cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salihê Kevirbirî
Di sala 1992 de bi derketina rojnameya Welat re, ji zimanê dayîka xwe haydar bû. Li herêma Çokurovayê di rojnameya Welatê Me de cara yekem dest bi karê rojnamegeriyê kir û heta rojname hate girtin, li herêmê berpirsiyariya rojnameyê kir. Piştî girtina Welatê Me, kar û barê rojnamegeriyê di rojnameya Azadiya Welat de berdewam kir. Di destpêka sala 1997 de hate Stenbolê, di heman rojnameyê de bû berpirsiyarê Karê Nivîsaran û ji ber vê peywira xwe, bi dadgeh, girtîgeh û dozgeran re nasraw bû. Ji bilî Welat, Welatê Me û Azadiya Welat, nivîsar, hevpeyvîn û lêkolînên wî di kovar û rojnameyên weke Ozgur Politika, Demokrasî, Ozgur Bakiş, Yeni Gundem, Jiyana Rewşen, Avaşîn, Nûbihar û Nûdem de hatin weşandin. Her wiha di malpera Netkurdê de di qûncika xwe ya bi navê Hevîrtirş de nivîsaran dinivîse.
Beriya ku biçe ser dilovaniya xwe, bi nivîskar Mehmûd Baksî re li ser romana Serhildana Mala Eliyê Ûnis kar û xebat kir.
Salihê Kevirbirî, li ber qedandina Antolojiya Dengbêjan e û dest bi romana Koçero kiriye.
Salihê Kevirbirî, endamê PENa Kurd, endamê PENa Navneteweyî û endamê Senatoya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê ye.
Heta niha 5 (pênc) berhemên Salihê Kevirbirî hene:
Gasor
Reftar û Parêzî
Koçber e, di buharê de dihê û di meha îlonê de dîsa vedigere. Bi pirranî havînan li ciyê darînî dihê dîtin. Bi kêzên mezin, çûkên biçûk, kulî û marmarok û gumgumokên biçûk xwedî dibe.
Heşîna bêrîvanan
Çima gotine ya bêrîvanan?
Bi texmînî di riyên dûr ên bêrîvaniyê de bêrîvanan xwarinên xwe, herwiha dolmehên xwe bi hevre dixwarine, li ser sifreye radixistine, ev nav jî wisa derketiye. Ango yekê ji malê kutilka îsotê, yekê ya pîvazê yan a pelên rezê aniye, li ser sifreyê cureyên wê pirr bûne. Xebateke zanistî li ser pêjgeha kurd nehatiye kirin.
Ev ne xwarineke standard e. Mirov dikare bi dilê xwe sebze, biharbêhnan bibijêre.
Çêkirin
Berê berkeliya (melzemeyê) hundir amade bikin. Ango goşt, pîvaz, îsot, fringî hûrbikin, berkeliya hatiye dayîn bi giştî tevlîhev bikin, ava simaqê pê bidin xwarin. Hûn dikarin di nava ava simaqê de hinekê bikelînin jî.
Zebzeyên xwe (li gor kêfa xwe bacanreşk, kundir, îsot, fringî, kelem ûêd) bînin, hundirê wan bo dolmehê derînin. Ji têkela hundir, hundirê zebzeyan dagirin (tije bikin). Ava simaqê berdin ser. Giraniyeke pan bidin ser dolmehên di quşxane yan beroşê de hatine bicihkirin û bihêlin bila bikele.
Kel bidawî bû, ji agir bigirin, bi qasî 10-15 deqeyan derxûnê (qalpaxa, devanga quşxaneyê) venekin, bila di hilmê de bimîne. Êdî dikare were ser destexaneyê (sifre).
Trênên yekrakêş
Mirov dikare bêje ku trenên klasîk yekrakêş bûn. Hin tren hene bi du lokomotîvên seyar in ku ev jî dikevin beşa trenên yekrakêş lewre, di dema hereketê de tenê yek lokomotîvek dixebite.
Gewroyê Jorîn
Gewroyê Jorîn, gundekî girêdayî Navçeya Agirî Îdirê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Longvillers
Longvillers, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Trên
Dîroka trênê
Di destpêka 1800'î de li Brîtanyayê yekem ceribandina vegihastinê ya li ser rêhesinê hatiye kirin. Endezyar Richard Trevithick di 6'ê reşemiyê 1804'î de, 10 ton bar 16 km li ser rêhesinê veguhastiye. Ji bo wê 5 katjimêr pêwîst bûye.
Stephenson, 27'ê rezberê 1825'î de li Skotlandê di nava Darlingthon û Stocktonê de bar û rêwî veguhastiye. Lokomotîva wî saetê de 24 km ajotiye.
Piştî van ceribandinan di nava 10 salan de rêhesina Brîtanyayê gihîştiye 2.000 kmyê. Sala 1831'î de li DYA, 1832 li Fransa, 1835 li Belgiya, 1837 li Rûsya û 1848'î de li Spanya rêhesin hatine bikaranîn.
Niederalteich
Niederalteich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Deggendorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çortan
Çortan an ji Şîrêj xwarinek ji şîr e. Çawa ku jê re Çortan tê gotin, li hin herêmên Kurdistanê jê re Keşk jî tê gotin. Çortan di nava Kurdan de xwarineke pir kevn e.
Du texlît çortan hene: Yek ji dewê kelandî, ya din ji dewê nekelandî çêdibe.
Irvin D. Yalom
Irvin David Yalom (jdb. 13ê hezîrana 1931ê, Washington, DC), psîkoanalîst, psîkiyatrîst, psîkoterapîst û nivîskarekî cihû-amerîkî ye.
Çortan
Dew bi kelandinê diquse, tilpa ku heye li parzûnik dixin, dibe wek mastekî tîr, piştre bi qederê mezinatiya hêka mirîşkê dikin girêk, ji girêkên Çortanî re "serî" tê gotin û li ber tavê hişk dikin. Piştî ku hişk bû, hiltînin û di zivistanê de dixin nava hin xwarina û dixwin. Çortanê ku ji dewê nekelandî çêdibe, weha ye: Dew dixin kîs û dadileqînin. Ava tê de dipale û tilp dimîne, dibe wek mastekî qalind û weke yê kelandî dikin girê û li ber tavê hişk dibe.
Di demên ku qatix tune bê, xasma di zivistanê de, çortan di şûna mast û dew de tê bikaranîn. Lê bi piranî di mehîrê de, di taxûz û sîrmastikê de tê bikaranîn. Berî ku bête bikaranîn, çend serî çortan rojek berê dixin nava avê, da nerm bide. Piştre li hev dixin û dibe mîna dewekî qalind, yan jî hindik av dixin serê û dibe wek mast. Êdî kebaniya malê, çewa bivê wisa ji bo xwarinê amade dike.
Beckum
Beckum bajarokekî navçeya (Landkreis) Warendorf li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Îdir
Îdir an jî Reşqelas (bi tirkî: Iğdır) bajarekî li Tirkiyeyê û Bakurê Kurdistanê ye.
Beriya Serhildanên Agiriyê girêdayî bajarê Agirî bû, piştî têk çûyîna kurdên Agirî, Îdir bi Qersê ve hate girêdan. Heya 1991ê navçeya Qersê bû. Pîvana erdê navçeyê 2.424 km û û rûber, 1.650 ye. Hejmara nifûsa wê nêzîkî 75.927 e.
Erdnîgarî
Pîvana erdê navçeyê 2.424 km û û rûber, 1.650 ye. Hejmara nifûsa wê nêzîkî 75.927 e. Di Bakurê Kurdistanê de deşta mezintirîn û kûrtirîn li vir e. Hewa Îdirê gelekî xweş e. Ji ber ku cihê vî bajarî çal e, him germ e û him jî gelek fêkî lê hêşîn dibin. Bajar rasterast li pêşiya Çiyayê Agiriyê çêbûye.
Navê deşta Îdirê yê berê Rewan e. Lê belkê ji wê ye, deşta ku îro beşeke wê li para Ermenistanê ketiye, li ser axa wê ye. Ango ji vê deştê gişkî re Deşta Rewanê hatiye gotin. Xelkê bajêr pêz xwedî dikin û çandiniyê re mijûl dibin. Her weha ji ber ku li ser sînor e, bazirganî jî pir pêşda çûye. Ev deh-panzdeh sal in bajarê Îdirê ji hêla aboriyê ve pir pêşta çûye. Kurdên li vî bajarî piranî ji eşîrên Celalî û Redkî ne. Lê kêm bin jî eşîrên din jî hene. Niştecihên bajêr ji kurd û azeriyan pêk dihên. Her weha hinekî jî ermenî li vê herêmê dijîn.
Xirbê Şêx Mehmûd
Xirbê Şêx Mehmûd gundekî Omeriya ye ku girêdayî navçeya Mehsertê a girêdayî Mêrdînê  ye.
Zîrkuh (navçe)
Zîrkuh yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Başûr ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Zîrkuh e.
Gewroyê Jerîn
Gewroyê Jerîn, gundekî girêdayî Navçeya Agirî Îdirê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Xirbê Hacî
Xirbê Hacî, gundekî girêdayî navçeya Mehserta Mêrdînê ye.
Keferelb
Keferelb, anku Kefer'elb, gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.
Rikabey Gewre
Rikabey Gewre, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xirabreşk, Xelîlî
Xirabreşk taxeke Xelîliyê ya bajarê Rihayê ye.
Eyneto
Eyneto, taxekî Bajarê Nû yê Diyarbekirê ye.
Rûsî Ermenistan
Rûsî Ermenistan Ermenistan bin Rûsî destûr. Rojhilat bû erk ji Rûsî zagon.
Armawîr (parêzgeh)
Armawîr (bi ermenî: Արմավիրի մարզ) parêzgehek Ermenistanê ye. Navenda vê parezgehê bajarê Armawîr e. Armavîr dikevê Deşta Arasê di navbera çiyayên Agirî û Aragazê. Rûerda parezgehê 1.242 km² û hejmara niştecihên wê jî 255.861 kes e. Bajarên giring ên parezgehê Ejmiatsin, Metsamor û Margara ne.
Li başûr û rojava sînorê navbera parezgehê û Tirkiyê bi wasî 60 km ye.
La Chapelle-des-Pots
La Chapelle-des-Pots, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xurşîd Mîrzengî
Xurşîd Mîrzengî li gundê Zengê ya Licê di sala 1950 de hatiye cîhanê. Bi navê Sînor (Jîndan-1995) romanek nivîsîye û daye weşandin. Gotar û nivîsên wî yên bi kurmancî û zazakî di kovar û malperên kurdî de belav dibe.
Mexza
Mexza, gundekî girêdayî Navçeya Agirî Îdirê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Îsfehan
Îsfehan, bajarek li Îranê ye û paytexta parêzgeha Îsfehanê ye.
Îbn Ezraq
Navê wî yê dirêj Ehmedê kurê Yûsifê kurê Eliyê Ezraq e.
Montaiguët-en-Forez
Montaiguët-en-Forez, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Fars Ermenistan
Ermenistana Parsî yek ji parezgehên dewleta Persî a kevn bû. Êv parazgeh ji herêma Serhed û Ermenistanê pek diahat.
Mele Çelebî
Mele Çelebî navê rastî Mihemed Çelebî Kurdî (z.? li parêzgeha Amedê - m. 1655) yek ji nivîskar û tefsîrvanekî bi eslê kurd yê ji Amedê ye. Ji derheqê jiyana wî de agahî zêde tuneye.
Lignan-de-Bazas
Lignan-de-Bazas, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Loucelles
Loucelles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Jînfirehî
Jînfirehiyê gelek raman hene:
Coreyên jînfirehiyê jî hene:
Foucherolles
Foucherolles, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Farê
Farê, taxekî Bajarê Nû yê Diyarbekirê ye.
Hemamlû
Hemamlû gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xirbeqelaç
Xirbeqelaç  gundekî girêdayî navçeya  Mehsertê   a girêdayî Mêrdînê  ye.
Xirbê Mirîşk
Xirbê Mirîşk, gundekî Omeriya ye ku girêdayî navçeya Mehserta Mêrdînê ye.
Eisenach, Rheinland-Pfalz
Eisenach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Beelitz
Beelitz, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Brandenburgê ye.
Hugo Gernsback
Jiyan û berhem
Hugo Gernsback (esasen Gernsbacher) li navçeya Bonneweg a paytexta Luksembûrgê, Luksembûrg hat cîhanê. Malbata wî cihû bûn. Dayika wî Berta Dürlacher kevanî bû û bavê wî Moritz Gernsbacher meyfiroş bû. Ew perwerdehiya xwe ya teknîkî li Zanîngeha Teknîkî ya Bingenê qedand, di wê demê de hîn jî navendek teknîkî ji bo endezyariya mekanîkî û endezyariya elektrîkê. Di sala 1904a de ew koçî Dewletên Yekbûyî bû. Ew sê caran zewicî bû: Rose Harvey di sala 1906an, Dorothy Kantrowitz di 1921an de, Mary Hancher di 1951an de.
Di 1925 de Gernsback îstgeha radyoya WRNY saz kir û beşdarî weşana bernameyên wêneguhêzê bû. Gernsback di sala 1926an de kovara Amazing Stories diweşand û wisa jenra nûjen a wêjeya honaka zanistî  damezrand. Xêzkarê herî giring ê wê kovarê Frank R. Paul bû (ku bi eslê xwe awistiryayî bû). Gernsback bi sebeba fandoma honaka zanistî roleke sereke dilîst ji ber ku ew di kovarên xwe de navnîşanên  nivîsevanên birîdeya xwendevan diweşand.
Xelata Hugo (bi rastî: Science Fiction Achievement Award) xelateke xwendevane û ji sala 1953an ve tê dayîn. Navê wê Xelatê ji pêşnavê Gernsback de tê. Di sala 1996an de Gernsback li Science Fiction and Fantasy Hall of Fame esîrkirî bû. Hugo Gernsback bi xwe jî honaka zanistî nivîsand, di nav de romana Ralph 124C 41+, ku ew yekem car di kovara xwe Modern Electrics ji nîsana 1911-ê heta adara 1912an de weşand. Sernavê romana, ku bi îngilîzî tê axaftin, Ralph one two four c four one“ ku ew jî dikare wekî Ralph, one to foresee for one“were fêm kirin. Bi kurdî de ev tê vê wateyê: "Ralph, yê ku ji me re di paşerojê de dinihêrîne".
Hugo Gernsback di heman demê de dahêner bû û heya mirina wî 80 patent bi dest xist. Ew dahêneriya yek ji wan amûrên muzîkê yên elektronîkî yên yekem bi karanîna oscillatoran, Staccatone bû.
Hîçek (trîviya)
Di lîstika xêvjimêrê Mass Effect 2 de navê keştiyek hilweşandî Hugo Gernsback e.
Milik
Milik, gundekî girêdayî Navçeya Agirî Îdirê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Zingst, Almanya
Zingst şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sanya
Sanya, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hainanê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 685.408 kesî
Sunwal
Sunwal, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 5 (Province No. 5) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 39.843 kes hatiye hejmartin
Xûsf (navçe)
Xûsf yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Başûr ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Xûsf e.
Wanadokya
Wanadokya an jî Perîkulek, cihekî xwezayî yê Wanê ye.
Ev herêma perîkulekan lê li navçeya Elbakê li gundê Taxikê ye. Çêbûna wan dişibe perîkulekên herêma Kapadokyayê û navê Vanadokyayê lê hatiye kirin. Ji ber ku ev cih bi taybetiyên xwe ve dişibe kulekên perî yên Kapadokyayê û xuyaye ku herêm bibe navenda geştiyariyê jî.
Girkebîr
Girkebîr, Gêrê  (1946: Girkehir [sic]; ), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.
Kîlometre çargoşe
Kîlometre çargoşe ya bi kurtî km² dibêjin, çiqas rûbar heye. Nîşanê rûbarê e. Cem çargoşa, ê aliyên hemberê wek hevdine, mera aliyê a derbî aliyê b dike.
Nimûne: "Erdekî min heye. Alîyek 10 kîlometre û aliyê din 5 kîlometre." Naka gereke mera seke. Aliyê e û  e, loma mera gereke naka ev bike: Wergî derdikeve. Manê xwe rûberê wê erdê 50 km² ye.
Robert Hofstadter
Robert Hofstadter (jdb., New York City; m. , Stanford/California) fizîknasekî navdar ê DYAyî bû. Sala 1961î, bi tevî Rudolf Mößbauer, Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Di malbateke Cihû yê ji Polonya koçber bûne hatiye jiyanê. Sala 1938î zanîngeha Princeton bidawî dike. Di şerê cîhanî yê duyem de, di agirbarandina firokekeyên şer de peywirdar dibe. Piştî şer dîsa vedigere Princetonê. Wê demê li ser tîrêjên înfrarot lêkolînan dike.
Di nava salên 1950 û 1985î de li zanîngeha Stanford dersdariyê dike. Ji bo pîvandin û lêkolînên mîsogerî li ser nûkleonan, lêkolînên mezin dike. Rewşa têgihîştina neutron û protonan baştir dike.
Quittebeuf
Quittebeuf, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Oberschönegg
Oberschönegg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Coka Menua
Coka Menua, Coka Semîramîs-Şamranê an jî Cihoka Menua, ciheke dîrokî yê Wanê ye.
50 km ji başurê deşta Payizava ku ava zelal tîne deşta Wanê, Paytexta Ûrartûyî jî ku li wê derê ye û xakên ku têre derbas dibe jî zîndewar dike. Li derdora chokê baxçeyên hilawîstî ku Key Menûa (B.Z. 810-786) ji bo hevsera xwe Tariria, di hêla Kadembastiya îro, bi awayekî banoke çêkiriye, hêmanî baxçeyên hilawîstî yên Keybanûya Asur Semîramîs ku ji heft bedewiyên cîhanê yek jî ew tê hesibandin dîtiye û bi awayekî efsanevî hatiye jîyandin.
Taybetiyeke din a choka Menûa ev e ku, li ser dîwarên piştevan û cihên nêzî choke bi giştî panzdeh nîvîstekên avahî yên bi bizmar hatine bicihkirin. Heta niha mirov rastî ewqas nivîstekên Ûrartûyan nehatiye. Ji nivîstekan hin jê kurt û hin jê dirêj in. Ji ber ewlehiya windabûn û xirabûna nivîstekan naveroka wan wekhev in. Di nivîstekên kurt de ev tên xwendin:
Li ser çar hênenên dirêj de jî ev tên xwendin:
Mazî
Mazî an dara maziyê an darmazî (bi latînî, Quercus infectoria), dareke li famîleya narewanan e. Dareke biçûk e, bi piranî bilindbûna wê 1,80 m ye, lê belê yên bilind jî henin. Mêwe (berrûyên mazî) û qalikê darê di bijîşkiyê de tên bikaranîn û wekî êm ji pez û dewaran re tên hevdan. Ji darê maziyê komir tê çêkirin. Li ser saxikên dara maziyê pir car mazî û şekalor tên dîtin.
Bi zimanê îngilîzî "Aleppo Oak" (bi kurdî "darberûya Helabê") an jî "mazi" dibêjin.
Seban
Seban, gundekî girêdayî Navçeya Qersê Dîxorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Mazî
Mazî û şekalor
<Gallery> Wêne:Mazî Dêrika Çiyayê Mazî.JPG|Mazî ne mêweya dara mazî ye, lêbelê, hêlîna kurmikê parazîteke dara mazî (Quercus infectoria) ye. Di bijîşkiya gelêrî de gelek tê bikaranîn. Wêne:Shekalor 2010.JPG|Şekalor, cureyekî maziyê jî ye, evên hanî ji Çiyayê Mazî ne. Wêne:Shekalor 2011.JPG|Şekalorên Çiyayê Mazî.
Seîd Paşa
Seîd Paşa (jdb. 1832 - m. 1891) yek ji bûrokratên dewleta Osmanî yê ji Amedê ye.
Mazî
Mazî û şekalor
</Gallery>
Seîd Paşa
Li ser têkiliyên mîrên Kurdistanê û dewleta Osmanî di nava sazûmaniyê de cihgirtiye. Li Amed, Gurgum, Mezra, Mûş û Mêrdînê karmendiyên bilind bo dewleta Osmanî û mîrên Kurd kiriye. Mirovekî herwiha nivîskar û dîrokhez bû. Tê payîn ku gelek pirtûkên wî yên din jî hebin û di arşivên dewleta Tirk de veşarî bin.
Lesjaskogsvatnet
Lesjaskogsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Metre çargoşe
Metre çargoşe ya m² dibêjin, çiqas rûber heye. Metreyek çargoşe
Ernzen, Almanya
Ernzen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hacîlar, Verzeqan
Hacîlar gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Montbeugny
Montbeugny, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Qereverê
Qereverê, taxekî Bajarê Nû yê Diyarbekirê ye.
Xirbetewo
Xirbetewo , gundekî girêdayî navçeya Mehserta Mêrdînê ye.
Rizhao
Rizhao, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Zîlikan
Zîlikan, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Radepont
Radepont, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Groß Mohrdorf
Groß Mohrdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Emara
Emara (an carna Amara, bi tirkî Temelli) gundekî navçeya Kerborana ser bi Mêrdînê ve ye.
Becestan (navçe)
Becestan yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Becestan e.
Şilbê
Şilbê, taxekî Bajarê Nû yê Diyarbekirê ye.
Gêvreker
Gêvreker, gundekî girêdayî Navçeya Qersê Dîxorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Lignan-de-Bordeaux
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Polîksenê
Polîksenê (bi yewnanî: Πολυξένη) keça keya Troyayê Prîamos û ya xatûn Hekabê bû. Zaroka wan ya herî biçûk bû. Dilê Axîlêûsa Akayî keti bû wê.
Çîroka wê ji xeynî destana Îlyadayê, pêşbîniyên Axîlêûs de hatiye gotin. Polîksenê jî ji bo xwestina laşê Hektorê li bavê xwe hatibû. Dilê wî kete kujerên birê xwe Hektorê. Axîlêûsê ra teklîfa xulamtiya xwe kir, Axîlêûs vê teklîfê qebûl kir û Polîksenê bû xulama wî. Wextekî şûnde Axîlêûs jî aşiqê wê bû. Axîlêûs ji Prîamosê mûsadeya zewaca keça wî daxwaz kir, teklîfa beşdarbûna xwe ya nav hêzên troyayiyan jî kir. Nivîskarên kevnar vê yekê "îxaneta Axîlêûs" bi nav kirin.
Axîlêûs ji bo ku Polîksenê ra bizewicî çû perestgeha Apolon. Çaxê hêviyên xwe ji peykera Apolonê dikir Parîsê birayê Hektor û yên Polîksenayê piştî peykera Apolon xwe xef kiribû. Derket û pê tîrekî binpehniya Axîlêûs (tendoma Aşîl) xist û ew kuşt.
Beeskow
Beeskow, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Brandenburgê ye.
Polîksenê
Akayî ji bo ku sax vegerên welatê xwe, Polîksenê ku li ser kom axa Axîlêûsê digiriya kirin qurbanî. Xwîna wî rijandin ser gora Axîlêûs.
Ev çîroka efsaneyî li ser lahîta Polîksenê hatiye nîşandan.
Zuhêr
Zuhêr, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Offenberg
Offenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Deggendorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qercewêr
Qercewêr, gundekî girêdayî Navçeya Qersê Dîxorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Givîce Soltan
Givîce Soltan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Deşta Ûrmiyeyê
Deşta Ûrmiyê, li bakurê rojavayê Îranê dikeve nêzî deryaya şor a Ûrmiyê. Ev deşt di hundirê xwe de Kurdan, Azeriyan, Ermeniyan û Asûriyan dihevîne.
Le Château-d'Oléron
Le Château-d'Oléron, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Serokdewlet
Serokdewlet bêjeyek û binavkirinek polîtîk e. Serokdewlet ji bêjeyên Serok û dewlet pêk tê û ji aliyê politîk ji kesên yekemîn di dewletê de tê gotin. Li welatên ku komarin, yanî li welatên ku tê de rêveberiya dewletê bi hilbijartinan tên bijartin, ji Serokdewletên wan welatan re Serokkomar tê gotin.
Fischbach-Oberraden
Fischbach-Oberraden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xarbecîn
Xarbecîn, taxekî Bajarê Nû yê Diyarbekirê ye.
Xiznê
Xiznê (, gundekî girêdayî navçeya Mehsertê   a girêdayî Mêrdînê  ye.
Pleß
Pleß şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
August Apel
Johann August Apel (jdb. 17ê îlona 1771 li Leipzigê - m. 9ê tebaxa 1816 li Leipzigê) dadnas û nivîskarekî alman bû.
Jiyan
August Apel kurê piçûktirê dadnas û şaredarê Leipzig Heinrich Friedrich Innocentius Apel ji dayik bû. Piştî abîtûrê ku ji Dibistana Thomasê li Leipzig xelas bû, ew di navbera 1789 û 1793 de li Zanîngeha Leipzig û Leucorea li Wittenbergê dadnasî xwend, û di sala 1795an de bû Ph.D.Jur. Li Leipzigê, wê hingê xwe wek parêzvan damezrand. Di 1801ê de ew bû endamê meclîsa bajêr.
Destpêkê ew dramayêna klasîk nivîsand, paşê jî pirtir çîrokên tirsnak û şevreşkan. Apel bi berhema xwe ya Gespensterbuch ("Pirtûka şevreşkan"), ku ew bi hev re bi Friedrich August Schulze (di bin bernavka Friedrich Laun) de çap kir, pir xweş navdar bû.
Yestê
Yestê gundekî Omerya ye ku girêdayî navçeya  Mehsertê   a girêdayî Mêrdînê  ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
August Apel
Jiyan
Nivîskar û damezrîner Theodor Apel kurê August Apel e.
Qellagey şerîf
Qellagey şerîf, gundekî gundistana Tîlekoa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Skopye
Skopye (bi makedonî: Скопје Skopje, albanî: Shkupi, yewnanî: Σκόπια Skópia, tirkî: Üsküp, serbî: Скопље Skoplje, latînî: Scupi) ji sala 1991ê paytexta Komara Makedonyayê ye. Hejmara niştecihên bajarê Skopyeyê û derdorên wê di sala 2002an de 506.926 kes bû.
Civak
Li Skopyeyê ji bilî makedonan (62,93%), alban (21,39%) û tirk (9%), sintî û roma (4,63%), serbî (2,81%) û bosnayî (1,5%) jî dijîn.
Sohriwa
Sohriwa, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Kerboranê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Nîsanî
Nîsanî tayifeyekî mezin ya Şikakan e ku di navçeya Soma biradostan û Şipîran ê û di bajarê Ûrmiyê dijîn. Serokatiya vê tayifê di destê Hacî Îrec da bû. Lê piştî mirina wî ket destê Îsaxan.
Everything Everywhere All at Once
Everything Everywhere All At Once fîlmek komedî ya 2022an a akisyon ya amerîkî ye ku nivîsandin û derhêneriya wê ji hêla Daniel Kwan û Daniel Scheinert ve hatî kirin. Wan fîlmê bi Anthony û Joe Russo û Jonathan Wang re çêkirin.
Fîlm li ser Evelyn Wang, koçberek Çînî-Amerîkî ye ku ji hêla IRS ve tê kontrol kirin û divê xwe bi versiyona xwe ya gerdûneke paralel re girêbide, da ku pêşî li hebûnek hêzdar bigire, yê ku hewl dide ku her du gerdûnan hilweşîne. Di fîlmê de Michelle Yeoh wekî Evelyn dileyize, bi Stephanie Hsu, Ke Huy Quan, Jenny Slate, Harry Shum Jr., James Hong, û Jamie Lee Curtis di rolên piştgirî yên bingehîn de.
Everything Everywhere All at Once fîlma herî xelatkirî ya hemû deman e. Di 95emîn Xelatên Oscarê de yanzdeh berendam wergirt, û heft xelatên sereke wergirt: Fîlmê Herî Serketî, Derhênerê Herî Serketî, Lîstikvana Herî Baş (Yeoh), Lîstikvanê Alîkar yê Herî Serketî (Quan), Lîstikvanê Alîkar ya Herî Serketî (Curtis), Senaryoya Herî Baştirîn, û Verastkirina Fîlma Herî Baş. Di heman demê de du Xelatên Globeya Zêrîn, pênc Xelatên Hilbijartina Rexnegiran (di nav de wêneyê herî baş), yek Xelatek BAFTA, çar xelatên SAGê (di nav de Ensembleya Baştirîn), tomarek heft Xelatên Ruhê Serbixwe (di nav de Featureya Herî Baş), û çar xelatên sereke yên komeleyê (DGA, PGA, SAG, û WGA) hilda.
Renneville, Eure
Renneville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Berdesken (navçe)
Berdesken yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Berdesken e.
Gaubertin
Gaubertin, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Çatag
Çatag, gundekî girêdayî Navçeya Qersê Dîxorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Teleferîk
Teleferîk, bendbana jor, ji ambûr û sazûmaniya ku li ser bendên ji rûyê erdê berjortir in, veguhastinê dike re tê gotin. Di nava du cihên kivşekirî de, li jor, ser bendan veguhastin e. Bo veguhastina rewî yan baran e. Li cihên ku rê pê nakevin an çêkirina riyan dijwar, ne gengaz an biha ne tên sazkirin.
Formên din ên bendbanan
Gelek mînakên wê yên kompleks hene. Pirranî li ser çeman, di nava du giran de tên sazkirin. Li cihên kaşûnbazî tê kirin, kaşûnbaz bi wê hildikişin jorê. Cureyên wê yên bi bendê ve tên daleqandin jî hene, yên li ser bendê yan xeta lajwerdî kaşdibin jî.
Bi yek an çen bendan tên sazkirin. Pirranî ji bendên hesinî ne. Li berbesiyan (madenên binerdî) jî bendban tên bikaranîn. Ji wan re bendbanên jêr an bendbanên sererdê gotin ne şaş.
Teleferîka herî dirêj li Swêdê, li bajarê Norsjö ye, di nava Örträsk û Mensträskê de vaguhastinê dike. Sala 1942 hatiye çêkirin û 13.2 km dirêj e. Rêwîtiya wê 1.5 katjimêrî didome. Li Almanya, Swîsre, Çîn, Tirkiye, Norwêc û gelek welatan teleferîk hene.
Zêhn
Zêhn (tirkî:Çalışan) gundekî girêdayî navçeya Mehsertê   a girêdayî Mêrdînê  ye.
Sorguç
Sorguç, gundekî girêdayî Navçeya Qersê Dîxorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Klausdorf, Mecklenburg-Vorpommern
Klausdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hukmeta jînfirehiyê
Hukmeta jînfirehiyê zaravek e bi sê ramanan:
Beilngries
Beilngries, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Credit Suisse
Credit Suisse Group AG bankek veberhênanê ya cîhanî û pargîdaniyek karûbarên darayî ye ku li Swîsreyê hatî damezrandin û li wir bingeh e. Navenda wê li Zûrîhê ye. Buroyên wê li hemî navendên darayî yên mezin li çaraliyê cîhanê peyda ne. Bank yek ji neh bankên gerdûnî yên "berbiçav" ên cîhanî ye. Ew di bankeya veberhênanê, bankinga taybet û rêveberiya malî de karûbaran peyda dike. Bank ji bo nepenîtiya hişk a bank-muwekîlê û nepeniya bankingê tê zanîn. Lijneya îstiqrara darayî ew wekî bankek cîhanî ya girîng a pergalê dihesibîne. Credit Suisse di heman demê de firoşkarek bingehîn û hevtayê Forex ya Rezerva Federal a Dewletên Yekbûyî ye.
Dîrok
Credit Suisse di sala 1856an de hate damezrandin da ku pêşkeftina pergala trênê ya Swîsreyê fînanse bike. Wê deyn dida ji bo alîkariya afirandina tora elektrîkê ya Swîsre û pergala hesinî ya Ewropîayê. Di salên 1900an de, ji ber bilindbûna çîna navîn û pêşbaziya bankayên swîsreyî UBS û Julius Bär, wê dest bi veguheztina bankingê ya piçûk kir. Credit Suisse di 1978an de bi First Boston re hevkarî kir berî ku di sala 1988an de pişkek kontrolê ya bankê bikire. Ji 1990 heta 2000, pargîdanî saziyên wekî Winterthur Group, Schweizerische Volksbank, Swiss American Securities Inc. (SASI), û Bank Leu kirî. Parmendên sazûmanî yên herî mezin ên Credit Suisse Bankeya Neteweyî ya Erebistana Siûdî (9,88%), Desthilata Veberhênanê ya Qatar û BlackRock (her yek ji sedî 5), Dodge & Cox, Norges Bank û Koma Olayan a Siûdî dihewîne.
Kirîna Credit Suisse ji aliyê UBS
Di 19ê adara 2023an de banka UBS niyeta xwe ya bidestxistina Credit Suisse ji bo 3.25 mîlyar dolar ragihand.
Bardghat
Bardghat, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 5 (Province No. 5) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 34.417 kes hatiye hejmartin
Monteignet-sur-l'Andelot
Monteignet-sur-l'Andelot, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Otzing
Otzing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Deggendorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gûrand
Gûrand gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Îrec Mêhrbexş
Îrec Mêhrbexş helbestvanekî kurd e ku di sala 1983'an de li bajarê Ûrmiyê navçeya Mirgewerê hatiye dinyayê. Wî heya niha gelek helbest nivîsîne û navê diwana wî Rojîn û Birîndar e.
Cucuk
Cucuk, taxekî Payasa Diyarbekirê ye.
Kurçik, Gimgim
Bilêvkirinên wê gelek in, lê bi texmîni ya herî rast Kurçik e, lewra "kur" di wateya cihê jor, cihê bilind, cihê li aliyê serî ye. Hin devokên kurdî de îro jî kur di wateya jor û serî de tê bikaranîn. Bo mînak kurdên Tolhildanê, kurdên Erdêxanê.
Bînalûd (navçe)
Bînalûd yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Bînalûd e.
Kurçik, Gimgim
Herwiha di wateya kurçik, qûçik, tûmik de ye. Ango cihê kevirî û wekî qûça keviran ku ew jî bi xwe dîsa cihê kur e, cihê bilind û jor e.
Dîrok
Li cem gundê Goma Zîlê ye. Tê gotin bingeha gund êla Heyderan avêtiye. Ev êl ji aliyê Ezirganê (ji Tercanê) hatiye, li vir bicih bûye. Lê ev teb gotin in, lêkolînên zanistî nehatine kirin.
Bi texmînî di salên 1500 - 1600î de bingeha gundê niha hatiye avêtin lê pirr berê jî herêm cihwar bûye.
Erdnîgarî
Koordînat, hêlîpan: 39.25645°, hêlîlar: 41.58857°. Bilindahiya axa gund ji rûyê avê 2.355 m ye. Di ber Çiyayê Bîngolê de ye. Nêzîkê Seferek, Banzerê ye.
Châtelaillon-Plage
Châtelaillon-Plage, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Aydinkavak
Pifika Şêxa bi tirkî:Aydinkavak, gundekî girêdayî Navçeya Qersê Qaqizmanê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gozelî
Gozelî, taxekî Payasa Diyarbekirê ye.
Luc-sur-Mer
Luc-sur-Mer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ligueux, Gironde
Ligueux, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Medyaya civakî
Medyaya civakî medya an platformên dîjîtal in ku dihêlin bikarhêner li ser înternetê tevbigerin, ango agahdarî bi hev re biguhezînin û naveroka medyayê bi ferdî, di civakek diyarkirî an jî bi eşkereyî di civakê de biafirînin, nîqaş bikin û derbas bikin.
Medyaya civakî dikare piştgirî bide belavkirina bilez a zanîn, raman û agahiyên din. Berevajî medyaya girseyî ya kevneşopî, di navbera şander û wergir de deverek civakî tune. Nivîs, wêne, deng an jî vîdyo wekî navgînên ragihandinê têne bikaranîn. Têkiliyên civakî û nivîsandina hevpar di medyaya civakî de xwedî maneyeke muhîm in û şûna monologên medyayê digire.
Adnan Binyazar
Adnan Binyazar (jdb. 1934) yek ji nivîskar û rexnegerên Amedê ye.
Jiyan û nivîsandina xwe bi zimanê tirkî dike. Ji bo pêşketina ziman û çanda tirkî xwedî ked û xebateke mezin e. Di gelek kovar û rojnameyan de nivîsiye. Çîrok, metelok û zargotina kurdî berhevkiriye û wekî ku yên tirkan e, weşandiye.
Le Montet
Le Montet, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Edwin Chiloba
Edwin Kiprotich Kiptoo, ku bi navê Edwin Chiloba dihate naskirin, pîşesazê modayê û çalakvanek LGBT yê kenyayî bû. Ew li Kenyayê bû qurbana cînayetên nefretê li dijî kesên LGBT.
Kurtejiyan
Chiloba li bajarê Elgeyo Marakwet hate dinê. Diya wî dema ku ew hê zarok bû mir, û wî di ciwantiya xwe de bavê xwe jî winda kir. Ew windabûn jê re bû çavkaniya sereke ya îlham û motîvasyona wî.
Wî li Kampusa West University Moi dest bi xwendinê kir lê xwendina xwe neqedand û berê xwe da modayê. Ji ber vê yekê ew çû Nairobi da ku xewna xwe ya peydakirina kar di pîşesaziya modayê de li wî bajarî bişopîne. Wî dest bi xêzkirina xebatên xwe kir û hin karên xwe li ser medyaya civakî weşand. Xebatên wî li wir gelek bertekên erênî wergirtin û ev bû destpêka kariyera wî ya wek hunermendê modayê. Saya vê serkeftinê, wî biryar da ku xwe li dibistanek modayê tomar bike. Ew wekî sêwiranerek modayê ya nebînar dihat nasîn û hewl da payîniyên kevneşopî yên ku li ser wî hatibûn danîn, hilweşîne.
Kuştina wî
Cenazeyê Chiloba di 4ê çileya 2023an de li ser rêyek li parêzgeha Uasin Gishu ya li rojavayê welêt hate dîtin. Li gorî agahiyên polîsan wesayîteke bê plaqe dema ku sindoqekê dadixist hat dîtin. Memûrên ku hatin gazîkirin di sindoqê de cesedê zilamekî bi cilûbergên jinan dîtin. Hate ragihandin ku Chiloba berî bûyerê ji ber çalakiya xwe bo mafên kesên LGBT rastî êrîşan hatibû.
Kesên LGBT yên li Kenyayê gelek caran rastî cudakarî û êrîşan tên. Li welêt seksa di navbera mêran de bi awayekî fermî neqanûnî ye û bi zîndanê tê cezakirin.
Rojîn û Birîndar
Navê dîwana helbestên Îrec Mêhrbexş e ku li sala 2011 li ser internetê hatiye belav kirin.
Rammingen, Bavyera
Rammingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sorgulu
Sorgulu, gundekî girêdayî Navçeya Qersê Dîxorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Beilstein, Württemberg
Beilstein bajarokekî navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Reuilly, Eure
Reuilly, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Chatenet
Chatenet, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Rongcheng, Shandong
Rongcheng, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Rosita Forbes
Rosita Forbes bi navê zayînê Joan Rosita Torr (jdb. 16ê kanûna paşîn 1890 - m. 30ê hezîrana 1967 ) nivîskara rêwîtiyê, romannivîs û vedîtereke îngilîz bû. Di 1920-1921 de ew jina pêşîn a ewropî bû ku bi hev re bi vedîterê Misrê Ahmed Hassanein ku li Lîbyayê avşînoka Kufra serdan kir, di serdemek ku ev ji bo rojavaberan de girtî bû.
Rongcheng, Shandong
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 667.500 kesî
Rosita Forbes
Jiyana berê
Joan Rosita Torr li Riseholme Hallê, li nêzîkî Lincoln, Îngilistanê, wek zaroka herî mezin a milkdar Herbert James Torr û jina wî Rosita Graham Torr dayîk bû. Bavê wê endamê parlemanê bû.
Preetz, Mecklenburg-Vorpommern
Preetz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Rosita Forbes
Kariyer
Di dema şerê cîhanî yê yekem de ew du salan ambûlansek li Fransayê ajot. Ji 1917 ta 1918an, ew bi Asayîşa Jinê re hevaleke din a leşkerî ya bêhempa, Armorel Meinertzhagen çû serdana 30 welatan.
Kûze
Şayes
Gelek guhertoyên di mezinahî û reftara kûzeyan çêdibin. Kûzik (Mustela nivalis) pir ne mestir e ji mişkan, lê dirêjiya kûjeyê avî ya girse digihîje ta 2.4 m û giraniya kûjeyê avî ya deryayê digihîje 45 kg. Teviya van guhertoyan, lê kûzeyan di çend taybetmendiyên gelemperî tevkarî dikin. Kûze guhandarekî biçûk e bi lingên kurt, kurkên stûr û guhên kin û glover. Kûze canewerekî bi tenê dijî, şevger û dirêjiya salê çalak e. Ji xeynî kûjeyê avî ya deryayê ve, kûze bîn an bihinên tûj û xurt ji toşpiyê qûna xwe peyda dike ji bo îşaretkirina zayendî û nîşankirina sînorên herêmê xwe.
Rosita Forbes
Jiyana şexsî
Joan Rosita Torr di sala 1911an de bi serheng Robert Foster Forbes re zewicî. Ew piştî ku ew di sala 1917 de dev ji wî berda, ew jinberda. Ew di 1921an de dîsa zewicî, ​​bi serheng Arthur Thomas McGrath. Ew di 1962 de jinebî bû, û ew di sala 1967an de, li mala xwe li Warwick, Bermuda, 77 salî, mir.
Kûze
Dabeşandina klasîk
Famîleya kûzeyan ji 2 binefamîleyan, 22 cinsan û 57 cureyên mayî çêdibe gor dabeşandinek e kevin:
Fosîlên kûzeyan Cinsên nemabûyî
Dabeşandina nû
Eger kûze li heşt binefamîleyan were belavkirin di analaysîzê cenetîk:
Kanîsûr
Kanîsûr, gundekî gundistana Tîlekoa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kanîsûr 232 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 48 e.
Losna (gol)
Losna (gol), goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Gelû, Verzeqan
Gelû gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kenan
Kenan di Rojhelata Navîn de welatekî cîranê Deryaya Navîn e. Îro welat di nav axa Filistîn, Sûrî, Îsraêl, Urdun ê. Kenan navê herêmê yê kevnar e û navê herêmê yên tê zanîn herî kevn jî ew e. Heman demê de herem wek Başûrê Levantê jî tê zanîn. Tê texmînkirin ku navê herêmê ji qewmê kenaniyan tê.
Navê Heremê
Navê Kenan cara ewil li çavkaniyên fênîkêyiyan derket holê wek şiklê 𐤊𐤍𐤏𐤍 (Knʿn), piştî demekî kin de îsraîlî hatin herêmê ew jî navê heremê כְּנַעַן (Kənáʿan), yewnaniya incîlî de jî wek Χανααν (Xanan), di erebî de jî ew كَنْعَانُ (Kenaan) hat binavkirin. Di nav her sê dînên yekxwedayî de tê zanîn ku navê Kenanê navê neviyê Adem pêxemberê ye û wî navê xwe daye herêmê.
Dîroka Herêmê
Gelên kenanî yên herêmê tê zanîn ku ti carê bi awaya etnîkî û yên siyasî ne bûne yek. Herêm tim bûye qada şer û dagirkirinê.
Richeville
Richeville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Taybat (navçe)
Taybat yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Taybat e.
Jiyan Alpîranî
Jiyan Alpîranî wergervaneki kurd e. Di sala 1965 an da Li Kanîreş a girêdaye bajarê Çewlîg ê hatiye dinê. Niha li Almanya yê dijî.Gelek werger u helbestên wî di kovara Avaşîn u kovara Mehname û malpera Beroj de weşîyaye. Hemû helbestên Ahmed Arîf û gelek helbestên Can Yucel, Cemal Surreya, Sunay Akin, Ahmet Telli, Yilmaz Odabaşi, Paul Eluard, Edgard Allan Poe, hinik ceribandinên Ahmet Altan û Montaigne li kurdî wergerandîye.Xebatekî wî ji bo amadekirina ferhengekî Kurmanci-Kurmancî heye.
Jiyan Alpîranî wergêrê yekemîn a OpenOffice.org bi kurdî bû.
Dêwan
Dêwan eşîrek e ku li Wêranşare dijî.Eşîrek e Kurde.
Magny-en-Bessin
Magny-en-Bessin, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Desîmetre çargoşe
Çargoşê dêsîmitir ya dm² dibêjin, çiqas rûber heye. Çargoşê dêsîmitirek
Qirxalî
Qirxalî, Qirgalî? , taxekî Payasa Diyarbekirê ye.
Belgern-Schildau
Belgern-Schildau, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Zînawî Mîrî
Zînawî Mîrî, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Schaufling
Schaufling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Deggendorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Beroj.org
Beroj.org malpereke kurdî ye û li ser întenetê weşanê xwe didomîne. Tê de bêşa helbest, nivîsar û ferhengê heye. Ferheng bi kurdî-tirkî û bi kurdî-kurdî tê amadekirin.
Ancikê
Ancikê an jî Ancik, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Montilly
Montilly, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Chaunac
Chaunac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hîzo
Hîzo (1946: Hizo; ), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.
Pere
Pere, dirav û panot, amureyê danûstendina bazirganiyê ye û ji kaxiz, kanza an jî bi riya elektronîk (bo mînak, bitcoin) tê çêkirin. Li ser peran hejmar hene û qîmeta xwe li gorî vê hejmarê bilind an kêm dibe.
Dîrok
Tê pejirandin ku pere cara pêşîn di 700'î b.z. de ji aliyê lîdyayiyan ve hatiye bikaranîn. Berê sumer qîmeta tiştan bi ceh û zîv nirxandibû.
Arpelî
Arpelî, gundekî girêdayî navçeya Qersê Dîxorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Zimanê lezgînî
Lezgînî (yan jî lezgî) zimanek ji malbata zimanên lezgînî ye û ji aliyê gelê Lezgîn li Lezgistanê ve tê axaftin. Zimanê lezgînî di xeterê de ye.
Ratuwamai
Ratuwamai, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No. 1) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara gelhe ya bajarê 55.380 kes hatiye hejmartin
Torbetî Cam (navçe)
Torbetî Cam yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Torbetî Cam e.
Gemünd
Gemünd şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bendorf
Bendorf, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Rheinland-Pfalzê ye.
Elî Emîrî
Elî Emîrî ( jdb. 1857 - m. 1924) yek ji lêkolîner, berhevkarê pirtûkan û nivîskarê Amedê ye.
Ji malbata mirên Kurd ên Amedê bûye. Xwedî pirtûkxaneyeke mezin bûye. Pirtûkên ku wî berhevkiribûn piştî mirina wî dikevin destê dewleta Tirk û hin ji wan ji nû ve hatine weşandin. Pirtûkên derbarê Kurd û Kurdistanê de ne, hêj veşarî ne. Li Amedê navê wî li hin kuçe û dibistana hatiye danîn.
Sakar
Sakar, taxekî Payasa Diyarbekirê ye.
Suleyman Nazif
Silêman Nazîf (z. 1869 – m. 1927), yek ji nivîskar û helbestvanên Amedê ye.
Ji yeynî zimanê kurdî, farsî, erebî û fransî dizanibû. Doza Kurdistaneke serbixwe dikir, ji ber wê serê wî bi dewleta Osmaniyan re dikete belayê. Gerînendetiya çapxaneya Amedê û redaktoriya rojnameya Amedê dikir. Ji destê hikumetê direve Parisê û li wir bi navê Meşweret rojnameyekê dertîne. Li ser rexneyên mîrên Kurd cezayê wî hinekê tê sistkirin û ji Ewropayê vedigere. Li hatinê tê girtin û bi cezayê 12 sal sirgûnê dişînin bajarê Bursayê.
Dema ku Sultan Ebdulhemîd ê Osmanî ji textê tê daxistin û bûyera "Meşrûtiyet", ango kêmkirina erkên keyên Osmaniyan rûdide, têkiliyên wî bi Osmaniyan re dîsa baş dibin û wekî walî li gelek bajaran dixebite. Di sala 1915'î de li Stembolê bicihdibe.
Êdî dawiya Osmaniyan e. Gelek tevger hene û jin ji wan jî doza azadiya Kurdistanê dikin. Ew di rojnameyên wekî Hadîsat, Halk de dinivîsîne. Bajarê Stenbolê ji aliyê Îngîlîzan ve tê dagirkirin û pirraniya tevgeran viya şermezar dikin. Herwekî pirraniya tevgerên Kurdan jî li dijî Brîtanyayê derdikevin û doza "Biratiya Kurd û Tirk", "Biratiya Îslamê" hwd dikin. Nazîf ji ber nivîsarekê xwe ji aliyê dewletê ve bi sirgûna girava Maltayê tê cezakirin. Sala 1922'î de, beriya îlankirina Komara Tirkiyê ji Maltayê vedigere. Pirraniya pirtûkên wî di arşîvên dewleta Tirk de veşartî ne.
Li sala 1914ê li Mûsilê parêzgariyê dike, Şêx Ebdulselamê Barzanî bidarve dike. Bi dûçûna hinek çavkaniyan kîneke mezin d dilê Suleyman Nazîf de hebû li dijî Şêx Ebdulselam
Romilly-la-Puthenaye
Romilly-la-Puthenaye, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Maisoncelles-Pelvey
Maisoncelles-Pelvey, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Golenber
Golenber gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Prohn
Prohn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Salgen
Salgen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sentîmetre çargoşe
Çargoşê sentîmitir ya cm² dibêjin, çiqas rûber heye. Çargoşê sentîmitirek
Domain
Domain, navper, navê pawanê (bi îngilîzî: domain name) yan jî navê qada înternetê, qada navê înternetê ye.
Domain nav û navnîşana malperekê dide. Ew navnîşane tune be bikarîner bitenê dikare bi navnîşana IP bigehe malperê.Lê belê navnîşana IP ye bîr anîn u bikaranîn pir zehmetê ji ber vê yekê navandına sazumanê hatiye damezrandin.
Mînak bikarîner wikipedia.org bigere gerok peşiye ev navî verdigerîne navnîşana IPê, piştî wê ev berî bikarîner den xwediyê komputera navnîşana IPê ye. Kompûter li ser întenetê di siya IP de rastî hev tên.
Montluçon
Montluçon, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Sûsika Simo
Sûsika Simo, yekemîn dengbêja Kurd li Sovyeta Berê bû. Di sala 1946î de derketiye ser dikê û kilam gotiye. Bi Kûlya Neftalyan re dixebitî û ne tenê li Ermenistanê, li seranserê welatê Sovyetistanê digeriya. Kûlya Neftalyan Ermenî bû û bi Sosika Simo re zewicî bû. Stran û klam Ermenistanê di Radyoya Êrîvanê de digot. Simo kilama xwe ya bi nave Lo lo Miho ve nava kurdên kafkasyayê de bu navdar. Sala 1945 de vê kilamê got û ew dengê xwe yê zêrîn Simo bû dengbêjeka nemir nava gelê kurd de.
Li dika navdar a hindikayiyan Dika Flarmonya pir caran derdikete pêşberî hezkiriyên xwe. Simo herwekî riya dengbêjî, stranbêjî û karê hunerê di nava jinên Kurd ên Sovyetê de vedikir û hêz dida wan. Simo li sala 1977 an de mir, dema ku mir 52 salî bû.
Le Chay
Le Chay, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qesrokî Estufan
Qesrok, nahiyaka bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bamûnsê
Bamûnsê, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Cyrano de Bergerac
Cyrano de Bergerac, Savinien Cyrano de Bergerac, an jî Hector Savinien de Cyran (jdb. 6 adar 1619 li Parîs, Fransa; m. 28 tîrmeh 1655 li Sannois, Val-d’Oise, Fransa), şanonivîs, romannivîs, namenivîs û duşerkîbazekî fransayî bû.
Nedre Heimdalsvatn
Nedre Heimdalsvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 26,23 kîlomêtre ye.
Elîpînar
Elîpînar, taxekî Rezika Diyarbekirê ye.
Reşt
Reşt (navê wê tê wateya "bajarê baranê") bajarek li bakurê Îranê ye û paytexta parêzgeha Gîlanê ye. Pirranya xelkê li Reşt dijîn gîlekî ne û bi zimanê gilekî diaxivin.
Schöllnach
Schöllnach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Deggendorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Keyaniya Kurdistanê
Keyaniya Kurdistanê an jî Melîketiya Kurdistanê (1921-1924/5) navê melîketiyekê ye ku Şêx Mehmûdê Berzencî li Başûrê Kurdistanê damezrandiye.
Nêrîna giştî
Piştî têkçûyîn û hilweşîna împeratoriya Osmanî, pêl bi pêl gelên bindest li çareya serê xwe digerin. Tevgera ku di bin pêşengiya Berzencî de xurt kiribû, li dijî statûkoparêzî, berjewendperestî û dagirkeriya Brîtanyayê di rezbera 1922'î de îlankirina dewleta Kurdistanê dike û bo karê dewletê hikûmetekê sazdike.
Sazûmaniya vê dewletê keyanî bû û paşa jî Berzencî bi xwe bû. Tîxûbê keyaniyê dikete Kurdistana Bakûr, ango hemî başûr dadigirt.
Di sala 1922an de, artêşa sovyet ket van herêmên Kurdistanê de. Brîtanî, li başûrê Kurdistanê rêveberiya kurdan ji holê rakirin û temenê wê bi hêrîşên leşkerî ên hewayî re ji holê kirin û xwestin ku ji holê rakin. Di wê demê de di konferansê li Qahîreyê de ji malbata ereb, yekî ereb ku li gor wê xwesteka wan tevdigerihê Melik Faysal, ditênina wir û li wir di bin rêveberiya ku bi destê wî avakirin, welatê Îraqê ava kirin û ew beşê Kurdistanê ya Başûrê Kurdistanê jî dikina nav wê Îraqê de û navê Kurdistanê nayê ser ziman. Piştî ku deklarasyona îlan Îraqê hat veşaşandin jî navê kurdan tê de çih nagirê.
Hin agahiyên derbarê Keyaniya Kurdistanê de
Ji ber ku tevgera Kurd di gelek xalan de bi ya Brîtaniyan nedikir û sazûmaniya dagirkerî nedipejirand ji mêj ve Brîtaniyan êrîş birin ser dewleta Kurd û şerekê têr bi xwîn û hovane pêk hat. Balafirên brîtaniyan bajar û gundên kurdan dan ber gulebaranan. Bi dehhezaran mirovên sivîl hatin kuştin û bi hezaran kes hatin windakirin. Seranser başûr bû gola xwînê. Berzencî dîl hate girtin û birin Hindistanê.
Di tîrmeha 1924an de hikûmeta Kurdistanê ala teslîmbûnê rakir û rê neda ku li ser daxwazên tirk, ereb û eceman brîtanî komkujiya kurdan bidomîne. Cara yekem bû ku artêşa Brîtanyayê çekên kîmyayî li dijî kurdan bi kar dianî..
Bensheim
Bensheim, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Bêrût
Bêrût, bajarekî libnanî û paytexta Libnanê ye û li ber Deryaya Spî ye û ji bakur ber bi başûr dikevê navenda welêt. Bêrût ji aliyê çandî û aborî navenda herêmê ye û gelek çapxane û zanîngeh, mîna Zanîngeha Amerîkî, lê hene. Ev bajar gelek caran weke Parîsa Rojhilat hatiye binavkirin.
Civak û dîn
Hejmara rast ya niştecihên Bêrûtê nayê zanîn, ji ber ku serjimêra dawî di sala 1932a de hate pêkanîn. Li gorî çavkaniyê nefermî hejmara niştecihên Bêrûtê di sala 1991ê 1,5 milyon û 2001ê jî 2,1 milyon bû. Li vî bajarî gelek netew û herwiha gelek dînên cuda jî dijîn: gelek dînên xiristiyanî, misilmanên sûnî û şîî. Piraniya cihûyên Bêrûtê ji sala 1975a û vir de bajar terkkirin. Derdora 50 % ji niştecihên Bêrûtê xiristiyanî ne û ê din jî misilman in (ji wana jî 25 % şîî ne). Li bakurê bajêr piranî sunî û xiristiyanî dijîn, li rojhilat tenê xiristiyanî û li rojava jî tenê sunî. Li başûrê Bêrûtê jî pi giranî şîî dijîn.
Torbetî Heyderiye (navçe)
Torbetî Heyderiye yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Torbetî Heyderiye e.
Bêndermemo
Bêndermemo, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Listrac-de-Durèze
Listrac-de-Durèze, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Goma Leşko
Goma Leşko, gundekî bi ser navçeya Avkevir a girêdayî Agiriyê ve ye.
Milîmetre çargoşe
Çargoşê mîlîmitir ya mm² dibêjin, çiqas rûber heye. Çargoşê milîmitirek
Golçûl
Golçûl gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gentingen
Gentingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.