cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cemiyeta Teawun û Tereqiya Kurd
Ziman û wêjeya kurdî
Her wija di rojnameya komeleyê jî agahî dide ku pirtûkeka Şêx Evdirehmanê Axtepî ya di derheqê dîroka zimanê kurdî û pirtûkeke Ziya Gökalp li ser rêzimana kurdî û gotinên pêşiyan wê bê çapkirin û Salih Begê Hênêyî li ser van xebata disekinne.
Dibistana kurdî
Ji aliyê KAPKê li riya Dîwanê di kolana Hace Paşa dibistaneke bi navê Meşrûiyet hatiye vekirin.
Xebatên Aborî
Di dîroka kurd de cara pêşîn bo armanca rakirina xizanî feqiriya li ser gelê kurd ji bo damezrandina karistan û bankekê hewldan çêbûn.
Germiyanî
Germiyanî an Kerkûkî devokek Soranî ye û li herêma Germiyan tê axaftin.
Anserinae
Anserinae, binefamîleya Anseri, qû û werdekan yan mîravan ji famîleya qazan yan Anatidae.
Cemiyeta Teawun û Tereqiya Kurd
Bêdlîs
Xebata duyem a herî girîng a şaxê Bedlîsê ew bû ku ji bo asayişa kolanan komên ewlekariyê ku ji 10-12 kesan pê dihat hatibû avakirin. Di gelek tax û kolanên Bedlîsê de ev koman ewlekariya bajarê bi şiklekî nîvleşkerî dianîn cih.
Anserinae
Sîstematîkan
Qû - êla Cygnini qazên rast - êla Anserini
Nosretabad
Nosretabad, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Cemiyeta Teawun û Tereqiya Kurd
Bêdlîs
Piştî Bûyera 31ê adarê, Komeleya Yekîtî û Pêşketinê ku desthilatdar bûn komeleyên ji xeynî tirktî qedexekiribûn bi vê hincetê jî Şaxê KAPKê ya Bedlîsê jî girtin.
Mûş
Di 24ê kanûna paşîn a 1909a şaxeke KAPKê li Mûşê vebû. Şaxê Mûşê ji aliyê kesên wek şêx, burokrat, û zeneatkarên bajar ve hatiye vekirin. Her wiha şaxê Mûşê pêywendiyên baş bi eşîrên heremê meşand. Piştî ku şaxê Mûşê ji aliyê rêveberiya Komeleya Yekîtî û Pêşketinê ya tirk ve hatiye girtin, KAPKê xebatên xwe li medreseyên Milazgir û Kopê bi dîzîka meşand.
Anserinae
Sîstematîkan
Çare nehate dîn
Cemiyeta Teawun û Tereqiya Kurd
Amed
Serokê şaxê ya KAPKê Miftî Sûphî Efendî yê helbestvan bû. Bi mirina ji nişka ve ya Sûphî Efendî xebatên KAPKê ya şaxê Amedê sekinî.
Mûsil
Şaxê Mûsilê yê KAPKê di 17ê kanûna pêşîn a 1908a vebbû. Di hejmara 7. a rojnameya KAPKê telgrafeke ku ji Mûsilê hatiye şandin cih girtibû. Telgraf radigihîne ku Şêx Ebdulselamê Berzanî ku her çiqas di destê wî de Qûrana pîroz hebe jî ji aliyê leşkerên Osmanî ve hatiye kuştin û leşkerên Osmanî pê li Qurana pîroz kirine.
Şaxên Din
Li gor çavkaniyan hin şaxên KAPKê li Xinûsa Erzîromê û Bexdayê jî hatine vekirin lê di derbarê van şaxan zêde agahî tune ye.
Girtina Komeleyê
Piştî girtina Komeleya Alîkarî û Pêşveçûna Kurd rêxistina Hêvî hatiye damezrandin.
Balcuh
Balcuh, Bałcuḧ (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Baljuh), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şîwetû
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Şîwetûyê 178 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 30 e.
Vienne-en-Bessin
Vienne-en-Bessin, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xesanî
Xesanî anku Ẍesanî dewleteke dîrokî ya erebên mesîhî ye ku parçeyên Şamê û Hîcaz xistine bin hikumdariya xwe.
Mukrî
Mukrî an mukriyanî devoka soranî ye ya ku li herêma Mukriyan tê axaftin. Gerçî ji dîmena rêzimanî mukrî zaravayekî kurdiya navendî (soranî) ye, lêbelê wî bi kurdiya bakûr (kurmancî) jî pirr nêzîk e.
Li vê herêmê bajarê Şino, Pîranşar, Nexede, Rebet, Serdeşt, Mehabad, Miyamduaw, Şayîndij û Bokan hene.
Ceymût
Ceymût, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Candan Erçetin
Candan Erçetin (jdb. 10ê sibata 1961 li Kirklareli) stranbêjeke tirkî ye. Candan Erçetin bi eslê xwe ji Balkan ye, wekî bavekî alban û dayikekî makedon e.
Çavkanî
Wîkîpedya îngilîzî,.
Kotlekemer
Kotlekemer gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Göttingen
Göttingen, bajarekî navçeya (Landkreis) Göttingenê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Aziz Sancar
Ezîz Sancar an jî Aziz Sancar (bi erebî: عزيز سانجار, Aziz Sanjar; z. 8ê îlona 1946, Mêrdîn), zanistê Tirk kîmyayê ye ku di 2015an de Xelata Nobelê stand.
Saint-Xandre
Saint-Xandre, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Stordalsvatnet
Stordalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol dikeve navbera gundên By (li aliyê rojhilat e) û Årnesê (li aliyê rojava ye).
Schönborn, Brandenburg
Schönborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Bîçêrê
Bîçêrê, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Walhausen
Walhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sûre, Selmas
Sûre, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.258 kes (387 malbat) bûn.
Eliyawa, Hewlêr
Eliyawa,  'Eliyawa, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lingbao, Henan
Lingbao, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 1999an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 712.020 kesî
Kalûr
Kalûr, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Siwîk, Xinûs
Dîrok
Navê kevn ê gund di tomarên 1889-1899 de Kurmancî, Siwîk - Sêvîk ya bi eslê xwe Kurdî ye. Zimanê axaftinê Kurdî ye. Zaravayê Kurmancî tê bikar anîn. Hemû gundî bi eslê xwe Kurd in.
Mêlk Kîyan
Mêlk Kîyan, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Civikan, Yunak
Civikan, gundekî navçe Yunaka ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Ramayana
Ramayana (, Rāmāyaṇam), destaneke ku ji aliyê helbestvan Valmiki ve hatiye nivîsîn e.
Destana Ramayanayê piştî destana Mahabharata, li Hindistanê destana herî girîng tê hesibandin. Mahabharata, helbesta herî mihîm ê ku heta niha hatiye nivîsîn tê hesibandin û ji aliyê tu kesî ve nehatiye nivîsîn. Lê Ramayana destaneke ku ji aliyê Valmiki ve hatiye nivîsîn e. Baş naye zanîn ku kengê hatiye nivîsîn lê tê şirovekirin ku di navbera sedsalên 4 û 2'an ya beriya mîladê de hatiye nivîsîn. Ramayana ji 7 beş û 24.000 beytan pêk tê. Tê texmînkirin ku beşên heftan û heştan paşê hatine îlawe kirin. Rama di vê destanê de wek ji nû ve bi cisim bûna Vişnu'yê tê ber me. Di pirtûkên din de; lehenga insaneke dinimîne. Wextê ku mirov ji berhemên nû re ji aliyê islûbê ve dinêre wekî berhemên berê bêkemasîtî tine ye. Lê versiyona Ramayana'yê a nû li dijî vê nerînê bi aweyek bêkemasî hatiye vegotin. Li gorî, hin lêkolîneran: pir kêm beyt orijînal mane, gelek tişt hatine lê zêde kirin û gelek tişt jî hatine guherandin.
“Ramcaritamanas” a ku Tulsidas nivîsîye, versiyoneke Ramayanayê a bi zimanê hindî ye. Li Hindistanê ji aliyê her kesî ve tê zanîn. Ramayana, piştî ku çanda Hindûyam li Başûr-rojhilatê Asyayê belav bû, di kevneşopên Balî, Kamboca û Taylenda'yê jî bi gelek îfade û gotinên neteweyî cih girtiye. Ji van versiyonan yê ku herî zêde tê zanîn Ramaikan'a Taylendayî ye. Ev berhem di sedsala 18'an de bi xwestina Şah Ramayê II. hatiye nivîsîn.
Kurteya Mijarê
Bavê Sita'yê -herwiha şahê jî- ji Sita'yê re soz dide ku wê ew bi kesa ku kevana îlah Şiva'yê bikaribe bikişîne re bide zewicandin. Rama vê kevanê dikişîne û dişkêne. Lê jina şahê ya duyem, vê sozê dişkêne û Rama, xwestiya wî Sita'yê û birayê Rama Lakşman'ê dişîne sirgûne. Eşqa Rama û Sita'yê, piştî micadeleya bi gelek zoriyan û sirgûneke 14'ê, bi zewacê bi dawî dibe. Ev çîroka mezin di micadeleya tarîtî û ronahiyê de wekî biserketina ronahiyê tê şayesandin.
Beşên Ramayanayê
Ramayana; her çiqas di çapana dinyayê de pirr bê zanîn jî; di sînora Hindistanê de gerdîş bûye, veguherîyê aweywk jiyanê ê ko baweriya dînî aniye. Gelek zarrokên Hindî bi çîrokên ku ji Ramayana'yê hatine hildan re mezin dibin. Gelek beşêm destanê, ji lîstikên ku di rêûresman da tên nîşandan, fîlm û pirtûkan re bûye mijar.
Di destanê de; Rama hêz û dilpakî ye; Sita (Rama dixwaze pê re bizewice) dilsozî ye; Rawana xirabî ye; Lakşman hezkirina birayan sembolîze dike. Ji efsaneyên di mitolojiya Hindî de heta merasiman, ji jiyana daristanê heta evînê gelek mijar bi hostayî hatine neqşandin. Bi zêdeyî dilsozîya Dharma'yê hatiye neqşandin û carine bi amûrên ku li hewayê difirin re, bi artêşa ku ji meymûnan pêk te re û bi behsa çêkên "xerîb", ev destan wekî "xeyalê zanistî" jî tê xuya. Mîmarî, wêje, raks û lîstikên Başûr-rojhilatê Asyayê ya si sedsalên heştan de tîne bîra me.
Karakterên Ramayanayê
Dasharatha · Kausalya · Sumitra · Kaikeyi · Janaka · Manthara · Rama · Bharata · Lakshmana · Shatrughna · Sita · Urmila · Mandavi · Shrutakirti · Vishvamitra · Ahalya · Jatayu · Sampati · Hanuman · Sugriva · Vali · Angada · Jambavantha · Vibhishana · Tataka · Surpanakha · Maricha · Subahu · Khara · Ravana · Kumbhakarna · Mandodari · Mayasura · Sumali · Indrajit · Prahasta · Akshayakumara · Atikaya · Lava · Kusha
Karayayla
Karayayla, gundekî navçe Yunaka ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Bacin
Bacin, gundekî navçeya Midyadê ya bi ser Mêrdînê ve ye. Gundekî êzdiyan bû. Îro şêniyên gund jê koç kirine û pirraniya wan li Almanyayê dijîn.
Çar bavikê baciniyan hene: Heynokî, Mesurkî, Botokî û Nasirkî. Dîsa, Tayarkî paşê hatine.
Swatch
Swatch şîrketa saetan ya swîsrî ye ku di sala 1983an de ji hêla Ernst Thomke, Elmar Mock û Jacques Müller ve hat damezrandin. Ew pargîdaniyek The Swatch Group e. Navê Swatch ji kurtkirina "second watch" (saeta duyem) tê. Bingeha wê li bajarê Biel/Bienne, Swîsrê ye.
Dîrok
Nicolas G. Hayek (1928-2010) wek bavê Swatch tê hesibandin. Lê planên Swatcha orîjînal ji aliyê du endezyarên ciwan Elmar Mock û Jacques Müller hatin amadekirin: Wan di gulana 1980an de planên xwe ji Ernst Thomke re pêşkêşkirin, yê ku rêvebirê kargeha ETA ya li Grenchenê bû. Di wê demê de pîşesaziya saeta Swîsreyê ji ber zêdebûna saetên ji rojhilata dûr qels bû û ew dixwestin pîşesaziya saeta Swîsreyê ji nu ve xurt bikin. Bi vî rengî saeta Swatchê di 1ê adara 1983an de li Zurîhê hate pêşkêşkirin.
Dîroka teknolojiya Swatchê di sala 1978an de bi pêşkeftina Delirium, saeta herî zirav a cîhanê, dest pê dike, ji ber ku hilberîna Swatchê saya teknolojiya hilberîna vê saetê pêk hat.
Ji wê demê ve marqeya Swatchê pîşesaziya saetan her û her guherî û bi serkeftina xwe pîşesaziya saeta Swîsreyê xilas kir. Gelek berhemên teqlîd derketin piyasê, mînakî saeta M-Watch di 24ê sibata 1983an de ji aliyê şîrketa Mondaine ve hefteyek berî Swatchê hate pêşkêş kirin.
Ji sala 1984an ve, di bin çavdêriya Nicolas Hayek de, saeta plastîk a hêsan bi serfirazî li çaraliyê cîhanê hate firotin. Danasîna marqeya nû di destpêka salên 1980î de bû sedema ji nû veavakirina pargîdaniyên saetên swîsreyî û pîşesaziya demjimêrê ya swîsreyê karîbû pêşengiya bazara cîhanî ji nû ve bi dest bixe. Di sala 1987an de, Peter Petersen wekî CFO beşdarî Swatch bû. Piştî demek kurt ew bû CEO û heya 1998 şîrketê da meşandin. Bi saya wî marqeya Swatch ji salên 1990î vir ve xwediyê populerbûneke mezin e.
Qutbalan
Qutbalan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Saleignes
Saleignes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kovara Pêngav
Kovara Pêngavê, kovaroka xwendekarên zanîngehan a zanistî, wêjeyî û hunerî ye ku li Stenbolê derdikeve. Hemû nivîs bi Kurdî ne û heta roja îro (2013) deh hejmarên kovarê derketine.
Kanîben
Kanîben, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kanîbenê 131 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 23 e.
Franck Ribéry
Franck Bilal Ribéry (jdb. 7ê nîsanê 1983 li Boulogne-sur-Mer lîstikvanekî goka pê (futbolê) yê berê ê fransî ye. Franck Ribery ji aliyê FIFA'yê sê cara lîstikvanê futbolê ê cihanê hatê destnîşan kirin û weke yek ji baştirin listikvanê hemû dema tê dîtin. Franck Ribéry di sala 2006an de bû Misilman
2007 FC Bayern München
Serpil Turhan
Serpil Turhan (jdb. 28ê çiriya paşîn a 1979an li Berlîna Rojava, Almanyaya Rojava) lîstikvan û derhênereke alman e ku dê û bavên wê kurd in.
Jiyana wê
Turhan yek ji çar zarokên malbateke kurd e; dê û bavê wê ji rojhilatê Anatolyayê tên û di salên 1970yî de çûne Berlînê. Ji sala 2001an heta 2004an wê li Zanîngeha Azad a Berlînê şanoyê xwendiye, piştî wê li Akademiya Fîlman û Televîzyonê ya Almanyayê li Berlînê bû mêvan.Turhan li Zanîngeha Karlsruhe ya Huner û Sêwiranê  xebatên şanoyê û hunera medyayê/fîlm xwendiye. Xebata wê ya pratîkî ya pêşdîplomayê, şanoya radyoyê ya deng a orîjînal Jahrgang ’76, li ser CDê hate weşandin û yekem car di 2010 de ji hêla Deutschlandradio Kultur ve hate weşandin.
Di sala 2013an de wê xwendina xwe li Zanîngeha Karlsruhe ya Huner û Sêwiranê bi yekem belgefîlma xwe ya dirêj Dilim Dönmüyor – Meine Zunge dreht sich nicht  qedand. Di sala 2016an de wê belgefîlma xwe ya Rudolf Thome – Überall Blumen, ku di beşa forumê ya Festîvala Navneteweyî ya Fîlman a Berlînê ya 66emîn de hat nîşandan. Ew profesorê mêvan li Zanîngeha Karlsruhe ya Huner û Sêwiranê  di kursa Hunera medyayî/Fîlm de ye.
Turhan di gelek fîlmên Thomas Arslan, Rudolf Thome û Neco Çelik de wek lîstikvan hat dîtin.Ew endama jûriyê ya gelek xelatên navdar ên fîlman bû.
Serpil Turhan di sala 2011an de zewicî û di sala 2014an de keçeke wê ji dayîk bû. Serpil Turhan li Berlînê dijî û dixebite.
Fîlmnîgarî
Lîstikvanî:
Derhênerî:
G20
G20 (an G-20 an Giştî ya 20-an) ji bo hikûmet û bankeyên navendî ji bo Arjentîn, Awistralya, Brezîl, Kanada, Çîn, Fransa, Almanya, Hindistan, Îndonezya, Îtalya, Japonyayê, Meksîkayê, Rûsya, Erebistana Suûdî, Afrîka Başûr, Koreya Başûr, Tirkiye, Yekbûyî, Dewletên Yekgirtî û Yekîtiya Ewropayê (spanyar wekî endamê mêvanê mêvandar heye, di nav dengê civatê de vexwendin). Di 1999'an de hate saz kirin, G20 dixwaze ku polîtîkayên li ser pêşxistina pêşxistina aborî ya navneteweyî. Ew hewce dike ku pirsgirêkên lêpirsîn ên ku ji ber berpirsiyariyên yek kesek herin derve. [3] G20 serokê hikûmetê yan dewletên serdema ku di sala 2008'an de destpêka civîna destpêkê de di civîna wan de hatibû destnîşankirin, û komek jî wezîfeyên xwezayî yên wezîran û wezîran biyanî ji ber ku di salên dawî de di pêşveçûna ajansa xwe de ye. Endamê G20-ê ji welatên din ên din û Ewropayê Yekbûyî (EU) pêk tê. Ewropa ji aliyê Komîsyona Ewropayê ve û ji aliyê Bankeya navendî ya Ewropayê ve tê nîşandan. Bi giştî, aboriyên G20 ji sedî 85% ya hilberîna cîhanê ya Grossê (GWP), ji sedî 80% cîhana bazirganî (yan jî heger heke derveyî bazirganiya Yekîtiya Ewropayê, 75%), du-sêyemîn cîhanê cîhanê, [2] û nêzîkî nîvê cîhanê zevî erdê. Bi G20-ê di sala 2008-ê de li pêşkeftina rêberên serokatiya xwe vekişandin, bi rêberên wê di 25ê îlona (îlon) 2009 de ragihand ku koma wê G8 wekî wekî civata aboriya dewlemendiya dewlemend a dewlemend e. [5] Ji destpêka vê yekê, polîtîkayên endametiya G20 rexneyên gelek rewşenbîran, [6] [7] û hevdîtinên wê ji bo xwenîşandanên mezin yên çep û anarîstan ve balkêş bûn. [8] Serekên G20 welatan di navbera 2009 û 2010an de di civîna G20-ê de nîv-salane daketin. Ji sala 2011-ê Nîsana 2011-ê civînek hemî civînên G20-ê hatin sal kirin.
Deryaya Erebî
Deryaya Erebî (bi erebî: بحر العرب; bi latînî: Mare Erythraeum) perçekî Okyanûsa Hindê ye. Ew navberê Nîvgirava Erebistan û Hindistanê da ye.
Cografiya
Deryaya Erebî li rojava bakur digê Kendava Omanê û ew wergî digê Kendava Farisî. Ev dewlet digên Deryaya Erebî: Hindistan, Îran, Oman, Pakistan, Srî Lanka, Yemen, Somaliya û Maldîv.
Şêxbizinî
Şêxbizinî an şêxbizinkî ji zaravayê eşîra Şêxbizinî ya ku li Anatolyayê û Bakurê Kurdistanê belavbûye re tê gotin. Şêxbizinî di nava xwe de gelekî heterojen e, ji ber ku herêmî gelekî di bin bandora zaravayên kurdî yên din de maye. Dîsa mirov dikare bibêje, di ferhengok û rêzimanê xwe de, ev zaravayeke kurdiya jêrîn/başûrî a ku li Kirmaşan û feylî ve tê axaftin.
Dîrok
Ev zaravayê ji kurmancî û soranî bêhtir nêzîkî Kirmaşanî û lekî ye. Şêxbiziniya modern her çiqas di bin bandora kurmancî de mabe jî, him etîmolojiya ferhengoka wê him jî tewanga wê bernîşaniya kokeke di kurdiya başûr de ne. Di aliyê ferhengokê de hin karakterîstîkên kurdiya başûr di vê zaravayê de têne naskirin.
Lewendî lîsteyeke 60 peyvên basît ji zaravayê Şêxbizinî ligel serzaravayên kurdî yên din ve çêkiriye. Di vê lîsteyê de 60 peyvên Şêxbizinî bi beranberên xwe yên ji Kurmancî, Soranî, Feylî, Dimilî û Hewramî têne berhevdan. Frekansa wanan ya wekhevî û dirûvtiya mezin bi peyvên Şêxbizinî re ev e.
Alfabeya şêxbizinî
Mehmûd Lewendî di sala 1997'an de di kovara Bîrnebûn ji bo zaravayê şêxbizinî alfabeyeke kurdî ya taybet ji bo nivisandina vê zaravayê liberxist. Gorî Lewendî di zaravayê Şêxbizinî de 34 deng hene, ji wanan 24 bêdeng 10 heb jî dengdar in.
Cînav
Cînavên şexsî (zamîrê şexsî) yên Şêxbiziniya Haymanayê ev in:
Tewanga navdêran
Di Şêxbizinî de navdêr di du kategoriyên jimarî de têne tewandin: pêşbendikên jimarî -î û -gel in. Di pirrjimarê de yek caran -yel an jî -el tê bikaranîn heke ku k û g werin ba hev dibin -el: Mînak verk (berx) di pirrjimarê de dibin verkel, ji ber ku k û gel bihevre dihelin û dibin verk + gel = verkel.
Di tewanga navdêran de şêxbizinî çar paşbendikên cûda nas dike. Belê paşbendkirina navdêran ne gorî zeyandiyên wan e, mîna di kurmancî û dimilî de. Paşbendikên tewanga navdêran (ezafe) ev in: -î, -ê, -a û -y.
Neyînî
Negasyona lêkeran di Şêxbizinî de xeynî dema niha (nê-), di hemî deman de bi pêşdanka ne-'yê têye realîzekirin. Pêşdanka negasyonî me- ya ku zêde naye bikaranîn (tenê di forma fermanî de), wekî hemî serzaravayên kurdî di Şêxbizinî de jî heye.
Çavkanî
.
Zelia
Zelia
Somaliland
Zeila (Somalilî: Saylac, Erebî: زيلع), wekî Zaila an Zeyla jî tê naskirin, li bajarê Somaliland li bakurê rojavayê Awdal portê ye. [2] Di Agahiyên Navîn de, rêwîtiyek Cihûya Benjamin ya Tudela Zeila (an Zawilah) bi cîhê Mizgîniya Havîlah nas kir. [3] Pir zanistên nû yên ku di nav-sedsala Greco-Roman de, Perestûya Erythraean Sea û Ptolemyiyê de di nav malpera Avalîtan de tê naskirin, her çend ev nakokî ye. [4] [5] Bajar piştî navenda hegira mizgefta misilman di navendeke îslamî de destpê kir. Bi sedsala 9'an, Zeila paytexta Adal a destpêkê û di Îzna Sedsalê ya Înat Sultanate bû û her weha dewletek ji bo serfiraziya wê ya Adal Sultanate bû, ew ê di sedsala 16emîn de çend sedsala wê ya bilindbûna dewlemendiyê bû. Bajar piştî paşîn di sedsala 18emîn de di bin Osmanî û Brîtanî de bû. Zevî bi kevneşopî ya eşîra Somalî ye ku navê Dir, ku niştecîh û damezrênerên bajêr kevin e.
Gelek cihan ji bo Havilah têne nîşandan, li herêmê Zeila Zeila bajarekî kevnare ye, û tête zanîn ku li ser Avalîtên (Yewnanî: Αβαλίτες) li herêmê li erdnîgarî Barbara Barbara li bakurê Samolî li ser kîjan qralî ya kevneşopî tête dayîn. Bi cîranê Habab (Habesha an Abyssîniyan) li Rojavayê Al Habibî, Barbaroi an Berber (bavê Somalîs), ku li herêmê rûniştin di di sedsala 1emîn de derbas dibe. Yewnanî belgeya Perestgehê ya Deryaya Erythraean bi qada berfireh bazirganî ye. Bi Misrê û Erebistana pêş-Îslamî ve veguherîne. Rêwîtiyê ji bajarên xwe yên wekî Avalites (Zehila Nûjen) di nav deverên din ên din ên Barbaroyê de firokek firotin, behsa. Li ser seqenê de, nivîskarê Perlusê jî nîşan dide ku ew li seranserê Sor-Sor û Kendavê Adenê bazirganî kir. Belgeya pergala Barbaroi ya pergala rêveberiyê wekî nakentralîzekirin tête diyar dike, û bi awayekî ku ji bo kolektîfên xweser ên xweserî-xweserî pêk tê. [9] Ew jî diyar dike ku "Berbêrên ku li cîhe dijîn ne pir nebêjin", [10] nimûneyeke diyarî ya wan a belaşek serbixwe. Tevî ku beşek ji 1559-ê, ji 1821 û 1841-ê Mihemed Elî, Paşa-Misrê, beşdarî Yemayê û Sahil kontrol kir, ji Împaratoriya Osmaniyan re bû. Piştî ku Misirê ji 1841 -41-ê li ser deryaya Yemenî vekişand, Haj Ali Şermerki, bazirganî ya serkeftî û serkeftî ya Somalîst a, ji wan re li ser Mafên Rêveberiyê kir kir. Rêveberiya Shermerki li ser bajêr, lewma ku wî bi desthilatdariya bazirganiya herêmî ve gengaz e ku ew mimkûn e ku ew mimkûn e ku ew mimkûn e ku her tiştî hewce ye ku hêla Harar û Ogaden. Di 1845 de, Şermerki çend mêrên mûzaletê şandin ku desthilatdariya cîranê Berbera ku ji desthilatdarên paşeroja Somalûn ên bajêr ve digire kontrol dikin. Di vê mijarê de Emerîka Harar, ku li ser mijarên mûçeyên darayî yên Şermerki bi rêveberî re derbas bûne, di derbarê ramana ku ev tevgerên dawî bi bazirganiya bajêr xwe bi dawî dibe. Emir got ku ji rêberên Şermerki li dijî rêberên berxwedana Berbera û ji bo berxwedana berxwedanê kir. [30] Piştre Şermerki paşî wekî Walî Padîşahê ji hêla Abu Bakr Paşa, dewleta Afar a herêmî bû. [31]
Zeila di 1877ê de, bi mêvanek Îtalî Di 1874-75, Misilman ji Osmaniyan re firotek wergirtiye, ku ew li ser bajariyên ewlehiyê digirin. Di heman demê de, Misilman qebûl kir ku hiqûqa navendî ya ku li Rojhilata Navîn Cape Guardafui qebûl kir. [29] Di rastiyê de, lêbelê Misirê li ser hundurê hundurê hindiktir bû û serdema serweriya xwe li ser golê bû, tenê çend salan (1870-84) berdewam dike. Gava ku cenazeyê Misrê di Harar de 1885 de hate hilweşandin, Zeila di navbera pêşbaziya Tadjoura-fransî û Brîtanyayê de ji bo kontrolkirina stratejiya Kendavê Adenê stratejiyê rabû. I. M. Lewis dibêje ku "dawiya 1885 Brîtanyayê amade kir ku ji bo zeviya Fransayê ya Zeila-ê têkoşîna hêvî kirin." [31] Lêbelê, du hêzan li gor danûstandinan bikin.
NGC 2081
NGC 2081, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye dîtin.
Hîpofîz
Hîpofîz rijênek biçûk e, bi qasî habika nokê ye. Lê hîpofîz rijênêk gelek bibandor e, hormonên vî rijênê gelek rijên û şaneyên laş ji xwe re dike armanc. Çalakiya rijênê hîpofîzê bi hîpotalamusê ve girêdayî ye. Hîpofîz li gor hormonên hîpotalamusê, hin hormonan berhem dike û der dide nav xwînê. Ango hîpotalamus bi navbeynkariya hormonan, çalkiya hîpofîzê rêk dixe. Rijenê hîpofîzê ji du pişikên sereke pêk tê, loba pêş û loba paş. (Hin caran wekî hîpofîza pêş û hîpofîza paş jî tê navkirin). Hormonên hîpofîzê an rasterast bandor li ser endam û şaneyan dike an jî bi navbeynkariya hormonên hander (teşwîqer), bandor li ser rijênên din dike da ko ew rijên hormon berhem bikin. Wekî mînak; hormona geşê bandor li hemû xane û şaneyen hestî û masûlkeyan dike. Hormona handera rijênê tîroîdê, bandor li ser rijênê tîroîdê dike ko ev rijên hormona tîroksînê berhem bike.
Îlixçî, Heştrûd
Îlixçî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Komkujiya Enqereyê 2015
Komkujiya Enqereyê, 2015 bûyera teqîna du bombeyan di Mîtînga Aştiyê ya HDP, KESK, DİSKê de bû. Di 10ê kewçêrê sala 2015an de li Enqereyê (paytexta Tirkiyeyê) çêbû û di encama teqînê de 128 kes mirin, 246 kes jî birindar bûn.
Vierville-sur-Mer
Vierville-sur-Mer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Grabow, Elde
Grabow bajarokekî navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Eric Berne
Eric Berne, jidayîkbûnê Eric Lennard Bernstein, (jdb. 10ê gulanê 1910 li Montréal; (m. 15ê tîrmehê 1970) bijîşk û psîkiyatrîstekî navdar ê ji DYAyê ye. Kesê rêbaza transaksiyonanalîz bipêşxistiye ye. Ev rêbaz paşê di psîkoanalîzê de jî hatiye bikaranîn.
Xaçîrge
Xaçîrge, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Eric Berne
Jiyan
Berne kurê bijîşk David û rojnamevan Sara Gordon Bernsteinê ye. Sala 1921 bavê wî dimire, bi xûşka xwe Graceê ve mezin dibin. Berne li Zanîngeha McGill a li Montréalê ye dixwîne û sala 1935 dîploma doktoriyê digire. Li Zanîngeha Yale li cem Dr. Paul Federn perwerdeya bilind a psîkoanalîzê digire û wê jî sala 1938ê bidawî dike. Sala 1939 dibe hevwelatiyê DYAyê û sala 1943 navê xwe diguherîne dike Eric Berne.
Berne sala 1942 heya 1945 bi Elinor McRae (du zarok), ji 1949 heya 1964 bi Dorothy DeMass Way (du zarok) û ji 1967 heya 1970 bi Torre Peterson re marî dimîne (zewicî).
Projekta pejnê, hîsê
Berne bi qasî deh salan bi babeta pejnê re bilî dibe. Ji ber ku li artêşê wekî psîkiyatrîst dixebitî, dikaribû li ser hezaran kesan çavnêriyan bike, angaştên xwe bixeribîne. Li vir pêşnûmaya xwe ya pejnê ava dike.
Konsepta transaksiyonanalîzê
Wekî doktor Berne di zanistiya psîkiyatriyê de herwiha gavên girîng avêtiye. Wî metodên naskirin û nasan, êşnasiyê nûjen kiriye. Di vir de rola ceribandinan helek mezin e. Bi rêbaza transaksiyonanalîzê nasana nexweşan hêsantir kiriye.
Vedîtina Ez-Rewşê
Berne dibîne ku her mirovek xwedî ego imageyek e û ji zaroktiyê tê. Ew navê viya dike "ez-rewş" ango rewşa ezê. Dîsa vê vedîtina xwe kûr analîz dike, têkiliyên zarok û dê-bavê rohnîtir dike.
Terapiya zayendetiya xapurbûyî, hatiye rûxan, hilweşan
Di bin sernivîsa cureyên lîstikê û rêzikên evînê Berne têkiliyên mêr-jinê wekî têkiliyên zarok-zarokê raxistiye ber çavan, jê gelek sûdê werdigire û viya di terapîkirina nexweşiyên dijmirovane yên wekî zivir kirina zarokan de bikartîne.
Omega SA
Marqa di sala 1848an de ji hêla Louis Brandt ve li La Chaux-de-Fonds hate damezrandin. Pargîdanî berî vê wekî La Generale Watch Co. xebitî heya ku di sala 1903an de navê Omega bigire û bibe Louis Brandt et Frère-Omega Watch & Co. Di sala 1984an de, pargîdanî bi fermî navê xwe guhert û kir Omega SA û muzeya xwe li Biel/Bienne ji gel re vekir. Omega liqeke The Swatch Group e.
Royal Flying Corps ya Brîtanyayê di sala 1917an de ji bo yekîneyên xwe yên şer saetên Omega bikar anîn, li dû wê jî Artêşa Dewletên Yekbûyî di 1918an de, û NASA di sala 1969an de ji bo Apollo 11. Omega ji sala 1932an û vir ve wextgira fermî ya Olîmpiyadê ye û wextgira niha ya pêşbaziya yatê ya Kûpaya Amerîkayê ye. Omega hevkarê sereke yê Olîmpiyadên Zivistanê 2022 bû.
Warstein
Warstein bajarokekî navçeya (Landkreis) Soest li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Zanîngeha Semsûrê
Zanîngeha Semsûrê (navê fermî bi tirkî: Adıyaman Üniversitesi) zanîngeha dewletê ya Semsûrê ye. Di sala 2006an de hat damezirandin.
Altlay
Altlay şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Milkê Şadiyan
Milkê Şadiyan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Moşîrabad
Moşîrabad, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bodan
Bodan, gundekî navçe Yunaka ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Geşandina Zarokên 0 û 6 Salî
Mego zarokên 0 û 6 salî xewn û xeyalê wan zêdeyî dibi gi hin tişta ji were bêji, ew tişt li gora we derew bi belê ew xeyalê wani nederewi, divirde gellek malbat bi zarokê xwe dixeyîdin. ’’Bes derewa bik. ’’dibêjin. Yan jî zarok naçi dibistanê belê dibê:’’ez çum dibisatanê û mi û hevalê xwe bi veşartokê lîst’’. Di rewşê wa di gerek meriv nebê ji tu derwa diki, li şuna wê meriv bêje: ’’we kî din we çawa kir, dure we çer kir…’’ Ger em bi zarokan bixeyîdin, wê zarok xeyal şikestî bibin û demê pêş wê newêribin fikrê xwe bi rehetî bîni ziman. Zarok dibi gi xewn ‘û zeyalê xwe û rastîyê tevlihev biki, ev ji bo zarokên di van sala di normali. Dibê em ew derfeta jêpirsîn û vekolînê bidi wan.
Vejetaryanîtî
Vejetaryanîtî parêz û şêwaza jiyanê ya ku dev ji xwarinên ku ji ajalên kuştî tên digire dike. Ev goşt, masî (ajalên avî yên din jî tê de), û her weha hilberên ku ji wan têne çêkirin in. Bi tevlêkirina xwarinên ku ji ajalên zindî wekî hêk, şîr û hingiv hatine girtin, gelek bin-formên gihaştîparêziyê têne veqetandin. Di veganîzmê de, ji hemî xwarin û kelûmêlên xwerû yên bi koka ajalan têne dûr xistin. Kesên ku goşt naxwin, vejeteryan in.
Geşandina Zarokên 0 û 6 Salî
Zarokên 4 salî
Dest û tilîyê xwe hîn xweştir bi kartîni. Şekl û şemala grover û çarçik kari kopî biki. Resmê serê mirova kari çêki. Ji bîra xwe kari hin çîroka çêbiki û bêji. Zêde diaxifi bi hevçaxê xwe ri lîstika dilîzi.
Zarokên 5 salî
Organin bejn û bala xwe hîn bi rehettir dişixulînin, tiştên ji bona zor bi jî xwe li radikişînin û karin hin tîp û hejmara herçiqes çewt bijî kari binivîsinin. Baldarîya wan baştir buyî, bi zeman bala wan dikşîni deqqe û seet… Kari navê xwe binîvîsi û wexda bibîni nasdiki. Kêmbejî xwen û rastîyê ji hevdu kari veqetîni. Dixwazi kar û barê mezina biki û xwe bişibîna wan.
Çavkanî
Yörükoğlu, Atalay; Çocuk Ruh Sağlığı C.gerald-nealm, abnormal psychology Kovara: Zarok û Malbat
Hemed Elî Qoserî
Salignac-de-Mirambeau
Salignac-de-Mirambeau, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Massen-Niederlausitz
Massen-Niederlausitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Bilindsor
Bilindsor, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Sûsenabad
Sûsenabad gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 167 kes (38 malbat) bûn.
Zimanê telugû
Zimanê telugû (bi telugû: తెలుగు [t̪el̪uɡu]) zimanekî dravîdî ye û zimanê gelê telugû û zimanekî fermî yê deverên Andhra Pradesh û Telangana yên Hindistanê ye. Di sala 2019an de hejmara telugûaxivan gehişte zêdeyî 82 milyonî û zimanê herî xeberdayî yê sêyem ê Hindistanê ye.
Brooks
Brooks, bajarekî parêzgeha Alberta ya welatê Kanadayê ye û li herêma Albertaya başûr cîh digirê.
Kanî Pan
Kanî Pan (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kani Pan), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hacimaran
Hacimaran, gundekî navçe Yunaka ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Vieux, Calvados
Vieux, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Îstêgah Xorasanek
Îstêgah Xorasanek gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Grafenau, Bavyera
Grafenau, bajarekî navçeya (Landkreis) Freyung-Grafenauê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Çaltû
Çaltû, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Qazîxane
Qazîxane, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gräfenberg
Gräfenberg tê çend maneyan:
Botî (devok)
Botanî, botî an jî boxtî devoka kurmancî ya ku li herêma Botan tê axaftin.
Botanî bingeha kurmanciya nûjen e. Mîrê kurmanciya nûjen Mîr Celadet Bedirxan di nivîsê xwe de ev jêrzarava esas girtiye. Herwuha Botanî xwedî ferhengokeke fireh e û bi devokên li navend û rojhilatê Bakurê Kurdistanê ve, yên ku bi ferhengî, aksanî û avayiya fonetîkî gelekî nêzîkî botanî ne, tîpek devokên manendî pêktînin. Xêncî wêjeya nivîsarî, botî xwedî wêjeyeke devkî ya dewlemend e.
Hirçê Mezin
Termê Merxê an Termê Mexêl (Termê Mexîl, Termê Mixêl)‚ Dobê Ekber, Hirçê Mezin komstêreke li nîvkada bakura ezmên dikeve ye. Ji ber heft stêrên wê yên geş ên bi şiklê xwe, mîna çoçikê wek Heftbira jî tê bi nav kirin. Ew yek ji komstêrên navdartirîn û dîtina wê hêsantirîn e. Ew yek ji 48 komstêrên Batlamyûs ku di pirtûka xwe ya bi navê El Macestî de qala wê hatiye kirin e.
Navê Arktîk a bona herêma li dor cemsera bakur ji peyva yewnaniya ἄρκτος (árktos) tê ku ew ji bona ku li bin Termê Merxê dimîne wiha tê binavkirin.
Stêra Mîzar stêra cêwiya ewilîn e ku bi teleskopê ji hêla Giovanni Riccioli di sala 1650'an de hatiye kifşkirin e. Wêneyê stêra cêwiya ewilîn di sala 1857'an de ji hêla G. P. Bond ve hatiye kişandin.
Dîtina Stêra Bakur
Bi hêlkariya stêrên Termê Merxê merîv dikara bihêsanî Stêra Bakur bibîne û bi vê ve qutba ezmên a bakur bibîne. Gava merîv xêza zahîrî ya navbera du stêrên paşinên Termê Merxê yên wek çoçikê, (Meraq (β UMa) û Dob (α UMa)ê pênc caran dirêj bike merîv ê bi stêra bakur gêhije. Stêra bakur, stêra gêşa ewilîna li ser vê xêzê ye.
Zlatan Ibrahimović
Zlatan Ibrahimović (wekî Zlatan Îbrahîmovîç bixwîne) di 3'ê adara 1981'ê de li Malmö (Swêdê) ji dayika xwe bûye, lîstikvanekî goka pê yê berê yê swêdî ye. Zlatan Ibrahimović ji aliyê FIFA'yê sê caran lîstikvanê futbolê ê cihanê hate destnîşankirin û weke yek ji baştirîn lîstikvanên hemû dema tê dîtin.
Hirçê Mezin
Stêr
Heft stêrên Termê Merxê yên bi şiklê xwe mîna çoçikê wiha ne;
Cengeran
Cengeran, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Altstrimmig
Altstrimmig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Salignac-sur-Charente
Salignac-sur-Charente, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Werl
Werl bajarokekî navçeya (Landkreis) Soest li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Gelbilaşan
Gelbilaşan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Enzerût
Enzerût (Impatiens) bi 900 cureyên xwe, cinsekî riwekên Famîleya enzerûtan (Balsaminaceae) pêk tîne. Tevahiya cureyên enzerûtê dema teze ne (hêşîn), axûdar in (bijehr). Di bijîşkiya gelêrî de jê sûd tê wergirtin, derman tê çêkirin. Li Afrîka, Madagaskar, rojhilatê Asyayê cihwarbûyî ne. Li Kurdistanê jî çend cureyêm wê diçên.
Cure (bijarte)
Di cinsê Impatiens de bi qasî 900 cure hene: <br style="clear:both" />
Gwêze
Gwêze, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Gwêzê 269 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 47 e.
Qeladizê
Qeladizê qeza û bajarekî Başûrê Kurdistanê ye li parêzgeha Silêmaniyê. Nêzîkî 140.000 kesan tê de dijîn.
Qoçgirî
Du cihên bi vî navî hene:
Mayan Olya
Mayan Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Îstêgah Babek
Îstêgah Babek gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Baqisyan, Midyad
Baqisyan, gundekî navçeya Midyad a ku bi ser Mêrdînê ve ye. Hejmara şêniyên gundê ku ji Midyadê 35 kîlometreyan dûr e, îro 93 ye. Şêniyên gund pirranî mesîhiyên suryanî ne, berê hejmara şêniyan bêtir bû lê ji ber sedemên cihê û ji ber şerê li Kurdistanê ev hejmar gelekî kêm bû. Baqisyan li rojhilata Midyadê ye.
Plessa
Plessa şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Dihokê
Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Dihokê yan jî Filmefestîvala Dihokê ya Navdewletî (bi îngilîzî: Duhok International Film Festival) festîvaleke navneteweyî ya salane ya fîlman e ku ji bo yekem car di sala 2012an de li Dihokê hate pêkanîn.
Duyem filmefestîvala Dihokê ya Navdewletî, 2013
Duyem Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Dihokê di navbera 9 û 16ê çiliya pêşîn a 2013an de hate pêkanîn. Di 9ê çiriya pêşîn de fîlmê bi navê "Before the Snowfall" (Berî berfbarînê) yê derhênerê kurd Hişam Zeman festîval vekir. Di festîvala 2013an de kurtefîlmên derhênerê kurd Teha Kerîmî û sînemakara tirk Kudret Güneş jî bi awayekî taybet hatin pêşandan.
Fîlmên ji zêdeyî 40 welatan beşdarî di festîvalê de kirine û li Hola Kongreyan li zanîngeha Dihokê û Hola Mihemed Arif Cizîrî û hola avahiya kevn a Peymangeha Hunerên Ciwan ku nuha sentera festîvalê bûyî hatine nîşandan.
Rêveberê Filmefestîvalê Dihokê ya Navdewletî ya 2013an Eyûb Remezan bû.
Sêyem Filmefestîvala Dihokê ya Navdewletî, 2015
Sêyem Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Dihokê di navbera 9 û 16ê îlona 2015an de li Dihokê tê pêkanîn.
Çarem Filmefestîvala Dihokê ya Navdewletî, 2016
Çarem Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Dihokê di navbêra 9 û 16 îlona 2016an de li Dihokê pêk tê.
Yekgirtiya Îslamî ya Kurdistanê
Yekgirtiya îslamî ya Kurdistanê an jî Yekgirto (bi kurdî (tîpen erebî): يةكگرتووي كوردستان / عیراق Yekgirtuwî Îslamiy Kurdistan) rêxistineke Îslamiya Kurdistana Îraqê, di sala 1994'an de hatiye damezrandin. Serokê Yekgirtuwî Îslamiy Kurdistan Selahedîn Mehmed Behadîn Sadiq e.
Avabûn
Yekgirto li sala 1994ê hate damezrandin. Selahedîn Bahedîn yek ji endamê Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan bû. Piştî fetwaya cîhadê ya Osman Ebdûlezîz li dijî rêjima Sedam Huseyn ji Bizutnewey Îslamî cuda bû. Seahedîn Bahedîn li dijî bikaranîna çekan bû.
Bernameya partiyê
Slogana vê rêxistinê Azadî, Brayetî, Dadperwerî ye.
Xebatên partiyê
Di hilbijartinên parlemana Başûrê Kurdistanê ya di 2014ê de 10 kursî qezenc kirin. Hêjayî gotinê ye ku Yekgirto serxwebûna Kurdistanê diparêze.
Siyavan, Selmas
Siyavan gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 250 kes (41 malbat) bûn.
Gunde xofê
Gunde xofê, gundekî navçe Yunaka ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Vieux-Bourg
Vieux-Bourg, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Salles-sur-Mer
Salles-sur-Mer, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Blankenrath
Blankenrath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Wolfgang Berner
Wolfgang Berner (jdb. 1944 li Viyana) psîkiyatrîst û psîkoanalîstekî awistrî ye.
Ji sala 1984 heya 1993 Berben serokatiya komeleya psîkoanalîzê ya Viyanayê dike. Sala 1993 Sigmund-Freud-Nîşanê digire.
Wolfgang Berner birayê derhêner Dieter Berner e. Marî bûye (zewiciye), du keç û lawek wî heye.
Şihabedînê Suhrewerdî
Şihabedînê Suhrewerdî (jdk. 1155, li Suhrewerd, Zencan – m. 1191 Heleb, Sûrî) fîlozofê îslamê yê bi eslê xwe kurd e. Damezrênerê fikrê îşraqîtiyê ye.
Jiyana wî
Navê wî Yehyayê kurê Hebeşê Emîrek e. Kunya wî bi temamî wisa ye, Şêx Şihabûdîn Ebû'l Futûh Yehyayê kurê Hebeşê Emîrek Suhrewerdiyê Meqtûl e. Ji ber ku di zanyariyê de pêşketî û deriyê gelek zanînên di tarîtiyê de vekiriye kunya wî bûye Ebû'l Futûh, ango bavê yê ku deriyan vedike. Ji ber ku di dema xwe, di warê zanyariyê de hempayê wî tunebûye jê re gotine "Şîhabûdîn", ango "Stêrka olê". Ji ber ku hatiye kuştin jî peyva maqtûl ango yê ku hatiye kuştin li navê wî zêde kirine. Lê ew herî zêde bi navê Suhrewerdî hatiye naskirin. Vî navê hanê jî ji warê xwe girtiye. Lewra bi eslê xwe ji Suhrewerd'a Îranê ye. Suhrewerd bajarokekî girêdayî Zencanêye, di nava Tebrîz û Tehranê de ye.
Di felsefeya rojhilata navîn ya li dû îslamê de fîlozofê herî bandordar e. Bi fikr û ramanên xwe rê li pêş piraniya fîlozofên misilman û gelek fîlozofên ewropayî vekiriye. Felsefeya îşraqî an jî îşraqiyyûn felsefeya Suhrewerdî ye.
Suhrewerdî bi navê felsefeya îşraqî (Ronahî) felsefeyeke nûh ava kiriye û em dikarin bi hêsanî bêjin him li ser fîlozofên Rojhilata navîn, him jî li ser fîlozofên ewrûpayî bandoreke mezin hildaye. Wekmînak Bergson, felsefeya xwe ya bi navê Instuisyonizmê ji ber Suhrewerdî hildaye û pêşva biriye. Çawa ku Suhrewerdî bandor daye fîlozofên dû xwe, wisa jî ji yên pêş xwe bandor girtiye. Herî zêde ji Zerdeşt û Mazdek bandor girtiye. Bingeha felsefeya Suhrewerdî li ser peyva ronahiyê ava dibe. Vê Zerdeşt girtiye û felesefeya xwe bi vê peyvê daye destpê kirin. Li gorî suhrewerdî meriv bi arava hiş û ramanê nikare bigihîje rastiyê. Ji bo bidestxistina zanîna berastîn pêjn û sirûş (îlham) divê. Mirov encax bi arava pêjn û sirûşê rastiyê kifş dike. Ehlê kifşê heçî dilê xwe pak bigire dê bêtir ji alema wateyê nêsîbî xwe bigire û bi vî rengî dê bigihîje ronahiyê. Suhrewerdî ronahiyê weka cewhera rastiyê dipejirîne. Li gorî wî em bi arava ronahiyê digihîjin heqîqetê. Weka kum e li jor jî hanî ziman, li gorî Suhrewerdî hiş û aqilê mirovan nikare wan bigihîne rastiyê. Ji bo têgihaştina rastiyê divê mirov çirûskekê di kûrahiya hundirê xwe de bibînên û bi wê çirûskê bigihîjin heqîqetê.
Suhrewerdî baweriyê bi cudatiya nav laş û giyanê tîne. Li gorî wî laş tarîtiyê, giyan jî ronahiyê sembolîze dike. Giyan bi me'newiyatê pêş dikeve. Divê laş jî bi rojî û bêxewiyê were sistkirin ku giyan azad bibe û bi cîhana me'newî re têkeve têkiliyê.
Suhrewerdî ramana pêjnî û ya rasyonel haniye ba hev. Li gorî wî zanîna rasyonel girînge lê bi serê xwe nikare bigihîje kûrahiya heyînê. Lewra heyîn ji zanînên me yên tixubdar gelek mezintir e. Ji ber vê yekê zanîna ku hişê meriv negihîjê encax bi arava pêjnê meriv karibe bigihîjê.
Çiyayê Bêzar (albûm)
Çiyayê Bêzar, navê yekemîn albûma Koma Rewşen, ku wê demê kom hê ne komeke muzîka rockê bû.
Şihabedînê Suhrewerdî
Jiyana wî
Suhrewerdî sed û du berhem nivîsandiye. Ji van sed û du berheman bîst û çar heb wendayî ne.
Çayirbaşi
Çayirbaşi, gundekî navçe Yunaka ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Gräfenhainichen
Gräfenhainichen, bajarekî navçeya (Landkreis) Wittenbergê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Kanî Sefer
Kanî Sefer (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kani Safar), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Îdelû Xelîfe
Îdelû Xelîfe gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
DicOOo
DicOOo (ji Dictionary=ferheng û OOo=OpenOffice.org) bernameyeke ji bo daxistina ferhengên OpenOffice.org'ê ye. DicOOo bi kurdî hat wergerandin.
Armanca DicOOo'ye, daxistin û sazkirina ferhenga rastnivîsa MySpell a kurdî ji bo OpenOffice.org'ê ye. Di versyonên 1.9 û 2.0 yên OOo'ye de mirov dikare kurdî wekî zimanê nivîsê hilbijêre û kontrola rastnivîsê wê bike.
DicOOo 1.4.1 bi xwe jî bi kurdî ye. Nivîskarê wê Laurent Godard e.
Vêkirina DicOOo
DicOOo bi xwe belgeyeke OpenOffice.org'ê ye. Ji bo vekirina wê gel te OpenOffice.org hebe. Dema tê vekirin, divê destûr ji bo makroyan bê dan ("Enable macros").
Resûlan
Resûlan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Anröchte
Anröchte şaredariyeke navçeya (Landkreis) Soest li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Herbak
Gundê Herbak girêdayi Hezexê ye. Li rojhilat bi Hoser ve, li bakur bi Cirehi ve, li başûr bi Sirsirk ê ve li rojava jî bi Kovex û Girê Sira
Patrîsî
Patrîsiyan di Romaya kevnar e de polekî aborî bû. Çaxê bz. 509 da keyê dawî jî ketibû ew malbatên arîstokrat ku ji wan ra Patrîsî dihat digotin bûne desthilatdar. Piştî desthilatdariya xwe rêvebirina komariyê îlan kirin. Ew esilzadeyên ku desthilatdarî gihandibûn destê xwe, dixwastin ku tenê desthilatdarî di destê wan de be û yên din tenê di şopa wan de bimînin. Gelheyên wan her dem ne zêdêbûn lê xwedî îmtiyaz bûn. Navê wan ji navê patresê tê watêya wê bavan e.
Mayan Sofla
Mayan Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Cemiyeta Tealiya Kurd
Cemiyeta Tealiya Kurd, (tirkî: (Kürt) Kürdistan Teali Cemiyeti) ango Komeleya Bilindbûna Kurd, rêxistineke siyasî ya kurdan bû û di sala 1918 an 1919an de li Stembolê hat damezrandin. Çend endamên wê berê endamên Cemiyeta Teawun û Teraqiya Kurd bûn.
Şaxên KTC li Amedê û çend bajarên Kurdistanê hebûn.
Endamên Hêvî û bi çend endamên Cemiyeta Tealiya Kurd rêxistina Teşkîlata Îçtimayiyetê ava kir.
Linzhou, Henan
Linzhou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2002an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 947.000 kesî
Eric Lopez
Eric Lopez (jdb. 20ê nîsana 1978an li Havana, Kûba) aktorekî dengî yê amerîkî ye.
Gröden
Gröden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Ensarulîslam
Ensarulîslam an jî Piştiwananî Îslam le Kurdistan (bi soranî: ئەنسارولئیسلام لە کوردستان) rêxistinek ji şervanên îslamî yên neteweperest û radîkal ên Kurdistanê bû ku di sala 2001 de hate damezrandin. Serokê rêxistina navbirî Mela Krêkar bû. Ensarulîslam dewleta herî dawî ya kurdan ava kir, ew jî Mîrnişîna Îslamî ya Biyare ye.
Avabûn
Di sala 2001ê de ji aliyê Mele Krêkar ve hat avakirin. Piştî êrîşên 11ê Îlonê, gelek Kurdên ku li Efxanistan bi dilxwazî ​​ji bo alîkariya Taliban û Elqaîde bûn, vegeriyan Kurdistanê û tevlî Ensarulîslam bûn. Armanca wê avakirina dewleteke îslamî li Kurdistanê û parastina gelê Kurd e. Di demeke kin de di salên 2001-2003an de di dema Mîrnişîna Îslamî ya Biyare de gihişt armancên xwe.
Ensarulîslam li dijî peymana aştiyê ya ku di navbera Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan û Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê de hatibû îmzekirin derket. Ensarulîslam pişt re hevalbendiya Elqaîde kir û Usama bin Ladin gelek pere ji Ensarulîslam re şand.
Di sala 2001ê de, demeke kin beriya êrîşên 11ê Îlonê, rêberên Ensarulîslam serdana Usama Bin Laden li Efxanistane kirin. Di kaxezeke ku li Kabûl hat dîtin de hat gotin ku yek ji armancên Ensarulîslam ew e ku "Cihû û Xirîstiyanan ji Kurdistanê derxîne û bikeve rêya cîhadê û li ser her parçeyekî erdî bi qanûnên şerîeta îslamî îdare bike." Usama Bin Ladin diyar kir ku “Kurd gelek komên îslamî hene, li şûna parçebûnê divê hemû bibin yek grûpeke îslamî ya kurd.”
Di 18ê Sibata 2001ê de 4 endamên Kurd ên Ensarulîslam, siyasetmedarê Asûrî yê PDK Franso Herîrî dema ku diçû ser karê xwe, qetil kirin. Ensar El Îslam di salên 1994 û 1997an de li heman cihî û li heman kolanê hewl da wî bikuje, lê ew ji herduyan reviya. Cara sêyemîn serkeftî bû.
Di Mijdara 2008ê de, dêreke Mûsilê kaxezek wergirt û tê de hişyarî dabû mesîhiyan ku qet neçin Kurdistanê, eger nebe dê bên kuştin. Kaxez ji aliyê Ensarulîslamê ve hatiye îmzekirin.
Endamê Ensarulîslam Refîq Yûsif li Almanyayê hewl da ku serokwezîrê Iraqê bikuje.
Pêkhate
Ev partî ji Cund el Îslam (Hamasa kurdan), Tewhîda Îslamî û Hêzî du Soran pêk hatibû. Her wisa El- Qaîdeyê jî alîkariya damezrdninê dabû vê rêxistinê
Qurşaxlû
Qurşaxlû, Quřşaẍlû, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ensarulîslam
Pêkhate
Hêjayî gotinê ye ku maka vê partiyê Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan e
Termê Nuhê (komstêr)
Termê Nuhê (Termê Nihê, Termê Nehê) an Dobê Esqer, Hirçê Biçûk komstêreka li nîvkada bakura ezmên dimîne ye. Wek Termê Merxê (Hirçê Mezin) heft stêrên wê jî şiklekî mîna çoçikê pêk tînin. Ew yek ji 48 komstêrên Batlamyûs qalê kiribû ye û îroj jî yek ji 88 komstêrên îroyîn e. Çima ku stêra bakur jî di vê komstêrê de ye komstêreke muhîm e. Lê ew ê di pêşerojê de ji ber şewişîna tewereya dinê biguhere.
Stêr
Ji ber heft stêrên wek çoçikê dîtina komstêrê hêsan e. Stêra di dawiya destêkê çoçikê de stêra bakur e. Stera Bakur bi dirêjkirina xêza zahîrî ya ji du stêrên li paşiya çoçika Termê Merxê re jî dikare bê dîtin. Stêra geştirîn ya komstêrê, bi qedra xwe ya zahîrî ya 2.02, stêra bakur e.
Mêrgenexşîne
Mêrgenexşîne, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mêrgenexşînê 340 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 56 e.
Zübeyde Bulut
Zübeyde Bulut ( jdb. 1986 li Qubîn, Bakurê Kurdistanê ) lîstikvaneke kurd e.