cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seleteya bêdiranan
Çêkirin
Kartolan bixaşînin, qalikên wan bigirin. Bistrên, helîseyî bikin. Ango bikin pure. Rûnê zeytê, ava lîmonê, xwêyê tevlî bikin, tevdin û bikin tiyanekê (sîniya firneyê, tebsiya firûnê).
Gizêran li rêşkerê bidin, bila baş û hûrik bin. Bi qasî 1 stekana avê rûnê zeytê berdin ser gizêran, hindikek xwê pê werbikin, biqelînin.
Têkela gizêrê berdin ser pureya kartolê. Sîr û mastê amade bikin, berdin ser seleteyê. Hûn dikarin bi bêharbêhn an hêşînayiyan bixemilînîn, lê orjînal ev e.
Sirêma elektrîkê
Sirêma karebayî, sirêma elektrîkê, ceryana karebayî yan jî herikana karebayî, bi soranî: tezuwî karebayî, sirêma barê karebayî ye. Yekîna Dozena Navneteweyî anko SI ji bo sirêma karebayî Ampère (A) e ko beranberî meşiyana kolomeka barî di saniyeyekê da ye.
Pênase
Meznahiya sirêmeka karebayî li xalekê bi awayê berhateka demê ya barê karebayî dihêt pênasekirin:
Bi awayekê fermî ev wiha dihêt nivîsîn:
Qedareya barê karebayî Q ya ko li yekîna demê t dimeşit dibit I ko bi ramana xurtiya sirêmê dihêt.
Sirêm di têleyeka metal da
Di metalekê hişik yê gehînik da, bê çi hêzên derveyî, hindek elektron bi azadî dimeşin. Ev şiyana elektronan ji wê wize ya germayî çêdibit ko elektron ji hawirdora xwe werdigirin. Dema atomek elektronekê didit dibit xwediya barê erînî. Koma elektronên azad deryaya barî çêdikin.
Hewa
Hewa an keş, gazên atmosfera Erdê ye. Hewa ji du gazên sereke nîtrojen 78% û oksîjen 20,9%, karbondîoksît 0,039% û argon 0,93% û hin gazên din pêk tê. Ew bê reng û bêhn û çêj e. Keş gelek girîng e bo henaseya jîneweran, ji ber ku oksîjen têde ye.
Buch am Erlbach
Buch am Erlbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landshut li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Miço Kendeş
Miço Kendeş hunermend û stranbêjekî kurd e ku di sala 1966an de li Kobaniyê, li Rojavaya Kurdistanê ya bakurê Sûriyê, di nav perên malbateke kurd de ji dayik bûye.
Ji zaroktiya xwe ve li ber dengê dengbêj û stranvan û dastanebêjan û di nav şevbuhêrkên ahangane yên ko li malê dihatine saz kirin, perwerde bûye, piştre li ber dengê dapîra xwe hinî rewanbêjî û şêweyên strana-dastanî dibe. Îdî piştî vê qonaxê xwe hînî lêdana biziqê û tembûrê dike, hişyarî û zanîna xwe ya muzîkî berfirehtir dike, hem dest bi hînbûna ûdê dike û hem jî bi alîkariya hin muzîknasên Helebê zanebûna xwe di derheqa meqamên rojhilatê de kûrtir dike. Miço Kendeş, dest bi berhevkirina stranên kevin û yên gelêrî dike, li çavkaniyên wan yên resen û zelal digre, anuha jî, ji wê gencîneya ko bi sedan stran têde hene berhevkirin, dest bi hibijartina xwe dike da ko yên herî sipehî, herî narîn, bi dengê xwe yê pêldar û afsanewî û bi şarezayiya dastanbêjiya xwe, pêşkêş dike. Hêjayî gotinê ye ku Mico Kendes hemwelatiyên Swîsre û Fransayê hene.
Şêxan, Xelîfan
Şêxan, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Şêxan 62 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 15 e.
Gulezengil
Gulezengil komekî kulîlkên zêdetir li Şîle hêşîn dibin.
Germayî
Dereceya Germahiya herî zêde ku tê de bi daxistina pestoyê, gaz dikare bibe avîn (liquid).
La Bouille
La Bouille, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Germayî
substance critical temperature (oC)
NH3 132
O2 -119
CO2 31.2
H2O 374
Germahiya rût: Absolute temperature
Dereceyên Santîgirad(Sîlîsyûs) û Farenhayt, her du jî germahiyên nisbî û girêdayî ne û dereceyên Kelvîn û Ranklîn jî germahiyên xwerû yanjî rût in. Yekîneya germahiyê di sîstema Metrîkê da dereceya Kelvîn e.
Jixwe Kelvîn, heman Sifra rût, xwerû yan mutleq(absolute zero) di sîstema Metrîk e.
Di sifra rût de tu mekîne û alavek elekteronî kar nake çimku enerjiya her tiştekî di sifra rût de pir pir nêzîkî sifrê dibe û tu liv û tevgerek di madeyê de namîne.
Dereceya germahiya herî kêm li dinyayê heman -273.15K e.
K: Nîşaneya dereceya Kelvînê
F: Nîşaneya dereceya Farenhaytê
°C: Nîşaneya dereceya Sîlîsyûs yan jî Santîgiradê
• 0°C (freezing point of water) = 273.15K (Xala qerisîn yan cemidîna avê)
• 25°C (room temperature) = 298.15K (Dereceya germahiya odeyê)
• 100°C (boiling point of water) = 373.15K (Xala keliyana avê)
• 0K (absolute zero) = -273.15°C (Sifra xwerû, rût yan jî mutleq)
Anders Fogh Rasmussen
Anders ji 27ê çiriya paşîn sala 2001an heta 5ê nîsanê 2009an serokwezîrê Danîmarkayê bû.
Ew rêberê Partiya Azadîxwaz ya Danîmarkayê (Partiya Lîberal anko Venstreyê) bû. Andersî seroktiya hevalbendiyeka Partiya Azadîxwaz û Partiya Şopparêz anko konservatîv ya Xelkî ya Danîmarkayê kir ko li sala 2001ê hat ser desthilatê û jibo du carên dî jî li salên 2005ê û 2007ê hat hilbijartin.
Andersî jibo mana xwe liser desthilatê pişta xwe bi gelîrînî û şe'biyeta Partiya Şopparêz a Xelkî gerim kir bû. Bi vî awayî, wekî kevneşopeka siyasî li Danîmarkayê, hukmeta wî Hikûmeteka Kêmaniyê bû.
Ew di siyaseta xwe da li himberî koçberî ya welatiyên welatên derveyî Yekîtiya Ewrûpayê tund û dijwartir bû.
Siyaseta wî ya aborî kêmkirina bac anko taksan bû. Jiber wê hindek lihevnehatin di navbera partiya wî û partiya hevalbenda wan da çê dibûn.
Şiyana karebayî
Şiyana karebayî yan jî şiyana elektrîkê wekî qedareya wî karî dihêt pênasekirin ko sirêmeka karebayî dikit.
Anders Fogh Rasmussen
Wî çend pirtûk jî liser desthilatê û bacan (taksan, nalyatan) nivîsîne.
Şiyana karebayî
Şîrove
Dema sirêma karebayî di zivirgehekê (bi înglîzî circuit) da dimeşit, rûbirûyê berxwedanekê dibit. Kar ji vê berxwedanê çêdibit. Amîr anko wizeguhêr vî karî bi gelek awayên mifadarên mîna germayê (germkera karebayî), ronahî (çira) an livîn (motora karebayî) an dengî (birîbêj) diguhêrin.
Şiyana karebayê bi wattan dihêt pîvan. Bi awayekê nefermî, peyva hêz jibo qedareya hêzê ko di yekîna demê da dihêt bikaranîn jî dihêt gotin. Awayê fermiyê wê Watt-çaxik an Watt-saet e.
Anders Fogh Rasmussen
Jînenîgarî
Anders Fogh Rasmussen pisê cotkarekê xelkê Jutlanda Danîmarkayê ye. Rasmussen navê malbata babê wî ye û Fogh ko navê wî yê nîvê ye, navê malbata dayika wî berî zewicînê bû. Lewma şaşiyek e ko Fogh wekî paşnavê wî bihêt bikaranîn.
Rasmussen di sala 1978an de bi Anne-Mette re zewicî. 3 zarokên wî (Henrik Fogh Rasmussen (jdb. 1979), Maria (jdb. 1981) û Christina (jdb. 1984) û 6 neviyên wî hene.
Bera bin Ezib
Bera bin Ezib (erebî: البراء بن عازب‎‎, jdb. 600 - m. 690) sehabeyên pêxemberê îslamê yê Muhemmed e. Ji malbata Hariseyan e yê Medîneyî ye. Bi xwe pêşiya hîcretê bûye Misilman. Di şerê Bedîrê de salê wî piçûk bûye tevlê şer nebûye, lê di banzdeh saliya xwe de tev li şerê Uhudê bûye.
Şancan
Şancan, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mercemek
Mercemek (Mercemeka Abûzex, Mercemeka Nûxay; ), gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Kurdmax Pepûle
Kurdmax Pepûle kanalek ji bo zarokan bi zimanê kurdî ye.
Kelerim û xemla xwe
Di demsalên (werz) bihar û havînê de tê xwarin. Di orjînalê de ava oranjê (portakal, narinc) nîne, lê, lê bê zêdekirin baştir dibe.
Derav, Rûbarok
Derav an jî Derava Tatliyan, gundekî ku bi navçeya Rûbaroka Hekariyê ve girêdayî ye.
Goma Qolê
Goma Qolê, gundekî girêdayê navçeya Cîmîn ya Erzînganê ye.
Rheingau-Taunus-Kreis
Rheingau-Taunus-Kreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
Can Bonomo
Can Bonomo (jdb. li İzmirê, Tirkiye) stranbêjekî pop a Tirkiyeyê ye.
Meletî (kirmanckî)
Meletiye (be osmankî: ملاطيه ), yew sûkê li Kurdistan dera. Meletî merkezê wilayetî û qezayê da Meletiya.
Wang Xianliang
Wang Xianliang (bi çînî: 王献良; pinyin: Wáng Xiànliáng; adara 1957an – 26ê çileya 2020an) siyasetmedar û rayedarê çînî bû ku wekî serokê buroya Komîteya Karûbarên Dînî Etnîk ya Wuhanê kar dikir.
Jiyana wî
Wang Xianliang li hêrema Jianli ya Hubei, Çînê ji dayîk bû. Ew li Dibistana Normal ya Hubei Shanyangê (Hubei Shayang Normal School) û Zanîngeha Mamosteyan a Wuhanê xwend di 1976an de. Piştî mezûn bû, ew li Dibistana Normal ya Shayangê û li Buroya Perwerdeyê ya Herêma Jingzhouyê xebitî. Ew neqlê Zanîngeha Perwerdeyê ya Hubeiyê bû di 1988an de û li pey hev wek wekîlê rêvebir, rêvebir û rêvebirê Ofîsa Dekanê xizmet kir. Di 1999 de, ew wekî cîgirê rêveberê Buroya Karûbarên Sivîl a Wuhanê kar kir.
Pfaffen-Schwabenheim
Pfaffen-Schwabenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Saint-Gobain, Aisne
Saint-Gobain, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Wang Xianliang
Jiyana wî
Di 29ê sibata 2012an de, dii civîneke Komîteya Daîmî ya 13em a Kongreya Xelkên Bajara Wuhanê de biryara çendîn tayîn û jikarderxistinan hate girtin, ku di van tayînan de Wang Xianliang li wezîfeya rêvebiriya Komîteya Karûbarên Dînî û Etnîk ya Wuhanê hate tayînkirin. Komîteya Karûbarên Dînî û Etnîk bi çendîn problemên wek îsraf û zêdexerciya malên xelkê, bikaranîna wesayîtên yekeyên karsaziyê di îxlala heşt rêziknameyên Komîteya Navendî de rû bi rû bûye. Ji wê demê pê ve, ew ji bo pênc salan di wê pozîsyonê de ma heya nîsana 2017an, piştre di medyayê de wek serokê buroyê yê bi dereceya Komîteya Klana Patriyarkal a Welatiyên Wuhanê dest bi nûçegihaniyê kir.
Di sibata 2017 de, Wang Xianliang ji aliyê Komistona Teftîşa Disiplînê ya Wuhanê ve ji bo problemên mental a îxlala heşt rêziknameyên yekeyê de hate agahdarkirin. Piştî nîsana 2017an, ew wek rêvebir xizmet nekir, lê hê jî statuya wî ya Karûbarên Etnîk û Dînî ya Şaredariya Wuhanê lê ma.
Wang di 62 saliya xwe de ji ber COVID-19ê wefat kir di 26ê çileya 2020an de. Li gor Ajansa Nûçeyan a Çînî Caixin, ew yekem karbidestê hikûmetê ye ku ji ber enfeksiyonê mir.
Giorgos Seferis
Giorgos Seferis (bilêvkirina bi kurdî: Giyorgos Seferîs, grekî: Γιώργος Σεφέρης, navê berê Giorgos Stylianos Seferiadis; jdb. li Îzmîr; m.  li Atîna) dîplomat û nivîskarekî Yewnanî (Grekî) bû. Sala 1963î Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.
Li Îzmîrê hatiye jiyanê ku wê demê tevahiya rojavayê Anatoliyayê ji Grekiyan pêk dihat. Piştî damezrandina Komara Tirkiyê gelê Yewnan hate derxistin û yên mayîn bi darê zorê hatin Tûrkîzekirin. Malbata wî di sala 1914î de koçberê Yewnanistanê dibin. Li Parîsê perwerdeya dadnasiya bidawî dike. Bavê wî jî herwekî parêzer bûye. Wekî balyozê Grekyayê li gelek welatan dixebite. Li dijî dîktatoriya leşkeran a ku di salên 1967–1974an de li ser desthilatiyê dimînin têdikoşe.
Eching, Landshut
Eching şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landshut li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Soghomon Tehlirian
Tehlirian di komkujiya Ermeniyan de hemî malbat, xizm, heval, bi gotina wî "jiyana xwe" winda dike. Ji aliyê leşkerên Tirkan ve bi giranî tê birîndarkirin. Bi rêwîtiyeke dûr û dirêj xwe digihîne Elmanya. Bi serê xwe kuştina Talat Paşa organîze dike û bicihtîne.
Tehlirian di dadgehê de komkujiyê radixîne berçav û berevaniyeke dîrokî û mirovî dike. Dadger wî serbest berdidin. Di 23'ê gulanê 1960an da li DYE jiyana xwe jidestdide.
Elîsabe
Elîsabe yan Elîsabe fî temyîz elsehabe (erebî: الإصابة في تمييز الصحابة, al-Isabah fi tamyiz al-sahabah), berhema Îbn Hecer Esqalanî a navdar û girîng e ku tê de behsa jiyana sehabeyan û tabîûnan dike.
Schwarzach, Baden-Württemberg
Schwarzach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neckar-Odenwald-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Balot, Côte-d'Or
Balot, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Riza Yûsifiyan
Riza Yûsifiyan (bi Zimanê farisî: رضا یوسفیان) hunermendekî kurd e ku di 2001an de li Makû hatiye dinyayê.
Atmosfer
Peyv
Peyva Atmosferê yewnanî ye û ji du beşan pêkhatiye:
Bourdainville
Bourdainville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Zanîngeha Paris-Saclay
Zanîngeha Paris-Saclay an UPSa yek ji zanîngehên Fransayê ye ku di sala 2015ê de hate sazkirin.
Li zanîngehê beşên zanista civakî, zanista xwezayî, zanista siyasî, endazyarî, teknolojî û bijîskiyê hene..
Di sala 2021an de yek ji baştirîn zanîngehên Fransayê bû.
Têkçûna bomaweyî di sîfeta laşî ya zal de
Têkçûna bomaweyî ya ko ji ber allelek zal a li ser kromozoma laşê peyda bûye, wekî têkçûna laşî ya zal (bi înglîzî: autosomal dominant disorder) tê navkirin.
Di zanyariyên bomaweyî (genom) ya mirov de, rûdana yek an jî zêdetir neasayîbûn, xwe wekî têkçûna bomaweyî nîşan dide.
Pirraniya sîfetên mirov di genên li ser kromozomên lêkçû (homolog), an go li ser kromozomên laşê de cih digirin. Ji bilî kromozomên X û Y, hemû kromozomên xaneyê, wekî kromozomên laşê tên navkirin.
Sîfetên bi kromozomên laşê (bi înglîzî: autosomes) ve girêdayî, wekî sîfetên laşî tên navkirin. Ji ber ko kromozomên laşê di mê û nêran de wekhev in, tekçûnek di sîfetên laşî, di herdu zayendê de bi heman rêjeyê der dikeve.
Sîfetên li ser laşekromozomên nêr û meyan heman in. Ango dibe ko tekçûn ji bavanê nêr, ji bavanê mê an jî ji herduyan derbasî weçeyan bibe.
Dibe ko sîfetek laşî, zal an jî bezîw be. Ji ber ko têkçûna sîfeta laşî ya zal (bi înglîzî: autosomal dominant), dikare tenê bi yek genek jî xwe di rûxsarebabetê de xuya bike, ne hewceye ko herdu bavan jî vê sîfetê lixwe bigirin, ji ber ko ji allela zal pêk tê, sîfeta têkçûyî ji bavanek tûşbûyî (bavanek dureg), bi egera %50yê derbasî weçeyan dibe.
Ango kesê bi têkçûna bomaweyî ya sîfeta laşî ya zal in, herî kêm allelek wî/wê têkçûyî ye. Heke li kesek de têkçûna sîfeta laşî ya zal hebe, herî kêm di bavanek wî/wê de jî heman têkçûna bomaweyî heye. Ango heke zarokek bi şeştilî be, divê mitleq herî kêm bav an jî diya wî jî şeştilî be.
Hinek mînakên têkçûnên sîfetê laşî yên zal:
Nexweşiya Huntington
Gena berpirsiyarê nexweşiya Huntington li ser milê kurt ê kromozoma çarem de cih digire. Di allela asayî de nukleotidên Sîtozîn (C), Adenîn (A) û Guanîn (G), li ser kromozomê 6 heta 35 caran dubare dibe. Di allela mutant (allela rastê mutasyonê hatiye) de nukleotîdên CAG 40 heta 150 car dubare dibin. CAG asîda amînî ya glutamînê kod dike. Zincîra glutamînê proteînê “huntingtin” peyda dike. Di nexweşiya Huntington de ji ber têkşikestina beşên mejiyê, şiyana fikirîn, peyvîn, û livîna kesê nexweş têk diçe. Bi gelemperî bandora nexweşiyê ji temenê 40 saliyê şûnve di mirov de xuya dibe.
Bejnbihustî
Têkçûnek bomaweyî jî di sîfeta bejna mirov de rû dide.Corek bejnbihustî ya bi navê bejnbihustiya akondroplastîk (bi înglîzî: achondroplastic dwarfism) bi allela zal ji bavan diguhaze bo weçeyan. Herwisa dibe ko têkçûn, di dema miyozê de ji ber mutasyona di hêk an jî spermê de rû bide.
Kesên bi têkçûna bejnbihustî ne, serê wan gir e, mil û lingê wan kurt e, tilî û pêçiyan wan kurt e.
Seckach
Seckach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neckar-Odenwald-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kilîse, Tatos
Kilîse gundekî Tatosê e. Kilîse bi sêsed nifusê xwe gunde kî li rojavayê Tatosê ye.
Mirin 2016
Va ye lîsteya kesên navdar ên ku di 2016an de çûn ber dilovaniya Xwedê.
Laîsîzm
Laîsîzm, laîkbûn an laîkparêzî (ji yewnaniya kevn laϊκός laïkós) modelek destûrî ye, ku li ser prensîba veqetandina dîn û dewletê ye.
Têgîna laïcité di sala 1871an de ji hêla perwerdekarê fransî û xwediyê Xelata Aştiyê ya Nobelê Ferdinand Buisson ve hate danîn, yê ku parêzvaniya dibistana bê ol dikir. Li hin dewletan laîsîzm di makezagonê de cih digire. Çend dewletên din, yên ku piranîya wan rojavayî ne, li gorî destûra xwe eşkere ne laîk in, lê ew cihêbûna dewlet û ol (olan) bi dereceyên cuda pêk tînin.
Laîsîzm bi giştî weke şêweyekî rêxistinbûna siyasî tê fêmkirin, ango şêweyekî ku mirov xwe di nava civakê de birêxistin dike. Li gorî vê yekê, divê tu ol û dêr li ser jiyana giştî ya mirovên di civakê de bandorê neke. Divê dewlet û jiyana giştî bêalî be, ev tê wê wateyê ku tu ti bawerî ji aliyê dewletê ve, ji aliyê siyasî û raya giştî ve nayê îmtiyazkirin. Di nav vê de sembolên wek xaç an jî şarpe hene, ku divê dewlet û rayedarên wê li cihên giştî, ango li kolan û meydanan, li dibistanan an nexweşxaneyan nîşan nedin.
Laîsîzm bi serê xwe ne li dijî olê ye û armanca wê ne êrîşkirina kesên dîndar an jî bawermendan e. Laîsîzm baweriyan wan red nake, lê ol û mezhebê wekî mijarek taybet dibîne, da ku her kes li gorî dilê xwe bawer bike.
Barbirey-sur-Ouche
Barbirey-sur-Ouche, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Cevdet Döğer
Cevdet Döğer (wekî tê gotîn bi Abdullah Kurd, û bi navê Abdullah al-Kurdi an Selaheddîn jî tê zanîn), (jdb. sala 1977 li Amed - m. di sala 2011 li Çeçenistan), şorêşvanekî ya îslamî yê kurd bû, ku li welatên Çeçenistanê de şer dikir. Döğer cîgirê sereke yê fermandarê meydanî ya Erebistana Siûdî Muhannad bû. Kurd di 3ê Gulan sala 2011an de li herêma Cheberloevsky di Çeçenîstanê ji aliyê hêzên artêşen Rûsyayê hat kuştin.
Jiyana destpêk û çalakiya serhildanê
Kêm ji destpêka jiyana Döğer tê zanîn, lê tê gotin ku ew li herêma kurdên Tirkiyê, belkî li herêma Diyarbekirê ji dayik bûye. Ew di sala 1999an de ji gundê xwe yê zikmakî çûyê Bakurê Qefqasyayê piştî derbasbûna di Pankîsî ya Gurcistanê re.
Di dema mirina wî de belgeyên nasnameya Tirkî û Gurcî yên "Cevdet Döger" di çenteyê Kurd de hatin dîtin, ku piştî demekê ji aliyê Hikûmeta Rûsyayê hatî dîtin. Lêbelê hikûmeta Tirk û Gurcistanê her du jî diyar kirin ku di databasesên wan de kesek wisa nehatiye qeydkirin, ev tê wê wateyê ku belgeyên îhtîmala xelet in. Dîroka diyarkirî ya jidayikbûnê, 20ê Avrêl, 1977, jî pir bi guman bû, ji ber ku ev tê wê wateyê ku ew di 14 saliya xwe de beşdarîya şer bû.
Yelak
Yelak, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Saint-Gobert
Saint-Gobert, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
The Witcher
The Witcher, rêzefîlmeke fantezî ye. Rêzefîlm ji Amerîkayê û Polonyayê li ser platforma Netflix hatiye sazkirin. Ava fîlma ji ser pirtûkên Andrzej Sapkowski da çebûyî, navên pirtûk jî «Çîroka Cadûgerê» ye.
Feqyan
Feqyan, gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
Ewllakurde
Ewllakurde, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Ewllakurde 95 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 13 e.
Pleitersheim
Pleitersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Amper
Pênase
Amper ew sirêma berdewam e ko, eger di du gehînên hevnebir da ko heta bêdawiyê diçin drbaz bibit, û stûrahî ya wan gehînan pir hindik bit ko mirov bikarit bibîjit hema sifir e, û ev du gehîn metirekê di valahiyê da ji hev dûr bin, dê hêzeka bi qasî 2×10–7 niyotonan li ser her metireka wan gehînan înit. Sirêma karevayê nirxa veguhastin an derbazbûna barê karevayî di demê da ye. Bi vî awayî, yek amper nirxa yek kûlombeka barî di sanîyeyekê da ye. Anko, yek amper beranberî yek kûlomb dabêşî yek saniyê ye.
Salvatore Quasimodo
Salvatore Quasimodo (bilêvkirina bi kurdî: Salvatore Qûazîmodo jdb. li Modica, Sîcîlya; m.  li Amalfi) rexneger û lîrîkerekî Îtalî bû. Sala 1959î Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.
Bavê asinbanger (kesên ku bi karê riya hesin re bilîdibin) bû. Zaroktiya wî li girava Sîcîlya dibore. Piştî bidawîkirina polîteknîkê, perwerdeya fîlolojiya kevnare dibîne. Lê ew bi xwe di gelek karan de dixebite. Rexnegeriya şanoyê, profesoriya wêjeyê û rojnamegerî, karên ku wî bo demekê dirêj kiribûn in. Rêbaza wî di bin siya sîmbolîzma herêmî ya Sîcîlya de tê jimartin.
Le Bourg-Dun
Le Bourg-Dun, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Ergolding
Ergolding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landshut li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Leyla Qasim
Leyla Qasim, (jdb. 1952an, li Xaneqîn − m. 12ê gulanê 1974ê li Bexda) aktîvîst û çalakvanek kurd e ku li dijî rejima baas a Iraqê têkoşîn kiriye. Leyla Qasim yek ji jineke têkoşêr a girîng e ku di dîroka têkoşîna Kurdistanê de wekî pêşeng û qehremana şoreşgêriyê tê naskirin. Qasim di roja îro de jibo kurdan wek jina sembol û jina şehîd ya neteweyî tê binavkirin.
Leyla Qasim û Cewad Hemewendî
Leyla Qasim di nav hevalên xwe de ji yekî hez dikir ku navê wî Cewad bû. Ew hertim bi hev re dixebitîn. Leylayê bi hevkariya Cewadî Yekîtiya Qutabî yên Kurdistanê ya di bin serokatiya Adil Muradî da nasîn û wekî endam tevî wan bû û her bi piştgiriya Cewadî, tevî refên pêşmergeyan bû.
Li Zanîngeha Bexdayê evîna Cewad û Leylayê di nava xwîndevanên Kurd û yên din de pêşverûtiya bîr û ramanên Leylayê ji heval û dostên wê re da selmandin (îsbatkirin). Herçend bû Cewad xwendevanê zanîngehê nebû û karkerê karxaneya (fabrîkaya) zeytê bû, wê ew wekî hevalê jiyana paşerojê hilbijartibû. Leylayê bi wan xebatên xwe îspat kir ku di şoreşê de û di civakê de jin dikarin li rex mêran û mil bi milên wan têbikoşin û li doza xwe xwedî derbikevin.
Biryareke dîrokî
Leyla û Cewad ku xwedî baweriyeke mezin bi doza neteweya xwe bûn, di sala 1974an de bi hev re gotarek li ser rewşa civakzanistî ya Kurdan nivîsî û li derfetekê digeriyan ku gotara xwe biweşînin û di nava gelê de belav bikin. Lê destpêkirina şerî ji nû ve û girtina wan bû sedema hindê ku gotara wan ji aliyê sîxurên Beesê ve hat wenda kirin. Piştî xebata salên dijwar û giran di 11'ê Adara sala 1970an de, piştî danûstandinên dûr û dirêj di navbera serokkomarê Iraqê û nemir Mele Mistefayê Barzanî de, di çarçoveya Iraqê de otonomî ji Kurdên Kurdistana Başur re hat diyarkirin. Rewşa şerî û aştiya di nava Partî Demokratî Kurdistan û komara Iraqê de heya Îlona sala 1974an domand.
Di wê serdemê de Amerîkayê jî hevkariya serhildana kurdan dikir, lê mixabin dema ku bi rastî pêdvî bi hevkariyê hebû, dewleta Emrîkayê ew bi tenê hiştin û destûr da jandarmê xwe yê rojhilata navîn Mehmed Reza Şahê Pehlevî ku ji bo şikandina şoreşa Kurdan hevkariya Beesiyan bikin.
Piştî wê, dema ku Emrîkayê û rejîma Îranê destê xwe ji piştgiriya Kurdan berdan, rejîma Iraqê dijberî Kurdan şereke giran û hovane destpêkir û ji nişkan ve di civakê de pir tevlihevî çêbûn. Malbatên Kurdan ji Bexdayê hatin derxistin û rewşa siyasî ya Kurdan roj bi roj xirabtir dibû. Li Bexdayê endamên Îstixbarata dewletê bi sedan xwendevan û Kurdên niştîmanperwer girtin û rewşek tijî tirs ji azadîxwazên Kurd û Ereb re afirand. Herwiha, li Kurdistanê jî bi dehan gund hatin wêrankirin û di 24ê Nîsana sala 1974an dd bajarê Qeladizê jî bi giranî hat bombebaran kirin ku di encamê de çend xwendevanên Kurd jî şehîd bûn.
Piştî vê yekê, Beesiyan êrişî ser bajarê Helebçeyê kir û gelek kesên sivîl û bêguneh hatin kuştin û birîndar kirin. Li hemberî van hovîtiyên rejîma Iraqê, gelek xwendevan û sivîlan ji Bexdad û bajarên din yên Iraqê xwe gihandin çiyayên Kurdistanê û tevlî hêzên pêşmergeyan bûn. Lê Leyla Qasim û Cewadê Hemewendî di wê baweriyê de bûn ku divê xebat ne tenê li çiyayên Kurdistanê, belkî xebata herî giran, pêwîst e di nava cergê dijmin de û bi taybetî jî li bajarê Bexdayê bê domandin.
Di roja 28ê Nîsana sala 1974an de (28.04.1974) Leyla û çar hevalên wê Hesen Heme Reşîd, Nerîman Fuad, Azad Silêman Mîran û Cewad Hemewendî hatin girtin û rejîma Bexdayê di Rojnameya Elsewre organa fermî ya dewletê û di radiyo û televîzyona xwe de ew girtî wekî terorîst û dijminên dewleta Iraqê bi xelkî û raya giştiya cîhanê re dan nasîn.
Leyla û hevalên wê di girtîgehê de rastî şikence û azareke pir mezin bûn. Herçend biçûktirîn tawan li ser wan nehat îspatkirin jî, lê rejîma Iraqê ji bo tirsandina Kurdan û bi taybetî çîna rewşenbîr ku piştgirî ya doza xwe ya neteweyî dikir, di demeka kurt de (bi qasî 14-15 rojan) bi pêkanîna dadgeheke formalîte her pênc ciwanên Kurd bi îdamê mehkum kirin.
Taybetmendiyên Leyla Qasimê û gotina dawiyê
Li gor dîtina ew kesên ku ji nêz ve Leylayê dinasiyan û ew dîtine, Leyla keçeke netirs, zîrek, axaftin xweş, esmer, bejin bilind û şirîn bû û di karê rêkxistinê û hizbayetiyê de jî bi dîsîplîn û rêkûpêkî wezîfeyên xwe encam dida. Wê di çaxê ku di bin çavdêriya îstixbarata dewletê de bû jî bi cesaret bersiva pirsyarên karbidestên dewletê dida û di dagehê de li rûyê hakimê Beesî nêrî û bi dengekî bilind wiha jê re got:
Karbidestên îstixbarata dewleta Iraqê dizanî ku eger keçeke wiha xwedîbawerî zindî bimaba dê bandoreke mezin li ser bîr û rayên xwendevanên Kurd û Ereb pêkanîba. Ji bona wê jî di demeke kin de bi lez û bez doza wê û çar hevalên wê bi dawî anîn û di roja 12ê Gulana 1974an de, di saet 7ê berê sibê de Leyla Qasim û hevalên wê îdam kirin.
Leyla Qasim herçend bi fîzîkî û ruhî gelek hatibû şikence kirin, lê ji bo ku dilê dostan şa û dilê dagîrkerên welatê xwe biêşîne, bi rûyekî xweş û kena li ser lêvan ber bi darê îdamê meşiya. Di deqîqeyên dawiyê de wê nehişt ku çavên wê bigirin û heta destên wê jî girê biden. wê bi xwîndina marşa netweyî ya Kurdî (Ey Reqîb) baweriya xwe ya bêdawî ji bo doza Kurdistan ji herkesî re da selmandin.
Piştî şehîdkirina wan, Selamê birayê wê jî li Bexdayê ji aliyê Beesiyan ve hat şehîdkirin. Guneha Selam tenê ew bû ko wêneyê Leylayê gehandibû destê xwendevanên Kurd ko li Ewrûpayê dixwînd û endamên YQK bûn.
Beesiyan ji Leylayê daxwazkir ko bi nivîsîna nameyekê ji bo serokkomarê Iraqê daxwaza lêborînê ji dewleta Beesiyan bikit û bi vî rengî poşmaniya xwe ji wan ra diyar bikit. Leylaya Qasimî bi nêrîneka hişik û tifa ko avêtî ser û rûyê generalên Beesî, wiha bersiva wan da:
Şehîdkirina Leyla Qasim
Şehîd kirina Leyla Qasim û hevalên wê bû sedem ku gelek ciwan bi taybetî hevalên wê yên xwendevan û rewşenbîr tevî nava refên pêşmergeyan bibin û ji bo domandina rêya şehîdên Kurdistanê xwe gehandin çiyayên Kurdistanê. Bi vî awayî Leyla Qasim bû pêşenga jinên şoreşger û sembola jinên Kurd. Gelê Kurd li hemî perçeyên Kurdistanê Leyla Qasim wekî qehremaneke neteweyî dibînin. Li sala 1974ê dema ku Leyla hat şehîdkirin, li seranserî Kurdistana mezin bi hezaran dayikên Kurd navê Leylayê ji zarokên xwe yên keç re hibijartin.
Helîkopter
Helîkopter, hêlîkopter , babirok, herbadok an jî tikfir (ji yewnanî: ἕλιξ, hélîks "helîks, babelîsk" û πτερόν, pterón "bask") yek ji cureyên alavên firînê ye û piştî balafiran di rêza duyem de alaveke esmanî, firoke yê bikêr e.
Leyla Qasim
Şehîdkirina Leyla Qasim
Piştî salên dûr û dirêj rêya Leyla Qasimê bi şêweyekê berfirehtir ji aliyê keç û jinên Kurd ve hat domandin. Belê pêr Besêya Dêrsimê û Exteraxana Loristanê, duh Margirêt Govergîs û Leylaya Qasimî ya serbilind û netirs û îro jî Zîlan, Binefş, Bêrîtan, Mizgîn, Zekiye, Rehşan, Bêrîvan, Ronahî, Leyla Zana û bi hezaran şêrekeçên çeleng û qehreman li ser rêya Leylayê dimeşin.
Helîkopter
Mirov dikare prînsîbên firîna balafir û helîkopteran wekî hev bibîne. Tenê cudatî ew e ku, di balafiran de bask tevnagerin, sabît in lê di helîkopteran de bitevger in. Hêza helîkopteran di hin modelên nû de gihîştiye ya balafiran lê pirranî babirok ne ji bo veguhastina rêwiyan lê wekî makîneyekê alîkar tê bikaranîn.
Leyla Qasim
Ramanên Leyla Qasim
Li gor dîtina Leyla Qasim çewsdandina jina Kurd tenê di çarçovveya zulm û zordariya mêrê Kurd de bi sînor nebû, belkî wê ji bo guherandineke giştî xebat dikir. Di vê barê de Leya got:
Leylaya Qasim di nav helbest û stranên Kurdî de
Gelek helbestvan û stranbêjan qala qehremaniya Leylayê kiriye û li ser wê helbest û kilam nivîsî ne. Seyda Hêmin Mûkryanî, helbestvanê neteweyî yê çaxê komara Demokratîka Kurdistanê (bi soranî) li ser qehremaniya Leylayê wiha dibêje:
Herwiha, Seyda Cigerxwîn di helbesteke xwe de bi xembarî li ser şehîdbûna Leylayê wiha dibêje:
Seyda Şêrko Bêkes, Tîrêj û gelek helbestvanên Ereb yên mîna Udunîs di helbestên xwe de behsa canfedayiya Leyla Qasim dikin. Tê gotin ku hinek helbestvanên Filistînî jî behsa qehremaniyên Leylayê kirine.
Hunermendên navdar Şehrîbana Kurdî, Ciwan Haco, Bengîn, Heme Ceza û M. Mamlê helbestên helbestnavnên Kurd ku derheqê Leylayê da vehûnandine bi awazên xweş stirandine.
Gertrude Bell
Gertrude Margaret Lowthian Bell CBE, (14ê Tîrmeh 1868an- 12ê Tîrmeh 1926an) nivîskar, rêbar, efsera siyasî, kargêr û şûnwarnaseke Brîtanî e.
Bi saya rêwîtiyên xwe ê berfireh di Sûriyeya Mezin, Mezopotamya, Enedol û Erebîstanê de seba agahiyên (ku bixwe pêk aniye)û têkiliyên wê re ramanyari-çêkirina Împeratoriya Brîtanî lê digeriya, nexşe dikir û pirr bandordar bû. Bi T. E. Lawrence ê ve Bell, wek Urduna îro, li Iraqê de jî ji bo piştgiriya xanedana Haşimiyan, alîkarî dikirin.
Wê bi rêwîtî û têkiliyên xwe yê li gel serok eşîrên rojhilata-navîn ve bergeha xwe ê bêhempa bikar anî û ji bo avakirina dûgela Iraqê ya nûjen û di alîkirina bi rê ve birina vî de rolekî girîng girt. Hetta domahiya jiyana wê efserên Brîtanî pê ewle bûn, jê re giram girtin.
Bûbê Eser
Kurtejiyana wî
Bûbê Eser di sala 1955an de li gundê Xozberiya Dêrika Çiyayê Mazî hatiye dinyayê. Wî dibistana xwe ya destpêkê li Qesra Qenco, navîn û lîse jî li bajarê Mêrdînê di sala 1973yê de qedand. Wî di sala 1971ê de dest bi siyasetê kir. Di sala 1975an de li Enqerê dest bi xwendina bilind a bi navê Akademiya Zanistiyên Aborî û Bazirganî (bi tirkî: Ankara İktisadi Ticari İlimler Akademisi) kir.
Di sala dawîn de ko wî yê zanîngehe xwe biqedanda, polîsan di dîroka 2ê sibata sala 1980yî de li Diyarbekirê, li cihê karê wî ew girtin. Ew 72 rojan di îşkencê û nêzîkê sê salan jî li girtîgeha bi nav û deng ya Diyarbekirê ko navê wê "5 nolu" bûyî ma û di 19ê gulana sala 1983an de ji girtîgehê hat berdan.
Ew di 24ê çiriya paşîn a 1983an de li Swêdê bi cih bû û hê jî li wir dijî.
Jiyan
Bûbê Eser ji sala 1992an û vir de dinivîsîne. Berhemeke wî a bi navê Gardiyan ko li ser rewşa wê girtîgeha bi nav û deng e di sala 1994an de di nav Weşanên Roja Nû de hatiye weşandin. Ew roman bi zimanê yewnanî jî hatiye wergerandin û weşandin. Her weha wî di Kovara Niştiman, Berbang, Nûdem û di Roja Nû de nivîsî ye. Wî di rojnameya Azadî, Dengê Azadî, Ronahî, Hêvî de nivîsî ye û niha jî nivîskarekî rojnameya Dema Nû ye.
Bûbê Eser niha di malpera înternetê ya bi navê nerinaazad.netê de gotarên xwe dinivîse.
Sêfîd kemer
Sêfîd kemer, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Anna Falchi
Anna Kristiina Palomäki, (li Tampere, Fînlenda), aktrîs û modeleke Îtalî-Fînlendî ye ku bi navê Anna Falchi tê naskirin.
Jînenîgarî
Anna Falchi li bajarê Tampere ya Fînlendayê bi navê Anna Kristiina Palomäki jidayik bûye. Anna, keça bavekî îtalyan Benito (Tito) Falchi û dayikeke Fînlendî Kaarina ye. Di sala 1978an de di şeş saliya xwe de tevî malbata xwe koçî Îtalyayê dibe û li Îtalyayê weke model dest bi karê xwe dike. Cara yekem di sala 1992an de di reklamekê de, ji bo bankeke Îtalî derdikeve televîzyonên îtalyayê. Bi alikariya derhêner Paolo Villaggio, dest bi kariyera xwe ya fîlmê kir û di sala 1993an de bi filmê Nel Continente Neroyê (Parzemîna reş) rola xwe ya yekem a fîlmê wergirt.
Mewlûd Oguz
Di sala 1987an de li Batmanê jidayîk bûye. Ji Zanîngeha Firatê ya Elezîzê beşa dîrokê di sala 2011an de, mezûn bûye.
Hezarfen Ehmed Çelebî
Hezarfen Ehmed Çelebî (1609 - 1640) Fizîknasê tirk yê Osmaniyan e. Bi xwe ji xwe re ji firdanê perr çê kiriye û demek li hewayê fir daye. Lê ne rast e.
Zorîn
Zorîn, gundekî girêdayê navçeya Cîmîn ya Erzînganê ye.
Mewlûd Oguz
Helbestên wî di Kovara Pêngav, Çirûsk, Hawara Botan, Asîva, Wenda, Kovara W, the Hall Kurdî û Nûbiharê de hatine weşandin. Li Stembolê dijî. Endamê PENa Kurd e û IFJyê ye. .
Pesto
Pestoya Hewayê: Air pressure
Pestoya Hewayê, kîlo yan kêşa atmosfer liser erdê ye ku ber bi jêrê tê îmal kirin. Pesto bi barometrê ku ji stûneke şûşeyan dagirtî bi Cîweyê pêktê, tê pîvan. Pestoya Atmosferê jî, hêzeke ku liser yekeya rûbarê bi riya kîlo yan kêşa hewaya ser wî rûbarî ya di atmosfera erdê de tê îmal kirin.
Atmosfera Standard, Yekeya pestoyê ye ku 101325 Pa yan 1013.25 hectopascals yan milibars yan 760 mmHg(torr) yan 29.29 in Hg yan 14.696 psi e.
Mîrektiya Dimilî
Mîrektiya Dimilî (Tirki: Dunbilli) (1210–1799) Ew mîrekiyek kurd e ku li derdora bajarê Xoy dijî û navê wî şira êla Dimilî (Donboli) tê. Rehên mîrektiyê ji Xanedana Eyûbiyan tê. Di sala 1799an de ji hêla Ebas Mîrza ve hate rûxan.
Pesto
Pestoya Krîtîk: Critical pressure
Saint-Mard, Aisne
Saint-Mard, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Pesto
Pestoya Krîtîk, pestoya herî kêm e ku jibo veguherandina hulm bi avê re pêywîst e. Pestoya Krîtîk heman pestoya işbaibûyî ya maddeyê di germahiya krîtîk de ye.
Mîrektiya Dimilî
Dîrok
Serokwezîrê xanedana (Dimilî) Dimbilî, Hecî Beg, di sala 1548an de waliyê Wanê kuşt. Vê bûyerê têkiliyên di navbera xanedanê û Sefewiyan xirabtir kir, Sefewiyan hêzek şand ku Kurdan bişkîne, û di vî bûyerê de gelek Kurd hatin qetil kirin. Birayekî Hecî Beg eşîr berhev kir û koçberî Qotur (wê demê perçê Dewleta Osmanî) bû Di destpêka sedsala 17an de, mîrekiyê dilsoziya wan guherî û dîsa tevlî Sefewiyan bû.
Kîmyaya nukleer
Kîmyaya nukleer, şaxeke beşa kîmyayê ye ku bi radyoaktîvîte, prosesa dendikî û taybetmendiyên dendikî ve girêdayî ye.
Pesto
Eger pestoya ser hulmê kêmtir be ji pestoya işbaibûyî û hulm di dereceya germahiya krîtîk de be, îdî ew nikare bibe av.
Bahoza tropîkal a Henri (2003)
Bahoza tropîkal a Henri, (bi îngilîzî:Tropical Storm Henri) bahozeke tropîkal a nerm bû ku di demsala bahoza Atlantîka 2003an de pêk hat û bahoza heştemîn a dansalê ye. Henrî yek ji 6 sîklonên tropîkal bû ku di nava salê de li Dewletên Yekbûyî yê xist. Henrî di destpêka meha îlonê de ji pêla tropîk a li Kendava Meksîkayê ava bû û weke depresyoneke tropîkal di ser Florîdayê re derbas bû Bermahiyên wê berî ku bi temamî belav nebinû derbasî Nava Atlantîka Navîn bû.
Pesto
pc
substance critical temperature (oC)
NH3 132
O2 -119
CO2 31.2
H2O 374
substance critical pressure (atm)
NH3 111.5
O2 49.7
CO2 73.0
H2O 217.7
Pestoya Osmotîk: Osmotic pressure
Bahoza tropîkal a Henri (2003)
Li Florîdayê, barana zêde bariya, tevî ku zerar bi kêmasiya lehiyê ve zirarek zêde çênebû lê li Delaware û Pensîlvanyayê, zerareke mezin bû ku barana zêde zerar da bi sedan xanî û karsazan. Lehiyên li Delaware rû dan, weke bûyereke 1 a sala 500î hate binavkirin. Zirara giştî ya Henri bi riya riya xwe 19,6 mîlyon dolar (2003 USD, $ 21.5 mîlyon 2006 USD), lê mirin nehate ragihandin.
Pesto
Pestoya Osmotîk, hêzeke ku liser liquidê tê îmalkirin ku nehêle ew liquid ji memberanê re derbasî aliyê din bibe. Memberan jibo hin mûlûkûlan dibe derbasdar û ji hinên din re dibe nederbasdar.
Mûlûkûlên avê di prosesa Osmozê de ji navçeyên Ren ber bi navçeyên Tîrtir diherikin.
Osmoz di gûlûbûlên sor yên xwînê de jî heye.Yanê eger ew glûbûl di nav avê de bin, av diçe nava sellûlê û bi zêdebûna ava nava sellûlê, dîwara sellûla xwûnê didire.
Bahoza tropîkal a Henri (2003)
Raporên hewanasî
Piştre Bahoza Henrî di 5 îlonê de bi pîvana 60 mph (95 km/s) ile 60 mph (95 km/h) bir gihişte zexta herî bi hêz. Piştî demeke kurt, bi çend tevgerên bahoz qels bû û veguhaste depresyoneke tropîkal. Henri nekarî zêdebûna xwe baş bike û di 6ê îlonê de li nêzî Clearwater, Florîda wek depresyona tropîkal a 35 mph (55 km/s) ma û bi lez derbasî ser behrê bû û ber bi bakurê rojhilat ve şekitî. Henri di 8ê îlonê de li peravên Karolînaya Bakur, di qada zexta nizm de ji nû ve hêza tofnekir û deforme bû.
Pesto
Lê eger ew di nava av û xweyê de be, av ji glûbûlê diçe derdora sellûla xwînê û dibe sedema çilmisîna glûbûlan. Lewma jî di derzîlêxistina nava damaran de gerek ji mehlûlên isotonic ku pestoya osmozîka wan û pestoya osmozîka xwînê wekhev in, istifade bibe.
Mêşhingiv
Mêşhingiv, mêşa hingiv, moza hingiv an jî heng (bi soranî: mêşhengwîn) wek pîzpîzonkê (pîzang, kermêşê) ye lê rengê wê soringî ye. Gelek cureyên mêşhingivan hene û çendîn ji wan komên mezin ên zêdeyî 60.000 mêşên hingiv çêdikin.
Bahoza tropîkal a Henri (2003)
Raporên hewanasî
Bermayiya fireh û bêserûber a nizm ji ber dorpêça zexta bi hêz Henrî sekinî. Konveksiyon di nav bermayiyên Henri de bêserûber ma, lê pêşbînkar ji bo potansiyela ji nû ve pêşveçûnê hişyarî dan. Lêbelê, Bahoz di 12ê îlonê hewlên ku ji nû ve bikeve tevgerê dida nîşan. Bermayî li bakûr sekinî û di 17ê îlona de li ser New Englandê belav bû.
Pesto
Π: Pestoya Osmozê bi atmosfer
Bahoza tropîkal a Henri (2003)
Bandor û wêranî
Henri li ser rêça xwe, bi lehiya herî xirab a ku li Delaware rû da, baranek zêde barand. Tofanê, di serî de li Delaware, 19.6 mîlyon $ (2003 USD) zirar da.
Pesto
M: Molarîte
Bahoza tropîkal a Henri (2003)
Florîda, Bahamas û Bermûda
Bahozê beriya gihiştina perçeya erdê, li peravên rojava yên Florîdayê pêlên xurt hilberand. Piştî havîna nemiya tropîkal li Florîda, Henri baraneke zêde anî ser erda rewa. Baran li Hialeah ya li başûrê rojhilatê parêzgehê gihişte (230mm) asta herî bilind. Du deverên din baran 7înç (180 mm) hate pîvan li piraniya herêman baraneke sivik barî.[5] Li wîlayeta Hernando, di nava saetekê de bi bahozê re 125 mm baran barî. Her çend bahoz bi lez û bez paşde vekişiyabe jî lê dîsa jî bû sedema lehiyê. Ji ber ku li wî herêmê zêde avahî tunebûn zirareke zêde çênebû. Lê Charlotte rewş wiha nebû, di nava sê saetan de 7 taviyê baranê barî û gelek kolan û avahî di bin avê de man.
Pesto
R: neguhera cîhaniya gazan (0.0821 Lit.atm/mol˚K)
Kîmyaya nukleer
Unsurên radyoaktîv yên wek radyûm, radon û aktînîd nava amûrên mîna reaktorên nukleer de ku ji bo prosesa dendikî hatine çêkirin, di jêr kontrola pesto û germahiya taybet de tên bicihkirin.
Waldbrunn, Baden-Württemberg
Waldbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neckar-Odenwald-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bahoza tropîkal a Henri (2003)
Florîda, Bahamas û Bermûda
Li seranser Florîdayê zirar kêm çêbû bû û tu mirin çênebûn. Lê belê li bajarê Lee jiber vedana birûskê kesek birîndar bû, di heman demê de ji ber hîdroplanîngê qezayeke otomobîlê pêk û kesekî birîndar bû.
Mêşhingiv
Kewara hingivê
Cihê ku mêşhingiv lê hingiv datîne jê re kewar (kewarmêş, gurbe, pilûre, xelefk an pêtagê mêşan) dibêjin. Di kewaran de şaneyên hingiv ji şimayê çêdikin. Hingiv xwarina kurmikên mêşan e.
Bahoza tropîkal a Henri (2003)
Florîda, Bahamas û Bermûda
Li Bahamayê, baranên derve yên jiber bahoza Henrî bi qasî 1 inç (25 mm) baran barî. Şida bayê di nav saete de heta 32 mph (51 km/s) zêde bû. Piştî çend rojan Bahoza Fabian li Bermuda yê da û nem a Henri bû sedema birûsk û barana 2.44 inç (62 mm) li balafirgeha herêmê. Ev hewldanên paqijkirinê asteng kir û balefirgeh bi zirar vî pêvajoyê derbas kir.
Mêşhingiv
Hilberandina hingivî ya herêma Kurdistanê
Li Kurdistanê mirov ji bo hingiv û şimayê mêşhingivan xwedî dike. Hilberandina hingivî ya herêma Kurdistanê di sala 2008an de ev bû:
Girêdanên derve
[  Ji bo hê pirtir agahiyên li ser mêşvanî û mêşhingivê]
Bard-le-Régulier
Bard-le-Régulier, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bahoza tropîkal a Henri (2003)
Atlantîk a navîn
Li Delawareyê, lehiyê zerar da gelek xaniyan. Jiber lehiya bi hêz gelek kes di otomobîl û di malên xwe de asê man û kesekî bi helîkopteran bi zorê rizgar kirin. Jiber Tofana giran çend pir li Hockessin ê hatin hilweşandin. 6 pir ji li Wilmington & Western Railroad hilweşîya. Bahoz li vir bû sedema zirara nêzîkî 5 milyon dolar an. (2003 USD, 5.5 milyon 2006 Dolar). Greenbank Mill, komplekseke dîrokî ya grstmill, 450,000 dolar zirar dît. Zirara li Delaware bi tevahî 16,1 mîlyon dolar (2003 USD, $ 17.5 mîlyon 2006 USD) hate hesabkirin.
Pesto
T: dereceya germahî bi Kelvînê
M = n/V n: hejmara molan û v: hecm e
Π = i MRT    πV = nRT
Kîmyaya nukleer
Di vê beşa kîmyayê de hûrgiliyên çawaniya bond û pevgirêdana navbera proton û notronan tê şirovekirinê. Hin atom yan ji hev tên belavkirin yan jî bi hev ra tên zeliqandin û ji pêkhatina vê yekê enerjiyeke pir pir mezin çêdibe ku ji bo guhertina wê bi enerjiya elektirîkê, tê bikaranîn. Ûranyûm and toryûm jî du unsurên pir grîng in ku bi endazyariyeke balkêş di reaktorên taybet de, ji bo berhemanîna enerjiya han, tên meyandinê.
Di kîmyaya nukleer de, tîrêjên X, Alfa, Beta û Gama jî tevî pêkhateyên wan tên şirovekirinê.
Mevlüt Çavuşoğlu
Mevlüt Çavuşoglu (jdb. 5ê reşemiyê 1968 li Alanya) dîplomat û siyasetmedarekî tirk e ku niha endamê Meclîsa Neteweyî ya Mezin e. Her wiha ji tebaxa 2014an heya tebaxa 2015an û dîsa ji 24ê Mijdara 2015an heya 6ê hezîrana 2023an wek Wezîrê Karên Derve yê Tirkiyeyê wezîfe kir.
Yekem car di hilbijartinên giştî yên sala 2002 de bû parlementer, ew endamê damezrîner ê Partiya Dad û Geşepêdanê (AKP) ya Tirkiyeyê ye. Di navbera salên 2010-2012an de serokê Meclîsa Parlamenteran a Konseya Ewropayê bû. Berê jî ji tebaxa 2014an heta tebaxa 2015an di heman wezîfeyê de xebitî.
Bandev
Bandev, yek ji têgînên erdnîgariyê ye.Wateya wê xala herî bilind a bilindiyekê(kendal) ye.
Giranî
Giranî an kêş taybetîyeka tiştên ser Erdê ye. Erdê tiştan berve xwe dikşîne. Ev kişandin jê ra dibêjin "giranî" an "kêş". Giraniya tiştan li asta derya ciyawaze digel giraniya wan li ser çiyayê.
Pîvana giraniyê
Yekîna giranî di zanist û endazyarîyê de Newton e ku bi xwe jî yekîna hêz e. Çunku bi rastî giranî jî hêzeke.
Bourville
Bourville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Heidenrod
Heidenrod şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rheingau-Taunus-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Îsomêr
Îzomer: Isomer
Îzomer peyveke yewnanî bi wateya perçeyên wekhev e û ji mûlûkûlên ku formûla kîmîyewiya wan wek hev in lê pêkhateya kîmyewiya wan, mîna hev nînin, re tê gotin.
Hejmara atomên Îzomeran wek hev in lê çawaniya rêzbûn û cihgirtina wanî nava fezayê, mîna hev nîne û cihê ye.
Taybetmendiyên wan jî ne mîna hev in.
Îzomer bi çend desteyên jêr tê dabeşkirin:
positional isomers,
cis-trans isomers û
enantiomers.
Axadeve
Axadeve gundekî giredayî navenda parêzgeha Qersê ye. Navbera gund û navenda bajêr 45 km ye. Li gor serîjimara dawîn nifusê gund 875 e. Kurd û çend malbatên tirk bi hev re dijîn.
Saka, Mêrgesor
Saka, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye, yek ji gundên eşîra nizarî ye.
Ergoldsbach
Ergoldsbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landshut li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çela
Gundekî girêdayî navenda parêzgeha Qers ê ye.*Çela dikeve rojhilatê bajêr.Ji ~50 km yan dûrî navenda Qers ê ye. Gund kêmzêde bi 150 şêniyan pêk tê.Daynalix û Bajarê Antîk ê [[Anî yê gundên li dorê ne. Li gund dibistana seretayî û ya navîn heye. xwedekarên gundên derdorê li vir perwerdeyê dibînin.Ji ber ku gund nezîkî sînore ji bo ewlehîya sînor u gundên ciwar qereqoleke leşkerî jî heye.
DÎROK
Destpêka sedsala 20. gund di destê Ermenîyan da bû. Piştî Şerê Cîhanê yê 1. mubadele çedibe û gund dikeve destê misilman an.Gund heta salên dawin bi mavê çela dihat binavkirin. Pistî avabûna Komara Tirkiye yê nav diguhere u dibe Esenkent.
ABORÎ
Aboriya gund wek heman gundên li dorê ajalkarî u çandiniyê ve rê diçe.
Famîleya bexdenûsan
Famîleya bexdenûsan (Apiaceae yan Umbelliferae) ji desteya Apiales e. Ev famîleya riwekan ji 434 cins û bi qasî 3780 cureyan pêk tê. Hin ji riwekên vê malbatê bi xavî yan wekî biharbêhnê, tên xwarin. Gêjnak herwiha di pêjgeha kurd de tê bikaranîn.
Saint-Martin-Rivière
Saint-Martin-Rivière, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Qimil
Qimil (Halyomorpha halys), sernavê gellek kurmikî biçûk e. Bîhnî gennî ji qimil tê. Cureyê xwe ter navdar ewê ku bi Latînî Aelia rostrata tê zanîn e. Ew wek mîna kulîyan kurmekî pir bizerar e. Ku li erdekî dikeve gênim, cêh mehf dike.
Tiefenthal, Bad Kreuznach
Tiefenthal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Serkend Dizec
Serkend Dizec, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mormontî
Mormontî de hemû cîvakên ola xiristiyanî  tên hesibandin ku tevî Încîlê  Pirtûka Mormon jî dipejirînin. Bi gotina Mormonan pêxemberê mormontiyê Joseph Smith di sala 1827 li kaşên Cumorah siniyên zêrîn  dîti bû û  ji wan siniyan  ew  Pirtûka Mormonê wergerand. Pirraniya lixwenanên mormonî wehîyên din ên nas dike ku di nivîsa Doctrine and Covenants de hatine berhevkirin.
Di sala 1830an de, Smith yekem bawermendiya yekem Church of Christ damezrand. Ew ji civaka Mesîh derket, ku îro nêzîka 250.000 endam heye û duyemîn dêrê mezin ê mormontiyê e. Wekî ku di sala 1880an de wekî domdara qanûnî yê Church of Christ a esasî hate nasîn, xwediyê perestgeha kevnartirîn e - Mormonan ji wan re nivîsgehên navendî re dibêjin "perestgeh" - û piraniya belgeyên ji hîştinê Joseph Smith, Jr.
Şêx Hesenê Nûranî
Şêx Hesenê Nûranî (jdb. 1786 Amed - m. 1865 Amed) alimê Îslamê û nivîskarê kurd e.
Malbata Şêx Hesenê Nûranî bi gundê xwe yê Axtepeyê hatiye naskirin. Ev gund girêdayê bi qeza Çinara Amedê ve ye. Çar kurên Şêx Hesenê Nûranî hebûn: Ebdurehmanê Axtepî, Şêx Muhemmed Can e, Şêx Muhemmed Sîrac û Şêx Muhemmed Nûr.
Şêx Hesenê Nûranî yek ji Şêxên bi navûdeng ê Rêçika Neqşîbendî bû. Di herêmê de xwedîrêz û giranbihatiyeka wî ya mezin hebû. Di pey wî de, çi kesê ku ji malbatê rabûye, hê bêtir bi bal welatparêziyê ve, xasma di warê nivîsandina bi zimanê kurdî de gavine fireh avêtiye û qelemşoriyeke mezin kiriye û berhemên xwe bi zimanê kurdî nivîsîne.
Çendî ku bi dehan mirovên hêja, zana û bîrewer ji Malbata Şêx Hesenê Nûranî rabûne û niha jî bi dehan kesên wisa hene, lê belê emê pêşî li ser Şêx Ebdurehman û pirtûkên wî, di pey de li ser herdu kurên wî, Muhemmedê Kerbelayî û Şêx Eskerî, piştre jî li ser Şêx Muhemmed Canê birayê Ebdurehmanê Axtepî binivîsin. Da ku xwendevanên Kurd, vê Malbata hêja rind binasin û ger bi hindikî be jî, sûd ji berhemên wan bibînin.
Jan Axîn
Hunermendê kurd Jan Axîn di sala 1973'an de li gundekî Batman'ê hatîye dinyayê. Ji biçukatiya xwe de muzîk, hest û remanên Kurdî di gîyanê wî de cihekî girîng girtin.
Di muzîka Kurdî' de klasîkên mîna Mihemed Şêxo, Tehsîn Taha, Mehmed Arifê Cizrawî û Miradko, li ser muzîka wî tesîr kirin. Ji biçûkatiya xwe de ji temburê hez kir û berhemên xwe bi tembura xwe afirand. Di sala 1997' an de beşa perwerdehiyê xelas kir. Berî berhema xwe, di nava xebat û organîzasyonên muzîka Kurdî de cîh girt. Li ser vê bingeha xwurt muzîka xwe ava kir û bi muzîka nujen ya cîhanê neqişand.
Di muzîka cîhanê de jî li kom û kesên mîna Pink Floyd, Gary Moore, Nirvana, Bon Jovi  û kesên mîna wan guhdarî kir. Bîr û baweriya wî eve ku muzîka Kurdî jî di nava muzîka cîhanê de êdî rola xwe bileyîze, ji ber ku muzîka Kurdî jî di keskesora vê cîhanê de rengekî taybet û bêhempa ye.
Zanîn, 1:1991
Zanîn 1 hejmara yekem a kovara torevanî û çandeyî ye ku di 1991ê de li Qamişlokê (Rojavayê Kurdistanê, Sûrî) ji aliyê Ebdulbaqî Huseynî û Ferhad Çelebî ve hat çapkirin. Ev hejmar ji 60 rûpelan pêk tê.