cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anna Maria Jopek
Anna Maria Jopek (14ê kanûnê 1970 li Warşova) stranbêjeke polon e. Ew welatê xwe di Pêşbaziya Strana Eurovision 1997 de, bi strana "Ale jestem" temsîl kir û 11 ji 25 karên beşdariyê qedand; û di 2002 de, wê li ser albumek bi gîtarvanê  jazzî Pat Metheny re hevkarî kir. Ew gelek xelatên muzîka xwe wergirtiye, di nav de Xelata Kesane ya Michel Legrand li Vitebsk di 1994 de, û her wiha hemî xelatên muzîkê yên li Polonya, bi sêlikên zêrîn û platîn.
Jiyan û kariyer
Dêûbavên wê di koma polon Mazowsze de çalak bûn. Dayika Maria Stankiewicz dansker û bavê wê Stanisław Jopek stranbêjek navdar ê polon bû.
Di sala 1989an de dest bi xwendina jazz li dibistana muzîkê ya Manhattan li New York kir. Di 1994 de wê xwendina xwe li piyanoya klasîk li Akademiya Muzîkê ya Fryderyk Chopin li Warsaw qedand. Ew sê sal şûnda peymana xwe ya tomarê ligel Polygram navîşand û albûma xwe ya yekem tomar kir: Ale Jestem ("Lê Ez Ez im"). Di eynî sal de ew di Pêşbaziya Strana Eurovision 1997 li Dublinê de ew temsîliya Polonya  kir. Di sala 1998 de wê ji bo strana Ale Jestem Sêlikek zêrîn wergirt., Ji bo albuma xwe ya din Szeptem (bi kurdî " bi kurrepist") wê di heman salê de û di 2001ê de du caran platîn wergirt. Di 31ê kanûna paşîn a 1998an de ew zewicî bi pêşkêşvanê radyoyê Marcin Kydryński.
Di nîsana heman salê de ew bi "Fryderyk" re yek ji xelatên muzîkê yên girîng ên Polonî re hat xelat kirin. Mehek şûnda, kurek wê he  bû.Salek şûnda kurê wê yê duyemîn ji dayik bû. Di sala 2000an de, ew li Israel seredanek konserî kir; li Katowice / Polonya ew grûpa vekirina Sting bi koma xwe re pêk anî.
Pêşkeftina navneteweyî di 2002 de bi albûma Upojenie re hat, ku ew bi gîtarvanê jazzê yê amerîkî Pat Metheny re tomar kir, ku ew jî çend stran ji bo wê kom kir.
Şewket Emîn Korkî
Şewket Emîn Korkî derhênerekî kurd e.
Şewket Emîn Korkî di sala 1973'a de li bajarê Zaxo yê li başûrê Kurdistanê ji dayik bûye. Di sala 1975'a de ew ligel malbata xwe ji ber çewisandinên rêjîma Iraqê koçberî Îranê bû û ta 1999'a li wir ma. Ew li Kurdistana Îran û Iraqê di warê şano, televizyon û sînema de xebitiye. Hin ji filmên wî yên ku beşdarî gelek festîvalan bûne, hatine xelatkirin. Wî di sala 2002'ê de li Kurdistanê yekemîn Festîvala Kurtefilman amade kir.
Korkî yekem filmê xwe yê dirêj li Kurdistana Iraqê, Crossing the Dust, di 2006 de nivîsî, derhêner û çêker kir.
Ew di 2007 de li Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Rotterdam hate nîşandan. Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Sîngapurê.
Tiryak
Tiryak an muxederat an jî mewadê muxedir madeyekê tibbî, întoksîk, performans zêdeker û xudantesîr e dema ku tê wergirtin an jî dikeve nava bedenê mirov an jî nava heywanekî din û wek xwarin nayê pejirandin.
Şewket Emîn Korkî
Festîvala wî ya duyemîn, Kick Off (2009), diwanzdeh xelatên navneteweyî stend, di nav de Xelata New Currents a Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Busan û Xelata FIPRESCI.
Tiryak
Di dermannasiyê de derman wek ''madeyeke kîmyayî bi armanca tedawîkirin,xweparastin,pêşlêgirtin an jî teşhîsa nexweşiyê û her wisa bi armanca başbûna fîzîkî û zihnî tê bikaranîn.Derman hem ji bo demeke kurt hem jî ji bo nexweşiyên kronîk bi awayeke rêkûpêk dikare bê reçetekirin.
Şewket Emîn Korkî
Festîvala wî ya sêyem, Bîranînên li ser Kevir (2014), panzdeh xelatên navneteweyî stendiye, di nav wan de baştirîn fîlma 2014 ji cîhana erebî li Festîvala Fîlman a Abu Dhabi û xelata APSA ya UNESCO. Fîlma wî ya dawî, THE EXAM (2021), di 55emîn Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Karlovy Vary de derket pêş û xelata rexnegir (PIPRESCI) wergirt. Ew li Hewlêrê, li Kurdistana Iraqê dijî û kar dike. Fîlmên wî beşdarî zêdetir ji 200 festîvalên navneteweyî yên fîlman bûne û zêdetirî 50 xelatên navneteweyî wergirtine. Ew endamê Xelata Akademiya Asya Pasîfîk e.
Tiryak
Dermanên dilxweşker madeyên kîmyayî ne ku tesîrê li Sanral Sîstema Norvus dike wek opiyoîd an jî halosînojenan.Ev dermanên henê dikarin bên bikaranîn ji bo tesîrên sûdbar li ser hiş,têgehiştin,şexsiyet û kiryar.Hindek derman dibe ku bibin tilyak û xwevegirêder.
Peyvnasî
Peyva derman ji proto-hîndûewropî(dʰer- (parastin, ragirtin, hilgirtin)), ji wir ketiye avestayî (drve-),ji wir jî bi rêya zimanê pehlewî wek derman ketiye Zimanê Kurdî.
Dermankirin
Dermankirin ji bo tedawîkirin an jî qenckirina semptomên nexweşiyan an jî ji bo rewşên tibbî an jî tê bikaranîn wek dermankirina parastvan ku xwedî sûdên paşerojî.
Bikaranîna Dînî û Manewî
Bikaranîna dînî û manewî ji çêbûna mirovatiyê heta niha heye.Dermanên ku tên pejirandin bi bikaranîna dînî û manewî wek entyojens tên nasîn.
Ji Bo Xwe-peresînê
Wek Nêtropîk jî tên nasîn.
Sepana Dermanan
Derman çi yên tibbî çi yên dilxweşker dikarin bi rêyên curbecur bên sepandin.Gelek derman ji gelek rêyan dikarin bên sepandin.
Ötisheim
Ötisheim şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Xernûf
Xernûf (bi latînî: Ceratonia siliqua), curekî dareke fêkî ye. Fêkiyên wê tên xwarin.
Çoklata
Çoklata, çoklêt an jî çîkolate ,şîraniya ku ji nokên kakaoyê tê çêkirin. Çoklataya bi fistix, findix û şîr ve jî he ye.
Karistem, Bane
Karistem gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Qişlaq Pîranlû
Qişlaq Pîranlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Viyan Mayî
Viyan Mayî derhênereka kurd e.
Ece Ayhan
Ece Ayhan Çağlar (10 îlon 1931, Datça, Tirkiye - 12 tîrmeh 2002, Îzmîr, Tirkiye), helbestvanekî tirk bû. Pêşengekî helbesta Nûyê Duwem e.
Viyan Mayî
Viyan Mayî di sala 1960'î de li gundê Mayê li başûrê Kurdistanê ji dayik bûye. Wê li Swêdê ragihandin, medya û perwerdeya demoqratyane xwendiye. Ew di sala 2004'ê de vegeriya Kurdistanê û li bajarê Duhokê birêvebiriya Mala Fîlman dike.
Kabiyê
Gundekî Amedê ye.Di navbera Amedê û Bismilê de ye.Li perava Dîcle ye.
Forest-Saint-Julien
Forest-Saint-Julien, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Kescheid
Kescheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ekrem Dumanlı
Ekrem Dumanlı (jdb. 1964 li Yozgatê) rojnamevan, gerînendeyê giştî yê rojnameya Zamanê ye. Zaman xwedî nêrînên tirk-îslamî ye.
Jiyan
Dumanli beriya cûntaya 12ê îlonê (1980), xwedî nêrînên neteweperwer û rastradîkal e. Di nava rêxistinên rastgir de, li dijî kurd, çepgir û komûnîstan têdikoşe. Generalên ku dest danîbûn ser textê dewletê, ne zêde li dijî rastgiran bûn. Lewra rastgir û çepgir ketibûn dafika wan, bi hev re şer dikirin, mercên cûntayê kamil dikirin. Niha êdî pêdivî bi rastgiran nemabû. Bi qasî çepgir û kurdan nebe jî, gelek kesên rastgir jî girtin ku yek ji wan jî Dumanli bû.
Marî bûye (zewiciye), du zarokên wî hene. Bi îngilîzî dizane. Nêrînên wî dişibin ên teriqeta Fethullah Güven. Derbareyê mafê kurdan de ramanên wî neyînî ne, bi tundî li dijî daxwazên kurdan ên wekî xweseriyê derdikeve. Herwiha di zanîngeha Fatihê de dersdariyê jî dike.
Remchingen
Remchingen şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Vîrûsa ARNyê
Vîrusa ARNyê, RNA vayros, coreyekê vîrûsan e ko keristeyê wê yê bomayîk ji ARNyê pêk dihêt.
1740
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Niederbergkirchen
Niederbergkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Distilasyon
Ronên têkelangekîde ku, ji ronên cuda pêk were, bikêranîna cudabuna xalkela wan ji hev cudabunkirine.
Mele Ehmedê Heyderî
Mela Ehmedê Heyderî, helbestvanê kurd ê ku di çaryeka dawîn a sedsala 19an û nîvê yekem ê sedsala 20an de jiyaye. Di van salan de edebiyata klasîk a kurdî êdî hêdî hêdî serencama xwe biriye serî. Di vê qonaxê de Heyderî, bi nûnertiyeke serkeftî ve bûye yek ji xeleka dawîn a edebiyata kurdî ya klasîk. Dîwana Heyderî, ji her aliyan ve gelek bi hêz hatiye vehonandin. Erûz, bi awayekî serkeftî hatiye tetbîq kirin. Di rêstina helbestan de rewanî û zimanekî vekirî hatiye tercih kirin. Di dîwanê de digel bêjeyên erebî û farisî, peyvên tirkî jî gelek hatine bikaranîn. Di bêjeyên farisî yên ku di dîwanê de hatine bikaranîn de, bêtir bêjeyên ku nêzikî kurdî an jî yên ku bi kurdî re hevpar in, hatine tercih kirin. Herçiqas, Heyderî, helbestvanekî serdema nû be jî, him di nav çavkaniyên edebiyata kurdî yên dawîn de û him jî, di nav seyda û meleyên navdar ên ku di nav tradîsyona medreseyên klasîk ên kurdan de ne, cî negirtiye. Anku, Heyderî digel ku bi berhemên xwe ve di lîteratûra kurdî de cî negirtiye, zêde nehatiye naskirin jî. Ji aliyekî din ve jî di serdema edebiyata klasîk a kurdan de, ji bilî çend îstîsnayan nivîsandina pirtûkên biyografîk ên derheqê helbestvanan de zêde berbelav nebûne. Ji ber van sedemên neyênî yên ku hatine destnîşankirin, derbareyê jiyana Heyderî de tu agahî û pêzanînên niviskî nîn in. Herwiha, girseya mezin a pêzanînên me yên derbareyî vê beşê, devkî ne.
La Ferté-Chevresis
La Ferté-Chevresis, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Ako Ezîz Mîrza
Ako Ezîz Mîrza derhênerekî kurd e.
Ew di sala 1963'an de li Silêmanîyê ji dayîk bûye. Ji 1980'î ta 1984'an xwendina şanoyê li bajarê ku lê hatiye dinyayê xwendiye. Ew wek derhênerê şanoyê û wek leyistikvan xebitiye. Di sala 1995'an an de dest bi karê derhêneriya filman kiriye. Belgefilmê wî, yê dawî "li Badawe" ye.
Comprégnac
Comprégnac, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Mehmûdava, Barandûz
Mehmûdava, Barandûz gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 711 kes (136 malbat) bûn.
Derûnnasiya komî
Derûnnasiya komî an jî psîkologiya komî, grûbî an jî sosyal wekî ji navê tê fehmkirin bi civak û pirsgirêkên civakê re bilî dibe. Psîkologî dinya hundirîn ya mirov analîz dike, nas dike û destkeftiyên xwe di nava civakê de diceribîne. Psîkologiya komî an sosyal ji sosyologiyê cûdatir e. Sosyologî prînsîp û normên jiyana civakê analîz dike, psîkologiya komî jî bandora van prînsîp û norman li cîhana hundurîn an mirov analîz dike.
BINBÎR A BÊKESÎ Û BINDESTÎ Di zanistî ya psikolojiyê de binbîr gelek giringe. Binbîr û kesitî yek sedem e, yek jî encam e. Sedem a derketin a holê a kesitî aktorên jiyanêne. Mirov nikarin bi îrade yên xwe binbîra xwe ava bikin. Her bav û dê dixwazin zarokên xwe di malbata xwe û dibîstanan de baş perwerde bikin, lê çawa?
Malbat bi hezar salan demek dirêj bindestên îdeolojiya olan û îdeolojî ya fermî a devletan de  bi rewşa kewneperestî de helak bûn. Çawa zarokan perwerde dikin? Her dem bi hem demî dîrok li ser sîstema koledarî dimeşe û jiyan bi ol û edetên wan her dem carî dike.
Radio Fırat Fm
Radio Fırat Fm li ser frekansa 87.3, lîsansa weşanê ya ku ji aliyê hiqûqa Elman ve hatiye naskirin, weşanê dike. Her wiha radyoyeke ku li ser malpera www.firatfm.com ê bi hêsanî li tevahiya cîhanê li ser înternetê mirov dikare guhdar bike. Radio Fırat Fm serbixwe ye û ne nûnerê tu saziyek siyasî, fermî û taybet e. Şêwaza xwe ya weşangeriyê (Kurdî, Orjînal û Muzîka Gelerî) qebûl kiriye. Bi rêya Panela Daxwazê hem ji Elmanyayê hem jî ji tevahiya cîhanê bêyî ku bang li temaşevanên xwe bike ev der girtiye. Armanca wê ya yekem û sereke ew e ku di nava Biratiya Gelan de çanda gelan a xwişk-bira derxe pêş û platformeke ku pirsgirêkên lê rast hatine bên nîqaşkirin û pêşniyarên çareseriyê bên pêşxistin Jin û mêr cudahiyê nade navbera gel, ol, ziman, nîjad, netewe. Neteweperestî, fikrên li ser bingeha nîjadperestiyê qebûl nake. Li dijî her cure zext û helwestên ku ji ber cudabûna reng, nîjad, netew, zayend, ol û ziman têne kirin. Çandên ku biratiya gelan pêk dihînin, di çarçoveya cudahiya pozîtîf de hê berfirehtir cih tê dayîn û hewl didin bi dilsozî li cewhera xwe nîşan bidin. Di xala ol û baweriyê de demokrasî û wekheviyê diparêz ê.
Derûnnasiya komî
Sîstema koledarî, doh û îro li ser çerx a qedera bindestan dilîhze. Ew şervanên koledarên xwene. Mirovên di jiyanê de cîh digire, bi wî şeklê dije. Hemu malbatan de dijîn û zarokên wan hene. Pêwîste ki ew hemû zarokên xwe perwerde bikin. Zarok di mal de bingeha jiyan a xwe ava dike. Binbîra xwe jî bi vî ava çê dibe.
Ege mirov hêsîre binbîrê xwe be karê wî û azadî ya xwe rast na meşe. Dema yekemîn de mirov ger binbîra xwe pakij bike û bigihîşe cax û demsala xwe. Mirov çawa ji xwe û ji kewneperestî ya xwe azad dibe? Kê ji xwe pirs kir ku dujminê wî kî ye? Her kes dijminê xwe di bînbîra xwe de kedî dike. Kes yê kê ye? Kes ci qas yê xwe ye, ci qas yê der e? Kes ên bindest ne yê xwe, ew an yê koledaran an jî ye zordestanin. Teybetî ya bindestî bi vî awa ye. Rewşa mirovan çawaye? Kes yê xwe an yê der in? Mirov bi xwe cuda bûd. Her yek cuda cuda difikire! Her yek bı tesîrên sisteman li Bakûr, li Başûr li Rojhelat û Rojava! KESÊN BÊKES Mirov di bûyîna xwe ê zarokî de binbîra xwe pak û zelale. Qirêc û gemarî û başî ji mezinên xwe hîn dibe. Kes û cihan eger dostane bin, hevre nekesî ne mumkun e. Kes bi mêjoyê xwe û aqlê xwe û bîr a xwe dewlemend e. Eger kes mêjo yê xwe re îxanêt neke, ew him ji bo xwe, him jî ji bo gelê xwe nîmetek mezin e. Her zarok di mêjo yê xwe de cîhanek mezin e. Jiyana koledarî de zarok di nav kesên bêkes de zelalî û mezintî ya xwe wenda dikin. Mirov di welat ê xwe de jî dibe ki bibe kesê bê kes. Ew mumkun e. TADE, TADEDARÎ Û AZADÎ Di lîteratûr a siyasî de azadî û tadekarî rast nayê ser zimîn. Kî li kê tade dike? Tadekar azad in? Kî azad e? Azadî çi ye? Mirov dikare li bazarê de ji bo xwe re azadî bikire an jî ji devletan azadiyê bixwaze?
Siyahpûş
Siyahpûş, Sîyahpûş helbestvanekî kurd bû. Helbestvanê kurd ê bi nav û deng, Muhammed Cewad naskirî bi Siyahpûş tê gotin ku ji Rojhilatê Kurdistanê an li gor Celîlê Celîl, li Ûrmiyeyê ye. Ew demek li Tehranê, pişt re jî li Bexdayê maye. Siyahpûş pir geriyaye. Dawî hatiye herêma Silîva li ba Ferhoyê Inzêr Axa maye. Ferhoyê Inzêr Axa, serokê eşîra silîva bûye ku ev di rastiyê de konfederasyoneke eşîran bûye. Lewra di nav eşîra silîva de gelek êl û eşîrên din jî cî girtine. Her wiha sînorê herêma Silîva jî ji deşta Bismil bigire heya nêzî sînorên Sasonê berfireh e. Paşê tirkan di fermiyetê de navê herêmê li bajaroka kevnare Farqînê kirine. Ji ber diyalogek ku di nav Ferhoyê Inzêr Axa û Siyahpûş de derbas dibe û ji devan heya îroj hatiye, tê zanîn ku Siyahpûş demek li ba wî, li gundê Hilêliyê maye. Ferhoyê Inzêr Axa, pişt re ji ber serî li ber osmaniyan danayne, bi alîkariya eşîrên din û bi xap tê girtin û osmanî ew li qazoxê dixin û dikujin. Diyaloga navbera Siyahpoş û Ferhoyê Inzêr Axa jî, li ser vê ye ji xwe. Tê gotin ku rojek Ferho ji Siyahpoş dipirse: "Ka bêje Siyahpoş, ez axayekî çewa me?" Siyahpoş: "Axayê min, ez bêjim tê min bikujî, newêrim." Piştî Ferho bawerî didê ku çi jî bêje dê dest nedê, Siyahpoş weha dibêje: "Axayê min, xweş axa ye lê qûna wî qûna qazoxa ye." Îcar tê gotin ku ji ber Ferho timî li dijî osmaniyan derdiket û osmanî sonda Ferho xwaribûn ku dê wî bigirin û li qazoxa bixin, Siyahpoş jî gihîştiye encameke weha. Siyahpoş, pişt re li gundekî çiya yê Farqînê li Kurbeytê bi cî dibe. Ew herêma çiya bi giştî mîna Narik tê binavkirin. Pir gund lê hene û li gel ku her yek navê xwe heye jî, bi giştî dibêjin gundên Narikê, an jî ji gundiyan re dibêjin narikî jî. Narikî bi diziya xwe navdar bûne. Heya dema ku ez li Farqînê bûm jî, rastiya vê yekê hebû, lê niha çewan e, nizanim. Tê gotin ku rojek gundî mirîşkên Siyahpoş didizin. Siyahpoş bi serê xwe ye û nikare tu tiştek jî bike, an li dijî gundiyan derkeve. Ji xizanî û êşa xwe radibe helbestek li ser diziya mirîşkên xwe dinivîse: Ehlê Narik ehlê nar in/ bi dev dost in bi dil neyar in/ Sê mirîşkên Siyahpoş hebûn ew jî xwarin. Ji ber ku tê zanîn Ferhoyê Inzêr Axa di nîveka pêşîn a sedsala 1700î de jiya ye, loma jî tê zanîn ku Siyahpoş jî di wan deman de, ango nêzî 300 sal berê jiya ye.
Di sala 1961î de, welatparêzê mezin, cangoriyê welatê xwe Mele Evdilkerîm Ceyhan û Şêx Mîsbahê Silîvî, diçin gundê Kurbeytê û gora Siyahpoş ku êdî çend kevir jê mane, ji nû ve çê dikin û li ser kêlika wî bi tîpên erebî navê wî didine nivîsîn. Dîwana wî ya bi nav û deng Seyf ul-milûk e. Dîwan, di serdaneke birêz Celîle Celîl a Amedê de, li ser daxwaza wî, demek li balê ma û çû heya paytexta Viyanaya Awistiryayê. Tê zanîn ku Celîle Celîl li ser Siyahpoş lêkolîneke hêja jî kiriye, her çendî derbarê jiyana Sîyahpoş de hin agahiyên kêm dabin jî, pirtûkek bi navê ”Seyf ul-miluk / Siyahpûş” jî amade kiriye û pirtûk di sala 2000î de hatiye çapkirin. Seyf ul-milûk û Melke Xatûn Di edebiyata kurdî de Siyahpoş di nav navdarên herî mezin de cih digre. Li gor riwayetekê di sala 1820an de, li gor riwayetekê din jî di sala 1779an de Xwedê daye. Ji şi’irên wî fêm dibe ku ji kurdên Îranê ye. Ji bo xwendinê li gelek deveran geriyaye û demek dirêj jî li Farqînê maye. Pirtûka wî Seyf ul-Milûk û Bedî ul-Cemal mesnewiyek e û nivîskar xezelên gelek xweş di navbera beşên vê mesnewiyê de danîne.
Jiyana wî
Siyahpûş stêrkeke geş e di ezmanê huner û wêjeya kurdî de. Kaneke teyîsî ye di kûrahiya deryaya çand û helbestên klasîk a kurdî de. Siyapûş nivîskarekî kurd ê bi nav û deng e. Berhemên gelek hêja jê mane. Lê ev berhemên wî wekî destnivîs mane û heta niha nehatine çapandin. Jînenîgariya wî jî ne diyar e û rengê niştecihiya wî jî ne zelal e. Bes, di pirtûka xwe ya Seyfilmilûk de dibêje; "Wekî min hiştî Îran û berê xwe daye Bexdayê" û ji devoka wî jî tê xuyan ku ji Rojhilatê Kurdistanê ye. Dîsa di malikeke pirtûka wî ya bi navê Seyfilmilûk de bi hesaba ebcedê dîroka çaxê jîna wî derdikeve ber çavan. Weha dibêjê Siyapûş; “Bi avzêrê nivîsî xetê kûfî/ Temam ebced ji yekî ta u'lûfî/ Mueʼllim da bi dest wan lewhê sîmîn/ Bi carek elîf û bê kirne telqîn”. Di malikê de, rêza “Bi carek elif û bê kirne telqîn” bi hesaba ebcedê dibe 1205ê hicrî (1790 miladî). Dîsa di helbesteke xwe de behsa Eliyê Herîrî, Melayê Cizîrî û Ehmedê Xanî dike, ji vê îşaretê jî tê zanîn ku ew piştî wan hatiye dinyayê. Endamê Enstîtuya Kurdî ya Stembolê M. Reşîd Irgat, transkrîpsiyona vê pirtûkê pêk aniye. Di xezelan de gelek peyvên ku di kurdiya îro de zêde nayên bi kar anîn û zanîn û her weha hin peyvên erebî û farisî hene.
Aleksandr Nikolayevich Skryabin
Nimuneyên deng
Di kanûna paşinê 1910 de, Skryabin 9 karên xwe ji bo Welte-Mignon tomar kir:
Pfungstadt
Pfungstadt bajarokekî navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Fouillouse
Fouillouse, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Botsvatn
Botsvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Dirêjahiya perava golê 29,22 km û 530 mêtre ji asta deryayê bilind e.
Kanî Îbrahîm, Bane
Kanî Îbrahîm gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Senar Mamedî
Senar Mamedî, Siyasetmedarê Kurd, di sala 1924ê de li gundê Hecîcefan ser bi bajarê Selmas ê hate dinê.
Jînenîgarî
Senar Mamedî di sala 1924ê de li gundê Hecîcefan ser bi bajarê Selmas ê hate dinê. Senar di 17 salî ya xwe de kete nav rêzên ciwanên demokratên Kurdistanê. Piştî navçûna Komara Kurdistanê Senar bû berpirsyarê Hizba Demokrat a beşa Bakurê Rojhelat. Di sala 1950 dema serokwezîrî ya Dr. Mosediq de Senar bû namzedê mecilsa şoraya Milî. Ew babet bû sebeba naskirîna wî di nav Îranê û Rojhelatê Kurdistanê de. Sala 1961-62 Senar dijî rêjîma Şahê Îranê dest bi xebata çekdarî kir.
Di sala 1965-67 Senar bo alîkarî kirina ji bo şoreşa Başûrê Kurdistanê derbasî Başûr bû. Mixabin di sala 1970 de Senar li Başûr Kurdistanê de brîndar ket û piştî về radestê Îranê nefret kirin û heta 1979 li zindana Şah de girtî ma. Senar di Cotmeha 1979 di dema şorşa gelê Îranê de Azad bû. Di bihara 1980 paşî ku Hikûmeta Xomeynî hat ser kar û mafê kurdan înkar kirin, Senar carek din dest bi xebata çekdarî siyasî icar li hember rêjîma Xomeynî kir. Hêza bi serokatî ya Senar digihîşte 1000 Kesan.
Senar Mamedî li Swêd ê xebatên xwe yên siyasî domand û heta niha 3 pirtuk li ser dîroka Kurdistan, bi tayibet herêma Selmas û serpêhatiyên şoreşa về demê hatine çap kirin û ya 4an jî di bin çapê de ye.
Senar di 85 saliya xwe a ku pir bi xebat û têkoşin ji bo rêzgariya Kurdistanê, di xeribiyê de paşî çendin sal li derveyê welat di 15ê Tebax ê 2009 li bajarê Stokholm ê çû ser dilovanî ya xwe.
Krîstalîzasyon
Hevgirtiyên ku têkelang çêkirine, bi metoda kêranîna cudabuna çareserbunê ji hev cîhêbunkirine.
Herdorf
Herdorf, bajarekî navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Atom
Atom (ji zimanê yewnanî: ἄτομος, átomos, tê wateya "yê ku nayê parçekirin") an jî gerdîle ,parçeya elementê ya herî biçûk e û hemû taybetmendiyên kîmyayî yên elementê tê de dixuyînin.
Her atom ji dendik û elektronan pêk tê. Hundirê dendikê da jî notron û proton hene. Notron ne xwedî bar in. Hemî proton xwediyê barê pozîtîv in.
Laos
Komara Demokratîk a Gel a Laosê, (Sathalanalat Passathipatai Passasson lao), welatekî Asyaya başûr-rojava ye. Myanmar, Tayland, Kamboçya, Wiyetnam û Çîn cîranên Laosê ne.
Sternenfels
Sternenfels şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Atom
Atom, li goreyî qaydeyên fizîka quantûm tên kolandin.
Laos
Eyaletên Laosê
Laos ji 16 eyalet, Şaredariyek û herêmek taybet pêk tê:
Qizilyol
Qizilyol, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Azeotrop
Şilavên tevlihev ên ku xalkelekî wanê pêdandî hebe u rewşa ron u rewşa dûkelde heman hevgirtîye wî heben jê re tê gotin Azeotrop.
La Ferté-Milon
La Ferté-Milon, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Arwas
Arwas gundekî ku bi ser navçeya Miksa Wanê ve ye.
Arîncek
Arîncek gundekî ku bi ser navçeya Miksa Wanê ve ye.
Hezîl Kebîr
Hezîl Kebir, ango Hezîla Mezin, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Lunel, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Winkler
Winkler, bajarekî herêma Manitobaya Kanadayê yê.
Mehmûdan, Ûrmiye
Mehmûdan gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 0 kes (0 malbat) bûn.
Aubermesnil-aux-Érables
Aubermesnil-aux-Érables, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Avicii
Tim Bergling (8ê îlonê 1989an - 20ê nîsanê 2018an), bi navê xwe yê profesyonel wekî Avicii tê zanîn, DJ, remîkser û hilberînerê muzîkê yê swêdî bû. Di 16 saliya xwe de, Bergling dest bi weşandina remîksên xwe li ser forumên muzîka elektronîkî kir, ku rê li peymana wî ya yekem vekir. Ew di sala 2011an de bi strana xwe ya bi navê "Levels" derket pêş. Albûma wî ya pêşîn a stûdyoyê, True (2013), muzîka elektronîkî bi hêmanên cûrbecûr re tevlihev kir û bi gelemperî nirxandinên erênî wergirt. Ew li zêdetirî 15 welatan di top 10ê de derket lûtkeyê û li ser nexşeyên navneteweyî derketiye pêş;    single ya sereke, "Wake Me Up", li piraniya bazarên muzîkê yên li Ewropayê biser ket û li Dewletên Yekbûyî gihîşte hejmara çaran.
Straubenhardt
Straubenhardt şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Avicii
Di sala 2015an de, Bergling albûma xwe ya duyemîn a stûdyoyê, Stories, û di sala 2017an de EP ya Avīci (01) derxist. Kataloga wî di heman demê de ew stranan dihewîne: "I Could Be The One" bi Nicky Romero re, "You Make Me", "X You", "Hey Brother", "Addicted to You", "The Days", "The Nights", "Waiting For Love", "Without You" û "Lonely Together". Bergling ji bo xebata xwe ya li ser "Sunshine" ya bi David Guetta re di sala 2012an de û "Levels" di 2013an de ji bo Xelata Grammy hate berbijar kirin. Gelek weşanên muzîkê Bergling yek ji ew DJan e, yên ku di destpêka salên 2010an de muzîka elektronîkî xistine nav radyoya Top 40ê.
Bergling di sala 2016 de, piştî çend salan ji stresê û tenduristiya derûnî ya xirab, dev ji tûrên muzîkê berda. Di 20ê nîsanê 2018an de, dema ku li Mûskat, Omanê li betlaneyê bû, xwe kuşt. Di sala 2019an de, albûma wî ya sêyemîn û dawîn, Tim, piştî mirina wî hate weşandin.
Comps-la-Grand-Ville
Comps-la-Grand-Ville, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kanî Berd, Bane
Kanî Berd gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Pagend
Pagend , yaqût, alqût an jî  lal   kevrî resen bi xala helînê ya 2050 ° C ye. Elementa kromê li hindirê wî kevirê renga sor dide pagendê.
Ragihbar
Ragihbarî, ragihbarî Ji daringên elektrîkê derbasdike ra tê gotin. Ji ber kû elektronên di rêgeha atomê ya dûrde baş nayên kişandin, ew di bin bandora germê,ronahiyê, û bandora elektrîkî da ji rêgehê derdikevin. Bi taybetî atomên lajwerdan(metal) wihane, seba kû di rêgeha atomên wan ya dawinde hindik elektron hene, li gorî Qanûna Kûlon (Coulomb), baş nayên kişandin. Zîv, paxir, û zêr en baş ragihbarin.
Kircheib
Kircheib şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Barbaraya Nîkomêdî
Di şahiyê de şano tên pêşkêş dikin û stranên pîroz tên xwendin. Welatiyên ku beşdarî şahiyê dibin, li gorî kevneşopiyan cilên cuda li xwe dikin û rûyê xwe vedişêrinn.
Bingeha dîrokî ya cejnê
Li gor hin jêderên dîrokî, Barbara keça maldarekî pûtperest bû, Barbara ji pêxember Îsa hez dikir û bû xiristyan, lewma bavê wê xwest wê bikuje. Barbara jî neçar ma ku bireve. Li gorî jêderan Barbara xwe di nav zeviyên genim de veşart, cilên cuda li xwe kirin û rûyê xwe ji xelkê veşart.
Zîwer Îlhan
Zîwer Îlhan (z. 1977, Nisêbîn, Mêrdîn), zimannas û nivîskarê kurd e.
Jiyan
Di sala 1977an de li Nisêbînê hat dinyayê. Dibistana serateyî li vir qedand. Piştî ku li Erxanî amedeyî qedand çû Zanîngeha Gazî ya Enqerê û li wir mamostetiya ziman û edebiyata tirkî xwend. Lîsansa xwe ya bilind ji beşa Ziman û Çanda Kurdî kir. 16 sale mamostetiyê dike. Di kovara Nûbiharê û "Çirûsk"ê de dinivîse.
Freissinières
Freissinières, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Breidvatn
Breidvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Gola Breidvatn 896,5–894 mêtre bilind e.
Kettenhausen
Kettenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qeregûnî
Qeregûnî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ehmedê Eşnehî
Ehmedê Eşnehî zanyarekî heqûqa îslamê yê sedsala 11'an e ku bi eslê xwe kurd e.
Bernavka wî "Ebûlebas" e, Navê bavê wî Mûsa ye. Di sala 1058'î de ji dayikbûye, piştî demekî diçe bajarê Bexdadê li wê derê perwerdehiya dîn li cem Ebûseîd el-Mutewellî, Ebûlxenam û li cem Îbnûlbuxarî girtiye. Di sala 1121'î de wefat kiriye û li cem seydayê wî Ebûseîd el-Mutewellî binax dikin.
Tiefenbronn
Tiefenbronn şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
La Freissinouse
La Freissinouse, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Vîrusa Hepatît C
′′′Hepatît C vîrûs′′′ vîrûseka RNAyî ya biçûk (qebareya 55-65 nm) ya qalikdar ji malbata filavîvîrûsan e ko RNAya wê hest-erênî ye. Di mirovan da, ev vîrûs hokara nesaxîya hewdana vîrûsîya cergî û coreyekê penceşêra cergî (cergxanepenceşêr) û lîmfomayê ye.
Tixmnasî (Taksonomî)
Ev vîrûs ji cinsê hepacivirusan ji malbata flavîvîrûsan e. Heta sala 2010ê wesa dihat hizirkirin ko ew endameka tekan ya wî cinsî bû. Lê endameka dî ya vî cinsî di segan da jî hat vedîtin. Bi kêmanî endameka dî ya vî cinsî heye ko dikare hespan jî tûşî hewdanê bike. Çend vîrûsên dî yên vî cinsî di çekçekûleyan da jî hatine vedîtin.
Nijinman (struktur)
Hepatît C vîrûsê qalikeka ji perdeya çewrî (lipid membrane) li dora xwe heye û tîreya (diameter) wê 55-65 nanometer e. Du şekreprotîn anko glîkoprotîn (E1 û E2) di nav wê qalika bezî da hene. Ew alîkarîya pêvenûsîyan û çûna vîrûsê bo nav xaneyan da dikin. Di nav qalikê da kakileka bîstalekî heye ko tîreya wê 33-40 nanometer e. RNA ya vîrûsê di vê kakilê da ye.
Barometre
Barometre amûreke zanistî ye ku ji bo pîvandina zexta atmosferê tê bikaranîn, ku jê re zexta barometr jî tê gotin. Atmosfer ew qatên hewayê yên ku li dora dinyayê pêçayî ne. Ew hewa xwedan giraniyek e û li hember her tiştê ku dest pê dike, ji ber ku gravît wê dikişîne ser rûyê erdê. Barometre vê zextê dipîve.
Barometre zexta atmosferê bi yekîneyên pîvanê yên ku jê re atmosfer an bars tê gotin dipîve.
Alken
Alken (berê bi şêwazeke din olefîn) hevgirtiyên organîk ên ku di binyata xwe de herî kêm du cotbaqe karbon-karbon (c=c ) dihewînin. Ji ber ku di binyata alkenan de cotek baqê bi hîdrojenê re baq çêbikin dikevine kategoriya hevgirtiyên netêr. Di rewşa ku di binyata alkenan de tenê yek cot baqê karbon-karbon peyda bibê rêzên homolog pêk tînin an jî çêdibin. Formûla rêzên homolog bi şêweya CnH2n ye. Li vir mercik heye; divê “n” herî kêm dido (2) bin. Li jêr ligel şêweyên alkenên herî hêsan eten bi navê belave etîlen ên ku bi modelkirinên cur bi cur hatine xêzkirin şêweyên nivisandinê şêweyên cur bi cur ên alkena jî hene.
Pirtûk
Harold Hart (Autor), Leslie E. Craine (Autor), David J. Hart (Autor), Christopher M. Hadad (Autor); Nicole Kindler (Übersetzer): Organische Chemie, 3. Auflage, Wiley-VCH, Weinheim 2007, ISBN 978-3-527-31801-8, S.85
Fesmy-le-Sart
Fesmy-le-Sart, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Lesoto
Keyaniya Lesoto, (Mmuso wa Lesotho), welatekî başûrê Efrîqayê ye. Bi temamî di nav axa Komara Efrîqaya Başûr de ye. Navê Lesoto ê kevn Basutoland e. Lesoto tê Wateya "welatê kesên ku bi zimanê xwe diaxivin". Lesoto di sala 1822'an de ava bû û di sala 1843'an de ji aliyê Brîtanyayê ve hat naskirin. Di sala 1868'an de bi navê "Basutoland" ket bin destê Brîtanyayê. 4 cotmeh 1966'an de careke din serxwebûniya xwe bi dest xist.
Niedertaufkirchen
Niedertaufkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Werşeq
Werşeq an werşek (bi pehlewî: varsnagân, bi erebî: washaq, bi soranî: weşek; navê zanistî yê latînî: Lynx lynx) ajaleke goştxwar a famîleya pisîkên mezin (Felidae) e. Ji pilingê biçûktir e û ji pisîka kûvî mezintir e. Boçika werşeqê kurt e, 10 cm ye û guhên wê gufikeke mûyên dirêj ya bi serî ve.
Çend cureyên werşeqan ev in: karakal (Lynx caracal), werşeqa ewroasyayî (Lynx lynx), werşeqa îberî (Lynx pardina), werşeqa sor a Amerîkayê (Lynx rufus).
Rewşa werşeqan li Kurdistanê baş nayê zanîn. Polîtîkayeke parastinê ya pisîkên mezin tune ye û zêde dihên nêçirkirin, ji ber vê yekê li gelek cihan nema dihên dîtin.
Erich Fromm
Erich Fromm (jdb. li Frankfurt am Main; m.  li Muralto, Tessin), psîkoanalîst, sosyalpsîkolog, nivîskar û mirovhezekî hêja yê sedsala 20. e. Malbata wî cihû ye.
Di sala 1919î de bi navê "Mala mamosteyên azad a cihûyan" komalekê ava dike. Sala 1924an, bi Frieda Reichmann re dest bi karê psîkoanalîtîkê dike û du sal şûnde jî pê re dizewice. 1929, bi hevalên xwe re înstîtutek bo psîkoanalîzê dadimezirîne.
Aubermesnil-Beaumais
Aubermesnil-Beaumais, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Erich Fromm
Di sala 1932an de bi navê "lêkolînên sosyal" kovareke dertîne û bi rêkûpêk nêrînên xwe diweşîne. Di 1933an de, li Chicago ya DYA bi psîkologa navdar Karen Horney re dixebite û heya sala 1943an ji ber zilma naziyan venagere ji DYA.
Fromm li ser gelek babetan lêkolînan dike. Ne tenê li ser psîkologiyê li ser çand, estetîk, hezkirin hwd jî pirtûken wî hene. Ew yek ji hîmên avakirina zanîstiya psîkologiyê û hûmanîzmê tê zanîn.
Lunel-Viel
Lunel-Viel, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Petter Næss
Petter Naess ( jdb. 14ê adara 1960 li Oslo, Norwêc ) derhênerekî norwêcî e. Petter Naess li Osloyê hatiye dinyayê, ewî wek lîstikvan, şanonivîs û derhêner di warê şanoyê û show de xebitiye. Ewî ji boyî filmê xweyî pêşî „Absolute Hangover“ di sala 1999'a de xelata Amanda ji bo lîstikvan û lîstikvanê herî baş wergirtiye. Petter Næss piştre bi „Elling“ di cîhanê hatiye naskirin.
Baz (kîmya)
Ji maddeyên re ku, dema di avê da tê çareserkirin îyonên OH- xwe bide şilava tevlihev, Baz an jî e'sas tê gotin.
Kîlitê Kou (albûm)
Kîlitê Kou, qasetê Mikail Aslan'îyo diyînan o.
Mikail Aslan, Serre 2000'de badê qasedê Agerayîşra cayke nuşteyke wendo. nuştedê seraşîre Demenanra jo, bade kirkerdişê Dêrsimî, vanoki "Mı Kilıtê Kou kerde vındi" (Min kîlitê Kou, kerdo vinî). Bade wendişîra kerar dano kî Kîlitê Kou newera bivîno.
2003 de hamew hadrekerdişî u Kalan Muzîk ra veciyaw o. Tede 10 habî lawikî estê.
Wiernsheim
Wiernsheim şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kîçav
Kîçav gundekî ku bi ser navçeya Miksa Wanê ve ye.
Kanî Binaw, Bane
Kanî Binaw gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Kraam
Kraam şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Furmeyer
Furmeyer, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Condom-d'Aubrac
Condom-d'Aubrac, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Oestrich-Winkel
Oestrich-Winkel, bajarekî navçeya (Landkreis) Rheingau-Taunus-Kreisê li herêma Hesse a Almanyayê ye.
Meracval
Meracval gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 269 kes (77 malbat) bûn.
Festieux
Festieux, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Hezîl Şerqî
Hezîl Şerqî, ango Hezîla Rojhilat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Iron Dome
Îsraêl, di dema êrîşên Hamas û Hîzbullahê zêde bibûn, bo parastina deverên niştecihiyê û stratejîk vê projeyê dabû dest pê kirin û di sala 2011an de xiste xizmetê. Piştgira dewletên yekbûyî yên Amerîka bo vê projeyê gelek hêsantir kir ku ev proje pêk were. Iron dome, ji bo îmhakirin û sekinandina moşekên menzîlkurt û topên piyade hatiye dîzaynkirin. Pergal, bişev û biroj, di baran û mij, di hemû şertên hewayî de bibandor e.
Pêvajoya bipêşxistinê
Di şerê duyem ê Libnanê de, li hayfa û bakurê Îsraêlê derdora 4000 moşek li Îsraêl ketin. Êrîşên moşekî bûn sedema kuştina 44 sivîl û birîndarbûna bi sedan kesa.
Herwiha li başûr, di navbera salên 2000-2008an de di serî de Hamas ji xazeyê li hember xaka Îsraêlê bêyî ji hev cûdakirina sivîl û leşkera bêhtir ji 8000 êrîşên moşekî û hawanî pêk anî. Moşekên hatin emilandin hama bêje tevê wê moşekên Kassam yên ku xwudî avahiyek hêsan in. Nêzî milyonek îsraêliyên li başûr dijiyan, di menzîla moşekan de bûn û ev rewş xeteriyek ciddî li ser hemwelatiyan çê dikir. Ev û sedemên mîna vê bûn sedem ku Îsraêl pergala parastina esmanî ya îrtîfaya ketandî (nizm) pêş bixe.
Kîsor
Kîsor gundekî ku bi ser navçeya Miksa Wanê ve ye.
Iron Dome
Pêvajoya bipêşxistinê
Di sibata 2007an de wezîrê parastina Îsraêl A mîr Peretz, li hember moşekê menzîlkurt pergala parastina esmanî ya Iron Dome hilbijart. Proje di eslê xwe de 2005an de hatiye dest pê kirin. Di tîrmeha 2008an de moşekên Tamîr yên ku di Iron Dome de tên emilandin testa xwe serkeftî pêk anîn û salek şûnde di testên wezîrtiya parastinê de çend rêzemoşekên Kassam û katyûşa bi serkeftî dan sekinandin.
Herweha pergal moşekên di testan de hatin emilandin, yên ku dê bikevin cihê niştecîhî û cihê beyar ji hev naskiriye û bi wî awayî yên ku dê bikevin ser bajêr daye sekinandin. Di adara 2011an de Iron Dome ji aliyê artêşa Îsraêl kete falîyetê.
Îsraêl di projeya iron dome de ji budceya xwe pir hindik pere xerc kiriye. Piraniya projeyê ji aliyê dya ve hate fînansekirin. Di sala 2011an de di rapora senatoya dya de hatiye weşandin hate diyarkirin ku ji 1 milyar dolarî zêdetir vebergênan hatiye kirin.
Taybetmendiyên pergalê
Pergal, li hember moşekên menzîlkurt û 155 mm muhîmatên topan hatiye dîzaynkirin. Li gor berhemdarê wê, iron dome di şert û mercên neyînî de bişev û biro di heman demê de kare bersivê bide gefan.
Sê pêkhateyên pergala parastina asmanî ya Iron Dome hene:
Radara pergalê weke El/m-2084 tê binavkirin. Avêtina moşeka serwext dike û rêgeha wê dişopîne. Pergala rêvebirina şer û kontrola çekan, li gor daneyaên hatine dayîn cihê ketina moşekê dihesibîne û biryara hebûna gefê dide. Ger moşek li ser deverên niştecihî gefek ber bike, moşekek bergiriyê tê berdan.
Iron Dome dijberî pergalên parastina asmanî bi awayek belav tên bicîhkirin. Her lançer ek 20 moşekên tamîr hildigre serxwe tê bicîhkirin û bi saya têkiliyên bêkablo ji dûr ve biewlehî tên xebitandin. Her bataryayek iron dome nêzîkî herêmeke 150 kîlometreçarçik diparêze.
Mach lezê û cot birêvebirî (guidance) ne. Di merheleya berdan û pêdeçûnê de birêvebiriya aktîf, di merhelya termînal de birêvebiriya enfarûj (infrared) tê emilandin. Heman demê de moşekên tamîr xwudî taybetmendiya devgîrka proximity e ku dema moşek yekser li moşeka dijberî nekeve di nêzê wê de diteqe ku wê îmha bike.
Maliyet
Iron Dome jiber beramberî moşekên kassam pir buha ne tên rexnekirin. Her moşeka tamîr li gor texmînan derdora 20.000-50.000 dolar e lêbelê moşekek kassam bi 800 dolar tê avakirin. Ji ber vê çendê îsraîl, hewl dide pergalên lazer yên ku di gel iron dome bixebite saz bike. Ji bo di êrîşên dijwar de kêşeya cebilxane û maliyet nekêşe gelek veberhênanê li vê qadê dike.
C-dome
Rafael, cotmeha 2014an de versiyona iron dome ya deryayî da naskirin. Pergal li hember amûrên bêmirov yê hewayî, moşek û moşekên seyrê tê pêşxistin. Pergal li ser keştiyê dewriya deryayê, korvet û heya li platformên neftê dişên saz bibin. Hêzên deryayî yê Îsraêl plan dikin ku C-dome di korvetên di sinifa sa'ar 6 de bikar bîne.
Çavkanî
2. https://tirsik.net/index.php?mijarid=34269&hemu=on. tirsik.net. 13 gulan 2021
Dexing, Jiangxi
Dexing, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2006an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 310.000 kesî
Qereqûç Mînbaşî
Qereqûç Mînbaşî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Magalas
Magalas, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Wimsheim
Wimsheim şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Alotrop
Elmas u grafît alotropê hevin û herdu jî cuda rêzgirtina atoma C karbon'ê çêbûne.
Lîberya
Komara Lîberyayê, (Republic of Liberia), welatekî rojavayê Efrîqayê ye. Lîberya di sala 1822'an de ji aliyê Şîrketek Emerîkî a kolonîsatinê (The National Colonization Society of America), bi armanca bicihkirina dîlên (koleyên) reşik ên azad bûne, hate avakirin. Lîberya di 26'ê tîrmeha sala 1847'an de dibe Komarek azad. Berderya Aç, Gînê û Sierra Leone
Kurd Idol
Kurd Idol ( bilêvkirina kurdî :Kurd Aydil ), pêşbirkeke deng û stranê ye, weşan di kanala Kurdsatê pêşkêş dibe û li Başûrê Kurdistanê li Silêmanîyê birêve diçe, versiyona kurdî ya bernameya cîhanî Pop Idolê ye, ku ew ji aliyê Simon Feller de hate avakirin û pêşvebirin ji aliyê pargîdaniyek brîtanî Freemantle e û ev bername di dîroka muzîka kurdî û weşana kurdî de ya herî mezin e. Jûriyên Kurd Idolê Bîjen Kamkar, Ednan Kerîm, Nizamettin Ariç û Kanî ne. Berhemhênerê programê Çekdar ERKIRAN e.
Beşdarên sezona pêşîn
Ji 2000 kesan 172 beşdar hatin bijartin ji bo heftiyên Silêmanî, bes ji bo fînalê tenê 17 kes hatin bijartin.
Nuşînşar
Nuşînşar 25 kîlometreyan ji bajarê Ûrmiyê dûr e û kevtiye bakurê bajarê Ûrmiyê û tê de gelek kargeh û karxaneyên piçûk û mezin wekî Karxaneya Şekira Ûrmiyê, Karxaneya Çîmentoya Sipî ya Ûrmiyê û dehan kargehên piçûk û mezin ên din.
Gelek rez û baxên mêweyan jî li Nuşînşarê hene ku ji wan mirov dikare sêv û tirî û zrddelî û xox û gêlasan nav bibe.
Oberbergkirchen
Oberbergkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mezra Şêxan
Mezra Şêxan gundekî ku bi ser navçeya Miksa Wanê ve ye.
Gap, Hautes-Alpes
Gap, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Kanî Bend, Bane
Kanî Bend gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Krunkel
Krunkel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Faik Bulut
Faik Bulut, nivîskar û lêkolîner di sala 1950î de li Qersê hatiyê dinê. Li Enqerê enstîtî ya Enqere qedand û xelbkir. Ji sala 1971ê heta sala 1980 ê jiyana wxe li welatên Rojhilata Navin de derbazkir. Di dema nîsana 1980ê wegeriya û hate bajara Estanbulê (Tirkiye). Ji wê dema da destpekâ rojnanmevaniye (nuçêvaniye) kir. Navbera salê 1980-1994 rojnamevaniya dom bû. Davi xanenişin bû û destpeka lekolina u nivîsa pirtuken dirokî kir. Taybet Faik Bulut, pisporê diroka İslam, Kurd, Fars (Ecem), Ereb, Rojhilata Navin ê ye. Car caran tevi li gengeşiyên televizyonan dibe. Bulut, nivîsên xwe yi rojanî û dirokî didomine.
Keleha Çariyê
Keleha Çariyê bi kevnariya xwe vedigere hizarsalên berî zayînê û kevtiye nêzîkê gundê Çariya Ewraz ku 25 kîlometran dûr ji bajarê Selmasê ye.
Keleha Çariyê ku cihê jidayîkbûn û serhildana Simkoyê Şikak bû li ser zinareke bilind hatibû avakirin.
Connac
Connac, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Şerê Edessa
Di destpêka şer de, Şepûr çend caran êrîşî axa Romê kiribû. Wî di salên 253 an 256an de ji hêla Orontes li Sûriyê herêma Antakyayê girt û talan kir. Ji bo ku destdirêjiyên farisan bide rawestin û tolhildanê bigire, Valerian bi xwe bi artêşek ku tê gotin qasî 70.000 hêzdar bû (ku di nav wan de nobedarên Pretorî jî hebûn) li dijî Şepûr derket qadan. Bi saya serkeftinên destpêkê romî bi ser ketin û parêzgehên Sûriyê ji nû ve bidest xistin, lê di destpêka havîna 260an de şerek li deştên mezin ên di navbera Carrhae û Edessa de derket.
Artêşa Romê li hember artêşa farisan, ku ji siwarên giran pêk dihat, têkçûnek bi felaket xwar. Bi vî awayî împarator Valerian di dema şer de yan jî piştî şer dîl hat girtin. Ev bûyer ji bo Romiyan bûyerek bêhempa û pir rûreşker bû. Şepûr ev yek di rapora xwe de (bi yewnanî, farisiya navîn û partî wek res gestae divi Saporis tê zanîn) li Neqşê Rustem û li ser rolyefên zinaran ên din (wek nêzîkê Bişapûr) tomar kir.
Mesud Arif Salih
Mesud Arif Salih derhênerekî kurd e.
Mesud Arif Salih li Duhokê li başûrê Kurdistanê hatiye dinyayê, ewî bi neh saliya xwe dest bi karê şanoyê kiriye. Di sala 1991'ê dest bi karê leyistikvaniyê kiriye. Çar salan di televîzyonê bi taybetî wek derhênerê alîkar xebitiye. Di sala 2000'ê de wî xwendina xwe li Instîtûta Medya li Hewlêrê qedandiye. Filmê wî bi Hussein Hassan Ali re "Narcissus Blossom" 2006'a li Berlinale xelata Amnesty-International jibo filmê mafê mirovan sitandiye.
Fîlmografî
2007 Heaven in Mirror 2006 Narcissus Blossom
Neqşê Rustem
Neqşê Rustem (muralê Rustem, bi farisî: نقش رستم) şûnwareke kevnar a arkeolojîk û nekropolek e ku bi qasî 12 km li bakurê rojavayê Persepolîsê, li parêzgeha Fars a li Îranê ye. Komek ji rolyefên kevnar ên îranî li ser zinar û rûyê çiyê hatine birîn. Çiya cihê razana dawî ya çar padîşahên Axamenî dihewîne, di nav wan de şah Daryûsê Mezin û kurê wî Xerxes. Ev şûnwar ji bo dîroka Îranê û ji bo îraniyan xwedî girîngiyek mezin e. Ew şûnwarên cihêreng ên arkeolojîk dihewîne, ku di nav dîwarê zinar de ji hezar salî zêdetir ve, ji Elamî û Axamenîsan bigire heta Sasaniyan, hatine xemilandin. Ew çend sed metre dûrî Neqşê Rejab e û çar rolyefên kevirên sasanî yên din, sê padîşahên pîroz û yek keşîş hene.
Stêrka sor
Stêrka sor, stêrkeke pênc goşedar e, nîşaneya sosyalîzm û komûnîzmê ye.
Ew pênc goşe an jî quncik nîşana her pênc tiliyên kedkaran û her pênc parzemînan e. Ev her pênc quncika her wiha nîşana her pênc komên civakî yên civakê bibe sosyalîzmê û sosyalîzmê biparêze ye. Bêyî rêzeke wan diyar hebe ev pênc komên civakî ev in:
-Ciwan (nifşên pêşerojê)
-Artêş (Parastin û strandina sosyalîzmê)
-Karkerên pîşesaziyê
-Karkerên çandiniyê (cotkar)
-Entelijansiya (ji bo gihiştina komûnîzmê çîna divê ramanan biafirîne ye)
Her wiha ev nîşane di alaya PKKê de jî hatiye bikaranîn.
Stêrka sor alaya Artêşa Sor e û di alaya Yekîtiya Sowyetan de jî ser dasik-çakûç re cih girtiye.
Nasname
Nasname, ew e ku dide nîşandin ku mirov hemwelatiyê welatekî ye û di derbarê mirov de zanînên mirov têde cih digirin. Bi wê yekê re, weke karetekê ya. Lê di sedsale me de bi elektronîkî jî hatina pêşxistin. Bi vê yekê, nasnameyên elektronîkî jî hatine pêşxistin. Di hundirê wan de çîpeke elektronîkî bi cih dikin û ew çîp, hemû zanînên mirov di xwe de diparêzê. Her wusa, dema ku mirov dervî welat jî be, ew çîp, dikare sinyalê bide şandin ku mirov dervî welat e.
Zanîn û zanebûnên der barê de
Di nasnameyê de, pêşî nav, paşnav, ol, hijmar û hwd tên nivîsandin. Mîkroçîpa ku têde hatî bicihkirin jî, di wê de hemû zanîn di derbarê de tên bicih kirin. Di derbarê, zanîn fizîkî, rêçtilî û hwd, hemû tişt di wê de tê bicihkirin. Ji kîjan herêmê ye û ji kîjan olê ya ew jî têde tên nivîsîn. Nasname, bi hemû rewşên xwe yên ku bi wê re, tenê weke belgeyeke (binatereke) neteweyî ye. Tenê di hundirê welêt de dibuhure.
Pasport
Pasport, piştî şerê cîhanî yê yekem, di jiyane mirov de bicih dibin. Pasport, herî zêde ne tenê weke binetareke weke nasname ye. Ji wê zêdetir, pasport weke nasnema navneteweyî ya. Bi wê dikarê rêwîtîyê nav welatan were kirin. Pasport jî, weke nasnameyê, xwediyê heman awayê, hemû zanîn ku di nasnameyê de bicih in, di wê de jî tên bicih kirin. Ew jî, bi mîkroçîp e.
Nasnameyên kart
Weke kart nasname, di jiyane mirov de, bi pêşketina teknolojiyê re bicih bû. Bi wê re bi çîpên di hundirê wê de, xwediyê hemû zanîna mirov e. Bi wê re jî, kart bi rengê xwe jî zêlde bûn. Gelek awayê wê derketin li holê. Karta bankê, karta nasname, û hwd, weke van awayê wê gelek cûre û awayên wê di jiyanê de zêde bûn. Weke ku çawa, nasname ji welatekî heta welatê din guharîn li gorî welatan di wan de heya, bi heman rengê di kartan de jî cudabûn û cihêrengiya wan heye. Kart jî û nasname jî, yên hemû welatan ne tijbihina hevdû.
Kendal Nezan
Kendal Nezan, di sala 1949an de li bajarokê Farqînê (Silîva) yê li ser Diyarbekirê ji diya xwe bûye. Xwendina xwe ya seretayî, ya navîn û amadeyî (lîse) li Farqînê û li Amedê temam kiriye.
Piştî wê du sala li Fakulteya Bijişkiyê ya Enqerê xwendiye. Paşê, ji bo fizîka nukleer bixwîne diçe Fransayê. Li Zanîngeha Paris-Orsayê salekê maîtrise (master-1) dike, piştî wê disa salekê DEA (Master-2) di warê fizîka reaktoran de, li Enstîtuya Zanistên Teknîk ên Atomî ya Saclayê, li Parîsê dike. Di encamê de têza xwe ya doktorayê li ser fizîka atomî dike û weke lêkolîner li CNRS (Navenda Neteweyî ya Lêkolînên Zanistî) û Koleja Fransayê dest bi kar dike. Li gel xwendina xwe û çalakiyên xwe yên pîşeyî, Kendal Nezan pir zû li riyên paraztina doza kurdî jî geriya. Gava ku xwendekar bû, Yekîtiya Xwendekarên Kurd ên Fransayê û paşê jî Mala Kurdan ava kir, kovarên bi zimanê kurdî yên weke Ronahî û Azadî belav kir. Di 1974an de, di gel gelek ronakbîrên fransî yên weke Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Maxime Rodinson, Pierre Vidal-Naquet, Edgar Morin, Bernard Dorin û Gérard Chaliand beşdarî avakirina Komeleya France-Kurdistan bû. Vê komele, bi weşanên xwe û beşdariya di medyayên fransî de, di warê danasîna gelê kurd de li Fransayê roleke serekî lîst.
Di sibata 1983an de, li gel bi dehan ronakbîr û hunermendên kurd ên li sirgûnê yên weke ronakbîr û diplomatê navdar Mîr Kamiran Bedirxan, hunermendê sînema, derhêner û senarîst Yilmaz Güney, ku xelata Darqespa zêrîn a festivala Cannesê ya 1982yan wergirt, şairê mezin Cegerxwîn û hwd Enstîtuya Kurdî ya Parîsê ava kir. Paşê, di 1993yan de, Enstîtuya navborî ji alî hikûmeta Fransayê ya wê demê ve weke Weqfeke di xizmeta gel de hate nasîn.