cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eyşe Şan
Naveroka stranên Eyşe Şanê
Sala 1979an Eyşe Şan ku bi salan bi hesreta ditina başûrê Kurdistanê bû, çû seredana Kurdên vê perça Kurdistanê û bi germi ji aliyê Kurdên hemû deverên başûrê Kurdistanê hat pêşwazi kirin. Li Bexda, Dihuk, Kerkûk û Hewlêrê bi hunermendên mina M. Arifê Ciziri, İsa Berwari, Gulbihar, Tehsin Teha, Nesrîn Sêrwan û gelek kesên din re derket ser sehnê û bi hevre konsert pêşkêşi gel kirin. Herwiha wê bi gelek kesayeti û hunermendên Kurd re hevditin pêkanin. Segvan Ebddulhekim û Macida xanima wi, hunermend Nesrin Şêrwan, Ebdulrehman Mizori, Dr. Bedirxan Sindi, Resûl Gerdi û gelek kesên din ji wan kesatiyên Kurd bûn ku Eyşe Şan çû ditina wan. Dema Eyşe Şan vegerî Tirkiyê ji aliyê Mîta dewleta Tirkiyê ve pir hat tehdid û nerihet kirin. Di vê derbarê de Eyşe Şan dibêje: ’’Çaxê ez vegerim Tirkiyê, wan ez girtim û pir heqaret li min kirin. Min got xweziya ez neçûbama Kurdistanê û ez poşman bûm, wan ji min re digotin tu karê Kurdinyê dikî…’’.
Ji sala 1979an heya geşbûna şoreşa li bakurê Kurdistan Eyşe Şanê pir kêm xuya dikir û ji bo debara jiyana xwe di idareyek postxana bajarê İzmirê de dest bi kar kir. Sala 1991an piştî reva Kurdên başûrê Kurdistanê ji destê Beisiyên xwînmêj kasêtek pêşkêşî dostên mûzîka kurdî kir û bi vi rengi careke din bêdengiya salên dûr û dirêj şikand. Dema mirov strana „Werin werin pêşmergene“ li ser reşerojî û qedera gelê Kurd dibîhîse, bêtir bi kûratiya evin û dilsojiya Eyşe Şanê ya ji bo gelê Kurd dihese:
Û Eyşe Şan bi gotina vê stranê gelê bakurê Kurdistanê vedixwine ku hevkariya birayên xwe yên derbider û aware biken.
Eyşe Şanê gelek stran tomar kirine ku bi rasti analizkirina berhemên wê kareki hêsan niye.
stranên Lê lê Bêmal, Lorkê lorkê, Daykê qorban, Qederê yar, Cemîle here were, Xezal. Xezal, lêlê dînê, Memir Memir, Xivşê,.Kirasê te melese, Yar Meyro, Derdê Hewiyê, Hepsîyo, min tu dibû, Memê Alan, Nazliyê, Wey Saliho kurmam û gelek stranên din bi dengê wê yê xweş di nava gel da belav bûn.
Eyşe Şanê di jiyana xwe de ji ber paşverotiya civaki û zordariya dagirkerên Kurdistanê qet xweşi neditin û hertim ji bo bêşansi û êşa girana jiyana xwe stran dixwindin. Dema Heciye Xanima dayika Eyşe Şanê li Diyarbekirê dimire, ew ji tirsa bira û kesên xwe bo cara heri dawiyê ji nikare dayika xwe bibine û vi derdê xwe wiha tine ziman:
Dayikê qorban ava çemê Diyarbekir iro diherike leme leme e e e
Daykê qorban pêl li pêlê dixe davê ser keleme
Wele iro dayika min nexweşe waya min tunine
Hêsirê çavê mi dêrana Xwedê weke baranê biharê diherike, nasekine
Heywax dayê xeribim dayê, hey wax dayê neminim dayê, Heywax dayê bêkesim dayê, bê te kesê min nemaye li vê dunyayê dayê ez bimirim dayê…
Mixabin di nava me de derdek giran heye: heya hunermend û nirxên me yên netewi ji nava me koç neken, em qedirê wan nizanin, dema Eyşe Şan li xerîbiyê mir, kêmtir ji deh kesan di merasima veşartina cenazê wê de beşdarî kirbûn û heta di rojên dawiya jiyana wê de jî, kesî ji rewş û halê wê nepirsî.
Ew hertim bi tenê bû û di nava xembari û xemginiyek bêdawi de ji nava me koçkir. Ev karê me bêqedriyek mezin bû ji bo xizmeta Eyşe Şasnê ya salên dûr û dirêj.
Dema em li jiyana hunermend û kesayetiyên e´reb, Tirk an jî Faris dinêrîn, dibînîn ku ew hinek zêdetir ji me qîmeta nirxên xwe yên netewî digirin. Mesela dema hunermenda E´reb Omkelsum ê wefat kir zêdetir ji yek milyon kesan di merasima vesartina wê de besdarî kirin. Pistre li ser jiyana wê rêze film hatin cêkirin û...
‘’ Derdê bindestiyê pir êş û eleman diafrîne û eger welatekî me yê azad hebûya yê gelê me jî bêtir qîmeta nirxên xwe bizanîba, emê bibin fidayê bindestiya gel û welatê xwe.‘’
Belê …Ger Eyşe Şanê ji mina hinek hunermendên bêhelwest ji bona pere û malê dinyayê huner û kesayetiya xwe ya netewi bifiroştana, bêgoman ewê di rewşek baştir de bijiya.
Rewşa jiyana Eyşe Şanê ya maddi baş bû lê wê tim xwe bêkes û xerib didît. Ew hem ji aliyê civaka paşverûya Kurdan û hem ji ji aliyê sistema Kemalismê ve hatibû tehqir kirin. Ji aliyekê bi derdê neditin û dûriya dayik, xwişk û birayên xwe dişewti û ji aliyê din ji dengê wê ji aliyê berpirsyarên komara Tirkiyê di qirika wê de dihat fetisandin û wan nedihêşt awazan bi zimanê xwe yê zikmaki bixwine. Eyşe Şan du caran zewcî û niha du kur û keçek wê hene.
Eyşe Şan ji weke gelek hunermendên din ji nifşê pişti xwe re bû xwindingehek dewlemend û di roja iro de gelek hunermendên Kurd dane ser şopa wê û kilamên wê dixwinin
Xizmet û keda Eyşe Şanê ya diroki qet nayê ji bîr kirin û her sal 18ê kanunê yê li her dera Kurdistanê ew bê bi bîranîn.
Yadgarlû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 452 kes (152 malbat) bûn.
Kusma, Nepal
Kusma, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Gandaki Pradesh de cih digire.
Zehrî
Zehrî, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Schwarzenberg/Erzgeb.
Schwarzenberg, Saksonya, bajarekî navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Serban
Serban (bi tirkî: Dilektepe), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Kusma, Nepal
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 32.419 kes hatiye hejmartin
Kasendorf
Kasendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qîsnab
Qîsnab, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Martin-du-Mont, Côte-d'Or
Saint-Martin-du-Mont, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Eyşe Şan
Naveroka stranên Eyşe Şanê
1. Ev stran Eyşe Şan û Cemil Hûro bi hevre xwindine, lê sala ku stran hatiye tomarkirin, min nezani kengiye.
Qûzlûce
Qûzlûce, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Eyşe Şan
Naveroka stranên Eyşe Şanê
2. Strana Lê lê Bêmal wek Eyşe Şan bixwe ji dide xûyakirin ji Osmanê bavê xwe hinbûye.
Qederê
Were yar... Qederê yar
Qederê #er bikem mîna qederê xelkê tu ji min re nebûy yar
Te ez kirim peyakê rêdûrê westiyayî peyayê piyadar
Li ser pista seêwîxelqê bûy siwar
Yar yar yar qederê yar
Lê sitûyê lingê min li xelkê dikî xiwar
Lê qederê te ji xwe re ez kirime tucar
Tu ji min re bûyî bazar
Te ez kirime tucarekî bilmez
Bi bazara xwe nizanim kirime zirar yar yar ...
Lê qederê maliksewitiyê
Saint-Mesmin, Côte-d'Or
Saint-Mesmin, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Eyşe Şan
Qederê
Te ez kirime sivanekî yaqe bi qulavê (qirêj) ling bigemar
Tuyê li dawiyê bûye gurekî
Siba tu bircîye har yar yar yar
Lê qederê tu rûnustî li #iya kevir û dar li min tînî
Stûyê min li xelkê dikî xiwar yar yar yar
Yar yar yar qederê yar, yar yar...
Lê qederê ...malik sewitiyê
Tu bûy siwarekî te ezê ji xwe re kirim
axakî xwe yê rûsar
Te li dawiyê ez kirim heqsizekî heqvêrmezê bêbextê sextekar yar yar...
lê qederê...
Sandouville
Sandouville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Eyşe Şan
Qederê
Heftxêrnedî bêbext û sextekar yar yar...
Lê qederê te pasî ez kirime qumarciyekî
Bi destê xwe nizane mala xwe sewitînandî, dilîze
Bi heft salan û dilîze bi qumar
Ay lê qederê ezê nifirekê li te li te bikim
Bila gunehê min bibe marekîresê tîremar
Bila li stûyê te biside qederê bigere mêrge bi mêrge
Rajdweep
Rajdweep senaryoyek, şanonivîsek, stranvanek û rojnamevanek Hindî ye  Ew ji hêla superstar Bollywood Aamir Khan ve ji bo senaryoya xweya 'Ishqlogy' di Havrikiyên Nivîsara Çîrokan a Cinestaan ên India di 2018 de hate xelat kirin. Ew stranbêjê herî pêşîn ê ku stranên Assamese di fîlima Bollywood de Nivîs bû. Wî stranên 'Jiri Jiri' ji bo fîlimê A Death In The Gunj û strana bihu ji bo fîlimê Jagga Jasoos nivîsand bû.
Eyşe Şan
Qederê
Yayle bi yayle ji te nemîne war bi war yar yar yar...
Lê qederê... maliksewitiyê wele tirsim tu tim yaxa min bernadî
Te darê cuqûrê daye ser piyê min sêwiya Xwedê
Li welêt derxistime malxerabê te ez gerandime war bi war yar, yar...
Ay lê qederê wele tirsa min ji wê tirsê Tu yaxa min bernadî heya roka vê mirinê
Kefen û sabûn û xwendina xoce qorîna tirbê kundala sar yar yar
qederê yar ...
Derdê Hewiyê
Wele te nagirim, bîlle te nastînim
Wele te nagirim lo bîlle te nastînim
Derdê hewiyê welle nakisînim
Dayê ez nagirim bavo nastînim
Derdê hewiyê welle nakişînim
Jinê wî diduye çavê wî birçîye
Schweich
Schweich, bajarekî navçeya (Landkreis) Trier-Saarburgê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Eyşe Şan
Derdê Hewiyê
Li malê pevçûye wele nastînim
Dayê nastînim lo, bavo nastînm
Welle te nastînim, bîlle te nastînim
Wele nastînim, bîle nastînim
Schwelm
Schwelm, bajarekî navçeya (Landkreis) Ennepe-Ruhr-Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Eyşe Şan
Derdê Hewiyê
Derdê hewiyê nakisînim
Wele te nastînim, bîlle nastînim
Cembelî kurê mîrê Hekarî
Ay de lorî lorî lorî Cembeliyê min lorî Dergûsa cembeliyê min ji darê mazî Min hejandî bi zend û bendê xwe yî tazî Tirsa min ji wê tirsê siba li dû min û Cembeliyê kurê mîrê Hekariya dibe hawar û gazî Ay de lorî lorî Cembeliyê min lorî Dergûsa Cembeliyê min li ser dare dike Dergûsa delalê dilê min li ser darê dikê Ezê îsev dergûsa Cembeliyê xwe yê picûk bigirim
Bavêjim ser dêla avê me dikim Ay de lorî lorî lorî Cembeliyê min lorî Ax Xwedêyo tu çiqas pakî tu berf û baranekî Tu rêçê li van zaliman wendakî Tu min û Cembeliyê kurê mîrê Hekariya Li zozanê Serefdînê bi hev û dinê sakî Ay de lorî lorî lorî Cembeliyê min lorî
Marchéville
Marchéville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Yûnislû
Yûnislû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 187 kes (47 malbat) bûn.
Saint-Maurice-sur-Vingeanne
Saint-Maurice-sur-Vingeanne, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sassetot-le-Malgardé
Sassetot-le-Malgardé, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Bavyeraya Jorîn
Bavyeraya Jorîn (Oberbayern) yek ji heft navçeyên îdarî (Regierungsbezirk) yên Bavyera, Almanya ye.
Navçe
Landkreise (navçe):
Kreisfreie Städte (bajarên bê navçe):
Gelhe
Gelheya Bavyeraya Jorîn li gorî salan:
Baoji
Baoji, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shaanxiyê de cih digire.
Ker Bostanabad
Ker Bostanabad, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Loharpatti
Loharpatti, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cih digire.
Tilwez
Tilwez, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Loharpatti
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 39.571 kes hatiye hejmartin
Qişlaq Hacîhesen
Qişlaq Hacîhesen gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qûzlû
Qûzlû, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ködnitz
Ködnitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Nicolas-lès-Cîteaux
Saint-Nicolas-lès-Cîteaux, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Schwerte
Schwerte, bajarekî navçeya (Landkreis) Unnaê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Autumn Reeser
Autumn Reeser (jdb. 21ê îlona 1980 li San Diego, Kalîforniya, DYA) lîstikvaneke amerîkan e. Sedema navdarbûna wê ya di nav temşevanan de dema ku wê rola xwe ya bi navê Taylor Townsend gêrandî di rêzefîlmê The O.C. de. .
Malbat
Deybabên wê Tom û Kim Reeser in û xwişkeke wê jî heye bi navê Melissa Reeser.
Zewac û hevdûberdan
Di 2009ê Reeser digel nivîskar û derhênerê Jesse Warren dizewice. Wê du kur hene; yek jê di sala 2011ê de hat dinê û yê din jî di sala 2013an de. Di çiriya paşîn a 2014an de, wê hevjinê xwe berda.
Qûrû Qîçîrûd
Qûrû Qîçîrûd, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Riza Çolpan
Riza Çolpan (jdb. Payîza sala 1935, Kûpik, Mêzgir) nivîskarekî kurd e.
Jiyan
Riza Çolpan, di Payîza sala 1935, di gundê nav Kûpik da ji dayîk bûye, hatîye cîhan. Ev gund, gundekî Dersimê, girêdayî yê qeza wê ya Mêzgirê ye. Di Payîza sala 1946an, -ku Riza di wê demê da zarokekî 11 salîye- du cendermeyên Romê tên Riza Çolpan dibin dibistana ku piştî tevkuştina Dersimê di gundê nav “Şîlk” da hatîye çêkirin. Riza heya pola sêyem di wê dibistanê da dixwîne û fêre zimanê Tirk dibe, ku ew dibistan nêzî çar kîlometre dûrî gundê wî ye. Di sala 1949an da vêca dewleta Romê di gundê nav Qurqurik, di taxa Zênan da dibistanek dî çêdike, ku ew dibistan bêtir nêzî gundê wî Kûpikê ye. Riza heya pola dûwahî, ango pola pêncem di wê dibistanê da dixwîne, lê ji ber tunebûna pênce qurişê wê demê, mamoste dîplomayê nade wî. Ji ber wê yekê Riza di sala 1951, di 14yê meha nîsanê, ango Nîsanê da, ji ber zilma zirdê Kekê xwe Husên, û pênce quriş nedayîna wî, jibo wêneyê dîplomayê, dibe terkî welat, diçe Edenê, di kulbeya zevîyên pembû da dixebite, di destpêka meha tebaxê da dadigere gundê xwe, dîsa dikeve bin zilma zirde Kekê xwe, piştî zivistana sala 1952, di meha gulanê da carek dî diçe Edenê, li wir qasî sê mehan dixebite, dîsa di meha tebaxê da dadigere gund.
Riza di roja 14ê nîsana 1953an da bavê xwe wenda dike. Ango bav dimire, diçe heqîya xwe, vêca Riza berê xwe dide Stenbolê. Heya sala 1959an li wir di cure cure karan da karkir, barkêş, piştî karên usa zor û giran, vêca wê jîyana xwe ya nebaş û zor, diguhêrîne, diçe di bar û pavyonên şevan, di aşxananda dibe Garson dixebite, ji dîya xwe û birayên xwe ra xerclixê dişîne û di wê navber û demê de gelek roman û helbestên hin nivîskar û hozanên tirk dixwîne, di 16ê meha çirîya pêşin, 1959 da dibe leşkerê behrê. Ango Bahrîye. Riza di wê artêşa dijminda sê sal dibe leşker. Piştî teskere standinê diçe Qibrisê ji keçek bi eslê xwe ve Kurd dizewice. 28 Sîbat, 1965’da li tev du keç û Xanima xwe Refahê, dadigere Stenbolê, diçe di melbenda nav Qasimpaşa, di taxa Kuçuk Pîyale da cîwar dibe. Dûra diçe li Ortakoyê, di karxana nav “Pepo Temîzleme Fabrîkasî” yê da destpêka kar dike, di wê karxanê de karkiran rêz dike û destpêka karê Sediqatîyê dike, di gelek çalakî û meşê ciwanên sîyasî da cî digire, dibe sempatîyê “Partîya Karkirên Tirkîyê” dibe nasê navên hin nivîskar û kesên navdar. Wekî mînak: Karl Marks, Engels, Lenîn, Stalîn, Mao, Troçkî. Dibe nasê navê hin nivîskarên Rûs. Ên wekî Pûşkîn, Maksîm Gorkî, Tolstoy, Dostoweskî, Gogol, dibe nasê navê Vîktor Hûgo, Jack London, Şiteyînberg û pirtûkên wana dixwîne. Dibe nase gelek nivîskarên Tirk, kesên wekî Çetîn Altay, Îlhan Selçûk, Îlhamî Soysal, Refîk Erdûran, Bûrhan Felek, Ûlûnay. Dibe nasê romanên Kerîme Nadîr, Esad Mahmût Karakûrt, Ferîde Celal, Mûazzez Tahsîn Berkant, Fîkret Ferîdûn Es; di hozanan da jî dibe nasê pirtûkên Cahît Sidkî Taranca, Orhan Velî, Alî Riza Akkoyûnlû, Umît Yaşar Oxûzcan û gelek hozan û nivîskarên cîhanî û pitûkên wan dixwîne û dibe Sosyalîst û komînîstekî tûj, lê gelek jî nezan, ajawegêr, ango anarşîst, birûskê serdestên Romê dikişîne ser xwe. Ji ber vê yekê rojekî hevalekî wî yê hezkirî, ji wî ra: “Riza, kuro ya devê xwe dade hêsa bisekin, yan jî rojekî bi zû ji vî welatî derkeve here welatekî dî. Eger tu usa tevbigerî û birûskên Romê bikşînî ser xwe, dê faşîstên Rom te bikujin” dibêje, Riza di 19ê meha Çileyê paşin a 1970an da, sê zarokên xwe, li tev Xanim xwe Refah, dayîk û sê birayê xwe yên biçûk paşve dihêle, berê xwe dide Başûrê cîhan, diçe Awistûralya, di bajarê nav Sydney da cîwar dibe, heqê rûniştandinê distîne, dûra diçe serî li wezereta koçebaran dixîne, dawetname ya zarok û Xanima xwe dişîne, piştî 7 meh ewana diçin, zarok digêhêjin bavê xwe, Xanim jî mêrê xwe.
Belê, Riza li Sydneyê jî vala naskine, di dûwahîya sala 1974an da li tev Mistefa Yalçinê Qibris î “Komala Kedkarên Tirkîyê Li Awistûralya” dadimezrîne, li tev hin çepgirên tirk qasî du salan kar dike, dûra ji ber şovanîzm û nijadperestîya xwedêgiravî hin çepên Tirk, Riza ji wan dûrdikeve, vêca kurdên ku wekî koçebar çûne Sydney wan rêz dike, di roja 29-1979’da, li tev du hevalên xwe Şahîn Bekir û Heqîyê Gêxîyê, “Komela Kurdên Awistralya” dadimezrîne; Şahîn Bekir dibe Serok, ew bi xwe jî dibe Sekretêr, heya dûwahîya sala 1982, di komelê da dixebitê, piştî gelek kar û xebatên nerênî, ên hin hevalan, Riza ji Komelê dûrdikeve, vêca Komel dikeve destê alîgirên PKK’îyan. Piştî ku Komel dikeve destê PKK’îyan, Riza mêla xwe dide ser xwendina pirtûkan. Di sala 1983’yan da diçe Yekîtîya Sovyetan. Ji ber ku Riza Moskova ji xwe ra wekî Kabe ya Îslaman dîtîye û hesibandîye.
Belê, Moskova ji Riza ra dibe wêstgeha yekem, lê li wir cîhana Riza tê xurîn, hildişe. Piştî Moskovayê diçe Azerbeycanê, li wir jî diçe Gurcistan û Ermenistanê, dibe nasê gelek Kurdên Êzîdî, hozan, hunermend û zanyarên wan birayên xwe. Diçe çîyayê Elegazê di konê çadiranda radize, dibe mêvanê xwedîyê naxira pezan, ji wan gelek tiştan fêr dibe. Li Lenîngiradê dibe nase Profesor Qanêtê Kurd yê Dilovan, Ordîxanê Celîl, Zera Ûso. Di gera duwem da diçe Qazakistanê, li wir jî dibe nasê gelek kesên zanyar, Kurd birayên xwe. Ango Riza ji kîjan kesî ra dibe heval, dibe nas û dipeyîve, ji wî tiştekî fer dibê, wî ji xwe ra wekî mamoste dihesibîne û dibîne.
Belê, Riza piştî evqas kar û gerê, di 14yê Nîsana 1984an da qeyrana dil derbas dike, ji mirinê difilite. Piştî qencbûyînê, vêca diçe Melbourne yê li wir Kurdên wî bajarî rêzdike, di dûwahîya hemen salê da li wir tev hevalê xwe Zekî Çakirê Dilovan û Fadil Sûnayê Farqînî “Komala Kurdên Vîktorîya” dadimezrîne, Zekî Çakir dibe Serok. Piştî du sal, ew Komel jî dikeve destê PKK’îyan, êdî ji Riza ra rêya avakirina komelan, kar û barên civakî teng dibe, îcar vêca Riza destpêka nivîsandina pirtûkan dike. 18 car diçe Awropa, çar car diçe Yekîtîya Sovyetan, carek diçe Amêrîka, Kanada û Çînê û carekî jî diçe Sûrîyê, İraq û Îranê. Ango sê patrçeyên Kurdistan. Ji bilî evqas ger, kar û xebatên cur be cur, Riza di gelek konferans, semîner û panelanda beşdar dibe, peyîvdaran guhdar dike, bi xwe jî diaxife, dibe hezkirîyê hin kesan.
Belê, Riza heya vê sala 2020, 24 pirtûk nivîsîye. Ji van piranî helbest in. Ên din 4 roman, 1- Çîrokên Gelî. 1- Berhevok, 2- Bi du zimanan, ango bi tirkî û bi kurdî bîranînên wî, 3 tene jî bi nivîsê wî yên ku di hin rojname û malperên kompîtor, ên kurdî da derketine, ên din jî hemû helbest in. Ji wan jî 5 pirtûk bi 2 zimanan ve hatine çapkirin. Ango 2 pirtûk bi hev ra. Ji bilî evqas gotinan, eger kesek bixwaze li ser tevahîya jîyana Riza Çolpan serwext bibe, ew dikaribe bhîranînê wî yên ku wî bi du zimanan, ango bi kurdî û bi tirkî nivîsîye, bixwîne. A ku bi zara dayîkê ve hatîye nivîsîn, ev e: “Serhatî û Bîranînên Min, Jan û Jîyan” Weşanên Veng, Stenbol, A ku bi tirkî hatîye nivîsîn jî, ev e: “Coğrafyasını Arayan Irmak, Acı ve Yaşam”. Weşanên Doz, Stenbol.
Piştî evqas gotinan, Riza heya vê sala 2020, 2000î zêdetir pitûk, bi sedan kovar, bi hezaran nivîs û bendê nivîskaran xwendîye, ji xwe bi xwe ra bûye mamoste. Ango xwe perwerde kirîye. Riza xudan 4 zarokan e. 2 keç, 2 law. Ji bilî ev, Riza ev e 50 sal e ku li Awistûralya, li bajarê Sydney cîwar bûye; li wir dijî, kalekî 85 salî ye.
Marchezais
Marchezais, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Gagawiz
Gagawiz, gagaûs , gagawûs an jî gagavûz (bi zimanê gagawizî: Gagauzlar) komekî tirkî li başûrê Moldovayê (Gagauzia, deverên Taraclia û Basarabeasca) û başûrê rojavayê Ûkraynayê (Budjak) dijîn. Gagawiz mesîhiyên ortodoks bûn. Têgîna "gagawiz" jî gelek caran wekî navekî kolektîv a tirkên ku li nîvgirava Balkanê dijîn û bi tirkiya gagawizî diaxivin tê bikaranîn.
Gagawiz li Moldova û Ûkraynayê dijîn. Ew li Qazaxistan, Qirgizistan, Ûzbêkistan, Bulgaristan, Yewnanistan, Romanya, Tirkmenistan, Tirkiye û hin li Rûsyayê jî hene.
Zimanê gagawizî ji şaxê zimanên tirkiya oxizî ye ku di nav wan de azerî, tirkî û tirkmenî hene.
Xelkê gagawiz xiristiyanên ortodoks in. Gagawiz wek xiristiyanên dînî tên naskirin.
Bavyeraya Jêrîn
Bavyeraya Jêrîn (Niederbayern) yek ji heft navçeyên îdarî (Regierungsbezirk) yên Bavyera, Almanya ye.
Gema Şewitî
Qema Şewitî (bi tirkî: Gençtavus), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Saint-Philibert, Côte-d'Or
Saint-Philibert, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Atal Bihari Vajpayee
Atal Bihari Vajpayee ( z. 25 Kanûn 1924 -Mirin 16 Tebax 2018) dewletiyekê Hîndîstanî bû ku sê caran serokwezîrê Hindistanê kir bû, ewilî ji bo maweyek (13 di 1996-an) de, hingê ji bo dema (13-an ji 1998 heya 1999 mehan), û ji (1999 heta 2004) ve dewreyek din timam dike.
Qelecûx Olya
Qelecûx Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zelîlan
Zelîlan gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Ludwigschorgast
Ludwigschorgast şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qişlaq Ozbek
Qişlaq Ozbek gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Binzhou, Shaanxi
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 330.000 kesî
Besisahar
Besisahar, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Gandaki Pradesh de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 26.640 kes hatiye hejmartin
Marolles-les-Buis
Marolles-les-Buis, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sasseville
Sasseville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Tilmûsa
Tilmûsa, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Qûna tirombêlê
Qûna tirombêlê an pişta tirombêlê, heke çî, di kurdiya kurmancî de, ev peyvek ne hêja jî be, lê disan jî di nav kurmancan de wesan tê naskirin. Ew bi gelemperî di paşta wesayitan de cihê xwe digire. Mirov dikare tiştan bike tê de, ew tiştên ku ne pêwîst bin dipêşiya tirombêlê bin.
Saint-Pierre-en-Vaux
Saint-Pierre-en-Vaux, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Qelecûx Sofla
Qelecûx Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qasiman, Bongilan
Qasiman (bi tirkî: Elbaşı), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Adam Liptak
Adam Liptak, parêzer û mamosteyê hiqûq û rojnamevanê amerîkî ye. Ew nûçegihanê rojnameya New York Times li Dadgeha Bilind a DYAyê ye.
Qeleqazî
Qeleqazî, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qişlaq Exmûd Vesetî
Qişlaq Exmûd Vesetî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Prix-lès-Arnay
Saint-Prix-lès-Arnay, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Marville-Moutiers-Brûlé
Marville-Moutiers-Brûlé, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Mainleus
Mainleus şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sauchay
Sauchay, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hetîketî
Hetîketî ( sernavê resen Disgrace) romaneke John M. Coetzee ye ku di sala 1999an de hatiye çapkirin, Xelata Man Booker wergirtiye. Herwiha 4 sal piştî weşana wê nivîskar Xelata Nobelê ya Wêjeyê jî wergirtiye.
Wergera kurdî
Wergêrê kurd Ciwanmerd Kulek di sala 2010ê de vê kitêbê wergerand bo kurdî. Kitêb ji Weşanên Avestayê derket.
Air Liquide
Air Liquide komek pîşesazî ya fransî ya navneteweyî ye ku di gazên pîşesazî, tenduristî, hawîrdor û lêkolînê de pispor e. Ew li heştê welatên cîhanê heye û ji zêdetirî 3.6 mîlyon xerîdar û nexweşan re xizmet dike.
Koma Air Liquide li borsaya Parîsê, û her weha di navnîşa CAC 40, Euro Stoxx 50 û FTSE4Good de tête navnîş kirin.
Enab
Enab, anku  'Enab ,, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Qele Olya
Qele Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kursiya otomobîlê
Kursiya otomobîlê ew kursî ye, ku di otomobîlan de tê bikaranîn. Piraniya kursiyên gerîdeyê ji materyalê erzan têne çêkirin. Lêbelê bi hêz in da ku li hember karanînê bikarin ji bo demê dirêj bimînin. Materyalên herî gelemperî polester e.
Oberpfalz
Oberpfalz yek ji heft navçeyên îdarî (Regierungsbezirk) yên Bavyera, Almanya ye.
Navçe
Landkreise (navçe):
Gelhe
Gelheya Palatîna Jorîn li gorî salan:
Mahakali, Kanchanpur
Mahakali, Kanchanpur, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Sudurpashchim Pradesh de cih digire.
Galeban
Geleban (bi tirkî: Şimşirpınar), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Saint-Rémy, Côte-d'Or
Saint-Rémy, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Qela, Bongilan
Qela (bi tirkî: Gençkale), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Meaucé
Meaucé, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Qişlaq Exmûd Olya
Qişlaq Exmûd Olya gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Meaucé
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Frankonyaya Jorîn
Frankonyaya Jorîn (Oberfranken) yek ji heft navçeyên îdarî (Regierungsbezirk) yên Bavyera, Almanya ye.
Qizilce Bostanabad
Qizilce Bostanabad, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Frankonyaya Jorîn
Navçe
Landkreise:
Kreisfreie Städte:
Dêra Ortodoks a Tirkî
Dêra Ortodoks a Tirkî an jî Patrîkxaneya Ortodoks a Tirkî ya Otokefal (bi tirkî: Bağımsız Türk Ortodoks Patrikhanesi) dêr û mezhebeke tirkperest a Dêra Ortodoks a mesîhiyên ortodoks ên tirk e.
Hancheng
Hancheng, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shaanxiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 391.164 kesî
Dêra Ortodoks a Tirkî
Dîrok
Di sala 1924an de, rêveberê wan dest bi merasima bi tirkî kir û bi lez û bez piştgirî ji komara Atatürk a nû ya tirkî ya ku piştî hilweşandina Împeratoriya Osmanî ava bûbû, wergirt. Dêr piştgirên xurt ên komara Tirkiye û li dijî Împeratoriya Osmanî ne. Damezrênerê wan Papa Eftîm I di avakirina komara Tirkiye de xwedî rol bû. Peyvdarê dêra Tirkiyê soza parastina Komara Tirkiyê li hember her gefekê, çi neteweperwerên kurd be û çi ji dagirkerên biyanî be, da.
Bûyera Ergenekon û neviya Papa Eftim I
Di 22ê çilê 2008 de, Sevgi Erenerol, neviya Papa Eftim I damezrênerê dêrê û keça Papa Eftim III û xwişka primatê niha Papa Eftim IV, bi îdiaya ku pêwendiya xwe bi yekî re heye, hate girtin bi navê rêxistina binerd a neteweperest a bi navê Ergenekon. Di dema girtina wê de, ew berdevka Patrîkxaneyê bû. Her wiha hat îdiakirin ku Patrîkxane ji bo rêxistinê navenda wê ye. Sevgî Erenerol bi çalakiyên xwe yên neteweperestî û dijminatiya xwe ya li hember Patrîkxaneya Yewnan a Ecumenîk û Dêra Şandiyan a Ermeniyan baş dihat naskirin. Di dema Alparslan Türkeş de ji MHPê ku baskê siyasî yê gurên boz bû berendamê parlementeriyê bû.
Qizilce Mêydan
Qizilce Mêydan, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qizil Ehmed
Qizil Ehmed, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Romain, Côte-d'Or
Saint-Romain, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Méréglise
Méréglise, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Maratona Londonê 2022
Maratona Londonê ya 2022an, di 2ê cotmeha sala 2022an de, 42emîn rêveçûna Maratona salane ya Londonê bû. Ji ber pandemiya COVID-19 pêşbirk ji avrêlê heta cotmehê hate paşxistin da ku şansê beşdarbûna girseyî zêde bike. Pêşbirka mêran û jinan a elît bi rêza ji Kenya Amos Kipruto û ji Etiyopyayê Yalemzerf Yehualaw bi ser ketin. Pêşbaziyên kursiyên tekerî bi rêza ji aliyê werzîşvanên Swîsreyî Marcel Hug û Catherine Debrunner ve, her du jî di demên rekorê de hatin qezenc kirin. Zêdeyî 40 hezar kes beşdarî çalakiya girseyî bûn. Di tebaxa 2021an de, Maratona Londonê ya 2022an ji avrêlê heta cotmehê hate paşxistin, da ku şansên bûyera mezin di dema pandemiya COVID-19 ve bi ewlehî hate lidarxistin. Ev bû sêyemîn sala li pey hev ku pêşbirk di payîzê de tê lidarxistin. Tê payîn ku çalakiya 2023an di meha avrêlê de were lidarxistin. Li Îngilîstanê ev çalakî li ser BBC’yê hate weşandin. Ji sala 1981an vir de her pêşbaz li ser BBC'yê tê weşandin û di pûşpera 2022an de, wê mafên weşana pêşbaziyê heya 2026an bi dest xist.
Encam
Di her pêşbaziyê de, tenê 10 lîstikvanên herî baş tê navnîş kirin.
IOS 16
iOS 16 serbestberdana 16emîn sereke ya pergala xebitandina mobîl iOS ê ye ku ji aliyê Apple ve ji bo rêza hilberên wê yên iPhone hatî pêşve xistin. Ew di Konferansa Pêşdebirên Cîhanê ya Pargîdaniyê (WWDC) de di 6ê Hezîrana 2022an de, wekî cîgirê iOS 15 hate ragihandin.
Beta yekem a giştî di 11ê Tîrmeha 2022an de hat berdan. Guhertoya gelemperî ya iOS 16 di 12ê îlona 2022an de hate berdan.
iOS 16 gelek wekî iPadOS 16 dişibe. Ew yekem guhertoya iOSê ye ku tenê li ser iPhone dixebite, ji ber ku iOS 16 piştgirî ji nifşa heftemîn iPod Touch radike.
Nûvekirin
Yekem beta pêşdebirker a iOS 16 di 6ê Hezîrana 2022an de hate berdan û iOS 16 bi fermî di 12ê îlona 2022an de hate berdan. Çîrok:
Barê statûyê
Rewşa bara niha dikare li ser hin iPhone bi Face ID (ji iPhone XR, iPhone 11, iPhone 12 mini û iPhone 13 mini) bi rêjeya bataryayê nîşan bide, ji ber vê yekê bikarhêner ne hewce ye ku Navenda Kontrolê dakêşe wê bibîne.
Mîhengên li peyzajê
Sepana Mîhengên niha jî moda perestgehê piştgirî dike, li milê çepê navnîşa mîhengan û li rastê jî rûpela mîhengan vekirî ya heyî nîşan dide.
Dîktatoriya çêtirkirinê
Di dema dîktatoriya nivîsê de klavyeya her dem heye û dihêle bikarhêner bêyî navber ji axaftinê veguherîne nivîsandina destan û berevajî vê yekê. Di heman demê de gengaz e ku emojis bi dîktatoriyê têxin nav xwe. Dema ku di dîktatorê de sekinînek hebe, Xweser-Ponctuation bixweber serdemekê dixe.
Frankonyaya Navîn
Frankonyaya Navîn (Mittelfranken) yek ji heft navçeyên îdarî (Regierungsbezirk) yên Bavyera, Almanya ye.
Vorpommern-Rügen
Vorpommern-Rügen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qişlaq Exmûd Sofla
Qişlaq Exmûd Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sauqueville
Sauqueville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hanzhong
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.740.000 kesî
Hacî Nebî
Hacî Nebî, anku Ḧacî Nebî, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Saint-Sauveur, Côte-d'Or
Saint-Sauveur, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Qerekoşen
Qerekoşen, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Charisma Carpenter
Charisma Carpenter (born 23 Tîrmeh 1970,) lîstikvanek Amerîkî ye. Ew Navdarbû dinav temşevana de, Dema wê rûla xwe ya bi navê ( Cordelia Chase) gêrandine di RêzaFilmê (series Buffy the Vampire Slayer ) de.
Jiyana Û Nasandin
wê 2 brayên hen bi navê Kenny û Troy
Zewac: Di Sala 2002 Zawacîya digel havjinê xwe  Damian Hardy. Di 2003 Ew bûne deybabê zarokekekî. . û di dawiya sala 2007 herdû ji hev cuda bûn.
Rojnamevan
Rojnamevan ew kes e ku ji bo berhevkirina/komkirina agahiyan bi awayê nivîs, deng an wêne hatiye perwerdekirin, wan di formeke layiqî nûçeyê de hildiweşîne û ji raya giştî re belav dike. Ji kiryar an jî pêvajoya ku bi giranî ji aliyê rojnamevan ve tê kirin, rojnamevanî tê gotin.
Mérouville
Mérouville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Marktschorgast
Marktschorgast şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Seine-en-Bâche
Saint-Seine-en-Bâche, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Qereqîşe
Qereqîşe, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saussay, Seine-Maritime
Saussay, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qirik, Bongilan
Qirik (bi tirkî: Kırık), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Qişlaq Axlaqan
Qişlaq Axlaqan gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Seine-l'Abbaye
Saint-Seine-l'Abbaye, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Qereçay Neqşî
Qereçay Neqşî, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Huayin
Huayin, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shaanxiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 250.000 kesî
Qereçemen
Qereçemen, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Purchaudi
Purchaudi, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Sudurpashchimê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 39.174 kes hatiye hejmartin
Meslay-le-Grenet
Meslay-le-Grenet, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Şerê Rûsyayê li ser Ûkraynayê
}}
Şerê Rûsya-Ûkraynayê pevçûneke çekdarî ji sibata 2014'an de di navbera Federasyona Rûsyayê û Ûkraynayê destpê kiriye û Rûsya êrîşa dawî ya li ser Ûkraynayê di 24ê sibata 2022an de pêk anî. Di serî de Rûsya û hêzên alîgirên Rûsyayê ji aliyekî tê de beşdarê hemberî Ûkraynayê bûne. Destpêka şer li ser rewşa Krîmê û beşên Donbasê xurt buye, li ser vê esasê helwesta Rûsyayê û alîgirên Rûsyayê di qada navneteweyî de wekî beşek Ûkraynayê têne naskirin. Bi taybetî aloziyên di navbera Rûsya û Ûkraynayê ji sala 2021 heta 2022'an de derketin, dema ku Rûsyayê li ser destpêkirina êrişa leşkerî ya li Ûkraynayê difikire, eşkere bûn. Di sibata 2022'an de, krîz bi têkçûna danûstandinên dîplomatîk ên bi Rûsyayê re kûrtir bûye û ji ber ku Rûsyayê di 22'ê sibatê 2022'an de hêzên xwe derbasî herêmên di bin kontrola cudaxwazan kiribû. Di 24'ê sibatê de, Rûsyayê dest bi dagirkirina berfireh ya li Ûkraynayê kir.
2014
Piştî xwenîşandanên Ewromaydan û Paşeroja Serokê Ûkraynayê Viktor Yanukovych di 22'ê sibatê 2014'an de û di nav nerazîbûnên alîgirên Rûsyayê li Ûkraynayê, leşkerên rûsî yên bêyî nîşanan cihên stratejîk û binesaziya di nava xaka Ûkraynayê ya Krîmê xistin bin kontrola xwe. Di 1'ê adarê 2014'an de, Meclîsa Federasyonê ya Federasyona Rûsyayê bi yekdengî biryarek ji bo daxwaznameya Serokê Rûsyayê Vladîmîr Pûtîn daxwaz kir ku li Ûkraynayê hêza leşkerî bikar bîne. Ev biryar piştî çend rojan, piştî destpêkirina operasyona leşkerî ya Rûsyayê ya li ser "Vegera Krîmê" hat qebûlkirin. Paşê Rûsya pêvekirina Krîmê piştî rexneyek berfirehiya giştpirsiya herêmî ji hêla Rûsyayê ve hate organîze kirin û piştî girtina Parlemena Krîmê encama Komara Xweser a Krîmê bibe endamê Federasyona Rûsyayê.
Di meha nîsanê de, xwenîşandanên komên alîgirên Rûsyayê li herêma Donbasê ya Ûkraynayê veguherî şerekî di navbera hikûmeta Ûkraynayê û hêzên cudaxwazên alîgirên Rûsyayê yên Donetskê û Luhanskê. Di meha tebaxê de, wesayîtên leşkerî yên Rûsyayê li gelek cihên herêma Donetskê sînor derbas kirin. Dagirkirina artêşa Rûsyayê wekî berpirsê têkçûna hêzên Ûkraynayê di destpêka îlonê de dîtin.
Di mijdara 2014'an de, artêşa Ûkraynayê ragihand ku tevgereke tundî ya leşkerî û alavên ji Rûsyayê ve ber bi deverên di bin kontrola cudaxwazên li rojhilatê Ûkraynayê ye. Associated Press ragihand ku 40 wesayitên leşkerî yên bênav diçin nava herêmên di bin kontrola serhildayan. Rêxistina Ewlekarî û Hevkariyê li Ewropayê (OSCE) Mîsyona Taybet a Çavdêriyê li herêmên di bin kontrola KGD'ê bêyî nîşanên çavdêriya karwanên çekên giran û tankan kir. Çavdêrên OSCE'ê herwiha diyar kirin ku wan wesayitên cebilxane û leşkerên cesedên mirî di bin navê alîkariya mirovî yên konvoyan ji sînorê Rûsyayê û Ukraynayê derbas dibûn, dîtin. Di destpêka tebaxa 2015'an de, OSCE zêdetirî 21 wesayîtên bi koda leşkerî ya Rûsyayê ji bo leşkerên di çalakiyê de hatine kuştin, çavdêrî kirin. Li gorî The Moscow Times, Rûsyayê hewl da ku xebatkarên mafên mirovan bitirsîne û bêdeng bike ku behsa mirina leşkerên rûsî di şer de dikin. OSCE'yê ragihand ku çavdêrên wê ji çûna wan herêmên di bin kontrola "Hêzên Hevgirtî yên Cudaxwazên Rûsî" de ne.
Êrîşa Rûsyayê li ser Ûkraynayê 2022
Piştî nîqaş ên çend roj berê amadekirina dagirin a axa Ûkraynayê di roja 24'ê sibata 2022'an de berê sibê rêveberiya Rûsyayê diyarkir ku dest bi operasyona leşkerî ya li ser axa Ûkraynayê kirine. Her çend Rûsya vê hewildanên wek dagirkirin bi ziman neke û li dijî peyva dagirin ê be jî, ev êrîş li gelek welatên cîhanê ve wekî dagirkirin hate pênasekirin.
Bi despêkirina êrîş a dagirkirinê re êrîş ji aliyê gelek dewletên wekî DYA, Brîtanya, Almanya, Fransa bi awayekî tund hate şermezar kirin.
Hate ragihandin ku jiber êrîş ên Rûsyayê di nava 48 saetên dawiyê de 50 hezar welatiyên Ûkraynayê welatê xwe terikandine. Li gorî Neteweyên Yekbûyî di 48 saetên dawî de zêdetirî 50 hezar welatiyên Ûkraynayê welat terikandine. Komîserê Bilind ê Neteweyên Yekbûyî, Filippo Grandi jibo penaberan anî ziman ku piraniya wan ber bi Polonya û Moldovayê ve diçin.
Bertekên li dijî dagirkirinê
DYA: Serokê Dewletên Yekbûyî ya Amerîka Joe Biden ragihand ku ew fînansekirina artêşa Rûsyayê asteng bikin û ragihand ku li Rûsyayê bazirganiya bi dolar, euro û yenê were astengkirin. Biden diyar kir ku dê li ser 4 bankên Rûsyayê ku VTB jî di nav de ye, muyîde bên bikaranîn.
Keyaniya Yekbûyî: Serokê Keyaniya Yekbûyî Boris Johnson anî ziman û got Rûsya bê sedem welatekî aram dagir dike. Erka me diyar e, em ê bi awayekî dîplomatîk cezayên aborî jibo Rûsyayê pêk bînin. Ev êrîş ne tenê li ser Ûkraynayê, li dijî demokrasiyê ye. Brîtanya dê parastina Ûkraynayê berdewam bike.
Neudrossenfeld
Neudrossenfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Amt Dorf Mecklenburg-Bad Kleinen
Dorf Mecklenburg-Bad Kleinen şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sausseuzemare-en-Caux
Sausseuzemare-en-Caux, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Almaşar
Almaşar, gundekî bi ser Bêrecûka Rihayê ve ye.
Badînan, Bongilan
Badînan (bi tirkî: Tarhan), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Mirin 2017
Va ye lîsteya kesên navdar ên ku di 2017an de çûn ber dilovaniya Xwedê.
Zhu Yuanzhang
Zhu Yuanzhang (21'ê cotmeh a 1328 - 24'ê hezîran a 1398) damezrîner û yekemîn împarator ê xanedana Ming e. Navê din yê Zhu Yuanzhang, Ming Taizu ye.
Wexta ku Zhu Yuanzhang hate rû dînê, Çîn di bin rêvebirîya Xanedana Yuan ,ya ku ji alîyê Mongol an hatîye damezrandin, da bû. Di nîvê sedsala 14an de, dema ku serhildanên gundewarî li seranserê Çînê çêdibû, Zhu Yuanzhang xanedana Yuan bi dawî kir. Paytexta xanedana Yuan Khanbaliq (Beijing a îro) bi dest xist û xwe wek tianming îlan kir. Xanedana Ming damezrand. Tênê bawerîya wî bi malbata wî ra hebû û kurên xwe wek prens lî bakûr û newala Yangtsê belav kir. Piştî mirina wî, neviyê wî, Jianwen, derket ser text.
Piraniya nîgarên dîrokî yên di derbarê Zhu Yuanzhang de li bajarê Nanjing (paytexta xanedana Ming) ê ne.
Binêre
Lîsteya Monarşiyên Çînê
Qereçay Hacîelî
Qereçay Hacîelî, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qerevanlû
Qerevanlû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Amt Klützer Winkel
Amt Klützer Winkel şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Pyuthan Municipality
Pyuthan, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 5 (Province No 5)  de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 38.536 kes hatiye hejmartin
Saint-Symphorien-sur-Saône
Saint-Symphorien-sur-Saône, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Weysmêrg
Weysmêrg (bi tirkî: Eşmetaş), gundekî bi ser navçeya Bongilana Çewligê ve ye.
Qerebilax Bostanabad
Qerebilax Bostanabad, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Senneville-sur-Fécamp
Senneville-sur-Fécamp, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Shangluo
Shangluo, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shaanxiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.341.742 kesî
Hestiyên ling û pê
Hestiyên ling û pê beşek ji hestiyên pelepeykerê ye.
1 qamîşe û 1 telezme, li beşa çîpê de cih digirin.
7 hestiyên bazinê pê.
5 hestiyên şeyê pê.
14 hestiyên pêçiyê.
Ran
Beşa hêta lingê mirov de hestiyek heye bi navê hestiyê ran. Ran wekî hestiyê hêtê jî tê navkirin. Ran ji qorikê heta çokê dirêj dibe. Li çokê, serê jêrîn ê ran bi hestiyê çîpê ve girêdan ava dike. Ran bi hestiyê qorikê, geha qorikê ava dike, bi qamîşe (hestiyê çîpê) jî geha çokê ava dike. Herdu gehên ran jî gehên bizew (livok) in. Hestiyên ran giraniya laş bi navbeynkariya hestiyên çîpê, diguhêzinin pêyan. Loma ran hestiyê herî gir, dirêj û yê herî giran e di laşê mirov de. Serê jorîn ê ran glover e û bi kortika hestiyê qorikê ve girêdayî ye.
Kulavê çokê
Li çokê li aliyê pêşîyê geha çokê de hestiyek sêgoşeyî heye bi navê hestiyê kulavê çokê. Hestiyê kulavê çokê bi hestiyên din ve girêdayî nîn e, di nav jêyên masûlkeyên hêtê (ran) de cih digire, li aliyê jêrê jî bi besterên hestiyên çîpê ve girêdayî ye. Kulavê çokê geha çokê diparêze. Herwisa jeyên masûlkeyên çarserî bi alîkariya hestiyê kulavê çokê bi lêkxişandinek kêmtir, bi hêsanî xij dibe û ziyan nade hestî û kirkirkên li çokê.
Qamîşe û Telezme
Beşa lingê ya ji çokê heta bazinê pêyê, wekî çîp tê navkirin. Du hestiyên çîpê hene, qamîşe û telezme. Herdu hestiyên çîpê li gel hev bi awayekî paralel ji çokê heta pêyê dirêj dibin.
Qamîşe
Li çîpê de hestiyê ko barê giraniya laş dikişîne qamîşe ye. Ji hestiyê ran şûn ve, hestiyê duyemîn ê herî dirêj e. Qamîşe li aliyê nav çîpan de cih digire, li kêleka wî, telezme li aliyê derveyê çîpan de dirêj dibe. Serê jorê qamîşe bi hestiyê ran ve giredayî ye. Di navbera herdu hestiyan dê geha çokê heye.
Meslay-le-Vidame
Meslay-le-Vidame, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Hestiyên ling û pê
Qamîşe
Serê jêrê qamişeyê bi bazinê pê ve girêdayîye. Niçikek ji serê qamîşeyê dirêj dibe, ev niçik gûzika hundir a pê ava dike.
Telezme
Telezme hestiyê herî zirav ê ling e. Serê jorê telezmeyê bi qamîşeyê ve girêdayîye, serê jêr jî bi hestiyên bazinê pê ve girêdayî ye. Gûzika derve ya pê, ji niçika serê hestiyê telezmeyê pêk tê. Li ser telezmeyê bandora giraniya laş tune ye. Ango erkê vî hestiyê ne ji bo destekkirina giraniya laş e. Lê ji bo gellek masûlkeyan rûyê girêdanê dabîn dike.
Pê
Hestiyên pê ji hestiyên bazinê pê, şeyên pê û pêçiyan pêk tê.
Heft hestiyên bazinê pê hene. Ji vana hestiyê paniyê yê herî gir e. Hestiyên bazinê pê dişibin hestiyên meçeke yên destê. Lê şêwe û rêzbûna hestiyên bazinê pê piçek cuda ye. Hestiyên bazinê pê ji du rêzan pêk tê rêza yekem ji sê hestiyan pêk tê û bi hestiyên çîpê ve girêdayî ne. Rêza duyem ji çar hestiyan pêk tê û bi hestiyên şêyên pê ve girêdayî ne. Hestiyên bazinê wekî beşek pê kar dike. Bi alîkariya van hestiyan, bazinê pê dikare giraniya laş bikişîne.
Hestiyên şeyê pê (; ) pênc in, di navbera hestiyên bazinê pê û pêçiyan de cih digirin. Serê hestiyê şeyê ya bi pêçiya mezin ve girêdayî, pîçek gir e, ji vê beşê re tê gotin girêka pê.
Sendroma edward
Sendroma Edwards
Sendroma Edwards (bi îngilîzî Edwards syndrome)
Sendroma Edwards, ku wekî trîzomî 18 jî tê zanîn, nexweşiyek genetîkî ye ku ji ber hebûna kopiyek sêyem a hemî an beşek kromozomê 18. trisomy E syndrome< Gelek deverên laş bandor dibin. trisomy E syndrome< Zarok bi gelemperî piçûk çêdibin û kêmasiyên dil hene. trisomy E syndrome< Taybetmendiyên din serî biçûk, çengek piçûk, pêlên dipijiqandî yên bi tiliyên li hevûdu re, û seqetbûnek hişmend a giran. Piraniya bûyerên sendroma Edwards ji ber pirsgirêkên di dema pêkhatina şaneyên hilberandinê de an jî di dema pêşkeftina zû de pêk tê. [3] Rêjeya nexweşiyê bi temenê dayikê re zêde dibe. [3] Kêm caran, rewş dikare ji dêûbavên kesek were mîraskirin. Carcarinan, di hemî xaneyan de kromozoma zêde tune, ku wekî trîzomiya mozaîkê tê zanîn, û nîşanên di van bûyeran de dibe ku kêmtir giran bin. trisomy E syndrome< Di dema ducaniyê de ultrasonek dikare ji bo rewşê gumanê zêde bike, ku dikare bi amniocentezê were pejirandin. [2] Dermankirin piştgirî ye. Piştî ku zarokek bi vê rewşê re heye, xetera xwedîkirina duyemîn bi gelemperî li dora ji sedî yekê ye. Ew ji ber kromozoma sêyemîn a di zayînê de, piştî sendroma Down rewşa duyemîn-hevpar e. Sendroma Edwards li dora 1 ji 5000 zayînên zindî pêk tê. trisomy E syndrome< Hin lêkolîn destnîşan dikin ku pitikên ku ji dayikbûnê sax dimînin jin in. [2] Gelek ji wan kesên bandor bûne berî jidayikbûnê dimirin. Jiyana ji salekê jiyanê wêdetir li dora% 5-10 e. trisomy E syndrome< Navê wî li ser genetîkîstê Englishngilîzî John Hilton Edwards e, ku yekem carî sendrom di 1960 de vegot.
Amt Neukloster-Warin
Neukloster-Warin şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sendroma edward
Nîşan û Nîşan:
Zarokên ku bi sendroma Edwards çêbûne dibe ku xwedan van an hemî van taybetmendiyan be: malformasyonên gurçikan, di zayînê de kêmasiyên dil ên pêkhatî (ango, kêmasiya septalê ya ventricular, kêmasiya septalê ya atrial, ductus arteriosus patent), roviyên ku li derveyî laş derkevin (omphalocele), atresia qirikê, seqetiya fikrî, derengketinên geşedanê, kêmbûna mezinbûnê, zehmetiyên xwarinê, zehmetiyên nefesê, û artrogrîposîs (nexweşiyek masûlkeyê ku di dema zayînê de dibe sedema gelek girêbestên hevpar).