cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Miskê
Miskê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye. Gundê Miskê, gundeke ser bi bajaroka Cindirêsê li hemberî Çiyayê Lêlûn ya kanton a Efrînê ( Çiyayê Kurmênc‎)li Rojavayê Kurdistanê ye. Miskê bi xwe 2 gund in, ya jorîn û ya jêrîn heye. Lê niha herdu gund gihîştine hevdu, ji ber berferehbûn û mezinbûn a hejmara xelkên wê gûndî. Ew herdu gund ji van malbatên sereke pêk hatiye ku Malbat a Hisgulkê û Malbat a Mehmemedê Murşid (Hec Qedûr)û malbat a Euyûbê Zêbê û Birîm û Henanê Seydo û Hiskê û Reşkê û Elê Koçbelê. Her weha hinek malbatên dî jî li wan herdu gundan nîştecîh bûne wek Mala Mistî û mala Abas û Mangawî û Ev sê malbat biçûkin û bi regez ereb in. Ew herdu gund, karên keştûkaliyê dikin û di serî de, zeytûn û henaran û her weha karên bazirganî jî dikin. Her weha Zimanê ku zêde tê axiftin zimanê kurdî zaravayê kurmancî ye.
Kanî Zil
Kanî Zil, gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Mehabad Qeredaxî
Mehabad Qeredaxî helbesvaneke kurd e.
Ew di sala 1966an de li bajarê Kifrî yê girêdayî Kerkûkê hatiye dinyayê. Di 12 û 13 saliya xwe de dest bi nivîsandina helbestan kiriye. Di sala 1980î de yekem helbesta wê di rojnameyan de belav bûye. Di heman salê de jî ji aliyê rejîma Bees ve hatiye girtin û salekê di zîndanê de maye, rastî tûnd û tûjî û êşkenceyeke xedar bûye. Li Kurdistanê aborî xwendiye û li Swêdê jî civaknasî û derûnnasî xwendiye. Heta niha 24 berhemên curbecur ku ji helbest, çîrok û lêkolînan pêk tên belav kirine. Her wiha ew ê Şêwirmenda Serokwezîrê Hikûmeta Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî ya ji bo Karûbarê Jin û Malbatê ye. Ew dayika keçeke 7 salî ye.
Nermaşîr (navçe)
Nermaşîr yek ji navçeyên parêzgeha Kirmanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Nermaşîr e.
Bugewitz
Bugewitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Çona
Çona, gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.
Melaserab
Melaserab gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xankendî, Miyanduaw
Xankendî, Miyanduaw gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 519 kes (130 malbat) bûn.
Bad Blankenburg
Bad Blankenburg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Turîngiyayê ye.
Dêge
Dêge, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Friedrichstadt
Friedrichstadt, bajarekî navçeya (Landkreis) Bodenseekreisê li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
6ê gulanê
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Goma Çelebiyê
Goma Çelebiyê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Pestoya qismî
Pestoya qismî (bi îngilîzî: partial pressure) ango pestoya gazek a di nav gîraweya gazî de. Molekulên gazê bi derdora xwe ve di tekiliyê de ne û zorê didin li ser rûyên bi temasê de ne. Ev hêza molekûlên li ser rûyên derdor, wekî pesto bi nav dibe. Bi gelemperî gaz ne bi tena serê xwe ne, komek gaz bi hev re, bi şeweya gîrawe ne. Pestoya gazên gîraweyê li gor qanuna Dalton tê hesapkirin.
Dêge
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Dêge 30 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 179 e.
Pestoya qismî
Kanuna Dalton
Li gor kanuna Dalton; gazên ko bi hev re nakevin reaksiyonê, heke di nav gîraweyek de bimînin, her yek ji gazê gîraweyê dibe sedema peydabûna pestoyek. Ev pesto wek pestoya qismî bi nav dibe. Pestoya gîraweyê ji tevahiya van pestoyan pêk tê.
Pestoya qismî ya gazên atmosferê
Wekî mînak, atmosfer gîraweya gazî ye. Her gazek atmosferê dibe sedema peydabûna pestoyê. Pestoya gazek a nav gîraweya gazî wekî pestoya qismî tê bi navkirin. Pestoya atmosferê, ji tevahiya pestoya qismî ya gazên atmosferê peyda dibe.
Ango pestoya atmosferê (Patm) = PO 2 + PCO 2 + PN 2 + PH 2O = 760 mm Hg ye.
Kanîyagê
Kanîyagê, gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Pestoya qismî
Pestoya qismî ya gazên atmosferê
Ji ber ko xestiya gazên atmosferê ne wekhev e, pestoya ji aliyê van gazan ve tê peydakirin jî ne yeksan e. Ango her gazek li gor xestiya xwe pestoyek qismî peyda dike. Piraniya hewaya atmosferê ji nitrocen(azot), oksîjen, karbona dioksîd û hilma avê pêk tê. Di asta peravê deryayê de,
Hesapkirina pestoya qismî
Pestoya qismî ya gaza atmosferê bi vî awayê tê hesapkirin.
P = (Patm ) x (rêjeya gazê ya nav gîraweyê %)
Rêjeya oksîjenê ya di nav hewaya atmosferê = % 21 e. (0,21) Loma pestoya qismî ( PO 2 ) ji boy oksîjenê= (760 mm Hg )x (0,21) = 160 mm Hg ye.
Herwisa pestoya karbona dîoksîde(PCO 2 ) jî = (760 mm Hg) x (0,0004) = 0,3 mm Hg ye.
Pestoya qismî ya nîtrocenê (PN 2 ) jî (760mm Hg) x (0,786) ≈ 597 mm Hg ye
Pestoya qismî ya avê (PH 2O ) = (760mm Hg) x (0.004) ≈ 3 mm Hg ye
Oda TV
Oda TV navê portaleke nûçeyan a romiyan (tirk) e. Sala 2007'ê ji aliyê Cüneyt Özdemir û Soner Yalçın ve bingeha wê hatiye danîn.
Kemalîzm û şerê psîkolojîk
Gorî gelekan ev portalê girêdayî Ergenekonê, şerê psîkolojîk dimeşîne. Portaleke radîkal-kemalîst e. Di gelek nûçeyên xwe de dijberiya kurdan dike, li dijî kurdan provokasyonan lidardixe û agahiyên nerast belav dike. Herwiha pesnê artêşa tirk dide, lîberal, îslamîstan reş dike, dijberiya partiya Recep Tayyip Erdoğan AKPê dike.
Gorî hinekan jî lê vê portalê neheqî tê kirin, ji ber ku li dijî AKPê û terîqeta Fethullah Gülen e, bi ser de çûne. Ango gorî vê îdîayê di nava dewleta kûr de nakokî û şer heye, Oda TVê jî berevaniya aliyê statûkoparêzan dike.
Derelî, Osmaniye
Derelî, gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.
Oxford
Oxford [ˈɒksfəd] yek ji bajarên Brîtanyayê ye. Herwiha paytextê herêma Oxfordshire ya heman welatî ye.
Bajar bi zanîngeha xwe navdar tê naskirin. Gorî hejmartinên sala 2004'î li dora 145.000 niştecihên wê hene.
Ruerda wê 45,59 km² ye. Di sala 1542'î de bi fermî bûye bajar. Ji seranser cîhanê xwendevanên zanîngeha Oxfordê tên.
Manuel Noriega
Manuel Antonio Noriega Moreno (11 sibat 1934 – 29 gulan 2017) siyasetmedarekî Panamaniyan û efserê leşkerî bû. Ew dîktatorê leşkerî ya Panamayê ji salên 1983 heta 1989'an de bû, dema ku ew desthilatê ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di dema dagirkirina Panamayê de hate rakirin.
Noriega jî sereke ya trafîkerê kokaînê, tiştekî ku Pîşesaziya Îstîxbarata Amerîkayê ve xwe ji bo salên agahdarbûnê bû, lê ji ber bikêrhatina xwe ji bo operasyonên leşkerî yên sergirtiyan, wan destûra li Amerîkaya Latîn dane.
Kasan
Karsan, gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Zimanê kirkirokê
Zimanê kirkirokê (bi inglîzî: epiglottis) beşek ji kakûtî qirrikê ye. Gava mirov xwarin dadiqurtin, ew ser derî qirrikê dadigire ku ku xwarin nekeve têde. Ew ji qirtik û bi ser de çermikek tenik. Qirtika zimanê kirkirokê (Cartilago epiglottica) ji tevineka qirtika elastîk pêk tê.
Mohsênabad, Melekan
Mohsênabad gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Savûcbulax (navçe)
Savûcbulax yek ji navçeyên parêzgeha Elborzê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Heştgerd e.
Kummannî
Kummannî (Kumaha, Kummuh, veya Qumaha, Qumenu), Navê Cizîra bota yê di dema Hûriyan de ya. Kummannî, di wergerîya wê ya di kurdîya me ya î ro de, dibe "parastgeh". Teşop, xwûdeyekî dema Hûrîyan bû. Li wir, ew çanda wê mazin bicih dibê. Piştî ku dema Asûr û Ûrartûyan tê, ew jî, hem bawerîya xwe bi wî xwûdayê teşop tênin û hem çanda wê ji hûriyan digirin û di nava xwe de jî bicih dikin.
Navê Kumma, ji bo Cizîre bota, ew jî bikar tênin. xwûdayê ku navê wî Ardînî ya û di nava Ûrartûyan jî bicih dibê, di temenê wê hevnasînê de di buhurê nava wan û di nava wan de bicih dibe. Navê kummannî, ji keyaniya kurd ya ku navende wê cizîra bota û ev nav lê bû, ji wê tê.
Gotina "kurmancî" jî ji wê dema wan maya. Bi vê yekê re, mirov karê bêje ku gotina Kurmancî ji dema Hûrî û mîtaniyan maya. Kummannîyan, bi sadsalan bi welatî li welatê xwe man. Navende wan jî cizîra bota bû. Di dema Gûtiyan de jî Cizîra bota, bi nave xwe yê "Garzû-baqarta" paytext bû ji wan re.
Pirik
Pirik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Lamki Chuha
Lamki Chuha, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Sudurpashchim Pradesh cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê Lamki Chuha 76 hezar 007 kes hatiye hejmartin
Sîsa Mecîd
Sîsa Mecîd (z. 1960, li Demîrçiyê, Masîsa Ermenistanê - m. 21 çiriya pêşîn 2019, li Aşîbulakê, Almatiya Qazaxistanê) hunermendeke kurd û bi taybetî dengbêja navdar a Radyoya Êrîvanê bû. Ew keça dengbêjê kurd Mecîdê Silêman bû.
Kilamên wê
Bi qasî 40-50 kilamên Sîsa Mecîd gihaştine îro.
Xezîney Enbarnû
Xezîney Enbarnû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 930 kes (226 malbat) bûn.
Dereobasî
Dereobasî, gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.
Kato, Dêrika Çiyayê Mazî
Kato, gundekî bi ser navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê ve ye.
Storvatnet, Ballangen
Storvatnet, Ballangen, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol bi qasî 8 kîlomêtreyan li rojhilata gundê Ballangenê ye.
Butzow
Butzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Mîrkan
Mîrkan, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
8ê gulanê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Le Bignon-Mirabeau
Le Bignon-Mirabeau, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Ehmed Şerefedîn
Ehmedê Şerefedîn an Ehmedê Erbîlî di sala 1179'an de li bajarê Hewlêrê ji dayik bûye û di sala 1234'an de dîsa li Hewlêrê wefat kiriye. Navê wî di hin çavkaniyan de Şerefedîn Ebûlfezl Ehmedê Erbîlî ye. Leqeba wî "Şerefedîn" e û bernavka wî jî "Ebûl-Fedl" e.
Ehmedê Şerefedîn nivîskarekî kurd e, Kurê zanistvanê kurd yê bi nav û deng Kemaledînê Yûnis e. Navê bavê wî Mûsa ye lê ew jî bi leqeba Kemaledîn tê naskirin. Bi xwe hem li cem bavê xwe hem li cem alimên mezin yê dewra xwe perwerde girtiye. Di wî demê ji zanyarên herî mezin bu ku pîst û pênc pirtûk nivisiye, Pirtûka wî ya giring Şerhû Ettembih e.
Dollewtû, Millkarî
Dollewtû, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Mecîdabad, Melekan
Mecîdabad gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Goma Hecî Qadir
Goma Hecî Qadir, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Nezerabad (navçe)
Nezerabad yek ji navçeyên parêzgeha Elborzê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Nezerabad e.
Keleş, Dêrik
Keleş, gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Xezîney Enbarkewne
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 493 kes (91 malbat) bûn.
Derwîşiye
Derwîşiye, gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.
Armatûra (muzîk)
Armatûra di muzîka Tonal ya klasîkê ewruppî û ya Dêrê (kenîsê bi rengeke rêjeyî, îroroj bêhtir) herweha ya muzîka Rojhilata Navîn de (Meqam), tête bikaranîn. Cîhê wê dikeve pişt Klîtan [-sol, -fa, -do] û berî Mazorê de, yenî di orta klîtan, çi do be, çi fa be, çi sol be û mazorê. Bikaranîna wê tê bi xebitandina Aksîdentekê, yenî bi hilbijartina aksîdentekê, çi Diyêz, çi Bêmol, û ew muzîk, ew perçe dimîne liser wê tona aksîndêntkirî hetanî ku bi dawî tê an jî hetanî ew armatûra bi xwe bête guhertin.
Armatûra, regezê meqamê ji ê muzîkvan re jibo xwendina mêlodiyê asantir dike, yenî bo mînak, gava ku perçeyek li ser Fa-Major be, hewce nake mere di her mazorekê ♭-ek li kêleka Sî deyne jibo ku bibe Sî-Bêmol, ji dêvla vê yekê mereradibe ♭-ek di tona Sî de weke me li jorê gotî (yenî li kêleka kilîtê û mazorê) datîne, û bi wê yekê çi çaxa Sî hat, wê ew Sî bi xwe be bibe Sî-Bêmol. Ji destpêka wê mêlodiyê hetanî dawiya wê, ango hetanî armatûrak nuh hat. Gava ku mere armatûrakê dughere bi alî yeka nuh, mere li şûna wan aksîdentên berê, û li gor hejmara wana Bêkaran (♮) datîne û dûv re aksîdetnên meqameya nuh, yenî gava em di hundirê meqamekî xwedî 4 Diyêzî (♯) de bin, û bixwazin bughêrin bo meqamekî yek Bêmolî (♭) tenê be, emê piştî tona dawî ji ya meqamên bi 4 Diyêzan 4 Bêkaran deynin li şûna wan deynin, dûv re armatûra meqamê nuh, ê ku bi yek bêmol e.
Sîstêma çêkirina armatûrayan
Sîstêma çêkirina armatûrayan tim pêncgavîn e. Em bibêjin emê ji tona Do, bo nimûne, destpêbikin. 5 gavan ji Do, Sol dide [do>rê>mî>fa>Sol]. Ew pîvanên di meqamê Do de, radeynên di navbera tonan di meqamê Do de (do>rê = gavek, rê>mî = gavek, mî>fa = nîvgav, fa>sol = gavek, sol>la = gavek, la>sî = gavek, sî>do´= nivgav) emê li Sol kin û binêrin bê ka wê çend Diyêzan bi me re xuya bike, gavek, gavek, nîvgav, gavek, gavek, gavek, nîvgav = sol>la, la>sî, sî>do, do>rê, rê>mî, mî>fa♯, fa♯>sol´, vi vê yekê Diyêzek bi me re xuya kir, ew jî ya di navbera Fa û Sol. Bi xwe a Fa ye, ji ber vê yekê emê tona Fa aksîdent bikin. Berdewam. Ji tona Sol 5 gavan, Rê dide, û emê dîsan wan radeyan li Rê jî siwar kin, wê 2 Diyêzan bide me, Fa û Do, emê pêşî Fa bikin Diyêz dûra Do. Ji Rê 5 gavan Mî dide. Mî xwedî 3 Diyêzan e... û herweha.
Rastak
Rastak, komeke muzîkê ya îranî ye. Ev kom di sala 1997 li Îranê hate sazkirin. Bizêdeyî stranên farisî yên gelerî berhev dikin û bi awayeke nû şîrove dikin. Belê di repertuara wan de stranên bi kurdî, belûçî, azerî, teberî, gilakî, lurî, erebî hwd. jî hene. Endamên Koma Rastak hemî hempişe ne, li zankoyên cûda muzîk xwendin ne.
Ducherow
Ducherow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Armatûra (muzîk)
Sîstêma çêkirina armatûrayan
Jibo Bêmolan, emê 5 gavan vegerin paş. Heger me got emê ji Do, bo nimûne, destpêbikin, 5 Ton ji Do û bi paş de Fa ye [do<sî<la<sol<Fa]. Ew tonên Do, wek berê me gotî, gavek, gavek, nîvgav td. emê li fa bicerribînin, wê Bêmolek tenê bide, ew jî Sî ye. Sî dibe Sî-bêmol. Ji Fa 5 gav bi jêr de Sî-bêmol e. Sî-bêmol xwedî 2 Bêmolan e, Sî-bêmol û Mî-bêmol, ji Sî-bêmol 5 gav bi jêr de Mî-bêmol dide, Mî-bêmol xwedî 3 bêmolan e sî♭, mî♭, la♭, td.
Valentînianus I
Ualentinianus navbera salên 81 û 96 de împeratorê Romê bû.
Armatûra (muzîk)
Sîstêma çêkirina armatûrayan
Çi peyjera ku armatûra wê diyêz bin, bêmol bin, dikare major be, dikare mînor be. Bo nimûne gava armatûra peyjerekê jê Fa-♯ bixuye, dikare sol-major e, dikare mî-mînor be jî, hemen tişt bi bêmolan re jî, 4 bêmol dikare fa-mînor be, dikare La-bêmol-major be jî.
Lîsteya armatûran
Xwendina solfêcê li gorî lîsteyê:
Friedrichsthal, Saar
Friedrichsthal, bajarekî navçeya (Landkreis) Saarbrückenê li herêma Saarland a Almanyayê ye.
Kendal
Kendal,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Bad Breisig
Bad Breisig, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Rheinland-Pfalzê ye.
Lilly, Eure
Lilly, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Lekler, Melekan
Lekler gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
9ê gulanê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Xeyêrawa
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1049 kes (216 malbat) bûn.
Friesack
Friesack, bajarekî navçeya (Landkreis) Havellandê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Dîwalan
Dîwalan, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Dîwalan 72 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 426 e.
Çevik Bir
Çevik Bir (jdb. 1939, Buca, İzmir, Tirkiye), generalekî romî (tirk) ye. Yek ji giregirên artêşê yê di salên 1980-2000î de li dijî PKKê têkoşiyaye ye. Di doza rêxistina îllegal Ergenekonê de navê wî jî derbas dibe. Tê îdîakirin ev navê bikartîne ne navê wî yê berê ye, kodnav e û ji kurtkirina çevik birimler (yekîneyên çeleng) e. Herwiha bi kujtin, êşkencekirin û windakirina kurdan jî tê tewanbarkirin.
Jiyan (jînenîgariya fermî)
Sala 1958ê ji dibistana serbaziyê destûrdar dibe. Di nava salên 1973-1976ê wekî serbazek di baregehekê NATOyê de dixebite. Sala 1995ê dibe orgeneral. Ji 1995 heya 1998ê cihgirê serkanê artêşê yê giştî ye. 1998-1999, serfermandarê artêşa I. e.
Marî bûye (zewiciye) û lawekî (kur) wî heye.
Taleqan (navçe)
Taleqan yek ji navçeyên parêzgeha Elborzê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Taleqan e.
Lêylî Daxî
Lêylî Daxî gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Metin û Kemal Kahraman
Metin û Kemal Kahraman komeke muzîkê ye ku di sala 1990'î de li bajarê Stenbolê hate sazkirin. Endamên komê Metîn û Kemal Kahraman, herdu bira ne. Ew xelkê navçeya Dersîmê Pilemûriyeyê ne û ji ber xwandinê hatine Stenbolê. Ew muzîka xwe ya bi zazakî û tirkî bi awayekî modern pêşkêş dikin. Terzeke nû her wisa taybet avakirin. Di albûma Çeverê Hazaru de (2006), rengê kevneşopa devkî ya elewî û mîstîk jî diyar e.
Endamê komê Metin Kahraman bi alikariya hinek hewalên xwe koma Grup Yorum saz kiribû. Kemal Kahraman ji heman demê de alikarî kiribû lê belê ne endamê komê bû.
Kurtejiyan
Metin û Kemal Kahraman li gundekî Pilemûriye ya parêzgeha Dêrsimê jidayik bûne.
Cima ku bavê wan di beşa Rêvebirina Rêhesinê de xebitî, zarokên wî jî salên xwe yên ewil li Erzînganê derbas kirin. Bi vî rengî malbata wan dema havînê li Dêrsimê derbas kirine, û ya zivistanê jî li Erzînganê mane. Her du bira bî havî di nava du candan mezin dibin. Lewra him zazakiya Dêrsimê, him jî tirkiya Erzînganê hîn dibin û weke zimanên xwe yên rojane dibînin.
Dibistanên xwe yên destpêke, ya navîn û ya lîseyê li Erzînganê dixwînin.
Kemal Kahraman di sala 1983'an de li Zanîngeha Stenbolê dikeve besa Edebiyat û Zimanê Tirk. Lê belê di sala 1984'an de dev ji vê besê berdide û di ODTÜ ya Enqereyê de dest bi beşa Felsefeyê dike.
Metîn Kahraman jî di sala 1984'an de li Zanîngeha Marmarayê dikeve beşa Radyo û Televîzyonê ya Dibistana Bilind ya Weşanên Çapemeniyê (Marmara Üniversitesi Basın Yayın Yüksekokulu Radyo Televizyon Bölümü). Ew di sala 195'an de digel hinek hevalên din koma Yorum ava dike.
Di heman salan de Kemal jî tevlî çend komên amator yên muzîkê dibe.
Her du birayên ku di sala 1991'ê de ji koma Yorum vediqetin, di sala 1993'an de xebateke hevpar yê muzîkê diesînin û piştî du salan albùma xwe ya ewil diweşînin.
Dîskografî
Albûmên komê yên weşandî ev in:
Richard E. Taylor
Richard E. Taylor, (jdb. li Medicine Hat, Alberta) fîzîknasekî navdar ê Kanadayî ye, sala 1990 guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hatiye dîtin.
Jiyan
Taylor perwerdeya xwe ya fîzîkê li Zanîngeha Alberta, li bajarê Edmonton dîtiye. Sala 1952 masteriyê dike û heman salê diçe Stanford bo perwerdeya bilind. Ji sala 1954 heya 1958 li wir di labora Fîzîka Energiyên Mezin de dixebite. Ji sala 1958 heya 1961 li Fransa di lêkolînên bilezkirina lînearan de dixebite li Orsay. Sala 1962 dîsa vedigere Stanford.
Di nava salên 1982–87 de, gerînendeyê beşa lêkolînan a SLACê ye ku girêdayê Akademiya zanistan a DYA û Royal Society of Canada ye herwiha doktorê rûmetê yê zanîgehên Parîs, Edmonton, Calgary û Lethbridge e. 1990 Taylor bi tevî Jerome I. Friedman û Henry W. Kendall guncavê Xelata Nobel a fîzîkê tê dîtin ku ji ber xebatên wî yên li ser rohnîkirina protonan bû.
Xebat û girîngî
Taylor yek ji giregirên fîzîka dendikê û fîzîka parçeyab bû li SLAC. Ew berê li ser tîndana elektron û protonan rawestiya. Herwiha li ser elastîkî û neelastîkiya weşana wan. Piştre strûktûra elektron û protonan rohnî kir. Bandora wî li ser teoriyên li qûarkan gelek e.
Iven
Iven şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bad Brückenau
Bad Brückenau, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Lisors
Lisors, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Qadir Dîlan
Qadir Dîlan (z. 1929, Silêmanî, Herêma Kurdistanê − m. 1999, Prag, Çekya), hunermend û kompozîtorê kurd e ku harmoniya tonal a muzîka klasîk a ewropî veguhestiye nava muzîka kurdî û herweha bi hemen awayî muzîka kurdî jî aniye nav ya ewropî.
Ew di sala 1929an de li Silêmaniyê hatiye dinyayê û di temenê ciwantiya xwe dest bi xwendina muzîkê kiriye. Qadir Dîlanî di 1966an de çû Pragê ji bo xwendina muzîkê. Li Çekyayê berhemên wî ji hêla Orkestraya Radyo ya Pragê û Opera Pragê ve hatine pêşkêşkirin.
Qadir Dîlanî di 18ê adara 1999an de di temenê 70 salî de li Pragê çû ber dilovaniya Xwedê.
Friesoythe
Friesoythe, bajarekî navçeya (Landkreis) Cloppenburgê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Îsîce
Îsîce, gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.
Ghodaghodi
Ghodaghodi, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Sudurpashchim Pradesh cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê Ghodaghodi 75 hezar 965 kes hatiye hejmartin
Kevirşîn
Kevirşîn  gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Li Kevirşînê wekî cihekî dîrokî Qesra Hecî Bozo heye. Hecî Bozo axê gund bû. Mar digirt û piştî ku diranê wan radikir bera bîrekê dida. Ew bîr di zindana Qesrê de bû. Dema ku gundiyek an jî kesekî xerîb nebaşî bikira ceza dikir û bera nav bîra maran dida. Bi vî rengî ew ditirsandin û dikir ku tobe bikin. Hecî Bozo 140 salan li cîhanê maye.
Yarcanî Serû
Yarcanî Serû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 318 kes (90 malbat) bûn.
Parçebûn
Ji bo pirbûnê, parçebûna hin zîndeweran di bin kontrola zîndewerê de, bi awayekî asayî rû dide. Hin perçebûn jî ji ber êrîşên nêçîrvanan an jî ji aliyê mirovan ve bi awayekê destkarî rû dide.
Ajalên wekî îsfenc, kurmê pan, stêra deryayê, bûka deryayê mînak in bo pirbûna bi parçebûnê li ajalan.
Pêvajoya pirbûna bi parçebûn ji du gavan pêk tê; parçebûn û nûbûn. Nûbûn (bi înglîzî: regeneration) ne pirbûne. Di laşê hemû zîndeweran de nûbûn rû dide lê asta nûbûnê ji bo hemûyan ne yek e. Hin zîndewer ji beşek laşê xwe yên parçebûyî zindewerek nû çê dike, wekî mînak kurmê pan, hin zîndewer beşa ko ji laşê wê qetiyaye ji nû ve çê dike, wekî mînak marmêlke. Nûbûn di laşê mirovan de jî rû dide, saxbûna birînan nûbûn e. Asta nûbûnê li cem sterên deryayê gellek zêde ye. Hin corên stêrên deryayê bi parçebûnê pir dibin. Heke lingek stêra deryayê parçê bibe û jê biqete, stêra deryayê dikare bi nûbûnê lingek nû çê bike. Herwisa li hin coran de, ji beşa qetiyayî jî stêrek nû çê dibe. Ango bi vî awayî hêjmara stêra deryayê zêde dibe. Lê li selemender û marmêlkeyan de parçebûn nabe sedema zêdebûnê. Wekî mînak heke qijikek an jî bazek ji bo nêçîrkirinê, êrîşek bibe ser marmêlkeyê (gumgumok), marmêlke kilika xwe diqetîne û kilik (doçik) mîna kurmek li erdê dilive, ev rewş bala neçîrvanê dikişîne, nêçîrvan berê xwe dide kilikê, di heman demê de marmêlke baz dide û ji wir dûr dikeve. Marmêlke di nav 2-3 mehan de kilikek nû çê dike. Lê ji kilika qetiyayî marmêlkeyek nû çê nabe, loma ji nû ve çêbûna kilika marmêlkê ne pirbûn lê nûbûn e.
Planerîa corek ji kurmên pan e û mînaka herî baş a bo pirbûna bi parçebûnê. Planerîa dikare bi awayekî asyayî xwe parçê bike, ji her parçeyek planerîayê, planerîayên nû çê dibe. Loma ev parçebûna asayî ya planerîayê mînak e bo pirbûna bi parçebûnê. Herwisa heke mirov laşê planerîayê bo 3-4 paran parçê bike, û heke jingeh jî guncav be, ji her parçeyek planerîayê, planerîayek nû çê dibe.
Îsfenc û mercan du ajalên deryayê ne ko dikarin bi parçebûnê pir bibin. Di laşê îsfencan de pêvajoya pirbûnê bi qetîna komek xaneyên taybet dest pê dike. Xaneyên ji laşê bavan qetiyayî, di hawirdorek guncav de, gir dibe, dibe îsfencek nû. Riwek hem bi rêka asayî hem jî ji aliyên mirovan ve, bi destkarî dikarin bi parçebûnê zêde bibin. Wekî mînak; rîwekek heye bi navê Kalanchoe daigremontiana, ev rivek li perê pelên xwe de gellek riwekok çê dike, gava rîwekok ji pela riweka bavan diqetin û dikevêin erdê, her yek ji riwekokan gir dibin û dibin riwekek serbixwe .Ji ber vê taybetiya riwekî, ev rîwek wekî maka hezaran (bi înglîzî: mother of thousands) tê navkirin. Mirov ji pel, liq an jî ji koka riwekan jî dikare riwekên nû çê bike.
Eştehard (navçe)
Eştehard yek ji navçeyên parêzgeha Elborzê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Eştehard e.
Lotfabad, Melekan
Lotfabad gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bad Buchau
Bad Buchau, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Boësses
Boësses, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Koder
Koder,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Straumfjordvatnet
Straumfjordvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi 15 kîlometreyan li rojhilata gundê Bogenê ye.
Livet-sur-Authou
Livet-sur-Authou, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Celkê
Celkê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Yarcanî Xwarû
Yarcanî Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 717 kes (174 malbat) bûn.
Korbeşk
Korbeşk,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Noxûttepe
Noxûttepe, gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.
Zergetan
Zergetan, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Zergetan * kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî * e.
Ferdîs (navçe)
Ferdîs yek ji navçeyên parêzgeha Elborzê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Ferdîs e.
Krien, Mecklenburg-Vorpommern
Krien şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Neustadt bei Coburg
Neustadt bei Coburg bajarokekî navçeya (Landkreis) Coburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Jerome Isaac Friedman
Jerome Isaac Friedman (jdb. li  Şîkago, Illinois) fîzîknasekî DYAyê ye. Sala 1990 bi tevî Richard E. Taylor û Henry W. Kendall guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hatiye dîtin ku ji ber xebat û lêkolînên wî yên li ser elastîkiyeta kûr a têhna (tîn) elektron û protonan bû. Xebatên wî û Taylor bandorek mezin li ser fîzîka qûarkan kiriye. Herwiha li ser parçeya dendikî Hadronê. Friedman ji malbateke bingeh-Rûs e. Serî de xwestiye li ser hunerê perwerde bibîne. Heya bigire bo wê bûrs jî girtiye lê paşê biryara xwe dide, dest bi xwendina fîzîkê dike.
Li Zanîngeha Şîkagoyê li cem Enrico Fermi mastera xwe bidawî dike, sala 1953 û doktorayê jî 1956. Sala 1957 bi tevî Taylor û Kendall, dikeve koma Robert Hofstadter a li Stanford Linear Accelerator Center (SLAC) ku li wir xebatên xwe yên bipêşxistina bilezkirina partîsîpan dike. Ev lêkolînên wê jê re Xelata Nobelê tîne.
Ji sala 1960î ve ew li Înstîtuta Massachusettes a Teknologiyê Massachusetts Institute of Technology fîzîknas e, sala 1980 dibe gerînendeyê laboratûara fîzîka dendikî (xebatên nûklearê) û di nava salên 1983 heya 1988 jî birêveberê fakûlteya fîzîkê ye.
Sala 1989 bi tevî Kendall û Taylor Panofsky-Xelatê digire.
Aczmendî
Aczmendî (nivîsandina romî (tirkî): Aczmendi) ji holdariya (terîqeta) ji Mezrayê belav bûye û serokatiya wê Müslüm Gündüz dike ye. Navê vê komê cara pêşîn di pêvajoya 28ê sibatê ya artêşa tirk dixwast dest bide ser desthilatdariyê û bo wê provokasyon lidardixist de, hat bihîstin.
Cil û bergên Aczmendiyan
Kom bi cil û bergên xwe yên taybet tê naskirin ku dibêjin ji kevneşopiya sineta îslamê ye. Porên xwe dirêj dikin, herwiha dirêsin jî. Di salên 1990î de tê damezirandin. Propagandaya olî dikin, modela kemalîstan rexne dikin ku şerîet rakiriye. Lê ti carî rasterast Mustafa Kemal Atatürk û kemalîzm rexne nekirine.
Ji bo provokasyonê bûn?
Hat îdiakirin ku ev kom jî tevlî xebatên anîna cûntayeke nû bûye. Ango hêzên cûntaxwaz ev kom jî bikaranîne. Müslüm Gündüz, 12ê hezîranê 1996ê de di kanala televîzyonê HBBê de wiha diaxive: "Kemalîzm olek e. Xwedayê wê Mustafa Kemal, pêxemberê wê İnönü ye. Demokrasî bêolî (bêdînî) ye. Laîktî jî wisa ye. Em ê werin Tirkiyeyê bidestxin. Qet mereq nekin".
Dema mercên cûntayê bicih tên û riya daxistina hikûmeta Necmettin Erbakan vedibe, hêzên dewletê Gündüz bi Fadime Şahinê ve di rewşeke malî, nîvtazî de tê qefilandin û reşkirin.
Gündüz gelek caran girtina xwe şermezar kiriye, gotiye "mara me hebû, mafê her kesê heye bi mariya xwe re bijî, razê". Hin ji ronakbîrên tirkan jî di wê baweriyê de ne ku li Gündüz neheqî hatiye kirin, Ergenekoniyan ew ji bo berjewendiyên xwe bikaranîne, rê ji wî re vekirine û dema pêwîstî nemaye jî deşîfre kirine.
Anthony James Leggett
Sir Anthony James Leggett KBE, FRS (jdb. li Camberwell, London, Brîtanya) fizîknasekî navdar ê zanîngeha Illinois a Urbana ya. Sala 2003î Xelata Nobelê ya Fizîkê wergirtiye.
Wî xebat û lêkolînên mezin li ser fizîka helyûm a herikbar û neherikbar kiriye û angaştên têr raveker pêşkêş kiriye.
Emerîn
Emerîn, gundekî girêdayî Cizîra Botan e. Nêzîka zêdeyî mirovan lê dijîn. Emerîn nêzîkî rêya Îpekê ye û ji Cizîra Botan 21 km dûr e.
Gundên cîran
Navên gundên cîran yên Emerînê ev in: Bêdar (ew jî mirovên emerîniyan in û niha sînorên herdu gundan bûye yek), Batil, Hoser, Xirabê Tûwa, Dikî, Pelîsî, Cinibir, Giraxîn, Kavilbekran, Gozik, Ernebat, Cibrî û Biyaqubik.
Ji hêla din ve ji bilî Cizîrê bajarên herî nêzîk Hezex, Nisêbîn û Silopî ne.
Vîtalî Gînzburg
Vîtalî Lazarevîç Gînzburg (bi rûsî: Виталий Лазаревич Гинзбург, Vitaly Lazarevich Ginzburg; 4'ê kewçêrê 1916'an de li Moskowê - 8'ê sermawezê 2009) hatiye dinê û fîzîknasekî navdar ê Rûs e. Sala 2003'î bi tevî Aleksey Abrîkosov û Anthony James Leggett Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Jînenîgarî
Di malbateke cihû de hatiye jiyanê. Sala 1938'î zanîngeha dûgelê ya Moskowê, beşa fîzîkê bi dawî dike. Ji bo mafên cihûyên YKSS têdikoşe û herçendî endamê partiya kommûnîst û bi xwe kesekî ateîst e jî, serê wî bi sazûmaniyê re dikeve belayê. Jina wî ji aliyê KGByê ve tê şopandin û direve derveyî welêt.
Gînzburg, di çêkirina hin çekan de cihdigire. Di çêkirina bombeya oksîjenê de xwedî roleke mezin e. Piştî mirina Stalîn jiyana wî ya malbatî baş dibe û bi giranî xwe dide xebatên xwe. Jina wî jî ji sirgûnê vedigere.
Xebat û girîngiya wî
Yek ji pisporên fîzîka materyalên sûper-ragihandêr e.
Nebez Hemê Reşîd
Nebez Hemê Reşîd.
Ji ciwaniya xwe de her sal beşdarî aheng û pêşbirkên muzîkê li Instîtûya Hunerê, Slêmaniyê- Kurdistanê, dibe, û di ber xwendina xwe de van berheman pêşkêş kir: Di 1996an de Sonata G. F. Hêndil a jibo keman û piyanoyê nivîsîbû, pêşkêş dike. 1997 Viyolînkonsêrta V. A. Mozart, jimar 4, D-Major kv. 218 pêşkêş dike. 1998 Romanza L. V. Bêthovin a ku jibo keman û piyano nivîsîbû Op. 50, pêşkêş dike 1998 Konsêrta F. Mêndilsohn a jibo kemanê, Op. 64 pêşkêş dike.
Ji 1994-1998 kemanê li Instîtûya Hunera Ciwan ya Slêmaniyê- Kurdistanê, dixwîne.
2001-2005 weke mamoste di instîtûyê bi xwe de kar dike, û solîstiyê di van berheman de dike: Vîvaldî- 4 demên salê, û Seresatê- sêwiyê qereç.
2004-2005 konsêrtmaster, him yê orkêstra kemana ya netewî li Slêmaniyê, him jî yê orkêstra zanîgeha Slêmaniyê. 2003 beşdarî orkêstra iraqî herweha ya orkêstra a bi navê Kênnêdî dibe, û li wir, li Waşingtonê xelat werdigire.
2007 damezrandina Orkêstra Kemana Kurdî dike (Kurdish String Orchestra) û birêvebirya wê dike. Di pêşbirkeke navnetewî li Viyêna/ Nêmsa li dar ket, de, orkêstra kurdî bi rêvebirya wî xelata duwem baştirîn orkêstrayê werdigire, Hemen çax menha wî jî çêdibe jibo ku xwendina xwe li WYA bike, û li wir xwendina kemanê-solo dike û ya birêvebirya orkêstrayê/ conduction. Ji bo masterê berhema Y. Brahms ya kemanê/ viyolînkonsêrt dijene, û Bax-Partîta-3 jî. Niha doktora xwe li emerîka çêdike.
Siyaset
Siyaset an polîtîka an jî ramyarî (ji yewnanî: Πολιτικά, politiká, 'karûbarê bajaran') komek çalakiyan e ku bi girtina biryarên di koman de, an celebên din ên têkiliyên hêzê di nav kesan de, wek dabeşkirina çavkaniyan an statûyê ve girêdayî ne. Beşa zanista civakî ku li ser siyaset û hikûmetê lêkolîn dike, wekî zanista siyasî tê binavkirin.
Siyaset di çarçoveya “çareseriya siyasî” de dikare bi awayekî erênî were bikaranîn., ku ji lihevhatin û bêşiddetiyê pêk tê an jî dikare wekî "huner an zanista hukûmetê" bê binav kirin, lê bi gelemperî têgînek neyînî jî hildigire. Têgeh bi awayên cûrbecûr hatiye pênase kirin, û nêzîkatiyên cihêreng di bingeh de jî dihewîne, digel pirsa ka divê ew bi berfirehî an sînordar, bi ezmûnî an normatîf were bikar anîn, û ka nakokî an hevkarî jê re girîngtir e.
Siyaset bi taybetî qada jiyana giştî, lê beşek jî qada jiyana taybet (bihevrejiyan) a welatiyan, kiryar û xebatên ji bo rêvebirina civakê li hundir û derve û her wiha avakirina îrade û biryargirtinê di derbarê mijarên civakê de bi rê ve dibe. Bi awayên razber, di zanista siyasî de behsa "belavkirina nirxan (madî, wekî pere, an ne-madî, wekî demokrasî)" jî tê kirin.
Veli Küçük
Veli Küçük (jdb., li gundê Türkmen köyü ya, Gölpazarı, Bilecik) mîrlîwayê malnişînîbûyî, girêgirê kontrgerîlla û hêzên operasyonên taybet ê artêşa tirk e. Di têkoşîna bi PKKê, şewitandina gundên kurdan de xwedî erk bû. Niha girtî ye, bi endametiya Ergenekonê, skandala Susurlukê, kujtin û windakirina hin karsazên kurd tê darizandin.
Wekî fermandarê hengê li Kurdistanê li parêzgehên Agirî, Wanê xebitiye, tevlî operasyonên artêşê yên başûrê Kurdistanê bûye. Bi giregirên kontrgelîlla yên wekî Abdullah Çatlı, Yeşil re xêbitiye. Navê wî di derbeyên leşkerî yên Azerbaycanê de derbas dibe. Ji gelek kujtin, windakirin, êşkence û operasyonên dijî mafê mirovan û zagonên şer in de derbas dibe.
Serabdal
Serabdal gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 371 bkes ( 91 malbat) bûn.
Bad Camberg
Bad Camberg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Kûrecan, Melekan
Kûrecan gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qemikan
Qemikan, weke Qemika dihê xwendin, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê.
Yaweriye
Yaweriye, gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.
Yarcanî Xalise
Yarcanî Xalise gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 941 kes (252 malbat) bûn.
Zelê
Zelê, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
10ê gulanê
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Zelê
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Zelê 29 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 163 e.
Krusenfelde
Krusenfelde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Dîktatoriya leşkerî
Dîktatoriya leşkerî (her wekî cûntaya leşkeriyê jî tê zanîn), ku bi şêweyê hikûmetê cuda yên dîktatoriya sivîl ên ji bo hejmareke mezin ji ber sedeman e. Motîvasyona wan ji bo desteserkirina desthilatdariyê, ku saziyên bi riya hêza birêxistina desthilatiya wan bihêle ye. Gelek caran nêrînên xwe wek tomarkirinê netewe yên siyasetmedarên şikestî an jî helwesta xwe ji muameleya sivîl, dîktatoriya leşkerî wek hakemanê "bêalî" li ser bingeha endamtiya xwe di nav hêzên çekdar de rewa dike. Ji bo nimûne, gelek sernavên cûntayan wek "Konseya Rizgariya Neteweyî", "Komîteya Nûvdekirinî ya Neteweyî", an jî "Komîteya Rizgariya Neteweyî" tên pesendkirin. Rêberên leşkeriyan gelek caran wek serweriya cûntayê ya bi hilbijartî yek ji wan wek serok in.
Îdelûy Kûçek
Îdelûy Kûçek gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hewrê
Hewrê gundekî ku bi navçeya Karaza Diyarbekrê ve girêdayî ye. Hewrê ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Rödental
Rödental bajarokekî navçeya (Landkreis) Coburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şirnas
Şirnas gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê.
Mezlûm Kobanî
Ferhad Ebdî Şahîn, bi navê xwe yê serfermandarî Mazlûm Ebdî yan jî Mezlûm Kobanî tê naskirin. Ebdî wek sefermandarê serekê (generalê sereke) ya Hêzên Sûriyeya Demokratîk kar dike. Di roja îro de wekî hevalbendê Dewletên Yekbûyî û Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê li li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî dike.
Navê wî ê rast Ferhad Ebdî Şahîn e. Di bin navên wî din Şahin Cilo, Mezlûm Kobanî ne. Ew rayedarekî payebilind ê PKKê bû ku ji salên 1990î û pê ve bi Abdullah Öcalan re di nav koçberiya Sûriyê de xebitî û paşê jî di avakirina PKKê de li Ewropayê roleke çalak girtiye.
Li gorî medyaya rêxistinî, Mezlûm Kobanî hîna di sala 2013an de, endamê Konseya Rêvebir a manîfestoya PKKê, Koma Civakên Kurdistanê bû.
Çavkaniyên Tirkan ragihandin ku Mezlûm Kobanê di 1990î de endamê PKKê bû. Di sala 1996an de li herêma Şemzînanê çalak bû. Ji 1997an ta 2003an, Mezlûm Kobanê li Ewropa bû û di 2003/2004 de ew li wargeha penaberan a Mexmûrê li bin kontrola PKKê bû.
Di sala 2005an de, ew ji serokatiya PKK rakiribû û ji 2009 heya 2012an fermandariya yekîneyek taybetî ya gerîla PKK HPGê kir. Pişt ra, wî berpirsiyarî rakir li beşê Kurdistana Sûriyê.
Hacanan
Hacanan gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê.
Kosewelî, Dêrika Çiyayê Mazî
Kosewelî,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Longchamps, Eure
Longchamps, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Baz (cudakirin)
Çend wateyên vî navî hene:
Bad Colberg-Heldburg
Bad Colberg-Heldburg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Turîngiyayê ye.
Xorembîd (navçe)
Xorembîd yek ji navçeyên parêzgeha Farsê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Safashahr  e.
Feuguerolles-Bully
Feuguerolles-Bully, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kotê
Kotê,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Awir
Awir, carekê bi nêht, serê li tihêla xwe ya rastê û yan jî li çapê li ser milê xwe re zivirandin û meyîzendin e. Bi nêht, yanî, ku di dil de, hêrsbûnek hebe û yanî jî zexeliyek û hwd hebe. Di demên berê de di kurdî de, gotina awir, bi gotina zexeliyê re hemahema bûbû yek. Di deme meyîzendinê de, ku nêrîn dirêj ne ket, hingî dibêt awir, lê ku dirêj ket, hingî, jê re tê gotin "nêrînek". "Lê ser re nerîn", "li bin re nerîn" û hwd jî hingî gotinên ku bi bêja awirê re bûna qalib in. Mînak, hin gotinên ji wan deman yek wan ev e, "awirên te çi zaxfadar in" û hwd. Lê bi hizrî jî, di wate, nerînê de û yanî hizra xwe li ser mijare ku çav lê hat dayin û nerîn û awir pêk, hanîna ser ziman jî, ew hanîna li ser ziman, weke awirekê jî dihêt ser ziman.
Îdelûy Bozorg
Îdelûy Bozorg gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Serçehan (navçe)
Serçehan yek ji navçeyên parêzgeha Farsê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Korehî ye.
Henry Way Kendall
Henry Way Kendall (jdb. 9ê kanûna pêşîn 1926 li Boston; m. 15ê sibatê 1999 li Wakulla Springs State Park, Florîda) fizîknasekî ji DYAyê bû ku guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hatiye dîtin.
Broût-Vernet
Broût-Vernet, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Henry Way Kendall
Kendall li Deerfield Academy û Amherst College dixwîne û sala 1950 dîploma matematîkê digire. Dûv re ew perwerdeya fîzîkê dibîne li Enstîtuya Teknolojiyê ya Massachusetts. Li wir sala payeya doktoriyê werdigire.
Berê li ser pozîtronyum xebatan dike. Bi ketina koma Robert Hofstadter a li Zanîngeha Stanfordê û li wir li SLAC xebatê ve, ew jî bala xwe dide cîhana elektron û protonan. Ew di lêkolînên xwe yên li ser fîzîka energiyên mezin de, bi tevî hevalên xwe yên paşê bi hev re Xelata Nobel a fîzîkê werdigirin, Jerome I. Friedman û Richard E. Taylor re dixebite.
Xebatên vê komê bandorek mezin li ser teoriyên qûarkan dike ku ew jî riya naskirina cîhana Hadron, Nûkleon û bi giştî fîzîka dendikî hêsantir dikin.
Kendall sala 1990 bi tevî Jerome I. Friedman û Richard E. Taylor Xelata Nobelê parve dike.
Sala 1989 Panofsky-Xelatê digire.
Kendall hevdamezirenêrê û bi salan jî serokê Union of Concerned Scientists. bû. Herwiha endamê JASON Defense Advisory Group jî. Kendall ji fotograf û sporta çiyageriyê hez dikir. Ew di ceribandinek noqbûna avê de bi giran birîndar dibe li Florîdayê û jiyana xwe jidest dide.
Boigny-sur-Bionne
Boigny-sur-Bionne, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Banganga
Banganga, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 5 (Province No 5) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê Banganga 75 hezar 242 kes hatiye hejmartin
Zerra, Pasûr
Zerra, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê. Bi tirkî jê re dibejin Çağlayan.
Yastîkend
Yastîkend gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 259 kes (73 malbat) bûn.
11ê gulanê
Jidayikbûn
1955 – Nihat Hatipoğlu, akademîsyen û olnas
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Medow
Medow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bad Doberan
Bad Doberan, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Mecklenburg-Vorpommernê ye.
Arqetin
Arqetin gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê.
Lorleau
Lorleau, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Zerra, Licê
Zerra, gundekî kurmanckî yê girêdayî navçeya Liceya Amedê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kumreş
Bêjeya "kumreş" ji "kum" û "reş"ê hatiye holê, lê belê di kurmancî de wek term tê bikaranîn û bi wateya hevsûdiya jin û mêran ya ji hev tê gotin.
12ê gulanê
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Brugheas
Brugheas, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Hîpîk Bilaxî
Hîpîk Bilaxî gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ersencan (navçe)
Ersencan yek ji navçeyên parêzgeha Farsê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Ersencan e.
Qada giştî
Qada giştî an jiyana giştî ev qada jiyana civakê ye ku tê de mirov dicivin da ku pirsgirêkên ku di pêvajoyên siyasî de werin çareser kirin nîqaş bikin. Ji bo vê jî divê gihandina hemû çavkaniyên agahî û medyayê azad be û agahî bi awayekî azad bên nîqaşkirin. Di vê qada (gelemperî ya) ku bi serbestî tê gihîştinê de, divê raya piraniyê ji hêla sansur û astengên din ve bi awayeke azad pêş bikeve.
Qada Giştî cihekî hevpar e ji bo hemûyan, ku tê de fikir û agahdarî dikarin bên danûstandin. Gotûbêja bi vî rengî weke nîqaşa giştî tê binavkirin û weke derbirîna nêrînan li ser mijarên ku raya giştî eleqedar dikin tê pênasekirin. Pir caran, lê ne her gav, ji hêla beşdarên nîqaşê ve nêrînên dijber an cihêreng têne vegotin. Gotûbêja giştî bi piranî bi rêya medyaya girseyî, di heman demê de di civînan de an jî bi riya medyaya civakî, weşanên akademîk û belgeyên siyaseta hikûmetê pêk tê. Ev têgîn di eslê xwe de ji aliyê fîlozofê alman Jürgen Habermas ve hatiye çêkirin, ku qada giştî wiha pênase dike: "Qada Giştî ji kesên taybet ên ku wek gel li hev kom bûne û hewcedariyên civakê bi dewletê re diyar dikin, pêk tê". Zanyarê ragihandinê Gerard A. Hauser wê wekî "qadeke nîqaşê ya ku tê de kes û kom li hev dicivin da ku li ser mijarên berjewendiya hev bipeyivin û li ku dibe bila bibe, der barê wan de bigihîjin darazek hevpar" pênase dike. Qada giştî dikare wekî "di civakên nûjen de şanoyek ku tê de beşdariya siyasî bi navgîniya axaftinê pêk tê" were dîtin, û wek "qada jiyana civakî ya ku tê de raya giştî dikare were damezrandin".
Qada taybet
Qada taybet an jiyana taybet tê wateya qada ne giştî ku tê de mirov mafê xwe yê pêşveçûna azad a kesayetiya xwe bikar tîne, bêyî ku ji bandorên derve bê astengkirin. Mafê qada taybet di hemû demokrasiya modern de weke mafekî mirovî hatiye qebûlkirin. Dibe ku ev maf li ser bingeha berjewendiya giştî ya kesek an ji bo mebestên bicîhkirina qanûnê were sînordar kirin.
Yeqînelîtepe
Yeqînelîtepe gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Qada taybet
Qada jiyana taybet bi qismî bi ewlehiyê re têkildar e, ku dikare têgînên karanîna guncaw û parastina agahdariyê bigire. Qada taybet dikare forma yekbûna laş jî bigire û beşeke qanûnên jiyana taybet yên gelek welat û makezagonan e.
Yeqînelîtepe
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1964 kes (467 malbat) bûn.
Zimzîran
Zimzîran, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Kumtere
Kumtere gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Zimzîran
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Zimzîran 58 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 335 e.
Zêwe, Millkarî
Zêwe, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Zêwe 75 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 386 e.
Mîlikan
Mîlikan weke Mîlika tê xwendin gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê.
Şawişan
Şawişan, weke Şawişa tê xwendin, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê.
Bad Driburg
Bad Driburg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Hemîdê Hecî Derwêş
Hemîdê Hecî Derwêş (jdb. sala 1936 li Dirbêsî, Hesîçe, Rojavaya Kurdistanê - m. 24ê çiriya pêşîn sala 2019 li Qamişlo) siyasetmedar û kurdperwerekî bû. Ew yek ji damezirênerên Partiya Demokrat a Kurdî li Sûriyê bû.
Hemîdê Hecî Derwêş xwendina xwe ya navendî li Şamê temam kiriye. Di 14ê hezîrana 1957an de Partiya Demokrat a Kurdî li Sûriyê ji aliyê wî, Osman Sebrî, Hemze Niwêran û çend rewşenbîrên welatperwer ên din ve hate sazkirin. Partiya pêşîn a welatperwer a kurdên Sûriyê bû.
Di 1990î de endamê parlemana Sûriyê bû. Di 2019an de sekreterê Partiya Dîmoqratî ya Pêşverû ya Kurdî li Sûriyê bû.
Hemîdê Hecî Derwêş di 24ê çiriya pêşîn a 2019an de çû ber dilovaniya Xwedê.
Neetzow-Liepen
Neetzow-Liepen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Louversey
Louversey, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Meydan Ekbez
Meydan Ekbez gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye. Midan Akbes, Maydan Akbas Al Midan Akbes gundekî Rajoyê ye. bi esteya xwe ya tirênê ve îroj li ser sinorê Sûriyê û Tirkiyê ve dikeve. Hejmara şêniya Maydan Akbesê dighîne dorî 1.100 kesan û bi devera Rajo (Raco) ve girêdayê ye. Maydan Akbes bê guman gundekî kurdî ye, li ser deşteke şînayî di navbera Kurdaxê û Amanosê de xwegirtiye, maydanekî girîng û kevin e û bûye cihê gelek bûyerên dîrokî, ji bo nimûne di navbera Hessiyan, Parsiyan, Madiyan, Agrîkan û Romaniyan û paşran Arab û Osmaniyan de.