cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şirît
Şirît an şêrît ji qaşilê derve bo veder û têlên hundir bo guhêztina lehiya karebê an salixan (data) pêktê.
Sancûd
Sancûd gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Herford (navçe)
Herford, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Pîrê û Tûtî (pirtûk)
Pirê û Tûtî çîrokeke zarokan e ku ji hêla Virginia Woolf ve di sala 1922 an 1923 de ji bo rojnameyek malbatî hatibû nivîsandin. Çîrok derbarê Xanim Gage, jinebiyek pîr, dema ku ew diçe mîrasek ku birayê wê yê çikûs Joseph Brand hiştiye, bîne. Xanim Gage ji bilî koşkeke biçûk û 3000 sterlîn, tûtiyekî bi navê James jî mîras dike. Çîrok bi exlaqê ku "dilsoziya ajalan" bi bextewariyê tê xelat kirin bi dawî dibe.
Sancûd
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 316 kes (88 malbat) bûn.
Pîrê û Tûtî (pirtûk)
Wergera kurdî
Pîrtûk ji aliyê nivîskar û wergêr Omer Dilsoz ve hatiye wergerandin bo zimanê kurdî.
Nacî Şerîfî Zîndeştî
Nacî Şerîfî Zîndeştî ticarekê tiryakê ye. Bi eslê xwe ji gundê Zîndeşte girêdayî bajarê Selmasê. Nacî Şerîfî ji eşîra Şikakan e
Rîçala îsotê
Li ser daxwazê mirov dikare aromayên merzekewê jî tevlî bike. Bi îngilîzî jê re chilli jam dibêjin. Amadekirina wê ne dijwar e, lê divê pîvanên berkeliyan neyên bihartin. Xwarina helîseyan (xaşîl, lepe) çêjdartir dike.
Çêkirin
Kakilê gûzê bipişirînin an bidin makîneyê. Sîrê bikutin. Di badiyekê de tevahiya berkeliyan tevlîhev bikin, ewqas.
Şahinoglu
Şahinoglu, gundekî navçeya Çiçekdaxiya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Monschau
Monschau, bajarekî navçeya (Landkreis) Aachenê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
John F. Kennedy
John Fitzerald "Jack" Kennedy (jdb. - m. ), serkomarê 35ê yê DYAê bû. Ew li sala 1961ê bû serkomar û berî dawîkirina gerra xwe ya çar-salî ya serkomariyê hat kuştin.
Li Şerê Cîhanî yê Duyê, ew fermandarekê hêzên deryayî yên WYEyê bû, lê paşra ew li siyasetê meraqdar bû. Bi piştgiriya babê xwe, Joseph P. Kennedy Sr., wî xebata xwe ya siyasî di Partiya Demokrat ya Amerîkayê da dest pê kir.
Berî serkomariyê, ew ji sala 1947ê heta 1953ê endamê Kongeresa Welatên Yekbûyî yên Emrîkayê û ji 1953ê heta 1960 endamê Senata Welatên Yekbûyî yên Amerîkayê bû. Ew di hilbijartinên serkomariyê da bi ser bebijarê Partiya Komarî ya Emrîkayê da, Richard Nixonî, ko wî çaxî cîgirê serkomarî bû, serkevt. Ew piştî Theodore Rooseveltî ciwantirîn serkomarê WYE bû (wî çaxî temenê wî 43 sal bû). Ew serkomarê herî pêşîn yê wî welatî bû ko li sedsala 20ê hat bû dinyayê. Ew serkomarê yekane yê katolîk yê WYE ye. Ji serkomarên Emrîkayê tenê wî Politzer Xelat wergirtiye.
Bûyerên giring yê heyama srkomarî ya wî ev bûn: Êrîşa Kendava Berazan, Tengasiya Mûşekên Kûbayê, nijinîna dîwarê Berlîne, Pêşbirkêya Fezayê, Bizava Mafên Emrîkiyên Efrîkî û destpêka amadekariyên jibo Şerê Viyetnamê.
Di bûyereka hêşta bi tivavî eşkira nebûyî da, ew li roja li Dallasa Teksasê hat kuştin. Kesê ko wekî tawanbar hat niyasandin Lee Harvey Oswald bû. Lê tenê 2 rojan piştî kuştina Can Kennedy, kesekê bi navê Jack Ruby, berî ko tawanbarê serekî bihêt dadkirin, Oswald jî kuşt. Kes heta evro jî nizane Oswaldî çima serkomar kuşt.
Can F. Kennedy heta niha jî yek ji kesatiuên herî hezkirî li Emrîkayê ye.
Albisheim
Albisheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Barmas
Barmas, Parmeqsiz, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Nifusê Qozliyê 1000 e. Gundî kurd in, hema bi pirranî asîmîle bûne û romîkî diaxivin.
Calgary
Calgary, bajarekî parêzgeha Alberta ya welatê Kanada yê ye û bajara herî mezin ya parêzgeha Alberta ye.
Yoncalîq
Yoncalîq gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 75 kes (21 malbat) bûn.
Biharbêhna kufteyê
Biharbêhna kufteyê yan biharata kufteyê ne standard e. Li gorî têkela kufteyê û herêman hinekê tê guhertin. Bo bitehmkirinê, çêjdarkirinê ye.
Cureyên biharbêhnan tên tevlîhevkirin ku mirov dikare ji xeynî kufteyan wê di hin kutilk (dolmeh) û xwarinên rûnbirêşkê yên ji goştê kişandî ne, herwiha bikarbîne. Di marketên nûjen de gelek cureyên wê hene, lê ne wekî yên malê sade ne, hin madeyên konservekirinê jî lê zêde dikin.
Li vir terîfeya herêma Xerzanê hatiye dayîn. Pîvan bo 750-800 gr goştê kişandî ye.
Şeqbûn
Şeqbûn (bi înglîzî: cleavage), li pêy pîtînê dabeşbûna xaneyên pêşembriyoyî.
Pîtîn di coga hêkê de rû dide. Piştê pîtînê, zîgota mirov di nav 24 saetan de dabeş dibe û dibe embriyoya du xaneyî. Li pey pîtînê, zîgot bi rêzedabeşbûnên li pêy hev, bi lez dabeş dibe. Bi dabeşbûna mîtozî hejmara xaneyan wekî 2, 4, 8, 16, 32, 64 ... zêde dibe. Ev qonaxa dabeşbûnê ya zîgotê wekî şeqbûn tê navkirin. Şeqbûn di coga hêkê de dest pê dike, heta embriyoya bigihîje malzarokê, didome. Di gavên şeqbûnê de qebareye zîgotê naguhere, qebareya xaneyên nû kêm dibe. Ango di her dabeşbûnek de qebareya xaneyên nû (xaneyên keç) dadikeve nîvê qebareya makexaneyê.
Şeqbûn, piştê pîtînê bi çalakiya hokara handerkirina mîtozê (bi înglîzî: mitosis promoting factor (MPF)) dest pê dike. MPF ji du binebeşan pêk tê, Sayklîna B û kînaza pêgira sayklîn. Bi çalakiya hokara handerkirina mîtozê, çerxa xaneyê ya blastomeran tenê bi du gavan didome: Qonaxa S û Qonaxa M. Ango di xaneyên pêşembriyoyî de qonaxên G1 û G2 yên çerxa xaneyê an hîç tune an jî gellek kurt e, loma dabeşbûnên şeqbûnê li gor debeşbûna mîtozî ya asayî gellek bi lez rû dide.
Berê her dabeşbûnek, bi duhendebûnê, hejmara kromozomên blastomeran dibe du qat. Ji ber ko kromozom ji ADN û proteîna hîston pêk tê, ji bo berdewamiya şeqbûnê divê ADN were dirustkirin. Herwisa hinek proteîn û madeyên sakar jî tên berhemkirin.
Bi qasî sê roj piştê pîtînê, hejmara xaneyên embriyoyê digihîje 16 xaneyan. Ev koma xaneyên bi awayekî şidayî bi hev re girêdayî dişibe mêweya(fêkî) tûyê. Loma ji bo vê pêkhateyê navê “morula” tê bikaranîn. Di zimanê latînî de wateya morula “tûya piçûk”e. Morula ji xaneyên erk û qebareya wekhev pêk tê. Gorankariya xaneyan ji qonaxa morulayê şûnde dest pê dike. Blastomer li gor pêdiviyê, diguherin bo hemû şane û endamên laş.
Gava hejmara xaneyên bi şeqbûnê çê bûne ji sedî zêdetir dibin, êdî embriyo wekî blastula tê navkirin. Xaneyên blastula jî, wekî blastomer tên navkirin. Xaneyên blastomer bi awayek şidî be hevre girêdayî ne. Embriyoya mirov di qonaxa blastula de wekî blastoçikildan (bi inglîzî: blastocyst) tê navkirin. Her ko blastomerên nû tên peydakirin, blastomer ber bi aliyê derve dilivin û navenda bilastoçikildanê vala dihêlin. Di vê qonaxê de embriyo dişibe gogê. Çîna xaneyên aliyê derve wekî blastoderm tê navkirin. Navenda bi şile tîjî jî blastokelên (bi înglîzî: blastocoel) tê navkirin.
Şeqbûn bi destpêka qonaxa blastoçikildanê bi dawî dibe. Hemû zîndewerên firexaneyî bi şeqbûnê geşe dibin û diperisin. Lê şêweyî şeqbûnê li zîgota her zîndewer de ne heman e.
NGC 2096
NGC 2096, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1836an de hatiye vedîtin.
Les Trois Lacs
Les Trois Lacs, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Nûbihara biçûkan
Nûbihara biçûkan, pirtûkeke kurmancî ye ku ji bo zarokên kurmancan di derdorê sala 1683an de ji aliye Ehmedê Xanî ve hatiye nivîsandin. Ehmedê Xanî vê pirtûkê bi taybetî ji bo zarokên kurmancan nivîsandiye, Xanî nîvê pirtûkê jî kiriye ferhenga kurdî-erebî. Ev pirtûk di dîroka kurdan de ferhenga herî pêşîn e.
Dêstpêka Nûbihara biçûkan
Pirtûk serî de weha dest pêdike:
Bismillahirrahmanirrehîm Mebdeê her ‘ilmekî navê ‘Elîm
Ku fesahet û beyan daye lîsanî Lîsan daye însanî
Hindî selewatan hemî Li resûlê me yê ummî
Ku bûne peyrewê di wî ‘Ereb û ‘Ecem û Kurmanc û Rûmî
Ji paş hemd û selewatan Ev çend kelîmene ji luxatan
Vêk êxistin Ehmedê Xanî Navê <Nûbehara Biçûkan> lê danî
Ne ji bo sahib rewacan Belkî ji bo biçûkên Kurmancan
Benî
Benî, cureyeke sosîsê ye ku bi biharbêhn (biharat), goştê dewar an pez tê çêkirin. Li seranser başûrê Ewropayê, Anatoliya, Tirkiye,Kurdistan, Ermenistan, cîhana ereban tê xwarin. Li rojavayê Ewropa jî tê zanîn û xwarin. Li hin welatan hin xurdemeniyên din jî tevlî dikin. Bi bandora romî (tirkî) kurd sicûq jî dibêjin jê re.
Nûbihara biçûkan
Dêstpêka Nûbihara biçûkan
Wekî ji Quranê xelas bin Lazim e li siwadê çav nas bin
Da bi van çend reş belekan Li wan tebî’et melekan
Derê zihnê vebîtin Her çî bixwînin zehmet nebînin
Di weqtê dewr û dersan Bikin in’am û ihsan
(1) Heta tu dewr û dersan nekî tekrar û mesrûf Di dunyayê tu nabî ne meşhûr û ne me’rûf
(2) Perde ku rabitin ji ber ‘aridî dilistan e xweş Dil ji xeman ku bête der bulbulê gulistan e xweş
(3) ‘Arifê ku b’qenciyê me’rûfî bit Dê helîm û sabir û mewqûfê bit
(4) Ger di te meqsûdek hebî, lazim divê li pê bilez Xesmate me’bûdek hebî daim di emrê wî bibez
(5) Her çi bi ‘ilmê cehl kir mubeddel Sifrê xwe wî kir bi zêr mukellel
(6) Ey ku te kibir daim kirye ji bo xwe merkeb Ewwel tobê bike yî paşî bigêre merkeb
(7) Şêx û sofîtî keramet ‘ilmî xwendin hem ‘emel Xilwet e hucre terîqa te şerî’et bê xelel
(8) Ger te divêtin bibê mîr û ser û mu’teber Kizb û xilafê mebêj ger te bikin ker bi ker
(9) Her çî ku ji dunyayê berdaşte damen bû Bê şubhe di nêv ‘amê evraşte gerden bû
(10) Ger divêtin ku beraber nebîtin kes bi te ra ‘Ilm bixwîn hem ‘emelê tu bike sin’et ji xwe ra
(11) Her çi kesê ‘ilmekî qenc xwendiye Dewlet e ger wî bi esil zanîye
(12)
Di fesla nûbeharê da di gel dîlber biçin geştê Ji ew xweştir ‘umir nabit li min ewhal qewî xweştê
Mu’ellim bila dil wekî ber bitin Divêtin ku şakir di dîlber bitin
Kanîspîkey Gilezerde
Kanîspîkey Gilezerde, Kanîspîkey Giłezerde (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kanispikay Gilazarda), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Guben
Guben, bajarekî navçeya (Landkreis) Spree-Neißeê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Lacan
Lacan, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ocaqkendî, Heştrûd
Ocaqkendî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Montabaur
Montabaur, bajarekî navçeya (Landkreis) Westerwaldkreisê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Qişlê
Qişlê, gundekî navçe Çiçekdaxiya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Tawîşe
Tawîşe, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Tawîşe 36 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 6 e.
Lîsteya muzîkarên kurd
Binehêre ji: Dengbêj
Alaya Albanyayê
Alaya Albanyayê (bi albanî: Flamuri i Republikës της Shqipërisë) wekî ala sor di nîvê wê de eyloyek du serî reş a silûetî heye. Sor tê wateya mêrxasî, hêz, qehremanî û xwînrijandinê, dema ajela du serî li dewleta serwera Albanyayê dide. Ew al wekî ala neteweyî ya Albaniya hate damezrandin dema ku welat di 1912an de serxwebûna xwe ji Împeratoriya Osmanî wergirt.
Lîsteya muzîkarên kurd
F
Farqîn Ferhat Kanat
G
Genco
I
Îbrahîm Nûhat
M
Murat Kuçukavci
S
Sebaheddîn Xoce
X
Xalo
Y
Xalo
Zerîndere
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 75 kes (21 malbat) bûn.
Qerçor
Qerçor;Aşirek naw qeza sınciqe da mezîne.Asli Aşira Qerçor ji Nawçiyaye Dersımeda aliye pertek u Elaziz Palu da hatıne Li Semsûre.Zımane xo kurmancine.Kurmanci ye Qerçor Weki Kurmanciye Kurde Dersimeye.Piê Qerçor li ser Aşire Reşine (Rişwan) mala Haci Bedir Fırat.Naw Qerçorada 10.000 xelke xo heye.Xelke Aşire Qerçor Lı Semsûr'e,Lı Meleti'e u Stanbol'e dijin.Aşire Qerçor bı asli xo Kurde Alevi'ne .Nahaji hemmi Sunni ne .Aşire Qerçor gellek ew li ser zımane xo u ser asli xo dısekinin.Qale xo pire xo xurte xo jıne xo hemi zımane xo xeberdıdın u kultüra xo berdewam dıkın.Aşire Qerçor Zıvıstane lı naw gunde xo dısekının u hawine dıçın zozana.Zozane Qerçora heri mezine.Nawe Zozane wan ( Merga Mezın,Gaza Şeşimdine,Gaxatunık,Şahino,Isfaro,Qurte Ovuno u Diyare Nasıro.)Ew nawe zozane ku Aşire Qerçor dıçıne.
Shikoku
Erdnîgarî
Girava Shikoku ku ji Shikoku û giravên derdora wê pêk tê bi qasî 18.800 kîlometre çargoşe erd digire û ji çar parêzgehên Ehime, Kagawa, Kōchi û Tokushimayê pêk tê.
Li seranserê Deryaya Navxweyî ya Seto parêzgehên Wakayama, Osaka, Hyōgo, Okayama, Hiroshima û Yamaguchi (parêzgeha Yamaguchi li girava Honshu ye) hene.
Shikoku ji hêla herêmê ve girava herî mezin a 50emîna cîhanê ye. Ji aliyê nifûsê ve wekî girava 23emîn a herî qerebalix a cîhanê hatiye rêzekirin ku li giravê serê 193 kesan 1km² erd dikeve.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2022an nifûsa Shikoku 3.630.320 kes e. Bajarê herî mezin a giravê bajarê Matsuyama ye (nifûs: 507.137) û paytexta parêzgeha Ehimeyê ye. Shikoku di nav giravên sereke yên Japon de girava sêyem ku xwedî nifûsa herî zêde ye. Li gorî daneyên serjimêriya Japonî li Şikoku di sala 1950an de, ji 1950an heya 1970an û ji sala 1990an pê ve li girava Shikoku zêdebûneke nifûsa neyînî li Shikoku pêk hatiye.
Sê çekdar (pirtûk)
Sê çekdar romaneke Alexandre Dumas bi hevkariya Auguste Maquet e. Roman di sala 1844an de hate weşandin, ew yekem e di sêyînya li ser d'Artagnan û sê hevalên wî Athos, Porthos û Aramis, ku çekdarên  paswaniyê ne.
Wergera kurdî
Pîrtûk ji aliyê Güven Süvarioğulları ve hatiye wergerandin bo zimanê kurdî.
Seîdawa
Seîdawa gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 407 kes (76 malbat) bûn.
Zîncab
Zîncab, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Höxter (navçe)
Höxter, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Biedesheim
Biedesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Faruk Benli
Faruk Benli (jdb. 1928, li Giresun, Tirkiye), nivîskar û lêkolînerekî laz e. Benli danerê Ferhenga Ansiklopedik Laksiyoni ya lazî-tirkî-lazî ye.
Faruk Benli neviyê Hasan Tahsin Efendi Mamoyoğlu ye.
Konir
Konir, gundekî navçe Çiçekdaxiya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Mecaran
Mecaran, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Emily Blunt
Emily Olivia L. Blunt, lîstikvana û şanogera Brîtanî ya xelatgirtî ya Xelata Kûreya Zêrîn ye. Ew bi fîlmên My Summer of Love û The Devil Wears Prada hate nas kirin.
Wê xelata Lîstikvana Piştevaniyê ya di kategoriya fîlmên TVyê de bi Xelata Kûreya Zêrîn a 2007an bi fîlma Gideon's Daughter ya televîzyona BBCyê wergirt û di kategoriya Sînemayê de ji bo The Devil Wears Prada ji bo Xelata Lîstikvana Piştevaniya Jin bû namzet.
Jînenîgarî
Blunt li bajarê Wandswort a Londonê ji dayik bû. Ew ji çar zarokan duyem a lîstikvan û mamosteyê berê ji joanna û barrister Oliver Blunt, QC ji dayik bûye. Birayên wê Felicity, Sebastian û Susannah in. Bapîrê wê general Peter Blunt bû, yek ji mamê wê yê bavk jî Crispin Blunt e ku parlamenterê bajaroka Reigate ye.
Ji heft salî heta 14 salî, Blunt di tengasiyên hişkkirinê de bû. Ew bi mamosteyê dibistanê te distirê, ji ber ku alîkariya wê dikir ku ew wê bi riya lîstikvaniyê wê dida axaftin. Wê li ser desteya rêveber a Enstîtuya Tengasiya Hişkkirinê erk hilda. Blunt li Roehamptona başûrê rojavayê Londonê diçû dibistana Ibstock Place. Di 16 saliya xwe de çû Hurtwood House ya nêzîkî Dorking, Surrey, koleja şeşem a taybet ku bi programa xwe ya hunerên performansê tê nasîn. Li wir ji aliyê ajanekî ve hat kifşkirin û kariyer wê yê lîstikvaniyê destpêkir.
Kariyera wê
Di sala 2001an de di lîstika şanoyê ya The Royal Family de derket ser dikê. Ev lîstik bû destpêka karîyera wî ya şanoyê. Di vê lîstika şanoyê de bi Judi Denc re derdiketa ser dikê.
Di sala 2003 an de di fîlma Boudica ya televîzyonê de bi navê rola Isolda lîst. Di rêzefilma BBC Henry VIII de bi navê rola Catherine Howard lîst. Catherine Howard yek ji Keybanûyên Brîtanyayê ya sedsala 16an e. Di rêzefîlma Foyle's War, Poirot de wekî lîstikvana mêvan cih girt.
Destpêka karîyera wê ya fîlma, fîlma My Summer of Love ya sala 2004an bû. Di sala 2005an de di filmê BBC TV yê Gideon's Daughter de rol hilda û xelata 64emîn a Xelata Kûreya Zêrîn de xelata herî baştirîn a lîstikvana piştevaniyê bi dest xist.
Semelê
Semelê di mîtolojiya Yewnanî de keça Kadmos û Harmonya ye. Dihate bawerkirin ku Dionîsos ji wê hatiye dinê.
Di bawerkirina çanda Dîonîsos de, Semele jî exleb ne ji Yewnanî ye, lê dibe ku bi eslê xwe Trakî-Frîgyayî be. Wekî din, efsaneya Kadmos, ku bavê Semele ye, eşkere dike ku Kadmos bi eslê xwe Fenîkeyî ye.
Çîroka wî
Dema ku Dîonîsos mezin dibe, diya xwe ji Hades ê rizgar dike, û diya xwe dibe Çiyayê Olîmpos bi navekî nû, Tîyone. Li vir ew ji aliyê Zeus ve bi xaniyek tê xelat kirin. Tê gotin ku xwedawenda Romayê Stimula hevreha Thyone ye.
Kongus
Kongus, gundekî navçe Çiçekdaxiya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Gudensberg
Gudensberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Schwalm-Eder-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Le Troncq
Le Troncq, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Mörfelden-Walldorf
Mörfelden-Walldorf, bajarekî navçeya (Landkreis) Groß-Gerauê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Nezerkehrîz
Nezerkehrîz gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Reso
Reso, Resoyê Gopalan, Resoyê Qilîwelo dengbêjekî kurd e û yek ji şagirtên Evdalê Zeynikê ye. A rastî ji dibistana Evdalê Zeynikê ye. Evdalê Zeynikê, Sêwî Silo (Şêx Silo) û dengbêj Gulê mamostayê hemî dengbêjên Serhedî ne.
Reso li Kelê (Milazgirê) di zaroktiya xwe de ji şagirtê Evdalê Zeynikê Ferzê perwerdeya dengbêjiyê girtiye û bi destûra Ferzê bûye dengbêj. Gorî hin kesan Reso di salên 1890´î de ji dayîk bûye û bi eslê xwe ji Elegeza Rewanê bûye û di salên 1960´î de jiyana xwe ji dest daye. Li ev hesab bi texmînî ye, sedî sed kes nizane. Lewra Reso mîrê şagirtên Evdal bû, kesekî pirr welatparêz bû û ev yeka han dibû sedem ku îstihbarata dûgela Tirk rika xwe berde wî. Bi dehan kasêt û plak ên bi gramofon an hatibû tomarkirin ji aliyê dewletê ve tê windakirin. Carekê li Qamişloyê ji hin peyayên dewleta Tirk ve Reso tê jehrkirin lê ji mirinê difilite. Li ser vê bûyerê dengê wî yê oktav bilind û zîz xirab dibe. Pirraniya stranên wî yên hatine tomarkirin bi vê dengê nebaş hatine tomarkirin.
Gorî dengbêj Zahiro dibêje, plak û kasetên wî yên bi dengê berê hatine tomarkirin niha cem parlamenterê Mûşê yê dewletê Kazim in û ew ji malbata Şêx Marûf e. Ji ber ku ne keseke welatparêz e wan nade der ku Reso ji aliyê Kurdan ve were jibîrkirin.
Reso ji eşîra Redkî û ji Mala Hozikê ye ji gundê Gopalan a Xinûsê yê ye lê bi pirranî li gundên Kop a Mûşê jiyaye. Li gundê Pagê ji hin kesên tarî ve bi keviran tê birindarkirin û li ser vê bûyerê bi kula şêrpenceyê nexweş dikeve. Bi alîkariya hezkiriyên wî dibin nexweşxaneyeka Enqereyê, mixabin li wir jiyana xwe ji dest dide. Laşê wî li gundê Pagê tê veşartin. Reso 3 carî dizewice. Navên jinên wî Gulê, Êmê û Saniye ne. Li ser jinên xwe gelek stran çêkirine.
Stranên wî
Stranên wî ye welatparêzî gelek in.
Seyîd Eliyê Findiqî
Seyîd ‘Eliyê Findiqî, di sala 1892-ê de li Findika Botan hatiye dinyayê. Findik nehiyeya Dihê ya navçeya Sêrtê ye.
Dema ko tataran bi ser Bexdayê de girt û ev bajar dagir kir, kalikên Seyîd ‘Elî koç kirin, hatin li Erzenê bi cih bûn. Niha ji Erzenê re dibêjin “Xirabbajar.” Ev gund dikeve navbera Misircê (Kurtalan) û Qubînê (Beşîrî). Piştî demekê ji Erzenê re “Xerzan” hatiye gotin. Seba vê, dema zagona paşnavan derket, mezinên wan ji wan re paşnavê “Erzen” bijartine, da ko ev nav neyê jibîrkirin.
Dersa farisî li cem Hecî Fetahê Hezroyî xwend. Her wesa Seyîd ‘Elî jî dersa wî ya feraîzê (zanîna werasetê) daye. Seyîd ‘Elî destûrnameya xwe ji Seyîd Ebdurehman wetgirt.
Piştî ko vegeriya Findikê, demekê li cem apê bavê xwe Şêx Hesenê Findikê xwend û îcazetek ilmî ji wî jî stand. Piştî îcazetê, Şêx Hesenê Findikî keça xwe Rehîme daye wî, êdî Seyîd ‘Elî bûye zavayê Şêx Hesenê Findikî. Ev îcazeta ko standiye ji hêla hikûmetê (yanê dewletê E.B.) ve tehsîla mezin hate pejirandin û (ewî) leşkerî nekir.
Seyîd ‘Elî mudetekê li Findikê melatiya gund kir, dersa feqiyan da. Fetwayên Findikê û derdora wê demê tev li hêviya wî ma.
Li ser teklîfa Şêx Ebdullahê kurê Şêx Muhemed Nûriyê Dêrşewî mudetekê li gundê Sinatiyê ders da feqiyan.
Di sala 1927-ê de Şêx Seydayê Cizîrî ji bo dersdayînê wî dawetî li cem xwe kir. Li Serdehlê –ku gundê Şêx Seyda bû- demeke dirêj ders da zarokên mala Şêx Seyda û feqiyên wan.
Şêx Seyda hem îcazeta ilmê, hem jî îcazeta xelîfetiyê daye Findikî. Findikî xelîfeyê Şêx Seyda ye. Şêx Îbrahîm Heqî yê Basretî jî îcazeta xelîfetiya daye Findikî.
Seyîd ‘Elîyê Findiqî çawa ko alimekî mezin bû, wisa helbestvan jî bû. Qesîdeyên wî di nav xelkê herêmê de gelek bi qîmet in û gelekî jî belav bûne. Zimanê ko di dîwana xwe de bikar aniye gelekî hêsan e; her kes jê fêm dike. Naveroka qesîdeyên wî bi piranî jî şîret û we’zan pêk tê. Zimanê wî gelekî şirîn bû. Ji deverên dûr xelk dihatin cem wî da ko weke teberûkê dersekê li bal wî bixwînin. Seyîd ‘Elî tu caran dilê kesî nedihişt, her tim beşaş bû. Gelek caran di sohbetên xwe de henek dikirin.
Berhemên Findiqî
Gelek berhemên Seyda hene. Mixabin ji bilî dîwana wî ya ko ji hêla Nûbiharê ve hatiye çapkirin, berhemên wî yên din çap nebûne.
Çiyayê Brokeback (fîlm)
Çiyayê Brokeback (bi îngilîzî: Brokeback Mountain) fîlmekî bi nav û deng e.
Ang Lee, sînemavanê bi xelata Oscarê ye. Filmê wî, "Çîyayê Brokeback", evîna bibandor di navbera du xortên gavan (kowboy), (bi îngilîzî: cowboy) dide perda sînemayê. Çîyayê Brokeback sê peruyê Oscar di qadên derhênerê herî baş, senaryoya lêrikibandina herî baş û stranê orjînala herî baş.
Bûyera fîlmî
Kowboyê rodeo Jack Twist (Jake Gyllenhaal) û serkarê cotgeh Ennis Del Mar (Heath Ledger) wexta ji bo şivantiyê peza mîhan tên kargehê hev dinasin. Dawiyê du hefteyê wan ê Çîyayê Brokeback dibe. Şevik sar agirê evîna wan ê qedexe maçîkirina hev du ve destpê dike. Lê belê serê payîzê her du lawik, dikeve riya jiyanê xwe. Çar sal hev du nabînin. Vê bêhevdumabûna wan kartpostalê Jack Twist dişîne dildarê xwe Ennîs Del Mar, xelas dibe û îde heta mirinê berdewam dike. Çar salê bêhevdumabûna wan ve her du jî zewicî bû. Du keçikên Ennis Del Mar û lawikê Jack Twîst bûye. Jack Twist salê du sê cara diçû cem berê dilka xwe Ennis Del Mar. Her car jî vê berdilkan jina xwe re digotin: "ez u hevalê min diherin girtina masî!" û diçûn bexça evîna xwe Çîyayê Brokeback. Vê çûna wan re pirsa derdiket berwan. Wekî dilsozî û bawerî û rastiya evîna wan û qedexetiya evîna wan.
Talecer, Zûlfeqar
Tallecerr, Tałeceř, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Zengo
Zengo gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Lîsteya ferhengên lazî
Ev lîsteya ferhengên zimanê lazî ye.
Zimanên Hindistanê
Zimanên Hindistanê yan jî zimanên ku li Hindistanê têne axaftin, temamiya zimanan e ku li Hindistanê têne axaftin in û bi tevahî ji 400 ziman û zaravayan pêk tên. Zimanê hindî û Zimanê îngilîzî, zimanê fermî ya welêt e û di hemû belgeyên fermî de Zimanê hindî û Zimanê îngilîzî wekê zimanê sereke têne bikaranîn.
Zimanên ku li Hindistanê têne axaftin ji çend malbatên zimanan in. Zimanên sereke zimanên hind û ewropî ye ku ji hêla rêjeya ji sedî 78.05 hindîyan ve têne axaftin. Zimanek dinê ku aliyê girseyek girîng ve tê axaftin zimanên dravidî ye ku ji hêla rêjeya ji sedî 19.64 hindîyan ve têne axaftin in. Ev her du malbat bi hev re carinan wekî zimanê hindî têne zanîn
Zimanên fermî
Dagirkirina Birîtanyê ya Hindistanê, bandor li welat kiriye ku zimanê îngîlîzî li welat bûye zimanê perwerdehî û zimanê karsaziyê. Zimanê îngilîzî bi destûra bingehîn a welat li welat bûye zimanê fermî ya Hindistanê.
Di roja îro de zimanê îngilîzî bi zimanê hindî re li welat bi awayekî fermî tê bikaranîn.
Ethnologue (çapa 2019, 22an) li seranserê cîhanê
Lîsteya jêrîn ji hemî axaftvanên zimanên li parzemîna hindî yên ku li çaraliyê cîhanê ye di çapa sala 2019an a Ethnologue (Etnolojî) de hatiye weşandin.
Şêx Ewala
Şêx Ewala, Şêx 'Ewała (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Shekh Awala), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lurke
Lurke, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bubenheim
Bubenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gola Viktoria
Gola Viktoria, gola herî mezin a Efrîkayê û çaremîn gola mezintirîn a cîhanê ye (68 100 km²). Ev gol kaniya Nîla Spî (Bahr-el-Abiad) ye. Li ser sînorê Kenya, Ûganda û Tanzaniyayê ye
Erich Kästner
Bi berhemên xwe yên mîzahî, bi romanên xwe yên ji bo zarokan û bi helbestên xwe yên rexneyî ve navdar e.
Kurtejînenigariya Erich Kästner
Di 23’ê sibata 1899'an de li Dresdenê hatiye dinyayê. Dayîk wî Ida (Îda) kuafor bû û bavê wî Emil kurtançêker bû. Di sala 1906'an de li Dresdenê li „4. Burgerschule“ dest bi dibistanê dike. Di 1913'an de li dêra Dreikönigskirche tê tewafkirin. Di 1913'an de dest bi xwendina pîşeya mamostetiyê dike. Di 1917'an de ji ber êşa dil leşkeriyê nake. Di 1919'an de lîseyê bi serkeftineke gelek baş ve, bi wergirtina bursa zêrîn ya bajarê Dresdenê ve diqedîne. Di 1922'an de li Lepzigê di zanîngehê de beşên germanîstîk, dîrok û dîroka şanoyê dixwîne. Di 1925'an de li Leipzigê doktoraya xwe dike. Li cem Neuen Leipziger Zeitung wekî redaktor kar dike. Di 1926'an de koçî Berlînê dike û li wir wekî nivîskarekî serbest ji bo rojname û kovaran dinivîse. Di 1933'an de ji hêla hikûmeta nazî ve qedexeya nivîsandinê werdigire; pirtûkên wî têne şewitandin û cara yekem tê girtin. Di 1937'an de cara duyem tê girtin. Di 1942'an de ji bo Almanya û welatên derveyî Almanya qedexeya nivîsandine werdigire. Di 1944'an de xaniyê wî yê li Berlînê di êrişa bombeyekê de diherife. Di 1946'an de piştî şerê cîhanê yê duyem, vedigere Dresdenê û dîsa dêbavê xwe dibîne. Di 1951'an de li Munîhê ligel hevalên xwe kabareya „Die Kleine Freiheit“ ava dike. Di 1957'an de kurê wî Thomas tê dinyayê û bavê wî li Dresdenê diçe ser dilovaniya xwe. Di 29'ê tîrmeha 1974'an de Erich Kästner bi nexweşiya penceşêrê dimire.
Ramikan
Ramikan, gundekî navçe Çiçekdaxiya ser bi Kırşehir ve ye. Eşireti Şexhbilan grediya, gundê Ramikan gele gund nava din şixşatirê. Ew 15 km ji bajarê Çicekdaxê da nêzike. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Vaux-sur-Mer
Vaux-sur-Mer, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Silêmanawa
Silêmanawa gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 422 kes (90 malbat) bûn.
Şembelîk
Şembelîk yan xencelîsk (Trigonella foenum-graecum) (nebatek ji famîleya baqilan (fabaceae) tê hesibandin.
Pagan, Payizava
Pagan gundekî girêdayî navçeya Wanê ya Payizavayê ye.
Zivla
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 225 kes (42 malbat) bûn.
Nesîrabad Olya
Nesîrabad Olya gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lippe (navçe)
Lippe, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Viyan Sebrî
Viyan Sebrî seroka Koma Parlemantoyê ya Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) li parlemantoya Îraqê ye. Yek ji jinên karêktêr yên polîtîka Kurdistanê ye û karî ye dakokyê li gelê kurd biket li perlemana Îraqê. Bawernameya diktorayê (bijîşkî) heye. Viyan sebrî xelka Dihokê ye û zewicî ye.
Moringen
Moringen, bajarekî navçeya (Landkreis) Northeimê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Zirniq
Zirniq, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Regensburg
Regensburg bajarek di herêma Bayern de li Almanyayê ye.
Derî (devok)
Derî ji zimanê zerdeştiyên li Yezdê û Kermanê re tê gotin. Derî bi tevayî ji aliye rûniştvanen Yezd û Kermanê yên zerdeştî û cihû ve tê axavtin. Navên din ên ku li vê zimanê tene kirin Behdînî yan Gebrî ne.
Zirqşêxemîr
Zirqşêxemîr an Emîran (navê wê bi tirkî Akçatepe lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.
Le Tronquay, Eure
Le Tronquay, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Dreisen
Dreisen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mücheln, Geiseltal
Mücheln, bajarekî navçeya (Landkreis) Saalekreisê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Mazuwar, Zûlfeqar
Mazuwar, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Vénérand
Vénérand, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Yarî
Yarî, teriqetek edebiyata kurdî bû û ji hêla Behlûlê Mahî ve di sedsala 8 de hatibû saz kirin. Ev terîqat nêzîkî 400 salan jiya. Ev terîqat bi zarava Lurî berhemên xwe dinivisandin. Endamên vê terîqatê bi piranî jin bûn.16 edebiyatvanê jinikê kurd derxistiye.Armanca vê terîqet serbilindkirina olê Zerdeştî ye.Hin ji wan helbestvanan ev in:
Girêdanên derve
Di Wêjeya Kurdî de Rola Jinê 2
Sefaxane
Sefaxane gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nesîrabad Sofla
Nesîrabad Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mastawa
Mastawa, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qelaçîk
Qelaçîk   gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Siditler
Siditler, Şiditler an jî DoğankaşRamikan, gundekî navçe Çiçekdaxiya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Qirix, Gercan
Qirix, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Trouville-la-Haule
Trouville-la-Haule, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Yêngîkend
Yêngîkend, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çavkanî
boi
Zîndeşt
Zîndeşt gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye. Ev gund bi giştî ji eşîra Şikakan in, bi navê dî ji eşîra Evdoyîyan in. Nacî Şerîfî Zîndeştî ji vî gundî ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 573 kes (112 malbat) bûn.
Mügeln
Mügeln, bajarekî navçeya (Landkreis) Nordsachsenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Rêkeftina Rêwîtiyê ya Trans-Tasmanî
Rêkeftinên Nû Zelenda ji niştecîhên daîmî yên Awistralya yan jî xwediyên vîzeya vegera niştecîhan re jî dirêj dibe.
Akira Toriyama
Akira Toriyama (, Toriyama Akira; jdb. 5ê nîsanê, 1955, li Kiyosu, Aichi, Japonya), mangakayekî japon e.
Hoçik
Hoçik, gundekî navçeya Çîçekdaẍiya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Akira Toriyama
Jiyan
Toriyam di sala 1974an de di dibistana bazirganiyê prefektorî di cêrgeya darijêniyê de perwendîşa xwe xelas kir û di eynî sal de ew heta sala 1977an de ew wek sêwirîner (dîzayner) ji bo fîrmeyeke sêwirînerî dixebitî.
Sala paşîn, wî beşdarî mehana Shukan Shonen Jump "Young Jump Award" bû û bi Wonder Island wekî xêzkar pêşkeşa xwe ya yekemîn kir ku çîrokek serpêhatî ya ecêb di derbarê şikeftvan, cadû û keyek de, ku di Weekly Shonen Jump de hate weşandin.
Di 1979 de wî dest bi kar kir li ser rêzemangaya Dr. Slump, ku di heman kovarê de bi serfiraziyek mezin derketi bû. Toriyama ev xelata Shogakukan Manga ya 1982an di kategoriya Shōnen de werdigire. Serkeftina wî ya herî mezin heya nuha ji 1984-an heya 1995-an hatî weşandin û 42 berheman rêzefîlmên manga berbiçav Dragonball. Ew digel 152 mîlyon kopiyên ku tenê li Japonê têne firotin (2010) di rêza duyemîn a rêzefîlma herî serkeftî ya dîrokê de cih digire.
Di 1983 de, Akira Toriyama studyoya xwe ya sêwirandinê damezrandiye Bird Studio û beşdarê sêwirandina grafikî ya karakteran di lîstikên vîdyoyê de, di nav de serpêhatiya Dragon Quest û 1995-an de lîstika rola-lîstina Chrono Trigger ve hatî weşandin. Ji wî tê sêwirana idiosyncratic ya otomobîlê QVOLT, ku otomobîla japonî CQ Motors di adara 2005-an de li bazirganiyê derxist.
Di kanûna paşîn a 2007 de li Shonen Jump "Dragon Ball x One Piece: Cross Epoch" xuya bû, kurteçîrokek kurt a nû bi hevkariya Eiichiro Oda, ku xêzkarê One Piece e.
Di sala 2013an de, ew di Festîvala Navneteweyî ya Dessinée d'Angoulême de xelata taybetî wergirt.
Vergeroux
Vergeroux, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Erlangen-Höchstadt
Erlangen-Höchstadt, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Paderborn (navçe)
Paderborn, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Sefyarxan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 90 kes (25 malbat) bûn.
Zêvecîk
Zêvecîk gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1401 kes (240 malbat) bûn.
Einselthum
Einselthum şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Berkati
Berkati, gundekî navçe Çiçekdaxiya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Camrose
Camrose, bajarekî parêzgeha Alberta ya welatê Kanada yê ye û li herêma Alberta navend cîh digire.
Qirix, karîkatûr
Qirix navê rêzekê karîkatûran a Dogan Guzel e.
“Qirix” bi wateya xwe ya din “Pêxwasê Amedê”, bi karekterên Keko, Siyasî Abê, Dewê, Hacî Silêman, Feyzo û hwd. ku heryek bi serê xwe xwedî karekterên cûdane, bûyerên siyasî û yên civakî yên serdema tê de bi zimanekê ku herkes fêhm bike tîne ziman.
Gelek xwendevanan di serdema rojnameyên Özgür Gündem û Özgür Ülke de tenê ji ber karîkatura “Qirix” rojname dikirîn, gelek xwendevanan pêşiya li sernivîs û naveroka rojnameyê binêrin, wan dîrekt çav li Qirix digerand. Sedemê wê yekê ew bû ku herkesî xwe û derdora xwe di nava Qirix de nedidît.
Qûça Guran
Qûça Guran gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Minara
Minara, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qirix, karîkatûr
Gelek caran sedemê berhevkirina rojnameyên navderbasbûyî ji hêla dadgehên tirkan ve naveroka karîkaturên Qirix bû. Afirenêrê karîkatura Qirix, Dogan Güzelses wextek dirêj ji ber Qirixa xwe hate girtin û di cîhanê de yekem car bû ku karîkaturîstek ji ber karîkaturên xwe dihate girtin.
Mîrseîd
Mîrseîd yan ji Mîrseyîd gundekî  giredayê navçe Xinûsa bi ser Erzîromê ve ye. Gundî Kurdê zaza ne, û zazakî qise dikin.
Hikmet Adil
Hikmat Adil Yousif Lîstikvan û stêrka modayê ( di 6ê Tebaxa 1987 an ) de li bajarê Zaxo yê Kurdistana Iraqê ji dayîk bûye. Hikmat Adil ji ciwaniya xwe de dest bi karê lîstikvanî û modêlê kir. Cara yekem di sala 2006ê de li Hewlêrê di sektora modayê de kar kir, piştî wê jî li Kurdistan, Iraq û gelek welatên din dest bi beşdarbûna hefteya modayê kir. Ew niha wekî stêrkek pir navdar a modayê di hundurê xwe de û her weha li gelek welatên din ên ku lê dixebitî tê zanîn. Hikmat Adil niha wek çavdêrê modayê kar dike û li gelek welatên Erebî pêşangehên curbecur ên modayê vekirin.
Qirix, karîkatûr
Piraniya karîkaturên Qirix ji hêla weşanxeneya Avesta û ya Mezopotamya ve mîna pirtûk hatin weşandin.
Mîrseîd
Gundî bi piranî Elewî ne hindik Sunî jî tê de hene.
La Vacherie
La Vacherie, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Gîne
Komara Gînê, welatekî Bakur-Rojavayê Efrîkayê ye. Li bakurê Gînê Senegal, Gînê-Bissau, li başûr Sierra Leone û Lîberya, li rojhilat Malî û li rojava Okyanûsa Atlasê heye. Paytexta Gînê Conakry ye. Nifûsa Gînê 7 775 065 e û zimanê fermî fransî ye.
Mezre, Zûlfeqar
Mezre, Seqiz, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mezre, Seqiz 196 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 36 e.
Vergné
Vergné, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kaviyayê berazî
Kavî, berazê Gîneya, an kaviyayê berazî (Cavia porcellus), cureyekî kojerên Amerîkayê Başûr in.
Bikaranîna mirovan
Kaviyayê berazî ji bo lêkolîna zanistî tê bikaranîn li parzemîna Amerîkayê Başûr dijî.
Temte
Temte (navê wê bi tirkî Altıyaka lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.
Xweşyan
Xweşyan gundekî li ser navçeya Zêdkan a ku bi ser Agirî ve ye.
Quldûman
Quldûman  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Rödinghausen
Rödinghausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Herford li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Baxçepinar
Baxçepinar, gundekî navçe Çiçekdaxiya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Göllheim
Göllheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Torin, gund
Torin, gundekî navçe Çiçekdaxiya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Patroklos
Patroklos (bi yewnanî: Πάτροκλος) di mîtolojiya yewnanî de leşkerekî akayî bû û rêhevalê Axîleûs e ku herduyan ji hev gelek hez dikir.
thumb | [[Axîleûs dinihêre birînên Patroklos ]]
Di qedera Şerê Troyayê de ciyekî girîng digire. Hevrikî navbera Axîlês û Key Agamemnon hebû, ji ber wê Axîleûs daxilê şer nedibû. Akayî têk diçûn. Planek hate serê Patraklos: zirx û kumzirxa Axîleûs xwe kir û beşdarî şer bû. Akayî bawer kirin ku Axîleûs beşdarî şer bû ji ber wê wêrekî kete dilê wan. Lê Hektor vê yekê dît û Patroklos kuşt. Ji ber kuştina Patroklos, Axîleûs hêrs bû û dîsa başdarî şer bû. Axîleûs tola wî hiland.
Herzogenaurach
Herzogenaurach bajarokekî navçeya (Landkreis) Erlangen-Höchstadt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Velîkendî
Velîkendî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mühlberg/Elbe
Mühlberg/Elbe bajarokekî navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
NGC 2100
NGC 2100, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma skatî James Dunlop ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.
Melaqûlac
Melaqûlac, Melaqûlacî? ( [sic],, ), gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Sûrîn
Sûrîn gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 657 kes (146 malbat) bûn.
Cewşen
Cewşen, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Cewşen 349 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 57 e.
Çevirme, Bazîd
Çevirme gundekî girêdayî Navçeya Agirî Bazîdê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kezwan
Kezwan yan kizwan yan jî şengêl cureyekî daran e û libên wê xwerbar in. Dara kezwanê hî wekî sinc, darbenkê (benk) di famîleya sincan (Anacardiaceae) de cih digire.
Piyazmaş
Carnan meze û selete tên tevlîhevkirin, lewra birastî jî mirov nikare cudatiyên wan kivşe bike. Bi mînak hin kes piyazmaşê wekî selete jî binavdikin. Cemşîd Bender jî ev kiriye bin kategoriya seleteyê.
Kezwan
Bejna vê darê digihîje 6-9 metreyan. Rengê kizwanê sorek nêzî mohrê ye. Dar di dema adar û nîsanê de şên dibe û di îlon û çiriya pêşîn de mêwê xwe yanî kizwanê dide. Her wiha ji kizwanê cûreyek qehweyê bi şîr tê çêkirin ku ev qahweya bi navê "qehweya kurdî" tê naskirin.
Piyazmaş
Li vir terîfeya variyanta Dîlokê hatiye dayîn.
Kezwan
Galerî
<Gallery> Wêne:Kezwan.JPG|Kezwan Wêne:Qehweya kurdî Amed 2012.JPG|Qehweya kurdî </Gallery>
Sembola alanasiyê
Sembola alanasiyê yan sembola veksîlolojiyê, sembola pisporiya zanistî ya dîrok û sembolîzma ala û beyreqan e.
Piyazmaş
Çêkirin
Maşê pakij bişon, bi ava sar bidin ser agir, bixaşînin. Dihevde (gur û şên) kefa wê bigirin. Nermijî bû û keliya bi ava sar sarbikin, bidarivînin.
Bexdenûs û pîvaza teze hûrane hûrbikin, tevlî maşê bikin. Îsota sor û û xwê jî tevlî bikin, tevbidin. Li binikên servîsê parve bikin.
Emitis
Emitis (Amytis, z. li dor 630 – m. 565 berî zayînê) keça padîşahê medî Kiyaksar (Cyaxares) bû û jina padîşahê babîlî yê Nebûxednesir II (Nebukadnezar II) bû. Amîdia li dor sala 630 berî zayînê ji dayik bûye.
Nebûxednesir II ewqas hez ji wê dikir ku wî Baxçeyên Daliqandî (Bexçeyên Hilawistî yên Babîlê) ji bo wê ava kirin. Ev baxçe di nav Heft nuwazeyên cîhanê de ne.
Çevirme, Boztepe
Çevirme, gundekî navçe Boztepeya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Jîr Dilovan
Jîr Dilovan nivîskar û wergêrekî kurd e.
Vezîfê Xûran
Gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Chaillevois
Chaillevois, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Murtikey Gewre
Murtikey Gewre, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Immesheim
Immesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hiddenhausen
Hiddenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Herford li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Îsmaîl Mistefa
Îsmaîl Mistefa an Îsmaîl Mistefa el-Falakî (1825 - 27ê Tîrmehê 1901) Stêrnas û matematîknasê Misirî bû, hevotina xwe li Fransayê girtiye.
Qişlê, Boztepe
Qişlê, gundekî navçe Boztepeya ser bi Kırşehir ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Le Val-David
Le Val-David, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Höchstadt
Höchstadt bajarokekî navçeya (Landkreis) Erlangen-Höchstadt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Haîtî
Navê piştî şoreşa Haîtiyan (1791-1803) ku artêşa Napoléon Bonaparte ji mezar derxist, welatê Haîtî di sala 1804-an de bû yekemîn dewleta serbixwe ya ku tê de zêdeyî 95% ji gel reşik in.
Hijmara rûniştvanên Haîtiyê di sala 2015-an de 10 604 000 kes in. Zimanên fermî yên Haîtiyê zimanê kreoliya haîtiyî û fransî ne.
Di roja 12.01.2010-an de li Haîtiyê li gor pîvana richterê bi hêza 7,0 erdhejek çêbû. Di vê erdhejê de li gor nûçeyên dawî tê gotin ku nêzi 200 hezar kes jiyana xwe ji dest dane. Li gor texmînan dibe ku vê hejmarê dê zêde bibin.
Mühlheim am Main
Mühlheim am Main, bajarekî navçeya (Landkreis) Offenbachê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Korean Broadcasting System
Korean Broadcasting System (KBS) (bi korêyî: 한국 방송 공사, Hanguk: Bangsong Gongsa) weşangera neteweyî yê Korêya Başûr e. Ev tor di sala 1927an de hatiye damezrandin, radyo, televizyon û servîsên online jî dide şixulandin, li Korêya Başûr di nav torên televizyonan de di nav yên herî mezin de ye.
Televizyonên bejayî
KBS1 û KBS2 qedeme bi qedeme dev ji servîsa analog berdan û derbasî televizyona dijîtal bûn.
KBS World
KBS World servîsa KBSyê ya navneteweyî yê radyo û televîzyonê ye. Ew bi awayekî fermî di 1ê tîrmehê 2003an de hate destpêkirin. Ew rojê 24 saet nûçe, spor, rêzefîlmên televizyonê, şahî û bernameyên zarokan bê rawestan weşan dike. Televizyona KBS World weşanê xwe herêmî û di çapa dinyayê de dike. Ji tîrmeha 2007an pê ve, bernameyên xwe nêzî 65% bi binnivîsa inglîzî weşan dikin, ew li 32 welatan guncav e, û li gorî gotegotan li ji 40 milyonê zêdetir malûhalê digihîjin televizyona KBS Worldê (dîrok: rêşemiya 2011an). Xwediye du şaxên paşderyayî ye: KBS World (Dewletên Yekbûyî) û KBS World (Japonya). Pirraniya bernameyên KBS Japonyayê bi binnivîsa japonî tê dayîn.
Vérines
Vérines, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şehreksenetî, Şahîndij
Şehreksenetî, Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 14 kes (4 malbat) bûn.
Rasilhimam
Rasilhimam   gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Hesenselaran
Hesenselaran, Ḧesenselaran, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Maranta
Maranta (Maranta) cinsekê riwekên famîleya peltîrikan (Marantaceae) re dibêjin. Bi qasî 23 heya 32 cureyên marantayê hene. Pirraniya wan li cihên tropîk ên Amerîkayê diçên.
Hesenselaran
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hesenselaran 182 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 35 e.
Maranta
Sîstematîk
Marantayê navê xwe daye famîleya peltîrikan (Marantaceae) jî.
Ev cure berê li ser cinsê maranta hatibûn hejmartin lê xebatên molekûlarbiyolojîk derxist holê ku ne ji vê cinsê ne:
Nisk
Nisk (navê wê bi tirkî Aslankaşı lê kirine) gundekî Kebana Xarpêtê ye.
Qurûn
Qurûn  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Xelkê vî gundî nirxekî girîng didin xwendinê ji ber wê taybetmendi yê gelek saziyên fermî de weka rêvebir û serkara cîh girtine, ji wî gundî gelek mamoste, parêzer, bijîşk, endazyar, fermanber û karmend derketine.
Gund bi welatparêziyaxwe jî tê nasîn. Xelkê vî gundî piranî girs û berbiçawin.
Debarî û aboriya gund piranî cotkarîye, cûreyên wek pembo, garis, nîsk, genim û ceh tê çandin.
Dîroka Gundê Qurûn ê geleki kevnare, jiber di nawa gund de heremek (girekî bi çûk) heye ev herema goristaneke kewnare, li dora goristan ê heft bîrên mihênî (kevnar) hene kes nizane di kîjan demê de hatine çêkirin, derdora gund gava ax tê kolan morîk, qafik ê şerbika, sibîl û hîn gelek tiştên kevin derdikeve. ji ber Çemê Şurtik ê di nava gund derbasdibe, derdora gund gelek avahiyên kevn hene li ser çem aşekî dîrokî, Dêra Heremê Reş heta rojameyî îro jî şûnawan xwiyaye. Li gorî rîwayetên tên gotin, navê Gundê Qurûn e ji Qarûn te, baweriyek jî heye dibêjin xezîneyek pir mezin li wî gundî heye.
Xelkê gund ji eşîra Dirbasiya, ji bera Mele Hisêniya tê, nezî 30 malî li gund dijîn û zedeyî 100 malî ji Qoser, Edene û Stembolê dijîn.
NGC 2101
NGC 2101, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1837an de hatiye vedîtin.
Çamalê
Çamalê, gundekî bajarê Kırşehirê ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Qazî Elî
Qazî Elî an jî Mîrza Qasim Elî bavê Qazî Mihemed ê ku Komara Kurdistanê avakirî. Qazî Elî di zarotiya xwe de dest bi xwendinê kir û li gelek deverên Rojhilatê Kurdistanê hînkarî kir. Bi zanatiya xwe li herêma Mukriyan bi navûdeng bû, gelek dihate naskirin.
Kurtqozlî
Kurtqozlî, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Qazî Elî
Qazî Elî bi Gewhertac Xanima keça Axa Şêr Beg re dizewice. Axa Şêr Beg serokê eşîra Feyzullahbegiyan bû. Bav û kalên Axa Şêr Beg bi demeke dû û dirêj herêma Mukriyan bi rêya Mîrektiya rêvebiriye. Piştî vê zewacê keça din ya Axa Şêr Beg, Zubeyde Xanim jî bi birayê Qazî Elî, Ebdulhesen Seyfulquzat re zewicî.