wisa têkiliya wê bi PHEî ve başitr hat fêmkirin; binere Hindo-Hîtîtî.
Hevrehên farazî
-Îtalî-Keltî
-Yewnan-Arî
-Yewnan-Ermenî
-Yewnan-Grîgî
Abdülkadir Aksu
Abdülkadir Aksu, siyasetmedarekî navdar ê romî (tirk) ye ku di 12ê çiriya pêşîn a 1944an de li Amedê hatiye dinê. Serokatiya meclîsa tirkan û gelek caran jî di hikûmetên cuda de wezîrtî kiriye. Bi eslê xwe Kurd e. Piştî avabûna komara Tirkiyeyê, dewletê ji balkan û qefqazê gelek koçberên misilman anîbû li Kurdistanê bicih kiribû, malbata wî jî yek ji wan malbatan e.
Di tevahiya jiyana xwe ya siyasetê te bi tundî li dijî daxwaz û mafên kurdan derketiye. Di medya û çapemeniyê de gelek caran nûçeyên behsa têkiliyên wî bi hêzên veşarî, nîjadperest û krîmînal re hatiye kirin. Navê wî herwiha di dosyayên kujeriyên kujernediyar ên kurdan de jî derbas dibe. Yek ji damezîrênerên AKPê ye. Di hikûmetên Turgut Özal de, wezîrtî, burokratî kiriye, gelek caran bûye parlamenter. Du caran di hikûmetên AKPê de bûye wezîrê karê hundirîn.
Wikileaks: Heroînfiroş, mafya, xurifiyê keçzarokan e
Di 29ê çiriya paşîn 2010ê de WikiLeaksê bi sernivîsa "05ANKARA3199", behsa dokûmenta fermî ya amerîkayiyan a 6ê tebaxê 2005ê de hatiye îmzekirin de, bo Aksu wiha agahî dide: "Heroînfiro e, li pey keçikên temenciwan digere. Lawê wî serokekî mafyayê ye". Tê zanîn ku rastiya van tomarkirinên WikiLeaksê, ji aliyê dewleta DYAyê ve bi fermî hatine pejirandin.
Aksu marî bûye (zewiciye) û du zarokên wî hene.
Edith González
Edith González Fuentes (jdb. 10ê kanûna pêşîn 1964 li paytexta parêzgeha Nuevo León Monterrey, Meksîk - m. 13ê hezîranê 2019 li bajarê Meksîkoyê) aktorek û dansereke navdar a Amerîkaya Latînî bû.
Mamedika
Mamedika gundekî Qereyazîye. Gund navê xwe ji aşîra Mamedikan/Mamekan girtiye.
Tîr (gerstêrk)
Zav, Zawe, Tîr an jî Merkur (nîşan:, ), gerstêrka herî biçûk a pergala rojê ye. Gerstêrka zavê gera xwe ya li dora rojê di 88 rojan de diqedîne ku ev dema herî kurt a gerstêrkên pergala rojê ye. Ji meyzandina li ser erdê, gerstêrka zavê gera li dora xwe di 116 rojan de temam dike.
Agahiyên gerstêrka Zavê:
.cf
.cf navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Komara Afrîkaya Navend e. (ccTLD)
Rinteln
Rinteln, bajarekî navçeya (Landkreis) Schaumburgê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Usdam
Usdam, gundekî ku bi ser navçeya Pilemora Dêrsimê ve ye.
Saint-Lumine-de-Clisson
Saint-Lumine-de-Clisson, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Michael Rooker
Michael Rooker (jdb. ) lîstikvanek Amerîkî ye, bi rol gêrandin xwe ya di gellek filman de navdar bû ye weka Merle Dixon di kanalê AMC 's de ya dramaya The Walking Dead (2010–2013). her wesa rol gêrandine bi nav Yondu Udonta di Guardians of the Galaxy (2014) de.
Pîromer
Pîromer, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Engîz
Engîz, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fazil Mîranî
Jiyan
Di 1ê tîrmeha 1948an de li Mûsilê hatiye dinê.
Di sala 1966ê de tevlî Partiya Demokrat a Kurdistanê dibe û di heman salê de dibe kadroyê komîta herêmî ya Zemar û piştre di sala 1967an de dibe şervanê Pêşmerge.
Di Hizba Demokrata Kurdistanê de derçû û di postên cuda de cih girt, heta ku di sala 1975an de bû endamê Rêxistina Navendî ya Rêkxistinê di Mekteba Siyasî de, lê di heman salê de piştî peymana Cezayîrê ji Mistefa Barzanî penaberî Îranê kir
Her wiha di nav Partiya Demokrat a Kurdistanê de li ser erkên cihêreng berdewam bû, herwiha di navbera salên 1996-2001ê de wek Wezîrê Navxwe yê Hikûmeta Herêma Kurdistanê kar kir. Di heman demê de wek çavdêrê dezgeha îstîxbarata kurdî ya bi navê “El-Berastan” kar dikir.
Ji sala 2004ê ve sekreterê mekteba siyasî ya Partiya Demokrat a Kurdistanê ye.
Wêje û Rexne (kovar)
Di hejmara ewil ya kovarê de edîtorê kovarê Dawid Yeşîlmen armanca kovarê wiha diyar dike:''Kovara Wêje û Rexneyê, kovara wêjehezên kurd e, ew kurdên ku ta’ma wêjeyê ji wan re derd e û dixwazin pêşniyaz û rêbazên wêjeyeke dewlemend bigihînin qadên wêjeya kurdî. Derdê me, tenê avakirina kevneşopiyeke rexneya wêjeyî, agahdarkirina xwînerên kurd ji wêjeya “baş” ya kurdî û cîhanê, teorî û analîzên piralî û ceribînên nû û nûjen e.'' Navenda kovarê Diyarbekir e. Kovar, li Stenbolê çap dibe, li hemû cîhanê belav dibe, bêtir li çar parçeyê Kurdistanê
Gotarên ku di kovara Wêje û Rexneyê de çap bûne, bo bi dehan gotarên akademîk ên neteweyî û navneteweyî bûye referans.
Hejmara yekê ya kovara Wêje û Rexneyê (2014)
Hejmara yekê ya Wêje û Rexneyê di meha çileya 2014an de derçû. Di hejmara yekem a kovarê de nivîsên bi kurmancî, soranî û zazakî cih girtine. Nivîsên li ser berhem û teoriyên wêjeyê, wergerên bingehîn ji zimanên beyanî tê de cih girtine. Herwiha di vê hejmarê de berhema Platon ya bi navê "Îon, Li ser Helbestê" li kurmancî hatiye wergerandin ji aliyê Zafer Atlı ve. Hejmara yekem a kovarê bi nivîsa Kamiran Alî Bedirxan ve dest pêkiriye. Hejmara yekem 248 rûpel e.
Binefşî Heyamên Veqetînê (pirtûk)
Binefşî Heyamên Veqetînê kitêba Nizamettin Akkurt e ku di sala 2002an de di nav weşanên SZK de derketiye. Pirtûk ji pexṣanan pêk tê..
.cg
.cg navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Komara Kongoyê ye. (ccTLD)
Hambrücken
Hambrücken şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Canbegan, Qereyazî
Canbegan yek ji gundên Qereyazîye ên mezine. Gund nave xwe ji aşîra Canbegî girtiye.
Campagne-sur-Aude
Campagne-sur-Aude, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Spiesheim
Spiesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kevalên Tenişta Jiyanê (pirtûk)
Kevalên Tenişta Jiyanê pirtûka Nizamettin Akkurt e ku di sala 2002yan de di nav weşanên SZK de derketiye. Pirtûk ji pexṣanan pêk tê.
Oberaudorf
Oberaudorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Montbrehain
Montbrehain, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Atnsjøen
Atnsjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye.
Astana
Astana, berê bi navê Akmolînsk û Tselînograd û Aqmola hatiye naskirin, di navbera 2019 û 2022an de jî navê wê Nur-Sultan bû), paytexta Qazaxistanê ye ku bajar li beşa bakurê navendî ya Qazaxistanê, li Herêma Aqmolayê, li ser peravên Çemê Îşimê hatiye avakirin. Li gorî daneyên fermî ya sala 2022an nifûsa 1.350.228 kes di nav sînorên bajêr de hatiye ragihandin ku bi vê awayê piştî bajarê Almatiyê ku heta sala 1997an paytext a Qazaxistanê bû bajêr bûye duyemîn bajarê herî mezin ê Qazaxistanê. Bajêr di sala 1997an de bûya paytexta Qazaxistanê ku ji demê ve bajêr mezin bûye û di warê aborî de bûye yek ji bajarên herî nûjen ên Asyaya Navendî. Di sala 2021an de, hikûmetê Astana wekî yek ji 10 deverên pêşîn ên ji bo geşepêdana geştiyariyê diyar kiriye.
Astanaya nûjen bajarekî plankirî ye ku wekê pêvajoya paytextên din ên plansazkirî tê plansazîkirin. Piştî ku bajêr bûye paytexta Qazaxistanê, bajar bi awayekî berbiçav hatiye guhertin. Plana sereke ya bajêr ji aliyê mîmarê japonî Kisho Kurokawa ve hatiye sêwirandin. Wek navenda hikûmeta Qazaxistanê, Astana cihê Meclîsê, Dadgeha Bilind, Qesra Serokatiyê Aq Orda û gelek dezgeh û dezgehên hikûmetê ye. Di serdema nûjen de li bajêr gelek avahiyên futurîstîk ên bilind hatine avakirin.
Restinclières
Restinclières, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Fire allelî
Fire allelî an jî allel zorî (bi înglîzî: multiple alleles), di koma corek zîndeweran de ji bo sîfetek diyarkiri, hebûna sê an jî zêdetir çeşîdên allelan e.
Di xaneyên dîploîdî de her gen du allel lixwe digire, her allelek li ser kromozomên homolog de di xalên taybet (lokûs) ên li hemberî hev de cih digire. Gregor Mendel di xebatên xwe yên li ser riweka polkeyê de sîfetên xwediyê du genên cîgir (allel) bi kar anîbû. Loma ji Mendel wetrê zîndewer, ji bo sîfetek diyarkirî herî zêde du allelên cuda lixwe digirtin.
Îro êdî em dizanin ko herçiqas zindewerek diploîdî, ji bo her sîfetek (gen) diyarkirî du allel lixwe bigire jî, di rewşa fire allelî de, di koma cora wê zîndewerê (populasyon) de ji bo heman genê, çeşîdên allelan ji duduyan zêdetir e. Ango di encamê xebatên Mendel de ne xeletî, lê kêmasî hebû.
Bi gelemperî hejmara allelan li gor rêzikên li jêr tê rêvebirin.
Di sîstema ABO-yê de çêbûna komeleyên xwînê
Li gor sîstema ABO-yê, di koma mirovan de komeleya xwînê çar cor e (A, B, AB û O) û ji aliyê sê allelan ve tê kontrolkirin. Di mirovek de ji van hersê allelan herî zêde du allelên ji hev cuda heye.
Gena (allel) komeleya xwînê diyar dike, şîfre dide bo çalakiya enzîman ko karbohîdratan bi proteînên ser rûyê xirokên sor ve girê bide. Bi yekbûna karbohîdrat û proteînan, pêkhateya glîkoproteîn peyda dibe.
Molekulên glîkoproteînî, ji bo dijetenên nav plazmaya xwîna mirov, wekî madeyek dijepeydaker e. Komeleya xwîna mirov jî li gor hebûn an jî tunebûna van dijepeydakerên li ser rûyê xirokên sor, diyar dibe.
Gena ko şîfre dide enzîmên bo komeleya xwînê bi tîpa I tê nîşankirin. (Isohemagglutinin: navê dijetenên nav plazmaya xwînê di sîstema ABO a xwînê de. Bi dijepeydakerên ser rûyê xirokên sor ve xwe girê didin û xwînê dimeyînin.
Sê allelên vê genê heye; IA,,IB û IO.
Allela IA li ser xirokên sor de zedekirina galaktozamînê dabîn dike. Allela IB li ser rûyê xirokên sor de galaktozê dide girêdan. Allela IOli ser xirokên sor karbohîdrat nade zêdekirin.
Kromozomê mirovek ji van hersê allelan tenê dikare du allel werbigire. Dibe ko ji bo komeleya xwînê, allelên mirovek yek ji van cotan be IA IA, IB IB, IA IB, IA IO, IB IO, IO IO.
Ango di koma mirov de ji bo komeleya xwînê 6 bomawebabet heye, lê kesek (mirovek) ji van şeş bomawebabetan tenê yekî lixwe digire.
Herwisa Allala IA û IB hevzal in û ev herdu allel li ser allela IO zal in. Li gor vê rewşê, di koma mirovan de ji bo komeleya xwînê 4 rûxsarebabet heye.
Kesen ko allelên IA IA an jî IA IO lixwe digirin, komeleya xwîna wan A ye. Kesên ko bi allelên IB IB an jî IB IO ne, komeleya xwîna wan B ye. Kesên ko allelên IA IB lixwe digirin, komeleya xwîna wan AB ye. Heke mirovek allelên IO IO lixwe bigire, vê gavê komeleya xwîna wî O ye.
Röbel
Röbel, bajarekî navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatteê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
.ch
.ch navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Swîsre ye. (ccTLD)
Rudyard Kipling
Joseph Rudyard Kipling [ˈdʒoʊzɪf ˈɹʌdjəd ˈkɪplɪŋ] (jdb. li Bombay; m.  li London) helbestvan û nivîskarê Brîtanî yê di sala 1907î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye ye.
Jînenîgarî
Di malbateke kolonyalîst de, li Hindistana ku wê demê li bin dagiriya Brîtanyayê de jidayîkdibe. Bo perwerdeyê dişînin Brîtanyayê. Li vegerê di rojnameyên Lahorê de dixebite û nivîsarên balkêş diweşîne. Sala 1889î vedigere Brîtanyayê û giraniya xwe berdide nivîsandinê. Realîzm û xwînsariya bakurê Ewropa û romantîzm û xwîngermiya rojavayê parcotî dike û di şexsê ajalan de jiyana kesayetiyên balkêş radixe ber çavan. Ji bo zarokan bi sedan çîrok û kurte-pirtûkan dinivîsîne. Kesayetiyên ku wî afirandine wekî "Moglî" hêj jî ji aliyê zarokan ve gelek tê hezkirin.
Pinaşiya
Pinaşiya, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Yekmal, Qereyazî
Yekmal, yek ji gomên (mezra) Şekire, li Qereyazîya Erzirome.
Sarîbêglûya Çirax
Sarîbêglûya Çirax gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 500 kes (125 malbat) bûn.
Karlsbad (Baden)
Karlsbad şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ozûnce
Ozûnce, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Famîleya guhûşkan
Famîleya guhûşkan, famîleya darbelalûkan, famîleya zoxalan, famîleya şivteran (Cornaceae) famîleyeke riwekan e. Di desteya şivteriyan an guhûşkiyan Cornales de cih digire. Dara belalûkê (guhûşk) li Kurdistanê jî digihê.
Enderab
Enderab, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Famîleya guhûşkan
Sîstematîka famîleyê
Du binekomên vê malbatê hene:
Goma Çîyê
Goma Çîyê gomeka gundê Yehya li Qereyazîye.
Herisa mekanîk
Herisa mekanîk di dev de
Diran endamê serekî yê herisa mekanîk e. Bi alîkariya diranan, gezkirin, jêkirin, perçekirin, cûtin û hêrandina xurekê rû dide. Ziman endamek masûlkî ye, di nav devê mirov de ber bi her aliyê ve dilive û loqê xûrekê li nav hev dixe,di heman demê de bi alîkariya lîkê, xurek şil dibe û nerm dibe. Herisa mekanîk di devê mirov de dest pê dike, lê li vir bi dawî nabe. Di coga herisê de, ji soriçikê heta rûviya stûr bi alîkariya girjbûn û xavbûna masûlkeyên rûvî û gedeyê, herisa mekanîk li gel herisa kîmyayî didome. Herwiha zerav jî ji boy herisa mekanîk a çewrî ji aliyê kezebê ve tê derdan.
Herisa mekanîk di sorinçik û gedeyê de
Ziman xureka hêrandî û nermbûyî loq bi loq ber bi gewrî û soriçikê pal dide. Soriçik boriyekî masûlkî ye. Gava mirov xurek dadiqurtîne, masûlkeyên soriçikê jî beş bi beş girj dibe. Girjbûn ji beşa aliyê gewrî dest pê dike û pel bi pel ber bi gedeyê didome. Bi ahengî girjbûn û xavbûna masûlkeyên soriçikê, xurekê ber bi gedeyê tehn dike. Ev culeya (liv) masûlkeyan wekî culeya perîstaltî bi nav dibe. Xurek di nav soriçikê de hê pirtir nerm dibe, masûlkeyên bazinî yên soriçikê alîkarî ji bo hêrandina xurekan dike. Anko herisa mekanîk di nav sorinçikê de didome. Xurek ji sorinçikê derbasî gedeyê dibe. Culeya perîstaltî di gedeyê de hê bi hêztir didome. Masûlkeyên dirêjkî, çaprest û bazinî yên gedeyê bi hêzek mezin xwe dişidînin û sist dikin, di heman demê de ji dîwarê gedeyê şileya gedeyî (bi îngilîzî: gastric juice) ya asîdî tê derdan. Xurek bi alikariya şileya gedeyî û culeya perîstaltî ya masûlkeyên gedeyê, hi pirtir nerm dibe, hûriktir dibe. Di nav gedeyê de xurek êdî şiklê xwe diguherîne, dişibe şorbeya tîr a nîvherikbar. Ji vê gavê şûn ve xurek wekî kîmos tê binavkirin. Kîmos herî kêm ji bo 2-4 seatan di nav gedeyê de dimîne, di vî demê de herisa mekanîk didome.
Herisa mekanîk di rûviyan de
Kîmos di gedeyê de bi aweyek mekanîk û kîmyayî tê heriskirin, lê heriskirina xurek di rûviya zirav de didome. Kîmos hêdî bi hêdî û beş bi beş ji gedeyê derbasî rûviya zirav dibe. Masûlkeyên bazinî yên rûviya zirav li hin beşên rûvî de girj dibin, di navbera du beşên girjbûyî de rûviya zirav mîna kîsikek bi kîmostijî xuya dike. Wekî mina dewê di meşkê de tê kilandin, kîmos di nav her beşên ji hev cudabûyî de ber bi pêş û paş ve tê kilandin. Paşê, masûlkeyên rûvî xav(sist) dibin, kîmosa di nav beşên ji hev cudabûyî, dîsa têkilê hev dibe. Bi vî awayê xurek hê pirtir perçe dibe û tev lê enzîm û avê dibe. Kezeb ji bo herisa mekanîk a çewriyan zerav berhem dike û bi navbeynkariya cogan, zervê têkilê kîmosa nav rûviya zirav dike. Zerav dilopên çewriyê perçe dike ji boy dilopên hûriktir. Rêwîtiya kîmos a nav rûviya zirav bi qasî 3 -5 seat didome, di vî navberê de li gel herisa mekanîk, herisa kîmyayî û mijîna xurek jî rû dide. Gava kîmos ji rûviya badayî derbasî rûviya kor a beşa rûviya stûr dibe, di nav rûviya stûr de herisa mekanîk jî dest pê dike. Masûlkeyên rûviya stûr bi culeya perîstaltî kîmosê li nav hev dixin, bi vî awayê ji kîmosê mijîna av û vîtamînan hêsantir dibe.
Hevaltî
Hevaltî an ji Hevalîbûn, têkiliyek di navbera mirovan de li ser bingeha hezkirina hevdu vedibêje ku bi sempatî û pêbaweriyê tê ava kirin. Kesê ku di nav têkiliyek Hevaltî de ye, jê re Heval tê gotin. Hevaltî ji bo gel û civakan gelek girîng e. Feylesofên kevnin mîna Arîstoteles û Cicero bi hevaltiyê re mijûl bûne.
Di wateyek mecazî de, hevaltî têkiliyek siyasî ya baş û bi gelemperî bi peymanek di navbera gelan an neteweyan de hatiye birêve kirin. Berevajiyê hevalbûn dijminatî ye.
Malpighiales
Malpighiales an 'koma pelbîkan (Malpighiales) di nava riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de koma herî mezin e. Di vê koma riwekan de, 39 famîle, zêdetirî 700 cins û bi qasî 16.000 cure hene. Riwekên wê darokî ne. Pirranî li cihên tropîk diçên. Li Kurdistanê jî hin famîleyên komê tên dîtin.
Dûgundanî Gewre
Dûgundanî Gewre, anku Dûgundana Mezin, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Malpighiales
Ev famîleyên riwekan li ser Koma pelbîkan tên hejmartin (APG III 2009):
Vaksîn
Vaksîn an jî kutan (bi înglîzî: vaccine) şileyên taybet in bo xurtkirina bergiriya laş li dij hokarên nexweşiyê.
Di laşê mirov de bi du riya bergiriya destketî ya çalak peyda dibe. Riya yekem nexweşketin, a duyem jî vaksînbûn e. Gava mirov cara pêşîn rastê nexweşiyêk were, an hokara nexweşiyê têkdişikîne û sax dibe, an jî dibe ko hokara nexweşiyê laşê mirov dagir bike û bibe sedema mirina mirov. Heke hokara nexweşîyê piçek lawaz be, saxbûn jî hê hêsantir dibe. Dema mirov ji nexweşiyek sax dibe di laşê mirov de derheqê wî nexweşiyê de hin agahî dimîne. Heke heman hokara nexweşiyê cara duyem tûşî laş bibe, îcar laş hê zûtir û hêsantir xwe ji nexweşiyê diparêze. Anko, cara pêşîn hokara nexweşiyê ya lawaz tûşî mirov bibe, mirov zû baş dibe û bergirî ava dike, lê hokara nexweşiyê bihêz be, dibe ko saxbûna mirov jî dijwar be. Gelo derfet heye ko mirov cara pêşîn tûşî hokara nexweşiyê ya lawaz bibe? Bê guman, îro bi vaksînkirinê ev derfet heye.