cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blandainville
Blandainville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Mîrehmeda Jor
Mîrehmeda Jor (bi tirkî: Yukarımirahmet), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Bitburg-Prüm
Bitburg-Prüm, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Nossendorf
Nossendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Schwenningen, Sigmaringen
Schwenningen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Şirtê
Şirtê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qişlaq Hecîoxlû
Qişlaq Hecîoxlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Narîk
Narîk, gundekî bi ser navçeya Westana Wanê ve ye.
Boissy-en-Drouais
Boissy-en-Drouais, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sünching
Sünching şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Magny-Lambert
Magny-Lambert, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Behraman
Behraman yan jî Behreman (bi tirkî: Karasungur), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
27ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Şirîfa
Şirîfa, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qişlaq Nû
Qişlaq Nû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sigmaringendorf
Sigmaringendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Deniz Poyraz
Deniz Poyraz, (1983, Mêrdîn - 2021, Îzmîr) jineke siyasetmedar û endamê Partiya Demokratîk a Gelan e ku di 17ê hezîrana sala 2021ê de ji aliyê kes yan kesên nijadperestên tirk ve li bajarê Îzmîrê bi êrîşek nîjadperestî hatiye kuştin.
Jînenîgarî
Denîz Poyraz di sala 1983an de li navçeya Mehsert a bi ser parêzgeha Mêrdînê hatiye dinyayê. Piştî koçbûna malbata wê ya Îzmîrê, Denîz Poyraz di temenê ciwaniya xwe de beşdarê xebatên siyasî dibe. Yek ji endamên Partiya Demokrata a Gelan (HDP) bû û di demên cûrbecûr de beşdarî xebatên HDP'ê ya jinan bûye. Denîz Poyraz, cara yekem di sala 2008an de dema ku malbata wî li mal nebû rastî êrîşeke nijadperestî hatibû. Nijadperestan di wî demê de xwestibûn ku wê ji avahiyê de bavêjin lê bi alikariya cîranek wanên kurd Denîz Poyraz ji vê êrîşê xilas bibû.
Kuştina wê
Di 17ê hezîrana 2021ê de li navçeya Konak a Îzmîrê dema ku li Denîz Poyraz li avahiya rêxistina HDP'ê ya Îzmîrê bû rastî êrîşeke nijadperestî hat, di êrîşê Denîz Poyraz jiyana ji dest da.
Biryara dadgehê
Dadgeha Îzmîrê di derbarê kujerê Denîz Poyraz de di 27ê kanûna pêşîn a sala 2022an de biryara xwe da.
Di rûniştina dadgehê ya kujer Onur Gencer ku li Girtîgeha Alîaga Sakranê de biryar hat dayîn, heyeta dadgehê ji bo kujerê Denîz Poyraz, "jibo kûjeriya palankirî û zaneyî" cezayê sermendê ya giran (cezayê tevahiya jiyana wî ya girtîgehê), li kujer birî. Ji ber sûcê "zerar daye avahiyê" 4 sal, ji ber sûcê "binpêkirina parêzbendiya niştecihbûnê" 2 sal û ji ber binpê kirina qanûna çekan jî 3 sal, bi giştî 9 sal cezayên din li kujer hate birîn.
Bertekên li dijî kuştina wê
Partiya Demokratîk a Gelan: (HDP) Li dijî avahiya me ya Îzmîrê êrîşeke qirêj pêk hat û xwîşka me ya Denîz Poyraz hat qetilkirin. Ev êrîşek qirêj e, lê kuştinek eşkere ye.
Pariya EMEP: Êrîşa çekdarî ya li dijî Rêxistina HDP'ê ya Îzmîrê provokasyoneke tirsonek e. Em ji malbata şehîd Denîz Poyraz re sersaxiyê dixwazin.
Partiya TKPê: Berpirsiyarê êrîşa li dijî HDP’ê û qetlîamê ew in ku dixwazin bi zext û tirsê welat bi rê ve bibe. Nûnerên AKPê û Wezîrê Karên Hundir ên ku bi armanca bêberpirsiyarî siyasetê dikin, berpirsyarê vê provokasyona giran in. Careke din em ê rê nedin ku kujer li vî welatî beraat bibin, em bi rêxistin û hevgirtinê ji vê tarîtiyê derkevin! Em ê vê tarîtiyê ji hev biqetînin!
Partiya DBPê: Ji ber ku bi zext, binçavkirin û girtinan nikarin bêdeng bibin; Difikirin ku bi hewldan û êrîşan dikarin encamê bi dest bixin! Eger li dijî avahiya HDP'ê ya ku di bin dorpêça polîsan de ye êrîşeke çekdarî bê kirin, kiryar eşkere ye!
Malagel: (Halkevleri) Xebatkarê partiyê Denîz Poyraz di êrîşa li Îzmîrê ya li dijî HDP’ê de jiyana xwe ji dest da. Ji hemû hevalên me yên HDP’ê re sersaxiyê dixwazin. Em ê mil bi mil li dijî faşîzmê têkoşînê bikin!
Komeleya Mafên Mirovan: (İHD) Em vî êrîşê şermezar dikin û ji HDP’ê û malbata Poyraz re sersaxiyê dixwazin. Em dixwazin bi lêpirsîneke bi bandor êrîş bi hemû aliyên xwe ve bê ronîkirin, axaftina nefretê ya li dijî HDPê bi dawî bibe û avahiyên HDPê bi rastî bên parastin.
Stetten am kalten Markt
Stetten am kalten Markt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Pieter Zeeman
Pieter Zeeman (jdb. li Zonnemaire Schouwen-Duiveland, Zeeland, Holland; m.  li Amsterdam) yek ji fîzîknasên navdar ên Hollandî bû.
Sala 1902î bi tevî Hendrik A. Lorentz guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hatiye dîtin.
Jînenîgarî
Li zanîngeha Leiden, perwerdeya fîzîkê dîtiye. Sala 1908î payeya profesoriyê werdigire. Gerînendetiya enstîtuyeke fîzîknasiyê dike. Hêj di zarokciwaniya xwe de balê berdide fîzîkê û nêrînên xwe di kovareke bi navê Nature (Kovar) de diweşîne. Angaştên wî bala fîzîknasên hemandemî dikişîne.
Feqe Reşîdê Hekarî
Feqe Reşîdê Hekarî (jdb. 1725 an 1793 ? - m. ?) helbestvan û nivîskarekî Kurd ê klasîkî ye.
Mixabin derheq jiyana wî de agahdariyeke bi nivîs bi dest neketiye. Herweha dema jiyana wî jî, di taritiya tarîxê de temartî maye. Tenê pirtûkeka wî ya bi navê "Sirmehşer" li holê heye. Wekî din berhemên wî nehatine dîtin. Li ser vê berhema Feqe Reşîd, agahdarî tune. Lê tenê li ser ruyê wê yê pêşî ev nivîs heye: "Dibêjin ji koçerên Hekariya ye."
Cegerxwîn di helbesta xwe ya bi mavê "Hozan û Şayîrên Kurd" de, van her çar rêzên li jêrê, derbarê Feqe Reşîdê Hekarî de gotine.
Sirmehşer, bi naveroka xwe wek eqîdeyê ye. Lê zêde qala hatina Îsa pêxember a di dawîlêhatina dinyayê de dike ku tê û li Şamê bi Decal re şer dike. Piştî kuştina Decal, ew sazûmana şerîeta Îslamê serrast dike, heta ku dinya bi temamî xirab dibe û heşir radibe, ji her kesî hîsab tê pirsîn û Pira Siratê tê vegirtin.
Pirtûk ji 24 beş û 556 beytan tekûz e. Her sernavek li ser babeteke cuda hetiye nivîsandin û di wî warî de agahdarî dide.
Lê hinek ji wan beşan, qala rawestina li hember mafên mirovan û parastina mafên madî-manewî dikin. Xasma lêmêzekirina sêwîyan zêdetir derxistiye pêş û weha gotiye: "Ew alîkariya bi sêwiyan re xêr û xweşiyeka pir zêde digîjîne xwediyê xwe."
Piraniya helbestên pirtûkê bi yazde kiteyan dikişin, tev bi kêş û qafiye ne û hinek jî çarîne ne, rêz bi heşt kiteyan dikişin. Qafiyeya asasî tune, lê di beytan de wek Mewlûda Kurmancî qafiya her du rêzan bi yek tîpê ye.
Feqe Reşîdê Hekarî di destpêka beşa dawîn a pirtûkê de weha gotiye: "Ey Feqî tarîxî benda te temam."
Îjar ji vê rêzê tê zanîn, ku niviskar wê tarîxa kutakirina nivîsandina pirtûka xwe bi hesabê ebcedê (Cemel) gotibe. Çewa Melayê Cizîrî ku tarîxa jidayikbûna xwe û hin tarîxên din bi hisabê Ebcedê di Dîwana xwe de beyan kirine. Herweha Feqiyê Teyran jî, bi vî hesabî hin tarîx di hin helbestên xwe de gotine. Eger eva Feqe Reşîd jî ji wan babetan be, eger em tarîxa kutabûna nivîsandina pirtûkê ji bêjeya "tarîx"ê wek reqem bigirin, dike 1211ê Koçê. Ew jî li hember ya Zayînê dike 1793. Lê eger em ji hevoka "Benda te temam" bigirin, tarîx dike 938ê Koçê, li hember ya Zayînê dike 1528.
Îjar eger em yek ji van tarîxên li jorê ji xwe re rast bidêrin, li gor dîtina min, wê ya pêşî (1793) rastir be. Çimkî Feqe Reşîd di malikeka xwe de weha gotiye: "Ela ey Feqiyê sanî, heta kengê bikî dewran?." Ji vê gotina wî tê zanîn, ku wî jî mîna Feqiyê Teyran, xwe bi "feqe"tiyê navdar kiriye. Herweha bi bêjeya "sanî" (duwem) eşkera dibe, ku wî xwe ji Feqiyê Teyra re, feqiyê duwem hesibandiye. Çimkî Melayê Cizîrî jî, xwe ji Şêxê Sin'anî re wek şêxê duyem navdar kiriye. Çewa ku Melê gotiye "Di işqê de şêxê Sanî me". Lewra Melayê Cizîrî, di evînê de Şêxê Sin'anî wek "şêxê yekem" û xwe jî wek şêxê duyek hesibandiye.
Lê îcar tarîxa jidayikbûn û mirina Feqiyê Teyra jî rastirîn ku pê bawerî tê kirin ev e: 1590-1660.
Ev hawayê ku li jorê hate gotin, berê di nav helbestvan û evîndaran de xuyekî belavbûyî bûye ku yekî xwe bi yekê li pêşiya xwe, bi nav dikir û xwe jê re dikir kesê duyem, yan siyem û hê bêtir. Xasma ji helbestvan û milûk û siltanan, pir kes navên hevdu li xwe kirine û xwe bi navên hev navdar kirine. Ev hawe ji xwe di nava Kurdan de hêjî berdewam e. Çewa ku navê yekî (mesela) eger Rostem be, navê torinê wî jî datînin Rostem.
Pirtûka Sirmehşer, cara pêşî di 26ê adara 1984an de bi destê Mele Ehmedê Qoxî û bi tîpên erebî hatiye nivîsandin. Ji xeynî vê, Qoxî li ser pirtûka Mele Xelîlê Sêrtî ya bi navê Nehcilenam şerhek nivîsiye û navê wê kiriye rehberê ewam. Piştre ew herdu pirtûk bi yek cildê li devereke ne diyar daye çapkirin.
Pirtûka Sirmehşer di sala 1986 an de bi desên min ketiye. Min ew digel şerha wê ji tîpên Erebî veguhaztin tîpên Latênî û Komela Yekîtiya Demokratên Kurdistanê ku ew çax li Elmanyaya Rojava dima, di 1990î de çap kiriye.
Ev çend malik in:
Çavkanî
Nimûne ji Gencîneya Çanda Qedexekirî ,lêkolîna Zeynelabidîn Zinar
Albert
Çend kesên bi navê Albert hene:
Şkeftê
Şkeftê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qişlaq Erzbêyg
Qişlaq Erzbêyg, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Boissy-lès-Perche
Boissy-lès-Perche, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Nasrana Jor
Nasrana Jor (bi tirkî: Yukarıkanatlı), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Sarow
Sarow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hesarî Ehmed Nazim
Hesarî Ehmed Nazim, Ḧesarî Eḧmed Nazim, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Magny-la-Ville
Magny-la-Ville, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Wald, Baden-Württemberg
Wald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Şikêran
Şikêra, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qutik
Qutik (Kutik) ji qumaşên yêlegan ê giran tê çêkirin. Ew ji êleg dirêjtir û girantir e. Ji her du aliyan jî tê berkirin. Ango aliyên xwe yên bervajî nîn e.
28ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Sarik
Sarik, gundekî bi ser navçeya Westana Wanê ve ye.
Parc-d'Anxtot
Parc-d'Anxtot, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qizilce Eher
Qizilce Eher, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Boisville-la-Saint-Père
Boisville-la-Saint-Père, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Qeregûzlû
Qeregûzlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wenzenbach
Wenzenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Schönfeld, Mecklenburg-Vorpommern
Schönfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
29ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Nasrana Jêr
Nasrana Jêr (bi tirkî: Aşağıkanatlı), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Fecir
Fecir, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hesarî Bekre Efendî
Hesarî Bekre Efendî, Ḧesarî Bekre Efendî, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Pavilly
Pavilly, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Magny-lès-Aubigny
Magny-lès-Aubigny, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dîkê Gund - Melle Huznî (fîlm)
Melle Huznî/Dîkê Gund fîlmeke kurdê ku li Kurdistanê hatiye kişandin e. Di sala 2003, meha adarê de lı gundê Amedê, Canqetranê hate kişandin. Çîrok û derhênanî ya M. Saît Alpaslan e. Tê de Şahabettîn Dax, Gezmîş Satici, M. Saît Alpaslan, Vural Tantekin, Yilmaz Kurttekin, M. Emîn Yalçinkaya, Hulya Atli û Sabahat Kizilkaya lîstine.
Di sala 2003 an de li Amedê, ji aliyê Aşanlar Muzîk Yapim ve hatiye çêkirin. Di Gulan 2004 an de çapa fîlm ya duwem pêşkêşî firotinê bûye.
Rottenburg am Neckar
Rottenburg am Neckar (heya 10ê hezîrana 1964an tenê Rottenburg) bajarokekî navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye. Ew li herêma Neckar-Alb û dorhêlên metropolên Ewropayê Stuttgart-ê pêk tê. Ew li ser 50 kîlometriya başûrê rojavayê paytexta dewleta Stuttgart û nêzî diwanzdeh kîlometran başûrê rojavayê bajarokê Tbingenê ye. Piştî Tübingen, ew duyemîn bajarê mezin ê navçeya Tübingenê ye û navendek ji bo civakên derdorê ava dike.[1] Ji 1-ê Gulan 1972 Rottenburg am Neckar bajarekî mezin e. Bajarê Rottenburg am Neckar bi şaredariyên Hîrlingen, Neustetten û Starzach re bi komeleyek îdarî re rêkeftiye.
Tawanên şer ên Tirkiyeyê li dijî kurdan
Di salên dawiyê de, li Bakurê Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û li Başûrê Kurdistanê li dijî sivîlên kurd ji aliyê artêşa Tirkiyê ve bi êrîşên hewayî gelek tawanên şer hatine tomarkirin. Yek ji van êrîşên sereke yên hewayî Komkujiya Robozkê ye û yek ji êrîşên sereke yên ku di dema hikûmeta Recep Tayyîp Erdogan de li dijî kurdên sivîl pêk hatiye. Bi van êrîşên hewayî bi dehan zarok û kesên sivîl jiyana xwe ji dest dane.
Li Bakurê Kurdistanê, di sala 2015an de piştî hilbijartina giştî ya 7ê hezîrana sala 2015an de ku hikûmeta AKPê di hilbijartinê de têk çû, ji aliyê hikûmeta Recep Tayyîp Erdogan ve di civîna Saziya Ewlehiya Neteweyî ya Tirkiye yê (MGK) de li dijî kurdan biryara operasyonek bi navê Çöktürme operasyonu (tê wateya operasyona jihalxisinê) ku piştre navê operasyonê wekî Hendek operasyonu (operasyona xendekan) hate guhertin, hate dayîn. Bi despêkirina vî operasyonê re komên ji ciwanên Kurd li navçe û bajarên ku tevgerên leşkerên tirk lê zêde dibe, damezrandina Yekîneyên Parastina Sivîl (YPS) ragihandin.
Bi despêkirina vî operasyona leşkerî re li navçeyên Cizîr, Gever û Nisêbînê gelek zarok, jin û kesên sivîl ji aliyê artêşa tirk ve hatin kuştin. Yek ji van kesan jina 75 salî Taybet Înan bû ku ji aliyê artêşa Tirkiyê ve li navçeya Nisêbînê hate kuştin. Jibo hilanîna cendekê Taybet Înan gelek hewlên saziyên sivîl siyasî çêbû lê dewleta tirk destûrê neda ku cendek bê hilanîn û cendekê Taybet Înan heft roj ma li kolanê.
Yek ji tawanên şer ên ku di dema rêveberiya Recep Tayyîp Erdogan ve li dijî kurdan pêk hatiye kuştina siyasetmedar û endezyara Kurd Hevrîn Xelef e. Hevrîn Xelef di dema dagirkirina Serêkaniyê û Girêspî de ku ji aliyê Tirkiyeyê vê pêk hat, di 12ê cotmeya sala 2019an de li ser rêya m4 a navneteweyî ya li Rojavayê Kurdistanê pêk hatiye. Rêxistina navneteweyî Amnesty International ku navenda wî li Londonê ye, diyar kiriye ku Hevrîn Xelef ji aliyê çekdarên Ehrar El-Şarkiye ve ku girêdayî Tirkiyeyê, hatiye kuştin. Di daxuyaniyê de hatiye diyarkirin ku Hevrîn Xelef ji otomobîla wê hatiye kaşkirin, Hevrîn Xelef û ajokarê wê li heman cihî hatine kuştin. Li gorî rapora Amnesty International porê Hevrîn Xelef hatiye kişandin û nêz ve hatiye gulebaran kirin.
Komkujiya Geliyê Zilanê (1930)
Komkujiya Geliyê Zilanê, tawanek şer e ku di meha tîrmeha sala 1930an ji aliyê artêşa Tirkiyê li dijî kurdan pêk hatiye. Di Komkujiyê de li gorî jêderên curbecur 50 û 75 hezar Kurd ji aliyê artêşa Tirkiyê ve hatiye kuştin.
Komkujiya Dersimê (1937-1938)
Kumkujiya Dersimê, tawanek şer e ku di sala 1937 û 1938an de ji aliyê artêşa Tirkiyê ve li dijî kurdan pêk hatiye. Li gorî daxuyaniyên fermî 6 hezar û 868 Kurd ji aliyê artêşa Tirkiyê ve hatiye kuştin.
Komkujiya gundê Zînê (1938)
Komkujiya gundê Zînê, komkujî û tawanek şer e ku di 6ê tebaxa 1938an de li gundê Zînê ya bi ser parêzgeha Erzînganê ve, ji aliyê artêşa tirk ve li dijî kurdan pêk hatiye. Di komkujiyê de 95 Kurd ji aliyê artêşa dewleta tirk ve hatine kuştin û piştî vî Komkujiyê şêniyên gund sirgûnê bajarê Balikesîr û navçeya Keşan a bi ser parêzgeha Edirne yê kirine.
Komkujiya Geliyê Sefo (1943)
Komkujiya Geliyê Sefo yan jî navê ku pê tê zanîn Komkujiya 33 guleyê, komkujiyeke ku 30yê tîrmeha sala 1943an ji aliyê artêşa Tirk ve li dijî gundiyên Kurd pêk hatiye. Di komkujiya de 33 kes jibo kuştinê birin kesek revî xwe xilaskir, 32 kes ji aliyê artêşa Tirkiyê ve hatin kuştin.
Komkujiya Kortekê (2011)
Komkujiya Kortekê, komkujî û tawanek şer e ku di 21ê tebaxa sal a 2011an de di dema hikûmeta Recep Tayyîp Erdogan de ji aliyê balefirên şer ên dewleta Tirk ve li dijî wesayîtekî malbata Kurd pêk hatiye. Di komkujiyê de 4 zarok, Jinek ducanî bi temamî 7 kes hatine kuştin.
Komkujiya gundê Zergelê (2015)
Komkujiya gundê Zergelê, komkujî û tawanek şer e ku di sala 2015an ji aliyê balefirên şer ên artêşa Tirkiyê li dijî kesên sivîl ên li Başûrê Kurdistanê pêk hatiye. Di vî êrîşa hewayî de 8 kes jiyana xwe jidest dide û 14e kes bi giranî birîndar dibe.
Komkujiyên jêrzemînên Cizîrê (2015)
Komkujiyên jêrzemînên Cizîrê rêzeke komkujî û tawanên şere ku di dema hikumeta Recep Tayyîp Erdogan de li dijî kurdan pêk hatiye. Komkujî di sala 2015an de, di dema şerê di navbera artêşa tirk û şervanên YPSê de derketiye, li dijî kesên sivîl û şervanên YPSê ku birîndar bûne, pêk hatiye. Di komkujiya jêrzemînên Cizîrê de, di jêrzemînên avahiyên cûrbecûr de şervanên YPSê û kesên sivîl ji aliyê artêşa tirk ve bi agirê saxe sax hatine şewitandin.
Martin Luther King
Martin Luther King, jr. (jdb. li Atlanta, Georgia; m.  li Memphis, Tênêsî) keşe û pêşengê tevgera parastina mafê mirovan li DYAyê.
Tawanên şer ên Tirkiyeyê li dijî kurdan
Kuştina her sê jinên siyasetmedarên kurd (2016)
Kuştina her sê jinên siyasetmedarên urd, yek ji tawanên şer ên ku di dema hikûmeta Recep Tayyip Erdoğan de li dijî sê jinên siyasetmedarên Kurd, ku di sala 2016an de li navçeya Silopî yê pêk hatiye. Her sê jinên siyasetmedar, Sêvê Demir, Pakize Nayir û Fatma Uyar di dema Çöktürme operasyonu (Operasyona jihalxisinê) ku li bajar û navçeyên Bakurê Kurdistanê hatibû lidarxistin, hatin kuştin.
Martin Luther King
Ew yek ji hemwelatiyên DYAyê yê Efrîqayî bû ku bi riyên bêçek û aştiyane li wekhevî, dadmendî û azadiya mirovan digeriya. Wî ji bo Efrîqayiyên li DYAyê jî ji heman mafan sûdwerbigirin têkoşiya. Ev yeka han dibû sedem ku ji aliyê paşverûyan bibe hedef. Li dijî wî gelek tevgerên kirêt hat lidarxistin. Bombe avêtin wî, bovlat xistin stûyê wî hwd. Lê ew ji doza xwe û riya xwe neqetiya.
Tawanên şer ên Tirkiyeyê li dijî kurdan
Tewanên şer ên di dema dagirkirina Efrînê de (2018)
Tewanên şerê di dema dagirkirina Efrînê, rêzeke tawanên şer e ku di dema hikûmeta Recep Tayyîp Erdogan ve ji aliyê artêşa tirk ve li dijî sivîlan li bajarê Efrînê pêk hatiye. Di dema dagirkirina Efrînê de 700 sivîl hatin kuştin 7 hezar û 400 sivîl hatine revandin û hêj çarenûsa wan ne diyar e. 68 dibistan hatine xirakirin, gelek goristan û 15 perestgehên dînî hatine wêran kirin.
Martin Luther King
Ew ji salên 1955 heya 1968 î ji 30 carî zêdetir hate girtin. Wî ne rêça Marks û ne jî sazûmaniya kapîtalîst diparast. Wî li derûniya û baştirkirina derûniya mirovan digeriya. Di bin bandora riya Gandî û bawermendiya olî de bû.
Tawanên şer ên Tirkiyeyê li dijî kurdan
Bombarana Nexweşxaneya Avrînê (2018)
Bombarana Nexweşxaneya Avrînê, bombaran û tawanek şer e ku ji aliyê hikûmeta Recep Tayyîp Erdogan ve di sala 2018an di dema dagirkirin a Efrînê de ji aliyê balefirên şer ên Tirkiyê ve li dijî Nexweşxaneya Avrînê, li Efrînê pêk hatiye. Di bombaranê de 9 kes jiyana xwe jidest dane û gelek kes jî birîndar dibin.
Martin Luther King
Wî heya dawiya jiyana xwe têkoşiya. Di sala 1964î de ji ber têkoşîna xwe xelata Nobelê girt. Îro navê wî li gelek cih ê kolanên DYAyê hatiye danîn. Ew di li dora kat 18.01 li balkona Lorraine Motels ji aliyê hêzên tarî yên paşverû ve hate kuştin. Li ser kuştina wî li seranserê DYAyê xwepêşandanên bi xwîn hate lidarxistin. Bi deh hezaran kes hatin zîndanîkirin.
Metroya Brukselê
Metroya Brukselê, (bi frensî: Métro de Bruxelles, bi almanî: Brusselse metro) pergalek metroya bilez e ku ji bo beşekî mezin a Herêma Bruksel a paytexta Belçîkayê re dixebite. Sîstem, ji çar xetên metroyê yên kevneşopî û ji sê xetên nûjen pêk tê. Xetên metro-pola M1, M2, M5, û M6 bi hinen beşên hevpar in. Bi tevahî 39.9 kîlomêtre rê û ji 59 rawestgehan pêk tên.
Tawanên şer ên Tirkiyeyê li dijî kurdan
Kuştina Hevrîn Xelef (2019)
Kuştina siyasetmedar û endezyara Kurd Hevrîn Xelef, tawanek şer e ku di dema hikûmeta Recep Tayyîp Erdogan de ji aliyê hêzên çekdarê ku Tirkiye alîkariyê dike pêk hatiye. Hevrîn Xelef di 12ê cotmeha sala 2019an de di dema dagirkirina Serêkaniyê de ji aliyê hêzên çekdarê girêdayî Tirkiye ve hatiye kuştin. Piştî kuştina Hevrîn Xelef rojnameya Yeni Şafak a Tirkiyeyê jibo kuştinê Hevrîn Xelef, wê wek sekreterê giştî yê Partiya Sûriyeya Pêşerojê ku yek ji berfirehkirina siyasî ya PYDê li Sûriyê ye, pênase kir û diyar kir ku "Hevrîn Xelef bi operasyoneke serkeftî hatiye kuştin" kuştina Hevrîn Xelef diyar kir.
Metroya Brukselê
Dîrok
Pargîdaniya Veguhastina Navberî ya Brukselê (bi fransî: Société des Transports Intercommunaux de Bruxelles an STIB, bi hollandî: Maatschappij voor het Intercommunaal Vervoer te Brussel an STIB) di sala 1954an de hate afirandin. Yekem xeta tramwaya binerdê (an premetro) di navbera salên 1965 û 1969an de, ji Schuman heta De Brouckère hate çêkirin. Di sal 1970an de xeta duyemîn di navbera Madou û Porte de Namur/Naamsepoort de hate vekirin. Li Diamant di sal 1972an de rawestgeheke metroyê hate vekirin û di sala 1975an de xeta Greater Ring ji Diamant heta Boileau hate dirêj kirin. Ev beşa tramwayê ya binerdê hêj bêtir nehatiye pêşve xistin û ev xet ji hêla xetên tramwayê 7 û 25 ve tê bikar anîn. Rawestgeha Rogier di sala 1974an de hate vekirin.
Martin Luther King
Ew di pêşketina mafê mirovan li DYAyê xwedî ciheke mezin e.
Tawanên şer ên Tirkiyeyê li dijî kurdan
Êrîşa bi ser konvoya sivîlan de (2019)
Êrîşa bi ser konvoya sivîlan de, komkujî û tawanek şer e ku di sala 2019an de di dema dagirkirina Serêkaniyê û Girêspî de ji aliyê Recep Tayyîp Erdogan ve li dijî kurdan pêk hatiye. Êrîş bi balefirên şer ên Tirkiyê pêk hatiye û di êrîş de 11 sivîlan jiyana xwe ji dest da û 74 sivîl birîndar bûne.
Komkujiya bi ser dibistana Hesîçeyê de (2022)
Komkujiya li dijî dibistana Hesîçeyê, komkujî tawanên şer e ku ji aliyê hikûmeta Recep Tayyîp Erdogan ve li dijî dibistana zarokên keç pêk hatiye. Komkujî li bajarê Hesîçe ya Rojavayê Kurdistanê ji aliyê artêşa dewleta tirk ve li dijî dibistanek pêk hatiye û di encama erîşê de 4 zarok hatin kuştin û 11 e zarok birîndar bûne.
Bikaranîna gaz û çekên kîmyewî ya li dijî gerîlayên PKKê (2022)
Bikaranîna çekên kîmyayî tawanekî şer e ku di dema hikûmeta Recep Tayyîp Erdogan de li dijî gerîlayên PKKê pêk hatiye. Di meha nîsana sala 2022an de bi despêka şerê di navbera hêzên HPGê artêşa Tirkiyê de, di mehên îlon û cotmeha sala 2022an de dewleta tirk d dema şer de li dijî gerîlayên PKKê gaz û çekên kîmyewî bikar aniye. Bi van êrîşên kîmyewî 17e gerîlayên PKKê jiyana xwe jidest dane û hinek dîmenên dema ku gerîlayan PKKê ji ber gazên kîmyewî bi bandor bûne, li Ajansa Nûçeyan a Firatê de di 19ê cotmeha sala 2022an de hatiye weşandin.
Martin Luther King
Eger hûn nikarin bimeşin, naxwe çelepîko herin
Hûn çi dikin, bikin Lê divê hûn ber bi pêş biherikin
Martin Luther King
Înanna
Îştar navê asûrî yê xwedaya sumeriyan a binavê Înanna ye. Navê Îştar li cem samiyên bakurê rojava Astarte bû. Wekî din navên Anunit û Atarsamain herwiha Îştar destnîşan dikin. Banga Ya Star di kurdî de xuya ye navê xwedayekî nîşan dide û bi dibêtiyeke mezin şûnmayiya navê Îştar e. Înanna cêwiya Ûtû/Şamaş e, herdu jî zarokên Nanar/Sîn in. Navên ku pêşî li wan hatin kirin sumerî ne, navên paşê ji akadî tên. Akadî samî ne û ber bi welatên sumeriyan ve koç kirine.
Di astrolojiya dereng a babîlî de pêwendiya Îştarê bi Gelawêjê (Venus) re didanîn. Li cem sumeriyan navê pêyka Gelawêjê "Mil.Dili.Pat" e û wateya wê "stêrka yekane" ye. Wateya navê Înanna jî "Xanima mezin a An" e û "An" jî navê xwedaya ezmanan e. Der barê koka navê Îştar de gelek nîqaş hene, lê bi pirranî tê bawer kirin ku ev nav ji zimanên samî tê. Ji ber ku bandora ne samiyan li ser ol û mîtolojiya vê herêmê têra xwe nehatiye şopandin û ji ber ku hin çandin gelekî bi hêz lê nenivîskî ji nedîtî ve tên dîtin, der barê pêwendiya gotina "Star" û banga "Ya Star" di kurmancî de û navê Îştar de tiştekî berçav nîne.
Înannaya sumerî pêşî li bajarê Urûkê der dikeve pêşberî me. Ev xwedaya jiyanê xwedî du taybetmendiyên balkêş bû: wê dikarî hem berdarî peyda bikira û wê dikarî herwiha zevî xera bikira û bibûya sedema xelayan, wê dikarî canberan bêber û stewr bike. Îştar di serdemên cihê yên dîrokê de dibû xwediyê xwexeysetên cihê. Mirov dikare vê bi bihêzbûna bavkaniyê ve girê bide.
Qidiş
Qidiş, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qereqiye Şekerlû
Qereqiye Şekerlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Siedenbrünzow
Siedenbrünzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Ji Ava Ferad Dilopek
Pirtûka Delîl Mîrsaz a bi navê 'Ji Ava Ferad Dilopek' ji 12 çîrokan pêk tê û bi taybetî bûyerên piştî salên 1980'î wekî mijar digire dest. Pirtûk ji aliyê weşanên aram ve li Tirkiyeyê hatibû çapkirin.
Şaredariya Qoserê ev pirtûk bi boneya Mîhrîcana yekem a Çand û Hunerê ya Qoserê (25.09.2004) belaş belav kir.
30ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Oxçiyan, Qowanciyan
Oxçiyan (bi tirkî: Okçular), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Mössingen
Mössingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Magny-lès-Villers
Magny-lès-Villers, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Wiesent, Bavyera
Wiesent şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qereqişlaq Vergehan
Qereqişlaq Vergehan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hemedana Jêrîn
Hemedana Jêrin an Hemedan Tehtanî, gundekî bi ser navçeya Rihayê ve ye.
Boncé
Boncé, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Hemedana Jêrîn
Gelhê gundê Hemedana Jêrîn 325 kes e. Li gund mektebek û goristanek hê ye. Mixtarê gund Celal Küllah e. Gelê gund ji eşîra Asî (Asiyan) ye. Dema Riha bû bajarê mezin, gund jî bû tax.
Boncé
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kareva, Sersink
Kareva, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gevlaya Jêr
Gevlaya Jêr (bi tirkî: Aşağıdemirci), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Helbestên Welatê Bindest
Helbestên Welatê Bindest pirtûka yekemîn ya M. Saît Alpaslan e.
Qereqişlaq
Qereqişlaq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Petit-Couronne
Petit-Couronne, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Helbestên Welatê Bindest
Di sala 1992'an de li Stenbolê, ji aliyê Weşanxana Pelê Sor ve hatiye weşandin. Bi weşandina vê pirtûkê, cara yekemin helbestvanek li welêt dijî pirtûkek kurdî weşandiye.
Boncourt, Eure-et-Loir
Boncourt, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Petit-Caux
Petit-Caux, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Ammerbuch
Ammerbuch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sommersdorf, Mecklenburg-Vorpommern
Sommersdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Ade, Nexede
Ade gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 105 kes (36 malbat) bûn.
Rukiye Ozmen
Rûkiye Özmen nivîskareke kurd e.
Özmen li Emerîn (Cizîr) hatiye dinyayê.
Wolfsegg, Bavyera
Wolfsegg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
31ê tebaxê
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Xanwekanî Kurey Kompaniye
Xanwekanî Kurey Kompaniye, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Bodelshausen
Bodelshausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Utzedel
Utzedel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Magny-Montarlot
Magny-Montarlot, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Le Petit-Quevilly
Le Petit-Quevilly, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kanzak
Kanzak, gundekî bi ser navenda Westana Wanê ve ye.
Mîhrîban Aliyeva
Mîhrîban Aliyeva (, jdb. 26ê tebaxa 1964an li Bakû, Azerbaycan Komara Sosyalîst a Sovyet, Yekîtiya Sovyet) siyasetmedareke azerî ye.
Hendrik Lorentz
Hendrik Antoon Lorentz ( jdb. 18'ê tîrmehê 1853 li Arnheim; m. 4'ê reşemiyê 1928 li Haarlem) matematîknas û fîzîknasekî Hollandî bû. Hêza Lorentz ji navê wî hatiye wergirtin. Sala 1902'î bi tevî Pieter Zeeman Xelata Nobel a fîzîkê werdigire.
Sala 1878'î hêj di 24 saliya xwe de wekî birêvebirê beşa fîzîkê ya Zanîngeha Leiden tê peywirdarkirin. Heman salê dest bi konferansên di bin navê di fîzîkê de angaştên molekûlar dike. Li ser mijarên wekî angaştên elektromanyetîzmê û kareva, têkiliyên di navbera tîrêj û manyetîzmê de, mekanîk, hîdrodînamîk, termodînamîk, angaştên kînetîkê, angaşta radeya hişk, tîrêj û belavbûn, angaşta elektronê, relatîvîte hwd sekiniye û lêkolaye. Yek ji teorîsyenên fîzîkê yên navdar e.
Berhemên wî (bi Hollandî, Almanî û Îngîlîzî)
Pirtûk an weşan
Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Science, Amsterdam:
Qeredervîş
Qeredervîş, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kaniya Baska
Kaniya Baska, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lîsteya bajarên Ûkraynayê
Va ye lîsteya hin bajarên Ûkraynayê ye.
Li Ûkraynayê 24 oblast û 459 bajar (bi ûkranyayî: мiсто, mîsto) hene. Ji van bajaran, Kîev (Kiyîv) û Sevastopol xwediyê statûya taybet in. Her wiha bajarê Krîmê ku li sala 2014an ji aliyê Rûsya ve hate dagirkirin, li gor makeqanûna Ûkraynayê komareke xweser e. Dîsa qismek ji bajarên Donyetsk û Lûganskê, ku wek Herêma Donbasê tên binavkirin, di bin kontrola alîgirên Rûsyayê de ne. Li herêma Donbasê ji sala 2014an ve şerê navxweyî didome. Bi giştî 279 bajarê rayon û 178 bajar ên ku bi oblastekê ve girêdayî ne hene.
Girîn
Girîn ( navçeyeke herêma bakurê Kurdistanê ye û girêdayî bajarê Sêwasê ye.
Lîsteya bajarên Ûkraynayê
Li gor hejmara nifûsê bajarên herî mezin Kîev, Xarkîv û Dnîpro ne. Bajarên wek Xarkov, Dnîpro û Zaporîjjiya bi sanayiyê û bajarên wek Kîev, Odessa û Lvîvê jî di warê turîzmê de pêşketî ne.
Girîn
Di sala 1869ê de bûye navçe. Di dema osmaniyan de yek ji cihên ermenî pirr lê dijiyan bû û ermeniyan ji navçeyê re "Giurin" digotin. Lê ji ber ku gelek caran li wir ermenî dihatin qirkirin, her dem lê girîn hebû, kurdan jê re gotin "Girîn". Navê wê yê herî kevn di qeydên hîtîtan de Tlegerma derbas dibe. Herwekî Tegarama, Togarama, Garma jî hatiye gotin. Navê îro tê bikaranîn tê texmînkirin ku ji zimanê ermenî ye.
Lîsteya bajarên Ûkraynayê
Lîsteya bajarên sereke yên Ûkraynayê
Nîşe:
Girîn
Di navbera salên 1870 - 1915î de genosîden mezin li dijî ermeniyan pêk hatine, dewleta Tirk bi navê ermenî her tişt tune kiriye. Dêrên wan rûxandiye yan vegerandiye mizgeftê. 137 km ji Sêwasê dûr e.
Çirçirka zevî
Çirçirka zevî (bi latînî, Gryllus campestris) cureyekî çirçirkan (Gryllidae) e.
Cochem-Zell
Cochem-Zell, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Qerebûrin
Qerebûrin, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dettenhausen
Dettenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Zeitlarn
Zeitlarn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Firset Sofî
Firset Sofî Elî (, zayîn 21ê gulana 1978an - mirin 18ê Çiriya Paşiyê 2020ê) siyasetmedarekî Kurdê Iraqê  yê Partiya Demokrata Kurdistanê (KDP) bû.
Jiyana wî
Ew li gundê Gezne ya Navçeya Çoman ji dayik bû. Ew Waliyê Hewlêrê bû heya ku ew ji ber COVID-19ê di 18ê Çiriya 2020ê de mirî.
Petiville, Seine-Maritime
Petiville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qirxbilax Eher
Qirxbilax Eher, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Verchen
Verchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Xulîce
Xulîce, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Hafik
Hafik, anku Ḧafik, an jî Xavik (di sala 1928an de wekî Ḧafîq hat nivîsandin ) yek ji navçeyên Sêwasê ye. Navê wê di sala 1926'î de qedexe kirine û bi hinekê guhertinê kirine Hafik.
37 km ji Sêwasê dûr e. Gorî hejmartinên fermî yên dewleta Tirk di sala 2000î de li navendê 5.600 û li gundan jî 13.687 kes dijîn. Şikên mezin di van statîstîkan de hene. Lewra polîtîkaya dewleta Tirk a "Helandine tixûbên Kurdistanê ji aliyê etnîsîteyê (1946)" hêj didome. 82 gund û 4 mezreyên wê hene. Hin mezreyan jî dewlet bi fermî napejirîne.
Kanî Çinar
Kanî Çinar, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qeracelû
Qeracelû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kuştina Breonna Taylorê
Breonna Taylor, teknîsyenekî tibî ya acîl a Afro-Amerîkayî ye ku 26 salî bû, Ji aliyê efserên polîsê ya Midûriyeta Polîsan a Louisvilleê (LMPD)  Jonathan Mattingly, Brett Hankison û Myles Cosgrove ve 13a adarê 2020'an de hate kuştin. Li Louisville, Kentuckyê sê heb polîsên LMPD bi cilên nefermî re bi bêxeber dikevin xanûmana wê. di navbera hevalê Taylorê bi navê Kenneth Walker û efserên polîsan de şer çê dibe. Walker got ku ew bawer dike ku efserên LMPDyê mûşek bûn. Efserên LMPDyê ziyatirî bîst guleyan li ser Taylorê û hevalê wê barandin. Taylor 8 caran hate gulebarankirin û efsera LMPDyê Jonathan Mattingly bi guleyekî birîndar bû. Karmendek din a polîs û sertîpekî LMPDyê dema ku ferman hatibû danîn, li cihê bûyerê de bûn.
Ealhswith
Ealhswith yan Ealswitha (m. 5ê kanûna pêşîn sala 902an) jina Alfredê Mezin bû. Bavê wê, Æthelred Mucel ku mîrê Gainiyê bû ya ku Gaini wekî komekî eşîrî tê zanîn, esilzadeyekî Merciayî bû.Diya wê Eadburh e û endama xanedanekî Merciayê ye û li gor Cyril Hartê ew yek ji neviyên Coenwulfê Merciayê ye.20ê tîrmehê de ji aliyê filleyên rojhilat û rojavayê ve wekî ezîz tê yadkirin.
Bonneval, Eure-et-Loir
Bonneval, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Magny-Saint-Médard
Magny-Saint-Médard, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dußlingen
Dußlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kanî Mazî
Kanî Mazî, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Jennifer Morrison
Jennifer Marie Morrison, (Şîkago, Illinois, DYA) lîstikvan, hilberîner, derhêner û modela berê ya zarok a amerîkî ye. Pirranî bi rolên xwe yên Dr. Allison Cameron a di rêze-drama bijîjkî House ya salên 2004 û 2012an, tê naskirin.
Jînenîgarî
Morrison, li bajarê Şîkago yê Illinois ji dayik bûye û li bajarê Arlington Heights ya Illinois mezin bûye. Morrison ji sê zarokên malbatê ya herî mezin e. Xwîşka wê Julia stranbêj û terapîsta koma muzîkê ye û birayê wê Daniel derhênera koma mûzîkê ya lîseyê ye. Bavê wê Dawid, mamosteyê muzîkê yê teqawît bûyî û derhênerê koma mûzîka lîseyê ye. Bavê wê di sala 2003an de ji aliyê Lijneya Perwerdehiyê ya Wîlayetê ya Illinoisê ve wek mamosteya salê hatiye diyarkirin.
Morrison çû Dibistana Navîn a Başûr, û paşê di sala 1997an de Dibistana Bilind a Prospect (cihê ku dê û bavê wê lê dixebitî) qedand. Di koma meşê ya dibistanê de mûzîkjena klarnetê bû û di heman demê de di koroya dibistanê de strana jî digot. Morrison jibo xwendina zanîngehê beşdarî Zanîngeha Loyola Şîkago bû û li zanîngehê ji beşa şanoyê û îngîlîziya kêm-perwer di sala 2000an de mezûn bû. Beriya çûyîna Los Angelesê ji bo ku li pey lîstikvaniyê bimeşîne li Kompaniya Şanoyê ya Steppenwolf perwerdeh dît.
Mêrgahasiman
Mêrgahasiman (bi tirkî: Göçmezler), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
1ê îlonê
Cîhan
Îro 1ê îlonê Roja Aştiyê ya Cîhanê ye. Welatên pakta Warşova û Yekîtiya Sovyetan ji ber naziyan di 1ê îlonê de şerê cîhanê yê herî bi xwîn dan destpêkirin 1ê îlonê wek roja aştiyê ya cîhanê ragihandin.
Di sala 1920an de Fransiyan dewleta Libnanê ya paytexta wê Beyrûte ava kirin.
Di sala 1923an di encama erdhejê de li bajarên Japonya Tokyo û Yokohama 300 hezar kesî jiyana xwe ji dest dan.
Di sala 1983an dema şerê sar de Balafirek rêwiyan ya Rêhewayên Koreyê, dema ku kete qada hewayî yê Sovyetê ji aliyê jetên rûsan ve hatiye xistin. Di encamê de 269 rêwiyên tê de jiyana xwe ji dest dan.
Di sala 1991an de Ozbekîstanê serxwebûna xwe a ji Yekîtiya Sovyetan ragihand.
Cobir
Cobir an cûbir (bi latînî, Gryllotalpa), li hinek herêman wek bêvilpan, meqesok, lar, devqusk an quzgezk jî tê naskirin, buxikeke di çîna mêş û mûran de ye. Cobir di erdê de qulan vedike û bi devê xwe kok û rehên fêkî û giha diqusîne. Loma bi zimanê îngilîzî jê re dibêjin "çirçirka koremişk". Dirêjbûna cobir 3-5 cm e.
Gomaringen
Gomaringen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Pierrecourt, Seine-Maritime
Pierrecourt, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qtanlû
Qtanlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
2ê îlonê
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Beggerow
Beggerow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Weşanên Özge
Di Weşanên Özge de gelek pirtûkên ser çand û dîroka kurd hatin weşandin. Xwediyê Weşanên Özge Mehmet Bayrak e.
Bouglainval
Bouglainval, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Wênesaz
Wênesaz an wênevan kesên ku wêne çêkin in. Wênesaz hunermend in.
Li Rojhilata Kurdistanê ji bo wênesaz "wênekêş" tê gotin. Lê li Bakurê Kurdistanê "wênekêş" ji bo makînaya fotografan tê bikaranîn. Gotina wênesaz li ser bingeha wêne û sazkirinê hatibe çêkirin jî, gotina wênekêş li ser wêne û kişandina firçeyê hatiye çêkirin. Di kurmanciya bakur de "wêne hate kişandin" nîn e, lê "wêne hate girtin" heye. Nexwe "wênekêş" di şûna makînaya fotografan de ne gotineke 100% rast be jî, di çanda nivîskî de êdî wisa hatiye bikaranîn.
Qeyedîbî
Qeyedîbî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gevlaya Jor
Gevlaya Jor (bi tirkî: Yukarıdemirci), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Lower East Side
Lower East Side, (axlebî wek LES tê kurtkirin), taxeke Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye ku li başûrrojhilatê herêma Manhattan ya wîlayeta New Yorkê ye. Bi giştî bi Allen Street, East Houston Street, Essex Street, Canal Street, Eldridge Street, East Broadway û Kolana Grandê sînordar e.
Metroya Viyanayê
Dîrok
Plansazkirina rêhesina binerd ya Viyanayê salên 1840an ve destpêkir. Ji wî demê ve, gelek plan û niqaş hene ku ji bo avakirina projeyek sîstema metroyê. Bi vî planê xwestin ku Viyana bibe bajarê herî baş a sîstema metroyê. Daxwaza endezyar Heinrich Sichrovsky ji sala 1844an ve bi fikrê rêhesinek atmosferî ya li ser bingeha pergala Medhurst û Clegg ye. Trên bi riya pompeyên hewayê motorên hilmê yên rawestayî bi rengekî pneumatîk bi pêş ve bihatana û rêya Sichrowskys divê ji Lobkowitzplatzê li binê Viyana Glacisê berbi çemê Wienê berbi Hütteldorf ve biçe. Her çend trênên bi vî awayî li London û Parîsê hatibin çêkirin jî lê li Viyanayê ji bo pargîdaniyê veberhêner nedîtin, ji ber vê yekê ev fikir nehate pejirandin. Projeya girêdana trênê ya Julius Pollak (1849) jî wekî pergalek atmosferê hate fikirîn. Daxwaza Sichrovsky xala destpêkek ji bo rêzeplanên ku bi piranî nehatine pejirandin bû. Di sala 1858an de plansazê bajêr Ludwig Zettl pêşniyar kir ku li cihê tijîkirina xendeqan rêhesinek çêbike û piştre re di vê xendeka dorpêçkirî de tramvayek rêhesin were danîn. Vê yekê dê têkiliyek di navbera stasyona navendî û salonên sûkê de biafiranda, di heman demê de tunelên ku bi gazê têne ronî kirin dê wekî depoyên xwarinê bêne bikaranîn. Di sala 1873an de, bi kêmî 25 plansazkirina ji bo seyrûsefera trenê ya şaredariyê dest pê kir.
Kure Markê
Kure Markê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Norxan
Norxan, navçeyeke bakurê Kurdistanê ye û girêdayî parêzgeha Sêwasê ye. 47 km ji Sêwasê dûr dikeve.
Aborî
Aboriya herêmê li ser bazirganiya piçûk e. Herwekî çandinî, xwedîkirina ajalan û tûrîzm jî tê kirin.
Qorîgul
Qorîgul, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sayda
Sayda, bajarekî navçeya (Landkreis) Mittelsachsenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Hirrlingen
Hirrlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Nijmegen
Nijmegen, bajareki li rojhilata Holenda ye. Nijmegen, mezintirîn bajarê Gelderlandê ye. Li sala 2019ê nifûsa bajarî nêzî 177,000 kesan bû. Nijmegen bajarê herî kevn yê Hollandayê ye. Nijmegen li dor 6 kîlometreyan dûrî sînorê Almanya ye.
Panama
Panama dewleteke Amerîkaya Navîn e. Ew digê Kosta Rîka û Kolûmbiya.
Gareya
Gareya, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qûrşaqlû
Qûrşaqlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Schwandorf (navçe)
Schwandorf, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Le Boullay-les-Deux-Églises
Le Boullay-les-Deux-Églises, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kirchentellinsfurt
Kirchentellinsfurt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Pîzalok
Pîzalok mêşeke bi zîx e. Di govdeyî ewê da daximê reş û zer hene. Pîzpîzonk telaqan (kewar) çêdike û hingiv çêdike.
3ê îlonê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
1964 – Amber Lynn, pornostêrka amerîkan
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Fewzî Bîlge
Fewzî Bîlge wênesaz û nivîskarê kurd e.
Fewzî Bîlge di sala 1962an de li Mêrdînê, li Dêrika Çiyayê Mazî hatiye dinyayê. Di heman salê de malbata wî koçî Qoserê kirine. Heya perwerdehiya xwe ya lîseyê qedandiye li wê derê maye. Di 1978an de li Zanîngeha Stembolê, beşa edebiyatê xwend. Heya ko dibistana xwe ya duyem, li Zanîngeha Marmarayê beşa zanisteyên civakî, di sala 1987an de qedand di ajansên girafîkî de xebitî.
Ji edebiyatvanekî bêtir weke wênesaz tê naskirin û hezkirin. Wî li çar aliyên welêt bi dehan pêşengeh li dar xistine. Şeş–heft salan di navendên çand û hunerî de di gelek beşan de, bi taybetî jî li beşên hunerên şêwekariyê berpirsiyarî girt û gihaşt gelek xebatên serkeftî. Bi sedan nivîs û xebatên wî yên wêneyan di kovar û rojnameyên kurdan, weke Nûdem, Pelîn, Roj, Medya Güneşi, Jiyana Rewşen, Kevan, Tîroj de hatine weşandin.
Ev sêzdeh sal e bi keçikeke Dêrikî, xweşik, arkeolog re zewiciye. Bi navên Sultan Stêra û Serhat Berzan du zarokên wan hene.
Ev çend salên dawiyê li Batmanê dijî, di kargeha xwe ya hunerên şêwekarî de gelek şagirt gihandine. Ev sê salên dawiyê weke çîroknivîsekî tevdigere û pirtûka xwe ya yekemîn ji dosyayên xwe yên çîrokan yek, bi navê Jidilara di 2002an de weşand. Di demeke kin de albûmeke wî ya ko ji wêne û nivîsarên şîroveyên wêneyên wî pêk tê wê bigihêje xwendevanan.
Ezîzan
Çend wateyên Ezîzan hene:
Algorîtma
Algorîtma awayekî çareserkirina pirsgirêkek taybetî an gihîştina armanceke taybetî ye.
Tecer
Tecer(bi romî navê wê danîne Ulaş) navçeyeke Bakurê Kurdistanê giradayê bajarê Sêwasê ye. Navê wê yî berê Tecer bû û gundekî piçûk bû.
Di sala 1968'î de navê wê yî berê hate qedexekirin û kirin Ulaş. Di heman salî de bû şaredarî jî.
Derbarê Tecerê de
Di sala 1990î de bû navçe. 2 nehiye, 37 gund û 19 mezreyên wê hene. 4 mezre jî ji aliyê dewletê ve bi fermî nayên pejirandin. Gorî polîtîkaya dewleta Tirk a "Helandina tixûbên Kurdistanê ji aliyê etnîkê ve 1946" gelek koçber ji Balkan û Qefkasya anîne, bicihkirine.
Aborî li ser ristina xalîçeyan, bazirganiya piçûk û xwedîkirina ajalan e. Herwekî çandinî jî têkirin.
Qorçîkendî
Qorçîkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Girbîbişê
Girbîbişê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Datzetal
Datzetal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Wêjeya cîhanê
Wêjeya cîhanê ji bo binavkirina tevaya wêjeya neteweyî ya cîhanê û tîraja berheman li cîhana berfireh li derveyî welatê wan tê bikar anîn. Berê, di serî de behsa serberhemên wêjeya Ewropa Rojava dikir; lêbelê wêjeya cîhanê îro bi awayekî zêde di çarçoveyeke navneteweyî de tê dîtin. Naha, xwendevan di wergerên cûrbecûr de xwe bigihînin cûrbecûr berhemên cîhanî.Gelek lêkolîner îdia dikin ku tişta ku berhemekê dike wêjeya cîhanî, belavbûna wê li derveyî welatê wê ye. Bo nimûne, Damrosch dibêje, "Berhemek bi pêvajoyek ducar dikeve nav wêjeya cîhanî: Yekem, bi xwendina wêjeyê; duyem, bi belavkirina cîhanek berfirehtir ji xala xwe ya zimanî û çandî wêdetir". Bi heman awayî wêjenasê cîhanê Venkat Mani jî di wê baweriyê de ye ku “cîhana” wêjeyê bi “veguhestina agahiyê” ku bi giranî ji pêşveçûnên çanda çapê pêk tê, pêk tê. Ji ber hatina pirtûkxaneyê, "Weşanxane û pirtûkfiroşên ku pirtûkên bi arzanî çap dikin û difroşin, hemwelatiyên xwendewar ên ku van pirtûkan distînin, û pirtûkxaneyên giştî yên ku van pirtûkan digihînin kesên ku nikaribin wan bi awayekî kolektîv bikirin de rolek pir girîng dilîzin "çêkirina" wêjeya cîhanê".
Seîd Ibadetîyan
Seîd Ibadetîyan an Banan (8ê tîrmeha 1963, Guawer, Gyellan - ) helbestvanekî kurd e û yek ji pêşengên helbestvaniya Kurdîyê Başûrî ye.