cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charlie Chaplin
Jiyana Sînemayê
Piştî fîlmê xwe yê pêşî yê bi navê Making A Livingê (Daborandin, 1914) ku Henry Lehrmanî derhênerî kiribû û bi Nobel Normandî re lîstibû, di fîlmê bi navê Kid Auto Races at Venice (Li Wênîsê Pêşbaziya Otomobîlan, 1914) de ew cilên ku ew navdar kir li ber xwe kirin. Tê gotin ku Chaplîn berê ev cil nesêwirandine; li Keystonê cilên lîstikvanên din li ber xwe kirine. Şalê fireh yê Fatthy Arbuckleyî ye, çakêtê teng yê Charles Avery ye, şewqeya melon yê xezûrê Arbuckleyî ye, solên riziyayî yên Ford Sterlingî ne. Simbêl jî li gorî simbêlên Mack Swain hatiye çêkirin. Tîpê “Şarlo” çêbûye lê fîlmên pêşî yên Chaplînî tenê fîlmên qerfî yên ji rêzê ku dişibin fîlmên lîstikvanên din ên Mack Sennetî ne. Ji bo Mack Sennetî, di fîlman de tenê çîrokeke ku bi lezgînî tê vegotin û qerf hene; nabe ku cîhana hundirîn ya mirovan bê vegotin. Lê nêrîna Chaplînî ya mirovhez, dê xwe bispêre cîhana hundirîn a kesên ku jiyana wan vedibêje.
35 fîlmên ku li Keystonê kişandine, ji bo Chaplînî bûne wekî pêvajoya şagirtiyê ye. Piştî fîlmê 12emîn, alîkariya derhêneriyê jî kir. Piştî fîlmê xwe yê bîstemîn Laughing Gasê (Gaza Tîqetîqê, 1914), êdî wî derhêneriya fîlmên xwe kir. Di van fîlman de evînên qedexe, mêrên hesûd, diransazên ecemî, otomobîlên li hev diqelibin, mirovên serxweş bûn hêmanên qerfî.
Derbasbûna Essanayê
Di sala 1915an de dema derbasî Essanayê bû, ev yek ji bo wî bû lûtkeyek. Beriya her tiştî, êdî hejmara fîlmên ku dikişandin hindiktir bû lê bêhtir li ser fîlmên xwe hûr dibû. Di sala 1915an de tenê 12 fîlm çêkirin. Li studyoyên Essanayê yên li Şîkagoyê fîlmekî serketî yê bi navê His New Job (Karê Wî yê Nû, 1915) kişand, lê dîsa jî, ji vê derdora xwe ya nû hez nekir. Bi derhênerê dîtbarî Roland Todherohê ku dê bi salan pê re bixebite re derbasî studyonên Essanayê yên li Kalîforniyayê bû. Chaplin ji şertên li wir aciz bû, û piştî çêkirina yek fîlimê (Karê wî yê nû, 1 sibat 1915 hate berdan), çû stadyoya piçûk a pargîdaniyê li Niles, Kalîforniyayê. Li vê derê Edna Purviance ya ku dê heşt salan di fîlmên wî de di rollên jin ên sereke de bilîze, keşf kir.
Piştî The Tramp (Serserî, 1915) û The Bankê (Banka, 1915) fîlmê Police (Polîs, 1916) kişand û pê re cara pêşî cî da rexneya civakî û bi fîlmên wekî The Kîd (Zarok, 1921), The Pilgrim (Hecî, 1923) dewam kir. Di fîlmên wê serdemê de êdî tîpa Şarlo digihîje. Qerf, ji rewşa ku Şarlo tê de ye diqewime, aliyê mirovî zêde dibe û tenêtiya Şarloyî beloq dibe. Şarlo, astengiyên ku ji ber mercên civakî yên xedar derdikevine pêşiya wî, bêyî alîkariya kesên din, bi pêkariya xwe û hinekî jî bi şensê xwe derbas dike. Li gel qerfê, êdî xemgîniya ku ji ber aliyên nerênî yên civakê jî di fîlman de cîcigirin.
Dîroka Îranê
Pêşdîrok
Devera dîrokî ya ku Îrana îroyîn pêk tîne ji serdemeke pir kevn ve bûye qada jîngeheke mirovan. Her çend di derheqê demên pêşdîrokî yên Îranê de agahî kêm bin jî, tê zanîn ku li Başûrê Îranê di Paleolîtîkê de mirov dijiyan.
Tirp, Şeboster
Tirp, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Charlie Chaplin
Pêvajoya Mutualê
Chaplîn bi heftane 10 hezar dolarî derbasî Mutualê bû û ev yek ji bo jiyana wî ya pîşeyî bû gaveke pêştir. Chaplînî li Mutualê di şeş mehan de 12 fîlm kişandin. Yek ji van fîlmên ku tê de lîstikvaniyeke hosteyî û mijarên rojane jî hebûn, One a.m. (Yekê Şevê, 1916) e. Di vî fîlmî de Chaplîn serxweş vedigere malê û ew û kilîla derî, xalîçe û alavên din ên navmalê dikevine qiriqa hev.
Dîroka Îranê
Med û Pers
Heyama Med, ku piştî bêdengiya şaristaniya Elam dest pê kir, bû sedem ku Iran di dîroka cîhanê de derkeve pêş. Med qebîleyek naskirî ya Hindo-Ewropî ya Serdema Hesinî ne. Ne diyar e ku ew îro ji ku hatine, û ew ne kesek xwedan xwendin bûn ji ber ku wan nivîs bikar neanî.
Medî, yên ku êlên li intoranê anîn yekbûnek siyasî ya xurt û kirin ku ew di jîyana sîyasî ya herêmê de rol bilîzin, dibe ku di dawîya sedsala 13-an ya Berî Zayînê de bi Qefqasya ketine erdnîgariya Iranê û li başûrê Deryaya Qezwînê. Mediyên ku piştre dest bi belavbûnê kirin, hebûna xwe li Rojavaya Başûr û bi piranî li navenda bajare Ektabat domandin.
Charlie Chaplin
Pêvajoya Mutualê
Di The Pawn Shopê (Dikana Qepaliyê, 1916) de demjimêrka muşteriyekî parçe dike. Easy Street (Taxa Hêsan, 1917) li gorî çavdêriyên zîrekane yên li taxeke xizan hatiye kişandin û xizanî û tirsa li taxê serdest e dibine mijarên fîlmî. Di The Immigrant (Koçber, 1917) de mijar rêwîtiya bi keştiyê ya kesên ku ji bo şadiyê koçî Amerîkayê dikin e, û di fîlmî de tê diyarkirin ku şadiya tê xeyalkirin dîsa dê betalî, xizanî û tenêtî be. Bi vî awayî pileya rexneya civakî bilind dike. DI fîlmê ku sî xulek e de, Chaplîn vê maweyê bi zîrekî bi kar tîne. Her çiqas keştî tije xuya bike jî, Chaplîn tenê 16 fîguran bi kar anîne. Hejiyana guverteyê şêweyeke nûtir dide rêveçûna Chaplînî û Chaplîn heman hostetiyê di sahneya pokerê de bi hîleyên kaxizan nîşan dide. Çawan ku Abîdeya Azadiyê xuya dike, koçberên ku berev paş werîsan têne dafdan, di nava bêxemiya bajarekî hût, wekî keriyê ajalan ji keştiyê têne derxistin. Şarlo nizane ku divê li lokantayê şewqeya xwe derxe, nikare lîsteya xwarinan bixwîne; ev sahneyên watedar in ku xerîbiya wî ya li jiyana bajarî nîşan didin.
Dîroka Îranê
Têkilîya med û kurd
Êl û hozên Medan yekemcar di deverên di navbera Hemadan û Kirmanşaha îroyîn li başûrê rojhilata Kurdistanê -ku dilê Medya bû- bi cîh bûn. Di tomarên Asûrî de ev dever bî "Medaya" dihat nav kirin. Medan komeke koçber bûn. Wek gelên namzed din yên hind û ewropî; faris, ermen û efxanî di Rojhilata Navîn dijiyan.
Charlie Chaplin
Pêvajoya Mutualê
The Adventurer (Maceraperest, 1917) ku çîroka mehkûmekî bêrê yê kevn vedibêje pergala civakeke çewsîner jî radixe ber çavan. Û di fîlmên A Dog's Life (Jiyana Kûçikekî, 1918) û Shoulder Arms (Tiving li Ser Milan, 1918) ku li ser navê First Nationê kişandin de tevgeriyana takekesan a li derdoreke civakî ya diyar kûrtir vedikole. Şibiyana jiyana Şarlo û kûçikê wî ya di fîlmê Jiyana Kûçikekî de, rewşên qerfî ji çavdêriya rastiyên rojane pêk tên.
Dîroka Îranê
Têkilîya med û kurd
Medan di serî de, ji başûrê welatê xwe ve, li başûrê rojhilatê Kurdistanê û paytexta wan, Hamadan (Ecbatana kevnar) welatê xwe berfireh kirin, pîşt re, ber çiyayên Zagros û deverên rojavayê zozanên Îran û rojhilatê Anatoliya'yê çûn. Kurdên îroyîn bi zimanek wek zimanê medî, ango, bi zimanek hind û ewropî ya şaxê îranî diaxivin. Bi têgihînek bêtir sînordar, zimanê kurdên hevdem zimanek ji şaxa zimanên îranî yê bakûr-rojavayê malbata zimanên hind û ewropî ye ku medan jî di nav vî şaxê de ye. Lê herwiha gilakî, mazenderanî, tat, talîş û belûç hemû dikevin şaxa zîmanê medan. Heya nêzîkê heşt sedsalan berê, wê deverê li başûrê rojhilatê Kurdistanê hîn wekî Mah (ango, Medya) dihata binav kirin. Di rastiyê de, hê jî hin êl û eşîrên kurdên hevdem bi şêwazên pêşkeftî yên navê Med an jî Mad digirin hene. Wek Meywandlu, Meymand, Mamand, û Mafi. Bestên herî mezin a li wê tevahiya herêmê hîn jî bi nav "Mahî Deşt" bi wateya "Deşta Medan" tê gazîkirin.
Charlie Chaplin
Pêvajoya Mutualê
Têgihîna dibistana Sennett êdî tune bûye; keçika ciwan a tadayîdîtî û xortê baş ê ku li hemberî çewisandina civakê bêçare ye, derdikevine pêş. Shoulder Arms jî şerê cîhanê yê yekem ji çavên leşkerekî di kozikan de şerî dike, raberî me dike. Li gel ku hin beşên wê hatine qutkirin, dîsa jî tiştên di kozikan de têne serî wî me dikenînin û peyameke dijberî şer û aştiyane dide. Piştî ku Chaplîn êdî nakokiyên pergala kapîtalîst a Amerîkayê nîşan dide, hin derdor bi çavên din berê xwe didinê. Hestyariya ku di fîlmên berê de jî xwe dida der, piştî The Kidê zêdetir derdikeve pêş. Di The Kidê de êdî tenêtiya Şarlo ne li navendê ye; tiştê li navendê têkiliya hezî ya di navbera wî û zarokê (Jackie Coogan) ku li derve dîtiye û xwedî dike de ye. Dema ku li ser geşbûna vê têkiliyê kar tê kirin, cî dide rexneya mercên civakî û rexneya sazî û dezgeyan.
Dîroka Îranê
Têkilîya med û kurd
Împeratoriya Hexamenişî Di dîroka kevin da ew emperatorî mezintirîn, xurttirîn û berfirehtirîn emperatorî bûye. Li deman demekê, desthilata wê li aliyê rojhilatê digehişt Efxanistan û Pakistana niha, li aliyê Bakurê rojhilatê digehişt Asyaya Navîn, li aliyê Bakurê Rojhilat digehişt peravên Deryaya Reş, li rojava digehişt tevaya Anatolî û parek ji nîvgizirta Balkanê, tevaya welatên rojhilata navîn mîna Îraq, Sûrî, Ordin, Libnan, Felestîn, Israîl, nîvgizirta Erebî, Misir û parek ji welatê Lîbyayê. Rûberê emperatorî ya Hexamenişiyan nêzî 7.5 - 8.5 milyon kîlometirên çargoşe bû.
Charlie Chaplin
Fîlmçêkerê xweser
Di fîlmê Hacî ku çîroka sûcdarekî piştî poşmaniyê digihîje kêfxweşiyê vedibêje de, aliyê wî yê xweşbîn derdikeve pêş. Piştî ku bi armanca di roleke dramatîk de ceribandina Edna Purvianceyê, ji bo United Artista li gel Douglas Fairbanks, Mary Pickford û D.W.Griffithî damezirandiye fîlmê bi navê Jina ji Parîsê kişand û ev fîlm ji hêla aborî ve têk çû, Chaplîn, Êrîşa bo Zêran û Sîrk kişand (Di fîlmê Jina ji Parîsê de serlehengê mêr Adolphe Menjou ye, Chaplîn di roleke biçûk de dilîze).
Dîroka Îranê
Têkilîya med û kurd
Ev împeratorî wekî serhildanekê dijberî împeratorî ya Mîdiyan hat avakirin û bi qasekî xurt û bihêz bû ko du caran nêzîk bû tevaya Yewnanistana kevnare bigirt. Li dawiyê jî liser destê Îskenderê Mezin herifya. Leşkirê Îskender paytextê Hexamenişiyan, Persepolîs anko Parse şewitand.
Charlie Chaplin
Fîlmçêkerê xweser
Fîlmê Êrîşa bo Zêran ku wekî yek ji fîlmên herî serkeftî yên Chaplîn tê qebûlkirin û li gel ku dawiya wê miradşadî ye jî wekî “trajediyeke hemdem” tê qebûlkirin. Di fîlmî de, Şarloyê zêrger ku dibêje qey ew ê negihîje hezkiriya xwe, madeneke zêran dibîne û digihîje hezkiriya xwe. Di seranserê fîlmî de kesên ku lehengên romanên Jack Londonî tînin bîra mirovan li dijî xwezayê têdikoşin û di wê navberê de başî û kêmasiyên tiştên ji destên mirovan derdiketine diyar dibin. Li hemberî dijminên mirovan ên herî kevn ên wekî birçîtî, serma û ajalên dirinde, hevaltî û hevgirtin tê rojevê. Êdî hêmanên qerfî tenê mijarê temam dikin û Chaplînê ku pişta wî li kamerayê ye û bi sermilên xwe peyama xwe dide, vê yekê ji lîstikvanên herî baş ku dikin peyama xwe bi rûyê xwe bidin çêtir dike.
Dîroka Îranê
Heyama Helenîstîk û Selevkîdî
Împeratoriya Hexamenişî, ku serweriya xwe heya Hindistanê saz kir, dema ku Padîşahê Makedonyayê Îskenderê Mezin dewleta xwe li herêma ku heya Hindistanê dirêj dibe ava kir. Îskender, Pers dawîd di navdar de Împeratoriya Faris ji dîrokê wêran kir. Hingê Îskender ji herêmê vekişiya, rêveberiya axên Axa ji fermandarên xweyên mezin re hişt. Îskender jî çanda Helenîst anî broughtranê. Bi Împeratoriya Romê serweriya li ser Rojhilata Navîn bi hevra Anatolya di salên paş-Mesîhî de, hem çanda Helenîst û hem jî bandorên ji Farisan dê li van herêman biqedin.
Charlie Chaplin
Fîlmçêkerê xweser
Chaplîn, cîhana xweser ku di navê de tevgereke ji rêzê an jî bûyereke rasthatî dikare bibe sedema zincîrebertekan, bi fîlmê Êrîşa bo Zêran berdide. Ji wê cîhanê derdikeve û tev li civaka xwe dibe. Ji niha pê ve ew ne serlehengê drameke ku wî çêkiriye ye, kesekî ji rêzê ye di trajediyayeke ku êdî qeweta wî bi tenê nagihîjê de. Êdî Chaplîn ji tîpê derbasî mîtosê bûye. Ji niha pê ve qerf wekî qalikekî rûberî ye, û dema qalikî radikî drama di binê wê de xuya dike.
Brahîm Ronîzêr
Brahîm Ronîzêr, wergêrekî kurd e ku di sala 1980yî de li Kerborana li ser Mêrdînê ji dayik bûye. Wî zanîngeha Enqereyê beşa erdnîgariyê kuta kiriye û di heman zanîngehê de master kiriye. Di 2014an de pirtûkeke wî ya kurteçîrokan a bi navê Korerê weşiyaye
Dîroka Îranê
Heyama Helenîstîk û Selevkîdî
Piştî Îskender, herêma Iran, yek ji fermandarên wî Seleukos I Nikator. Gava Seleukos paytexta xwe bar kirâ Sûrî, be Şam kir. Di encama imparatoriya seleukos de hemî hêza xwe li ser tixûbên rojava derbas kir û rojhilat paşguh kir, parêzgehên rojhilat dest bi tevgera serbixwe ji navendê kirin, û ji van parêzgehan, serokê Eşkanî eşîr li dewleta Eşkanîyan Asacres piştî ku li dijî Selevkiyan serî hilda û êlên din di bin serokatiya wî de kir yek, Împeratoriya Eşkanî ava kir.
Brahîm Ronîzêr
Wergerên wî
Wî pirtûka Yaşar Kemal a bi navê Yağmurcuk Kuşu (Tîtirwask) ji Ferit Edgü “Hakkari’de Bir Mevsim” û “Bir Gemide” wergerandine kurdî. Herweha ji îngilîzî û tirkî çîrok wergerandine kurdî. Çîrok, nîvîs û wergerine wî di kovarên W, Çirûsk, Hawara Botan û Tîroj de weşiyane.
Hozan Aydin
Hozan Aydin stranbêjekî kurd e. Li alî başûr çemê erez û çîyayê Bîngolê, li Bakur text ê kotana û çîyayê paltokan, li Rojhilat topa qulê û kaniya Vizê, li rojava gêra bavê û di binîde avekî zirav û dirêj diherike nava pêlên erez. Di vê çarehêlîde,di nava gul û sosinanda xemilandî, gundekî piçûk, 10 mal û şirîn,navê gund Xindeqa ku di nava dilê wirde jî avekî sarê cemidî ku bi navê kaniya jêr ji bin erdê dikele. Dema ku mirov zebeş ên Dîyarbekir ê davêje nav, tîş lê dikeve û kerî dibe. Li çîyayê Bîngol ê û li paltokan heyanî derengiyê buharê belekiyên berfê xwe nîşan didin û pêre hênûkahiya bayê Serhed ê ji kurahiya derya stranan qêrîna Evdalê Zeynikê dihanî û digihînand Husê Pûlo, Şahê dengbêjan Reso û hostayê deng û peyvan Şakiro ku di klasîk ên Kurdî de bûye Ekolekî. Di nava vê ahengêde sal 1962 Aydin li ser dinyayê çavên xwe vedike. Li vir tiştekî gelekî balkêş heyeku ew jî dayîka Aydin dibêje  Dema ku Aydin di hemla min de bû min gelek caran dengê girînên wî bihîstîye û ez cara ewilî gelekî tirsîyam  Aydin jî viya ewha şîrove û henek an dike û dibêje;  Kî dizane belkî jî min ew çax stran gotine  Ew der nayê zanîn lê; tiştê ku tê zanîn Aydin di heft saliya xwede, kanê li Serhed ê zivistan gelkî dirêje û şevên zivistanê jî dirêjin, civat her tim hene herwiha jî ew civatana wek perwerdegehin û di Kurdistan ê de bingeha çêbûna kesayetîya mirovane, gelekî bi rûmetin ji ber ku civak bi her cûreyî li wir xwe nîşan dide, di tûr û bar ên kîde çi huner û çi cewher hebe derdikeve holê. Evîn a Mem û Zîn, Sîyabend û Xecê, Kilam a Evdalê Zeynikê di wan civatande tê pêşkêş kirin. Aydin di wan civatan de klam a kalikê xweyê Keremê Qolaxasî ku ji dengbêj Şakiro hilgirtibû; Şakiro gelek caran hatibû mêvandariya wan û bandoreî mezin li ser Aydin çê kirî bû û herwiha guhdarvanê Radyoya Êrîvanê jî bû dengê Meyrem Xan û Mihemed Arif Cizrewî di wê qutika ji sêr ê de guhdardikir lewmajî şerbet a sitranan li hemî laşê Aydin belav bibû û di govenda dajî sitran a Bejnê ku ji Enwer ê bavê xwe hilgirtîbû digot.
Dîroka Îranê
Xanedana Anûştigîniyan (1077-1220/31)
Li vê parêzgehê, ku ji hêla parêzgarên ku ji navendê di bin Dewleta Selcûqîya Mezin de li herêma Xwarezmîyan hatine tayîn kirin de, jiyana azad di dema Anuş Tekin de dest pê kir. Ew di serdema de, ku di 1128an de wekî parêzgarê Xwarezmê hate tayîn kirin, nîv-serxwebûnê bi dest xist.
Hozan Aydin
1971 Aydin 9 salîye; Şerîf, Kerem, Aydin, Mihemed, Hecî, Ekrem 6 pismam bi hevre dest bi xwendinê dikin û bi Tirkî pewerde dibin. Di gundê wande dibistan tune lê ew havîn,zivistan di bin berfê û bahozêde di çengekîde sergîn, ji bona ku di sobêda bişewitînin her zarok ji mal a xwe sergînekî dibir dibistanê. Û di çengekîdejî çente, her roj 5-6 km dûr diçûn gundekî din ku navê gund Şemê ye û dizîvirîn. Di nava wan pismamande yê herî zeîf û piçuk Ekrem bu.Ekrem gelek caran di rêyande diqefilî û wî bi derûdorê pişt dikirin û dibirin. Çenteyekî Aydin ê sî hebûn ku xalê wî ji Almanya jêre şandibû. Dema ku bi qîyameva hildikişiya, wî çente hildigirt lê ku bi jor diket çente wî heyanî jêr dişiqitand carna jî di deleva sergînde tepik dibir, tepik hem sivik bû hem jî zû dişewitî û hem ji dema ku Aydin bi jorê diket tepik bi derbijêrve tilor dikir tepik ê wî berê wî diçû dibistanê eger hevalan pêşî li tepik bigirtana wanê bavêtaba sobê lê carna tepik xwe nedida dest û heyanî nava ava Şemê yek derb diçû Aydin ji ber vê sedemê gelek caran ji mamoste yê xwe lêdan dixwe zivistanan jî her tim her wiha derbas dibû. Aydin êdî zimanê Tirkî jî hînbîbû û di hemî şahiyên dibistanêde her tim Aydin sitran digot. Mamostekî Aydin hebû navê wî Dursun Çelik bû û tembûrekî baş lêdixist cara yekemîne ku Aydin tembûrekî dibîne û dengê wî dibîhîze û ev dengajî wek sitranan li mêjiyê Aydin hikûmdike. Mamoste ji bavê Aydin rê dibêje  Ka ez Aydin bixwere biherim Enqere ê li wir bişînim dibistanekî mûzîk ê ez bawerim ku wê hunermendekî baş jê derkeve  lê bavê Aydin dabiland nake ji ber ku nexwaze di wî temenê piçûk de bi tenê bişîne. 5 sal li Şemê,li  Işiklar Köyü İlkokulu  bi wîhawî diqede.
Dîroka Îranê
Xanedana Anûştigîniyan (1077-1220/31)
Kurê Aladîn Celaleddîn Rumî li Mongol li Efxanistan şer kir û ber bi başûr ve vekişiya û bi derbasbûna ket Hindistan. Piştî ku Cengîz Xan vegeriya Mongolya, Celaledîn vegeriya Îran û ji Iraq kete Azerbaycan û Atabeylikên Îldenizî di 1225 de hilweşand. Wî bir Tebrîz.
Charlie Chaplin
Fîlmçêkerê xweser
Mijara fîlmê Sîrkê ku palyaço dil dikeve keçeke delal, mijare tê zanîn e. Polîs dibêjin qey Şarlo diz e û ji ber vê bi dû wî dikevin; Şarlo, dema ji wan direve, dikeve konê sîrkekê û xwe li ser dikê dibîne. Ji ber ku temaşevan gelekî pê dikenin, li sîrkê dest bi kar dike û dil berdide keça delal a xwediyê sîrkê. Ev mijar mijareke tê zanîn e, lê bi awayekî ji awayan ku sînemaya wê demê nizane; evîneke bêhêvî, qenciyeke bêbergîdan, fedakarî û tenêtiyê vedihone. Qerf, digihîje encameke wisa ku tenê Chaplîn dikare bigihînê. Şarloyê li ciyê konê sîrkê yê hatî rakirin, wekî ku fedakariya kiriye dinirxîne (dema ku keçika wî dil dayê dil dide canbazî, ew vê yekê bi xweşbînî pêşwazî dike), li ser rûyê wî xemgîniyeke bêmînak heye. Lê ev pir naajo. Hêviya Şarlo ya ji bo cîhaneke çêtir xwe bêtir dide hîskirin. Piştî ku nîşaneya xeyalên xwe ango stêrka kaxizîn diqurmiçîne û davêje ciyekî dûr, dest bi meşa li ser riya ku dê hêviyên nû bidê, dike. Rawestgeha wî ya piştre dê City Lights (Ronahiyên Bajêr, 1931) be.
Hozan Aydin
1975 Aydin diçe Mûş ê cem apê xwe, li wir di dibistana amadehiya Mûş de dest bi perwerdehi a navîn dike lê di serê wîde ji xeynî sitran û mûzîk ê tu tiştek nîne. Li vir dîsa tiştekî ku nayê ji bîr kirin heye; Evdilbaqî yê bûrayê apê Aydin tembûr lê dixist ku mamosteyê Aydin ê tembûrê ku perdên tembûrê herî ewil pê da nasandin û strana  Şu Sazıma Bir Düzen Ver  nîşanî da ewe. Aydin her tim tembûr a wî ji dest digirt û ew jî aciz dibû. Dîsa êvarekî ku li serê sibê li dibistanê, di ders a matematik de bi nivîsî azmûn heye. Aydin ders a xwe nexebitî, heyanî sibê li ser tembûrê sitran a  Burası Muş'tur  xebitî û serkeftî jî bû lê serê sibê li dibistanê di ders a xwede jî zehf girt. Guhdarvanê radyo ê gelekî başbû ,ji radio rê pir hezdikir û radyokî wiyê piçûk her tim hebû; dixwest bibe hunermendekî radyo ê.
Dîroka Îranê
Xanedana Anûştigîniyan (1077-1220/31)
Armanca mirovên ku ji Mongol direvin û giregirên Harzem penaber bûn li Anatoliya bû. Lêbelê, berjewendiyên siyasî bûn sedema hilweşandina serdestiya Khwarezm. Herweha, tê fikirîn ku kes û giregirên ku bi xanedaniyê re hatine bi Selçûqiyan re tevlihev bûne.
Charlie Chaplin
Fîlmçêkerê xweser
Chaplîn di fîlmê City Lightsê de ku piştî hêmana deng ketiye sînemayê kişandiye, cî nedaye axaftinan; tenê pişteke muzîkê dayê. Li gel vê jî ev fîlm êdî klasîkeke sînemayê ye. Têkiliyên di navbera kulîlkfiroşeke kor, mîlyonerekî ku dema serxweş dibe ji xirabiyan paqij dibe û Şarloyê ku ji bo çavên keçikê vebin li gel xetereya ketina girtîgehê pereyê wî zilamî xerc dike de tîqetîq û xemgîniyê bi hostetî digihîne hev û nîşan dide ka civak çawan dikare takekesan biçewisîne. Li hemberî qerfa ku dema zilamê mîlyoner serxweş e Şarloyî hembêz dike, lê dema tê ser hişê xwe wî diqewirîne, fîlm bi xemgîniya xwe dibe klasîkek. Dema keçkike kulîlkfiroş Şarloyê hê nû ji girtîgehê derketiye, bê gopal maye û zarokên taxê henekê xwe pê dikin nas dike, dibehite, û di wê kêliyê de Şarlo bi awirên xwe yên ku xemgînî û şadî bi hev re tê de hene bersivê dide keçikê, Chaplîn yek ji dîmenên nemir ên sînemayê zeft dike.
Dîroka Îranê
Îlxanî
Îlxanî xanedaneke mongolî bû, wekî sedsala 13an de bûne Misilman. Împeratoriya wan ji navbera salan 1256–1335, ku carinan tevahiya Îran, Mezopotamya û perçeyên mezin ên Asya Navîn û Anatolya ketine detê împeratoriyê. Îlxanî bi paytext xwe Tebrîz ji hêla generalên Hulegû, neviyek Cengîz Xan ve hate damezrandin.
Hozan Aydin
1976 perwerdehiya navîn di sinifa 2.daye rojekî dibîhîze ku di radyo ya Erziromê de pêşbirk heye ,bêxebera dibistanê û ji malbatê dide rê û diçe Erzirom ê lê wî dabiland nakin ji ber ku temenê wî piçûke ew ji dikeve nava xebatekî hewl dide ku salên xwe mezinbike lê li wir serkeftî nabe her wiha qasî heyvekî ji dibistanê dûrdikeve wê salê di 4 dersan de dimîne azmûnanan lê dixebite û di wan dersên xwede jî derbas dibe.
Charlie Chaplin
Fîlmçêkerê xweser
Dema ku di merasîma vekirina Bîrdariya Aştî û Aramiyê de xêliya li ser bîrdariyê tê rakirin, Şarloyê ku di binê de xew dike xuya dibe; bêguman ev hinartinek e ji bo qeyrana 1930î. Şarloyê ku çavên keçika jê hez dike vedike û wê dilşad dike, dilşadiya xwe kuştiye. Dilşadiya Şarloyî tenê di nava mejiyê wî de ye. Rûbirûbûna bi rastiyan re vê dilşadiyê ji navê dibe. Di fîlmên beriya vê de, dem aku Şarlo dihate terkkirn, bi hêviyekê dikete ser riyeke din. Lê di vî fîlmî de, xemgînî digihîje pileyeke wisa ku dilşadiyê jî ji navê dibe. Lê berteka Şarloyî ya li hemberî têkçûnê wê xurt be.
Dîroka Îranê
Desthilata Sefewiyan(1500-1736)
Li 1473yê di navbera Osmaniyan û Aq qoyunlû şerek li Erzîncanê rûda. Di encama wî şerî de Aqqoyunî ji rojhilatê Anatolyayê hatin derxistin. Her wisa ev yekem car jî bû ku kurd bûn du parçe ku yek parçe li nav Osmaniyan ma, yek parçe jî li nav Îranê ma. Bingeha parçebûna welatê kurdan li vî şerê bi navê Otluqbelî destpê dike.
Hozan Aydin
1979 Aydin vedigere welat û dîsa di dibistana amadehiye Mûş de dest bi xwendin ê dike. Aydin di dibistana amadehiye 2.daye derbe ya 12 îlon ê çê dibe, piştre Aydin dev ji xwendinê berdide û diçe İzmir ê cem bapîr a xwe, nêzikê salêkî li cem bapîr a xwe disekine. Bapîr a Aydin jêre tembûrekî dikire ku ev jî di jîyana Aydin de dîyarî yekî herî mezine ji ber ku cara yekemîne ku dibe xweyî yê tembûrekî her wiha Aydin xwe bi xwe dixebite ku hînê tembûr ê be. Aydin ji İzmir ê diçe Stembol ê dixwaze kasêtekî çêbike. Tişt ên ku nefikire derdikevin pêş wekî: An tu ê bi derfet ên xwe çê bikî û bê şert radestê pardarîyekî bikî, an 4-6 kasêt bê şert û şûrt ji wan re şanenav bikî û her wiha. Aydin ev rewşa han bi tevahî red kir û vegeriya welatê xwe lê dîsa xebat ên xweyên li ser stranên gelêrî û beste yên xwe berdewam dike û repertuar a xwe roj bi roj berfireh dike. Aydin strana xweya yekemîn, 1976 ande li Xindeqa di nava mêrg a wande Pir a Mardo heye ku Aydin li ser bi ziman ê Tirkî stran çê kirîye bi navê  Mardo Köprüsü
Gûzelwadî, Dîlok
Gûzelwadî taxeke Şahînbega Dîlokê ye.
Charlie Chaplin
Fîlmçêkerê xweser
Şarlo di fîlmê piştre Modern Timesê (Demên Hemdem, 1936) de pêşî pergala civakî ya salên 1930î bi xurtî rexne dike, û tîpê Şarlo bi dawî dike, û fîlmê tana siyasî ya di dîroka sînemayê de bê mînak e, ango The Great Dictator (Dîktatorê Mezin, 1940) dikişîne.
Hozan Aydin
1982 Aydin bi dilketiya xwere dizewice, 1984 ande diçe leşkeriyê, li leşkeriyê bi 15 tebax ê dihese û her wiha 15 tebaxê jî di jîyana Aydin de xweyiyê bandorekî gelekî mezine. 1986 Leşkerî diqede lê li vir jî tiştekî gelek balkêş heye; Stranekî hebû bi navê  Bağrımda Bir Ataş Yanir / Gün Geçtikçe Alavlanir  Gotinên vî stranê tenê li ba fermandarekî hebû lê roja ku Aydin teskere girt, ew roj ew fermandara ne li wir bû Aydin ji bona ku gotinên wê stranê bigire, 2 rojan li hêviya wî fermandarê sekinî he rwiha jî piştî ew qas hisretî 2 roj dereng vegeriya malê ku evjî evîn a Aydin a strana ye.
Charlie Chaplin
Fîlmçêkerê xweser
Bingeha hostetiya qerfî ya Chaplînî ew e ku, Chaplîn mirovan baş nas dike. Chaplîn dizane ku mirovekî ketiye rewşeke qerfî û tengezarî dê bala mirovan bikişîne. Wekî mînak, rewşa ku ba şewqeya li serê jinekê difirîne ne qerfî ye. Tiştê qerfî ew e ku ew jinik bi porê xwe yê gijokî û eteka xwe ya ji ber bayê bi hewa dikeve, bide dû wê şewqeyê. Û eger ya dikeve wê rewşa zehmet ne miroveke ji rêzê be, bandora qerfê hê zêdetir dibe. Di fîlmên qerfî yên Şarloyî de polîs gelek caran dikevine çalikên avê, li qutîkên boyaxê diqelibin, ji otomobîlan dikevin. Kesên bi otorîteyê xwe dipesinîn bikevine rewşên zehmet, ji mirovên ji rêzê yên ketine heman rewşên zehmet bêtir dibine qerfî. Yên ku dikevine rewşên qerfî lê haya wan ji vê tune ye, hêmaneke din a qerfî ye di fîlmên Şarloyî de. Mînaka vê ya herî baş, serxweş in. Li gel ku pir vexwarine û serxweş in, dibêjin ku wan hîç venexwariye. Dikin ku sergevez bin. Sergevezî yek ji rêgezên bingehîn ên Şarloyî ye. Bikevine kîjan rewşa qerfî jî, bi serdevkî bikeve ser erfdê jî, xema wî ew e ku gopalê xwe ji erdê rake, şewqeya xwe ya melon li ser xwe bike û berstûka xwe rast bike. Gopal, parçeyeke bingehîn a tîpê Şarloyî ye. Şarlo gopal wekî hêmaneke qerfê bi kar tîne. Gopal timî li piyê hinekan diqelibe, hinekan ji sermilê wan ve digire. Dema ku şarlo bang li yekî bike, di ciyê ku dest bide sermilê wî, bi gopalê xwe wî ji milê wî dikişîne.
Hozan Aydin
1987 Aydin dîsa berê xwe dide Stembol ê di dersxane a hunermend ê Tirk Yavuz Top de demekî ders ên solfej distîne, dixwaze nota jî hîn bibe, sazî û man a bağlama yê li wir nas dike. Aydin di wê salêde kasêtekî bi zimanê Tirkî çêdike bi navê  Sevdalim  ku ji 14 stranan pêk tê. 8 stran yên Aydin bixwene, 4 stran gelêrî, stranekî yê hozan ê Tirk Pîr Sultan Abdal û stranekî jî yê hozan ê Tirk Muhlis Akasarsu ye. Bi Ses Plak re peywendîyekî çêdike, dide wana û dîsa vedigere welat. Piştî çend heyva navê iflas a Ses Plak ê derdikeve her wiha kasêt belav nabe. 1988 li Xindeqa Aydin derdikeve çemê Erez nêçîra masiyan, li vegerê zarok direvin pêşiyê û dibêjin '' Mizgîn ji te rê êdî tu bûyî bavê zarokekî keça te çêbû .Aydin gelekî şa dibe,n avê keça xwe Evîn lêdike(04.04.1988/Xindeqa)ji ber ku Aydin bi evîna xwera zewicîbû.
Charlie Chaplin
Fîlmçêkerê xweser
Şarloyê ku bi gopalê xwe, xwe dihejîne lê bi awirên cidî dimeşe, wekî camêrekî sergever xuya dike. Ev tevgeriyana “seretahez” ya ku bi xuyakirina xwe nelihev, bi serê xwe hêmaneke qerfî ye. Dijberî û nakokî di bingeha qerfa Chaplînî de hene. Bîner hem ji nakokiya di navbera baş û xirab, zengîn û xizan, bişens û bêşens de hez dike, hem jî hez dike ku di nava çend xulekan de hem bikene hem jî xemgîn bibe. Dizê ku dide dû Şarloyî her tim xurt e û pêknehatî ye. Şarlo jî hin canbaziyan dike, ji navbera lingên polîsî re derbas jî dibe. Kesên ku neheqî û tadayiyê li Şarloyî dikin jî her tim xurt û qelew in. Şarloyê ku dizane bîner alîgirên lawazan in, di rewşên wisa de sermilên xwe difisîne, rûyê xwe diqermiçîne û xwe dixe rewşeke li ber giriyanê. Ji ber ku helwesta nebende bîneran dikenîne, Şarlo pêşî wekî ku bîner li bendê ne tevdigere, û piştre berevajiyê vê dike û bîneran dikenîne. Dema ku bîner dibêje qey ew ê li ser riyekê bimeşe, Şarlo dikeve otomobîlekê. Chaplîn hosteyê kenandinê ye lê naxwaza pir bikenîne. Ji dêvla ku bîneran bi xulekan bikenîne, ew çêtir dibîne ku bîner dem bi dem ji dil bi tîqetîq bikenin.
Heskîf
Dewleta tirk li vir bendava Germavê (Îlîsûyê) ji bo hilberîna elektrîkê çêkiriye û hemî bermayiyên dîrokî û bajarê Heskîfê di bin avê de mane.
Charlie Chaplin
Fîlmçêkerê xweser
Dozînerê sînemayê yê fransiz Louis Delluc, Chaplînî dişibîne Molîerî û nivîskarê sînemayê Elîeyî jî dişibîne Shakespeare. Di her du şibandinan de jî mafdar e. Lewre Chaplîn tekane hoste ye ku di sînemayê de qerf û xemgînî gihandine hev.
Dîroka Îranê
Desthilata Sefewiyan(1500-1736)
Piştî Aqqoyunî ji Anatolyayê hatin derxistin hêza xwe gelek winda kir. Wî wextî jî li bajarê Erdebîlê terîqeta Sefewiyan mezintir dibû. Serokê vê terîqetê Şêx Sefîyudîn bû. Şêx Sefîyudîn neviyê Fîruz Şahe ku Fîruz Şah bi eslê xwe kurdekê ji Yemenê ye, koçî Azerbaycanê kiribû û malbata wî entegre bibû çanda azeriyan,.
Egelsbach
Egelsbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Offenbach li Hessen, Almanyayê ye.
Hozan Aydin
1989 Aydin tevahî malbata xwe bi mêvandarî diçe Mûş ê mala xezûrê xwe û li wir tevahî hevalên xwe yên dibistanê  Mutluk û Sadullah derdikevin turekî; Edene, Mêrsîn, Konya, Izmîr, Enqere û Mûş; dîsa mizgîniya bûyîna keçekî didinê (Şemal 15.09.1989/Mûş) Piştre malbata xwe digire û vedigere Xindeqa û diçe Erzirom ê li wir mijûlgehekî sigorteyê vedike, demekî jî bi vî awayî derbas dike.
1990 Aydin li Tekman ê di Navenda Perwerdehiya Gel  Tekman Halk Eğitim Merkezi  de dikeve nava xebatekî çandî û li wir koroyekî mûzîka gelêrî ku ji 57 kesan pêk te avadike, qasî salekî xebatên xwe berdewam dikê, bi wê koroyê li herêmê tevli gelekî konseran jî dibin û her wiha ji bo cîwanên herême jî xebatekî gelekî balkêş tê nîşandan.
Dîroka Îranê
Desthilata Sefewiyan(1500-1736)
Li sala 1501ê de şerek di navbera Aqqoyuniyan û Sultan Îsmaîl de qewimî. Di encama wî şerî de desthilata Aqqoyunî ya li Tebrîzê hatiye xerab kirin. Îsmaîl şûna emîrên Aqqoyunî hikûmraniya xwe da dest pê kirin. Xwe wek Şahê Îranê da binav kirin û şahitiya xwe li gor çar bingehan damezrand:
Şah Îsmaîl kesek Kurd bû ku gelek caran helbestên xwe bi tirkî dinivîsand. Şah Îsmaîl di rêvebirina dewletê de alîkarî ji heft êlên Tirkan werdigirt; Şamlo, Rûmlo, Tekelo, Ustaclo, Qacar, Efşar û Zulqedîr. Hêjayî gotinê ye ku piştî binemala Sefewiyan, desthilata Îranê ket di bin destê binemalên Efşarî û Qacariyan de. Şah Îsmaîl mirovekê şîeperest bû, ji ber vê jî dijîtiya wî li dijî suniyan pir xurt bû. Bi taybetî li wê demê Dewleta Osmanî hebû ku dewleteke sunî bû, her wisa di navbera dewleta Osmaniyan û Sefewî de jî eşîrên Kurdan hebûn ku pirraniyan wan sunî bûn. Ji ber vê sedema sunîbûna Kurdan Şah Îsmaîl gelek zordarî li Kurdan dikir û polîtikayên taybet ji herêmên Kurdan dimeşand. Em dikarin li ser sê xalan siyaseta Şah Îsmaîl a dijî Kurdan aşkere bikin: Ev helwestên Şah Îsmaîl di nav du komên mezin ên rojhilata navîn de tovên dijminiyê çand. Di navbera dinyaya Sunnî û Şîe de, her wisa di navbera Kurd û Eceman(Tirkên Şîe-Azerî) de dijminiya bi sedsalan destpê kir. Zilm û zordariya Şah Îsmaîl li ser gelên sunî bi taybetî jî Kurdan bû sedema şer di navbera Osmaniyan û Sefewiyan de. Li deşta Çaldiranê hêzên Osmaniyan û Sefewiyan şer kir û di encamê de heta Tebrîzê welatê Kurdan ket bin destê Osmaniyan. Hêjayî gotinê ye ku her çend gelek eşîrên Kurd li gel Osmaniyan bin jî, hejmareke zêde ya eşîrên Kurdan jî li gel Sefewiyan bûn.
Sînob
Sînob, îro bi fermî Sinop (dîrokî ; ), bajarekî li bakûrê Tirkiyeyê ye.
Heskîf
Heskîf, warê zana û fîlozofan
Li Heskîfê gelek zana û fîlozofên navdar bûne, wekî Elaedîn Heskîfî (1612-1677), Xatib el-Heskîfî (1068-1158).
Sînob
Ciyê Coxrafî û Hudûdên Bajar
Bajarê Sînobê li cem Deryaya Reş û li ser pozikê Boztepe li bakûrê welatê Tirkiyê ye.
Heskîf
Bicihbûna avahiyên dîrokî ber bi Heskîfa Nû ve (2017-2019)
Di navbera salên 2017 û 2019an de çend avahiyên dîrokî ji Heskîfa berê li Qada Parka Çandî ya Nû ya Heskîfê (Hasankeyf Yeni Kültürel Park Alanı) bi cih bûne.
Sînob
Ciyê Coxrafî û Hudûdên Bajar
Bajar di nav parelên 41° 12' û 42° 06' bakûr û merîdyenên 34° 14' û 35° 26' rojhilat de ye. Hudûdên bajêr li bakûr bi Deryaya Reş ve, li rojava bi Kastamonû ve, li başur bi Çorûm ê ve û li rojhilata başûr jî bi Samsûn ê ve tê girêdan. Temamiya dirêjiya sîndorên bajêr 475 km ne û ji van 300 km reşahî û 175 km jî avî ne. Sînop ji Enqerê 435 km, ji Stembol 760 km û ji Samsûn ê 168 km dûre.
Taybetiyên erda bajêr
Pîvana erdê bajêr 5862 km2 ye. Ji vî erdî 54,6% wî daristan, 74,3% çiyan, 2,3% wî zozan û 23,4% wî jî ji platoyan pêk tê.
Av û Hewa
Li bakûrê heremê îklîma Deryaya Reş û li başûr ji bona çîyayên navber îklîma reşahiyê hukim dike. Li bakûr di navbera zivistan û havînê pirr ferqekî mezin tune. Li her demê salê bahozên xurt di hêla deryayê da tên. Di xêçî çend rojên li havînê hemû sal bi şilî û şepelî derbaz dibe. Lê li başûr şilî, rewa û germahî kêm dibe, zozan û çiya tesîra xwe nîşan didin. Li bajêr bi xwe germahiya salê kêmûzêde 14°. Meha herî germ bi 20° tîrmeh û yê herî sar bi 7° şibat e.
Nifus û navçeyên bajar
Tevayiya nifûsa herêmê (tevlî gundan) 227.933 e. (Ji gora hêjmara sala 2000) Nifûsa Sînobê ji bona bê kariyê û kêmasiya endûstiriyê her sal hê tere hê kêm dibî. Yê herî bir cîvan û xortên bajêr koçber dibin terin Ewropayê yan jî Stembolê.
Navçeyên bajêr vana ne.
Dîroka Îranê
Desthilata Sefewiyan(1500-1736)
Şah Îsmaîl bo kurdan mirovekê durist nebû. 11 serokeşîrên kurd hatibûn cem wî ku sadiqbûna xwe nîşanî wî bidin lê wî ev serokeşîr hemû zindanî kirin. Runiştecihên kurdan kir bin destê hikûmdarên azeriyan de. Bi vî şeklî dijminî hêdî hêdî di navbera kurd û eceman de berdewam kir
Hozan Aydin
1992 Meha adar ê Aydin rêya xwe hîn dirêjtir dike, ji xwe rê jîyana wî bi tevahî di rêyande derbasdibe ger mirov bipîve bi milyonan km dike her wiha Aydin derdikeve Almanya û li Dortmund ê dibe penaber. Aydin li Dortmund ,Bochum ,Essen, Hagen, Hamm bi tevahî dikeve nava xebat ên çand û huner a Kurdî, li wê herêmê Ekîbekî tê çê kirin bi navê Koma Xebat; xebatên Musîk, Folklor û Şano yê bi hevre dimeşînin.
Dîroka Îranê
Desthilata Sefewiyan(1500-1736)
Li aliyê rojava Osmaniyan tehdît li desthilata Sefewiyan dikir, her wisa li rojhilatê Îranê jî Ozbekan ku bixwe sunî ne, tehdît li desthilata Sefewiyan dikir. Şah Îsmaîl ji bo ku rojhilatê welat biparêze, eşîra Kurd a bi navê Qeremanlo li Xorasanê bicîh kir. Her wisa Şah Tehmasbê kurê Şah Îsmaîl jî gelek hozên Kurd ê bi navên Zengene, Çegnî, Zeyg û Kelhurî veguhestin sinorên Ozbekan yanî li Xorasanê.
Hozan Aydin
Bi navên Komelan û Hunerkom ê xebata xwe dimeşîne bi her awayî di nava xebatên çandî, wek konseran, şevan, dawetan û çalekîyan de cîh digire piştî 2 salan Aydin ji Koma Xebat diqete....
Dîroka Îranê
Desthilata Sefewiyan(1500-1736)
Di navbera salên 1533 û 1553ê de 20 salan Osmaniyan û Sefewiyan şer kir. Di van şeran de Osmaniyan bi alikariya Kurdan gelek herêmên Sefewiyan jê standin. Di dawiya vî şerî de Hevpeymana Amasyayê hatiye destnîşan kirin. Aliyên vê hevpeymanê Qanûnî Sultan Silêman û Şah Tehmasb bûn.
Hozan Aydin
1994 Li bajarê Hagen ê Koma Helîm Dener avadikin û Li bajarê Dortmund ê bi navê International Konzert Albumekî çêdibe, Aydin di vê albumê de 4 stranan dibêje ku 2 stranên xwe û 2 stran jî gelêrîne. Bivî awayî Aydin 3 salûnîv bi tenê li herêm a Sauerland li Neheim-Hüsten dijî... 1995 Aydin bi awakî gelek zor û zehmet tenê xanima xwe dikare bîne, êjarjî 3 zarokên wan li welat dimînin, piştî demekî zarokên xwe jî tîne û her wiha piştî ew qas zilm û zorî, bi malbatî xwe digihînin hev...
1996 Li Neheim-Hüsten Keçekî wan dîsa çêdibe (Xerîb 01.02.1996/Neheim-Hüsten )lê li vir jî tiştekî balkêş heye ew jî dewlet a Almanya; çawa dewletekî demokratîke ku navê Xerîb ê bi Kurdî dabiland nakin. Aydin vê rewşa hanê digîhîne rojanmê û ev rewş a hanê ecêb tê weşandin, piştre navê Xerîb ê tê nivîsandin. 1998 Aydin mala xwe dibe Berlin ê û li wir bi Akademiya Çand û Hunera Kurdî şaxê Berlin êre xebatên xweyên hunerî, bi tevlêbûna wek konser, şahî, dawet û çalekî yên ku li her derê Almanya û li gelek welat ên Ewropa yê berdewam dike.
Dîroka Îranê
Desthilata Efşaran(1736-1747)
Li sala 1736ê dewleta Sefewiyan hatiye rûxandin û binemala Efşariyan bi rêberiya Nadir Şah desthilata xwe daxuyand. Ev binemal bi eslê xwe tirk in û her wekî sefewiyan vê binemalê jî gelek zilm û zordarî li kurdan kir. Nadir Şah ji ber tirsa ozbekên sunî, gelek kurd şandin rojhilatê îranê ku îranê biparêzin
Hozan Aydin
1999 li Berlin ê dîsa keçekî Aydin çêdibe (Dîrok 04.06.1999/Berlin) 2001 Bi navê Şevbêrka Dengbêjan albumekî ji alî Mîr Mûzîk te tê çekirin û di vê albumêde cîh didin 2 stranên Aydin jî.
Dîroka Îranê
Desthilata Zendan(1750-1794)
Piştî mirina Nadir Şah li sala 1747ê li Îranê kaos peyda bû. Di nav vê kaosê de kurdekê bi navê Kerîm Xan Zend, desthilata xwe îlan kir. Ji sala 1750 heta 1779ê desthilata wî berdewam kir. Bi xiyanetekê desthilata wî jî hatiye rûxandin.
Hozan Aydin
2002 Aydin di jiyan a xwede piştî 30 salên xwe dabû stranan; cara yekemînek u ew qas bi coşî dibû xweyiyê albumekî bi navê  Bêje  lê tiştek hebû, Aydin tu caran qîmet û rûmet neda karbend û pîyas ê lewma jî pîyase nefikirî. Tenê ji stranan heskir, ji stranan rê xebitî û her tim sitran..
2003, Di albuma tevlihev a  Stranên Dilê Me-Bilez  de Bi stranekî cîh digire.
Dîroka Îranê
Desthilata Qacariyan(1779-1925)
Desthilata Qacariyan li sala 1780 heta sala 1921ê bi derbeya leşkerî dewam kir. Li sala 1921ê de ji aliyê Riza Şah ve darbeyek li Îranê çêbû û desthilata Îranê ket bin destê Riza Şah.Li sala 1925ê jî desthilata malbata Qacariyan bi dawî anî. Şahê dawiyê yê Qacariyan Ahmed Şah Qacar çû Parîsê.
Hozan Aydin
2005, Di albuma tevlihev a  Şevbuhêrka Dengbêjan 2  de bi klamekî cîh digire.
Dîroka Îranê
Axa Mihemed Xan(1779-1797)
Desthilata Qacariyan bi rêberiya Axa Mihemed Xan ve hatiye ava kirin û gelek kes ji eşîra Zendan û têkildarî vê eşîrê kuştin
Hozan Aydin
2006, Di bin navê  Stran Jîyane 1  de, dîsa albumekî çê dike û ji bona biranîna Bavê xweyê Enwer ku di 15 tebax a 1999 an de, bi êrîşavêtina leşkerên dewleta Tirk a li ser gundê wan, li Xindeqa Şehîd ketibû; navê albumê lê dike  Bavê Min . Her weha Aydin Müzik Produksiyon vê xebatê digîhîne heskiriyên Aydin.
Dîroka Îranê
Axa Mihemed Xan(1779-1797)
Qacarî ji çend eşîran pêk tê. Di navbera salên 1780 û 1790an de bajêrên Îranê yek yek bidest xistin. Li sala 1786an de bajarê Tehranê dagir kirin û ew der wek paytextê xwe îlan kirin. Li sala 1796an de jî Malbata Qacariyan ava kirin. Êdî li Îranê desthilata malbata Qacariyan destpê dike.
Nesredîn Şah
Piştî mirina Axa Mihemed Xan Dewleta Qacariyan ji aliyê Nasreddîn Şah ve dihate rêve birin. Dewlet xwediyê 9 wezaretan bû. 5 wezaret li ser kaxezê hebûn û 4 wezaret jî her çend bi aktîf kar kiribin jî burokrasiya zêde mezin di dewleta Qacariyan da nebû. 4 wezaretên aktîf; Wezareta Şer, Wezareta Darayî, Wezareta Dadê û Wezareta Karên Derve bû.
Hozan Aydin
Îroj jî di nava dilê Aydin de wek kurahiya behra Wan ê bi hezar an stran hêlîn kolane û wek guşe guşa çemê Erez jî diherike Ji bo Aydin jiyan eve. Hîna bi saziyên Kurdan re di nava xebatandaye, endamê Yekîtiya Hunermend ên Kurdistan ê ye, Hîn xorttir li ser Klasîk ên Kurdî, stran ên gelêrî û her wiha li ser beste yên xwe xebatên xwe berdewam dike û hîna jî li serokbajar ê Almanaya ê li Berlîne jîyana xwe didomîne
Dîroka Îranê
Nesredîn Şah
Wezareta Karên Derve li çend dewletên derve berpirsiyar hebûn, di nav wan de Îstanbul, Parîs, Washington hebû
Wezareta Darayî dema destpêka dewleta Qacariyan welat wek 38 herêmên bacê parve kiribû lê li salên 1910an de ev herêmên bacê kiribûn 18. Ji bo bac komkirinê li her herêmê mustavfiyek dihate hilbijartin. Mustavfî bi alikariya serokeşîrên herêmê bacên herêmê kom dikir û dibir Tahranê.
Wezareta şer 8 hezar peyadeyan bû 5 hezar ji wan topavêj bûn û xwedî 4 topan bûn. 3 hezar jî ji Lîwaya Qazaxan bû. Fermandeyê Liwaya Qazaxan ji Rusî bû. Leşkerên Liwaya Qazaxan hindek ji eşîra Şahseven bûn, hindek jî penaberên Tirk bûn ku ji Rusî revîbûn û hatbûn Erîvanê. Lê bi dûçûna wezareta şer ew xwedî 200 hezar leşkeran bûn. Lê 200 hezar leşker, leşkerên eşîrî bûn û her yêk xwedî serokeşîrekî bûn. Ji bo ji biryarên Hikûmeta Qacariyan bêhtir biryarên serokeşîran girîngtir bûn.
Wezareta Dadê bêhtir li ser sûcên dijî dewletê kar dikir. Wek din gelek kar û barên têkiliyê edaletê li her herêmekê ji aliyê eşîran ve çareser dibû.
Ulemayên dewra Qaacariyan xweser bûn. Bacek bi navê Hums ji xwe re kom dikirin. Her wisa zekat jî kom dikirin.
Feth Elî Şah
Avabûna dînê Bahaî di dewra Qacaryan de ye. Ticarekê Şîrazî li sala 1840an de xwe wek derekî dide nasîn ku di wî derî de Îmam Mehdî dê borît. Piştî vê ev ticar tê darve kirin. Mirîdên wî li sala 1852an de sûîkastekê li dijî Nesredîn Şah pêk tînin. Lê hemû tên girtin, wek zindiq tên binav kirin û ceza dikin. Gelek zanayên vî dînî direvin nav Osmaniyan.
Nesredîn Şah
Li sala 1880ê de li Şemzînanê Serhildana Şêx Ubeydelayê Nehrî ber bi axa Qacariyan ve rû da. Qacariyan bi alikariya dewleta Osmaniyan Şêx Ubeydela bêdeng kir.
Mizeferedîn Şah
Di 28ê gulana 1901ê de di navbera ticarekê ingilîz bi navê William Knox D'Arcy û Muzaffereddîn Şah de hevpeymaniyeke bi navê Hevpeymana Îmtiyazê ya D'Arcy îmze kirin. Bi dûçûna vê hevpeymanê ;
Her wisa di dema lêgerîna petrolê de diz û çeteyên herêmê şîrketa petrolê gelek caran aciz dikir. Ji ber vê jî şîrketê li gel eşîrên herême bi taybetî Bextiyariyan pêkhatin. Ji bo ku ev eşîr ewlehiya herêmê biparêzin %3 pişka qezenca şîrket distandin. Lê ev pişk jî dema Şah Reza de bû malê dewletê. Hevpeymana D'Arcy heta şoreşa Îslamî di navbera Îran û Ingîlîzan de dibe sedema pirsgirêkan. Piştî lêgerînên şîrketê, petrol li sala 1908ê de li Mescîda Silêman hatiye peyda kirin. 14ê nîsana 1909ê de jî Anglo-Persian Oil Company hatiye damezrandin. Lê ji ber girîngiya petrolê ji bo artêşa Îngîlîzan, Îngîlîzan dest dana ser şîrketê û %55 pişk ji şîrketê kir malê dewleta Îngîlîzan. Li sala 1912ê de jî di gemiyan de şûna komirê, berhemekê petrolê fuel oil hatiye bikaranîn. Ev pêngav ji bo îngîlîzan, petrola Îranê binirxtir kir. Êdî Îran ji Îngîlîzan wek Hindistanê dibe welateke girîng.
Berî ku Şoreşa Makezagonî were îlam kirin sê aliyên Îranê hatibûn dagir kirin. Li aliyê Başûr Brîtanya, aliyê bakur Rûsî, aliyê rojava ve jî Osmaniyan Îran dagir kiribûn. Li zivistana 1905ê hêzên Osmaniyan fersend ji kaosa di nav Îranê de dît û ji Makû, Urmiye heta Seqizê xistin bin kontrola xwe de. Brîtanya û Rûsî ji van pêngavên Osmaniyan gelek aciz bûn û givaşeke mezin li ser Osmaniyan çêkirin ku Osmanî vekêşin. Di encamê de li sala 1907ê Osmanî ji Îranê derket.
Şoreşa Makezagonî
Her çend li nava Îranê ev rûdan çêdibin li nav dewletên wek Rûs û Brîtanyayê de jî parvekirina Îranê bi hindek peymanan sînorên wan tên bellî kirin. Li 31ê tebaxa sala 1907ê de di navbera İngilîz û Rûsan de hevpeymanek hatiye destnîşan kirin. Bi dûçûna wê hevpeymanê Îran wiha parve dikin; Îran bi dê bibe sê parçe parçeyek cihê rûsan, yek ye ingilîzan ê di nava herduyan de jî wek bêteref dê bimîne. Rûsya dê li navçeyên hemî Azerbaycan, Xorasan, Gurgan, Mazenderan, Gîlan, Erak, Qûm, Sawe, Yezd, Naîn, Îsfehan, Birûcerd, Tehran, Qezwîn, Zencan, Hemedan, Kirmaşan, Kurdistan û Qesrê Şîrîn xwedî nifûz be. Brîtanya dê li navçeyên; Kirman, Bîrcend, Sîstan, Belûcistan, qeraxên Gewriya Hirmûz, Çahbehar û Benderê Ebbas xwedî nifûz be. Herêmên bêteref jî Qaynat, Xuzistan, Fars, Loristan, Çarmehalê Bextiyarî û Buşehr. Wekî tê dîtin li Îranê êdî nifûza Osmaniyan dişikê û nifûza İngilîz û Rûsan destpê dike. Jixwe heta salên 1950an jî ev welatên han li ser siyaseta Îranê de dibin xwediyê nifûzeke mezin. Her wisa tê dîtin ku li Rojhilata Kurdistanê de dagirkerî û nifûza Rûsyayê dibe xwedî tesîreke mezin. Jixwe Komara Kurdistanê di bin vê nifûzê de şîn dibe. Di temamê Îranê de hêzbûna Rûsyayê xuya ye. Her wisa Brîtanya jî hem ji bo ewlehiya Hindistanê hem jî ji ber cewherên binerd yên Îranê li başûrê Îranê dibe xwedî bandor. Ev peyman di destpêka Şerê Cîhanî yê Yekem hatiye pêkhate kirin û ev herêm ji aliyan van dewletan ve hatin dagir kirin. Lê li sala 1917ê de li Rûsyayê ji aliê Bolşevîkan ve Şoreşa çiriya pêşîn pêkhat û Sovyetan dagirgirina xwe ya li Îranê û Rojhilata Navîn sekinandin. Di vê navberê de li Rojhilatê Kurdistanê Serhildana Simkoyê Şikak destpê kir. Simko Axa bajarên Urmiyê, Selmas û Mehabad rizgar kir û li vir hikûmraniya xwe da destpê kirin. Lê piştî berdewamiya 2-3 salên desthilatiyê Simko Axa ber bi axa Osmaniyan ve revî. Heta ku 1929ê vegerî welat û li Şinoyê tê kuştin.
Di vê kaosê de Îranê hewceyî bi hizûr û rêvebirineke nû heye, deng û nerazîbûn zêde dibin hem di nav gel de hem jî di nav bûrokratan de. 21ê sibata 1921ê de Liwaya Qazakan bi serdariya Reza Xan ji Qazvîn çûn Tahranê. Tahran dagir kirin û dest danî ser rêvebiriya Îranê.Serkeftînên Reza Pehlewî popûlarîteya wî li Îranê zêde dikir. Di dawiyê de dawiya Serhildana Şêx Xezal anî. Heta sala 1925ê rêvebirina hikûmetê dikir. Desthilata malbata Qacariyan destpê dikir lê sala 1926ê de ev desthilata malbata Qacariyan bi dawî anî û xwe wek Şahê Îranê îlan kir.
Desthilata Reza Şah dawî li desthilata malbatên Tirk tîne û desthilata fars-netew destpê dike. Nivîskarê tirk ê Azerbaycanê Cemîl Hasanlu vê bûyerê bi vî awayî neqil dike; Desthilata Tirkan a hezar salî li Îranê bi awayeke xerab bi dawî dibe
Reza Şah Pehlewî
Reza Şah dema hatiye ser rêvebirina dewletê, dewlet di halekê ne-navendî de bû. Hikûmeteke navendî tune bû û li her derê kesekê bihêz ew der birêve dibir. Li Kurdistanê rêvebirin û nerazîbûna Simkoyê Şikak hebû li dijî desthilata Qacariyan, li Tebrîzê serhildanên Xiyabanî, li Gîlanê Xanê Biçûk û cengeliyan hwd. hebûn. Reza Şah ji ber van sedeman, artêşa xwe bihêz kir û ev rêvebirin û serhildanên herêmî jinav birin. Reza Şah Pehlewî dewleta xwe ber bi modernîzasyonekê ve dibir. Navên Erebî hemû kirine Farisî, navê dewletê guherand, her wisa paşnavê xwe jî ku îrana kevn tîne bîra mirov, wek pehlewî binav kir. Leşkeriya mecbûr ragihand û bi vê hêza dewletê mezintir lêhat.
Di dema Qacariyan de ji bilî pişka hikûmeta Îranê, şîrketa petrolê ji ewlehiya herêmê %3 pişk jî da bû eşîrên Bextiyarî û hindek eşîrên Ereban. Şah Reza ev pişka petrolê jî kir malê dewletê. Her wisa li sala 1932an de pişka Îranê ya petrolê her çend %16 be jî, li vê salê li gor salên din kêm pare hatiye dayîn bo Îranê. Ev jî bû sedema pirsgirêkê di navbera Şah Reza û Îngîlîzan de. Ji ber vê 28ê gulana 1933ê de hevpeymaneke nû di navbera wan de hatiye destnîşan kirin. Bi vê hevpeymanê pişka Îranê bû %20 û her wisa hevpeyman ji 60 salên din jî hatiye dirêj kirin. Her wisa navê şîrketê jî wek "Anglo-Iranian Oil Company" hatiye guherandin. Piştî dahatên dewletê zêde bûn; Reza Şah rê çêkirin, artêşa hewayî bi firokeyan bihêztir kir. Reza Şah ewqas ber bi modernîzasyonê ve çû ku heta peçe û cilûbergên dînî hemî qedexe kirin û kulavê fotr mecbûr kir.
Di desthilata Reza Pehlewî de reformên neteweyî jî dihatin kirin. Bo mînak li sala 1935ê de Ferhengistan, akademiyeke zimanê Farisî hatiye vekirin ku armanca wê ew bû ku zimanê farisî ji zimanê erebî û biyanî were paqij kirin ji layê peyvan ve. Lê ev siyaset her çend destpê kiribe jî dewam nekir.
Mihemed Reza Pehlewî
Li sala 1935ê li Meşhedê Mollayekê Şîî li dijî Şahê Îranê weezek da û rûdanên bixwîn li vir derketin ji sed kesan bêhtir mirov li vî bajêrî dînî ji aliyê leşkerên şahî ve hatin kuştin. Van kuştina li dijî desthilata Îranê pirsgirêkên mezin ava kiribûn. Paşî Şerê Cîhanî yê Duyem jî destpê kiribû. Her çend Îran di vî şerî da bêteref xwe îlan kiribe jî, ji ber erdnigariya îranê ya stratejîk ji welatên şerker, Îran jî bû cihê hêznîşandanê. Li sala 1941ê İngilîzan başûrê Îranê, Sovyetan jî bakurê Îranê dagir kir. Dagirkirina Sovyetan bi alikariya Azerbaycana Sovyet re hatiye kirin. Bûrayê Heyder Eliyevê serokkomarê kevn yê Azerbaycanê Ezîz Eliyev serokê mîsyona Sovyetan bû ku wê çawan Azerbaycanê Îranê dagir bikin. Jixwe ev bûyer ta niha jî tesîrê li têkiliyên Îran û Azerbaycanê dike. Wek dema Qacariyan, Îran dîsa bû sê parçe. Parçeyê navendî jî ji bo dewleta Îranê ma. Bi vê dagirkirinê Reza Şah ji kar hatiye dûrxistin.Hatiye sirgûnkirin li welatê Afrîkaya Başûr û li wir jî mir. Şûna wî, kurê wî Muhemmed Reza Pehlewî bû desthilatê nû yê Îranê. Lê di dema Muhemmed Reza da dewleta Îranê di bin tesîrên dewletên İngîlîzan û Sovyetan de bû. Tesîra Şah li ser hikûmetê kêm mabû. Rêvebirina dewletê ji bo hikûmet û meclîsê hêla bû.
Li sala 1941ê de meclîsa 14emîn hatiye ava kirin. Di vê meclîsê de çar fraksiyonên sereke hebûn; Fraksiyona Azadî,fraksiyona eşaîrî, fraksiyona îtîhadî millî û fraksiyona mîhan. Hêjayî gotinê ye ku serokê fraksiyona eşaîrî serokeşîrê kelhûran Ebbas Qubadiyan(Emîr Mexsûs) bû. Serkêşên îttîhadî millî jî Seyîd Muhemmed Tabatabayî û Seyîd Ehmed Behbehanî bûn. Hêjayî gotinê ye ku kesek jî hebû di meclîsê de girêdayi ti fraksiyonan nebû; Muhemmed Museddiq. Her wisa bi rêberiya Îrec Îskenderî partiyeke komûnîst hatiye ava kirin; Hizba Tudeh. Di dewra Reza Şah de kesên komûnîst dihatin zîndankirin. Îrec Îskenderî jî yek ji wan bû. Gelek partî û rêxistinên din jî hatin vekirin. Destilata Muhemmed Reza Şah di bin van şert û mercan da destpê kir.
3yê gulana 1943ê DYAyê bi awayeke fermî yekitiya axa Îranê daxuyand. Evê pêngavê destê Îranê li dijî mixalîfan û Sovyetan bihêz kir.