cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ûrmiye
Erdnîgar
Ji aliyê erdnîgariyê de, bajarê Ûrmiyeyê ji aliyê rojhilat ve digehe gola Ûrmiyê û ji aliyê rojava ve digehe bakurê Kurdistanê û ji bakur ve digehe bajarê Selmasê û ji aliyê başûr ve digehe bajarên Nexede û Şino yê.
Ûrmiye navenda parezgeha Azerbaycana Rojava(bi kurdî parêzgeha Ûrmiye) yê, ku ji bajarên Mehabad, Xoy, Selmas, Makû, Çaldiran, Miyanduav, Bokan, Nexede, Şino, Pîranşar û Serdeştê pêk tê. "Menda-Avdî"
Dîrok
Di vî bajarî de yek ji pêşengên tevgera Kurdayetiyê Dr. Qasimlo hatiye dinê.
Bilan
Bilan, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Rouvray-Saint-Denis
Rouvray-Saint-Denis, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Gizlan
Gizlan gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 734 kes (155 malbat) bûn.
Îstebilat
Îstebilat, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bircê Hêdrê
Bircê Hêdrê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Hacî
Çend wateyên vê peyvê hene:
Königsfeld, Mecklenburg-Vorpommern
Königsfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Girikê Jêrîn
Girikê Jêrîn navê gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye.
Gul Silêmanawa
Gul Silêmanawa gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 3436 kes (790 malbat) bûn.
Rouvres, Eure-et-Loir
Rouvres, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Bengladeş
Bengladeş (bi bengalî: Gano Projātontrī Bānglādesh), welatekî ku ji sê aliyê xwe di nava axa Hindistanê de ye. Tenê sînorekî wî yê biçûk bi Myanmar re heye. Bengladeş li bakurê Kendava Bengalê ye. Bengladeş tê wateya welatê Bengalan. Berê mîna Pakistana Rojava dihat binavkirin.
Hahnweiler
Hahnweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bengladeş
Herêmên Bengladeşê
Bengladeşê ji 6 herêmên mezin pêk tên û navê her wîlayetî bi zila an jela diqede.
Alaya Îranê
Alaya Îranê ji rengên kesk, spî, sor û bi tevîhevkirina nîşana neteweyî û "Allah" re pêk tê. Li ser beşa sor di navendê de bi rengê spî "tekbîr" 11 caran bi tîpên kufî hatiye nivîsîn.
Girikê Jorîn
Girikê Jorîn navê gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye.
Aheq
Aheq gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gencawa
Gencawa gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 373 kes (75 malbat) bûn.
Mestan
Mestan, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Bircê
Bircê, gundekî girêdayî Efrîn a başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Rieps
Rieps şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sînava, Gever
Sînawa, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Rueil-la-Gadelière
Rueil-la-Gadelière, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Çad
Çad an jî Komara Çadê (bi erebî: جمهورية تشاد, Jumhuriyat Tashad) welatekî Afrîkaya navîn e. Çad li başûrê Lîbyayê, li rojhilatê Nîjerê, li bakurê Kamerûn û Komara Afrîkaya Navend û li rojavayê Sûdanê dimîne.
Gûzillûy Serû
Gûzillûy Serû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 22 kes (4 malbat) bûn.
Heretêl
Heretêl (bi tirkî: Kapıköy), gundekî bi ser navçeya Mehmûdîya Wanê ve ye. .
Heimbach, Rheinland-Pfalz
Heimbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Schlagsdorf
Schlagsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Baciwe
Baciwe, Bacewa, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kanîsork
Kanîsork navê gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye. Mirovên li gund kurmancên Elewî ne. Li gund kurmancên ji êlên Zerikî, Pervîzî û Qoçgirî dijîn.
Hesinka
Hesinka, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê, Dihê ye. Ji aliyê Komara Tirkiyê ve hatiye şewitandin.
Almaçvan
Almaçvan gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şixzo
Şixzo an jî Sexzox gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Gûzillûy Xwarû
Gûzillûy Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 71 kes (15 malbat) bûn.
Dragan Đokanović
Dragan Đokanović (bi serbî: Драган Ђокановић, Dragan Cokanovîç; z. 20ê nîsana 1958an) siyasetmedarekî serbî yê Bosniya û Herzegovînayê (Partiya Demokrat a Federalîstan), nojdar, sportkar û zilamekî populer ê dîroka Bosniya û Herzegovînayê ye. Ew lêkolînerê Massachusetts Institute of Technology (DYA) ye.
Mexsûdava
Mexsûdawa, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Masiyê henik
Masiyê henik masiyekî persorsikê çemê Firatê ye. Ber perikan û ber sîrseleyan sorik e wê lomê pê ra dibêjin henik (masiyê bi hene).
Narîn Nadirova
Narîn Nadirova yan Narîna Kinyazê Hemîd banker û aktîvîsteke kurd a kurdên Qazaxistanê ye. Bavê wê serokê kurdên Ermenistanê Kinyazê Hemîd e.
Fêkî
Fêkî, Mêwe û Meywe bi kurtî cureke ji curên xwarinê ku em bi çandinê dertînin. Şêwên fêkiyan gelek in, wek sêv, tirî, leymûn, mûz, zebeş û hwd.
Havilên fêkî li tendirustiya mirov pir heye, ji ber ku vîtamîn û elementên yê rind tê de heye vîtamîn (A, B, C...), dîsa fêkî hêz û enerjî dide laşê mirov bi şîraniyî û şekirê ku tê de û çend hevilên (faydeyên) din. Di kurdî da navên xwe yên din ew in:
Saint-Ange-et-Torçay
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Thandorf
Thandorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Verricourt
Verricourt, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Kerêreşk
Kerêreşk navê gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye. Mirovên li gund kurmancên Elewî ne. Li gund kurmancên ji êlên Zerikî, Pervîzî û Qoçgirî dijîn.
Civaka berdar
Civakê di nav endamên xwe de keyek, 153 mîrên alman, û zêdeyî 60 baron, zadegan, û zanyarên cihêreng hesiband. Ew di 1668 de belav bû.
Endam
Civak bi 890 endam bûn. Ji vana, navnîşa jêrîn tenê yên ku gotarên wan li ser Wîkîpediya Kurdî hene. Ji bo navnîşek bêkêmasî, navên wan ên berhemdar jî tê de, li vê gotara almanî binêrin.
Mîskerîm
Mîskerîm navê gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye.
Aqacerî, Meraxa
Aqacerî gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Soqî (cudakirin)
Soqî du gundên bi Bêsnîyê ve girêdan in.
Utecht
Utecht şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Firnik
Firnik, ji herdû qulên bêhvilê re tê gotin. Di firnikan de ew ayarê di hundurê wan de teybetmendiya wê ku sînîrên tê de zêde na. Pirr zîztî pê heya. Hêtên hundurê firnikan, li ser hinek mûyên ku mirov karê bi mîkroskopê bibîne hene. Ew mû, alî hildana bêhnê dikin. Ew mû jî, bi heyîn û hebûna xwe re aliyê pergale Bêhnkirinê diafirêne.
Gûzlî
Gûzlî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 61 kes (11 malbat) bûn.
Girdara
Girdara, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valekêrin.
Felekedîn Kakeyî
Felakedîn Sabîr Kakeyî tê nasîn wek Felekedîn Kakeyî (1943, Kerkûk - 31.07.2013 Hewlêr) pêşmerge, nivîskar, rojnamevan û siyasetmedarekî kurd bû ku di sala 1943an de li bajarê Kerkûkê hatiye ser dinyayê. Endamekî binemala seyîd û şêxên kakeyiyan bû.
Jiyan
Piştî hilweşîna rejima Sedam, edîtoriya rojnameya El-Taxî ya ku li Iraqê herî zêde dihat firotin kiriye.
Rewşenbîrê kurd Felekedîn Kakeyî di 31ê tîrmeha 2013an de li Pîrmamê çû ber dilovaniya Xwedê.
Soqî
Soqî gundekî bi Bêsniyê ve girêda ye. Ew navbera, li roava Hec Xelîl û rohelat Soqiya Hemî Îmo de dime ye. Ew bi derbend ji gundên Keleyê vediqete.
Elías Antonio Saca González
Elías Antonio Saca González (jdb. li Usulután) di rojê 21ê adarê bû serokî dewletî El Salvador. Ew di partiya ARENA da ye. Antonio lawî bavkekî felastînî e.
Sedî, Bostanabad
Sedî, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ümit Kurt (dîroknas)
Ümit Kurt (jdb. ? li Dîlokê ) dîroknasekî kurd e ku li ser Rojhilata Navîn a nûjen lêkolîn dike. Gelek berhemên wî li ser Nîjadkujiya ermeniyan in. Di sala 2016an de li Zanîngeha Clarkê (Worcester, Massachusetts, DYA), doktoraya lêkolînên nîjadkujiya ermeniyan wergirtiye.
Licok
Licok, gundekî Amedê ji gundê Licê ya li pê pêsekevire.
Licok bi nêzike 250 malbat nêzik 2500 kesan ji gunden mezin tê hesibandin. Licok di navber gundên Benê, Hezan, Nenyas, Kerwes û Zengê cih digre. Ji aliyek di navbera çiyan de li ser axek avî hatiye damezrandin. Di kaniyen di Licokê de çavkaniyên xwe hene jiyanê didin Licok û heremê.
Licok bi tûtina xwe meşhûr e. Tûtina Licokê di temama Kurdistan û Tirkiyeyê de bi nav û deng e. Tevaya gund derbasbûna xwe bi tûtinê dike. Bi destpêka hêza rizgariya Kurdistanê re gundiyên Licokê ciyen xwe di nav hêzên rizgarîxwaz de girt. Serhildinên salên 1990 bi pêskêsiya Licokiyan dihatin meşandin. Ji ber çalekiya Licokiyan gund du caran hate şewitandin.
Dema qala Licok û welatparêziyê bête kirin divê meriv Dedo ji bir neke. Dedo (Mustafa Zengin) ji sala 1985 heta sala şehîdbûna xwe 1991 bi xebatek çalak di heremê de hate naskirin.
Bêhvil
Bêhvil, qatek ji laşê me yê herî girîng a. Bêhvil jî, weke guh, Çav û hwd, qatek ji qatê laşê me yê herî bi pergal û xwediyê tevlîhevîyaka bi pergalî ya pirr mazin a. Du qulên bêhvilê hene. Ev qul jî di kurdî de ji wan Firnik têne gotin. Gotina firnik ji kurdiya berê buhurtiya ya roja me. Hundurê herdû firnikên bêhvilê jî, li gor ku karibin pêdiviyên laş yên ku dikevina ser wan de bicih bênin bûna xwediyê awa bi mirov re.
Weke ku çawa li ser zimanê mirov yê di devê mirov de hin pertekên weke yên gayeyê di bin avê de li ser hene, hin pertekên bi heman rengî yên ku karibin alikariyê bidina pergale bêhvilê aliyê wê yê bêhnkirin û hwd hena. Bêhnkirin, di çerçova pergalekê de bi pergaleka laşî ya ku afiriya dihêkirin. Her firnikek têde hin mû hene. Ew mû jî, karekî wan yê ji bo afirandina baldariyê û afirandinê heya. Karekî wan mûyan yê di firnikan de yê herî girîng ku weke ya wan antênên tv´yan ya ku sinyalan dildê heya.
Î ro, cih bi cih di kurdî ji bêhvilê re Poz jî tê gotin. Lê poz, ew serê bêhvilê yê weke ku hinekî girovere jî.
Îbn Reqam
Îbn Reqam Endulusî an Muhemmed bin Îbrahîm el-Mursî el-Endulusî el-Tunisî el-Ewsî (jdb. 1250 Murcia - m. 1315 Granada), (erebî: ابن الرقام الأوسي), yek ji zanistvanê sedsala 13an yê Endulusî ye ku bi eslê xwe ereb e. Li ser stêrnasî, matematîk û bijîşkiyê xebitiye û berhem nivîsandiye. Nisbeta Ewsî nîşan dide ku ji eşîrek ereban e.
Berhem
a summary of "Kitāb al‐Ḥayawān wa‐ʾl‐khawāṣṣ." (Li ser Tibê)
Civyan, Gever
Ciwyan, gundekî navçe Gever a bi ser Colemêrgê ve ye.
Magnezyûm
Magnezyûm dix xwarinê de
Magnezyûm di gelek xwarinan de heye, bi taybetî di nav:
Beytharûn
Beytharûn (bi tirkî: ikizler), gundekî bi ser navçeya Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Saint-Arnoult-des-Bois
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Aqacerî Bêhbehan
Aqacerî Bêhbehan gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Heware
Heware masiyekî çemê Ferat e. Piştê xwe wek navberê kesk û gewrê de ye. Diqikên biçûk yên reşik li piştê hene.
Hergulê
Hergulê, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Wedendorfersee
Wedendorfersee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bazinkwêrê
Bazinkwêrê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Welîkan
Welîkan, gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Mettweiler
Mettweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bêmîr
Bêmîr, Bîmîr (1928: بى مير / Bêmîr, Bîmîr; 1946: Bimir; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.
Gapira
Gapira gundeki li ser navçeya Zêtka (Elajgir) ye. Gund dikeve aliyê rojavaya Kosedaxê. Gund zehf nêzîkî çiyayê Kosedaxê ye.
Şîlk
Şîlk, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Qiyamet
Qiyamet an jî roja piştdawiyê wekî bêje tê wateya "nûvejîn" û bi ola îslamê ve derbasî zimanê kurdî bûye.
Hema di hemî baweriyên olî de baweriya qiyametê heye.
Qiyamet di dînê îslamê de
Di pirtûka pîroz a îslamê, Quranê de qiyamet wekî "roja ku jiyana li rastegîniya cîhanê bidawî dibe, mirov ji bo darizandinê tên zindîkirin" tê şîrovekirin. Baweriya qiyametê yek ji baweriyên bingehîn tê hesibandin. Gorî dînê îslamê çi misilman çi ne misilman, hemî mirov tên darizandin û gorî xêrû gunehên xwe yan bi cezayê dojehê yan jî bihuştê tê xelatkirin.
Herwekî behsa Pira Siratê kirin ku "ji mû ziravtir, ji şûr tûjtir" e. Heger kiryarên mirov ên baş hebin mirov bê astengî ji vê pireyê derbasdibe û diçe bihuştê. Heger nîne, mirov dikeve nav agir û pêtê, ango dojehê.
Axkend Simriq
Axkend Simriq gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Grieben, Mecklenburg-Vorpommern
Grieben şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sirs
Sirs (bi tirkî: Kömürlü), gundekî bi ser navçeya Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Goktepe, Xalise
Goktepe, Xalise gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Wezîrava
Wezîrawa, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Şaredarî
Şaredarî, bajarvanî, şehredarî, rêdarî an jî belediye ji saziyên ku li nehiye, navçe yan bajaran karên bingehîn ên wekî rê, elektrîk, kanalîzasyon, paqijî hwd birêvedibin re têgotin. Ji ber bandora erebî li Bakurê Kurdistanê pirranî peyva erebî "belediye" tê bikaranîn.
Ji ber mercên parçebûyî û mêtingerî rewşa şaredariyan li Kurdistanê ne baş e û li pirraniya deverên Kurdistanê belediyeyên hene nikarin xizmeteke birêkûpêk û gorî pêdiviyên mirovan ên sedsala 21emîn bicihbînin. Dîsa di nav şaredariyên Kurdistanê de têkilî û birêxistinbûn ên cografîk nîne.
Axçe Meşhed, Meraxa
Axçe Meşhed gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zimêg
Zimêg (Zımek, , ), gundekî bi ser navçeya Macîrana Sêwasê ve ye. Gund di sala 1700an de ji hêla eşîra zerikan ve hatiye avakirin û elewî ye.
Navê gund
Zimag an jî zimêg li Serhedê ji daristanên biçûk re dibêjin. Wekî din, dibe ku eslê navê vî gundî zimang be ku bi wateya sî+man+geh e, anku "şûna ku li siyê dimîne"
Parês
Parês, Parêz an jî Parîs, gundekî bi ser navçeya Diha Sêrtê ve ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Abdurrahman Yalçinkaya
Abdurrahman Yalçinkaya dozgêrekî komara Tirkiyeyê ye ku bi eslê xwe kurd e. Yalçinkaya di 10ê adara 1950î de li Rihayê hatiye dinê.
Abdurrahman Yalçinkaya niha serdozgerê dadgeha bilind ya Tirkiyeyê ye. Bi eslê xwe ew ji Rihayê ye. Yalçinkaya bi dozên ji bo girtina partiyên mîna AKP'ê û DTP'ê kete rojevê.
Interlingua
Interlingua (kodên wî: ia, ina) zimanekî navneteweyî ya alîkar e ku di navbera 1937-1951ê de kar li ser wî hatiye kirin ji aliyê Saziya Navneteweyî ya Zimanên Alîkar ve. Zimanê alîkar a yekem e û zêdetirîn bikarhênerên wî hene. Zimanên alîkar wan zimanan in ku hatine çêkirin dikarin bihêsanî ji aliyê mirov û kombersan ve bê têgihiştin. Piraniya axêverên zimanên romanî dikarin bihêsanî ji Interlingua-ê tê bigihin.
Rêzimana wî ne tevlihev e û vokabûlerên wî jî, gelek ji yên zimanên romanî ve nêzî ne. Ev jî wisa lê dike ku hêsan be bo fêrbûnê, herî kêm ji bo axêverên zimanên romanî.
Peyva Interlingua çê bûye ji peyvên latînî yên inter, bi wateya "navber" û lingua, bi wateya "ziman".
Saint-Aubin-des-Bois, Eure-et-Loir
Saint-Aubin-des-Bois, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Tilehferîk
Tilehferîk gundekî Cizîrê ye. Navê din ê gund Şabanî ye û li gorî agahiyên sala 2010an li gund nêzika 40 mal hene.
Navên gund ên cîran Tilêbel, Xilanî û Zêrgûz in. Di nava hududê Suriye û gundê Şabaniye çemek darbas dibe û li kenara wê şînî û dar hene.
Panser
Panser (bi tirkî: Ayranlı), gundekî bi ser navçeya Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Mistan
Mistan an jî Mistoyan navê gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye.
Fîgûran
Fîgûran, ew kes e ku di fîlm, rêzefîlm an bernameyên televîzyonê de, di lîstikên şanoyê, bernameyê muzîkê û opera û baleyê de xuya dike, lêbelê qet napeyive an jî pir hindik dipeyive. Temaşevanên bernameyên televîzyonê, di fîlman de kesên amator ku li kûçe û kolanan in, an li cihê bûyerekê ne, hemû fîgûran in. Di fîlmên şer an lehengî de koma rêvebereriya fîlm gellek fîgûran bi kar tînin. Bi taybet jî di berhemên van demên dawî ku pir biha ne, bi hezaran fîgûran cih digrin.
Navê karê fîgûranan jî fîgûranî ye.
Sûsyan
Sûsyan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Hummeltal
Hummeltal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bayreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Goktepe, Lah
Goktepe, Lah gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 329 kes (83 malbat) bûn.
Salnameya îranî
Salnameya îroj li Îranê tê bikaranîn cara paşin di 1925an de hat reformkirin û di 31ê adarê 1925an de hat dest bi karanînê kirin. Di wê reformê de hîcret wek refêrans hat girtin û ew roya gora salnameya îranî wek 11ê Ferwardin 1304 hat diyar kirin. Ji bo referansa wê hîcret hat girtin jî ew wek hicrî şemsî ( an, ) tê nav kirin. Ji 1957an virve ew li Efxanistanê jî tê bikaranîn. Her çiqas di 1976an de li Îranê li ser salnamê reformeka din hat kirin û roya destpêkê salname şuna hîcretê, taç girtina Kûruşê Mezin hat girtin jî, va refoma di 1979an de li pê şoreşa îslamî re hat valakirin.
Lüdersdorf
Lüdersdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Salnameya îranî
Salnameya îranî ji 12 mehan ên ko nêzî 3000 salin bêguhertin tên bikaranîn de pêk tê. Şeş mehayên pêşin ji 31 roj, pênc mehên pê re ji 30 ro, û mehê paşin jî gorî bûna sala bermayî an na ji 29 an 30 rojan de pêk tê.
Silord
Slord, gundekî navçe Gever a bi ser Colemêrgê ve ye.
Axçe Kehil, Meraxa
Axçe Kehil gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Noqavok
Noqavok, sonebinavik (Podicipedidae), famîleyekî balindeyên avî ne wek mîraviyan xuya dikin. Noqavok balindek e ku xwe noqî avê dikin ango xwe di binê avê dadikin.
Şayes û reftar
Her çiqas li ser bahran werin dîtin jî bi granî li avên şêrîn yên çem û gol û çiravan dijîn û bi masiyan û bi nermokên avê xwedî dibin. Heyta 20 metro bi kûranî dikarin noqî avê bibin û heyta 1 deqqê dikarin dibin avê de bimînin. Pir çê dizanin avjaniyê bikin û noqî avê bibin.
Hêlîna xwe ya ku li ser avê ye bi giyayan dihê çêdikin û di navbera 3-8 hêkan dikin. Nêr û mê bi hevre qurp dikevin.
Kûnza
Kûnza, koma heywanên çîna şîrmêj in. nûnertiya serkeftiyên domkirina hebûnên bineçîna tenê ye.
Wek Pozmişk li cihê hêkkirina şîrmêjên kûnza ve hin yek ji pênc hebûnan e. (Çar ên din gêrejûj in). Nûnertiya jiyana tenê ji famîle ya Ornithorhynchidae û ji zayendî yên Ornithorhynchus in. Tevî ku çend ên zayendî yên Ornithorhynchusê ve xizmên fosîl hatiye dîtin.
Hêkkirina gulpikên werdek, boçikên darbirê, bi hebûna mixmazekî axû ya di bin paşpaniyê nêran de wexta vedîtina vê şîrmêjê ve sirûştnas pir behitîn dimînin. Bêhevaltiya Pozmişkan wan bi hirçolek û kengur yên Awistralyayê ve wek sembolên berçavkirin dikin. Ew li pişt 20 navçeyên Awistralyayê de cihên fermî digrin.
Taksonomî û jêderk
Dema ku Pozmişk ji aliyê Ewropayiyan ve hate dîtin, kaptan Captain John Hunter li Îngilîstanê re peyamek şand. Zanyarên Brîtanî dît ku ev taybetiyên fîzîkî xerîb ji gelê wan guman kir ku ew dihêt bû. Di sala 1799'an de, di kovara Miscellany Naturalistê de danasîna yekem heywanan ji aliyê George Shaw pêk hat û got ne mimkun e ku bê avêtin û dudilî li ser rasteqînîya ne.
Ebûbekran
Ebubekran, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Kevreş
Kevreş an jî Kevirreş navê gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye. Mirovên li gund kurmancên Elewî ne. Li gund kurmancên ji êlên Zerikî, Pervîzî û Qoçgirî dijîn.
Droisy, Eure
Droisy, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Betrume
Betrume, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rohrbach, Birkenfeld
Rohrbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Memkan
Memkan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Midos
Midos (bi tirkî: Boylu), gundekî bi ser navçeya Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Awyer
Awiyer, navê çiyayekî bilind û mezin e li rojavayê bajarê Sineyê.
Difnî
Difni, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Würzburg (navçe)
Würzburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Menzendorf
Menzendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gokcilv
Gokcilv gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 756 kes (120 malbat) bûn.
Deryaya Sîbîryaya Rojhilat
Deryaya Sîbîryaya Rojhilat deryayeke qiraxîyê Okyanûsa Arktîkê, li bakura Asya dikeve ye. Ew li rojavaya Giravên Sîbîryaya Nû û rojhelata Girava Wrangel dikeve ye. Li başûr jî ew bi parzemîna Asya tê sînor kirin. Ew beravên ser xakên Asya wek Sîbîryaya Rojhilat tê navkirin û derya jî wiha tê nav kirin.
Çemên tala wê derya dibin Indigirka û Kolyma ne. Deryayên qiraxî Derya Sîbîryaya Rojhelat li rojava Derya Laptew û li rojhelat jî Derya Çukşi ne.
Warvin
Di derbarê me Nêrîna cîhanê:
Warvîn ne hilgirê îdeolojiyeke taybete. Gihandina zanyariya bê alî bi erkê xwe kiriye. Warvîn
Dezgeheke lêkolîniya pirsa jinan li Kurdistanê ye û li rêya kovar, malper û lêpirsînan dixwaze zanyarî bi mirovên Kurd li seranserê cîhanê da bigihîne. Şan bi şaniya wê yekê jî cext li ser duvdaçûna rûdaw û guhertinan dike, diyare li ber çav girtina nerîta rojnamevanî, bê alî û pîşeyî veguhestina nuçe û zanyariyan da. Her wiha alîkariya proseya çespandina sîstema demokratî, civaka medenî û peyrew kirina şefafiyet li birêvebirina damezrawên dewletî û taybetî da, dike. Armanc û bingehên karê Warvîn:
Warvîn kar ji bo van armancan dike:
1- Parêzgarî kirina li stratejiya netewiya Kurdistanê, parastina asayîşa netewî û berjewendiya bilinda xelkê Kurdistanê. 2- Belavkirina zanyariyên rast û dirust li ser wan rûdaw û guhertinên ku pêwistin bi jiyana hemwelatiyên Kurdistanê ve bi taybetî li ser mijara jinan. 3- Çavdêrîkirina damezrawiyên hikûmiyan li asta cih bi cih kirina wan erkên ku beramber bi hemwelatiyên Kurdistanê û taybet bi jinan li stûyê xwe girtiye. 4- Xistine rûya bihayên mirovayetî, demokrasî û kar ji bo çespandina wekheviya regezî li navbera jin û zilamên Kurdistanê. 5- Bi duvdaçûna pirsa jinên Kurd ku li her ciheke cîhanê da be. 6- Bergirî kirina li azadiya raderbirînê. 7- Hişyarkirina jinên Kurd li erk û mafê wan de, her wiha agahdarkirina wan li rêgir û astengên li ber pêşketin û bi destxistina wekheviya wan. 8- Girêdayîbûna bi soza şerefa, bingeh û nêrîta rojnamevaniyê.
Deryaya Laptev
Deryaya Laptev (bi rûsî: мо́ре Ла́птевых, more Laptevykh) deryayeke qiraxîyê Okyanûsa Arktîk e. Ew navbera Sîbîrya, Nîvgirava Taimyr, Severnaya Zemlya û Giravên Sîbîryaya Nû de ye. Sînorên xwe li bakur nêzî koordînatên 79°Bakur û 139° rojhelat xelas dibe. Deryaya Karayê li rojava, Deryaya Sîbîryaya Rojhelat rojhelatê wê dikeve. Pîvana rûyî wê derya nêzî 672,000 km² ye. Wê navê xwe ji dahênerên xwe Dmîtrî Laptev û Xarîton Laptev de girtî ye.
Sorxe Sarûxelîl
Sorxe Sarûxelîl, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Axçe Dizec, Meraxa
Axçe Dizec gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bûzikra
Bûzikra, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
James Franck
James Franck (jdb. 26ê tebaxê 1882 li Hamburg; m. 21ê gulanê 1964 li Göttingen), fîzîknasekî alman-DYAyî bû. Sala 1925î bi tevî hevalê xwe Gustav Hertz Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Xebat û girîngiya Franck
Ew fîzîknasekî zîrek û yek ji parêzvanên mafê mirovan bû. Li DYAyê bi tundî li dijî atombombe avêtina DYAyê ya Japon derdikeve. Dema artêşa Alman Denmarkê dagirdikin, kîmyagerekî Hûngaryayî, George de Hevesy ji bo Nazî xelata wî negirin di nava avasîdê de vedişêre. Bi dawîbûna şer re êdî komîteya Nobel jî xelatan ji elementa zêr çêdike.
Usulután
Usulután bajarê çarem ê herî mezin ê El Salvador e. Ew hên jî paytextê Departamento Usulután e. Li wê derê nêzîkî 45.000 kes dijîn.
Arjentîn
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">
Usulután
Arîşeyên xwezayî
Di sala 1998'an de hurrîkanê Mitch li Usulután pir tişta xerekir.
Di sala 2001'ê de ew bajar piştî erdhejekê pir xerabibû.
Newepel
Newepel rojnameyeke panzderojî ye, li Amedê dertê. Yekemîn rojnameya kirdî (zazakî, kirmanckî, dimilî) ye. Di 15'ê adarê 2011î de dest bi weşana xwe kiriye û gerînendeyê giştî yê weşanê Roşan Lezgîn e.
UNESCOyê kirdî (zazakî) xist lîsteya xwe ya bi navê zimanên di bin xetereya windabûnê de ne. Zû de ye li Bakurê Kurdistanê kurd ketine hewla pêşîlêgirtine pişavtin û windabûna zazakî. Newepel jî bi wê armancê dest bi karê xwe kiriye. Di avabûna vê rojnameyê de Ziwan-Kom û koma xebatê ya Vate xwedî kedê ne.
Arjentîn
Arjantîn, bi fermî Komara Arjentînê , welatekî li nîvê Amerîkaya Başûr e. Arjantîn xwedî qadeke 2780400 km2 ye, û duyemîn welatê herî mezin li Amerîkaya Başûr piştî Brazîlê ye, welatê çaremîn-mezin yê Amerîka, û heştemîn welatê herî mezin yê cîhanê ye. Ew li rojava piraniya Konê Başûr bi Şîlî re parve dike, û li bakur bi Bolîvya û Paraguay, li bakur-rojhilat Brazîl, li başûrrojhilat Ûrûguay, Okyanûsa Atlantîkê û ji başûr jî Derbasa Drake re sînordar e. Arjantîn dewletekî federal e, ku di nav bîst û sê parêzgeh, yek bajarê xweser pêk tê, ku paytexta federal û bajarê herî mezin yê neteweyê Buenos Aires hatiye dabeş kirin. Parêzgeh û paytext destûrnameyên xwe hene, lê di bin pergala federalî de hene. Arjantîn li ser Giravên Falkland, Gurcistana Başûr û Giravên Sandwîç ên Başûr û beşek ji Antarktîkayê îdia dike ku serwerî ye.
Destpêka hebûna mirovî ya tomarkirî li Arjantîna nûjen ji serdema Paleolîtîk vedigere. Împaratoriya Inca di demên berî Kolumbiyan de ber bi bakurê rojavayê welêt ve berfireh bû. Koka welat ji kolonîzasyona Spanî ya herêmê di sedsala 16an de heye. Arjantîn wekî dewleta paşverû ya Cîgirserdestiya Río de la Plata rabû, cîgiriya spanî ya li derveyî welat di sala 1776an de hate damezrandin. Ragihandin û şerê serxwebûnê (1810-1818) bi şerekî navxweyî yê berfireh heta sala 1861an dom kir, bi nû ve birêxistinkirina welêt wekî federasyon bi dawî bû. Paşê welat ji aşitî û îstiqrara relatîfî kêfxweş bû, digel çend pêlên koçberiya Ewropî, serewanî Îtalî û Spanî bi awayekî radîkal nêrîna xwe ya çandî û demografîk ji nû ve şekil kirin; zêdetirî 60% ji nifûsê xwediyê bav û kalên îtalî yên tam an jî qismî ne, û çanda Arjantînê bi çanda îtalî re xwedî têkiliyên girîng e.
Arjantîn hêzekî herêmî ye, û di karûbarên navneteweyî de statûya xwe ya dîrokî wekî hêzekî navîn diparêze. Hevalbendiya mezin a ne-NATO ye, ku Arjantîn welatek pêşkeftî ya di Pêrista Pêşveçûna Mirovî de, di rêza 46emîn li Amerîkaya Latînî piştî Şîliyê duyemîn-bilindtirîn e. Ew duyemîn aboriya herî mezin li Amerîkaya Başûr diparêze û endamê G-15 û G20 e. Arjantîn di heman demê de endamê damezrîner a Neteweyên Yekbûyî, Banka Cîhanî, Rêxistina Bazirganiya Cîhanî, Mercosur, Civaka Dewletên Amerîkaya Latîn û Karibik û Rêxistina Dewletên Îbero-Amerîkî ye.
Etîmolojî
Danasîna peyva herêma Arjantîn di sala 1536an de li ser nexşeya Venedîkê hatiye dîtin.
Bi Îngilîzî, navê "Arjantîn" ji zimanê spanî tê; lêbelê, nav bi xwe ne spanî ye, lê îtalî ye. Arjantîn (argentino nêr) bi îtalî tê wateya "(ji zîv hatî çêkirin, bi rengê zîv", ji latînî "argentum" ji bo zîv tê. Di îtalî de, rengdêr an navdêra xwerû bi gelemperî bi rengekî xweser wekî naverokê tê bikaranîn û li şûna wê tê bikaranîn û jê re l'Argentina tê gotin.
Navê Arjantîn belkî yekem car ji aliyê navîgatorên Venedikî û Genoese ve wekî Giovanni Caboto hate dayîn. Di Spanî û Portûgalî de, peyvên ji bo "zîv" bi wateya plata û prata ne, û "(ji çêkirina zîvê)" plateado û prateado ye. Arjantîn yekem car bi efsaneya çiyayên zîv re têkildar bû, ku di nav yekem gerokên Ewropî yên Gola La Plata de belav bû.
Yekem karanîna nivîskî ya navî di spanî de La Arjantîn hate şopandin, helbesta 1602 ya Martín del Barco Centenera ku herêmê vedibêje. Her çend "Arjantîn" jixwe di sedsala 18an de xwedî karanîna gelemperî bû, welat bi fermî bi navê "Cîgirê Río de la Plata" ji aliyê Împaratoriya Spanî û "Parêzgehên Yekbûyî yên Río de la Plata" piştî serxwebûnê hate binav kirin.
Di makezagona 1826 de yekem car navê "Komara Arjantînê" di belgeyên qanûnî de hate bikar anîn. Navê "Konfederasyona Arjantînî" jî bi gelemperî hate bikaranîn û di Destûra Bingehîn a Arjantînê ya 1853 de hate fermî kirin. Di sala 1860 de bi biryarnameya serokatiyê navê welat wekî "Komara Arjantînê" hate binavkirin û guhertina destûrî ya wê salê hemû navên ji 1810an vir de wekî qanûnî derbasdar kir.
Herêmên federal
Herêmên Arjentînê:
Hunerên dîtbarî û mîmarî
Hin ji resamên Arjantînî yên herî naskirî Cándido López û Florencio Molina Campos in (Şêweya Naîv); Ernesto de la Cárcova û Eduardo Sîvorî (Realîzm); Fernando Fader (Impresyonîzm); Pío Collivadino, Atilio Malinverno û Cesáreo Bernaldo de Quirós (Postimpressionism); Emilio Pettoruti (kubîzm); Julio Barragán (Konkretîzm û Kubîzm) Antonio Berni (Neofîguratîfîzm); Roberto Aizenberg û Xul Solar (Surrealîzm); Gyula Košice (Konstruktîfîzm); Eduardo Mac Entyre (Hunera Generative); Luis Seoane, Carlos Torrallardona, Luis Aquino, Alfredo Gramajo Gutiérrez (Modernîzm); Lucio Fontana (Spatialism); Tomás Maldonado, Guillermo Kuitca (Hunera Abstract); León Ferrari, Marta Minujín (Hunera têgihîştî); Gustavo Cabral (hunera fantastîk) û Fabián Pérez (Neoemotionalism).
Aşxane
Ji bilî gelek pasta, sosîs û xwarinên şîrîn ên li parzemîna Ewropayê hevpar in, Arjantînî ji cûrbecûr efrandinên xwecî û Criollo, di nav de empanadas (paştirek piçûk a dagirtî), locro (tevlihevek ji ceh, fasûlî, goşt, bacon, pîvaz, û gurz), humîta û mate kêfê digirin.
Saint-Avit-les-Guespières
Saint-Avit-les-Guespières, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Margrêt Corc
Margrêt Corc Şîlo (bi îngilîzî Margaret George Shello, di 21ê kanûna paşîn a 1942an de li gundê Dûrê devera Berwariyan hatiye dinê), jineke asûrî a kurd bû ku bi yekem jina pêşmerge ya kurd û sembola jina kurd di nava Şoreşa Îlonê de dihê niyasîn. Wê xwendina xwe a seretayî heta pola şeşan li gundê Dûrê û Kanîmasê qetandiye lê ji ber egerên xebatê xwendin berdewam nekir.
Dema Mela Mistefa Barzanî di sala 1961ê de tê devera Berwariyan keça kurd Margrêt bi bave xwe Corc re di 20 saliya xwe de tevlî refên pêşmergeyan dibe û dibe yekem jina kurd ku bibe pêşmerge. Êdî wêneyên Margrêtê ên pêşmergayetî û xebatê dikevin destê hemû kurdan û ew bi dîwarên malen xwe ve di dalqînin û wêneyên wê morala netewî a takê kurd bilind dikin û kurd wê wek sembolek dibînin û şanaziyê pê dikin. Mesûd Barzanî di nava pirtûka xwe a bi navê Tevgera Azadî Xwaza Gelê Kurd bergê 3an de behsa Margrêtê dike û dibêje ″Keça asûrî Margrêt gehişt şoreşê û çek hilgirt û bo nimûne ji bû keçên Kurdistanê″ û ev gotina Mesûd Barzanî li ser gorra Margrêtê hatiye nivîsandin.
Margrêt Corc di 26ê kanûna pêşîn a 1969an de li kelha Qumriyê dikeve kemîneka destreşan û şehîd dibe.
Çavkanî
http://www.basnews.com/index.php/so/news/kurdistan/447291
https://kurdishquestion.com/oldarticle.php?aid=beyond-kurdistan-remembering-those-who-lost-their-lives-for-the-kurds
http://www.saradistribution.com/margaret_shello.htm
https://m.wikidata.org/wiki/Q6759444
http://www.basnews.com/index.php/so/culture-arts/music/443728
https://m.youtube.com/watch?v=JBZ5bjLpoBo
Kîsikê hewayê
Kîsikê hewayê , balîfê hewayê an jî airbag jî tê gotin, lê jê re gotina airbag çêtir tê dîtin. Wesayîtên bi airbagê re jî SRS ew sazûmane ji bo tirombêl û wesayîtan hatiye çêkirin. Sedema çêkirina wê sazûmanê jî ev e ku qezayekî bêyî wendahî û bêyî birîndar. Ew sazûmane bi alikariya hewaya bipalepesto pêk tê. Sazûmanekî tê çêkirin û sêwirandin têde daringên kîmyewî û gelek daringên din ên bifişar cih digire. Ebata wê cîhazê bigiştî 20x20 tê dîtin, li gor modelên wesayît û tirombêlan ew ebat diguhere.
Gava ku wesayît qeza bike "sansûrên" li pêş wesayîtê li gor hêza qezayê û qelibînê (lêxistinê) dipîve û heke teqîna airbagê pêdivî bibîne, bi awayekî otomatîk bi rêya elektrîkê sazûmanên airbagê bi wê terhî bihêz û hişk diteqe. Hewayekî guşar û fişar dipijiqîne balîfê û diwerime (perçifîne). Di heman çirkê de balîf diwerime û nahêle ku qeza zêdetir zirarê bide.
Niha li gor zagonên gerdûnî ji bo wesayîtan ên nû tê çêkirin, cihê ku ajotvan dirûne li ser dîreksiyonê (badokê) airbag danîn pêwiste ji bo her wesayîtan.
Auguste Maquet
Auguste Maquet (jdb. 13ê îlona 1813 li Parîs, m. 8ê kanûna paşîn a 1888) nivîskar û libretîstekî  fransayî bû. Ew baştirîn wek hevkarê sereke yê romannivîsê fransayî Alexandre Dumas  hat nasîn, bi nivîsandina berhemênên wiha wek Mîrê Monte Krîsto û  Sê çekdar .
Kîsikê hewayê
Gelek kes bi saya wê pergalê qezayê de zêdetir zirar nedîtiye û jiyana xwe domandiye. Di qezayê de bi birînên piçûk ji mirin û bobelatên din filitîne.
Auguste Maquet
Jînenîgarî
Maquet di sala 1813an de li Parîsê hat cîhanê. Ew li Lycée Charlemagne xwend û li wir di 18 saliya xwe de profesor bû. Wek dîrokê hate perwerdekirin, ew berê xwe da wêjeyê, û bi kesayetiyên wêjeyî yên mîna Théophile Gautier û Gérard de Nerval re nêzîk bû. Bi Nerval re, ew di 1838an de bi Dumasê naskirî re têkildar bû. Gérard de Nerval Maquet ji Dumas re pêşkeş kir û ji nivîskarê navdar xwest ku ji nû ve şanonameya Maquetê vebigire û di bin navê xwe de çap bike. Dumas piştre ji hêla Maquet ve destnivîsek hate dayîn ku Dumas di bin navê xwe de li ser sernavê Le Chevalier d'Harmental çap kir.
Kîsikê hewayê
Dîrok
Yekemîn kîsikê hewayê di 1950yî de derxistine holê. Lê kesek wê pergalê re germ nedinêrî. 1980yî de Mercedes-Benz li ser modela W126-S-Classê re wê sazûmanê ceriband û wan wesayîten re jî Supplemental Restraint Systems (bi kurtasî SRS) tê gotin ango bi kurdî Pergala parastina alîkar. Piştî Mercedes, Porsche ji bo modela Porsche 944an wê sazûmanê bi kar anî. Niha ew sazûman ji bo wesayîtan standart bûye.
Auguste Maquet
Jînenîgarî
Wan her du dest bi nivîsandina romanên dîrokî kirin, bi Maquet ku naverok û karakter di forma pêşnumanê de diyar kir û Dumas diyalog û hûrgiliyên rengîn da hev. Bi israra weşanger, navê Maquet ji rûpela sernavê hate derxistin û Maquet lewna pereyên giranbiha peyda kir.
Hevkariya bi Dumas re di sala 1851ê de bi dawî bû.(Maquet berê doz dabû Dumas bi daxwaza hevnivîskarî û pereyên lîsan, lê dadgehê maf da  Dumas, bi seba li ser vê yekê ku "Dumas bê Maquet dê Dumas bûya: Ma Maquet dê bê Dumas bûya?") Maquet di warê romanên dîrokî,  şanoname û operayê de, hilberîn û bedenek solo mezin çêdike. Di sala 1861ê de, ew bû efserekî Lejyona namûsê. Maquet bi rehetî û baş mir. Ew li Goristana Père Lachaise li Parîsê hate veşartin.
Birayên wî Charles û Hector Maquet damezrênerên hilberînerê alavên nivîsandin lûks a Maison Maquet bûn.
Berhemên wî
Auguste Maquet tenê nivîsand:
Il a écrit, en collaboration avec Auguste Jean François Arnould et Jules-Édouard Alboize de Pujol :
Şanoname
Au théâtre, il a composé, seul :
Il a fait représenter, en collaboration avec Jules Lacroix :
Il a écrit en collaboration avec Théodore Anne :
Mixmixk
Mixmixk, mêş an vizik ji mêşên ajalên ji famîleya Culicidae re tê gotin.
Di vê famîleyê de 35 eşîr û zêdetirî 2.700 cure mêş hene. Mixmixk, mêş, vizik û hwd., ji hemiyan re tê gotin. Li hin deverên Kurdistanê bi naveke din tên zanîn.
Mixmixk dikarin bi lezbûna 1,5 - 2,5 km/h bifirin. Li dora 15 mm dirêj in. Di sermayê de nizm, di germê de bi qasî 100 m bilind difirin. Bi lezbûna 5 m/h de xwînê dimijin û bi xwînmêtinê dijîn. Di 15 dq de li dora 300 mîkrolître xwînê dimijin.
Mixmixk pêdivî bi şekirê jî hene û viya ji avên giyayan digirin. Mixmixkên mê bo hêkkirinê pêdivî bi xwînê hene. Mixmixk sedemê gelek nexweşiyan e. Lewra bi gerîna xwînê mîkrob û bakteriyan digihînin laşê mirov. Bo mînak nexweşiya hemlikê.
Vîrûsa HIV a ku sedemê nexweşiya AIDSê ye bi mixmixkan derbazî mirov nabe. Mixmixka mê di carekê de 200-400 hêkan dike. Li dora 2 mangê temenê wan hene.
Kanîzozan
Kanîzozan (bi tirkî: Hörgüç), gundekî bi ser navçeya Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Çam
Çam, kinfor, darûk (Pinus) riwekek ji darên pelderzî yê famîleya qajan (Pinaceae) e. Qaj û çam cureyên cuda ne, di heman malbatê de cih digirin. Ji riwekên pelderzîkî re kinforî jî dibêjin, dibe ku, kinkorê navê xwe ji wir girtibe, lewra pelên wê jî strîlokî, derzîkî ne.
Li bakurê Kurdistanê, li parêzgehên Qers, Erdêxan, Îdir, Erzîrom, Xarpêtê heya salên 1990'ê daristanên kinforan gelek bûn. Hêzên leşkerî yên Tirkiyeyê, bi hinceta ku pêşmergeyên kurd xwe vedişêrin, pirraniya daristanan şewitandin. Niha kêm be jî, daristanokên cureyên çamê hêldar (Pinus brutia), şirb (Pinus nigra), çama zixuran (çama bêberû, kinfora mêşeyî, Pinus sylvestris), çama Helebê (Pinus halepensis) hene.
Rückweiler
Rückweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Roduchelstorf
Roduchelstorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Axkilîse, Mêzgir
Axkilîse, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Axbilax Fitûhî
Axbilax Fitûhî gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ginyanîs
Ginyanis, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Kalsiyûm
Kalsiyûm (, ji ) metalek û elementek e.
Axbilax Olya
Axbilax Olya gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Merxo, Mamekî
Merxo, gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Pierre Bretonneau
Pierre Fidèle Bretonneau (jdb. li Saint-Georges-sur-Cher, ber Tours; m.  li Passy, îro li Paris) yek ji bijîşkên navdar ên fransî ye.
Bretonneau bi keşfkirina xwe ya nexweşiya dîfterî tê naskirin. Cara pêşîn wî ev nexweşî binavkiriye û heya bigire hin caran ev nexweşî bi navê wî jî tê binavkirin.
Mercedes-Benz
Fîrmeya Mecedes-Benzê 1926an de li Almanya hatiye avakirin. Motor, trembêl, otobus, qamyon û warê otomotîvê de her tiştê hildiberîne. Bi giştî wesayîtên ku hildiberîne lûks tê qebûl kirin û wesayîtên cîhanê ên bizirx û meqamitî Mercedes hildiberîne.
Merxo
Çend cihên bi vî navî hene:
Rexênê
Rexêne, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Mercedes-Benz
Sazkarên Mercedesê Gottlieb Daimler - Karl Benz in.
Navê Mercedesê jî, ji navê kêça Hevparê Emil Jellinekê tê. Ew nav, di nava spaniyan de gelek tê bi kar anîn. Wergera wê jî camêrî û keremî tê.
Gûyxerabe
Gûyxerabe gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 46 kes (11 malbat) bûn.
Ruschberg
Ruschberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Selmsdorf
Selmsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Şahgilord
Şaglord, gundê şaglordiyan e û gundekî navçeya Gever a bi ser Colemêrgê ve ye.
Şaglord gundekî mezin û qedîm e. Di sala 1994an de gund bi destê artêşa tirk hate şewitandin. Xelkê wî niha belav bûye nav bajaran.
Piştqesr
Piştqesr, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Hecîhesen Serû
Hecîhesen Serû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 529 kes (120 malbat) bûn.
Kanka
Kanka, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Banaxan
Banaxan (bi tirkî: Banahan), gundekî bi ser navçeya  Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Siemz-Niendorf
Siemz-Niendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Aktikan
Aktikan, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Berizwîr
Berizwîr, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zanîngeha Bexdayê
Zanîngeha Bexdayê, mezintirîn zanîngeha Îraqê û piştî zanîngeha Qahîreyê (Misir) mezintirîn zanîngeha cîhana erebî ye. Zanîngeh di sala 1957an de hatiye damezrandin.
Jiloan Hamad
Jiloan Hamad futbolvanekî kurde bi eslê xwe li payitexta Azerbaycanê Bakuyê ye û niha ji bo taxima Swêdê a bi navê Malmö FFê dileyize. Hamad ji 6 sarmaweza sala 1990 ji dayik bûye.
Çavkanî
jiloan hamad la kurdstane bashur la bazhere ranya la dayk bwa nak la azerbayjan.
Rheinfelden
Rheinfelden tê çend maneyan:
Zanîngeha Qahîreyê
Zanîngeha Qahîreyê (bi erebî: جامعة القاهرة‎, Gāmaʿat al-Qāhirah) amojgeheke perwerde ya bilind e li bajarê Cîze, di Misirê de. Ew zanîngeh sala 1908an hatiye damezrandin. Di destpêkê de, navê wê "Zanîngeha Misirê" bû. Zanîngehê 200,000 xwendekar hene.
Axbilax Elemdar
Axbilax Elemdar gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sewera
Sewera, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Ifaça
Ifaça, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Schweinfurt (navçe)
Schweinfurt, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Ebdulrehman Mistefa
Ebdulrehman Mistefa  siyasetmedarekî kurd e.Ebdulrehman Mistefa niha Parêzgarê bajêrê Kerkûkê ye.
Bajêrga Mezin
Bajêrga Mezin an jî Bajêrgan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Berbang (kovar)
Berbang organa Federasyona Komeleyên Kurdistanê li Swêdê ye. Berbang ji du mehan carek derdikeve. Hejmara yekem ya Berbangê di tîrmeha 1981'ê de derket. Berbang ji bo endamên komeleyên Federasyonê bê pere bû. Berbang di rûpelên xwe de cih dide anons û îlanên rojbûnê, mizginê, wefatê, sersaxiyê. Ev îlan û anons bê pere ne. Di destpêkê de berpirsiyarê giştî yê kovarê Eşref Okumuş Pistre bi dorê hat guhertin.Demeke dûr û dirêj redaktor û berpirsiyarê Berbangê Amed Tîgrîs bû. Amed Tîgrîs sê dewrên cuda redaktoriya kovara Berbangê kiriye. Ji hejmara 130an ve berpirsiyarê gistî Aycan Şermîn Bozarslan, redaktor û berpirsiyar kovarê Kovan Amedî ye.
Salos
Salos (bi tirkî: Kırtepe), gundekî bi ser navçeya Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Axkilîse
Çend cihên bi vî navî hene:
Axbilax Sofla, Meraxa
Axbilax Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dêrawid
Dêrawid an jî Dêra Dawid, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Hecîbêhzad
Hecîbêhzad gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1597 kes (388 malbat) bûn.
Kanikyan
Kanikyan (?), Kanikan an jî Kano, gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Behrava
Behrava, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Berdereş
Berdereş, gundekî navçe Gever a bi ser Colemêrgê ve ye. Berdereş nêzîkî 20 km ji Geverê dûre.
Thomas Aquinas
Thomas Aquinas an Saint Thomas Aquinas an jî Thomasê Aquinî, (zayîn, nêzî 1225, mirin 7'ê adarê 1274) keşe, fîlozof û olnasekî Îtalî bû.
Ew keşekî dêra katolîka Xirîstiyanî bû û yek ji 33 mamosteyên dêra katolîk e. Ew navbera katolîkan de wek êlîmekî mezin tê naskirin û wê sewê hin cara wextê ko tê qal kirin bi unvana saînt tê nav kirin. Wî bi fikrên xwe bandoraka mezin li ser dêra katolîka çaxa navîn kiribû.
Jiyan
Wî di 5 salan de li manastirê dest bi hevotina xwe kir. Dema ko 16 salî bû çû zaningeha Napoli û li wir 8 salan hevotin dît. Bandora Domînîkanê li ser wî hîn di destpêka hevotina wî de dest pê kir. Dema ko ew li Napolî bû teva terîqeta Domînîkan bû û bîryar kir ko here Parisê. Lê dayikê wî ji bo vê destûr nedeye û bi lawikê xweyî di artêşa Frederick II de re gotiye ko wî derdest bike û bîne. Birayî Thomas ew derdest kiriye û biriye Manastireke û ew di wê manastirê de nêzî salekê heps maye. Gorî gotinan Papayî wê çaxê bi dayika wî re beraftinê dike û ji bo şandina wiya Parisê wê îqna dike. Bi dawî salekê pê re di 1245an de jî ew çûye Parisê û li wir sê salan ma ye. Ew pê zaningeha parisê xelas dike re, di 1248an de vedigere Kolnê û li wir him ji Albertus Magnus dersan distîne him jî dest bi mamosteyiyê dike. Di sala 1252an de ew şunda vedigere Parîsê ko destûrnameyê mastirê bistîne û 1256an wê dereceyê distîne. Li wê şunda ew li Paris, Rom û hin bajarên dinên Îtalyayê dest bi mamhosteyiyê dike.
Mayîna salên 1269an û 1271an de ew li Paris wek mamhoste çalak dibe. Di wan wextan de ew li ser pirtûk û berhemên xweyên wek Summa Theologica ji dixebite.
Di 1274an Thomas wexta ko diçû beşdara konsîla Lyonê be nexweş dibe û bi vê nexweşiyê 7'ê adarê 1274an de dimire.
Dante îddia dike ko ew hatiye jahr kirin jî ew ji aliya dîroknasan nê qebûl kirin. Wî bandoreke mezin li ser yên wexta xwe re û pê xwe re berda bû. Dante di pirtûka xweya navdarê bi navê La Divina Commedia (Komediya Xwedayî) de wî di qatên cenetêyê jor de teswîr dike. Di 1323an de Papayê wî çaxî Thomas wek Saint, ango ezîz-hezret didazanîn.
Fîlozofiya Thomas Aquinas
Fîlozofiya Aquinas bandorekî mezin li olnasiya Xristîyanîtîiya Katolîk ber da bû. Wî di fîlozofiya xwe Aristo şunda şirove kiriye û berhema xweya girîng Summa Theologica de wan fikirên xwe berhev kirine. Thomas bawer dikir ko rastî bi êqil û bawerê tê ditÎn û fehm kirin. Bawer ji Xwedê de bi qasidiya pêxemberan tê û yên di jî mirov dikare bi êqil fêhm bike an hîn bike.
Sukav
Sukav, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Dihê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Zanîngeha Bijîşkî ya Hewlêrê
Zanîngeha Bijîşkî ya Hewlêrê an jî Zanîngeha Tibê ya Hewlêrê (bi soranî: Zankoy Hewlêrî Pizîşkî) li paytexta Kurdistana Başûr Hewlêrê cih digire. Tîrmeh 2005an de hate avakirin û berê jî girêdayî Zanîngeha Selahedînê bû.
Wan salên dawî kurdan re pêşveçûn pir pêdiviye û sazkirina wê zanîngehê ji bo kurdan pêngavekê zor girînge. Tevî nû sazkirinê jî zanko çar beşên bilind di hundirîne. Û ji bo pêşerojekê biwesf û nûjen bo kurdan avakirina wê zanîngehê tamamker nebe jî zor girînge. Di zanîngehê de gelek zanistên pispor û bijîşkên zana ji bo wê herêmî gelek diviya û xebatkarên zanîngehê hewl didin ku Kurdistanê nûjentir bikin.
Drucourt
Drucourt, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Serangêl
Serangêl, gundekî navçe Gever a bi ser Colemêrgê ve ye.
Papa Klemens X
Klemens X (Emilio Bonaventura Altieri, jdb. 13ê tirmeha 1590, m: 22ê tîrmeha 1676an) ji 29ê nîsana 1670an heta 22ê tîrmeha 1676an bû papa.
Polî
Polî (bi tirkî: Damlı), gundekî bi ser navçeya Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Hecîhesen, Miyanduaw
Hecîhesen, Miyanduaw gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.