cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Refik Halit Karay
Ew bi çîrokên xwe yên behsa Anatolyê dike û bi helwestê xwe yê li dijî ‘Şerê Rizgariyê yê Tirkiyê’ tê naskirin. Li Vezneciler’ê, li Şemsü’l-Maarif û Göztepe’yê li Taş Mektebê hîndekarî dît. Dersên taybet wergirt. Mekteb-i Sultani’yê (Lîseya Galatasaray) qedand. Di sala 1907’an de dest bi Mekteba Dadê kir. Di Nezareta Maliyê de, ji Qelemdariya Devair-i Merkezê weke katip ketê. Piştî Meşrûtiyeta 2’emîn, dev ji karmendiyê berda û di 1908’an de, di Servet-i Fünun û Tercüman-ı Hakikatê de dest bi nivîsê kir. Di 1909’an de, bi navê ‘Son Havadis’ (Havadîsa Dawî) rojnameyek ava kir, 15 hejmar çap kir. Tevlî Civaka Fecr-i Ati’yê bû. Di kovarên pêkenokî yên "Kalem" û "Cem"’ê de bi navê çêkirî «Kirpi » dest bi nivîsên pêkenokî yên siyasî kir. Di sala 1912'an de kete lîsteya ‘Yên Nayên Xwestin' ya Partiya Îtihad û Tereqî' yê û şandin sirgûnê Sînopê. Di sala 1918’an de bi hewildanên Ziya Gökalp, vegeriya Stenbolê. Di Robert Kolej’ê de mamostetiya Tirkî kir. Di rojnameyên Vakit, Tasvir-i Efkar û Zaman’ê de meqale nivîsand. Bi saya hogiriya Damat Ferît Paşa, yekser piştî mûtarekeyê, tevlî Fırka Hurriyet û Îtîlafê bû. Di sala 1919'an de, bû Gerînendeyê ‘Posta’ û ‘Telgraf Umum’ê. Piştî dagiriya Îzmîrê, bi Tevgera Anatoliyê re, di qrîza telgrafê ya di navbêra Hikûmeta Stembolê de dihate jiyandin, aliyê Hikûmeta Stembolê girt. Di 1922'an de kovara mîzahê ya Aydede derxist. Piştî rizgarkirina Stembolê, di 1922’an de reviya Beyrûdê. Di 1'ê hezîranê sala 1924'an de, di Lîsteya sedûpênciyan hate zêdekirin.
Pişti jiyana xwe ya qaçax a 15 salan, di 1938’an de bi derketina effûyê re vegeriya welatê xwe. Cardin dest bi rojnamevaniyê kir. Di rojnameyan de nivîs nivîsand, kovara Aydede ji nû ve derxist. Bi çîrokên mîzahî dest bi nivîskariyê kir. Di 1919’an de, di dîroka Çîroknivîsiya Tirkî de rûpeleke nû vekir. Çîrokên wî yên bi navê « Memleket Hikayeleri » (Çîrokên Welêt) di 1919’an de hate weşandin. Bi vê pirtûkê, çîrokvaniya ku heta wê rojê li Tirkiyê tenê bi Stenbolê ve bi sînor mabû, vegûhezand Anatoliyê. Bi vî aliyê xwe ve, kete nav pêşengên « wêjeya gund » ku pişt re belav bû û pêş ket. Piştî 1920'an, zêdetir zimanekî famdar û safî bikar anî. Di romanivîsiya wî de du xetên cûda bi bandorin. Romana wî ya beriya bireve dervehî welat nivîsandibû ya bi navê « İstanbul’un İç Yüzü » (Rûyê Rastîn ê Stenbolê) romana wî ya herî bi bandor tê hesibandın. Di vê romana ku di sala 1920’an de hate weşandin, ji dervehî teknîka romanê, perçeyên ji hev qetiyayî bi awayekî mozaîkane bi hev ve kir û Stenbola ku ji desthildarbûna Îtihad û Tereqî heta Şerê Cîhanî yê Yekem, bi hemû reng û xetên wê pêşan da. Di romanên piştî vegera xwe ya Tirkiyê de, armanca wî ew bû ku bigîje zêdetir kesan, zêdetir were firotin û were xwendin, loma hûnerê danî aliyekî û berê xwe da berhemên tîcarî. Di van romanan de di dewsa rastiyên welêt de, bûyerên li welatên dervehî Ewropayê qewimîne rave kir.
Girara pimparê
Girara pimparê xwarineke quşxaneyê ya Dîlok, Rihayê ye. Li Xerzanê jî didin ser lê dims û rizê (birinc) tevlî nakin. A rastî pirr dijwar e ku mirov ji vê xwarinê re bêje girar, lê Cemşîd Bender ji ber ku nok û girar (savar) tevlî ye, kiriye bin koma giraran. Di vir de şaşî nîne lê di versiyona Dîlok û Rihayê de riz û dimsa simaqê heye, nakokî ji wir tê.
Çêkirin
Nok, nîsk û lolasê şevekê berê bikin nava avê, roja din yeko yeko bixaşînin. Di nava rûn de pîvaza hûrkirî biqijilînin, goştê kişandî tevlî bikin, bi hev re biqelînin. Herwiha mergeyê jî tevlî bikin, tevbidin. Xwê û îsotê pê werbikin.
Pirparê pakij bişon, hûrbikin, tevlî quşxaneyê bikin. Lolas, nok û nîska xaşandî berdin navê. Ava simaqê tevlî bikin, derxûnê bigirin, bi qasî 20 deqeyan bikelînin.
Rizê amade bikin, bi tevî savarê tevlî bikin. Heya tehma xwe girt bikelînin. 5 deqe beriya ku hûn ji ser agir daynin, sîra kutayî berdin navê.
Xwarinê li binikên servîsê parve bikin. Bo ser wê, rûn di rûnbirêşkê de bihelînin, pûjan û îsota tûj hinekê biqijilînin (neşewitînin), berdin ser binikan.
Saint-Léger, Charente-Maritime
Saint-Léger, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ehmedabad, Heştrûd
Ehmedabad gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xoşgede
Xoşgede, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Tenerawa
Tenerawa, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hermêle
Hermêle, gundekî gundistana Seraya navçeya navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqizê bi ser şaristana Seqizê ve ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hermêle 178 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 32 e.
Mendig
Mendig, bajarekî navçeya (Landkreis) Mayen-Koblenzê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Rajdê, Stewr
Rajdê an Raşdê (, bi tirkî Üçkava), gundekî ser navçeya Stewrê ye ku bi Mêrdînê ve girêdayî ye.
Îsiyawa
Îsîyawa, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Îsîyawa' 1056 kese (511 mêr, 545 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 273 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 1056 kes rûniştvanên Îsîyawa, 681 kes dikarin bixwînin u binivsînin (358 mêr, 323 jin).
Zanîngeha Dîcleyê
Zanîngeha Dîcleyê zanîngeha dewletê ya bajarê Amedê ye. Zanîngeh di sala 1974an de hat damezirandin.
Zox
Zox, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Kirîkan
Kirîkan gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Androny
Saint-Androny, komuneke li departementa Girondaya herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Kirîkan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 222 kes (40 malbat) bûn.
Touffreville, Eure
Touffreville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Tournedos-Bois-Hubert
Tournedos-Bois-Hubert, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Saint-Loup, Charente-Maritime
Saint-Loup, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Lîsteya gelheya navçeyên Bakurê Kurdistanê
Li Bakurê Kurdistanê 267 navçe hene. Va navçeya de a herî şênî Mezmaxora Dîlok'ê û a herî bêgelhe jî Xorxol'a Çewlik'ê ye.
Saint-Androny
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Garanî
Garanî, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Bergesor
Bergesor, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Ruppichteroth
Ruppichteroth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Postî
Postî, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Siyasetnasî
Siyasetnasî dîsîplîneke civaknasiyê ye ku bi xebatên dewlet û netewe û hikûmet û siyaset û siyaseta hikûmetê ve têkildar e.
Meppen
Meppen, bajarekî navçeya (Landkreis) Emslandê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Sîstema livînê
Sîstema livînê an koendamê masûlkeyan, sîstemek biyolojîk e ku ji girdik an masûlkeyê kakûtî, masûlkeyê nerm û masûlkeyê dil çêdibe. Ew lebata laşê mirov û lawiran rêdan dike, rewşa laşê radigire an diparêze û xwînê seranserê laşê digerîne. Sîstema rehikan di laşên mirov û lawirên movikdaran kontrola masûlkeyan dike tevî ku hinek masûlkeyên laşê wekî masûlkeyê dil ku tev serbixwe ye.
Siyasetnasî
Arîstotelês vî karî wek xebatên dewletê dide nasîn. Ev li gel teorî û praktîkên siyasetê û analîzên sîstemên siyasetê û tevgera, çanda siyasetê ve têkildar e. Zanyarên siyasetê xwe wek mijûlkerên rûdaw û rewşên siyasî yên di bin têkiliyan de derdikevin dibînin û ev zanyarên hane ji bo prensîbên giştî derbarê rêberiya dinyayê yên xebatên siyasî dixebitin.
Ning'an
Ning'an, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Heilongjiangê de cih digire.
Siyasetnasî
Siyasetzanî li gel warên din jî têkildar e; aborîyê, dadê, civaknasîyê, dîrokê, mirovnasiyê, rêvebirina civakê, siyaseta giştî, siyaseta netewî, têkiliyên navnetewî, siyasetên berawird, derûnnasî, rêxistinên siyasî û felsefeya siyasetê dihundirîne. Her çend li sedsala 19an de kodkiriyî be jî, dema hemû civakzanî ava bûn, siyasetzanî xwediyê rehên kevn bû; bi rastî, ew berî 2500 sal pêş niha di nav xebatên Platon û Arîstotelês de hebû.
Ning'an
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 440.000 kesî
Siyasetnasî
Bindîsîplînên siyasetnasiyê
Siyasetnasî gelek caran dibe 5 parên cuda yên bin-dîsîplînê ku rewşên hevrebûnê çêdike.
Felsefeya siyasetê li gel lêzedekirinên cur be cur yên ramanvanên klasîk wek Arîstotelês, Niccolò Machiavelli, Cicero, Platon û yên din ve gelek têkildar e.
Sîstema livînê
Anatomiya masûlkeyên mirov
Nêzî 639 masûlkeyên kakûtî di laşê mirov de hene
Ev lîsteyk hinek girdik an masûlkeyên gelemper di laşê mirov de:
Souleuvre en Bocage
Souleuvre en Bocage, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mixajnê
Mixajnê an jî Mixaşnê, gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye.
Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê
Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê hemû peywendî û têkiliyên Komara Tirkiyeyê dihundirîne. Têkilîyên derve yên komara Tirkîyeyê bi rêya Wezareta Derve ya Tirkîyeyê tên meşandin. Têkiliyên Tirkiyeya modern bi taybetî piştî avakirina komarê li sala 1923yê hatin destpê kirin. Lê di bingehê de berdewamiya Împeratoriya Osmanî ya perçebûyî bû. Piştî Şerê cîhanî yê yekem, têkiliyên împeretoriya Osmaniyan hêdî hêdî ket bin destê avakerên Tirkiyeya modern. Ji ber ku dewletên Ewropayî împeretoriya Osmanî dagir kir, di serî de têkiliyên dewleta Tirkiyeyê û yên Ewropayî li ser bingeheke hejîyayî ye. Bi taybetî jî rola Brîtanya li ser perçebûna Osmaniyan gelek mezin e, ji ber vê têkilîyen van dewletan bi awayekî baş destpê nekir.
Dizec Rêzaqolî Bêyg
Dizec Rêzaqolî Bêyg gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kesîs
Kesîs gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 107 kes (21 malbat) bûn.
Tesîra borîna yekê
Tesîra borîna yekê (her wisa wek metabolîzmaya borîna yekê an jî metabolîzmaya presîstematîk tê nasîn) fenomeneke metabolîzmaya dermanan e bi rêya kêmbûna konsantrasyona dermanî ye berî ku ew bigehe sîrkûlasyona sîstematîk.Ew fraksiyona wendabûna dermanî ye di dema pêvajoya absorbsiyonê de ku giştî li gel têkiliya mêlak û dîwarê rûvîk.Dermanên balkêş ku yên xwedî tecrûbeyeke girîng ya tesîra borîna yekê ev in : îmîpramîn,morfîn,propranolol,buprenorfîn,dîazepam,mîdazolam,demerol,sîmetîdîn û lîdokaîn e.
Piştî darqutandina dermanî, ew tê mêjîn (absorbekirin) ji layê sîstema dehan(digestive system) û diçe nava portal sîstema hepatîk.Ew tê neqlkirin bi venê portal bo nava mêlak berî ku ew bigehe nava wûcud.
Mezopotamya
Mezopotamya, welatekî dîrokî ye ku rûerda wî di nav beşên Asyaya Rojavayî û Rojhilata Navîn a îro de û di nav pergala çemên Dîcle û Firatê de, li beşa bakurê Heyva Biadan e. Mezopotamya bi zimanê yewnanî tê wateyê nav du çeman. Navê Mezopotamya bi zimanê farisî Miyanrudan û bi zimanê aramî (suryanî) Beth Nahrin e. Kurdistan jî li bakûrê Mezopotamyayê ye.
Saint-Antoine-du-Queyret
Saint-Antoine-du-Queyret, komuneke li departementa Girondaya herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Mezopotamya
Di dîrokê de li Mezopotamyayê ya kevn împeratoriyên Sumer, Akad, Babîl, Asûran û Îranan hebûn. Mezopotamya çavkaniya olên herî mezin di cîhanê de ye.
Saint-Antoine-du-Queyret
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Mezopotamya
Îro Mezopotamya di nav sinorên dewletên Tirkiye, Sûrî û Îraqê ye.
Mezopotamya, di neqebîna Dîcle û Firatê de, Kurdistanê bi sînorê wê hemûkî di nava xwe de. Dema ku dema şaristaniyan dest pê kir pê de, li vê herême gelek şaristan û pêşketinên weha derketin. Cizîra Botan, ku wê demê navê wê Gerzûbaqartan, ji dema Hurî - Mîtaniyan pêde mezin bi pêşket. Weke pirtûkxanaya Kurdistanê pêşket û weyne xwe di dîrokê de leyist.
Destpêk û dîrok
Mezopotamya ji dîrokê ve gelek gelê jihev cûda, yên ku bi hevre jîn dibûn, cihê wan bû. Di dîrokê de pir koçber lê bûna. Ji ber wan koçberan her timî di rêveberiya wê û pêşketinê wê de asteng derketine. Wan koçber û hatinan, ne hiştiye ku ew xatakê rastûrast di xwe de berdewam bike. Ev ji aliyê çandî ve jî wilo ye. Lê çanda wê ya ku pêşketi jî, bi hizrê xwe re pêşkeşî ji dîrok û mirovahiyê re kiriye. Gelek şaristanên mezin û bi nav û deng lê jîn bûna. Bi vê yekê re jî dievêt ku mirov ji bîr neke û bêje ku di cihanê jî bi van xosletên xwe re cihê herî ku tê nasîna. Demên şaristaniyan yên weke yên sumeriyan, aqadan, babilan, Gûtîyan, hurî û mîtaniyan, asuran, naîriyan medan û hwd jîn bûna. Ji xaynî van hê hele gelê û şaristanan li mezopotamya li kok dana.
Di deme dawi ya qaşayê de, hê ku dinye wilo zêde cemidi û mirovan jî ji wê cemidîbunê di revîn û dihatin, xwe di sipartine wir. Ji bo vê yekê hinek cihê ku mirov weke cihên bi cih bûna demên neolotikê jî bi navkê, li Başûrê Kurdistanê li ber çav dikevin. Piştre hin bi hin ku zûwabûn di axê de dibe, êdî hin bi hin li vê herême Kurdistanê çandin û bi herême Botanê re bi pêşdikeve. Li Bakurê Kurdistanê jî bi zêdeyî li derûdorê Amedê, li dora Rihayê weke cihên ku jê re Girê Mirazan li wan de, li Mezopotamya di demê neolotikê de bi cih bûn dibe. Bi vê yekê re, li başûrê Kurdistanê, li ber çiyê Çemalû hê li gelek deverên din şûnpê ji bo vê yekê têne xuyakirin.
Ta deme ku cotkirin pêşkeve, ahlkirin û çêrandin bibe, jiyana gundîtiyê pêşkeve û nivîs were kifşkirin û were bi karanîn li ber Dijlê, Firatê li ber keviyên Amede û li hin deverên başûrê Kurdistanê bi cîh bûn dibe. Di wan deman de jiyana bajartiyê bi pêşketina gunditiyê re bi pêşdikeve. Awayê bajaran derdikeve hole. Bajar hin bi hin şîn di bin. Bi pêşketina gundan re deme pêşketina bajaran dest pê dike. Pêşketina bajaran jî bi çêkirina xanî û malên weke ku li Govan têne çêkirin, derdikeve holê. Derketin û pêşketina bajaran li Kurdistanê, berî zayînê di naqabîna 6000 û 5500 wan de dibe. Di vê pêşketinê de bi qasî ku tê gotin to çanda bi awa derdikevin pêş çanda Abaîd û xalaf e.
Her weha piştî van pêşketinan, deme Urukiyan dest pê dike. Deme wan jî, deme şaristaniyê ya. Ev dem bi qasî ku tê fêhm kirin, di berî zayînê, di naqabîna 4500 û 3500 wan de xwe dide ber çavan. Ev dem, demeke di hizir û di deme şaristaniyê de demeke pêşketiya. Di wê demê de, li başûrê Kurdistanê mirov bigiştî bi pêşketiye. Pêşketina Urukiyan ne tenê di qada çandê de ye. Pêşketina teknolojiyê jî dinavde ye. Di deme Urukiyan de cotkariya avî û karên madanê û çandin û di qada tekonolojiyê de pir li pêşîn. Destana Gilgameş vê yekê radixe berçavan. Baziganî jî bi pêşketiya. Çûn û hatinaka mezin di wê de ji bo bazirganiyê li Mezopotamya pêşdikeve. Di wê demê de herweha nivîs jî pêşketiya û di qada rêveberî û dewlete de qeyd kirin jî dest pê kiriya. Ji kêvalbarên wê demê, mirov vê yekê fêhmdike. Başûr di vir de ji başûr zûtir û pêşketîtir e.
Sumeran, pêşketin û şaristaniya pêşî
Li Mezopotamya, deme şaristaniyê ya pêşî, ku berî şaristaniyên din hemûkana û hîmê wan afirandinya Şaristaniya sumeriyana. Hem di nivîs, tendûrîstî, astronomî, matamatikê û hem olê, falê, afsûnê û di mîtolojiyê de yên derketina pêş û pergala civakê afirandina Sumerin. Li afirandin û tufanê pêşî mirov di wan de rastî wê têt. Di deme sûmeriyan de nêzikî 35 bajar hene. Ji wan nêzîkî 17an yên herî mezinin. Mînak; Kîş, Nîppur, kurda, Zabalam, Umma,Lagaş, Erîdû û Ur yên mezinin. Xwûdanan wan mezinin û bi navûdeng in.
Li Lagaşê, keyê hatî ser rêveberêyê Ur-nanşe bi çêkirina malan û xaniyan navda ye. Uruqagîna bi xwenûkirin (reformên) yên ku wî pêşî nivîsandina, derdikeve pêş. Lê di demên 2400 û 2350 ku hin bi hin bi ber ketinê ve diçê, êdî hin bi hin li Mezopotamya Aqadî derdikevine pêş û serwer dibin.
Aqadan û demên piştre
Tê gotin ku bi koka xwe re Samî ne. Çand û hizre sumeriyan di xwe de bicih kirin û rûnandin. Piştî sumeriyan re yên ku bûna serwerê mezopotamya Aqadî bûn. Ji deme hizre hemde girtin û bûna pêşavaniyê deme hemdem. Aqadiyan her weha xurt dibin û ku weke wan bi koka xwe tê gotin ku Samî ne, bingihê mazinbûna babiliyan û Asuriyan dikin. Hizre sumeriyan pêş xistin. Ji wan zêdetir wan hizre keyitiye GERDÛN û DINYÊ afirand û bicih kir. Rêveberiya navendî cara pêşî di deme wan de di bin destekî de digihê hevdû. Lê di berî zayînê di 2150 de ku careke dî sumerî bi hêz dibin û mazin di bin û serwer dibin, êdî dawiyê li dewlete wan tênin.
Damazranê xanadana Aqadiyan Sargon e. Sargon ketiya 34 şeran de, li gor qeydan. Peytaxta xwe ya bi navê Agade avakiriya. Zanebûnên di derbarê wî de bi mîtilojiyê re tevlîhevin. Ê di derbarê wî de, têgihiştinekê didine mirov. Neviyê wî Naram-Sîn dişopa wî de meşiya û wî gelek şer qizinc kirina. Şervanekî mezin bûya. Piştî deme Naram-Sîn re yên ku dawiyî aqadan jî tênin, Gûtî ne. Gûtî, weke cara sêyemîn rabûna sumeriyan jî mirov bêne ser ziman. Hizre wan pêşketi bû. Di hizre xwe de û têgihiştine xwe de ew xwediyê têgihiştineke ku Hegel bi navê diyelektikê bi pêşxistiya bûn. Pişt wan re yên ku ew hizir û şopa wan berdewam kir jî, Naîrî bûn.
Sêyemîn xanadana Ur û demên piştre ta deme Medan
Gutiyan li jiyana xwe ya civaknasî hizirîn û zêde di rêzaniyê de pêde neçûn, her ku serweri mezopotam gişti ji bûn. Lê di wê demê de xanadana Ur, ya deme sêyamîn di wê demê de jîn dibû. Wê ev fersend bikar anî û serweriya rêzani kire dest xwe de. Nêzîkî sad salî tê goin ku li ser rêveberiyê(b. z. 2100-2000)) man. Uran, bajarên xwe di wê demê de kirne yên ku ji aliyê rêzanî ve yên herî mezin û bi hêz. Di demên wan yên dawiyê de bi êrîşên hewirdorê kaldikevin. Dawiyê xanadana Uran, dibe dawiya sumeriyan jî li mezopotamya, ji aliyê rêzanî ve. Pişt wan re, êdî hêzên ku ne ji herêmê ne, serdestiyê digirine dest. Êdî serdestî ne keve destên wan de. Lê ji aliyê çandî û hizrî ve ew hertimî serdestin. Ew kifşdikin. Ji aliyê olî ve jî wilo ya.
Bi ketina xanadana Ur e sêyamîn re, êdî li bakûr Asur hêdî hêdî cih tişî dikin û li başûr babil derikevina pêş. Babil êdî li vir derdikeve pêş. Hûrî, di wê demê de, ew hêze wan ya ku zayîf bûyî, careke dî mazin dibe û serwer dibe. Bi derketina hûriyan re êdî her çend hêze babiliyan mazin hebe û serdest jî bin weke asuryan zêde wilo serwerî hemûkî nabin. Di wê demê de hê asur ne bi hêzên. Lê hin bi hin bi hêz di bin. Hurî û mîtanê hin bi hin mazin di bin ta sadsala 13. ji hêze xwe û serdestiya xwe ya li ser herême di domênin. Şer di van deman de pir çêdibin. Asur jî bi hêz dibin. Êdî di nav wan hêzan de şerê serdetiyê berdewam dike. Piştî sadsala 13 wan êdî hin bi hin naîri derdikevin. Ew ji serdestiya wan û weke wan berdewam dikin. Ta deme 800 wan ew ji serdestin. Pêşketina mazin bi çandi û teknolojikî bi wan re heya. Piştre Asurî dawiyê li serdestiya wan tênin. Lê ew dise li berxwe didin. Ew li berxwedan, nêzîkî di sadsalî ta deme Medan berdewam dikê. Medan bi şerkirina bi asuran re û têkbirina wan re serdesti bidest xistin.
Zanîngeha Sêrtê
Zanîngeha Sêrtê (navê fermî bi tirkî: Siirt Üniversitesi, zanîngeha dewletê ya Sêrtê ye. Di sala 2007an de hat sazkirin.
Girêdanên derve
http://siirt.edu.tr
Yazîbillaxî, Sera
Yazîbillaxî, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Yazîbillaxî 569 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 94 e.
Saint-Maigrin
Saint-Maigrin, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Tourville-la-Campagne
Tourville-la-Campagne, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Birastîk
Birastîk, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Soumont-Saint-Quentin
Soumont-Saint-Quentin, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Merseburg
Merseburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Saalekreisê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Botn, Sør-Trøndelag
Botn, Sør-Trøndelag, goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Koçê me barkir (albûm)
Koçê me barkir, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 7 stranên albûmê hene.
Girêdanên derva
Girêdana yt musicê
Cana min (albûm)
Cana min, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 10 stranên albûmê hene.
Girêdanên derva
Girêdana yt musicê
Bolagen
Bolagen, goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 4,5 kîlomêtreya li başûrê rojhilata gundê Brekkenê û bi qasî 4 kîlomêtre li rojavayê tixûbê Swêdê ye.
Nitya Menen
Nitya Menen, ( Bangalor, Karnataka, Hindistan) lîstikvan û stranbêja hindî ye ku di serî de di fîlmên malayalam, telugû, tamîlî û kannadî de rol wergirtiye. Wê ji bo fîlmên telugû Gunde Jaari Gallanthayyinde, Malli Malli Idi Rani Roju û filmê tamîlî Mersal sê xelatên Filmfare Awards South wergirtiye.
Jînenîgarî
Nitya Menen, li bajarê Banaşankari, Bangalorê, ji dê û bavekî malayalî ji dayik bû. Li Akademiya Xwendina Bilind a Manîpal beşa rojnamevaniyê xwend. Wê carekê di hevpeyvînekê de got ku ew qet naxwazê bibe lîstikvanlê dixwest ku bibe rojnamevan. Di demên dawiyê de rojnamegerî bala wê nekişand. Ji ber vê yekê biryar da ku dest bi hilberîna fîlmê bike. Wê xwe li Enstîtuya Film û Televizyonê ya Hindistanê li Pûnê xwe li beşa sînematografiyê tomar kir. Di dema ezmûna destpêka dibistanê de bi derhêner B. V. Nandini Reddy re hevdîtin pêk anî û wî ji Nitya Menen daxwaz kir ku lîstikvaniyê qebûl bike. Derhêner Reddy di fîlma xwe ya pêşîn a bi zimanê telugû de bi Menen re ji bo lîstikvaniyê peymanek îmze kir.
Saint-Mandé-sur-Brédoire
Saint-Mandé-sur-Brédoire, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Denîzlî (parêzgeh)
Parêzgeha Denîzlîyê (bi tirkî: Denizli ili), parêzgehekî di rojavayê Anatolya de ye.
Bi damezrandina Komara Tirkiye ve navên berê hatine qedexekirin û navê bajar û parêzgeh bi Denizli kirin. 19 navçeyên parêzgeh hene. Cihê geşt û guzarî yê herî giring ê Denîzliyê Pamukkale ye.
Parêzgeha Denîzlî bi dîkên xwe yên taybet jî tê naskirin.
Dêhlan, Heştrûd
Dêhlan gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bêdiya
Bêdiya gundekî Êlihê ye. Li kêleka Çemê Dîcle ye. Gundekî kevn û dîrokî ye. Xaniyên gund weke yên derdora Mêrdîn ji keviran e. Li derdora wê Zêwê û Şikêra he ye.
Merzig
Merzig, bajarekî navçeya (Landkreis) Merzig-Wadernê li herêma Saarland a Almanyayê ye.
Yekta Axa
Yekta Axa, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Saint-Antoine-sur-l'Isle
Saint-Antoine-sur-l'Isle, komuneke departementa Girondaya li herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sinsê
Sinsê, gundekî Bismilê ye. Di navebra Bismil û herêma havizbiniyan de ye. Li derdora wê Mezra Ehmed û Çala û Bahewê û Şêxûsivê he ye.
Keşkavîç
Keşkavîç gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 305 kes (57 malbat) bûn.
Neunkirchen-Seelscheid
Neunkirchen-Seelscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Alltûn Xwarû
Alltûn xwarû, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Eḧmewaway Siwinc
Eḧmewaway siwinc, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Eḧmewaway siwinc 24 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 4 e.
Tourville-sur-Pont-Audemer
Tourville-sur-Pont-Audemer, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Zanîngeha Mûşê
Zanîngeha Mûşê (navê fermî bi tirkî: Muş Alparslan Üniversitesi, yê ku tê wateya Zanîngeha Mûş Alparslanê) zanîngeha dewletê ya Mûşê ye. Di sala 2006an de hate damezirandin.
Girêdanên derve
Malpera zanîngehê
Cedidey Lekan
Cedîdey Lekan, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qiqihar
Qiqihar, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Heilongjiangê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 5.367.003 kesî
Însest
Însest ji cotbûna di navbera endamên malbatê ya ku li gor kevneşopa ayînî yan civakî mara wan nabe de pêk tê re tê gotin.
Însest bi piranî dema ku cot dibin ê/a dixwaze a/ê yek naxwaze bi darê zorê an jî bi xapandinê cotbûnê pê dide pejirandin wek îstîsmar tê pejirandin. Têkiliyên însest bi piranî di navbera bav û keç, dayik û kur an jî bira û xwişk de pêk tê. Li her welatî têkiliya însest wek sûc tê dîtin.
Tevineka serrûyî a henaseyî
Tevineka serrûyî a henaseyî (bi inglîzî: Respiratory epithelium) tevinekek taybet ya ku dîwarê hindirrî rêyên henaseyê dadigire. Ew ne bo veguhastina gazên henaseyê lê bo pakkirina keşê ye.
Pêkhatin
Tevineka serrûyî a henaseyî ew e, tevinekeke serrûyî ya pirrqorra bilind û bi bijang (cilium) e. Di nav şanên serrûyî tek bi tek qedehşane (Goblet cell) hene. Qedehşane 15-20% ji serrûyê tevinka serrûyî a henaseyî dike û ew gilêz (mucus) derdirije. Di bin tevinekê de betana bingehî (basal membrane) heye.
Erk
Tevineka serrûyî a henaseyî keş şil û pak dike. bijangên şaneyên serrûyî dilivin wek pêlan û qirêjên ku bi ber dikevin ligel gilêz ji hindirrî pişikê derdixin derve ber bi gewrîyê ve. Gilêz bo parastinê girîng e, ji bo ku IgA û keristeyên hûrjînewerdij tê de heye.
Peydabûn
Tevineka serrûyî a henaseyî li ev beşan peyda dibe:
Mezra, Kemax
Mezra, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Lîsteya sedûpênciyan
Piştî Şerê Rizgariyê yê Komara Tirkiyê, lîsteya kesên ku nayên xwestin hate amadekirin û ev nav, navê vê lîsteya kesên ku nayên xwestinbûn. Di destpêkê de lîsteya ku ji aliyê wezareta karêhundir a Tirkiyê ve hate amadekirin, ji 600 kesan pêk dihat. Di xaleke Peymana Lozanê de dihate diyarkirin ku divê hejmara mirovên werin sûrgûnkirin 150 kesî derbas neke, lewma ev lîste pêşî 300 dûre daketiye 149 kesan. Lê belê lîsteya ku jê re tê gotin "Lîsteya sedûpênciyan" û 23'ê Nîsanê 1924'an de di rûniştina Desteya Wezîran a Tirkiyê û Meclîsa Mezin a Tirkiyê de hate destnîşankirin. Lîste, bi biryara Tirkiyê ya dîroka 1'ê hezîranê 1924'an, xwediyê rojnameya 'Köylü Gazetesi' Refet Beg ji lê hate zêdekirin û weke rewşa xwe ya dawi, weke 150 kesan hate qebûlkirin.
Her çend di 28’ê hezîranê 1938’an de, qanûna “hatina 150 kesan asteng dike” were rakirin jî, kesên vegeriyan zêde çênebûn.
Di roja me ya îro de, rewşa 600 kesî ya vê lîsteyê hîn jî nehatiye eşkerekirin.
John R. Schreiffer
John Robert Schrieffer (jdb. li Oak Park, Illinois) fîzîknasekî amerîkî ye. Schrieffer sala 1972'yê bi tevî Leon N. Cooper û John Bardeen guncavê Xelata Nobelê ya Fîzîkê tê dîtin. Li ser superbuwariyê, gihîneriya super rawestiyaye û mil daye angaşta-BCSyê (BCS-Teorî)yê (Bardeen-Cooper-Schrieffer-Teorî).
Ji sala 1949ê ve perwerdeya elektroteknîk û fîzîkê dibîne, sala 1953'yê li înstîtûta MITê lîsansa xwe li cem John C. Slater biser dixîne. Paşê li cem John Bardeen li zanîngeha University of Illinois at Urbana-Champaign perwerdeyê dibîne.
1958ê wekî asîstan profesor li Zanîngeha Chicagoyê û ji sala 1959ê jî li Zanîngeha Illinoisê dixebite. 1962'yê derbasê Zanîngeha Pensîlvanyayê dibe. 1980'yê dibe profesorê Zanîngeha Kalîforniyayê ya Santa Barbarayê. 1992'yê profesor e li Zanîngeha Dewletî ya Florîdayê û gerînendetiya laboratoriya National High Magnetic Field Laboratory ye.
Sala 2005ê qezayeke otomobîlê derbas dike, dibe sedemê mirina kesekî û birîndariya heft kesan, bi cezayê du salan tê cezakirin. Di dadgehê de dibêje ku ew di rê xewtiye, li ser dîreksiyonê di xew de çûye.
Saint-Aubin-de-Blaye
Saint-Aubin-de-Blaye, komuneke departementa Girondaya li herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Ey felek (albûm)
Ey felek, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 7 stranên albûmê hene.
Saint-Aubin-de-Blaye
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Ey felek (albûm)
Girêdanên derva
Girêdana yt musicê
Meschede
Meschede, bajarekî navçeya (Landkreis) Hochsauerlandkreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Dûşdûr, Heştrûd
Dûşdûr gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Much, Nordrhein-Westfalen
Much şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Saint-Mard, Charente-Maritime
Saint-Mard, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Îrana Mezin
Îrana Mezin (bi farisî: "یران بزرگ‎ا, an jî "ایران زَمین") herêmeke dîrokî ye. Axên Îrana Mezin ji nav dûgelên Tirkiye, Sûrî, Îraq, Îran, Ûzbêkistan, Tirkmenistan, Efxanistan, Tacîkistan, Azerbaycan û Pakistanê de bû.
Subles
Subles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Nesjøen
Nesjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 10 kîlomêtreya dikeve aliyê başûrê rojhilata navenda şaredariya Andsê û 6,5 kîlomêtre dikeve aliyê bakurê gundê Stugudalenê.
Zanîngeha Erziromê
Zanîngeha Erziromê (navê fermî bi tirkî: Atatürk Üniversitesi, anku Zanîngeha Atatürk) zanîngeha dewletê ya Erziromê ye. Di sala 1954an de hat damezirandin.
Merwaniyê
Merwanî, gundê Merwaniyê (1928: مروانى / Mervani; ), gundekî Kercewsê ye. Di navbera Heskîf û Kercewsê de ye. Li herêmekê çiya ye û werê dixwuyê ku debara gund bi xwedîkirina heywanan û çandin û berhemên rezan e.
Xirbêta
Gundekî Kercewsê ye.Nêzî rêya Heskîfê û Kercewsê ye.
Kelaran
Kelaran gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 163 kes (31 malbat) bûn.
Qewsan, Stewr
Qewsan Menda gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye. Li derdora wê Gundikê Melê û Şûtê he ye.
Debara gund li ser çandinî û xwedîkirina heywanan e.
Li gund du dibistan he ne. Rêya gund aslfalt e.
Di dema Osmanîyan de di bin hîmayeya Ehmed Axa yê Ewînî de bû.
Sully, Calvados
Sully, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Încow
Încow an jî Yîncov di nav gundên Kurdên Anatoliya Navîn de yê herî mezin e. Încow bi navçeya Cihanbeylî ve girêdayî ye. Serjimarê gund 6872 e. Li Încowê bi Kurdî (Kurmancî) dipeyivên. Kal û pîrên gund ji xeynî Kurdî ti zimanên din nezanin.
Hin gundên li derûdorê Încowê ev in: Hecîlera, Kutiga, gundê Buldix, Celebê, Omera û Qeyê. Ji bilî Qeyê hemû gundên dî Kurd in û bi Kurmancî dipeyivin. Încow di navberê Enqere û Qonyeyê de ye.
Gundiyên Încowê, pir dewlemend in. Bi hezarên încowî li Danîmarka, Swêd, Swîsre û Almanya hwd kar dikin. Li gund erdî bi av pir e, lê cêh û genim, silk/pincar diruzê. Dar û ber lê kêm e... Deşteke pir gir e.
Tê gotin ku Încow ji salî 250 zêdetir e ku li wira bi cîh bûye. Her wuha Încowî bi xwe dibêjin ku ew ji aliyê herêma Botan, Amed, Semsûr û hatine. Deveka ku încowî pê dipeyivin dişibe devoka dengkirina Semsûr'îyan.
30'ê adarê 2014 Hilbijartine Serokatîya Şaredar;
30'ê adarê 2014 Hilbijartine Endama Civaka Şaredarî;
Omer Xeyam
Omer Xeyam an Omerê (Emerê) Xeyam (bi farisî: عمر خیام‎ ’Omar-e Khayyām), jdb. 18ê gulana 1048, li Nîşabûr, Parêzgeha Xorasanê - m. 4ê berfanbara 1123, helbestvan, fîlozof, matematîknas û stêrnasê navdar ê Îranê ye.
Xiyasedîn Ebûlfetih Omer ibn Îbrahîm el-Xeyamî li Nîşapûrê, paytexta herêma Xorasanê li 1048an hat dinyayê. Ew bi gelemperî wek Omer Xeyam tê nasîn.
Xeyam di dema xwe de fîlozofiyeke wêrek kiriye. Li dijî şovenîzma paşverûtiyê û Îslama ku berjewendperestiyê dike derketiye. Gelek pirtûkên stêrnasî, matematîk, fîlozofî û helbestvaniyê nivîsiye.
Navê wî di cîhana rojava de cihekê mezin digire. Di helbestên xwe de wekî sîmbola azadî, evînî û aştiyê şerab bikaraniye. Çarînên wî yên zîrek û têr evînî îro jî bêhempa ne.
Lîsteya kodên ISO yên dewletan
A
ad Andorra ae United Arab Emirates af Efxanistan ag Antîgua û Berbûda ai Anguila al Albanya am Ermenistan an Antîlên Holendî ao Angola aq Antarktîka ar Arjentîn arpa ARPANET as Samoyayê Amerîkî at Awistirya au Awistralya aw Arûba az Azerbaycan
Omer Xeyam
Di jiyana xwe de ew jimarnas, stêrnas, fîlozof, bijîşk û helbestvan bû. Kêm ji jiyana wî tê zanîn, ji bilî hindê ku ew li Nîşeporê hatiye perwerdekirin û pirraniya jiyana xwe li wir û li Semerqendê jiyaye. Xeyam hevdemiyek Nizam el-Mulk bû. Xeyam dikarî bibe karmendek payebilind yê dewletê. Lê wî xwest xwe gorî ilm û zanistê bike. Ew li navendên mezin yên zanist û zanyariyê yên serdema xwe digerriya daku xwe bigihîne ilmên bilind. Xeyam di 1123an de wefat kir.
Lîsteya kodên ISO yên dewletan
B
ba Bosniya û Herzegovîna bb Barbados bd Bangladeş be Belçîka bf Burkîna Faso bg Bulgaristan bh Behreyn bi Bûrûndî bj Bênîn bm Bermûda bn Brûney bo Bolîvya br Brezîl bs Bahama bt Bûtan bv Bûvê bw Botswana by Belarûs bz Belîze
Omer Xeyam
Di gel ku Xeyam wek zanistvanek jêhatî tê nasîn, ew herî zêde bi çarînên xwe navdar e. Edward Fitzgerald sala 1839an çarînên Xeyamî bi inglîzî berdestî xwendevanên Rojava kirin. Ji hingê ve hezkirina ji helbestvaniya Xeyamî her diçe zêdetir dibe.
Nêzî 600 çarîn (rubaiyat, quatrain) li ser navê Omer Xeyamî hene. Hin ji wan resen in ango Xeyamî bi xwe ew nivîsîne lê tê bawerkirin ku gelek ji çarînan paşï li ser navê wî hatine vehûnandine. Lêkoler ne hevbîr in ka kîjan ji çarînan bi rastî yên Xeyamî ne û kîjan jî na. Lê ya giring ew e ku hemî malê Xeyamî tên nasîn.
Lîsteya kodên ISO yên dewletan
C
ca Kanada cc Girava Kokos cf Central African Republic cd Komara Efrîqaya Navîn cg Kongo ch Swîsre ci Berderya Aç ck Giravên Kok cl Şîlî cm Kamerûn cn Çîn co Kolombiya com Company cr Kosta Rîka cu Kûba cv Kape Verde cx Giravên Christmas cy Qibris cz Çekya
Omer Xeyam
Kêm berhemên bijare yên wêjeya cîhanî hindî çarînên Xeyamî li gelek zimanan hatine wergerandin. Xeyam li hemî zimanên mezin yên cîhanê hatiye wergerandin û bi hemiyan jî tê xwendin û jê tê hezkirin.
Lîsteya kodên ISO yên dewletan
D
de Almanya dj Cîbûtî dk Danîmarka dm Domînîka do Komara Domînîk dz Cezayir
Omer Xeyam
Xwendevanên kurd jî ji Xeyamî bêpar nemane. Rêzdar Kamiran Bedirxan 35 çarînên wî wergerrandine kurmancî û mamoste Hejar jî tevavek çarînên bi soranî gihandine xwendevanên kurd. Weşanxaneya Nûbiharê bi wergera Sabah Kara bi navê Rubaiyat helbestên wî weşandîye.
Nivîskar Îkram Balekanî 240 çarînên Omerê Xeyam ji orijînala wan a parsî bi zimanekî sade û şirîn wergerandin ser zimanê Farsî û ji aliyê Weşanên Evrenselê eve hatin tomarkirin. Pirtûk sala 2014an kete nava pirtûkên kurdî yên ku herî zêde hatin firotin.
Lîsteya kodên ISO yên dewletan
E
ec Ekûador edu Educational ee Estonya eg Misir eh Sahrayê rojava er Erîtrêya es Spanya et Etîyopiya
Alltûn Serû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Alltûn serû 310 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 66 e.
Lîsteya kodên ISO yên dewletan
F
fi Fînlenda fj Fîdşî fk Giravên Falklenda fm Mîkronêsiya fo Giravên Feroe fr / fx Fransa
G
ga Gabon gb Great Britain gd Grenada ge Georgia gf French Guyana gh Ghana gi Gibraltar gl Greenland gm Gambia gn Guinea gov    USA Government gp Guadeloupe (French) gq Equatorial Guinea gr Greece gs S. Georgia & S. Sandwich Isls. gt Guatemala gu Guam (USA) gw Guinea Bissau gy Guyana
H
hk Hong Kong hm Heard and McDonald Islands hn Honduras hr Croatia ht Haiti hu Hungary
I
id Indonesia ie Ireland il Israel in India int    International io British Indian Ocean Territory iq Iraq ir Iran is Iceland it Italy
J
jm Jamaica jo Jordan jp Japan
K
ke Kenya kg Kyrgyz Republic (Kyrgyzstan) kh Cambodia, Kingdom of ki Kiribati km Comoros kn Saint Kitts & Nevis Anguilla kp North Korea kr South Korea kw Kuwait ky Cayman Islands kz Kazakhstan
L
la Laos lb Lebanon lc Saint Lucia li Liştinştayîn lk Sri Lanka lr Liberia ls Lesotho lt Lithuania lu Luxembourg lv Latvia ly Libya
N
na Namibia nato NATO nc New Caledonia (French) ne Niger net    Network nf Norfolk Island ng Nigeria ni Nicaragua nl Netherlands no Norwec np Nepal nr Nauru nt Neutral Zone nu Niue nz New Zealand
O
om Oman org    Non-Profit Making Organisations
P
pa Panama pe Peru pf Polynesia (French) pg Papua New Guinea ph Philippines pk Pakistan pl Poland pm Saint Pierre and Miquelon pn Pitcairn Island pr Puerto Rico pt Portugal pw Palau py Paraguay
Q
qa Qatar
R
re Reunion (French) ro Romania ru Russian Federation rw Rwanda
S
sa Saudi Arabia sb Solomon Islands sc Seychelles sd Sudan se Sweden sg Singapore sh Saint Helena si Slovenia sj Svalbard and Jan Mayen Islands sk Slovak Republic sl Sierra Leone sm San Marino sn Senegal so Somalia sr Suriname st Saint Tome (Sao Tome) and Principe su Former USSR sv El Salvador sy Syria sz Swaziland
T
tc Turks and Caicos Islands td Chad tf French Southern Territories tg Togo th Thailand tj Tadjikistan tk Tokelau tm Turkmenistan tn Tunisia to Tonga tp East Timor tr Turkey tt Trinidad and Tobago tv Tuvalu tw Taiwan tz Tanzania
U
ua Ukraine ug Uganda uk United Kingdom um USA Minor Outlying Islands us United States uy Uruguay uz Uzbekistan
V
va Holy See (Vatican City State) vc Saint Vincent & Grenadines ve Venezuela vg Virgin Islands (British) vi Virgin Islands (USA) vn Vietnam vu Vanuatu
W
wf Wallis and Futuna Islands ws Samoa
X
-
Y
ye Yemen yt Mayotte yu Yugoslavia
Z
za South Africa zm Zambia zr Zaire zw Zimbabwe
Hinar (kovar)
Kovara Hinarê, di bin banê Kurdî-Dera Izmîrê de, di 31ê tebaxa 2009an de dest bi weşanê kir. Hinar kovareke çand, huner û wêjeyê ye ku du mehan carekê derdikeve. Heta vêga 9 hejmar derketine. Di destpêkê de Şikran Laloglu, Erdal Sagyîgît, Yusuf Taştan, Mustefa Borak û Berfo Barî cih girtine. Xwediyê kovarê yê ewilî Erdal Sagyîgît bû, dûvre edîtor û xwediyê kovarê bû Berfo Barî. Vêga H.Kovan Baqî, Mustefa Borak û Berfo Barî kovarê birêve dibin.
Evan Rachel Wood
Evan Rachel Wood, lîstikvan, model û mûzîkvanekî Amerîkî ye. Di dawiya salên 1990an de bi lîstina di rêzefîlmên TV yên wekî American Gothic û Once and Again de dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Danasîna wê bi lîstina di fîlima Little Secret de dest pê kir.
Piştî wê, wî di fîlma Thirteen lîst û ev fîlm jibo Xelata Kûreya Zêrîn namzet hat nîşandan û Evan bi vê filme bû lîstikvanek navdar.
Jînenîgarî
Evan Rachel Wood li Raleigh, Carolina Bakur ji dayik bû. Bavê wî, Ira David Wood III, stranbêj, lîstikvan, derhênerê şanoyê ku ji aliyê herêmî ve tê zanîn. Di heman demê de bavê wê rêveberê şanoya "Theater in the Park" a herêmî ya Amerîkî ye. Diya wê, Sara Lynn Moore (6ê Adar, 1958) lîstikvanek, stranbêj û perwerdekarê lîstikvaniyê ye. Birayê wêyê mezin Ira David Wood IV jî lîstikvan e. Birayek wê bi navê Dana yê Wood heye. Xaltîka wê, Carol Winstead Wood, sêwiranereke danîn ye di Hollywoodê be dixebite.
Wood û birayê wê yekemcar di 1987an de bi koma "Theater in the Park" re di adaptasyona komedî ya bavê xwe ya muzîkal a bi navûdeng A Christmas Carol de lîstin. Di dema vê muzîkê de Evan tenê çend mehî bû. Evan Rachel Wood wî di lîstika şanoyê ya bi navê Ghost of Christmas Past de lîst.
Kariyera wê
Wood yekem rola xweya bi navdar di sala 1998an de di fîlma Digging to China de lîst. Wê di vî fîlimê de bi Kevin Bacon û Mary Stuart re lîst. Ev fîlim, xelata juriya zarokan li "Festîvala Fîlmê ya Zarokan a Navneteweyî ya Chicago" stend. Wood got ku rola wî destnîşan kir di destpêkê de dijwar bû, lê bi vî rolî di dawiyê de fam kir ku ew tu carî nikare dev ji lîstikvaniyê berde.
Di îlona 2006an de, ji aliyê rojnameya The Guardian ve "Xelata Spotlight for Emerging Talent of Award" ya kovara Premiere wekî "şehrezayiya li ber çavan" û "yek ji çêtirîn lîstikvanên jin ên nifşa xwe" hate destnîşankirin
Ber bi dawiya sala 2006an ve, wî di fîlmê komedî-drama yê Running with Scissors de ku tê de gelek stêrkên navdar tê de rol girt lîst. Fîlm ji hêla Ryan Murphy ve hate birêve birin û Annette Bening di fîlmê de rola sereke lîst. Fîlm li ser bîranînên Augusten Burroughs (bi piranî ji zaroktî) ve hatî çêkirin. Wood ji bo eşkerekirina performansa xwe ya di Festîvala Fîlman a Cannesê ya 2007an de Xelata Chopard ya jinan stand.
Wood di du fîlmên ku di îlona 2007 de derketin de lîst. King of California muzîkvanek dupolar jazz (Michael Douglas), ku yekem car di Festîvala Fîlman a Sundance de derket pêşandan, û keça wî ya bi êş, Miranda (Wood), piştî derketina bavê ji nexweşxaneya giyanî li hev civiyan, û bi hev re ew di fîlma bi mijara li ser lêgerîna li xezîneya Spanî lîst. Yek rexneger performansa Wood a di vî fîlmî de wekî "tekûz" şirove kir. Di sala 2010an de di The Conspiator de lîst.
Pêxemberê Ummetê Hz. Muhemmed
Pêxemberê Ummetê Hz. Muhemmed pirtûka Ebdulhadî Botî ye. Pirtûk li ser jiyana Muhemmed pêxember e. Nivîskar pirtûka xwe wisa dide nîşandan; "Di qernê şeşan ê zayinî de Erebistanê di dergûşa xwe de zarokek wisa mesin kir ku ewî bi daweya xwe ji nû ve heyat da dinyayê. Ronahiya daweya wî, beşeriyet bi çav kir da ku pêşde here, tarîtî û ronahiyê, rastî û şaşîtiyê ji hev veqetîne. Ev meriv, pêxemberê ummetê Hz. Muhemmed (s.a.v) bû".
Warren G. Harding
Ji partiya Komarger bû, ji rojnamegerî û weşangeriyê hatibû. Jiyana wê ya polîtîk sala 1899ê destpê dike, dibe senatorê Ohioyê. Di 24 saliya xwe de tûşî nexweşiyeke derûniyê dibe, bi tirsê dikeve. Sala 1891ê marî dibe (dizewice). Di dema serokatiya xwe de carcaran xwe rastê skandalên mezin tê. Ji aliyê zagonî ve rewşa jinan baştir dike.
Di gera xwe ya Alaskayê de bi felc û mirina masûlkeyên dil jiyana xwe jidest dide. Sedem jî jehrbûn bûye, xwarina jengarî qeyrana dil û mejiyê tetikandiye.
Qitaihe
Qitaihe, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Heilongjiangê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 920.419 kesî
Dojeh
Cihek di jiyana axretê de ye ku tê de giyanên xerab rastî êşên cezakirinê tên, pirî caran bi îşkenceyê, wekî cezayê herheyî piştî mirinê ji bo gunehên xwe hatine kirin.
Di gelek dîn û baweriyan de derbasdibe. Piştî mirina mirov tê bawerkirin ku mirov gorî kiryarên xwe tên darizandin. Heger kiryarên mirov ên neyînî, nebaş pirrbin, mirov li dojehê tê sizakirin. Gorî ola Îslamê li dojehê agir heye. Wekî tê zanîn olên yek-Xwedayî ku li Rojhilata Navîn derketine di bin bandora ola Zerdeştî de mane. Di ola Zerdeştî de mirovên bi gotina Hurmuz nekirine û kesayetiyeka wan î nebaş hene piştî mirinê ruhê wan tên sizakirin.
Dîsa di ola Cihû, Xrîstiyanî, Îslamê de jî baweriya dojehê heye. Gorî ola Îslamê kesên kafir, muşrîk û minafiq bêdawî di dojehê de dimînin lê kesên Misilman piştî ku sizayê xwe kişandin ji dojehê derdikevin.
Saint-Aubin-de-Branne
Saint-Aubin-de-Branne, komuneke departementa Girondaya li herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Mettmann
Mettmann, bajarekî navçeya (Landkreis) Mettmannê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Kotayk
Kotayk (bi ermenî: Կոտայ) parêzgehek Ermenistanê ye. Paytextê wê Hrazdan e û bajarê wê yê herî mezin Abovyan e. Gelheya wê 254,397 e.
Saint-Martial, Charente-Maritime
Saint-Martial, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dûde, Heştrûd
Dûde gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Eitorf
Eitorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Hoska
Hoska, ango Hoskan (1928: هوسكان / Hosquan; 1946: Hoskan; bi romî: Tepecik), gundekî Kercewsê ye. Li herêma hafizbiniyan li nêzî gundê Qesrîkê ye.
Keleşan, Selmas
Keleşan, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.337 kes (330 malbat) bûn.
Surrain
Surrain, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Cerablûs
Cerablûs, Cerabulus an jî Kaniya Dil bajarekî li Rojavayê Kurdistanê ye. Demografiya etnîkî ya bajêr bi piranî ereb, tirkmen, kurd û çerkez jî lê heye. Tirkmenên bajêr ji eşîra Barak in.
Serie A
Serie A asta herî bilind a lîgên futbolê yên Îtalyayê ye. 20 tîm beşdarî lîgê dibin. Tîmên herî serfiraz Juventus, Milan û Inter in.
Hajime Isayama
ئیسایاما لە ئۆیامای پارێزگای ئۆیتا لە یابان لە دایک بووە کە ئێستا بەشێکە لە هیتا. ئەو ئامادەی قوتابخانەی ئامادەیی هیتا رینکۆ بوو کاتێک دەستی کرد بە پێشکەش کردنی کاری مانگا بۆ پێشبڕکێکان. دوای دەرچوون، لە پرۆگرامی نەخشەکێشانی مانگا لە بەشی هونەر لە کیوشو دیزاینەر گاکوین تێکۆشا. لە ساڵی 2006دا داوای خەڵاتی گەورەی گۆڤاری ناسراو بە ئێم جی پی کرد کە لەلایەن کۆدانشا ئێڵ تی دی بەرزکرایەوە و وەشانێکی کورتی هێرش بۆ سەر تایتان (شینگیکی نۆ کیۆجین) خەڵاتی "کاری باش" پێدرا. لە تەمەنی بیست ساڵیدا چوو بۆ تۆکیۆ و لە قاوەخانەی ئینتەرنێت کاری دەکرد بۆ ئەوەی بەدوای پیشەی نووسینی مانگا بکەوێت. ئەم یەک لێدانە دواتر لە کتێبی ڕێبەری زنجیرەکەدا دەگیرێتەوە و لەگەڵ یەکەم بلو-ڕەی لە گونجاندنی ئەنیمێ دەگرێتەوە.
لە بنەڕەتدا، ئەو کارەکەی پێشکەش بە بەشی هەفتانە شۆنن جەمپ کرد لە شوئیشا، لەو شوێنەی کە ئامۆژگاری کرابوو کە شێواز و چیرۆکەکەی هەموار بکاتەوە بۆ ئەوەی گونجاوتر بێت بۆ هەفتانە شۆنن باز ئەو ڕەتی کردەوە و بڕیاری دا لەجیاتی ئەوەی بیبات بۆ بەشی گۆڤاری هەفتانە شۆنن لە کۆدانشا ئێڵ تی دی. لە ساڵی 2008دا داوای 80هەمین هەفتەنامەی شۆنین گۆڤاری شۆنین خەڵاتی مانگای تازەی کرد، لەو شوێنەی کە ئیشەکەی دڵ برێک وەن خەڵاتی هاندانی تایبەتی پێدرا. کارەکەی تر، ئۆرز، لە هەمان پێشبڕکێی ساڵی دواتردا وەک کارێکی هەڵبژێردراو هەڵبژێردرا. لە ساڵی 2009 یەکەم کاری زنجیرەیی، هێرشکردنە سەر تایتان، لە گۆڤاری بێساتسو شۆنێن مانگانە دەستی پێکرد. لەساڵی 2011 خەڵاتی 35یەمین خەڵاتی کۆدانشا مانگای شۆنینی بردەوە و بۆ هەردوو خەڵاتی ساڵانەی مانگا تایشۆ و شانزەهەمین خەڵاتی ساڵانەی تزوکا ئۆسامو دەستنیشان کرا. هێرش بۆ سەر تایتان بە ئینگلیزی لە لایەن کۆدانشا ئەمریکاوە بڵاوبۆتەوە و ئیلهامی لە پێنج زنجیرە مانگای سپێن-ئۆف و سێ زنجیرەی ڕۆمانی سووک و گونجاندنی ئەنیمێی تەلەڤیزیۆنی و چەندین ڕۆمانی بینراو و یاری ڤیدیۆیی و دوو بەشی فیلمی ڕاستەوخۆی هاوینەهەوار بۆنگۆ ئۆیاما هیبیکی نۆ ساتۆ لە شارەکەی خۆی لە ئۆیاما، پێشانگایەکی خۆڕایی بەڕێوەبرد کە کۆپی دەستنووسەکانی ئیسایاما بۆ مانگا لە ساڵی 2013 نمایش دەکات. هێرشێکی تایبەت بۆ سەر تایتان لە هیتا لە 1ی تشرینی دووەمی 2014 ئەنجامدرا و ئیسایاما و نزیکەی 2500 بینەری ئامادەبوون ڕۆژی دواتر ئیسایاما لە هۆڵی ڕۆشنبیری پاتریا هیتا وتارێکی پێشکەش کرد و بە فەرمی ناوی باڵیۆزی گەشتوگوزاری هیتا لە لایەن سەرۆکی شارەوانیی شارەکە کیسوک هەرادا ناونرا لە کانوونی یەکەمی 2018دا لە بلۆگەکەیدا ڕایگەیاند کە پێشتر ئەو ساڵە هاوسەرگیری کردووە
Qarawa
Qarawa, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qarawa 561 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 116 e.