cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pirbûna vejetayî
Pirbûna vejetayî ya destkarî
Hin riwek hene êdî nikarin bi pirbûna zayendî zêde bibin. Wekî mînak; riweka muzê û riweka tiriya bêdendik di jîngehê de nikarin bi tena serê xwe bi pirbûna zayendî zêde bibin, divê teqez bi zêdebûna vejetayî bên zêdekirin. Hin caran jî ji bo sedemên aborî riwek bi pirbûna vejatayî tên zêdekirin.
De em bibêjin baxçevanek heye, xwediyê baxçeyê sevan e. Li nav baxçeyê wî de bi sedan darên sêva sor hene. Lê hemû dar ne yek in, hinek dar zû kûlilk didin, hinek li hember hokarên nexweşiyê lawaz in, sêvên hinek daran hûrik dimînin, sêvên hin daran jî qaşîlê wan pir stûr e. Lê di nav baxçeyê sêvan de darek heye, pir dirêj nabe loma berhevkirina berên wê hesan e, li dij hokarên nexweşiyê bergiriya darê bilind e, loma pêdivî bi dermanên kîmyayî nîn e. Sevên wê glover, qaşîl zirav, tam şîrîn, dendik hûr in û dereng dirizin. Ango darek pir hêjaye û firotina sêvên wê gelek hêsan e. Heke hemû darên baxçeyê wisa bûya, wê baxçevan bi kedek kêmtir hê pirtir sêv bi dest bixista, bazara wan hêsan dibu û dikarîbû bi buhayek bilintir sêvên xwe bifiroşa.
Gelo baxçevan çawa hemû darên baxçeyê bike mîna wê dara giranbuha? Heke baxçevan hemû darên din biçîne û li şûna wan, ji sêvên dara baş dendik (tov) bigire û bireşîne nav baxçeyê, bi zîldana tovan, wê bi qasi 8-10 sal şûnve darên sêvê bigihîjin. Lê dibe ko darên nû ne mîna dara hêja be, hin taybetmendiyên baş ên dara sêva hêja li darên nû de peyda nebûbe. Wekî mînak dibe ko hin sêvên darên nû bi têra xwe şîrîn nebin, an jî rengên wan ne sor lê piçek zer bin. Baxçevan bi salan benda sêvên baş bû, di rewşek wisa de derbeyek giran li aboriya bexçevan dikeve.
Divê baxçevan bi rêkek din, ango bi reka zêdebûna vejetayî, di demek kurt de kopyayên dara baş bi dest bixe, ev rêk jî lûlkirin e. Ji bo zêdekirina riwekan, beşek ji reg, qed an jî pelên riwekê tê girtin, vê beşa riwekê wekî qelem (bi înglîzî: scion) tê navkirin. Bi gelemperî qelem ji çiqlê (liqê) daran tê girtin, lê dibe ko pel an jî reg jî wekî qelem werin bikaranîn. Qelem an rasterast tên çandin, an jî demek di nav avê de tên hiştin ko ji qeleme reg zîl bide, piştî derketina regan, qelem tên çandin. Di jîngehek guncav de pel û regên qelemê geş dibe qelem dibe şitil. Wekî mînak mirov dikare dara hejîre bi qelemçandinê zêde bike. Pêşî ji dara ko pirkirina wê tê xwestin, bi têra xwe qelem tên jêkirin. Dirêjiya qeleman bi qasî 20cm e û ji bo çêbûna pelan, divê herî kêm du gopik li ser qelemê hebe. De em bibijin me 50 qelem ji gûliyên darhêjîrê jê kir û çand. Heke jîngeh guncav be ji hemû qeleman reg û pel peyda dibe û her qelem dibe şitilek darhejîrê.
Herwisa qelem ji bo guhertina taybetmendiya riwekan jî tê bikaranîn. Ev kar wekî lûlkirin, tamandinan an jî muturbekirin (bi înglîzî: grafting) tê navkirin. Riweka ko tê qelemkirin, wekî makeriwek (bi înglîzî: rootstock) tê navkirin. Bi lûlkirinê bi gelemperî qelem bi qedê makeriwekê ve tê yekxistin. Lûle û şaneyên riweka mak bi yên qelemê ve yek dibin. Bi vî awayê ji regê makeriwekê av û xurek digihîje qelemê, qelem pel dide û mezin dibe. Ango li ser makeriwekê, riwekek din çê dibe. Zanyariyên bomawayî ya qelemê ji makerivekê cuda ye. Weki minak; heke dareki sêvê hebe û rengê sêvên wê kesk, tama sevan jî tirş be, mirov dikare ji heman darê sêvên sor û şirin bi dest bixe. Peşî ji darek bi sêvên sor û şîrîn qelem tên jêkirin, qelem bi dara sev kesk û tirş (makedar) ve tên lûlkirin. Qelem û makedar yek dibin. Qelem li ser makedarê dirêj dibin û di nav du salan da li ser makedarê ji gûliyên lûlbûyî sêvên sor û şîrîn tê bi destxistin. Bi lûlkirinê taybetmendiya riweka mak di demek kin de diguhere. Li gel lûlkirina bi qelemkirinê, corek din a lûlkirinê jî lûlkirina bi gopikkirinê ye. Di vê lûlkirinê de li dewsa qelem, makeriwek bi qopikên ji riwekek din ve tê lûlkirin.
Riwek bi çandina şane (bi înglîzî: plant tissue culture) jî tên pirkirin. Ji bo çandina şaneyên riwekan, ji riweka ko wê bê zêdekirin, hin xane an jî şane tên girtin, di bin şert û mercên taybet de jî şaneyên riwekê, riwekên nû tê bi destxistin. Çandina şane ne li zevî û baxçeyan de lê di laboratiwarê de rû dide, bi şaneçandinê, ji tek riwekek di demek kurt de bi milyonan riwekên kopya tê bi destxistin.
Roja Pîroz (pirtûk)
Roja Pîroz navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê helbest e.
Çavkanî
https://www.amazon.com/
Langavatnet (Odda)
Langavatnet (Odda), goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 13,4 km û bilindahiya ji asta deryayê 1190 mêtre ye.
Hezan (kirmanckî)
Hezan (tr: Kayacik & Savat, ku: Hezan) nehîye'ke grêdaye qezay Amed(Diyarbekir) Licê yo. Nifûse xo 1997 de 563 bî,sere 2000 de 260 bî feqet dewicî koçber bî.Hezan bajarê Dîyarbekirî'ra 76 Km û qeza Licê'ra 24 Kîlometre dûrî'yo.Nehîye'yicî idarey xo bi Rez,Titûn,Genim û Weykerdişê Heywanan kenê.Hezan Nehiye ke zaf weşa.Bostanê(Bexçanê) Hezanî'de Xiyarî, Firingî, îsotî, Balîcanî,Bamî,Kuwî, Petêxî, zebeşî yenê Ramtiş. Hezan dewêke dîrokîyo! Mela ehmedê Xasî(xocey xasî) waîrê Mewlûdo Kirdkî'yo (zazakî,Kirmanckî,Dimilkî) .Mela Ehmedê Xasî 1868 de Hezan de dadiya xo ra bîyo 1951 de Şîyo rehmet (Wefat kerdo).Ehmedê xasi medreseyan de wendo.Kurdî(Kirmanckî,Kurmancî),Erebî,Tirkî zanayne. Mewlûdo ke ey nuşto 1899 de Diyarbekir de Çapxaneya Lîtografya de Çap bîyo.
Koy-Dêrî: Koyê'ke berzo,serê Koy-Dêrî'ra merdim eşkeno Dîyarbekir,Licê,Hêne,Hezro û ay cay(deverê) bînan temaşe bikero. Serê Koy-Dêrî'de pêlgir(Radar) û Qereqole estê.Nehîye'de Dibistan,XalîVraştxane,Mizgeft(Camî),Dîwanê Şêxan û Merqede,Dikanî(Firoşgeh) û Qereqole estê.
Utzenfeld
Utzenfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Şakiro
Şakiro bi forma dirêj Şakirê Kurê Bedîhê Zîlî navê fermî Şakir Deniz (jdb. 1936 Panos, Agirî – m. 1996 Îzmîr) dengbêjekî binavûdengê kurd e ku di nav kurdan de bi bernavk ên wekî Kewê Ribat, Şahê Dengbêjan, Şakirê Mezin û Şakirê Bedih hatiye naskirin.
Hezan (kirmanckî)
Dewicî kirmanckî(zazakî) qisey kenê û kurmancî baş zanê.
Şakiro
Stranên wî gelek caran li di bandên muzîkê dihate tomarkirin û bi ji ber asîmîlasyon û qedexeya zimanê kurdî ku ji aliyê dewleta tirk bi awayekî sîstematîk tê birêvebirin albumên wî bi awayekî neqanûnî û bi dizî hatine belavkirin. Şakiro di nav çanda dengbêjiyê de kesayetiya herî bi navdar e ku di dema nûjen de jî sitranên wî ji aliyê girseyek berfireh ve tê guhdarî kirin. Çavkaniyên wî û dengbêjê din a navdar Karapêtê Xaço ji bo kesên ku dixwazin bibin dengbêjên nûjen wekê çavkaniya sereke tê dîtin.
Bi pêşveketina platformên civakî re stranên wî ji aliyê nifşên nûjen ve bi muzîka remîxê ku celebek muzîka nûjen e, têne adaptekirin û bi berfirehî li ser platformên medyaya civakî hatine weşandin.
Jînenîgarî
Şakir Deniz, Şakirê Bedihê Mîr Mihê. Kalikê wî Mîr Mihê bi tevî eşîra xwe (Redkî) di sala 1918an de ji Rewanê ji gundê Qerka koçî bajarê Îdirê gundê Millo dibin. Di nava vê koçê de bavê dengbêj Reso Welo jî heye. Ew jî ji heman eşîrê ne û ew jî dikevine gundê Millo. Mala Mîr Mihê ji vir re diçe Kela Elajgirê û 13 sal piştî koça ji Rewanê, ango di sala 1931an de Şakiro tê dinê (di nasnamê de 1936). Dû re mala wan ji wir diçe gundê Cemalwêrdiya Dûtaxê. Paşî malbata wî ji Cemalwêrdiyê koçberî Qereyaziya Erziromê dike. Navê tirkî Şakir Deniz pê ve kirine. Dengê wî xwedî oktaveke bilind bû û bi du hawînan (Ha Hîîî Ha Haîî) stran digot.
Ew jî yek ji şagirtên Dengbêj Reso ye û bi piranî stranên Reso gotiye. Herwekî stranên wî bixwe jî gelek in. Dengbêj Reşo jî bixwe şagirtê Evdalê Zeynikê bû. Hejmara kasetên wî 65 in. Di sala 1996an de li Tirkiyê, bajerê Îzmîrê di nav jiyaneke xîzan û awarte de jiyana xwe ji dest da.
Şêx
Şêx peyveke ku ji bo serok/însanên muhîm ên peywendarî dîn tê şuxilandin e.
Steinau an der Straße
Steinau an der Straße bajarokekî navçeya (Landkreis) Main-Kinzig-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
10Base-T
10Base-T standartek ji bo ethernet e. Bingeha spesifikasyona IEEE 802.3, ji bo kabloyên UTP (unshielded twisted pair) bikartîne, bi gredaniya RJ-45 hatîye belavkirin. Topolojîya Star de te pîkanîn, piranî bi alîkariya cîhazek vek hub de, 10 Base-T û 100Base-T (Fast Ethernet) îroj helî pir te bikaranîn. Standarda UTP dikare kabloyê kategoriya 3, 4 an jî 5 bikarbîne. Kategoriya 5 berbelavtirîn e îroj.
Exbaru't-Tiwal
Exbaru't-Tîwal (erebî: الأخبار الطوال) pirtûka Dînewerî ya dîrokê ye. Ji sê beşan pêk tê. Di berhemê de behsa Adem, û pêxemberên di du wî re hatine, qewmên Ad û Semûd, du re Dawid, Bekqis Silêman û Îsraîliyan dike. Paşê jî behsa dîroka Îranê, Îskenderê Mezin, Şerê Sasanî, rewşa welat û siyasî û dînî behsa jiyana Nûşîrevan û behsa jiyana Muhemmed dike. Du re behsa şerrê Qadisiye, Celûla û Nihawendê dike. Kuştina Osman û xelîfetiya Elî, şerê Sifînê, Û ji wî şûnde dewleta Ebasî ku ava dibe îxtilaf û propaganda Ebû Muslim Xoresanî dike.
Kîredî
Kîredî, gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.
Xincikan
Xincikan, an jî Xincika,, gundekî ser navçeya Êlihê ye. 24.04.2013 hata beri ve roje ser navçeya Bismile bu. Li gor xostina gundiye derbasi Êlih'e bu.
Wembach
Wembach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Tenerife
Tenerife girava herî mezin a Giravên Kenariyê ye. Yek ji heft giravên ku herêma otonom a Giravên Kenariyê ya Spanyayê ne. Paytexta herêmê Santa Cruz de Tenerife ye. Çiyayê herî bilind ê li giravê bi 3.718 m volkana Teide ye ku bilindtirîn çiyayê Spanyayê jî ye.
Komelgeha Piryarî
Piryarî, Pîryarî (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Piryari), komelgeheke Derbendîxanê (Silêmanî, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1987an de hatiye avakirin.
Di sala 1987an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 12.376 kesan.
Seeon-Seebruck
Seeon-Seebruck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Miyadîn, Mose
Miyadîn a Moseyê, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Gaja-et-Villedieu
Gaja-et-Villedieu, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Kocaeli
Kocaeli navê bajêr û parêzgehekê Tirkiyê ye.
Navê wê yî berê Nîkomêdiya bû û bi zimanê grekî ye. Rûber 3.505 km², gelhe 1.206.085 (2000) e. Li bajêr û parêzgehê gelek kurd ên ku ji ber pêkutiyên dûgela Tirk reviyane jî hene. Parêzgeh li herêma Marmarayê dikeve û ji aliyê aboriyê ve gelek bipêşketî ye. Derince, Gebze, Dilovası, Gölcük, Kandıra, Karamürsel, Körfez û navenda bajêr Îzmît navçeyên wê ne.
Saint-Thibéry
Saint-Thibéry, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Merîwan (navçe)
Merîwan, yek ji navçeyên Parêzgeha Kurdistanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê. Navenda navçeyê bajarê Merîwan ye.
Ivo Andrić
Ivo Andrić (bilêvkirina kurdî: Îvo Andrîç, kîrîlî: Иво Андрић; jdb. li Dolac a nêzîkî Travnîk; m.  li Belgrad) dîplomat, polîtîker û nivîskarekî Yûgoslawya ya berê bû. Di sala 1961î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.
Cihê ku ew lê hatiya jiyanê niha dikeve Bosna-Hersekê. Bi salan wekî dîplomatekî Yûgoslawyayê li derveyi welêt dixebite. Sala 1954î de dibe endamê partiya komûnîst a Yûgoslawyayê û herwekî karê xwe yê nivîsandinê jî didomîne.
Nirxandin.com
Nirxandin.com malperek ser "Nirxandin, danasîn û rexneyên wêjeyî" e. Nirxandin.com yekemîn û tekane malpera rexnegirî, danasîn û nirxandina wêjeya kurdî ye. Malper wekî Atolyeya Wêjeya Kurdî  tê bikaranîn û endamên malperê xebatên xwe bi hev re dikin.
Tê de Ferhenga Wêjeyê jî tê amadekirin. Ev ferheng jî çavkanî ji bo Wîkîpediya ye.
Torolf Rafto
Thorolf Rafto (6'ê Tîrmeha 1922'ê- 4'ê Çirya Paşîna 1986'ê) xebatkarekê mafên mirovan û dersdêrekê dîroka aboriyê li Dibistana Norwêjî ya Aboriyê û Rêveberî ya Karwariyê li bajêrê Bergen li Norwêjê bû.
Li sala 1979'ê serdaneka Pragê kir da li nav xwîndinkarên ko ji ber sedemên siyasî li zanîngehan hatbûn derêxistin gotarekê bixwînit. Polîsên Tenahiyê yên komyûnîstan ew kuta û riftarên xirab digel kirin. Ew paştir jî jiber sedema birîn û azarên wê kutanê mir. Her li wê salê Bingehê Rafto ji bo Mafên Mirovan hat damezrandin û salekê paştir Xelata Rafto ya pêşîn pêşkêşî Jiří Hájek li welatê Çêkoslovakiyayê kir.
Christian Serratos
Christian Marie Serratos (jdb. 9. 21.1990) aktrîsa Amerîkî ye. ya wek Rosita Espinosa tê naskirin. di kanal AMC a rêzefîlma The Walking Dead de û her wesa di gelek film û rêzefilmên din jî de.
Jiyana zû
Serrastkirina dawî June û ji wan herdû tîma neteweyî Înin li Pasadena, California, ji dayik bû û li Burbank, California mezin bûye. Diya wê sêwiranerek zêrgeriyê ye, û têkiliya giştî û nûnerê bazirganiyê li ACSPR e û ji nijada Meksîkî ye. Bavê wê karkerekî sazkirinê yê bi eslê xwe Italiantalî ye.
Jiyana kesane
Serratos çalakvanek mafên ajalan e. Wê ji bo gelek kampanyayên PETA poz dan jiyanek vegan.
Di Adara 2017-an de, Serratos eşkere kir ku ew bi hevalê xwe re, stranbêjê David Boyd, li hêviya zaroka xwe ya yekem bûn. Di sala 2017-an de keçek wan bi navê Wolfgang hat dinyayê.
FK Banga
Futbolo klubas Banga yaneyeke futbolê ya Lîtvanyayê ye. Di sala 1966an de hatiye damezrandin.
Xwedî yarigeheke bi navê Gagždų stadionas e. Di lîga yekem a Lîtvanyayê de cih digire û yek ji sê tîmên Gargždaiê ye.
GPRS
GPRS, (bi inglîzî: General Packet Radio Service) ji bo ragihandina mobîl (GSM) di pergala gerdûnî ya tora ragihandinê ya hucreyî ya 2G û 3G de standardeke daneyan a mobîl a pakêtê ye. GPRS, ji aliyê Enstîtuya Standartên Telekomunîkasyonê ya Ewropayê (ETSI) ve li hemberî teknolojîyên hucreyî yên berê yên CDPD û pakêta i moda veguherandî hate avakirin. Sîstem niha ji aliyê Projeya Hevkariyê ya Nifşê 3emîn (3GPP) ve tê domandin.
Pinon, Aisne
Pinon, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
GPRS
Bikaranîna gelemperî
Tora bingehîn a GPRS destûrê dide torên mobîl ên 2G, 3G û WCDMA ku pakêtên IPyê bigihînin torên derveyî yên wekî Înternetê. Pergala GPRS beşek yekbûyî ya binepergala veguherîna torê ya GSM ê ye.
GPRS kapasîteyên daneya guhezbar a pakêta GSM dirêj dike û karûbarên jêrîn pêk tîne:
Paramotor
Paramotor cudeyekî çalakiya werzişî ye ku mirov tê de pereşûteke bi motor bi kar tîne.
Çalakiya paramotoran li Kurdistanê
Du cihên berniyas ji bo paramotor, li ser çiyayê Zawa li Dihokê, herwisa li ser çiyayê Korek. Zîrek Mayî li sala 2017ê bizav dikir vî corê yariyiyê bide niyasîn, herwisa gelek çalakî encam dayine, li serê herdu çiyayan: Zawa û Korek. Zêdebarî vê çendê, paramotorbazê kurd Zîrek Mayî li Facebooka xwe wêne belav dikirin.
Perth, Skotlenda
Perth (Peairt ) bajarekî li Perthshire, navenda Skotlendê, ye.
Ûzan, Melek
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 475 kes (123 malbat) bûn.
Firingî firîn (pirtûk)
Firingî Firîn navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê pêkenok e.
Çavkanî
https://www.amazon.com/
Alfonso Reyes
Alfonso Reyes Ochoa  (jdb. 17ê gulana 1889, Meksîko - m. 27ê kanûna pêşîn a 1959, Mexico city) helbestvanê meksîkî. Kurê generalekî ye.
Di sala 1910an de bi hinek ciwanên rewşenbîr re "Ateneo de la Juventud" didamezirîne û li vir hînkarîya felsefeyê dike.Di dema Şoreşa Meksîkayê û piştî wê li Spanyayê li ser çanda Emerîka ya Latînî şuxl û lêkolînan dike.Dema vegeriya welatê xwe weke bîrewerekî bi bandor dihê pêşwazî kirin.
Li ser navê dewleta xwe demekê li Brezîlya û Arjantînê peywira Balyoziyê bi cî dihêne.Di dema dawiya temenê xwe vedigere Meksîka û dibe derhênerê "Colegio de Meksiko".
Gişên helbestên wî ji aliyê dewletê ve li bin navê "Obras Mompletas" hatiye weşandin.
Kallstadt
Kallstadt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mekanîk
Mekanîk çiqilekî fizîkê ye ku xebat û lêkôlîna hêzên cîsîma û gerandina wan dike.
Dîroka wî
Dîroka mekanîkê ji zanistvanê yewnan Arşîmed (B.z 287-212) ve dest pê dike ji xwe Wî Hêza rakirina avê dît. Dûra jî di Serdema zêrîn a îslamê de zanistvanên misilman yên weke Îbn Heysem, Îbn Bace û zanistvanê bi eslê xwe kurd Îsmaîlê Cizîrî mekanîktiyê pêşve xistine, Tê zanîn Ewropayiyan zanista xwe ji Cizîrî girtine.
Di Ewropayê de jî Galileo Galilei û Leonardo da Vinci û Newton e.
Rojava (Xerq)
Rojava ji aliyê Ewropayê re tê gotin
Qoyunlî
Qoyunlî, gundekî girêdayî navçeya Amedê Bismilê ye.
Helbestvan
Helbestvan mirovê ko helbestan dinivîsîne ye. Bêguman ne her kesê ku carcaran helbestekê binivîse dibe helbestvan. Di pratîkê de kesê ku bi nivîsandina helbestan mijûle û helbestên wî bên çapkirin weke helbestvan tê binavkirin. Di nav kurdan de gelek kesên bi helbestnivîsê mijûlin hene. Lê gelek helbestvanê kurdan ji ber ku helbestên xwe bi nivîskî tomar nekirine, beyî ku tu berheman li pey xwe bihêlin hatine jibîrkirin.
Binêre
Ji bo Lîsta Helbestvanê kurd li vir binêre.
Wächtersbach
Wächtersbach bajarokekî navçeya (Landkreis) Main-Kinzig-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Sarîqeye, Serab
Sarîqeye, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gaja-la-Selve
Gaja-la-Selve, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Ûzerlû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 198 kes (62 malbat) bûn.
Pithon
Pithon, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Siegsdorf
Siegsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Guanche
Guanche (wekî gwançe bixwîne) gelekî resen ê Giravên Kenariyê bû. Di sedsala 15'an de artêşa Kastîlyayê giravên Kenariyê dagir kirine û şer di navbera spanyol û guancheyan de çêbûye. Di vî şerî de leşkeriya guanche şikest û di encam de hêdî hêdî ev gel ji ber şer û nexweşiyan winda dibû. Roja îro ji ziman û çanda guancheyan qet namîne û li ser dîroka vî gelî kêm tê zanîn.
Li gorî hin çavkaniyan dîna guanche pirxwedêyî bû. Çendîn ji yezdanên wan ev bûn: Achamán (yezdan), Magec (Roj), Chaxiraxi (xwedawenda sereke), Guayota (şeytan).
Ortakom
Ortakom, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Qopuzê
Qopuzê,Qopiziyê gundekî girêdayî navçeya Amedê Bismilê ye.Li derdora wê gundên weke Kalikê,Xincika Çiyayiyan û Girhebeş he ye.
Alanna Masterson
Alanna Masterson (jdb. ) lîstikvaneke amerîkî ye ku bi rola xwe ya Tara Chambler di rêzefîlma The Walking Dead de tê nasîn.
Jiyana kesane
Di de, keçek Masterson û hevalê Brick Stowell.
Abia (parêzgeh)
Parêzgeha Abiayê, parêzgeheke (wîlayet) Nîjeryayê ye. Li başûrê rojhilata Nîjeryayê ye. Serbajarê wê Umuahia ye û bajara mezin ê bazirganiyê Aba ye. Navenda bazirganiyê, Aba berê li we herêmê wekî wekîla hikûmeta kolonyal ya Brîtanyayê bû. Parêzgeha Abiayê di sala 1991an de bi veqetîna ji parêzgeha Imoyê hatiye avakirin. Ew yek ji dewletên damezrîner yê ji herêma Deltaya Nîjerê ye.
Wieden (Lörrach)
Wieden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Yannis Ritsos
Ji helbestkariya Rîtsos
DIYARÎ
Rûken Yetişkin
Rûken Yetişkin li Tetwana Bîdlîsê hate dinê, şaredara bajarê Geverê ye.
Yannis Ritsos
Ji helbestkariya Rîtsos
Bawerî helbestê, evînê û mirinê dikim,dibêje,
Rûken Yetişkin
Rûken Yetişkin endama DTP'ê ye û li DTP'a Avcilara Stenbolê seroka navçeyê bû û ji kotaya jinan li Geverê bû şaredar. Yetişktin dibistana seretayî û navîn xwendiye û niha ji derve lîseyê dixwîne. Rûken Yekişkin ku di sala 1994 û 1999'an de 8 mehan li girtîgehê maye, di sala 2002'yan de li HADEP'ê li Avcilarê bû seroka navçeye û di DTP'ê jî ev karê xwe domand.
Kemal Kılıçdaroğlu
Kemal Kılıçdaroğlu (jdb. 17ê kanûna pêşîn 1948, Bolciye, Qisle, parêzgeha Dêrsimê), aborînas, siyasetmedar, burokrat û serokê Partiya Gel a Komarî (CHP) ye. Ji 22ê gulana sala 2010an vir ve serokatiya Partiya Gel a Komarî dike. Di hilbijartinên giştî yên salên 2002-2015an de wekî parlamenterê herêma 2yem ê Stembolê hatiye hilbijartin. Di hilbijartinên giştî yên hezîrana 2015e, mijdara 2015e û di hilbijartina giştî ya sala 2018an de wekê parlamenterê herêma 2yem ê Îzmîrê hatiye hilbijartin. Li gorî hinek çavkaniyan ew kurd e lê heta niha rasterast bi xwe eslê neaniye ziman.
Yannis Ritsos
Ji helbestkariya Rîtsos
bawerî namirinê jî dikim ji ber vê.
Kemal Kılıçdaroğlu
Kiliçdaroglu di sala 1971ê de dema ku ji Akademiya Aborî û Zanistên Bazirganî ya Enqereyê, Beşa Aborî û Maliyeyê (lîsans) xilas dike, beriya ku bikeve siyasetê, di navbera salên 1992-1996 û 1997-1999an de wekî rêveberê giştî yê Saziya Sîgorteya Civakî (SSK) kar dike. Di sala 2002an de tevlî CHPê dibe û di hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê yên sala 2002an de cara yekem wekî parlamenterê herêma 2yem a Stembolê tê hilbijartin.
Yannis Ritsos
Ji helbestkariya Rîtsos
Ristekê dinivîsînim,cîhanê dinivîsînim; ez he me;
Kemal Kılıçdaroğlu
Di sala 2010an de piştî ku Deniz Baykal ji serokatiya xwe îstifa kir, di 33yemîn kongreya asayî ya Partiya Gel a Komarî de bi 1189 dengan wek serokê giştî ya partiyê hate hilbijartin. Di despêka serokatiya wî de di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2011an de dengên partiya wî 5,11% zêde bû. Di sala 2014an de di 34em kongreya asayî ya Partiya Gel a Komarî ku di careke din weke serokê giştî yê Partiya Gel a Komarî hate hilbijartin.
Yannis Ritsos
Ji helbestkariya Rîtsos
cîhan he ye.
Kemal Kılıçdaroğlu
Kemal Kılıçdaroğlu ji aliyê Hevpeymaniya milletê ku beşek ji komên mûxalefeta Tirkiyê ye di 6ê adara sala 2023an de wek berbijarê serokmariya hilbijartina sala 2023an ê Tirkiyê hate ragihandin.
Yannis Ritsos
Ji helbestkariya Rîtsos
Çemek diherike ji serikê tilîka min ya qereqûçkê
Kemal Kılıçdaroğlu
Eslê wî
Malbata Kemal Kılıçdaroğlu ku ji navçeya Qisle ya bi ser parêzgeha Dêrsimê ve ye, ji eşîra Kureyşan e ku ji Xorasanê koç bûne û li Anatoliyayê bi cih bûne. Hatiye diyarkirin ku eşîra Kemal Kılıçdaroğlu dibe ku ji nesla Seyîd a ye ku digihêje Ehlê Beytê.
Kılıçdaroğlu di axaftina xwe ya koma Partiya Gel a Komarî ya di 9ê cotmeha sala 2018an de diyar kiriye ku bav û kalên wan ji herêma Xorasana Îranê wek pîrozên Anatolya yên ku di serdema Selçûqiyan de tirkkirina Anatolyayê misoger kirine û wiha got; Daxuyani da û diyar kir ku kalikê wî Seyyid Mahmud Hayranî ye ku tirba qalikê wî li navçeya Akşehîrê ya bi ser Parêzgeha Qonyeyê ve ye.
Yannis Ritsos
Ji helbestkariya Rîtsos
cara yekem pêk dihê ev ronahî,ev e daxwaza min ya dawî
Kemal Kılıçdaroğlu
Perwerdehî ya wî
Kemal Kılıçdaroğlu di 17ê kanûna sala 1948an de li gundê Bolciyê ya navçeya Qisleya Dêrsimê wekê yek ji heft zarokên karmendê qeyda erdê Kamer Beg û jina malê ya Yemûş Xan wekê endamê malbateke elewî ya ji Dêrsimê ji dayik bûye. Paşnavê berê yê malbatê 'Karabulut' bû û di salên 1950an de ji ber ku li gundê ku lê dijiyan herkesî bi heman paşnavê bû ji aliyê bavê wî ve bû paşnavê malbata wan 'Kılıçdaroglu' hatiye guhertin. Kemal Kılıçdaroğlu xwendina xwe ya seretayî û navîn li gelek deverên Bakurê Kurdistanê yên wekê Erdîş, Dêrsim, Dêra Hênî û li Xarpêtê qedandiye.
Yannis Ritsos
Ji helbestkariya Rîtsos
(wergêr:Cîrano)
Kemal Kılıçdaroğlu
Perwerdehî ya wî
Kemal Kılıçdaroğlu, di sala 1967an de Lîseya Bazirganiyê ya Xarpêtê bi pileya yekem qedandiye. Kılıçdaroğlu ji bo ku xwendina xwe ya bilind biqedîne di sala 1971ê de Beşa Aborî û Maliyeyê ya Akademiya Zanistên Aborî û Bazirganî ya Enqereyê (Îro Fakûlteya Zanistên Aborî û Îdarî ya Zanîngeha Gaziyê, Beşa Darayî) qedand.
Salên burokrasiyê
Piştî qedandina xwendina xwe ya lîsansê, di sala 1971ê de beşdarî îmtîhana pisporiya hesabê ya alîkar bû û li Wezareta Darayî ya Tirkiyeyê dest bi karmendiyê kir. Kemal Kılıçdaroğlu piştî ku dibe mihasebe, salekê li Fransayê dimîne. Heta sala 1983an pisporiya xwe ya mihasebeyê domand û di heman salê de ji bo Midûriyeta Giştî ya Dahatan hate wezîfedarkirin. Li vir di destpêkê de wekî serokê beşê kar kir û piştre jî dibe cîgirê (alîkar) rêvebirê giştî yê heman saziyê.
Di sala 1991an de li Bağ-Kurê hat wezîfedarkirin û li vir wek rêveberê giştî wezîfe dike û di sala 1992an de derbasî Rêveberiya Giştî ya Bîmeya Civakî dibe. Piştre li Wezareta Xebat û Ewlehiya Civakî demeke kurt wekê alîkarê Musteşarê dixebite. Di sala 1994an de ji aliyê kovara Ekonomîk trend ve weke "Burokratê Salê" hatiye hilbijartin. Di sala 1999an de li ser daxwaza xwe ji Rêveberiya Giştî ya Saziya Sîgortaya Civakî teqawît dibe.
Parlamenterî
Piştî Kemal Kılıçdaroğlu ku ji rêveberiya giştî ya SSKê teqawît bû, navê wî di nav "siyasetmedarên DSPyê" de hat binavkirin. Kılıçdaroğlu xwest ji Partiya Çep a Demokratîk (DSP) ku serokê giştî ya wî demê Bülent Ecevit bibe namzedê parlamenteriyê lê namzetiya wî di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 1999an de, ji aliyê Bülent Ecevit ve nehate pejirandin.
Mamê Rovî (pirtûk)
Mamê Rovî navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê fabl e.
Kirtasor
Kirtasor, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Kemal Kılıçdaroğlu
Parlamenterî
Demekê wek serokê giştî yê Komeleya Parastina Bacê ya Welatiyan dixebite. Li ser daxwaza Bülent Tanla yê CHPê ji bo Platforma Çanda Rêveberiya Zanistê ya CHPê "rapora gendeliyê" tê amadekirin. Ev raporta ku bala serokê wî demê CHPê Deniz Baykal dikişîne û Deniz Baykal deriyê CHPê ji Kemal Kılıçdaroğlu re vedike. Baykal Kılıçdaroğlu dawetê partiyê dike û di heman serdemê de ji lîsteya CHPê tevlî lijneya rêveberiyê ya Türkiye İş Bankası Banqeya kar ya Tirkiyê dibe.
Mamê Rovî (pirtûk)
Çavkanî
https://www.amazon.com/
Pêşkît û Parkît
Pêşkît û Parkît pirtûkeke Amed Tîgrîs e.
Saint-Vincent-de-Barbeyrargues
Saint-Vincent-de-Barbeyrargues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Kemal Kılıçdaroğlu
Parlamenterî
Di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2002an de ku tenê du partî dikarin bikevin parlamenê, Kemal Kılıçdaroğlu wekê parlamenterê Partiya Gel a Komarî (CHP) ya bajarê Stembolê tê hilbijartin.
Namzediya Şaredarê Bajarê Mezin a Stembolê
Parlamenterê CHPê ya Stenbolê û cîgirê serokê koma CHPê ya Stembolê Kemal Kılıçdaroğlu wek berbijarê partiya xwe ji bo Şaredariya Bajarê Mezin a Stembolê beşdarî hilbijartinên 29ê adara sala 2009an dibe. Berbijêrê AK Partiyê Kadir Topbaş li hemberî Kemal Kılıçdaroğlu ji %44,7ê dengan bidest dixe û dibe şaredarê Şaredariya bajarê mezin ê Stembolê. Kiliçdaroglu bi rêjeyeke %36,80 dengan di vî hilbijartinê de bidest dixe û dengên partiya xwe ji %25, ji hilbijartina ku di sala 2004an ku pêk hatibû zêdetir dike.
Pêşkît û Parkît
Amed Tîgrîs Pêşkît û Parkît Weşanên Medya Weşan no 10 Pêşkît û Parkît Çapa yekemîn: Stockholm 2001 Nivîskar Amed Tîgrîs Medya Förlag Box: 226 142 02 Trangsund Tel: 08-77120 02 ISBN 91- 97 35 45- 8- 9
Kemal Kılıçdaroğlu
Hilbijartina serokatiya CHPê
Kemal Kiliçdaroglu piştî îstifakirina serokê giştî yê CHPê Deniz Baykal di 10ê gulana 2010an de, di 17ê gulana 2010an de ji wezîfeya xwe ya Alîkariya Serokê Koma CHPê îstifa dibe berbijarê serokatiya giştî ya CHPê.
Di 33emîn kongreya asayî ya CHPê de ku di 22ê gulana 2010an de hat lidarxistin, ji 1249 delegeyan dengê 1200 werdigire û bi 1189 dengên derbasdar dibe serokê 7em a CHPê. Di vî kongreyê de berbijêrek din li hemberî Kemal Kiliçdaroglu dernakeve û Kiliçdaroglu b tenê beşdarî hilbijartinê dibe.
Hilbijartinên giştî yên Tirkiyê ya hezîrana 2015an
Silogana kampanyaya hilbijartinê ya ku CHPê ji bo hilbijartinên giştî ya hezîrana sala 2015an "Kemalê Anatoliyayê" bû. Di sozên hilbijartinê de ji bo kesên teqawitbûyî di cejnên dînî de soza dayîna îkramiya 1500 lîreyê tirkî da. Di hilbijartina 7ê hezîrana sala 2015an de partiya wî dîsa bi rêjeyeke ji %24,95ê dengê giştî wergirtiye û hilbijartinê di rêza duyem de bû. Li gorî hilbijartinên giştî yên sala 2011an rêjeya dengên CHPê û hejmara parlamenterên CHPê daketin. Daxuyaniya wî ya der barê encamên hilbijartinê de wiha bû: "Yê ku di hilbijartinê de bi ser ket 'Demokrasî' ye û yê winda bike serokkomar Tayyip Erdoğan e."
Meşa edaletê
Kiliçdaroglu di navbera 15ê hezîrana 2017an û 9ê tîrmeha 2017an de meşek bi navê "Meşa Edaletê" ya ku bi beşdariya gelek nav û komên cuda mezin bibû ji bo daxwaza edaletê meşek ji Enqereyê heta Stembolê lidarxistibû. Kılıçdaroğlu piştî parlamenterê CHPê yê Stenbolê Enîs Berberoglu ku di 14ê hezîranê de ji ber dayîna wêneyên kamyonên Teşkîlata Îstîxbarata Neteweyî (MİT) ku ji DAÎŞê re çek dişandin Sûriyê ji rêveberê karên nivîsê yê berê ya Rojnameya Cumhuriyetê Can Dündar re dihat darizandin, biryara meşê dabû. Ji bo vî yekê bîst û pênc sal cezayê girtîgehê lê hat birîn û biryara girtinê li Enis Berberoglu hatibû birîn. Di nav sedemên meşê de dirêjbûna biryarnameyên qanûnî yên piştî hewldana derbeyê ya ku ji aliyê komek leşkerên ku di navbera 15-16ê tîrmeha 2016an de ku xwe weke Konseya Aştiya Welat ya di nava Hêzên Çekdar ên Tirk de pênase dikirin, hatin derxistin ku biryarname ne tenê li dijî FETO tê bikaranîn, li dijî hemî komên muxalîf jî tê bikaranîn, girtina parlementeran û ji kar avêtina mamosteyên zanîngehê (yên ku danezana aştiyê îmze kirine jî di nav de) hatin nîşandan. Meş ji Enqereyê di 15ê hezîrana sala 2017an de li Guvenparkê dest pê kir û di 9ê tîrmeha sala 2017an de li Maltepe ya Stembolê bi dawî bû. Kiliçdaroglu û beşdarvanên meşê di 25 rojan de rêyek bi dirêjahiya 420 kîlomêtre meşiyan û di dawiya meşê de li navçeya Maltepe ya Stembolê mîtîngek hate lidarxistin. Meş, ji aliyê Recep Tayyîp Erdogan û ji Partiya Tevgera Neteweperest a Tirk (MHP) ve hate rexnekirin û partiyeke din a muxalefetê Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) jî piştgirî da meşê.
Hilbijartina serokkomariya 2023an
Di 13ê mijdara sala 2021an de Kemal Kılıçdaroğlu li ser hesabê xwe yê medyaya civakî û hesabên medyaya civakî yên CHP'ê "banga helalkirinê" kiribû. Ji raya giştî re ragihand ku CHPê di demên borî de xeletiya kiriye û li ser vê yekê biryar daye ku dest bi rêwîtiya helal kirinê bike.
Di 12ê sibata sala 2022an de bi beşdariya 6 serokên partiyên muxalefetê (Seroka Partiya Baş (İP) Meral Akşener, Serokê Partiya Pêşerojê (GP) Ahmet Davutoğlu, Serokê Partiya DEVA Ali Babacan, Serokê Partiya Demokrat (DP) Gültekn Uysal û Serokê Partiya Saadetê Temel Karamollaoğlu) bi navê "Hevpeymaniya milletê" ya hilbijartinê, li ser banga Serokê Giştî yê Partiya Gel a Komarî Kemal Kiliçdaroglu li Ahlatlibela Enqereyê ku li ser metna peymana pergala parlementeriyê ya xurtkirî gotûbêj bikin hatin ba hev.
Peymana lihevtêgihiştina sîstema parlementeriyê ya bihêzkirî di 28ê sibata sala 2022an de ji raya giştî re hate ragihandin.
Kemal Kılıçdaroğlu, di bernameya FOX TVyê 5ê îlona sala 2022an de, îradeya xwe ya ji bo namzediya hilbijartinên serokomariyê cara ewil nîşan da û di axaftina xwe de anî ziman "Ku maseya şeşalî biryar bide, ez ji bo namzediya serokkomarê amade me."
Di 6ê adara sala 2023an de namzediya wî ya serokkomariyê di cîvîna heman rojê de hate biryardayîn û namzediya wî yê serokkomariyê ji aliyê serokê Partiya Saadetê Temel Karamollaoğlu ve di 6ê adara sala 2023an de hate ragihandin.
Lille Lungegårdsvannet
Lille Lungegårdsvannet, goleke di nava sinorê parêzgeha Vestlanda Norwêcê de ye. Gol li navenda bajarê Bergena bi ser parêzgeha Vestlandê de cih digire.
Zîrî, Serab
Zîrî, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qurwe (navçe)
Qurwe yek ji navçeyên Parêzgeha Kurdistanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê. Navenda navçeyê bajarê Qurweye.
Nahiyeyên navçeya Qurweyê
ĉar nahiye û pênc bajar li navçeya Qurwê hene
Nahiye:
1.navendî (Qurwe)
2.Čerdawru (Dize)
3.Terwal (Sirêŝava)
4.Dilweran (Dilberan-Maluce)
Wittlingen
Wittlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Fizîk
Fizîk (grekî φυσική, fyziké "a xwezayî") zanistek siruştî ye, ku zagonên bingehînên xwezayî, her tiştên ku xweza bi wan ve ava bûye û bandorgewrînên wan li ser hev lêdikole. Fizîk hem bi gewşîn û helwestên bûjen û zeviyan ve, di dem û cîh de, û hem jî bi avahiya dem û cîh ve dikeve. Fizîk xwezayê bi awayê jimarî, bi modelên siruştzanistî, ango teoriyan şîrove dike. Herwiha dikare texmînan li ser gewşînên pergalên tên temaşekirin, bi dest bike. Ji bo vê yekê zimanê matematîkê bikartîne.
Fizîka ceribandinê
Wek ji navê wê tê têgihîştin, di navenda fizîka ceribandinê de ezmûn heye. Bingeha emzûneka fizîkî nirxandina gewşînên pergaleka hatiye amadekirin bi jimaran e. Ev nirxandina jimarî bi pîvanê tê darxistin.Di pergalên emzûnan de gewşînên dembende (dînamîk) an yên demazad (statîk) tên pîvan.
Fizîka teorîk
Erka fizîka teorîk zivirandina modelên emzûnî, yên fizîka ceribandinê, li ser teroriyên bingehîn ên nas, an li ser gumanên bingehîn (hipotez), yên herjimareka dengaz-hindiktirîn bi matematîkê ye. Ji wir wê de, ji modelên êdî nas jî rawêj, ên dikarin werin nirxandin, dardixe.
Fizîka matematîkî û fizîka bikaranînê
Fizîka matematîkî dikare wek şitleka fizîka teorîk were dîtin. Tenê di bikaranîna modelan de ji hev cihê ne. Fizîka teorîk matematîkê wek zimanê fizîkê bikartîne, a matematîkî ji modelên fizîka teorîk pergalên matematîkî dardixe.
Encamên lêkolînên fizîka bikaranînê jî di qadên nefizîkî de cîh digrin, wek teknîk, elektronîk.
Fizîka kompûterî (sîmûlasyon)
Bi pêşveçûna zanista kompûterî û, bi wê bende, bi xurtbûna pergalên kompûterî bikaranîna kompûteran bû rêbazeka girîng a fizîkê. Fizîkzanên komputerî ne bi tenê teorîvan, ji ber ku ew bi simulasyonan teoriyan diceribînin û ne jî bi tenê emzûnvan in, ji ber ku ceribandinên wan tenê di xwejimêran de dimeşin. Di her herêmên fizîkê de simûlasyon cîhekî pirr mezin digire.
Teoriya relatîvî
Teoriya relatîvî ji Albert Einstein (wek Albert Aynştayn bixwîne) hat avakirin. Têgihîştinek bi bingeh ve nû ji bo dem û cîh anî. Dem û cîh ne tiştên gerdûnî ne. Ji bo her temaşevanek navberên demî û cîhî ji hev cûda tên dadkirin. Sê dîmenziyonên cîh û dem bi hev re dihelin û dibin çar dîmenziyonên "cîhdem". Hêza giraniyê ji xwarbûna demcîh peydah dibe. Sedema xwarbûna demcîh jî hebûna laş û hêz e. Bi dîtina Einstein laş û hêz yek tişt in.
Çar hêzên bingehîn
Armanceka fizîkê ew e, ku formuleke gelerî, ku bikari be ev her çar hêzan di formulekî de yek bike, (formula cîhanê) were dîtin. Heta niha tenê hêza karebar û hêza magnetî hatin yekkirin. Her du hêzên dendikî (ên atomê), a jar û a xurt, û a karebar (elektro-magentî) jî di formula "super symetry" de hatine yekkirin. Lê di raya giştî a fizîkzanan de hîn bi tevahî nehatiye pejirandin. Serêşa herî mezin, di vî warî de, hêza giranî derixe holê. Ji ber ku, li hember hêzên din, hêza giranî zaf nimiz e û di derdora laboratorkî de nikare were pîvan û herwiha yekkirina wê bi hêzên din ve pirr dijwar e. Di "teoriya string" (string = ta, bend) de, bi taybetî jî "teoriya M" de, tê gotin, ku bûjen ji stringan, ango ta, cêkirî ye. Ev string ji perçên atomî ên nas zaf piçûktir in (10-35 m) û yek dîmenî ne. Teoriya (super-)string gerdûneka yazdeh dîmenan dipejirîne.
Ji ber dijwariya îsbatkirinê ev û hin teoriyên din di raya giştî a fizîkzanan de hîn rûneniştine.
Osman
Osman bin Efan an jî Osman kurê Efan (576 – 17'ê pûşpera 656) yek ji xelîfeyên ayîna misilmanan e.
Bi Rukiya keça Muhemmed Pêxember re zewiciye. Sêyemîn xelîfeyê ola îslamê ye. Piştî Omer ibn Xetab ew bû xelîfe Îslamê (644-656). 12 sal Xelîfetî kiriye.
Dû wî re jî Elî bûye xelîfê 4em.
Dema hatina wahiyan de ji Muhemmed Pêxember re nivîsvaniyê dike, û hemû wahiyên jiber dike. Dema xelîfetiya xwe de Quran wek pirtûk berhev dike û dide belavkirin.
Wexta wî de dîsa şerê belavbuyîna ayîna Îslamê didome. Şervanên misilmanan ber bi Îranê û Qefqazê terê, Kîpros hat girtin, li hemberî bîzansan gelek şer kirine.
Kütahya
Kütahya navê bajar û parêzgehekê Tirkiyê ye. Li rojavaê Anatoliya, herêma Egeyê dikeve.
Navê bajêr heya damezrandina komara Tirkiyê Kotî bû ku ev ji zimanê Grekî dihat. Navê wê yî herî kevn Kotiaeon an Cotiaeum e. Rûber 11.875 km², gelhe 160.000 (2000) e.
Navçeyên Kütahyayê
Navenda bajêr | Altıntaş | Aslanapa | Çavdarhisar | Domaniç | Dumlupınar | Emet | Gediz | Hisarcık | Pazarlar | Simav | Şaphane | Tavşanlı
Qerexan
Qerexan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Bismilê ye.
Mele Guranî
Mele Guranî (z. 1410, Amed - m. 1488, Stembol), fiqihzan, mufesîr û qaziyekî kurd ê Dewleta Osmaniyan bû.
Li gorî hîn çavkaniyan jî Ew bixwe kurdê ji Şehrezûrê ye.
Armerde
Armerde, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Weisenheim am Sand
Weisenheim am Sand şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Tolik (pincar)
Tolik (bi latînî: Malva sylvestris) pincareke li Amerîka, Ewropa û li Asyayê diçê. Di famîleya tolikê de cih digire. Di her kokekê da li ser gellek zil radibe. Dirêjiya her zilekê digihê 50 cm. Li Kurdistanê ev dibe şîv. Germiyê tolikê pir bitam e.
Galinagues
Galinagues, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Akrostîş
Mînak:
Tîpên yekem yên rêzikên helbestê li ser hev "WELAT" derdixin holê.
Mînaka duyem
Wey waro!
Ez im,
Lalê te îro,
Ax axê hero!
Pär Lagerkvist
Pär Fabian Lagerkvist (jdb. 23ê gulana 1891 li Växjö, Swêd - m. 11ê tîrmeha 1974 li Danderyd a li ber Stockholm, Swêd) helbestvan û nivîskarekî swêdî bû. Sala 1951ê Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.
Akrostîş
Tawanbarê te me lo.
Pär Lagerkvist
Di hemî warên wêjeyê de berhem daye. Di xebatên xwe de elementên paqij ên ola mesîhî gelek bi kar aniye. Li ser dîroka hunerê perwerde dîtiye. Di destpêka jiyana xwe ya wêjeyî de helbest dinivîsand û di rojnameyên herêmî de diweşand.
Akrostîş
Mebest ji tîpên yekem yên van rêzikan -W+E+L+A+T- jî peyva WELAT e. Bi kurdî jê re <TÎPBENDÎ> tê gotin. Helbest ji: Ûsibê Bêmal
Stirling
Stirling (Stirlin; Sruighlea ) bajarekî Stirlingshire, Skotlendê ye.
Cemsera Başûr
Cemsera Başûr niqteya herî başûr a dinyayê ye. Ew li ser Antarktîka dikeve.
Roald Amundsen di 14ê kanûna pêşîn a 1911an de weke mirovê pêşîn gihîşt Cemsera Başûr.
Ûsalvî, Elahvêrdîxan
Ûsalvî, Elahvêrdîxan gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 284 kes (87 malbat) bûn.
Pleine-Selve, Aisne
Pleine-Selve, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Uraman
Uraman, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Biebergemünd
Biebergemünd şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Kinzig-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Aksiyon
Di berhemeke wêjeyî de aksiyon herikîna bûyeran e. Mînak, aksiyona di romanekê de; piştî ku mirov beşên wekî şayesandin, raman û moralê derxistin, ew bûyerên ku li holê dimînin e.
Goma Mîrzolîn
Goma Mîrzolîn, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Bûjen
Bûjen an ji pêze, bêjeyeke felsefî ye û di felsefeya pêzewar de bêjeyeke bingehîn e. Li felsefeya pêzewar, hertişt, bûjen e. Jiyan bixwe ji bûjen e. Di dîroka felsefê de li ser bûjeniyê û nebûjeniyê pir nîqaş bûne. Di têgihiştinê bûjeniyê de hizir berî bûjeniyê nayê. Berî hizir, bûjen tê. Hizre bûjeniyê, li gor ku tê gotin, ji aliyê Laukîppos, Demokrastes, Epîkuros û Lucretius ve hizre wê hatiya ser ziman. Li gor van felsefevanan xweza û bûyînên ku bûn û cism, ji atomên ku di valahiya bêdem de bicih û xwe guharandin wê û ji tevgerên wê bûne. Rih ji, ji atomên ku sivik bûya. Li gor vê yekê bûjene. Ji aliyê Francis Bacon, Hobbes û René Descartes bi hinekî avayên din ji hate ser ziman.
Gardie, Aude
Gardie, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Staudach-Egerndach
Staudach-Egerndach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Eislingen/Fils
Eislingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Newport, Monmouthshire
Newport (Casnewydd) bajarekî Monmouthshire, Walesê ye.
Aqşemsedîn
Aqşemsedîn (jdb. 1389, Şam - m. 1459 ?) alim û zanyarê tibê yê bi eslê xwe tirk bû.
Navê wî Mihemed bû, lê ji ber ku kincên sipî lixwe dikir ji ber wî weke Aqşemsedîn hatiye naskirin. Aqşemsedîn bi tirkî tê wateya Şemsedînê Sipî.
Hipor
Hipor, Hopor, Hopûr, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Babareşanî
Babarşanî, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Ûsalvî, Kazim
Ûsalvî, Kazim gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 229 kes (80 malbat) bûn.
Saint-Vincent-d'Olargues
Saint-Vincent-d'Olargues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Weisenheim am Berg
Weisenheim am Berg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Margrethe II
Margrethe II (bi danîmarkî: Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid, jdb. 16ê avrêlê 1940an li Qesra Amalienborg, Kopenhag) ji 14ê kanûna paşîn ya 1972an vir ve keybanûya serdest ya Danîmarka, giravên Feroe û Grînlandê ye.
Ji mirina qralîçeya brîtanî Elizabeth II a di 8ê îlona 2022an de, Margrethe seroka jin a herî dirêj a cîhanê ye.
Phan Thiet
Phan Thiet (bi viyetnamî: Thành phố Phan Thiết), serbajarê herêma Binh Thuan ya Viyetnamê ye. Bajar 1530 km li başûrê Hanoiya paytext e. Nifûsa bajêr nêzikî 350.000 (2010) ye.
Marînan
Mêrîna, gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.
Gelhenasî
Di hin çavkaniyan de wek Marînan hatiye, lê navê xwe Mêrîna ye. Şênîyên xwe, ji eşîra Reşkotan, ji bavikê Mala Xalo ne. Berê ajal jî xwedî dikirin, lê di salên dawîn de zêdetir bi çandinîyê ve mijul in. Qismek ji wan li navenda Batmanê dimînin û di dawiyê hefteyan û havînê de diçin ser zeviyên xwe. Brûka ku li hemberî Mêrîna ye, wek mezirka Mêrîna tê hesibandin. Lê nîsbet Mêrîna zêdetir mal û şênî hene li Brûka. Gundê Mêrîna nêzîkî 3 kîlometer dûr e ji rêya Batman û Uçyolê û dîsa nêzîkê 3 kîlometer dûr e ji rêya hesinî ya Batman û Misircê. Erdê li gundî bejî û avî ne. Piştî bendava Batmanê av li herêmê gerand, hin mexerên Mêrîna jî ketine ber ku zêdetir garis û pembû lê diçînin. Li bakurê Mêrîna gundê Şerbetko, li bakurê rojhilatê gundê Xîlikan, li rojhilat gundê Dirbêsa, li başur gundê Brûka û li başurê rojava gundê Gurgure heye. Ji ber gundî Newala Mêrîna dest pê dike û heya rêya Batman û Uçyolê ku li benda çemê Batmanê ye dewam dike. Berê aveka boş hebû di newalê de û aşekî mezin ê di Newala Mêrîna de li aliyê çêm digerand.
Zimanê şêniyên Mêrînayê Kurmancî ye. Sunî ne û ji mezhebê Şafî ne. Edetên Êzdatiyê wek hemû herêma Reşkotan li gundî jî hene. Di şîn û şahiyên xwe de li ser çanda xwe ne.
Bolban Abad
Bolban Abad, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Zaxoran
Zaxoran, Zaxwêran, Qûrî û Serpir? , gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.
Adamawa (parêzgeh)
Parêzgeha Adamawayê, (bi îngilîzî: Adamawa State) parêzgehekî (wîlayet) Nîjeryayê ye. Li bakurê rojhilata Nîjeryayê ye. Serbajarrê wî Yola ye. Ew tevî 3 beşên din yên îdarî (Adamawa, Ganye, Mubi û Numan) di sala 1991'an de bi veqetandina ji Parêzgeha Gongolayê hatiye avakirin. Ew herwiha zanîngehên American University of Nigeria in Yola û Modibbo Adama University of Technology Yola dihewîne. Ew yek ji sî û şeş (36) wîlayetên Komara Federal ya Nîjeryayê ye.
Di 14'ê gulana 2013'an de, Serok Goodluck Jonathan îlan kir ku li Parêzgeha Adamawayê tevî cîranên wî Parêzgeha Bornoyê û Parêzgeha Yobeyê rewşa acîl e, ji ber xebatên Boko Haram.
Mîrên Adamawayê
Mîrên Adamawayê:
Mesut Tek
Mesut Tek ( jdb . 1954 li Elezîz, Bakurê Kurdistanê ) siyasetmedarekî kurd e. Mesut Tek niha serokê PSK'ê ye û li Almaniya dijî.
Jiyan
Mesut Tek, bi eslê xwe ji Dêrsimê ye, di sala 1954an de li Elezîzê hatiye dinê ye. Wî xwendina xweya seretayî, navîn û amadeyî li Elezîzê qedandîye. Wî li Beşa Kîmyayê ya Fakulteya Zanistê ya Amedê xwend bû, lê wî ji ber darbeya 12ê îlonê xwendina xwe hêla bû. Di 1975-an de beşdarî di xebata Partiya Sosyalîst a Kurdistan (PSK) de kir bû. û di wê Kongreya 7-an a 2003-an de hatiye li darxistin wekî Sekreterê Giştî yê PSK hat bû hilbijartin.
Le Plessier-Huleu
Le Plessier-Huleu, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Generville
Generville, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Xola Spanî ya Futbolê
Xola Spanî ya Futbolê, galek ya zirake. De gal Kasen Cîhanê ket bo 2010.Nadia spanya Kasa Ewropa des ve bir ya ye 2008.
2009 (1 December 2009)
Goalci:
Niveda:
Zencîlabad
Zencîlabad, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ordu
Ordu yek ji bajar û parêzgehên Tirkiyê ye. Li herêma Derya Reş dikeve.
Navçeyên Orduyê
Navenda bajêr| Akkuş | Aybastı | Çamaş | Çatalpınar | Çaybaşı | Fatsa | Gölköy | Gülyalı | Gürgentepe | İkizce | Kabadüz | Kabataş | Korgan | Kumru | Mesudiye | Perşembe | Ulubey | Ünye
Kenzaburo Oe
Kenzaburō Ōe (japonî: 大江 健三郎 Ōe Kenzaburō ; jdb. 31ê kanûna paşîn a 1935 li Oso, Parêzgeha Ehîme) nivîskarekî Japon e û di sala 1994î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.
Li Zanîngeha Tokyo perwerdeya wêjeya Fransî dîtiye. Di berhemên wî de zîrektî û wêrektiya wî tê xwiyîn. Wekî rêbaz, polemîkên wêrekî bingeh digire. Gelek digere û qolincên cîhana xwe berfireh dike.
Ûelî
Ûelî gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 104 kes (20 malbat) bûn.
Simbile (komstêr)
Simbile nîşana astronoiyê ♍) ye û komstêreka di Eklîptîkê de ye. Simbile (ji dûv Marê Avî) komstêra duyem mezintirîn e. Ew di navbera şêr û Mêzînê de dimîne. Stêrên wê yên geştirîn kesekî ramediyayî nîşan didin. Stêrê gêştirîn ê komstêrê Spica ye û qedra xwe ya zahîrî 0,98m e. Bi dirêjkirina boça hirça mezin(an jî destiyê şiklê wê yê mîna çomçikê) re merîv dikine siftê bi Arktûrûs û paşê jî bi Spica gihîje û pêve merîv dikane Simbileyê bibîne . Eklîptîk(rêgeha rojê) do komstêrê re derbas dibe û loma roj, hîv û gerrstêrk di wê re derbas dibin. Ew yek ji komstêreka di çembera bircan de ye. Ji ber liva tewereya dinê(Axial precession) heyama ku roj têde dimîne gorî berê guheriye. Roj di wê de di navbera 16'ê rezberê û 31'ê kewçêrê de dimîne û loma niha payîz di vê bircê de dest pê dike.
Norşîn
Norşîn an jî Çuxûr (navê herêmê), yek ji navçeyên Bedlîsê ye. Rûber 650km², bilindahî ji rûyê avê 1.320m ye. Nifûsa navendê 22.521 û bi giştî jî nêzîkî 50.000 e. Di sala 1988´î de bûye navçe. 25 gund û 13 mezreyê wê hene. Dewleta Tirk bi fermî mezreyan napejirîne û statîstîkên dewletê ji bo Norşînê bişik in. Gel ji Kurdan pêk tê. Di salên 60´î de hemî navên cografîk hatine qedexekirin û yên Tirkî pêve kirine. Aborî li ser xwedîkirina ajalan û çandiniyê ye. Gel di nava xizaniyeke mezin de dijî.
Løkjelsvatnet
Løkjelsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye.
Arîşa
Arîşa, bêjeyeke ku di felsefe mengîwerê de bingehe. Li gor, hizre ku di bêje arîşê de tê ser ziman, hertimî ´yek´ heye ku jiyana mirov kifş dike.Wekî dî ji di hizrê de di felsefe weke navê xatekê ji ya.Ev xat, vajî hizre ku di bêje bûjenê tê ser ziman, hizrê berî bûjenê têne ser ziman. Di dîrokê felsefe de xata arîşê li hizre dîyarkariya ´rih´ ava ya.
Bến Tre
Bến Tre (bi viyetnamî: Thành phố Bến Tre), serbajarê herema Thành phố Bến Tre ya Viyetnamê ye. Bajar 2000 km li başûrê paytext Hanoi ye. Nifûsa bajêr nêzikî 116.000 (2010) ye.
Ellingen
Ellingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Weißenburg-Gunzenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.