cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
8 Mile (fîlm)
Naveroka filmî
Jimmy li dewr û berê bajarê Detroit li parêzgeha Michiganê dijît. Ewî divê bibe rapvan, lê ji bêşansî ya wî ew kurekê spiye û li derveyê sînora 8 mileê dijît. 8 mile dûrahiya bajariye ku gelê Detroitê sînorê bajarî di danin. Jimmy arîşeke din ji heye, ewî dezgîra xwe piştî ku zanî ku ya bihemeleye hêla û ji ber gehiştin bo armanca xwe di viya gel rapvanên reş hevrikî yê bike.
Xelat
8 Mile di sala 2002"ê de xelata Oscara lîstîkvanê herî baş ji bo Eminem û 8 xelat bi dest înan, her wiha namzed bûbû bo wergirtina 19 xelatên din.
Amazîx (gel)
Amazîx an xelkê berber an jî imazighen gelekî li Afrîkaya Bakur e. Ji zimanên wan re jî berberî tê gotin. Navê berberî bê guman ji peyva yewnanî barbar tê. Li Romaya kevnare barbar ji bo gelên Afrîkayê dihat bikaranîn.
Dîrok
Hîmê berberiyan ne vebirî ye. Li gorî Herodot dîroka xwe de nivisandî şûna niha berberî lê dijîn Nûmîd, Garament, Maures, Lîbyan hebûn. Dibe ku hîmê berberiyan ewna bin.
Ziman
Berberî zimanê berberî diaxivin. Ew zimaneki malbata zimanên afro-asyayî ye.
Hin gelên Cezayir, Maroko û Tûnis berberî ne. Lê ji bo eraban ve teva hev bûna niha hindik gelên wan welatan berberî ne. Li Lîbya, Morîtanya, Misir, Nîjer, Çad û Maliyê jî berberî hene.
Çand
Berberî gelekî maderşahî bûn. Berberiyan rojnameyeke xwe heye ya ku li sala 950 b.z. dest pê dike. Ew berwara ku şahekî berberiyan derbaza textê Bubastiyan li Misirê bûbû, Bubastîs kiribû paytextê dewletê. Yên ku di çolê de dijîn, ji wan re tuareg dibêjin.
Welatê berberî lê dijîn
Yekûn: 50 milyon.
Tony Yayo
Tony Yayo (jdb. li New York City) rapvanekî amerîkî ye. Navî xwe yê rast Marvin Bernard e. Wî, 50 Cent û Lloyd Banks di salê 1998 labelî G Unit çêkirin.
Biyografî
Tony Yayo, 50 Cent û Lloyd Banks li Queens, heremekî New York, mezinbûn. Wî bi The Game ra jî kardikir û alîkarî wî bi albûmê The Documentary bi stranê Runnin'
Tony Yayo navî xwe ji filmê Scarface biriye. Navî şanogerekî Tony Montana ye. Navî Yayo wî ji şorê spanî llello biriye, çima ew wek Yayo tê xwendin. Wateyê wê şorê kokaîn e.
Carê yekemîn Tony Yayo li radiyoyê G Unit yê DJ Whoo Kid tê bîstin. Paşê ew li albûmê 50 Cent Guess who's back again dîsa tê bistin. Çima ew carekê salekê kete zîndanê, wî nikanî alîkariya G Unit bi albûmê yekemîn Beg for Mercy kiriba. Li havînê salê 2005 Tony Yayo albûmê xwe yê yekemîn derxist, Thoughts of a Predicate Felon.
featuring Tony Yayo
Get Rich or Die Tryin' (yê 50 Cent)
Beg for Mercy (yê G Unit)
Straight Outta Ca$hville (yê Young Buck)
The Hunger for More (yê Lloyd Banks)
The Documentary (yê The Game)
The Massacre (yê 50 Cent)
Blood Money (yê Mobb Deep)
Rotten Apple (yê Lloyd Banks)
Juilly, Côte-d'Or
Juilly, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kurdler Tirançe
Kurdler Tirançe, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hanî Muctehidî
Jiyana taybet
Hanî bi xwe zewicî lê zewaca wê bi ser neket lê du zarokên wê hene, keç û kurek û herdû li nik wê dijîn lê carinan serdana bavê xwe jî dikin.
Werexel
Werexel, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qazana Jêr
Qazana Jêr (bi tirkî: Aşağıkazan), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Zengawa, Pîranşar
Zengawa gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Waidhaus
Waidhaus şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zengawa, Pîranşar
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 389 kes (65 malbat) bûn.
Rekvatnet
Rekvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol bi qasî 15 kîlometreyan li başûrê rojhilatê gundê Tømmernesetê dikeve.
UTC+5:45
UTC+5:45 yek Beşên Demjimêrê ye. Li Nepal ê 1986an vir de tê bikaranin. 5 demjmêr û 41 hûrdeman Greenwich zêdetir e.
Kurd Liqan
Kurd Liqan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Königsfeld im Schwarzwald
Königsfeld im Schwarzwald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwarzwald-Baar li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Platten, Almanya
Platten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mele Ehmedê Namî
Mele Ehmedê Namî (1906-1975) li gundê Erbetê qeza Nisêbînê, Bakurê Kurdistana hatiye dinyayê. Heft salî bû dema di hicrika feqehan de dest bi xwendina Nûbihara biçûkan ya seydayê mezin Ehmedê Xanî, xwendina olî, Qurana pîroz û şerîetê kir û di hicrikên Êstilê, Kercosê, Dara, Hicrika Seyda Mele Ubeydulahê Cengîrî (yê bi navê Mamostê Gewr e dihat nask irin) li Amûdê, Xizna, Girê siwêr û Tilşeîra Aşîta. li van hicrikan xwendina xwe berdewam dikir û li hicrika Seydayê Şêx Îbahîmê Sofî Evdo li Gundê Tilşeîrê " îcaza Intîhayê" wergirt û bû melayê wî gundî.
Mele Ehmedê Namî li gundê Tilşeîrê jiyana xwe ya civakî, torevanî û kurdewarî berdewam dike. Rola rewşenbîrekî Kurd bi giranî di dema xwe de dileyize, têkiliyên rewşenbîrî bi kovarên Hawar û Ronahî re girêdide yên ko Celadet Alî Bedirxan û Dr. Kamîran Bedir- Xan li Şamê û Bêrûtê diweşandin, helbest û nivîsandinên xwe di nav rûpelên zêrîn yên wan kovaran de diweşandin û dibû yek ji dostên nêzîk ji rewşenbîrên dema xwe re û di nav wan de Mîr Celadet Bedir-Xan. Wilo jî dikeve kom û komelên kurdewariyê de û di wan de dikeve nava desteka berpirsiyariyê de wek: Civata Xoybûnê, Civata Azadî û Yekîtiya Kurdan, Civata Arîkariyê Ji Bona Belengazên Kurd Li Cizîrê û Nadiya Ciwan Kurd Li Amûdê. Malika gundê Tilşeîrê Aşîta ya Civata Azadî û Yekîtiya Kurdan ko Namî berpirsiyariya wê dikir, bû bû xeleka dan û standinê û bi hevgirêdanê di nav bera Civatê û Partiya Demukrata Kurdistana Îraqê de. Namî yek ji şagirtên Mîr Celadet Bedir-Xan bû yên ko fêrkirina zimanê Kurdî danîbûn ser milên xwe. Namî dibistanek e şevê li gundê xwe Tilşeîrê û di odekê ji odên dibistana fermî de vekir bû, xort û kalên gund her şev bi terz û edeb di hundirê oda dersdanê de rûdiniştin û Namî mamostayê zimanê kurdî ew fêrî xwendin û nivîsandina Kurdî dikirin.
Mele Ehmedê Namî ne tenê xwe berpirsiyarê hînkirin û fêrkirina zimanê Kurdî didît, lê her weha wî bi her awayî şerê kewdeniyê jî dikir û doza rêkirina zarokan bo dibistanê ji dê û bavan dikir, nemaza ewên ko zarokên xwe rê ne dikirin dibistanan.
Namî li gor wan bîr û baweriyan û ji bo bicîanîna armancên xwe, piştî vekirina dibistana fermî a kuran li gundê Tilşeîrê, êdî bi karekî bêwestan radibû, bi têkilî, dan û standin û doza bi xurtî ji berpirsiyarên birêvebiriya perwerdeya parêzgeha Hisiçe-Cizîrê- dikir. Biryara vekirina dibistanek e keçan li gundê Tilşeîra Aşîta wergirt. Di sala 1951 an de, mamoste dibistanê, keçek e Kurd bû, şagirtên dibistanê her roj di civîna sibehê de, sirûda niştîmanî a Sûriya û helbesta Namî ya bi navê "Neşîd û Gaziya Keçan" digotin:
Birayê delal hûn werin xortino Buhuşt e welat da´m herin merdino Eger hûn neyên vane keç em meşîn Besin koletî serfiraz da´m bijîn Welat çav li rê bendewarê me ye Ciwan herne pêş dewr û dem ya we ye.
Berhem
Berhemên Namî yên çapkirî:
Pirtûkên neçapkirî
Namî bi sedema van karên xwe yên siyasî, civakî û rewşenbîrî gelek caran dihat zîndankirin. Di roja 11.12.1975 an de, piştî nexweşiyek dirêj, Namî çû ber dilovaniya Xwedê û li goristana Qudûr Beg li bajarê Qamişlo hate veşartin. Têbînî: Xwendevanên hêja. Di van çend rojên dawî de û bi mebesta bîranîna 50 salîya "Agirê Sînema Amûdê, hejmarek ji gotaran di melperên enternêtê de û bi pênûsên nivîskaran hatibûn weşandin. Ciyê mixabiniyê ye, ko kesekî ji van nivîskaran ji kerema xwe re ne gotin yan ne anîn bîra xwendevanan ko di wê demê de berî 50 salî, nivîskarekî Kurd bi navê Mele Ehmedê Namî pirtûkek derbarî vê bûyera xemgîn ya bi navê "Agirê Sînema Amûdê" nivîsî bû û hatibû weşandin. Gelo ma qey ne hêja bû ko hinek ji wan nivîskaran vê pirtûkê û nivîskarê wê Namî di wan gotarên xwe de bi bîr bînin? Yan Na!!!?. Namî di pêşberiya pirtûkê de dibêje: (Dema min dît ko çîroka Agirê Sînema Amûdê yek ji serpêhatiyên mezin ên ko di welatê me de çêbûne tê hejmartin, min nexwest ew jî winda; bê ser û şop here. Her wekî ko bi hezaran çîrok û serpêhatî di welatê me de çêbûn û nehatin nivîsandin . Mamoste û pêzanên welatê me guh ne dane tiştekî ji wan, çi mezin û çi biçûk..
Paşî min got: Divê li gor zanîn û dîtina xwe çend rûpelan reş bikim û wê reşbeleka biçûk bi navê "Agirê Sînema Amûdê" pêşkêşî xwîşk û birayên xwe yên xwendevan û xoşewîst û xîretşinas bikim.
UTC-2
UTC-2 yek Beşên Demjimêrê ye. Li Ew dernan tê bikaranin;
Bad Oeynhausen
Bad Oeynhausen bajarek di herêma Nordrhein-Westfalen de li Almanyayê ye.
2ê tîrmehê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Les Esseintes
Les Esseintes, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Wêle
Wêle, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Melehesen, Dutax
Melehesen, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agiriyê ve ye.
Êrîşa li ser Minbicê
Êrîşa li ser Minbicê, bi navê kod Operasyona Şehîd û Fermandar Feysel Ebû Leyla ya QSD’ê ye, operasyoneke leşkerî ya sala 2016’an a Hêzên Sûriyeya Demokratîk (HSD) bû, ku ji bo girtina bajarê Minbicê ji destê Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAIŞ), û di dawiyê de, deverên di bin destê DAIŞê de ji El-Babê heta Herbelê, li devera jê re "Keba Menbicê" ya bakurê parêzgeha Helebê tê binavkirin. Armanca sereke ya vê êrîşê qutkirina rêyên dawî yên dabînkirina DAÎŞê ji Tirkiyê bû û rêgirtin li derketina çekdarên DAÎŞê li ser sînorê Sûriyê û Tirkiyê bû. Di pênc rojên destpêkê yên êrîşê de, koalîsyona bi pêşengîya Amerîka zêdetirî 55 êrîşên esmanî ji bo piştgirîya HSDê pêk anîn. Piştî girtina bajarê Minbicê di 12'ê Tebaxê de, HSDê ragihand ku wê êriş berdewam bike heta tevahiya gundewarên derdora Minbicê were kontrolkirin, tevî êrişa bi awayekî bandorî bi dawî bû piştî ku Hêzên Çekdar ên Tirkiyê operasyona Mertalê Firatê dabû destpêkirin ji bo pêşîgirtina li yekkirina herêmên Rojava.
Dore
Dore, gundekî bi ser Hîrana navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mönchweiler
Mönchweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwarzwald-Baar li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Simon Pegg
Simon Pegg (z. 14'ê reşemiyê 1970), aktor, çêkerê fîlman û noqerê berê yê îngilîz e.
Xalyaz
Xalyaz hin caran Dahar bajarokekî ku bi navçeya Zêtkayê ve girêdayî ye.
Nav
Her du navên bajarokê jî têne bikaranîn.
Abondant
Abondant, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kerges
Kerges, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Risaleyekê di behsa şaîr û musenefên di Kurdistanê
Risaleyekê di behsa şaîr û musenefên di Kurdistanê rîsaleyeke Mele Mehmûdê Bazîdî ye. Ev rîsale ji aliyê Mele Mehmûdê Bazîdî ve bi piştgiriya Alexandre Jaba di nîveka sedsala 19an de hatiye nivisandin. Piştî ku li Ewropayê xebatên li ser kurdolojiyê di sala 1789an de bi gramera Garzoniyê îtalî dest pê kiriye ne bi gelekî, di nîveka pêşîn a sedsala 19an de rûsan jî dest avêtine Kurdolojiyê. Di vê demê de Akademiya Rûsîstanê, balyozê Rusîstanê yê Erzîromê A. Jaba (1800-1891), bi komkirina berhemên kurdî û rêkirina wan bo Rûsistanê wezîfedar kirine. Jaba, li Erzeromê 17 Salan jiyaye (1848-1866) û bi arîkariya melayên kurdan ên weki Mele Mehmûdê Bazîdî, Taha Hecî Ebdulezîz, Mihemed Xerib Silêman, Şah Neze, Mela Mihemed, Hesen Hekîmbaşî û Mihemedê Muksî li ser destnivîsên kurdî gelek xebat kirine.
Rîsaleya "Şa'ir û Musennefên di Kurdistanê" jî yek ji van xebatan e. Ev xebat di sala 1860î de li Sankt Petersbûrgê bi navê Recueil de Notices et Recits Kourdes ("Cimayî rîsale û hikayetên kurdî") hatiye çapkirin. Bi vî awayî cara pêşî di vê berhemê de derheqê biyografiya helbestvanên kurdan de rîsaleyek hatiye çapkirin.
Herçiqas ev berhem û ev rîsale ji aliyê Jaba ve hatibe çapkirin ji, wekî hemû berhemên wî yên li ser kurdan, di amadekirina vê berhemê de jî rola sereke ya Mele Mehmûdê Bazîdî ye. Eger Jaba nexwestiba, ew berhem û agahiyên derbareyê vê edebiyatê de kom nedibûn. Herweha eger Bazîdî di serî de piștgirî û agahî nedaba Jaba, dîsa ev tişt pêk nedihat.
Di vê rîsaleyê de derbareyê heşt helbestvanên kurd de agahî hene. Ev helbestvan jî ev in: Eliyê Herîrî, Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran, Melayê Bateyî, Ehmedê Xanî, Îsmaîlê Bazîdî, Şerefxan û Miradxanê Bazîdî. Çawa ku tê dîtin di rîsaleyê de tenê helbestvanên kurdên kurmanc cih girtine. Bi qasî ku tê zanîn ev rîsale yekem xebata biyografik e ku derheqê helbestvanên kurdan de hatiye amadekirin. Herçiqas rîsaleyeke biçûk jî be, ji ber ku di vî warî de xebata ewilîn e zehf bi qîmet e. Dîsa herçiqas rîsale hatibe çapkirin jî, ji ber ku di serdema klasîk de hatiye amadekirin û agahiyên wê ji aliyê melayekî klasîk ve bi terzê berê hatine dayîn em vê rîsaleyê wekî tezkîreyeke biçûk ku bi terzê tezkîreyên rojhilatê hatiye nivîsandin dihesibînin.
Qazana Jor
Qazana Jor (bi tirkî: Yukarıkazan), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Waldthurn
Waldthurn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zêydanî Pîran
Zêydanî Pîran gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 33 kes (5 malbat) bûn.
Niedereschach
Niedereschach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwarzwald-Baar li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Étauliers
Étauliers, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Brukî (eşîr)
Eşîra Brukiyan, eşîreke ku ji 500 hezar heta 1 milyon kesan kurd pêk tê, bi piranî li erdnîgariya Kurdistanê û diyasporaya wan belav bûne ku bi piranî li seranserê Rojhilata Navîn, Qefqasya, Ewropa, Rûsya, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Qazaxistan, Awistralya dijîn. Nifûsa Eşir di sala 1609 de bi 500 hezar kes hatî texmînkirin.
Hevsengî
Hevsengî, (bi îngilîzî: balance, equilibrium) ji bo rastkirin an jî parastina pozîsyona laş, belavkirina giraniya laş a bi awayekî yeksanî. Li gel erkê nasîna dengan, parastina hevsengiya laş jî bi alîkariya guhê navî pêk tê. Bi alîkariya hestê hevsengiyê, mirov dikare li ser lingê xwe bisekine û li erdê nekeve. Ango hestê hevsengiyê, laşê mirov ji xeteriyê diparêze, karên rojenê yê mirov hêsantir dike. Hevsengiya laş bi hevkariya mejîk, guhê navî, çav û masûlkeyên peykerê tê parastin. Heke hevsengiya laş ne rêkxistî be, dewxa mirov tê, li mirov gêjî peyda dibe, dibe ko mirov nikaribe li ser lingan bisekine an jî dibe ko mirov biverişe. Bi taybetî dema rêvîtiyê de ev rewş hê pirtir rû dide. Hin mirov gava di erebê an ji di keştiyê de rêvîtî dikin, hevsengiya laşê wan serûbin dibe, gêjî û hestê verişînê li wan peyda dibe.
Erk û pêkhateya cogên kevaneyî
Di her guhekî mirov de sê cogên kevaneyî heye. Cogên kevaneyî pêkhateyên lûleyî ne, li ser dalanê de wisa cih bûne ko di navbera her yekê de goşeya 90 pile heye. Cogên kevaneyî li gor cihê (pozîsyon) xwe tên navkirin.
1. coga pêşî (coga jorî)
2. coga paşî 3. coga asoyî (coga teniştê)
Coga kevaneyî ya asoyî, livîna serî ya ji hêla rastê ber bi ya çepê an jî ji hêla çepê ber bi aliyê rastê ve dinase. Wekî mînak, kurdên misliman li dawiya nimijê de silav didin “Es-selâmu aleykum ve rahmetûllah” û serê xwe ber bi aliyê rastê ve vedigerînin, paşê ji aliyê rastê ber bi aliyê çepê dizivirînin. Di vê demê de coga kevaneyî ya asoyî ji livîna serî agahdar dibe.
Coga jorî (coga pêşî), livîna serî ya ber bi pêş û paş dinase. Wekî mînak, gava mirov serê xwe dihejîne û dibêje erê erê.
Coga paşî, livîna serî ya ji sermilêk heta ya dinê dinase. (stû ber bi rastê an jî çêpê ditewe) wekî mînak, gava av dikeve guhê mirov, mirov serê xwe ber bi sermile ve ditewîne.
Di nav ampulên hersê cogên kevaneyî de pêkhateyek bi navê kupul (cupula) heye, kûlkên mûxaneyên hestê hevsengiyî di nav kupulê de cih digirin. Kupul pêkhateyek nermokî ya mîna jel e. Ji ber herika endolîmfa nav cogên kevanî, kupul bi hêsanî dilive û kûlkên mûxaneyan ditewîne.
Erk û pekhateya kisikên dalanê
Dalan du kîsikok lixwe digire navê van kîsikokan utricle û saccule e (bilêvkirin: utrîkil û sekul). Di nav van kîsikokan de mûxane hene, cihê (pozîsyon) serî ji aliyê van herdu kisikokan ve tê hestkirin. Ango livîna serî ji aliyê cogên kevanî, pozisyona serî ji aliyê utrîkil û sekul ve tê hestkirin. Hestewergirên van herdu kîsokokan ji bo hestkirina tawdana hêllî (bi îngilîzî: linear acceleration) ye. Wekî mînak, tewdana erdkêşê cureyek ji tewdana hêllî ye.
Çavê mirov girtî be an jî mirov di cihekî tarî be, dîsa ji mirov bi alîkariya van kîsikan hest dike ko kîjan alî jêr, kîjan alî jor e. Hestewergir di nav utrîkilê de bi awayê asoyî, di sekulê de bi awayê stûnî cih bûne. Ango di navbera hestewergirên herdu kîsikokan da goşeya 90 pile heye.
Rêbaza rêkxistina hevsengiya laş
Gava mîrov dilive di heman demê de serê mirov jî dilive an jî pozîsyona serî diguhere. Livîana serî dibe sedama livîna şileya endolîmfê ya cogên kevanî, utrîkil û sekulê. Endolîmf jî mûxaneyan ditewîne. Tewîna mûxaneyan hestewergirên mîkanîkî yên li ser parzûna mûxaneyan çalak dike û ji bo alûgorkirina iyonan cogên parzûnê ve dike. Alûgorkirina iyonan, erkê kar dide destpêkirin. Ango enerjiya pestoya şileyê ji bo enerjiya elektrîkê tê veguherîn (hesteveguherandin). Bi erkê kar demareragihandin ji mûxaneyan tê guhêztin bo demarên hevsengiyê (demarên dalanî). Bi navbeynkariya demarên hevsengiyê demareragihandin digihîje lakêşemoxê, ji wir jî tê şandin bo mejîkê. Mejîk li gel guhê navî, ji çav, masûlke û gehan jî demareragihandin werdigire. Mejîk hemû ragihandinan rêk dixe, tekûz dike, paşê dişîne tûkila mejî, masûlke û gehan. Bi vî awayê heke pozisyona laş de guherîn hebe, bi alîkariya masûlke û gehan ji bo pozîsyona nû ya laş hevsengî tê avakarin. Bi rêkxistina hevsengiyê, pozîsyona laş ji bo rewşa nû tê guhertin ko mirov li ser lingan bimîne û nekeve erdê. Her çiqas serê mirov bilive jî çavên mirov dikarin rasterast li xalek sabît binêrin. Bi vî awayê gava pozîsyona laş diguhere, çav hê jî bi awayekî çalak ji derdor agahî digirin.
Heke mirov çavên xwe bigire û li dora xwe 5- 6 caran bizivire, paşê bisekine û çavên xwe veke, gêjayî li mirov peyda dibe, mirov li erdê dikeve, nikare li ser piyan bisekine. Sedema vê rewşê xirabûna hevsengiya laş e. Gava mirov li dora xwe dizivire, wekî hemû beşên laş, cogên kevaneyîjî bi serê mirov re dizivire. Di nav cogên kevaneyî de şileya endolîmf heye. Di destpêka zivirînê de ji ber tewdana erdkêşê endolîmf di cihê xwe de dimînê. Ango cogên kevaneyî dilivin lê endolîmfa nav cogan paşê dilive. Ev rewş dibe sedema tewîna mûxaneyan û destpêkirina erkê kar. Di demek kurt de endolîmf jî dilive, leza zivira endolîmf û cogên kevaneyî yeksan dibe, mûxaneyên tewandî rast dibin. Îcar li dawiya zivirê, gava mirov disekine, cogên kevaneyî jî disekinin, lê herrika şileya endolîmfê di nav cogan de ji bo demek kurt didome. Endolîmf bi livîna xwe mûxaneyan disa ditewîne û erkê kar dide destpêkirin. Demareragihandin tê şandin bo mejîkê. Ango ji mejîkê wetrê serî he jî dizivire. Lê di heman demê de çav û masûlke jî demareragihandin dişînin mejîkê û mejîkê jî rawestana laş agahdar dikin. Ev rewş dibe sedema çêbûna tevlihevî di mejîkê de. Mejîk ji aliyekî de hewl dide ko pozîsyona laşê rawsetî rast bike, di heman demê de jî ragihandin dişîne masûlke û çavan bo berdewamiya zivira laş. Ji ber vî tevliheviyê mirov nikare bi hêsanî li ser piya bisekine, dewxa mirov tê û mirov dikeve erdê. Demek şûn ve livîna endolîmfê disekine, îcar li gel çav û masûlkeyan, ji guhê navî jî agahiya rawestîna laş digihîje mejîkê. Mejîk jî ragihandin dişîne masûlke, geh û çavan ji bo serastkirina pozîsyon û parastina hevsengiya laş.
Rêwîtiya di erebeyê an jî di keştiyêde endolîmfê bi awayeki ne asayî dilivîne demareragihandin bi awayeki tevlihev digihîje mejîkê. Demareregihandinên ji guhê navî ji mejîkê re dibêjin serî û laş dilive, lê ragihandinên ji çav û masûlkeyan jî ji mejî re dibêjin serî û laş rawestî ye. Loma di rêwîtiyê de dewxa hin mirovan tê û diverişin. Di rewşek wisa da divê mirov li kêleka şofêr rûnê û li aliyê pêşiya erebê mêze bike. Bi vî awayê çav jî êdî ji mejîk re dibêjin serî û laş dilive.
Franz Kafka
Franz Kafka ( - ) yek ji nivîskarên herî mezin ên zimanê almanî yên sedsala 19an bû. Cihû bû û li Pragê (di wê gavê de Împeratoriya Awistriya-Mecaristanê bû, lê nuha serbajarê Çekya ye) ji dayîk bûye.
4ê tîrmehê
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Mistefa Elhesenî Munbicî
Mistefa Elhesenî Munbicî (bi erebî: Mustafa al-Hasani) rewşenbîr, kurdperwer û welatperwerê kurd e ku ji sala 70î ve wek kadroyekî tevgera rizgariya neteweyî li Efrînê (Rojavaya Kurdistanê) xebat dikir.
Mistefa Elhesenî ji kurdên Minbicê ye, car hebû jê re digotin "Mistefê Kobanê", car jî hebû jê re digotin "Miçê Kobanê". Navê gundê wî Eseliyeyê ye, ango bi kurdî Hingûvîn e. Gundê wan tev ji êla wan e.
Mistefa Elhesenî piştî ku li gundê Qijûma ya ser bi Cindirêsê ji aliyê rêjîma Sûrî ve hat girtin, ew 3 salan bêhtir hat zîndankirin.
Kurmlû
Kurmlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hiryaşkî
Hiryaşkî, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Îbn Xeldûn
Îbn Xeldûn (, nav bi tûnî: ) (jdb. 27ê gulana 1332, Tunis - m. 19ê adara 1406,  Qehîre), dîroknas, civaknas û siyasetmedarekî  misilman bû. Li gorî salnameya Hîcrî jî ew di 1ê remezana 732an de ji dayîk bûye û di 25ê remezana 808an de jî miriye.
Jînenîgarî
Ji bo ku Îbn Xeldûn bixwe li ser xwe biyografiyek nivisandî bû, li ser wî pir tişt bi eşkerayî têye zanîn. Ew otobiyografîya xwe ( Et-te'rif bi-Îbnî Xaldûn we-rihlatûhû şerqan we-xerban) Pênasîna Îbn Xeldûn û gera xweya rojhelat û rojava bû û Muhammad bin Tewît di 1951an de li Qahîreyê weşandî ye.
Malbata Îbn Xeldûn berê li Endulusê bû, paş dewleta Endulusê li Ewropayê helweşiya re malbata xwe ji Sevilla de koça Tûnisê kir. Li ber Endulusê jî malbata wî digihê Hadramutê. Wî di biyografiya xwe de nivisiya ku malbata xwe digihê sehabekî Muhemmed pêxemberê bi navê Wail bin Hacer.
Paş Ebû Selim re serokwezir Emr ibn Ebdullah ê ku hevalê Îbn Xeldûn bû derbaza textê bû. Lê, pê re Îbn Xeldûn jî siyasetmedarî berda û 1362an de çû Granadaya Endulusê. Di 1364an de Îbn Xeldûn arîkariya aştiyeke navbera Pedro I yê mîrê Kastilya û Nasridîn Muhemmed kir. Pedro ser vê ve Îbn Xeldûn bi malbata wî ve tev deweta cem xwe kir jî Îbn Xeldûn va qabûl nekir.
Li Granadayê Îbn Xeldûn û serokwezîrê Nasridîn Muhemmed, Îbn el-Xatib ve pêşbazî kir. Îbn Xeldûn dixwest ku Nasridîn Muhemmed dewletê gorî ramanê xwe kargerî bike. Lê îbn el-Xatib digo ko, dewletê ji bo aştiyê di hereşe de ye. Talî, el-Xatib Îbn Xeldûn mişexta Afrîkaya Bakur kirin de. Muhammad V paşê jî el-Xatib ji bo ramanên fîlozofî avête girtîxane.
Di otobiyagrofîya xwe de Îbn Xeldûn li ser têkoşîna xweyê bi el-Xatib re dinivîsîna.
Dûv ew vegeriya Afrîkayê, Îbn Xeldûn bû serokwezîrê Siltan Ebū Ebdullah. Dûv Ebū Ebdullah 1366an de hat kuştin wî hêla Ebû'l-Ebas girt û Ebû'l Ebas bû siltan. Lê, pişt re Ebdu'l Ezîz berxweda û siltanê Tlemcen bin xwist şinda jî derbaza textê bû û Îbn Xeldûn avête girtîxaneyê. Pişt wê re Ibn Xeldûn dest bi nivîsandinê Muqedîme, pirtûkeke li ser dîroka dinê, kir.
Di 1384en de keştiyekê li Qahîre de malbatê Îbn Xeldûn tîne Îskenderiye bin av bû. Û jin û zarokên xwe, derve du lawên xwe, hemû gî mirin. Çû Hecê hat şinda di 1388an de xwe da prefoseriyê xwe. Ji bo Dijberên xwe xwestinî ew arama Siltan Barqûq de bi wan re ber hev da. Paşê navbera xwe Siltan Barqûq re carî din rind bû heta mirinê xwe heşt caran bû qadiyê zavê Malikî.
Dewra lawê Barqûq, Nasiredîn Ferec de ew çû cengekê dija Tîmur. Tîmur hetanî Şamê hatî bû. Wê demê Ibn Xeldûn 70 salan de bû jî beşdara wê rêwîtiyê bû. Ji bo gotgotekê li ser derbekê dijî Siltan Ferec, Siltan Ferec vegeriya Qahîre. Lê Îbn Xeldûn li Şamê ma.
Îbn Xeldûn û Tîmûrleng ve li Şamê hev dîn. Di adara 1401an de Îbn Xeldûn vegeriye Qahîreyê. Ew di 17ê adara 1406an de wî jiyana xwe dest da.
Pirtûkên Îbn Xeldûn
Pirtûka Îbn Xeldûn a herî pêş de (لباب المحصل في أصول الدين= lûbab el-mûhassal fî ûsûl ed-din, ango Puxte Din) li ser ramanen Razî bû. 1351en de dema li Tunis ê bû nivisandî bû.
Pirtûkeka li ser sofîtiyê bi navî (شفاء السائل şifa' es-se'il, ango Lêgerandîna Pîroz) bigumanî 1373an li Fasê ji Muhammad V re nivisandî bû.
Kitab el-Îbar“ (Kitab el-îbar we dîwan el-mubtada we l-şabar fî eyyam el-erab we l-acem we l-barbar we men asarahum mîn dewî es-sultan el-akbar, كتاب العبر وديوان المبتدأ والخبر في أيام العرب والعجم والبربر ومن عاصرهم من ذوي السلطان الأكبر, Pirtûka ji bo destpêkê, bûyerê rojên Ereb, Farsî û Berberiyen û bihêzbûna hevçaxê wan) li ser dîroka Berberîyen bû. Ew li heft pirtûken biçûk pêk hatî bû. Pirtûkokê pêş de Muqaddîme bû. Pirtûkokê duhem de heta pêncem li ser Dîroka heta demê Ibn Xeldûn bû. Di pirtûkokên şeşêmîn û hefteman de jî dîroka Berberîyen Mexriban hebû.
Mûqadîme
El-Muqaddîme, ango Destpêk, Pirtûkoka Kitāb el-îbarê herî pêş de ye. Di wê de Ibn Xeldûn nirxandinê Dîroka Cîhanê dike. Li ser Muqaddîme Îbn Xeldûn bitûnî jiyanê xwe şixûlî. Di Pirtûkxana Netewiyê Tûnisê de destnivîsa wêyê xwemalî (orjînal) heye.
Xebatên Îbn Xeldûn dû wî re bi gelek kesî hat bikaranîn. Riva kirinê xweyê li ser malan (رَأْسُ المال| re'îsul mal, Kapital) paş re Karl Marx bikaranî. Ji bo wê Îbn Xeldûn gorî hin kesan "bavê" Dîroknasiyê, Civaknasî û Polîtîka ye.
Avlaxo
Avlaxo (bi tirkî: Avlağı), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Tevgera Ciwanên Şoreşger ên Sûriyê
Tevgera Ciwanên Şoreşger li ser esasiya civaka demokratîk, ekolojîk û azadîxwaziya jin de, di tevahiya Sûrî de xwe rêxistin dike, Abdullah OCALAN ji xwe re wekî Rêberê îdeolojîk, felsefîk û polîtîk dibîne.
Damezrandina rêxistinê
Tevgera ciwanên şoreşger di sala 2011 an de di sûriyê de xwe bi rêxistin kir,li aliyê Heleb ,Efrîn ,û Kobanî xebatên xwe dan meşandin ,lê wê demê hîn ne wekî tevgerekê bû ,piştî ku şerê navxweyî li sûriyê dest pê kir êdî kongireya xwe li dar xist û xwe wkî tevger îlan kir di 2012 an de wekî ciwanên şoreşger xwe bi rêxistin kir ,
piştra xwe wekî Yekîtiya Ciwanên Rojava YCR bi kongireyekê navê xwe gûhert ,di 2018 an de li bajarê Rimêlan kongireya xwe li dar xist û navê xwe ji Yekîtiya Ciwanên  Rojava YCR kir Tevgera Ciwanên Şoreşger ê Sûriyê ,li gelek deverên Rojava yê kurdistanê bi navê Ciwanên Şoreşger tê naskirin.
Derbarê rêxistinê de
ciwanên şoreşger rêxistin kirina hemû ciwanên sûriyê hedef dike ,aliyê xwe yê werzîşê û çandê heye,girêdayî sîstema rêverberiya xwesere desteya xwe ya ciwanan û werzîşê heye ,bi hemû karên werzîşê re mijûl dibe.
= Çavkanî =
Plein
Plein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Montreuil-en-Caux
Montreuil-en-Caux, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Arîstîpos
Arîstîpos an jî Arîstîposê Kîrenî (li derûdora 435-386 b.z.) fîlozofekî yewnan bû.
Allainville, Eure-et-Loir
Allainville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Qerexan, Dutax
Qerexan, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Zinovaycan
Zinovaycan gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Weiherhammer
Weiherhammer şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zinovaycan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 150 kes (33 malbat) bûn.
Eraba pirkesî
Eraba pirkesî (herweha Dikarî wek Erabeya komkesî yan Earabiya tevkesî jî bidî nasikirin ) bi îngilîzî wek carpool dihêt naskirin. car eraba û pool hawz. jiberku hawz gellek kesan dikar li xwe bigire. ji ber pîs nabûna jîngaha di nav bajêran de yan jî bi sedama kêm xerckirina peran. piştgiriya hatinûçûnê ya pirkesan bi yak otirombil dihê kirin.
Labergement-lès-Auxonne
Labergement-lès-Auxonne, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Hiniş
Hiniş, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Schonach im Schwarzwald
Schonach im Schwarzwald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwarzwald-Baar li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ker Mêydan
Ker Mêydan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Eynesse
Eynesse, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Vilînceq
Vilînceq gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kosa Jêr
Koseya Jêr (bi tirkî: Aşağıköse), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
5ê tîrmehê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Bilûkbaşî
Bilûkbaşî, bajarokekî ku bi navçeya Zêtkayê ve girêdayî ye.
Tîrana
Tîrana, paytexta Albanya ye. Li gorî hijmartinên 2003'an 353 400 kes dijîn. Tîrana di sala 1614'an de hate avakirin û di sala 1920'an de bu paytexta Elbanyayê.
Montroty
Montroty, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hemwelatno, bi tirkî bipeyivin!
Di vê kampanyayê de serokwezîrê tirk İsmet İnönü îlegalbûna zimanên din ên nefermî îlan kir. Di pey vê kampanayayê de hikûmeta komara Tirkî dest bi sizakirina her kesekî ji xeynî zimanê tirkî xeberdayî dikir.
Zêvey Pîran
Zêvey Pîran gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.323 kes (266 malbat) bûn.
Kesaniq
Kesaniq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Schönwald im Schwarzwald
Schönwald im Schwarzwald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwarzwald-Baar li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Allonnes, Eure-et-Loir
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmara û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Xanedana Ziyariyan
Ziyarî an Zeyarî xanedanekî gîlekî ye ku di navbera salên 927-1090 li başûrê Deryaya Qezwînê hikûmdarî kiriye.
Buenos Aires
Buenos Aires, paytextê Arjentînê ye. Bajar û lîmana herî mezin a vî welatî ye. Yek ji mezintirîn bajarên Amerîkaya Başûr e.
Sulavke Serû
Sulavke Serû, gundekî bi ser Hîrana navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ambûlans
Ambulans wesayîtek bijîjkî ye ku nexweşan vediguhezîne navendên dermankirin ên wek nexweşxaneyan. Bi gelemperî, Ambûlans wek vegwhiztin ya herî serkî tê zanî ji bo veguhstina nexweşan ji bo nexweşxaneyê.
Eyrans
Eyrans, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Muhemmedê Hesenê Kurdî
Muhemmedê Hesenê Kurdî an Ebû Ebdullahê Şems (jdb. 1379 - m. 1439) bijîşkekî bi eslê xwe kurd e. Bi navê Îbn el-Kurdiye jî tê naskirin. Navê wî yê dirêj Muhemmedê kurê Hesen kurê Ehmed kurê Muhemmed el-Şems Ebû Ebdullah el- Kurdî el-Makdesî ye. Dê û bavê wî ji Kurdistanê koçî Mekeyê kiribûn. Li ser tibê bi taybetî jî li ser ortopediyê xebitiye. Nexweş ji welatên dûr û nêzîk pir dihatine cem wî
Muhemmed kurê Hesenê Kurdî li Mekeyê  perwerdehiya xwe jî li wê li cem alimêm mezin girtiye. Pir li ser tibê xebitiye.
Rivenich
Rivenich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ebdulqadirê Geylanî
Ebdulqadirê Geylanî (jdb. 1078 Gilan - m. 1166 Bexda) nivîskar û alimekî misilman ê kurd ko terîqeta qadirî girêdayî baweriyên wî ye. Gora wî li Bexdayê ye.
Jînenîgar
Navê wî yê tivav Ebû Salih Seyîd Muhyedîn Ebdulqadirê Geylanî ye. Ew li serê heyva remezana sala 470yî mişextî (1078an) di malbateke seyîd de li gundekî herêma Gilanê li bakurê Îranê hat dinyayê.
Ji bo dûmandina xwîndina xwe çû Bexdayê û fiqih û şerîet li ser rêbaza Henbelî xwend û bû yek ji navdarên mezheb ango rêçika Henbelî. Di tesewwufê ango sofiyatiyê da, ew yek ji murîdên Cuneydê Bexdayî bû. Nasnav wî ev in: muhyeddîn (vejînendeyê dînî), Sultanê Ewliyayan û Xews
Îbn Sikît
Îbn Sikît an jî Ebû Yûsif Yaqûb bin Îshaq es-Sikkît (z. 802 - m. 858) zimannasê erebî û wêjevanê ereb e.
Ebdulqadirê Geylanî
Jînenîgar
Wî 4 jin û 49 zaro (27 law û 22 dot) hebûn. Gorr û mezarê yek ji pisên wî Şêx Ebdulezîzê Geylanî li bajarê Akrê ye.
Malbata wî
Ebdulqadirê Geylanî gelek xort û keçên wî hebûn. Bi navgîniya wan, emrê Qadirî li Misir, Afrîkaya Bakur, Endulus (Spanya), Iraq, Sûriye û Anatoliya belav bû. Yek ji kurên wî, Ebdurrehman Şerafeddîn Îsa, li Misrê bicîh bû û kalikê şerîfên Qadiriyên li Misrê ye. Neviyên Ebdulqadir Geylanî li Afrîkaya Bakur bi piranî wekî "Şerif", û li Iraq, Sûriye û Anatoliyê wekî Seyîd û Geylanî têne binav kirin.
Îbn Sikît
Di derdorê sala 802an de li Bexdayê ji dayik bûye. Navê wî yê rastî Yûsif e, lê ji ber leqeba bavê wî jê re gotine Îbn Sikît peyva "Sikît" tê wateya "Pir Sukût, Baş, Bêdeng". Zanistvanê kurd Dînewerî li cem Îbn Sikît xwendiye.
Bavê Îbn Sikît ji zimannas bû û hevalê Hemze Elkîsaî bû ku li Bexdayê ders dida xwendinkaran.
Hure
Hure, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Georges Pompidou
Georges Jean Raymond Pompidou (5ê tîrmehê 1911 - 2ê nîsanê 1974). Di navbera salên (20 tîrmeh 1969 - 2 nîsan 1974) serokkomarê Fransayê bû.
Hecîmekê
Hecîmekê (bi tirkî: Hacımekke), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Labergement-lès-Seurre
Labergement-lès-Seurre, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Hosî
Hosî, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mihemedê Murşid Hec Qedûr
MIHEMEDÊ MURŞID
Mlemedê Murşid Ehmed Hec Qedûr Bejûj Marno Maziyano.
Li gundê Kora ya ser bi Cindirêsê li herêma Efrînê ji dayîk bû ye. dema ku hîn ew pir biçûk bû, bavê xwe Murşid tevlî şerê Çanaqelê ya Osmanliyan dibe û di encamê de, jiyana xwe ji dest dide. Lê ti kes çarenivîsa wî ji nêzîk ve nizane.
1- Xelîl yê mezin bû... 2- Ebdurihman jî yê naverast bû.. 3-Erif jî yê biçûk bû.
Yek keçê wî heye bi navê Emîne ligel Mistefayê Hesenê Hisoyê Gulka hevjîntî kiriye û 5 law û 5 keç hene.
Li gorî gotinên kalkê min Mihemedê Murşid li ser Kalkê bavê xe nemir Hec Qedûr wiha ji min re anîbû ser ziman; Nemir Hec Qedûr kalkê bavê min Murşid bû, kesekî navdar û ji aliyê civakê ve pir pejirandî bû. Xêrxwaz û xwedî bandoreke bihêz û berfereh bû. Dêka mmin Ela Kodê jî wiha li ser dipeyîvî û digot ku bêhtir ji 500 kes li cem wî dixebtîn. Hinek di barê keriyên paz û mer û bizinan de û hinek di barê cotkariyê de û hinek dibarê zêtûnan de û hinek jî di barê xizmet û xêrxwaziyê de û hinek jî di barê parastinê û birêkxistina jiyanê de û hinek jî li barê peywendiyan de û karûbarê civakî de tevdigerîn.
Li gor gotina nemir apê Şahîn Murad Yunis ku pir nêzîk bû ji Mihemedê Murşid û li gundê Miskê Jêrîn cîranê hevdu bûn, li ser kalkê Mihemedê Murşid nemir Hec Qedûr wiha digot; Hec Qedûr Mezinê navçeya Cindirês û derdorê bû, xwedî erd û zêtûnên pir bû. Xwedî kerî paz û dewaran bû û pir merd û camêr bû. Li gundê Çobana cîgeha çêkirina penêr hebû. Li devera Xirêbe ya di navbera gundê Miskê û Kora û Guordan de ye, darên zêtûnê beriya darên hemû Herêma Efrînê çandibû. Jiwan darên zêtûnan re dibêjin zêtûnên Enkûran.
Peymana Sêsinor
Peymana Sêsinor li tebaxa sala 1944ê ji herçar parçeyan rewşenbîrên kurd li Çiyayê Dalamperê civiyan û ev peyman destnîşan kirin
Firîşte
Firîşte, melek an jî milyaket (erebî: ملاك, malak îbranî: מלאך, malˀāχ,  yewnanî: Άγγελος, ángelos), terîmeke dînî ye ku li gorî baweriyan xizmetkariya xwedayan dike. Li gorî dînên îbrahîmî gelek caran wan wekî navbeynkarên esmanî yên di navbera Xwedê (an bihuştê) û mirovahiyê de nîşan didin.
Di nava karên wan de ji bo mirovan parêzvan, rêber û xizmetkariya Xwedê heye. Dînên îbrahîmî hiyerarşiyên firîşteyan ku li gorî mezheb û dînan diguherin, tê pênasekirin. Hinek firîşte xwedî navên taybet in (wekî Cibrayîl û Mîxayîl).
Bêjenasî
Firîşte, ku di zimanên rojavayî de tê bikaranîn ji peyva yewnanî ángelos tê girtin û ángelos di yewnaniya kevn de tê wateya sefîr. Li gorî panteona yewnanî ya firîşte Angelia, peyamnêrê xwedawendanan e û keça xwedayê peyamnêr Hermês e.
Pispor dibêjin ku peyvên wekî milyaket, melîk, milk, milk û memlûk ji navê Molek (molekh, molokh) hatine afirandin. Molek xwedayê gelê Emon ê ku cîranê îsraêliyan bû.
Zerdeştî
Di baweriya zerdeştiyê de kesayetên cuda yên bi xuyabûna firîşteyan hene. Her kes xwedî firîşteyek parêzvan, bi navê Fravaşî ye. Ew alî mirovan û zindiyên din dikin û di heman demê de ew enerjiya Xwedê nîşan didin.
Îslam
Baweriya bi firîşteyan beşek ji baweriya dînî ya îslamî ye, ango ew yek ji prensîbên baweriyê ye. Li gorî vê yekê, kesê ku di dînê îslamê de bi hebûna firîşteyan bawer nake û nêrîna firîşteyê îslamê bawer nake. Mijar di 2/285 û 2/177 de di Quranê de derbas dibe.
Mont-Saint-Aignan
Mont-Saint-Aignan, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Firîşte
Îslam
Di îslamê de, firîşte wekî hebûnên ku naxwin, venaxwin, mêranî û jinîtiya wan nîn e, xew nakin, gunehan nakin, nedîtî ne, ji ronahî an agir hatine çêkirin. Wezîfeya wan ev e ku li afirîdên bi navê Xwedê temaşe bikin, di wan cûrbecûr de hêz û karên hunerî yên Xwedê bibînin, ji hemî kêmasiyan pesnê Xwedê bidin û ji Xwedê re perestîşt bikin.
Ebulqasim Sedir Qazî
Ebulqasim Sedir Qazî birayê biçûk yê Qazî Mihemed e. Her wisa li sala 1943yê ji herêma Mahabadê wek parlamenterê Îranê tê hilbijartin. Piştî Sedir Qazî diçe Tehranê têkiliyên xwe li gel Tudehê bihêz dike.
Firîşte
Cihûtî
Firîşte, bi îbranî מלאך mal'akh "peyamnêr", bi wergera Tanaç û di kevneşopiyeke dirêj de wek hebûnên xwezayî yên li ezmanan li ba Xwedê disekinin, lê ji Xwedê cuda ne û ji wan re dibin xizmetkar. Carinan ew daxwaza Xwedê ji kesên hilbijartî re tînin. Di kevneşopiya Cihûyan de jî ji mirovan kêmtir in, ji ber ku îradeya wan bi xwe nîne û tenê dikarin daxwazên xwedayî pêk bînin.
Ebulqasim Sedir Qazî
Jiyana wî
Li sala 1941ê de Şahê Îranê Riza Şah bi derbeyekê ket. Di vî wextî de li her derê Îranê di bin kaosê da ye. Şûna Riza Şah, kurê wî Muhemmed Riza Şah dibe desthilat. Di vî wextî de serokeşîr û serkêşên Kurdan yên li sirgûnê dizivirin welêt û li herêmên xwe û herêmên li eşîrên wan lê dikirin bin destê xwe û berpirsiyar û karmendên Şahê Îranê ji herêmên derdixistin. Wê demê li Mehabadê jî hemû barê bajar ket ser milê Qazî Mihemed û birayê wî Ebulqasim Sedir Qazî. Tevî birayê xwe bajarê îdare dikir.
6ê tîrmehê
Jidayikbûn
1980 – Eva Green, lîstikvan û modela fransayî
Tuningen
Tuningen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwarzwald-Baar li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Firîşte
Mesîhî
Di xiristiyaniyê de milyaket her dem xwedî girîngiyek mezin in. Di doktrîna milyaketê Pseudo-Dionysius Areopagita de, rêza hiyerarşîk a milyaketan rolek sereke dileyze. Thomas Aquinas bi berfirehî li ser doktrîna melekan di berhema xwe Summa Theologiae de diyar kiriye. Li gorî Thomas, firîşte hebûnên nemadî ne, ji formên paqij pêk tên û ti xuyabûneke ya wan tine. Di Încîlê de, di nav firîşteyan de behsa celebên cûda dike.
Keqaliq
Keqaliq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
6ê tîrmehê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Îvan Turgenyev
Îvan Sergeyevîç Turgenyev (bi rûsî: Ива́н Серге́евич Турге́нев, Ivan Sergeyevich Turgenev), 9'ê sermawezê 1818- 3'ê rezberê 1883, nivîskareke Rûs e.
Îvan Turgenev di pirtûka xwe ya bi navê NOTÊN NÊÇÎRVANEKÎ(1852) de, ku dîmenên civaka Rûsyayê tê de cih digirin...jiyana komên xelkê yên xizan aniye ziman û pirsgirêkên civaka xwe jîndar kirine, bi berhemên Gogol û Tolstoy û htd li ser bingeha erdnîgarî, dîrok, derûnnasî, civaknasî û toreyên civakên rawestane, çavên mirovan vekirine herwiha bal kişandine ser hêz û berziya gel û bûne sedema nêzîkbûn û himbêzkirina komên xelkê, ji ber ku wêje ji bo gel e. Meznahiya Ehmedê Xanî jî di heman wateyê de xwe diyar dike.(çavkanî Rewşa Romana Kurdî 2011; Medenî Ferho, zêdeker Ûsibê Bêmal, bi hin desttêwerdanên di peyvan de)
Ebulqasim Sedir Qazî
Jiyana wî
Di payîza sala 1941ê de brîtanî dixwazin li serokeşîrên herêma Mukriyan hevdîtinan bikin, ji bo vê hevdîtinê jî kesên navdarên bajarên Seqiz, Mehabad, Bane û Bokanê vedixwînin Bokanê ku hevdîtinan bikin. Lê berî ku brîtanî bên hevdîtinan bikin, Sovyetan bi rêya zanîna îstîxbarî digehin cihê hevdîtinê û berî brîtanî li gel serokeşîrên kurd hevdîtinê dikin. Efserên sovyet Selîm Atakşîuv û hevalê wî Caferov kurd bû di vê hevdîtinê de amade bûn. Ji aliyê kurdan ve jî Ebulqasim Sedir Qazî û serokeşîrên kurd amade bibûn. Li vê derê efserên sovyetî, van kurdan vedixwînin Bakûyê ji bo hevdîtinên li gel Cafer Baxirov. Jixwe paşî 18ê çiriya paşîn a 1941ê eşîra tirk Şahsevenî, 20ê çiriya paşîn rewşenbîrên Tebrîzê û 27ê çiriya paşîn de jî nêzî 30 serokeşîrên kurd çûn Bakûyê û bi Mîr Cefer Baxirov re hevdîtin kirin.
Piştî têkçûna Komara Kurdistanê Qazî Mihemed, wezîrê parastinê Seyfî Qazî û birayê wî Ebulqasim Sedir Qazî ku nûnerê Mahabadê bû di parlamena Îranê de, li meydana Çarçira ku lê Komara Kurdistanê hatibû îlankirin, di 31ê adara 1947an de hatin dardekirin.
Tecriq, Ecebşîr
Tecriq gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Anzak
Anzak, gundekî bi ser navenda Westana Wanê ve ye.
Zêvey Qivre
Zêvey Qivre gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
David Motadel
David Motadel ( jdb. 26ê kanûna pêşîn 1981 li Detmold, Almanya ) dîroknas û rojnamevanê ramyarî yê alman e. Ew li Dibistana Aborî û Zanistiya Siyasî ya Londonê profesorê hevgirtî yê dîroka navneteweyî ye.
Jiyan
Motadel li Detmold mezin bû û di zanîngehên Freiburg, Basel û Cambridge de dîrokê xwend. Di dema xwendina xwe de, ew bû bûrsê Weqfa Akademîk a Gelê Alman.Wî doktoraya xwe sala 2010-an ji Richard J. Evans li Zanîngeha Cambridgeê wergirt, li ku ew bursê Gates bû.
Berhem
Motadel di serî de dîroka Ewropa û têkiliyên wê bi cîhana neewropî re lêkolînan dike. Pirtûka wî li ser dîroka Misilmanên di bin serweriya Alman de di Şerê Cîhanî yê Duyem û siyaseta îslamî ya rejima Nazî de pejirandinek navneteweyî wergirtiye.
Li gorî Armin Fuhrer, Motadel dê tiştek bikira "ya ku tu dîroknasek ji berê ve nekiriye: Motadel pirtûkek nivîsandiye ku têkiliyên di navbera Nasyonalsosyalîzm û Îslamê de berfireh eşkere  dike".
Endamî
Fellowê Civaka dîrokiya keyî
Rotvatnet
Rotvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, dikeve aliyê rojavayê gundê Tømmernesetê û rêya Ewropî ya E6 li aliyê rojhilata golê ve derbas dibe.
Alluyes
Alluyes, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kanberra
Kanberra (bi înglîzî: Canberra), paytexta Awistralyayê ye. Jimara nîştecihan digehe 350.000 kesî. Di sala 1913an de hate avakirin û di sala 1927an de bûye paytexta Awistralyayê. Kanberra dikeve navbera Sîdney û Melbornê.
Yusif û Zuleyxayê A Mele Mehmûdê Bazîdî
Destana şiîrî ya mesnewî ya di salên 1586-1587an de Selim Silêman nivisiye Mele Mehmûdê Bazîdî kiriye çîrok. Di dawiya vê berhemê de Mele Mehmûdê Bazîdî dibêje mesnewiya Selîmê Silêman ya 1711 beytên pêkhatî girtiye. Kurdnasa rûs Rudenko di sala 1963yan de teza xwe li ser vê destanê daye û 1970yî de weşandiye.
Partiya Demokrat ya Azerbaycanê
Partiya Demokrat ya Azerbaycanê 3yê îlona 1945ê li Tebrîzê hate damezrandin.
Kelhor Eher
Kelhor Eher, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Colton Ford
Glenn Soukesian (bi navê xwe yê profesyonel Colton Ford tê nasîn), stranbêj, aktor û aktorê porno yê berê yê amerîkî ye. Ew li New York City dimîne (gulana 2007an).
Îbn Dînar
Îbn Dînar, fîlozof û bijîşkekî kurd yê sedsala 11'an ê serdema Merwaniyan e. Tê texmîn kirin bi xwe ji Farqînê ye.
Pirtûkekî wî bi navê El-Perbazîn ser tibê heye.
Holê, Nêrwe û Rêkan
Holê, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sorikan, Qowanciyan
Sorikan (bi tirkî: İğdeli), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Unterkirnach
Unterkirnach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwarzwald-Baar li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
2018
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Salmtal
Salmtal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Eysines
Eysines, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
1332
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî tune.)
Mîrze
Mîrze, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Labruyère, Côte-d'Or
Labruyère, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Karen Horney
Karen Horney (jdb. 16ê çiriya pêşîn 1885 li Hamburg, Blankenese - m. 4ê kanûna pêşîn 1952 li New York) yek ji psîkoanalîstên navdar ên Almanyayê ye.
Navdarok
Navdarok, gundekî bi ser Hîrana navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Karen Horney
Jiyan û girîngî
Horney jî wekî Sigmund Freud nirxeke mezin daye jiyana zaroktiyê û bingeha gelek elementên kesayetiyê di zaroktiyê de dîtiye. Lê wî wekî Freud pirr zêde bala xwe nedaye cîhana hundirîn a mirov, berevajî vê bi têkiliyan, rola dê-bavan di perwerdeyê de, bandora jiyana sosyal hwd re bilî bûye.
Bi navê "tirsa bingehîn" behsa yek ji bingehên neurozê dike. Nêrînên Horney jî wekî yê Wilhelm Reichs bi navê "Freudomarksîzm", ango bi hev ve girêdana nêrînên Freud û Karl Marks tên binavkirin.
Horney li ser sadîzm û mazoşîzmê xebatên mezin kiriye û bingeha wan di kompleksa oîdîpûsê ve girêdaye. Li ser alîneasyonê gotiye, "heger zarok tûşî hin psîkotrawmayên gelek awarte bê, xwe wekî hebûneke gelek awarte dibîne. Kesayetiya wê ya rastegînî derbeyên mezin digire û kesayetiyeke neyînî avadibe, alîneasyon wiha destpêdike".
Horney roleke mezin dide dê û bavan. Divê zarok di nava ewlehî, germahî û atmosfereka hezkirinê de were perwerdekirin û mezinkirin. Divê dê û bav xwedî yekîtiyek bin û yek rola yê din xirab neke. Gorî Horney jiyana zaroktiyê pirr nazîk e, heger dê û bav qels bin, dê bingeha neurozan bê avêtin.
Çîroka Sêxê Senan A Mele Mehmûdê Bazîdî
Berhema helbestî ya Feqiyê Teyran Mele Mehmûdê Bazîdî kiriye çîrokî. Ev berhema evînî û dîn û hunerê di 1860î de nivisiye. Rudenko 1960î de digel pêşekekê li Moskowê diweşîne.
Göteborg
Ew piştî Stokholmê bajarê herî mezin ê Swêdê ye. Li herêma Goteborgê nêzika 879.298 mirov dijîn.
Regensburg (navçe)
Regensburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Keleha Kurdan
Keleha Kurdan (bi erebî:حصن الأكراد, Ḥiṣn al-Akrād, anku Hisnu'l-Ekrad) kelehek e li Sûriyê û yek ji kelheyên herî parastî yên serdema navînê li cîhanê ye. Keleh cara yekem di sedsala 11an de ji aliyê hêzên leşkerî yên kurdan ên ku ji aliyê Mirdasiyan ve li wir hatine bicihkirin, hatiye zeftkirin.