cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jessica Benjamin
Jiyan û girîngî
Jessica Benjamin li New York City psîkoanalîstiyê dike û li Zanîngeha New Yorkê kar dike.
Ew yek ji damezirênerên koma xebatê ya bi navê Yekîtiya navneteweyî bo psîkoanalîz û psîkoterapiyê û ya navenda Stephen Mitchell Center for Relational Studies a li New Yorkê ye.
Gulana sala 2008, bo weqfa Sigmund Freud a li Viyanayê ye tê vexwendin û li wir Sigmund-Freud-Nîşanê werdigire.
Nîşan
2008: Sigmund-Freud-Nîşan li Viyana
Gowarî Çilawaz
Gowarî Çilawaz gowarêkî manganey taybet be muzîk û goranîye, Dezgay Mûzîk û Kelepûrî Kurd derîdekat.
Erkî serkî em goware (be notekirdinî sercem ew goranîye folklorî û kelepuwrîye kudîyanen) ke ta êsta beşêwey têkst û deqî edebî leber destan. Le werzêkda wêray derçuwnî "3" sê asayî jimareyek taybet dekrê be twêjînewew lêkolînewy zanistî le ser muzîk, û goranî û layenekanî hûnerî peywest bem hûnerew dezgay muzîk û kelepuwrî kurd, bo her boneyekî peywest be jyan û jiyarî kurdewarî (Jimareyekî taybet)yş dexate berdem xwêneran û arezûwmendanî bwarî mîlodî û goranî kurdî.
Girêdanên Derve
Malpera Kovara Çilawaz
Ebû Senam Wista
Ebû Senam Wista, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Thiberville
Thiberville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Mehrdad Izady
Mehrdad R. Izady di sala 1962an de hatiye dinyayê Dîroknas û nivîskarekî hevdem ê amerîkayî ye. Bavê wî Kurd e û diya wî ji Belçikayê ye. Ji ber ku bav û diya wî dîplomat bûn, ew piraniya serdemê ciwantiya xwe li welatên Îran, Iraq, Efxanistan û Korê derbas kir. Sala 1976 de, lîsansa xwe di warên dîrok, zanista ramyarî û erdnîgariyê de li Zanîngeha Kansasê wergirt. Bawernameya doktoriya xwe ji pişka ziman û şaristaniyên Rojhilata Navîn ya Zanîngeha Columbiaê di sala 1992 bi dest xist. Ew Di Zanîngeha Harvardê de mamostetiya zimanên Rojhilata Navîn kiriye û ji sala 2001ê virde, li pişka dîroka Zanîngeha Pace ders dide. Ew her wisa li ser babetên girêdayî gelê Kurd li dû komîteya Kongra Amerîka de xebitiye.
Henaranî Kon
Henaranî Kon (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Hanarani Kon), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Biberach (navçe)
Biberach, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
Bendera Fawê
Bendera Fawê li 2010 ji hêla wezîrê hatûçoyne iraqî ve hate danan. Ku dikeve devara fawa ya girêday bajêrê Basrah li ser Kendava Faris.Ew nêzik 4.6 milîyal lê hatiye dayne. Û ev bendera dikar bi qasî 99 milon tenên kelûpela û tiştan bi rêve bibe.
Vexwandin
Proje yekem car bi fermî hate pêşniyar kirin û di sala 2010an de hate ragihandin. Lê belê derengiyên bêhejmar ji ber pevçûnên li Iraqê, û astengîyên nebûn û kêmbûna dravê herwisa ji ber nakokiyên navxweyî û nizm bûna bahayê  petrolê  bû sedem ku proje were rawestandin.Lêbelê di sala 2020-an de serokwezîrê Iraqê  Mustafa el-Kadhimi  dest bi qonaxa duyemîn a porterê kir, wan kompanîyeka Koreya Başûr dest pê kir, ku endezyariya 2.7 Bilyonê ji bo portê di Decemberile de diyarkirbû. Herwisa hejî gotinê ye ku Gelek kompanîyên û pargîdaniyên din ji bo peymanan bizav û hawil dikirin, di nav de pargîdaniyên Çînî, Emiratî û Amerîkî.
Robert De Niro
Robert Anthony De Niro Jr. (jdb. 17ê tebaxa 1943an) aktor, berhem hîner û derhênerekî amerîkî ye. Ew bi taybetî bi neh hevkarên xwe yên bi derhênerê sînemayê Martin Scorsese re tê naskirin û wergirê du xelatên Akademiyê ye, xelata Golden Globe, Xelata Cecil B. DeMille, û Xelata Guild Life Achievement ya Aktorên Ekranê. Li sala 2009 de, De Niro xelata Kennedy Center Honor wergirt û li sala 2016 medalya azadîya serokatîyê ji serokê Amerîka Barack Obama wergirt.
De Niro, ku li Manhattanê li bajarê New York ê ji dayik bû, li HB Studio, Stella Adler Conservatory û Li Stodyoya Aktoran a Lee Strasbergê lîstikvanî xwend. Rola wî ya pêşîn di fîlimaGreetings de (1968) bû, û wî bi rola xwe ya lîstikvanê beyzbolê di drama werzîşê ya bi navê Bang the Drum Slowly (1973) de hat naskirin.
Hevkariya wî ya yekem bi Scorsese re di fîlma Mean Streets (1973) bû, ku wî rola sûcdarê piçûk "Johnny Boy" lîst.
Navdarbûna wî di fîlma herî bernîyas Godfather Part II (1974) bû, ku wî rola ciwan Vito Corleone di leyîst, ku Xelata Akademî ya lîstikvanê herî baş De Niro wergirt. Ji bo portreya wî ya bi navê Travis Bickle di fîlma Taxi Driver (1976) û di fîlma Deer Hunter (1978) da, du namzedên Xelata ji bo lîstikvanê herî baş ya Akademiyê wergirt (Academy Awards).
De Niro di fîilma drama biyografîkî de ya Scorsese ( Raging Bull) (1980) de Jake LaMotta wêne kir, û Xelata yekem a Akademiyê ji bo Lîstikvanê Herî Baş, wergirt. Ewî rolên cuda lîst, di fîlmên mîna The King of Comedy (1982) ko komîkek stand-lîst bû, bêtir nasandin bi dest xist, û lîstina di fîlma nawdar 1900 (1976), fîlma sûcan Once Upon a Time in America (1984), Brazil (1985), fîlma olî The Mission (1986), û li fîlma komedî Midnight Run (1988). lîstina rolê çete bi navê Jimmy Conway li fîlma Goodfellas(1990) û rola nexweşek katatonîk di drama Awakenings (1990), hem jî sûcdarek di fîlma thriller û psîkolojîk Cape Fear (1991) de nîşan da. pesna hesê fîlman hat kirin ji ber lîstina baş a De Nîro. Dûv re wî di This Boy's Life (1993) de lîst, û yekem fîlima xweya dirêj a bi navê A Bronx Tale (1993) derhênan Jêre kir. Serkeftinên wî ên din fîlmên sûc Heat û Casino (her du jî 1995) hene.
Jiyana zû û perwerde
De Niro beşdarî di dibistanek seretayî bû, heya pola şeşemîn li Manhattan.Wî dest bi dersên lîstikvaniyê kir di Atolyeya Dramatîk de û ew di 10 saliya xwe de li dibistanê cara yekem derkete holê, rola Sêhrbazê Ozê û şêrê tirsonek leyîst. Dûv re çû Dibistana Bilind a Elisabeth Irwin, ko dibistana jorîne a Little Red School House, ji bo pola heftemîn û heştemîn. Dûv re ew ji bo pola nehemîn li Dibistana Bilind a Muzîk û Hunerê hate pejirandin, lê tenê demek kurt beşdar bû berî ku ew veguhezîne dibistana navîn a giştî IS 71, Dibistana Bilind a Evans Hughes. De Niro beşdar bû li Dibistana McBurney û paşê jî, Dibistana Rhodes Preparatory School. Wî wekî rêyek dît ku şermê xwe rehet bike, û bi sînemayê re hesreta wî çêbû, ji ber vê yekê wî di 16 saliya xwe de dev ji dibistana navîn berda û li pey lîstikvaniyê ket. Wî paşê got, "Dema ez li derdora 18 salî bûm min li bernameyeke televîzyonê dinerî û min digot, 'Eger ev aktor debara xwe pê dikin û bi rastî jî ne ewçend baş in, ez nikarim ji wan xerabtir bikim. '" Wî li HB Studio û Lee Strasberg's Studio Actors Studio lîstikvanî xwend. De Niro di heman demê de bi Stella Adler ê ji Enstîtuya muzîkê a Stella Adler re jî xwendiye, li wir ew bi teknîkên pergala Stanislavski re rûbirû bû. Wekî lîstikvanek ciwan, De Niro ji karê Marlon Brando, Montgomery Clift, James Dean, Greta Garbo, Geraldine Page, û Kim Stanley îlham wergirtîye.
Wêser
Wêser, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Wêser' 470 kese (251 mêr, 219 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 121 e.
Brühl
Brühl tê çend maneyan:
Saint-Vaast-sur-Seulles
Saint-Vaast-sur-Seulles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Erding (navçe)
Erding, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Aqacankendî
Aqacankendî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Thibouville
Thibouville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
El Relampago
El Relampago (Birûsk), rojnameyeke mûsewî bû ku di 1909an de hefteyê du caran li dewleta Osmanî derket. Rojname ji aliyê Elia Kohen ve hate weşankirin û zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.
Camelin
Camelin, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Ton
Ton ya kurtenavê xwe t pîvaneke tabloya heştemîn (VIII) ya sîstema navneteweyî (SI) ye, ango derveyî SI'yê ye, lê dîsa jî ji ber dewr û girîngiya xwe bi sîstema navneteweyî re tê bikaranîn.
Tonek ev e:
Barzan Şasiwar
Barzan Şasiwar, di sala 1957'ê de li Urmiyê hatiye cîhanê, pêşkeşvanekî televîzyonê ye.
Barzan Sasiwar sala 1957li gundê Dezgir hatiye dunayê.
Eḧmewaway Sera
Eḧmewaway Sera, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hemzêkendî
Hemzêkendî gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Eḧmewaway Sera
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Eḧmewaway sera 415 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 75 e.
Hemzêkendî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 949 kes (244 malbat) bûn.
Müden (Mosel)
Müden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xanedana Zendiyan
Xanedana Zendiyan, xanedan û dewleteke kurdên lek bû li Îranê. Damezrînerê dewletê Kerîm Xanê Zend bû. Xanedanê di navbera 1750/1751 û 1794an de hikûmdarî lê kir.
Piştî mirina Nadir Şah li sala 1747ê li Îranê kaos peyda bû. Di nav vê kaosê de kurdekî bi navê Kerîm Xan Zend, desthilata xwe îlan kir. Ji sala 1750 heta 1779ê desthilata wî berdewam kir. Bi xiyanetekê desthilata wî jî hatiye rûxandin.
Dîrok
Xanedaniya Zend di navbera salên 1750 û 1794’an de weke dewlet li Rojhilatê Kurdistanê hikum kiriye. Xanedan ji Îlamê, ji aliyê Şah Afşar ve sirgunî Rojhilatê Îranê tê kirin, lê piştî mirina Şah Afşar dîsa vedigerin warên xwe. Dewleta Zend ji hêla kurdên Lekî  ve hatiye avakirin. Sazûmankarê dewletê Kerîm Xanê Zendî ye. Lê Kerîm Xan tu carî xwe weke hikûmdar pênase nekiriye, xwe wekî wekîlê gel bi nav kiriye. Paytextê dewletê Şîraz e. Di Newroza 1750’yan de hatiye îlankirin. Kerem Xanê Zendî dewleta Safevî ji holê radike û dewleta Zend a Kurd ava dike. Di karên xwe yên derve de, di enacama polîtîkayên xwe yên li dijî Azad Xan û Împeratoriya Osmanî de Azerbaycanê û Besrqyê dike bin rêveberiya xwe. Ala Zendan li ser zemînê spî sêgoşeyek bi xêzên kesk heye. Di hundirê sêgoşeyê de jî sûretê şêr û li pişt şêr jî şiklê rojê cih digire. Di demek kin de Îran, Azerbaycan, Ermenistan, Gurcistan û piraniya welatê kurdan digire bin hikûmdariya xwe. Mîna Medan dewleta Zend jî artêşek ji jinan ava kiriye. Bi dewleta Qaçaran re şerên mezin kirine û ew têkbirine. Dema ku Osmaniyan xwestiye Mîrektiya Baban a kurdan ji holê rakin, dewleta Zend alîkariya Baban kiriye. Ji ber vê navbera Zendan û Osmaniyan xira bûye. Bi artêşa Osmaniyan re jî li Besrayê şerek mezin kirine. Artêşa Osmaniyan têkbiriye û gelek leşkerên Osmanî dîl girtine. Bexda û piraniya Iraqê ji Osmaniyan standiye. Taybetiya herî mezîn a Kerîm Xanê Zendî ew e ku xwestiye dewletek nûjen ava bike. Ji bo vê gelek girîngî daye aborî, zanist, wêje û çandê. Gelek kanî, hemam, xan, mizgeft û qesrên bêhempa çêkirine û yên heyîn jî nûjen kirine. Her wiha atolyeyên çêkirina şûşe û çînî dane avakirin. Di dema Zendan de Şîraz bûye navendek girîng a zanist, wêje, çand, huner û aboriyê. Gelek wêjevan û zanyar di vê demê de gihiştine. Kerîm Xan di dema xwe de gelek berhem daye çêkirin. Li Şîrazê Keleha Vekîl, Pazara Velîk, gelek mizgeft û baxçe daye çêkirin. Her wiha Qesra li Tehranê ku piştre Tehran dibe paytexta qaçaran jî ji aliye Kerîm Xan ve hatiye çêkirin. Hikûmdarên dewleta Zendan wihan e: Kerem Xanê Zendî, Mihemed Alî Xanê, Ebûl Feth Xanê, Zekî Xanê, Sadiq Xanê Zendî, Elî Mirad Xanê Zendî, Cafer Xanê Zendî, Seyîd Mirad Xanê Zendî û Lutfî Elî Xanê Zendî ne. Kerîm Xan di sala 1779’an de jiyana xwe ji dest dide. Pişti mirina wî li welatê wan tevlihevî û valahiyek mezin çêdibe. Ev dibe sedem ku li ser welatê wan êriş pêş bikevin. Piştî mirina Kerîm Xan kurê wî Ebû el Fetîh tê ser text. Ebû el Fetîh di rêvebirinê de pir qels dimîne û ji aliyê apê xwe Zekî Xan ve tê arestekirin. Hikûmdarên din ên mîna Elî Mirad û Cafer Xan jî wekî Kerîm Xan nikaribûnê welat bi rê ve bibin. Dijminê herî mezin ê Xanedana Zend Qaçar bûn.
Damezrandin
Beşek pir mezin a hikûmdariya wî, bi şerê Qaçaran re derbas dibe. Di encama şerekî bi Îrana Qacarî re dîl dikeve dest û li keleha Bamê tê kuştin. Dewleta Zend di sala 1794’an de ji hêla Împeratoriya Qaçaran ve ji holê hatiye rakirin. Dewleta Zendî dewleta herî mezin a dawiyê ya ku kurdan avakiriye ye.
Desthilata Qacariyan bi rêberiya Axa Mihemed Xan ve hate ava kirin û gelek kes ji eşîra Zendan û têkildarî vê eşîrê kuştin
Qacarî ji çend eşîran pêk tê. Di navbera salên 1780 û 1790an de bajêrên Îranê yek yek bidest xistin. Li sala 1786an de bajarê Tehranê dagir kirin û ew der wek paytextê xwe îlan kirin. Li sala 1796an de jî Malbata Qacariyan ava kirin. Êdî li Îranê desthilata malbata Qacariyan destpê dike.
Kotirî
Kotirî, koter(ok),kebokurk, goyîn an qumrî (Streptopelia turtur), cureyekî kevokan (Columbidae) e. Çûkek e koçber e û ji bo goştê xwe ji aliyê nêçîrvanan ve seyda wê dihê kirin. Ji kebokan (kevok) û qoqîyan herî cudahiya wan ya eşkere xetikên berqurka wan e.
Cilîn, Stewr
Cilîn (1928: جللين / Cillîn; 1946: Cillin; ) gundekî bi ser navçeya Stewra Mêrdînê ve ye. Cilîn ji 3 taxa pêk tê: Qerneqûç, Mexzen û Bekira.
Debara gund bi xwedîkirina heywanan, rezvanî û çandina fêkiyan li ber Çemê Cilîn e. Kesên rezê wan hene dims û bastîqê jî difiroşin. Hin malbat havînî ji bo komkirina bindeqan derin bajarê deryaya reş ya tirkiyê.
Di dema osmaniyan de di bin hîmayeya Ehmed Axa yê Ewînî de bû. Ehmed Axa sala 1921 ji alîyê Reşo Kûrî hat kuştin.
Çavkanî
koylerim.com/savur-cinaronu-koyu-
Ferhenga ûrisî-kurmancî
Ferhenga ûrisî-kurmancî ji aliyê kandîdê ulmê tarîxî yê Îvanê Omer Farîzov hate amadekirin.
Nêzîkî 30.000 xeber e û di neşirxana Dewletê ya Ferhengê Xaricî û Miletiyê (Moskova) de di sala 1957an de derket.
Ferhengê Grûba Xebate ya Vateyî
Ferhengê Grûba Xebatê ya Vateyî ferhengê Kirmanckî (Zazakî)-Tirkî, Tirkî-Kirmanckî yo.
El Korreo
El Korreo (Poste), rojnameyeke mûsewî bû ku di navbera 1911an de hefteyê sê caran li dewleta Osmanî derket. Rojname ji aliyê Viktor Levi ve hate weşankirin û zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.
Saint-Grégoire-d'Ardennes
Saint-Grégoire-d'Ardennes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hepleran
Hepleran gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Hilaire-de-Villefranche
Saint-Hilaire-de-Villefranche, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Henaranî Serû
Henaranî Serû (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Hanarani Saru), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Karîban
Karîban an kehrîban an jî kevirê teyîsok benîştê kacê (Pinus) yê fosîlkirî ye. Bi taybetî, li qeraxên başûrê Deryaya Baltîk tê dîtin. Sert e û rengê wî zer û spî yan bi sore ve ye. Pircar şefaf e û mirov dikare tê de mêş û mûr an perçeyin giya bibîne.
Li Kurdistanê karîbana reş (kevirê Erzîromê, kevirê Oltiyê) heye.
Axçe Kendî
Axçe Kendî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Vigor-le-Grand
Saint-Vigor-le-Grand, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xwaşt
Xwaşt, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xwaşt' 186 kese (98 mêr, 88 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 39 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 186 kes rûniştvanên Xwaşt, 114 kes dikirin bixwînin u binivsînin (72 mêr, 42 jin).
Silehê
Silehê, bajarekê ser bi bajarê Colemêrgê ye.
La Tienda de Yaakov
La Tienda de Yaakov (Dikana Yaakov), rojnameyeke mûsewî bû ku di navbera 1931 û 1933an de li komara Tirkî derket. Rojname ji aliyê Viktor Levi ve hate weşankirin û zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.
Holskardvatnet
Holskardvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Sogn og Fjordaneya Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 13 kîlomêtreyan dikeve aliyê başûrê rojavayê gundê Arnafjordê û bi qasî 28 kîlomêtre li başûrê rojavayê navenda şaredariya Vikøyriyê ye.
Sallen
Sallen, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ferhenga kurdî-rûsî
Ferhenga kurdî-rûsî Qanatê Kurdo, kandîdatê zanîstî yê fîlolojiyê, çêkiriye û li hev aniye.Li Moskovayê di sala 1960'an de derket û tê de nêzîkî 34 000 peyv hene. Gramatîka zimanê kurdî li rex ferhengê kurt hatiye rêzkirinê. Neşirxana Dewletê ya Ferhengêd Zimanê Miletêd Dereve û yê Sovyetistanê.
Ebû Sedîde
Ebû Sedîde, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Organopónicos
Cotkarên organoponîk kar ên cîhêreng teknîkên agroekolojîk di nav wan pest management yekpare, pirçandî, û zadçinî zivirandin. Piraniya materyalên organîk jî di nav baxçeyan de bi rêya kompostê têne hilberandin. Ev dihêle ku hilberîn bi çend ketanên bingeha petrolê pêk were.
Organopónicos yekemcar wekî bersivek civakê ji kêmbûna ewlehiya xwarinê di heyama Taybet a piştî hilweşîna Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst de rabû. Ew di warê xwedaniyê, gihiştin û rêveberiyê de bi gelemperî dixebite, lê bi giranî ji hêla hikûmeta Kûbayê ve tê veberhênan û piştgirî kirin.
Paşî
Di dema Cerê Sar de, aboriya Kubayê xwe dispêre piştgiriya Yekîtiya Soviyetê. Di berdêla şekir de, Kubayê nefta, hilberên neftê, agro- kîmyewî (wekî zibil û dermanên kêzikan), û hilberên çandiniyê yên din, bi destan kir. Wekî din, bi kêmûzêde 50% ji xwarina Kûbayê ji hundur hat anîn. Hilberîna xwarinê ya Kubayê li dor kolektîfên çandinî yên pîşesazî yên bi şêwazê Sovyetî hate rêxistin kirin. Berî hilweşîna Yekîtiya Soviyetê, Kubayê salê zêdetirî 1 mîlyon ton gubreyên sentetîk û heya 35,000 ton gihayên kêzikan û kêzikan bikar dianî.
Bi hilweşîna Yekîtiya Soviyetê, Kuba hevkarê xweya bazirganî ya sereke û hevkariya bazirganiya berbiçav a ku jê werdigirt winda kir, û hem jî gihîştina neft, zibilên kîmyewî, dermanên kêzikan hwd. Ji 1989 heta 1993, aboriya Kubayê 35% peyman kir; bazirganiya derve 75% daket. Bêyî alîkariya Soviyetê, hilberîna çandiniya navmalî nîvî ket. Di vê demê de, ku li Kubayê wekî Serdema Taybet tê zanîn, kêmasiyên xwarinê tûj bûn. Bi navencî serê kesekî ketina kaloriyê di sala 1989-an de ji 2,900 rojî di 1995-an de dakete 1,800 kalorî. Vexwarina proteîn 40% daket.
Jibo çareserkirina vê, Kuba dest bi lêgerîna rêyên zêdekirina hilberîna xweya xwarinê kir. Ev bi saya afirandina çandiniyên piçûk ên taybetî û bi hezaran baxçeyên sûka bazara bajarî ya bi kîsî hat kirin. Nebûna gelek kîmyewî û gubreyan, gelek xwarin de facto organîk bû. Bi hezaran cotkarên şexsî yên nû yên bajarî yên bi navê parceleros (jibo parcelas, an komployên xwe) derketin. Wan kooperatîfên cotkaran û bazarên cotkaran ava kirin û pêş xistin. Van cotkarên bajaran ji hêla Wezareta Çandiniyê ya Kubayê (MINAGRI) ve piştgirî hat kirin, ku pisporên zanîngehê peyda kirin da ku dilxwazan di karanîna biyopesticîd û kêzikên bi feyde perwerde bikin.
Bê gubreyên çêkirî, alavên hîdroponîkî yên ji Yekîtiya Soviyetê êdî ne kêrhatî bûn. Di şûnê de, ev jibo karanîna baxçeyê organîk hate veguheztin. Yekeyên hîdroponîkî yên orjînal, kaniyên çandina çîmentoyê yên dirêj û konteynerên metalî yên rakirî, bi bermayiyên şekirê zibil tije bûn, bi vî rengî hîdroponîkos kirin organoponîkî.
Di destpêka 1990-an de berfirehkirina bilez a çandiniya bajaran kolonîzasyona erdê vala hem ji hêla komîn û hem jî ji hêla komên bazirganî ve tê de bû. Li Havana, organoponîkî di nav deverên vala, parkkirinên kevnar, şûnwarên avahiyê yên terikandî û heta cihên di navbera rêyan de hatin afirandin.
Rewşa heyî
Havana ji bo her rûniştevanek têr xwarin çêdike da ku rojane 280 gram fêkî û sebze bistîne. Hêza karker a çandiniya bajarî li Havana ji 9,000 di 1999 de gihiştiye 23,000 li 2001 û ji 44,000 bêtir 2006. Lêbelê, Kuba hîn jî ji bo hilberên bingehîn rasyonkirina xwarinê heye. Nêzîkî 69% ji van dezgehên bingehîn ên rasyonel (genim, rûnên nebatî, birinc û hwd.) Ji derve têne derxistin. Bi tevahî, lêbelê, bi kêmûzêde 16% xwarin ji derve tê îthal kirin.
Avahiyên organoponîk ji bexçe bi baxçe diguherin. Hinek ji hêla karmendên dewletê ve têne birêve birin, yên din jî bi hevkarî ji hêla baxçevanan ve têne birêve birin. Hikûmet erd û avê dide cotkarên civakê, û malzemeyên sereke yên wekî komposa organîk, tov, perçên avdanê û dermanên organîk ên bi navê "biocontrols" di forma kêzikên bikêrhatî û rûnên nebatî de difroşe. Van kontrolên bîstan û nexweşiyên biyolojîkî li seranserê welêt li 200 navendên hukûmetê têne hilberandin. Hemî hilberên baxçe wekî fasûlî, tomatîk, mûz, marût, okra, hêk û taro di nav Havana de bi tenê bi rêbazên organîk, bi tenê rêbazên ku li deverên bajarên Havana destûr têne dayîn, bi dijwarî têne çandin. Di 68% genimê Kubayê, 96% cassava, 72% qehweyê û 40% mûzê de tu kîmyewî nayê bikar anîn. Di navbera 1998 û 2001-an de, kîmyewî di kartolê de 60%, di tomato de 89%, pîvaz 28% û tûtinê 43% kêm bû.
Bikaranîna li derveyî Kubayê
Li Venezuela, hikûmet hewl dide ku çandiniya bajaran bi gel bide nasîn. Li Karakas, hikûmetê Organoponico Bolivar I, bernameyek pîlot ku organopónicos bîne Venezuela, da destpê kirin. Li Caracas çandiniya bajaran nehatiye pejirandin. Berevajî Kubayê, ku organopónicos ji neçarî ji binî ve rabûn, organopónicos Venezuelayê destpêşxeriyek ji jor-jêr e ku li ser bingeha serkeftina Kûbayê ye. Pirsgirêkek din a ji bo çandiniya bajaran a li Venezuelayê qirêjbûna li bajarên mezin e. Li Organoponico Bolivar I, teknîsyenek 15 rojan carekê metreyek qirêjiyê li baxçe dixwîne.
Jixi
Jixi, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Heilongjiangê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.862.165 kesî
Bîstuney Giçke
Bîstuney Giçke, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sera, Seqiz
Sera, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sera, Seqiz 816 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 173 e.
Tevgera mafên sivîl
Tevgera mafên sivîl li Dewletên Yekbûyî tevgerek civakî ya dijî nijadperestiyê bû.
Ew tevger û kampanyayek civakî û siyasî ya aştiyane bû ji sala 1954an heya sala 1968an, ji ber ku heya salên 1950î, veqetandina nijadî li DYAyê hewceyek qanûnî bû. Piştre tevgera mafên sivîl mafên wekhev ji bo reş û spî bi dest xist.
Armanca tevgerê rakirina veqetandina nijadî ya sazûmanî û cihêkarî li seranserê Dewletên Yekbûyî bû. Giraniya tevgerê li ser sepandina mafên sivîl yên afro-amerîkî li dijî "cudakirina nijadî" (bi îngilîzî: Racial Segregation) bû. Di wê demê de li başûrê Dewletên Yekbûyî li dijî nifûsa reş cudakariya qanûnî hebû. Tevgera civakî ji berxwedanek bêşiddet û kampanyayên bêîteatiya sivîl pêk dihat. Tevgerê di dawiyê de di qanûna federal de ji bo mafên sivîl yên hemî amerîkiyan parastinên nû peyda kirin.
Tevgera mafên sivîl bi giranî saya lehengê xwe yê populer Martin Luther King bala hemû cîhanê kişand, yê ku bi bêîteatiya sivîl banga berxwedana bêşiddet dikir. Di sala 1964an de King Xelata Nobelê ya Aştiyê wergirt û tevgera mafên sivîl yên amerîkî di asta navneteweyî de jî hate naskirin.
Dîroka tevgerê
Xulamtî piştî dawiya şerê navxweyî yê Amerîkayê ya di de 1865an de li DYAyê hate qewirandin. Dîsa jî afro-amerîkî, nemaze di dewletên başûr de, bindest man.Veqetandina nijadî hîn jî serdest bû, û armanca wê berdewamkirina garantîkirina desthilatdariya spî li başûrê Amerîka bû. Mirovên reş û spî di her qadên jiyanê de ji hev hatin cuda kirin. Dibistan, xwaringeh û tuwaletên tenê ji bo kesên reş û spî hebûn. Slogana vê siyasetê "Cuda lê wekhev" bû, lê di rastiyê de kesên spî hê jî xwedî îmtiyaz bûn.
Kuştina Emmett Till
Di tebaxa 1955an de, li eyaleta Mîsîsîpî, zilamên spî xortê 14 salî yê reş Emmett Till ji xewê rakirin, bi awayekî hovane îşkence lê kirin û ew avêtin çem. Kujerên wî hatin darizandin - û beraet kirin. Digel vê rûdanê tevgerek reş, bihêz û serbilind a mafên sivîl mezin bû û DYAyê di navbera salên 1955 û 1968an de veguherand.
Boykota otobusê ya Montgomery
Siyaseta veqetandina nijadî li Montgomery, Alabama jî peyda bû. Kesên reş di otobusên giştî de tenê li ser kursiyên paşîn karîbûn bicîh bibin. Ger teng bibûya, diviyabû ku ew li wir jî rabin û cih ji spîyan re vekin. Rosa Parks ya afroamerîkî vê yekê han di 1ê kanûna pêşîn a 1955an de red kir: Ew rûniştî ma, hat girtin û ji ber vê sedemê hat darizandin. Rêxistinên mafên sivîl ji rewşê sûd wergirtin û Meclîsa Siyasî ya Jin banga boykota otobusan kir.
Nêzîkî salekê, ti kesê ji 42.000 afrîkî-amerîkî yên Montgomery li otobusên giştî siwar nebûn. Li dijî berxwedan û çewisandinên mezin meşiyan an jî hewzên erebeyan organîze kirin. Komeleya Neteweyî ya ji bo Pêşketina Kesên Rengîn (NAACP) doz li dadgehê kir - û bi ser ket.
Wekî encam, di 13ê çiriya paşîna 1956an de, Dadgeha Bilind pejirand ku veqetandina nijadî nedestûrî ye û veqetandina li ser otobusan divê were ji holê rakirin. Hefteyek şûnda, kesên reş dîsa li otobusê siwar bûn û bi serbilindî li pêşiyê rûniştin.
Martin Luther King
Boykota otobusê ya Montgomery ne tenê nîşanek neteweyî li dijî nijadperestiyê bû. Saya wê Martin Luther King, pastorê 26 salî yê civaka batîst li Montgomery bû serokê boykotê. Di sala 1957an de wî digel serokên din ên olî Konferansa Serokatiya Xiristiyanên Başûr damezrand û bû serokê wê. Kokên ramanên King di Xiristiyaniyê de bûn û baweriya wî bi edalet û lihevkirinê hebû. Wî îlhama xwe ji Mahatma Gandhi digirt û dixwest li dijî nijadperestiyê bê tundûtûjî, lê bi hêz têbikoşe. King bi axaftinên xwe yên karîzmatîk mirovan dilşa kir û bi sedan hezar kes beşdarî xwepêşandanên wî yên neteweyî bûn. Bi xwepêşandanan, meşên protestoyê, rûniştin û formên din ên berxwedana sivîl, wî ji bo wekheviya di navbera mirovên reş û spî de şer kir. Pir kes ji bo vê hatin lêdan û ketin zîndanê, û gelek kesên din hatin kuştin. Lê tundûtûjiya nijadperestên spî li dijî xwenîşanderên aştiyane raya giştî şiyar kir û siyasetmedar neçar man ku bertek nîşan bidin. Di hezîrana 1963an de, serok John F. Kennedy qanûnek pêşnûme ji kongreyê re derbas kir ji bo rakirina cihêkariya nijadî li seranserê welêt. Ji bo zêdetir hişyarkirina raya giştî ya li ser pirsgirêka cudakariya nijadî, tevgera mafên sivîl meşekê li Washingtonê organîze kir. Bi vî havî di 28ê tebaxê 1963an de, zêdetirî 200.000 amerîkî ji hemî eyaletan li paytextê kom bûn û ji bo wekheviyê xwenîşandan kirin."'Xewnek min heye ku rojekê li girên sor ên Georgiayê kurên koleyên berê û kurên xwediyên xulaman yên berê bi hev re li ser sofra biratiyê rûnin... Îro xewnek min heye!'"Bi van gotinan Martin Luther King di axaftina xwe ya navdar a “Xewnek min heye” de ji xwepêşanderan re axivî û hemû welêt hejand. Ev bûyer bû serkeftinek ji bo waîzê karîzmatîk û berxwedana bê şîdet. Ji bilî nijadperestiyê, mijarên xizanî û şer jî dibin beşek ji protestoya wî. Ew herwiha ne tenê mafên sivîl ji bo mirovên reş, lê daxwaza mafên hemî mirovan kir. Berfirehbûna şerê wî bû sedema rexneyên ji alîgirên wî. Li Qesra Spî ew wekî kesek nexwestî hat ragihandin, û di heman demê de, bi îlhama Malcolm X, tevgerek reş û neteweperest a bi navê Black Power (Hêza Reş) hat avakirin. Ev yek bû sedema perçebûna tevgera mafên sivîl, ji ber ku alîgirên Black Power bawer dikirin ku şîdet û tundûtûjî jî têne qebûlkirin.
Di 4ê nîsanê 1968an de Martin Luther King hat kuştin.
Malcolm X
Malcolm X, rexnegirê herî mezin ê King, niştecîhên reş ên Amerîkaya Bakur temsîl dikir û nûnerê neteweperestiyeke reş dikir. Li bakur cudahiya nijadî ya fermî tune bû, lê nebûna derfetên perwerdehiyê, bêkarî, kêmbûna xaniyan û xizanî berdewam dikir ku nifûsa reş ji civakê dûr bixe. Ew nûnerê “Neteweya Îslamê” û rexnegirekî tund ê spîyan bû. Wî bawer dikir ku mirovên reş neçar in ku şer bikin da ku dadmendiyê bi dest bixin, û ger hewce be divê şîdetê bikar bînin. Armanca wî ne entegrasyon, lê avakirina civakeke serbixwe ya afro-amerîkî bû.
Di sala 1964an de Malcolm X ji Neteweya Îslamê veqetiya. Di gera hecê ya Mekeyê de, biratiya mirovên ji nijadên cihêreng bandorek mezin li wî kir. Piştî vê gerê ew her ku çû ji neteweperestiya reş dûr ket. Lêbelê, ew ji bo yekbûneke bi tevgera mafên sivîl ên di bin King de ne bes bû, ji ber ku Malcolm X hîn jî şîdetê wekî rêgezek rewa didît. Di 21ê sibatê 1965an de, Malcolm X li civînekê hat kuştin.
Encamên tevgerê
Tevgera mafên sivîl bandorek rasterast li ser siyasetê kir. Di sala 1964an de, serok Lyndon B. Johnson qanûnek ji bo rakirina veqetandina nijadî derxist. Di sala 1965an de qanûnek nû ya hilbijartinê ket meriyetê. Di encamê de, kesên reş dema ku xwe ji bo dengdanê qeyd dikirin, êdî rastî tacîzên keyfî nedihatin.
Tiyana masî û kundirê
Tiyana masî û kundirê, ji gelek xwarinên masiyan ên bi kidakan (zebzeyan) tên çêkirin, yek e. Xwarineke parêzê ye, ango kesên diyetê digirin, dikarin bixwin. Tiyan, ji berkeşa (sênî, piyan, lemper) firneyê (firûnê) re tê gotin.
Tevgera mafên sivîl
Encamên tevgerê
Lê çêkirina zagonên nû bi tena serê xwe nikarîbû rewşa mirovên reş bi awayekî bingehîn biguherîne. Nifûsa reş hê jî ji nîjadperestiya binesaziyê û xizaniyê dikişîne.
Tiyana masî û kundirê
Wekî ji navê xwarinê kivşe ye, berkeliyên sereke masî û kundir in. Kîjan masiyê dixwazin, bi kêfa xwe ne.
Heger ev xwarin bi masiya ku navê wê bi kurdî dorzêrîn (bi latînî: Sparus aurata, bi îngilîzî: Gilt-head bream) be, dibêjin biçêjtir dibe. Helbet di xwarinê de herkes tehma devê xwe dizane.
Çêkirin
Masiyên xwe pakij bikin, bişon. Kundirên xwe pakij bikin, di forma şivikan de tîke bikin. Sîr, pîvaz û fringiyên xwe di forma xelekî de hûrbikin. Beriya wê qalikên fringiyan bigirin, bila bêî qalik be.
Folyeyên (kaxezên pijandinê yan pêçandinê yên ji alumînyûmê ne) bafonî bînin 4 qat ji wan raxin. Masiyên xwe bikin navê. Herwiha fringî, kundir, lîmon, pîvaz û sîra xwe jî tevlî bikin.
Rûnê zeytê bi ser de bikin, bavêjin firneyê. Herwiha xwêyê jî. Di germiya 180 pileyê de bipijînin.
Bi germî bînin ser destexaneyê (sifreyê).
Axçe Rîş, Heştrûd
Axçe Rîş gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dûyê
Dûyê gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Hambûrger
Hambûrger cureyekî balolk ê bi kufteyekî gilover di nav du şêrt nançe de ye. Bi giştî ew bi ketçap, mayonez, tirşîn, pîvaz, firengî, gormiz û naverokên din ve jî servîs dibe.
Xeta Kanadayê
Xeta Kanadayê li Metroya Vancouver a li parêzgeha Kolombiyaya Brîtanî ya Kanada yê ye ku xetekî derbasbûna bilez e û beşek ji pergala SkyTrain e. Xet xwediyê TransLink û InTransitBC ye û ji aliyê ProTrans BC ve tê xebitandin. Li ser rêka nexşeyê bi rengên feyrozê wekî girêdanek hesinî ya balafirgehê di navbera Vancouver, Richmond û Balafirgeha Navneteweyî ya Vancouverê (YVR) dixebite. Xet di 16 stasyonan bi 19.2 km pêk tê; xeta sereke ji Vancouver heta Richmond dimeşe dema ku 4 km xeta şopê ji stasyona Bridgeport bi balafirgehê ve girêdide. Ew di 17ê Tebaxê, 2009an de, berî Olîmpiyadên Zivistanê ya 2010 vebû.
Xeta Kanadayê di sala 2013an de, bi sîwarbûnên rojane bi qasî 100,000 kesan û di sala 2021an jî bi qasî 142,000 kesan ve hate pêşbînîkirin, lê ew bi domdarî ji armancên destpêkê derbas bûye. Hejmara sîwaran ji roja vebûnê ve bi domdarî zêde bûye, wekî 83,000 siwarî di îlona 2009an de, 105,000 her roj di Adara 2010an de, û zêdetirî 136,000 kesên rêwî her roj di Pûşpera 2011an de hate pêşbînîkirin. Di 17 rojên Olîmpiyadên Zivistanê yên 2010an de, xetê rojane bi navînî 228,190 rêwî hilgirt.
Rêk
Xeta Kanadayê li Downtownê ji stasyona Waterfrontê (0.0 km) di tunelek metroya qutkirî û vegirtî, li binê riya Granville ve dimeşe. Ew di nav tunelên du-borî ve zû diçe, ber bi başûrrojavayê binê Granville Street ve diçe, paşê berbi başûr-rojhilat ve diçe da ku li riya Davie heta riya Yaletown bişopîne. Paşê tunel di binê Çemê False re kûrtir diherike, berî ku vegerin stasyona Olîmpîk Vîllage (2.7 km). Li stasyona Olîmpîk Village xet vedigere tunelekî qutkirî û nixumandî, ku ber bi başûr di binê riya Cambie de diçe. Di vê beşê de hin beş hene ku her du rêkan bi rengek vezîk têne danîn. Xet ji erdê tenê li başûrê 64th Avenue derdikeve û berbi rêvebirek bilindkirî ve diçe.
Nehren, Rheinland-Pfalz
Nehren şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xeta Kanadayê
Avahî
Di qedandina destpêkê de, xet hêmanên avakirina jêrîn pêk tê: Ji bilî 18.4 km riya jorîn, bi qasî 500 m hene rêka di OMC de.
Girêdanên derve
Nexşeya rê :
Dêrsilav
Dêrsilav, gundekî girêdayî bi navçeya Stewra Mêrdînê ve ye. Li derdora wê Xanoserê, Kelê, Hilanê, Dêrteyar û Sîçwa he ne.
Debara gund li ser çandiniya bejî, xwedîkirina heywanan û cerdavaniyê ye.
Kenc
Kenc, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Muzîka rock
Muzîka rock  cureyekî muzîkê ye. Di muzîka kurdî de mînakên wê Koma Wetan (yê yekemîn), Jan Axîn, Mirady, Rojhan Beken û Koma Rewşen in.
Baqlawa
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Baqlawa' 205 kese (94 mêr, 111 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 50 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 205 kes rûniştvanên Baqlawa, 137 kes dikLAin bixwînin u binivsînin (67 mêr, 70 jin).
Saint-Hilaire-du-Bois, Charente-Maritime
Saint-Hilaire-du-Bois, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Pîrke
Pîrke (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Pirka), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Seleteya Bazîdê
Seleteya Bazîdê seleteya artîşok, hêliz û kundirê ye. Ji artîşokê (latînî: cynara scolymus) re neynoka bûkê jî dibêjin. Li hin deverên Kurdistanê ji hêlizê re pîjinda (latînî: anethum) yan re şiwît (şiwêt, şewid) jî dibêjin.
Berkeliya (melzemeyê) vê seleteyê
Bo ava wê:
Bo ser seleteyê: Li ser daxwazê ye. Salam, tirşîna lazûtê hwd.
Çêkirin
Rûnê ron, av, ard û ava lîmonê di badiyekê de tevlîhev bikin. Artîşokan bikin 4-5 qetî berdin navê, bikelînin. Artîşok nermijî bûn, kundirên hûrkirî tevlî bikin, bila bikele. Baldar bin bila kundir pirr zêde nekelin, neperitin.
Kelîn bidawî bû, zebzeyên xwe ji nava avê derînin, avê sar bikin. Mayonezê tevlî ava sarbûyî bikin, biçelpînin.
BMW
BMW (Bayerische Motoren Werke AG - Fabrîkên Motorê yên Bayernê PH/Pardariya Hevpişk) fîrmayeke alman e ku hilberîna otomobîl, motor, motorçerxe û duçerxeyan dike.
Seleteya Bazîdê
Çêkirin
Tirşîn û hêlizê tevlî kundir û artîşoka bikin, ava we mayonez tevlîkiribû, wekî sosê berdin ser ser. Ser seleteyê jî bi salam, tirşîna lazûtê ûêd bixemilînin û servîs bikin.
BMW
BMW herwiha xwediyê fîrmayên Mini û Rolls-Royceê ye. Zêdetirî 100 hezar kes di van fîrmayan de dixebitin. Ciroya sala 2007ê 56,018 milyar € ye. BI markaya BMWê heman salê hilberîna 1.302.774 otomobîlê, bi giştî jî 1.541.503 otomobîlê hatiye kirin. Dîsa heman salê hilberîna 103.396 motorçerxeyê hatiye kirin. Zimanê fermî yê fîrmayê îngilîzî û bengewazî jî 'sheer driving pleasure' (kêfa ajotinê ya rastîn) e.
Sallenelles
Sallenelles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
BMW
Fîrma sala 1913yê ji aliyê Karl Friedrich Rapp li Münchenê hatiye damezirandin. Dalên pêşîn tenê hilberîna motorên balafiran hatiye kirin, sala 1928ê bi kirrîna Fahrzeugtechnik Eisenach A.G.yê ve dest bi çêkirina otomobîlan jî kirine. Sala 1929ê bi otomobîla 3/15 PSyê derketine bazarê.
Di şerê cîhanê yê duyem de fabrîkên wê hatine rûxandin, heya sala 1948ê ku motorçerxeyên erzan çêbikin, li ser karê hilberîna alavên pêjgeh û baxçevaniyê rawestiyane. Di salên 1960î de di bazarê de ji xwe re cih çêkirine.
Hedir
Hedir gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.211 kes (220 malbat) bûn.
Muhammed Hiyabani
Muhammed Hiyabani, (jdb. 1880 Xamanê, Iran -, Tebrîz) siyasetmedar û rêberê giyanî yê Îran li herêma Azadîstan di demêkî kurt.
Xweda
Xwedê, Xweda an jî Xuda, li gorî bawermend û xwedênasan çêkerê hemû tiştan e. Di dînên yekxwedêyî/monoteîst de (weke Îslam, Xiristiyanî, Cihûtî) xwedê yek e; lê belê olên pirxwedêyî jî hene û bawermendên wan olan bi xwedawendên cuda bawer dikin.
Ketîne
Ketîne gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Serekxexamên împeratoriya Osmanî û komara Tirkî
Va ye lîsteya serekxexamên dewleta Osmanî û komara Tirkî ye.
Cehzêr
Cehzêr seleteyeke pêjgeha kurd e. Navê wê di wêjeya devkî de derbas dibe ku ji ceh, sîr û mastê bûye. Terîfeya li vir hatiye dayîn ne ya orjînal e. Li vir bo tehmê, ne ceh lê şehriyeya dirûvê cehê de hatiye tercîhkirin, gizêr û tirşîn jî lê hatine zêdekirin.
Xela û şeran de ceh dibû zêr
Li Kurdistanê ceh û sîr erzan bûne, lê di demên xela, şer de ceh bûye wekî zêr. Bi texmînî navê xwe ji vir girtiye. Mixabin xebateke zanistî li ser pêjgeha kurd nehatiye kirin, nav û têgîn nehatine sererastkirin.
Çêkirin
Şehriyeyê (şekîre, cehek) bixaşînin. Gizêran li rêşkerê (rende) bidin. Xiyaran bêî ku qalikên wê bigirin, li rêşkerê bidin, ava wê bidarivînin.
Xiyarên tirşînê dirêvê zarê de (kûbîkî) hûrbikin, sîrê bikutin, mayonez û mastê jî bînin, giştî tevlîhevbikin, bînin ser destexaneyê (sifre).
Xoxût
Xoxût, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Ûm Resîf
Ebû Resîf, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Êdo, Stewr
Êdo an jî Eydo  gundekî girêdayî navçeya Stewrê ya Mêrdînê ye.
Hornindalsvatnet
Hornindalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Sogn og Fjordaneya Norwêcê de ye.
Êdo, Stewr
Gundê şêxan e. Niştecîhên gund ereb in. Nêzî Elfan e.
Koma kulîlktehlan
Koma kulîlktehlan (Gentianales) komeke riwekan e, di çîna riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de cihê xwe digire. Di formên cuda de diçên, dar, devî yan riwek.
Sîstematîk
Koma kulîlktehlan li ser Asterîdan, Euasterî I'ê tê hejmartin. Di vê komê de, 5 famîleyên riwekê hene:
Tîrol
Tîrol parêzgeheke li rojavayê Awistiryayê ye. Paytexta wê Innsbruck e û hejmara niştecihên parêzgehê digehe 728.537 kesî.
Dîrok
Li paytexta eyaletê mazûvaniya Innsbruck, 1964 û Olimpînên zivistanê di 1973 hatiye kirin. Di 1895an de hate damezrandin, pargîdaniya krîstalê Swarovski di logoya xwe de, ku heya 1988an bikar dianî, ji gulê Tîrolê îlham girt. Sembolîzm pargîdaniyê di 1988an de bi swan hate guhertin.
Keraxûr
Keraxûr, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Axçe Rûd
Axçe Rûd gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Paul Newman
Paul Leonard Newman (z. 26ê kanûna paşîn a 1925, Connecticut, DYA −  m. 26ê îlona 2008, Connecticut, DYA), lîstikvanekî bi nav û deng ê DYAyî ye. Di sala 1953an de dest bi sînemayê kir. 10 caran ji bo Oscarê bû namzed. Di sala 1986an de bi fîlmê navê The Color of Money ("Rengê pera") Oskar qezenc kiribû. Paul Newman sala çûyê ragihandibû ku wî dawî li aktoriyê aniye, newman bavê 6 zarokan bû.
Alpûşî
Alpûşî, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Etora hişk bi penîrê qaşarê
Etora hişk bi penîrê qaşarê, cureyeke xwarina balolîkirî ye.
Çiye balol, çiye etor?
Ji balolîkirinê re, loq, lûlik lûlik, kulavkî kirin jî dibêjin. Li Serhedê û hin cihan ji xwarinên li nan hatine pêçîn re çop dibêjin.
Ji etorê gelek çop tên çêkirin. Li Kurdistanê nanê loş gelek hezkirî ye û di pêjgeha kurd de jî cihê çopan gelek e. Mixabin ji ber pişavtin û windabûna kurdî, niha li Bakurê Kurdistanê êdî hêdî hêdî navên xwarinan bi tirkî tên bilêvkirin.
Çêkirin
Şîr, hêk, ardê lazûtê, penîrê rêşkerê xistî, bexdenûs, xwê û îsota reş di badiyekê de tevdin. Pîvazan berdin badiyê û dîsa tevdin.
Rûnbirêşka teflonî bînin, binê wê birûn bikin, bi kevçiyeke mezin an heskê parçeyan ji wê têkela we amadekiriye biqetînin, bikin rûnbirêşkê, bi herdu aliyan ve bipijînin. Heya melzemeya we bidawî bû viya bikin.
Ser her krepekê we pijandiye 3 kerî pênîr daynin, bipêçin û çopên xwe bi tayên pîvazên ta, darikên bexdenûsê yan tiştekê dinê girêbidin. Xwarina xwe bi sarî bînin ser destexaneyê (sifreyê). Hûn dikarin di binikên servîsê de bi kêfa xwe bixemilînin.
Lêkdana Şaristanan
Lêkdana Şaristanan, teoriyeke ku nasnameyên çand û dînî dê bibin sedemên ewilîn yên şerî piştî Şerê sar li dinyayê. Ev ji aliyê zanyarê polîtîkayê Samuel P. Huntington ve hatiye pêşniyarkirin di dersên xwe yên 1992an de li Enstîtûya Enterprîse ya Amerîkî yê. Paşî di nivîsara xwe ya Foreign Affairs, 1993 de pêşxist bi navê Lêkdana Şaristanan. Her wisa ev ji bo pirtûka bi navê The End of History and the Last Man ya xwendevanê wî yê berê Francis Fukuyama jî bersiv bû. Huntington paşî li sala 1996an de teza xwe fireh kir bi navê The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order.
Ev îfade bi xwe di demek berê de ji aliyê Bernard Lewis ve di nivîsara xwe de li îlona 1990an di jimareke kovara The Atlantic Monthly de bi sernavê The Roots of Muslim Rage hatibû bikaranîn. Heta hêj zûtir, ev îfade diyar dibe di pirtûkeke 1926an bi Rojhilata Navîn ve têkildar ji aliyê Basil Mathews bi navê Young Islam on Trek: A Study in the Clash of Civilizations.
Ev îfade ji lêkdana çandan derketiye holê, jixwe di dema kolonî û Belle Époque de dihate bikaranîn.
Nêrîneke giştî
Huntington fikirînên xwe bi lêkolînên teoriyên curbecur derbarê sirûştiya polîtîkayên navnetewî piştî periyoda Şerê Sar de destpê kir. Gelek zanyar û nivîskar diparêzin ku mafên mirovan, demokrasiya lîberal û ekonomiya azad ya bazarî ya kapîtalîst bûn alternatîvên îdeolojîk yên nav mayî de ji bo netewên piştî dinyaya Şerê Sar. Bi taybetî, Francis Fukuyama diparast ku dinya gehiştiye dawiya tarîxê li gor fikirîna Hegelî. Nasnamekirina şaristanên rojavayî li gel mesihiyên rojavayî (katolîk-protestan) fikra resen ya Hungtinton nebû, ew tenê nêrîneke gelêrî ya Rojavayî bû û binpareke herêmên berî Şerê Sar bû. Huntington bawer dike ku bi dawîbûna temenê îdeolojiyan, dinya bû xwediyê guherîneke bi lêkdanên çandî ve karakterîzekirî wek welatên sirûşti.
Bi dûçûna Hungtington şaristanên sereke
Hungtingon dinyayê wek şaristanên sereke parçe dike di teza xwe de, wiha:
Tezên Hungtîngton yên lêkdana şaristanan
Rûsya û Hindistan bi terîmê şaristanên hêlekan dide nasîn û dibe ku ev rewş bi sûdagirtina wan jî be.Ji bo mîna li sinorên başûr yên Rûsyayê li gel gelek komên Misliman yên etnîk re lêkdan hene(wek Çeçenistan) lê bi dûçûna Hungtington hevkariyên li gel Îranê rê li ber tundiya Misliman-Ortodoks digire li Başûrê Rûsyayê û alikariya herikîna petrolê jî dike.Hungtington diparêze ku girêdaneke Sîno-Îslamî derdikeve holê ku di vê girêdanê de Çîn hevkariyên xurt li gel Îran,Pakistan û dewletên din re dike ji bo xurtkirina rewşa xwe ya navnetewî.Her wisa Hungtington diparêze ku şerên şaristanî taybetî navbera Misliman û ne-Mislimanan berbelave û sinorên xwînî kifş dike navbera şaristanên Îslamî û ne-Îslamî.Ev lêkdan ji paldana Îslamê bo Ewropa heta niha berdewam dike,Ev lêkdan ji paldana Îslamê bo Ewropa heta niha berdewam dike, di derxistina Îslamê ji Reconquista û derxistina erîşên Tirkên Osmanî li ser Ewropaya Rojhilatî û Viyana heta niha.Her wisa Hungtington bawer dike ku gelek faktor rê didin vî şerê ku di navbera Xrîstiyanîyê(ya ku ji Rojava tesîr girtî) û Îslamê:
Çima Şaristan dê lêk bidin
Hungtington şeş madeyên sereke rêz dike ku çima dê şaristan lêk bidin:
Tîrbûn
Tîrbûn, berevajiya ronbûn e. Lêkerek e û pirranî di kîmyayê de tê bikaranîn.
Erbil, Stewr
Erbil gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî  Mêrdînê ye.
Tîrbûn
Zêdebûna hejmara molekûlan li dagirtiya bingehîn e. Heger hejmara molekûlan kêm be madde (çêhand) ron dibe. Bo mînak mirov dikare bo mast bikarbîne. Heger di mast de av zêde be, mast ron dibe, kêm be tîr dibe.
Le Thil
Le Thil, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Demokrasiya parlemenî
Demokrasiya Parlemenî evê nîşan dide:
Kez
Kez, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Saillans, Gironde
Saillans, Gironda, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Saint-Hippolyte, Charente-Maritime
Saint-Hippolyte, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Îsyan
Îsyan gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Tixînkar
Tixînkar, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Mîrektiya Baban
Baban (1649-1850) mîrgeheke (îmareteke) kurdî bû, navê wê ji navê malbata Baban hatiye. Yekemîn serdarê mîrgeha Baban Ehmedê Feqî bû. Piştî wî Baba Silêman hat- mîrê Şehrezûr. Baba Silêman sînorên mîrnişîna xwe fereh kir û gihande Kerkûkê. Piştî wî Silêman Paşa hat û sînor ferehtir kirin û gihande Koyê, Xaneqînê, Hewlêrê û Herîrê, Altûn Koprî û Bedrê û heta çend navçeyên Rojhilata Kurdistanê (Kurdistana Îranê). Rêvebiriya Baban di wê demê de ji navçeya Qele Çiwalan dibû. Di 1781'a de, bajarê Silêmaniyê nû ava bûbû û paytext bi seroketiya Mihemed Paşa Baban çû wir. Baban gelek berberî kişand bi mîrnişînên kurdî yên dorûbera xwe re, weke bi Soran re, Erdelan re, Behdînan û Botan re û herweha berxwedan li dijî desthilatiya împeratoriya Osmanî kir. Baban li ser destê Osmaniyan roxiya di dema Ehmed Paşa de di şerê dawîn de nêzikî Koyê di sala 1847'a. Di sala 1850'ê de, Mîrê Baban ê dawîn Ebdullah Paşa dev ji Silêmaniyê berda û çû.
Berglern
Berglern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Serkel
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Serkel 98 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 16 e.
Serekxexam
Serekxexam, serekxaxam (bi tirkî: hahambaşı), xexam û alimê serekî yê dînê cihûtiyê ye, bi taybetî yên Konstantînopolîs û Stembolê.
Pilinge
Pilinge, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mishan
Mishan, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Heilongjiangê de cih digire.
Pommern, Rheinland-Pfalz
Pommern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sannerville
Sannerville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Berwer
Berwer, Beřwer, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Berwer 216 kese (109 mêr, 107 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 43 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 216 kes rûniştvanên Berwer, 132 kes dikLAin bixwînin u binivsînin (78 mêr, 54 jin).
Axbilax, Heştrûd
Axbilax gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Marik
Marik, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Nûsekan
Nûsekan gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
La Capelle
La Capelle, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.