cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karantînakirina Hubeiyê 2020
Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê (WHO) vê tevgerê wekî "di dîroka tenduristiya giştî de bêhempa" bi nav kir. Hikûmeta Çînê di 23ê kanûna paşîn a 2020an de ji bo pêşîgirtina li belavbûna koronavîrusa Covid-19 ya ku di sala 2019an de derketibû holê, li bajêr qedexeya derketinê pêk anî. Wekî din, firînên navneteweyî yên bo bajêr jî hatin betalkirin. Nexweşxane di hefteyekê de li bajêr hatine avakirin û aboriya bajêr hat sekinandin. Hikûmeta Çînê derman û rûpoş belav kirin û piraniya welatan welatiyên xwe ji bajêr vekişandin. Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê asta xetereyê di herêmê de wekî "pir zêde" destnîşan kir. Piştî ku belavbûna Covid-19 di asta welat de zêde bû, gelek bajarên din ji bilî Wuhanê hatin karantînakirin û tîmên tenduristî ber bi van herêman ve hatin rêvekirin. Veguhestina giştî hate sekinandin.
Bajar di 8ê nîsana 2020an de ji karantînayê hate derxistin.
Karantîna di kanûna paşîn a 2020an de dest pê dike
Di nîvê kanûna pêşîn a 2019an de, komeleyek mirovan, ku piraniya wan têkiliyek bi Sûkê xwiraka deryayî yê Huananê li Wuhanê re hebû, ji sedemeke nenas a pneumonia nexweş ketin. Zanyarên Çînê pişt re ev pneumonia bi koronavîruseke nû ya bi navê SARS-CoV-2 ve girê dan.
Di 10 kanûna paşîn de hat ragihandin ku yekem bûyera mirinê û 41 enfeksiyonên klînîkî ku ji ber koronavîrusa nû ve hatine piştrastkirin.
Heya 22ê kanûna paşîn koronavîrusê nû li bajarên mezin û parêzgehên Çînê belav bû. 571 bûyerên piştrast û 17 mirina hatine ragihandin. Di nav de Hong Kong, Macau, Taywan, Taylenda, Japon, Koreya Başûr, Singapûr, DYA û Kanada jî tê da, bûyerên pejirandî li herêm û welatên din hatine ragihandin.
Di 23ê kanûna paşîn de, bi şevê demjimêr di 2.00 de, rayedaran niştecîhên Wuhanê agahdar kir ku hemî veguhastina giştî, di nav de otobûs, rêwîtî, firîn û karûbarên rêwîtiyê heye, ji saet 10.00 sibehê ve bêne rawestandin.
Balafirgeha Wuhan, stasyona trênê ya Wuhanê û metroya Wuhanê bi tevahî hate girtin. Di heman demê de derketina ji bajêr hate qedexekirin. Agahî bû sedema koçberiyê ji Wuhanê. Tê texmînkirin ku 300.000 kes tenê bi trenê ji Wuhanê (beriya karantînaya saet di 10.00 sibehê de) derketiye. Piştî nîvro roja 23ê kanûna paşîn, rayedaran dest bi girtina hin riyên sereke yên Wuhanê kirin. Qedexe du roj berî Sala Nû ya Çînê, festîvala herî giring a welat, dest pê kir.
Pişt re li bajarên Huanggang û Ezhou jî, ku cîranên Wuhanê ne, veguhaztina giştî hat sekinandin. Ji 24ê kanûna paşîn û pê de, li bajarên Hubei'yê, li Huangshi, Chibi, Jingzhou, Yichang, Xiaogan, Jingmen, Zhijiang, Qianjiang, Xiantao, Xianning, Dangyang û Enshi qedexeyên rêwîtiyê hate ragihandin. Hêjmara kesên ku ji vê qedexeyê bandor bûne gihîşte 40 milyonî.
Kartêkirina karantînayê li ser siyaset û aborî
Di derbarê koçberiya Wuhan ya beriya tecrîdê de nerazîbûnên hêrs li Weiboyê hat destnîşankirin. Hemwelatiyên bajarên din tirsiyan ku ev yek bibe sedema belavbûna koronavîrusên nû li bajarên wan. Hin mirovên li Wuhan ji xilasbûna xwarin û dermanan xem kirin.
Rêxistina Tenduristî ya Cîhanê karantînaya Wuhanê wekî "bêkêmasî" pênase kir û got "ev nîşan dide ku rayedar ji bo pêşîgirtina ji belavbûna vîrusê çawa berpirsiyar in". Lêbelê, WHO diyar kir ku tevger ne pêşnîyara WHO ye û pêwiste rayedar li bendê bin ka tecrîd çiqas bi bandor e. WHO diyar kir ku karantînaya bajarekî wusa "ji bo zanistiyê tiştekî nû ye."
Îndeksa CSI 300 ya borseya Şanghay û Shenzhenê 3% zirar kir.
Çavkanî
* https://www.reuters.com/article/us-china-health-who-idUSKBN1ZM1G9
* https://www.nytimes.com/2020/01/10/world/asia/china-virus-wuhan-death.html
* https://www.bbc.com/news/world-asia-china-51217455
* https://www.cnn.com/2020/01/23/china/wuhan-coronavirus-update-intl-hnk/index.html
* https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/china-stocks-slump-3-on-wuhan-lockdown-over-virus-outbreak/articleshow/73548510.cms
* https://www.nytimes.com/2020/01/22/world/asia/coronavirus-quarantines-history.html
Kerben
Kerben  gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye. Gundekî biçûk e. Hijmara rûniştvanên Kerbenê 525 kes in (2009).
Hecî Nasir Roşen
Di sala 1966ê diçe kalêca efseriyê û sî sala li kincê polîsiyê de dimîne û li ostanê: Kurdistan, Xûzistan, Fars, Hemedan û Tehranê de xizmetê dike û paşan li sala 1996ê de dev li şola polîsiyê diberde û bi rtba sertîpiyê tê baznişest kirin.
Nasir her li eviliya xizmeta xwe de digel wehûnana helbesta nasiyar bûye û dest bi wehûnana helbestê kurdî û farsî kiriye. Pitir li 20 hizar beyt helbestê vî hene ku li bara meselê corbecor dene û exlebê helbestê vî kilasîkin.
Bilî şola nizamî ku wezîfa vî bûye çendîn şolê din jî li ber vê re kirine wekî:
Mehmet Hayri Durmuş
Mehmet Hayri Durmuş, (1955-1982) nojdar û siyasetmedarek kurd e ku yek kesên damezrandina Partiya Karkere Kurdistan (PKK) bû.
Perwerdehiya wî
Durmuş, perwerdehîya xwe yê dibistana sereke, dibistana davîn û lîseyê li Çewlîgê xwendiye. Xwendina xwe ya zanîngehê li Zanîngeha Bijîşkî ya Hacettepe Enqere xwendiye.
Xebatên siyasî
Li wê derê dixwaze beşdarî sazîyên Şoreşgerên Kurdistanê bibe. Li sala 1977an de dev ji Zanîngehê ber dide û vedigere Kurdistanê. Li Riha, Mêrdîn û Amedê xebatên xwe birêvedibe. Li 30'ê tîrmehê 1978an li gundek Licê ku navê wê Fîs e, daxuyanîyek di derbarê avakirina Partiya Karkerên Kurdistanê de didin. Ew, yek ji kesên endamê konseya birêvebir ya navendî tête hilbijartin. 12'ê rezberê 1980 berê darbeyê, rêhevalên wî Cemîl Bayik, Ahmet Bayık deşîfre dibin û xwe ji qadê paşve dikişînin, lê berpirsiyarê PKKyê ê parêzgeha Mêrdînê; Ferhat Kurtay tê binçav kirin. Endamên konseya birêvebir ya PKK, bi mebesta Kurdistana yekgirtî tevdigerîyan. Mehmet Hayrî, yek ji pêşengên Zindana Amedê bû.
Mirina wî
Ji kadroyên sazî û mankarên Partiya Karkerên Kurdistanê Durmuş di 12'ê rezberê sala 1982an de, di rojiya mirinê ya 14'ê tîrmeha 1982'ande şehîd ket. Durmuş û hevalên xwe li dijî rêzanî û pêkanînên derveyê mirovahî bîryar girtin ku dest bi rojiya mirinê bikin, li gel vê jî di 14 Tîrmeha 1982an de çalakîya rojiya mirinê dest pê kir. Di roja 60mîna Berxwedanê de Durmuş jiyana xwe ji dest da. Roja 14'ê tîrmehê 1982 êşkenceyên ji bo dawî û mafê parêzname ji bo bidest xistinê rojiya mirinê, darizîn xwe li dadgehe leşkerî bihevra destpêkirin. Roje 12'ê rezberê 1982 jîyane xwe winda bûn. Gorî, nêzîkî Düzağaç, Çewlîg. Meytê wî kîpe  ewlekarî  bergirîyên li bin heta gundê wî yê wan birinê wî kû tevî welatparêz; gelê Çewlîg û Dep bitunîyek wan hatin bûn wî, digel ayîne axê bi cîh kirin û dîsa jî, wî, gelê pêşeng rastîyek qewimîn bêtir carek peytandin bûn.
Boudreville
Boudreville, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Ca Mau
Ca Mau (bi viyetnamî: Thành phố Cà Mau), serbajarê herema Ca Mau ya Viyetnam e. Bajar 2100 km li başûrê paytext Hanoi ye. Nifûsa bajêr nêzikî 230.000 (2009) ye.
Thenelles
Thenelles, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Auen, Almanya
Auen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ouveillan
Ouveillan, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Mubarekê
Mubarekê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Mûte
Çitok,  bilbilê dehlan, çirzink, çirvink, mûte an hewêrde (Troglodytes troglodytes), cureyekî çivîkên çirvindikan ji fîkarên biçûk e.
Şayes
Meziniya wê 10 cm digihê û gelek caran qemçikbel tê dîtin.
Aştî
Aştî, ku bi wateya "bi hev re neşerkirinê" û "di aramiyê de bi hev re jiyînê" tê, di kurdî de ev gotin, weke gotineke herî kevn e. Aştî, bi gotinî di dema hûriyan û gûtiyan de jî tê bikarhanîn. Di dema hûriyan de bi rengê "aššatta" heye. Temenê gotinê, li ser temenê ku mirov bi hev re ne bixayd bê û bi hev re bibaşî tevbigerihê ava ye. Di vê temenê de bo ku bi hev re şer nekin, di nava hêzan de "Peymana aştiyê" hatina mohr kirin. Dî dîrokê de, weke peymana aştiyê ya di navbeyna Misirê û hîtîtan de ku bû û dawî li Şerê Kadeşê bûye. Lê di roja me de jî, 1'emîn îlonê, weke roja cihanî ya aştiyê tê zanîn. Ev rojî, roja ku hêzên naziyan ketine Polonyayê de û pê re şerê cihanî yê duyem ku dest pê kiriye ye.
Departmenên Kolombiyayê
Lîsteya Departmenan
Departmenên Kolombiyayê ji 32 herêman pêk tê.
City of London
City of London bajarekî Middlesex, Înglistan e.
Contremoulins
Contremoulins, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Ebdulqadir Xan
Ebdulqadir Xan (z. 1 nîsan 1936, Hindistan - 10 cotmeh 2021), endazeyarekî nûklear ê Pakistanî ye.
Meltingvatnet
Meltingvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Büchlberg
Büchlberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Thiernu
Thiernu, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Schotten
Schotten bajarokekî navçeya (Landkreis) Vogelsbergkreis li Hessen, Almanyayê ye.
Koçek
Ji şêx, pîr, feqîr û mirîdan ko kîjan bibe xwedî keramet, dikare haya Îxtiyarê Mergehê bike. Gava ji Îxtiyar re bide xwiya kirin ko xweyî keramet e, hingê dibe koçek. Çiqas ko koçek di nav Êzdiyan de hindik e, jî qedra wî gelek mezin e. Karê koçekan, her gav ji pêşendeyê nûçeyan didin û nexweşan bi dian xweş dikin, an bi axa awahiyeke pîroz teberikê salixî nexweşan didin. Hemberê van dian salixana tebarikê sedeqeyekê digirin ko riya debara wan di wê da ye.
Prof. Dr. J.İ. Kızılhan li ser koçek weha dinivîse: "Gotina koçek ji du peyvên kurdî pêk tê, guh û çak yanî gelekî baş. Her du peyv bi hev re tên wateya guhên pir baş, bi veguhestina hest, tê wateya ku koçek dengên ji dinya ku nayê dîtin dibihîzin... Karê koçek yê girîng ew e ku li ser çarenûsa giyanê kesê mirî agahiyan bide. Ew xewn û diwa, di demên wêranî û nebaşiyê de şîrove dikin. Koçek di dema aheng û kevneşopiyan de, têkiliyê bi dinya veşartî re çêdike. Ew xwe li ser erdê dirêj dike, dikeve mestiyê û dest pê dike bi zimanekî ku nayê fam kirin diaxive.
Mîr (pirtûk)
Mîr pirtûka herî navdar a hizirvanê siyasî yê îtalyayî Niccolò Machiavelli (Nîkolo Makyavêlî bixwîne) e. Li berahiyê, navê wê  anko Derheqa mîrgehan da bû. Mîr li sala 1513'ê hat nivîsîn, lê 5 salan piştî mirina nivîskarê wê, li sala 1532'ê hat weşandin. Pirtûka belavbûyî ne ew e ya ko li dema jiyana wî da hebû, lê hemî navûbangê xirabê ko li pey Machiavelli maye ji ber vê pirtûkê ye.
Koçek
Êzdiyekî ku xwe digihîne koçektiyê, pêşî hest bi heskirinek bihêz dike û xewnan dibîne... di wan xewnan de, ew bi rihê kesên pîroz yên êzîdiyan re diaxivin. Êzîdiyekî ku bibe xwediyê vî awayê jiyankirina giyanî û van serpêhatiyên rûhanî bijî, dikare bi rêya rêberê rûhanî yê êzîdiyan bibe koçek. Di rewşek weha de, divê kesê koçekiyê dixwaze têkiliyê bi Bavê Şêx re bike û jê bixwaze da ku pileya koçekiye bidiyê.
Mîr (pirtûk)
Kurtiya pirtûkê
Nihêrînên Machiavelli di pirtûka Mîr da gelek tundrêyane dihên berçavan. Lê Machiavelli hemî jiyana xwe li Firenze derbaz kir ko tijî pevçûn û aloziyan bû. Ji ber hindê Makyavêlî hemî giringiyê didit tenahiyê û tebata siyasî li mîrgehê.
Sasbach (Ortenau)
Sasbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mîr (pirtûk)
Kurtiya pirtûkê
Pesna bîrdoz û teoriyên pirtûkê dihêt kirin ko dikarin bi kêrî mîran bihên da bigehin desthilatê an li ser desthilatê bimînin. Li goreyê pirtûka Mîr, binemayên exlaqî dibê li goreyê kawdan û rewşê bihên guhartin, nemaze dema karên nemirovane pêdivî bin. Tiştekê fer e ko mîr jibo mana li ser desthilatê her karekî bikit, lê Machiavelli tekez dikit ko mîr nabit karekê wiha bikit xelk jê nefret bikin. Ew bi kurtî bersiva wê pirsyarê didit ka xelk dibê ji mîrî bitirsin an hez bikin: "...Mîrekê jîr dibê xwe bi awayê xwe biselmînit ne bi awayê kesekê dî, ew dibê bixebitit ko kerb û kîn nemînit, her wekî me gotî." Herwisa ew dibêjit: "Baştir e ko xelk ji mîrî hez bikin û jê bitirsin. Lê eger herdu bihevra çê nabin, baştir e ko jê bitirsin ne jê hez bikin."
Koçek
Koçek bi alîkariya xêra gundiyên êzdiyan dijîn.
Bêrok
Bêrok, gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
Hoka
Hoka (bi tirkî: Güney), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Çêlik
Çêlik  gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Amanza Smith
Amanza Smith (jdb. 12ê kanûna pêşîn a 1976an li Indiana, DYA) kesayetiyeke televîzyonê, malfiroş, sêwirana hundurîn û modeleke amerîkî ye.Ew ji bo lîstikvaniya di rêzefîlma Netflixê Selling Sunset de tê zanîn. Di heman demê de ew di The Oppenheim Group de malfiroş e.
Kariyera wê
Piştî ku mezûn bû, wê pargîdaniya xwe, Amanza LLC, ya ku ew rêvebir e, damezrand.Ew di heman demê de wekî hevkarê xanî û pispora sêwirana hundurîn li The Oppenheim Group dixebite.Berê wê wek model û keça gulikê xebitî. Ew ji bo Indianapolis Colts di National Football League Cheerleading de keçeke gulikê bû û wekî model ew li seranserê welêt li ser texteyên îlanê yên Lucky Strike Lanes xuya bû. Wê di sala 2018an de dest bi modelksaziyê kir û bi LA Talent, pargîdaniyek rêveberiya jêhatî ya ku ew nûner kir, hat tomar kirin.
Ew jî wekî model li ser Deal or No Deal xebitî. Ew modela hejmar 8 bû û tenê di du beşan de bi demkî nûnertiya Lauren Shiohama kir.
Ew beşek ji pêşandana Selling Sunset e.
Jiyana kesane
Smith di sala 2010an de bi lîstikvanê futbola amerîkî Ralph Brown re zewicî. Bi hev re keça Noah (10 salî) û kurê Braker (9 salî) hebûn. Piştî du salan, di sala 2012an de, ew ji hev veqetiyan, piştî ku ew mafê perwerdeya zarokan parve kirin. Piştî ku Brown, ku piştî kariyera çalak pirsgirêkên wî yên pereyan hebû, bê şop winda bû, Smith ji hêla dadgehê ve bi tenê girtina du zarokên wê hate dayîn.
Dûv re ew çû û bi Taye Diggs re hevdîtin kir. Her du yekem car di nîsana 2014an de li yaneya şevê  Hooray Henry's Nightclub destê hev girtin û bi hev re derketin. Dûv re, di hezîrana 2004an de, ew wekî coteyar li ser xalîçeya sor hatin dîtin. Lêbelê, têkiliya wan di sala 2018an de qediya û ew her du rêyên xwe yên cûda çûn.
Biyîl
Biyîl, gundekî bi ser navçeya Rewanduzê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bouhey
Bouhey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Împeratorên Romayê yên Pîroz
Împeratorên pîroz ên Romayê an jî împeratorên pîroz ên romî û alman (bi latînî: Romanorum Imperator), ji împeratorên romî û alman ên ji aliyê olî ve bi payeya pîroziyê hatine binavkirin re tê gotin. Li ser navan mîsogerî nîne lewra demekê dirêj hin keyên alman ku ji aliyê dêrê ve wekî pîroz hatibîn binavkirin, payeyên wan nehatine pejirandin.
Manchester
Manchester bajarekî Lancashire, Înglistan e.
Bûk û Zava
Bûk û Zava şkefteke pirqatî û bilind e. Kî dizane, cend hezar salan berî vê li hindurê zinarekî de hatiye avakirin û li ber behra Feratê, li hemberî gundê Wanê (li Xelfêtî) disekine.
Taybetiyên mîmarî
Bûk û Zava şkefteke pirqatî û bilind e. Kî dizane, cend hezar salan berî vê li hindurê zinarekî de hatiye avakirin û li ber behra Feratê, li hemberî gundê Wanê (li Xelfêtî) disekine.
Nêzî neh qatên şkefta Bûk û Zava hene û bilindbûna xwe diguhêje 40 metran. Meriv kare ji hundur ve hilbikeve heta qata herî jorîn. Ji hêla mimarî de Bûk û Zava xwediyê taybetiyeke ecêb e: hemî neh qat ji aliyê korîdorên teng bi hev re girêdayî ne. Korîdorên di nav qatan bi gelemperî tîkane hatine cêkirin û meriv ji bo ku biguhêje qatên bilind wan korîdorên tîkane hildikeve. Li dîwarên ew korîdoran derên kûr ên bicûk hene, da ku meriv xwe pê bigire û biguhêje qata bilindtir.
Gulmaveran
Gulmaveran gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Bûk û Zava
Taybetiyên mîmarî
Dû têketinên Bûk û Zava hene: ya mezin du qatî ye û heman li ber kenara behra Ferêt disekine. Ya dûwemîn ji ya din bilindtir radiweste: Ev têketin ewqas taybet e ku li erdê, di kevirê kilsînî de merdêwanek hatiye cêkirin û ev merdêwan li ber têketina dûwemîn diqede. Dirêjbûna merdêwana kevirî qasî 15-20 metran e û ji nêzî 30 gihanekan pek tê. Derveya Bûk û Zava xwariyeke bi rengê qehweyî tê dîtin. Ev derên ku qehweyî xuya dikin dibe ku ji aliyê însanan ve hatine bandor kirin. Bi rêya oksîdasyonê ev deran rengên xwe wergerandine qehweyî.
Bärweiler
Bärweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Jan Arslan
Jan Arslan hunermendekî kurd e.
Jan Arslan, li navçeya Qosera Mêrdînê hatiye dinyê. Dibistana seretayî ya navîn û lîseyê li Qoserê xwendiye. Li Zanîngeha Dîcleyê beşa Endezyariya avahiyê qedandiye. Heta zaningehê guhdarvanê muzikê bû. Gava ku dest bi zanîngehê kir, dest bi muzîkê jî kiriye. Bi gîtareke erzan û bê kurs xwe û bi xwe, bi amatorî gav avêtiye muzikê.
Di sala 2002'an de li bajarê Mêrdînê dest bi xebata endezyariyê kir. Li Mêrdîn û navçeyên Mêrdînê de di projeyên avahiyê de xebitî. Li ofîsa endezyariyê di demên xwe yî vala de dest bi ceribîna stranên xwe kir. Strana yekem ku awaza wê çêkiriye strana Keçaperî yê ye. Ji ber ku ev stran ji aliyê gelek însanan ve hate ecibandin, li ser hinek stranên din jî xebitî. Stranên di albûma Evînperwer de jî ew stranin.
Bi nasîna Ayhan Evcîyî re xebatên muzîkê bi profesyonelî dest pê dike, bi wî re xebatên albûma xweyî yekem Evînperwer qedand. Albûma yekem, Evînperwer bi şirîkatiya Sony / Pelrecordsê di sala 2010'an de derket.
Jan, xebatên xweyî li ser muzîkê û endezyariyê li Qoserê didomîne û li Qoserê dijî.
Cottévrard
Cottévrard, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Bassens
Bassens (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Brooke Long
Brooke Andrea Long ( jdb.27ê nîsanê 1980 li Los Angeles, Kalîforniya , DYA)  model, lîstikvan, pêşkeşvana televîzyonê ya amerîkî  û keça pembû ya  berê yê San Diego Chargers, LA Avengers, LA Lakers û Miami Heat e.
Auffargis
Auffargis, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mehmet Karasungur
Mihemed Karasûngûr (Mehmet Karasungur) (jdb. 1947 li gund Darebî ya parêzgeha Çewlîgê, m.  li Başûrê Kurdistanê) yek ji endamên komîteya navendî ya PKKê bû, bi tevî Îbrahîm Bîlgîn di qirêjiya birakujiyê ya ku ji aliyê welatên Kurdistan kirine bin desthilata xwe ve tê birêvebirin de, jiyana dide der.
Karasungur di sala 1947an de li Gêxiyê li gundê Darebiyê tê jiyanê. Dibistana seretayî li gundê xwe, dibistana navîn û lîseyê jî li Çewlîgê qedand. Beşa matematîkê ya Înstîtuta Perwerdeyê ya Erzîromê bidawî dike.
Di sala 1972an de dema ku li Gurgumê mamostetiyê dike, ji ber xebatên şoreşgerî sirgûnî Colemêrgê tê kirin. Salên pişt re dema ku li Şebinkarahisarê wezîfeya xwe ya mamostetiyê berdewam dike, di sala 1975an de tayîna wî ji bo Dibistana amadeyî ya Çewlîgê derdikeve. Karasungur, du vekirina Komeleya Töb-Der, şaxa Çewlîgê de pêşengiyê dike û di rêvebiriyê de cihdigire.
Dema wezîfeya xwe ya li Çewlîgê Mehmet Hayri Durmuş nas dike. Li qereqola ku di sala 1976an de lê tê girtin, jiber ku li midurê ewlekariyê daye, heta ku dikeve komayê rastî êşkenceyên tund tê.
Karasungur, ji ber xebatên polîtîk deşîfre dibe û di sala 1978an de li Çewlîgê wezîfeya xwe ya mamostetiyê berdide û dest bi şoreşgeriya profesyonel dike. Sala 1980an de derbasî herêma Libnanê dibe. Di sala 1982an de derbasî Başûrê Kurdistanê dibe û ji bo sazkirina yekîtiya neteweyî û dawîdayîna nifaq û neyartiya di navbêra rêxistinên Kurd de, her wiha ji bo sazkirina xeta yekîtî û têkoşîna hevbeş, gelekî dixebite.
Dîsa ji bo wezîfeyeke wiha diçe biryargeha PDKê. Lê belê di wê demê de hêzên Yekîtiyê davêjin ser biryargehê û di encama vê êrîşê de di 2ê gulana sala 1983an de tevî hevalê xwe Îbrahîm Bîlgîn şehid dikeve.
Di demên dawiyê de rêxistin û hêzên polîtîk ên kurd, êdî xwe ji şerên birakujiyê dûr digirin. Mirina Karasungur ji aliyê YNK, PDK û hêzên din ên kurd ve jî bi xemgînî hat pêşwazîkirin. Lewra şîdeta navxweyî zirarê dide daxwazên kurdan û ji aliyê dewletên li ser Kurdistanê hikmê dikin ve tê lidarxistin.
Ulrichstein
Ulrichstein bajarokekî navçeya (Landkreis) Vogelsbergkreis li Hessen, Almanyayê ye.
Komara kurdî ya Laçînê
Piştî dagirkirina Qerebaxê ji aliyê Ermenîstanê ve, li herêma Laçîn a Azerbaycanê hewl hat dayîn ku rêveberiya Kurdan bê avakirin. Lê belê ji ber ku piraniya Kurdên herêmê ji ber pevçûnan reviyane hundirê Azerbaycanê, meclîsa ku ji 77 kesan pêk tê ji bo avakirina rêveberiyê bi zehmetî nehate civandin û di 20ê Gulana 1992an de komar hat ragihandin. Her çiqas Wekîl Mistefayêv wek serokê rêveberiyê hat tayînkirin jî di heman salê de hat hilweşandin.
Nêrîna giştî û Dîrok
Di 20'ê gulana 1992an de hat ragihandin, lê di nav salekî de ji hev hate belakirin. Serokê komarê Wekîl Mistefayêv bû.
Erd
Piştî êrîşa 9’ê Gulana 1992’an a li Şûşayê, aloziya siyasî ya navxweyî li Azerbaycanê gihîşt lûtkeyê. Di 14ê Gulanê de, di rûniştina awarte ya Encûmena Niştimanî ya Sovyeta Bilind a Azerbaycanê de, Ayaz Mutallibov ragihand ku Şûşa û Xocely ji ber xeletiyên siyasî hatine dagîrkirin. Di heman rojê de dîsa tê hilbijartin Serokê Azerbaycanê, lê tenê rojekê dom dike. Eniya Gel a Azerbaycanê vegerandina Mutallîbov wek derbeyekê dihesibîne û bang li xelkê dike ku li dijî vê yekê rawestin. Mutallibov di 15ê Gulanê de ji desthilatê hatibû dûrxistin. Di 16ê Gulanê de rewşa Azerbaycanê dikeve bin kontrola Eniya Gel. Konseya Neteweyî ya Sovyeta Bilind a Azerbaycanê îstifakirina Yagub Mammadov (siyasetmedar) qebûl dike. Di 18ê gulanê de Îsa Gambar heta hilbijartinên serokomariyê erkên serokê dewletê digire ser xwe.
Di 18ê gulana 1992an de, hêzên ermenî ji bo dagirkirina Bajarê Laçînê û bi vî awayî Herêma Syunik li başûrê Ermenistanê dest bi êrîşan kirin. girêdana Bajarê Gorus li ser |sînorê Syunik]] bi Bajarê Xankendî, paytexta herêmî ya Gorus. Qerebaxa Jorîn Wan plan kiribûn ku Korîdora Laçînê bixin bin kontrola xwe; Rêyeke din a sereke ya ku Ermenîstanê bi Qerebaxê ve girêdide di Qera Murovê. Bajarê Laçîn bi xwe kêm dihat parastin. Leşkerên Azerbaycanê yên dawî di 16ê Gulanê de ji Laçiyê derdikevin. Li gorî wezîrê berevaniyê Rahîm Gaziyev yê Azerbaycanê wê demê, li Laçîn 7 yekîneyên BM-21 Grad û gelek cebilxane hebûn, lê agir bi hêzên ermenî nehate vekirin, ji bo Laçînê şer çênebû. Samvel Babayan bi xwe jî israr dike ku ti operasyoneke şer ji bo Laçînê nehatiye plankirin. Li gorî wî piştî dagîrkirina Şûşa Azerî ketine nava panîkê. Li gorî Babayan, leşkerên Azerbaycanê li Laçînê tenê hewl didin ku bilindahiyan bigirin da ku gel ji herêmê derkeve. Azerbaycan û Kurd niştecihên bajêr, ku ji 7800 kesan pêk tê, penaberin.
Rabûn û daketin
Desthilatdarên Ermenîstanê hewl dida ku dagirkirina Laçîn qanûnî bike û bi faktora Kurd nîşan bide ku ne tenê Kêmarîya Ermenî, lê hindikayîya Kurd jî ji bo serxwebûna ji Azerbeycanê şer dike. di 20ê gulana 1992an de bi qasî 60 kurdên ku li vir mane, avakirina komara kurdî ya Laçînê îlan dikin. xwestin otonomiyê ava bikin. di dema YSSR de li KGB ajanek li Qazakistan wek serokwezîrê vê komarê tê hilbijartin, navê hin endaman. kabîneya wî jî tên ragihandin. Weke mînak Karlan Çaçanî Wezîra Çandê, Emerîke Serdar Wezîra Ragihandinê û Şeref Aşîr jî wekî Alîkarê Serokwezîr tê ragihandin. Bi ragihandina damezrandina Komara Kurdî ya Laçînê, vê komê Ala Kurdistanê li bajarê Laçînê bilind kir. Sedema sereke ya vê yekê jî nebûna piştgiriyeke etnîkî ya ji bo komarê li herêmê bû. Di dema dagirkirina Laçînê de kurd jî wek Azeriyan ji herêmê hatin derxistin. Her wiha avakirina komarek wiha li dijî berjewendiyên serokên dewleta Ermeniyên neteweperest bû. Desthilatdarên Ermenîstanê bi avakirina dewleteke kurdî li herêmê, argumana sereke ya ermenîyan di Şerê Yekem ê Qerebaxê de, ango "Qerabax di dîrokê de ya Ermenîstanê ye" binpê kir."
Hemikan
Hemikan û an jî ku Hamika, aşîreka kurd ya pirr mazin a. Bi teybetî li herême botanê li dora cizîr, hezax û şirnaxê bicih in. Di sadsalên 15´min û li gor hin vegotinna jî tê gotin ku 16´min de, çengekî aşîrê ê mazin jê qûtbûya û çûya li dora Wanê û gola wanê bicih bûna. Ji wî çengê ku çûna û li wir bûn, çengek ji wan jî bûya û çûya li dora heskîfê û li wan şîkeftên wan şîketên wê ên mazin bicih bûna.
Tê gotin ku ji wî çengê wan ên ku çûya ber heskîfê ji wan re "rama" jî hatîya gotin. Lê li gor hin gotinna jî tê gotin ku "rama" aşîreka din ya bi serê xwe ya û ne ew in. Hemika, î ro jî li dora Nisîbîne, gundên weke Qaraxrabê, ayserê, xirabê sosîna, xirabê darik, delevê qasrê hinek ji wan, gundê Zergûza xwerê û gundê Zergûza banî, banih, serkehnîkê û hwd çend ji gundê wan in. Ji xaynî van hê bi dehan gundên ku ew tê gotin ku lê bicihbûna jî hena. Li ber hezzaxê, gundên weke Raşmilê, xirabê xûwa, xirabê nêrîya, Barimê, Babekê û hwd jî, gundna ku tê gotin ku aşîra "alîka" lê bicih in. Lê van gundan jî hemikî û ji êla wan li wan hena.
Ahmet Hakan
Ahmet Hakan Coşkun (1967, Yozgat, Tirkiye) moderator, rojnamevanekî romî (tirk) ye
Jiyan
Bavê wî ayînzan (miftî) bûye. Ji ber wê, zarokatî û perwerdeya wî li gelek bajarên Anatoliyayê derbas dibe. Di İmam hatipê, fakûlteya teolojiyê (îlahiyat) ya zanîngeha Bursayê de dixwîne.
Di kanala TV ya neteweperwer, adetperest (muhafizekar) TGRTyê de dixebite (1993-1994). Di nava salên 1995-2003yê de wekî moderator, spîker û gerîndeyê giştî yê karê nûçeyan dike. Di rojnameya adetperest Yeni Şafak û ya kemalîst-lîberal Sabahê de dinivîsîne.
Vêgav di kanala CNN Türkê de moderatoriyê dike û rojnameya radîkal-kemalîst û neteweperwer Hürriyetê de quncika wê heye.
Haarbach
Haarbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zahid Birîfkanî
Zahid Birîfkanî hunermend, nivîskar û kemanjenekî kurd bû ku di 1967an de li Dihokê (Başûrê Kurdistanê) hatiye dinyayê. Ew kurê helbestvan Şêx Memdûhê Birîfkanî bû û xwediyê gelek berhemên hunerî bû.
Jiyana wî
Xwendina seretayî û navincî li bajêrê Dihokê temam kiriye û dû re li Zanîngeha Mûsilê beşa kîmyayê xwendiye.
Hunermend Zahid Birîfkanî demekê jî li welatê Swêdê jiyaye.
Melkîş
Melkîş, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Sasbachwalden
Sasbachwalden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mjosundvatnet
Mjosundvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 31,6 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 150 mêtre ye.
Tînkar
Tînkar, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Bouilland
Bouilland, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Palairac
Palairac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Le Thuel
Le Thuel, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Bayê Azadiyê (pirtûk)
Bayê Aazadiyê pirtûkek kurteçîrrokan ya Lokman Polat e.
Çîrrokên pirtûkê
Bayê Azadiyê ji 15 kurteçîrokan pêkhatî heye ku digel pêþgotina nivîskar, li ser hev 106 rûpel e. Ev kurteçîrok di destpêka salên 1990î de hatine nivîsîn û bi giranî li ser jiyan û xebata þervanên kurd, rewþa gundiyên Kurdistanê û hovîtiya dijmin li welatê me ne. Pirtûk ji aliyê birêz Lokman Polat de hatiye nivîsîn û Weşanxaneya Çanda Nûjen ew weþandiye.
Pêşgotin
Niha, ji ber ku pirtûk êdî ne mîna nanê tenûrê germ û nerm e û çend sal di ser derketina wê re derbas bûne, ez gelekî fikirîm ka vê pirtûkê çawa binirxînim û dîsan jî min zehmetî di nirxandinê de kiþand. Ne ji ber ku min ê nikaribûya tiþtek li ser wê bigota, min ê nexwestibûya wê bipesinînin an jî newêrîbûya kêmasiyên wê bînim ziman û rexne bikim lê ji ber ku diviyabû min ji xwe re perspektîvek bibijartiya. Lê perspektîv di rewþên wiha de zaf bûn, tenak problem ew bû ku yek ji wan jî nikare bi tena serê xwe têr hêjayî û kêmasiyên pirtûkê bîne ber xwendevanan.
Eger bi tenê armanc ev nivîsar bûya, bes bû min bi tenê perspektîva dîrokî, ango di vê delîvê de rewþa kurteçîroknivîsiya kurdî bi taybetî an jî wêje û zimanê kurdî bi giþtî di dema nivîsîna van çîrokan de, li ber çavan bigirta û diyar bikira ku birêz Lokman Polat karek bêwêne hêja kiriye. Bêguman ev yek bi serê xwe jî rast e: herçî ku pirtûkên kurdî niha jî kêm in û hunera çîroknivîsiya nûjen li cem me hê baþ nekemiliye, di destpêka salên 90î de rewþ sedcarî ji niha jî kamax- û wêrantir bû. Li aliyek din, bi dehan þoreþ û serhildan li Kurdistanê hat pêkanîn, di nav wan de bi hezaran mêrxas û çelengên nedîtî û bêmînak rabûn û dîsan jî bi dehan hezaran keç û xortên nestêle giyanê xwe yê pak di vê þopê de gorî roj û tavek geþ kirin daku ew bê û ewrên tikîtarî ji ser esmanê welatê me rabike û tîrêjên azadiyê li çiyayên berz û zozanên hênik, bejiyên beyar û mêrgên têrav bireþîne... Lê piþtî têkçûna yek li pey a din a van serhildan û berxwedanên bêpayan tiþtek ji me re li pey wan nemaye çimkî roman û çîrokên nivîskî li ser wan bûyer û rûdanan nehatine vegotin; serokatiya pirraniya serhildan û þoreþên me girîngî nedaye dokumentkirina þer û pevçûnan, serkeftin û têkçûnan û ji ber ku gelê me hema bi temamî ji arþîvek gelêrî/neteweyî ya başparastî bêpar bûye, hertiþtê me hertim di bin gefa wenda- û jibîrbûnê de maye.
Jiyana şervanên kurd
Lê, mîna ku hat gotin, nivîskar jiyan û çelengiyên þervanên kurd, bi taybetî gerîlayan, serekanî girtiye û hema hemû çîrokên wî kêm-zêde li ser vê mijarê ne. Tevî ku gelekî yekalî û reþespî be jî, ev 15 kurteçîrok wêneyek jêhatî li ser tevgera neteweyî û þerê çekdarî, jiyana gundiyan û zilma li ser wan, þiyarbûna gel û têgihîna rêça rizgariyê radixe ber çavên xwendevanan. Ango serekanî û îlhama nivîskar rewþa rojane ya Kurdistanê û realîteya gelê me ye. Jiyana gundewarî, stemkariya dijmin û zimanê kurteçîrokan realîst in û jixwe ev yek armanca nivîskar jî bûye. Lê - bi yan jî bê dilxwaziya nivîskar - pirraniya lehengên çîrokên wî ne realîst lê îdealîst in. Ew bi asanî dikevin nav refên þoreþê, xwe, malbat û gundê xwe û pirranî caran hemû hebûna xwe gorî þoreþê dikin. Ez nabêjim ku bi vî awayî vegotina çîrokan xerab e çimkî nivîskar azad e ku lehengên çîrokên xwe li gor dilê xwe biafirîne. Tenak kêmasî ew e ku leheng gelekî sernerm in û li gor daxwaza nivîskar tev digerin. Nizanim ka ji serhiþkiya min bi xwe ye yan çima ez zêde ji lehengên hinekî serhiþk hez dikim ku ne li gor nivîskar lê jiyana xwe bi xwe bijîn. Bi vî awayî ew wisan jîndar dibin ku xwendevan zêdetir pê tê bawerandin û herwiha bandorandin jî.
Li aliyê din baweriya nivîskar bi şervanên kurd bêsînor e. Ev yek jî li ser herdu çavan. Lê nivîskar hevsarê lehengên xwe jî wisan dikêşe ku ew jî ji şervanan hez bikin, alîkariya wan bikin û hwd. Bêguman e ku bi mîlyonan kurd ji þervanên xwe hez dikin û ji her alî de alîkariya wan dikin. Di navbera salên 1986 û 1988an de malbata me li wargehek çiyayî li ber sînorê Bakur û Baþûrê Kurdistanê bi cî bûbû. Ez hingê gelekî biçûk bûm lê hê jî hinekî tê bîra min ku hem gerîla û hem jî pêþmerge gelek caran li wargehê me dibûn mêvan, me hem xwarin û hem jî derfeta razanê dida wan. Û ji ber ku bavê min û pirraniya zelamên gund bi xwe jî bi dirêjiya salan di nav þoreþê de bûn, me ji þervanên kurd gelekî hez dikir. Dîsan jî ji gund gelek kesên gernas û navdayî rabûbûn û þehîdên me hebûn. Lê vê yekê jî tirsa heyî ji dilê me dernedixist. Me baþ dizanî ku her deqeyê balafirên artêþa Iraqê yan jî ya Tirkiyeyê dê gundê me xopan kiribûya. Di wê demê de, ku hem li Baþûr û hem jî li Bakur tevgera rizgarîxwaz qels û lawaz bû, bêguman dîtina bi sedan þervanên kurd bêyom kêfa me dianî lê hatina wan - ji ber gef û tehdîdên dijmin li ser me - ji me re tirs bû jî... Lê ev rastî hema qet di çîrokên di pirtûkê de dernakeve ber çavan.
Li aliyê din, eger em rewşa dema nivîsîna van çîrokan li ber çavan bigirin, divê bê pejirandin ku nivîskar ew ji bo hiþyarkirina gel nivîsîne loma beþek ji yekalîtiya wê divê wek kêmasî neyê hesibandin.
Tevnê pirtûkê
Herçî hunera hûnandina kurteçîrokên "Bayê Azadîyê" ye, birêz Polat bi xwe di pêþgotina xwe de daye diyarkirin ku pêwîst e çîrok û çîvanok (çîçîrok) ji hev bên veqetandin û cihêtiya di nav wan de bê dîtin. Mirov dikare kurteçîrokên vê pirtûkê wek navbeyna çîrokên klasîk û yên nûjen bihesibîne. Rast e ku di çîrokên wî de lawir napeyivin û cin tine ne lê li aliyê din kronolojî bi temamî klasîk e ango bûyer bi herikîna demê re tên salixdan. Li bûyerên rûdayî hema qet nayê vegerîn û nivîskar ji xwe re kurtedemekê nagire daku di neynika wê re hem basa pêþeroj û hem jî ya paþerojê bike. Lê pirraniya çîrokan ji bûyerên pey hev ên demek dirêj pêk tên loma nivîskar mecbûr dimîne ku gelek caran vê gotinê bi kar bîne: "Di nabeynê da cîsan (dîsan) çend roj derbas bubû."
Zimanê pirtûkê
Herçî zimanê çîrokan e, ew asan e û xweþ li wan tiþtan tê ku bas jê tê kirin. Hevok jî sade û baþ kêrî wan kesan jî tên ku ji berî vê pirtûkê gelekî bi zimanê kurdî nexwendibe. Bêguman divê negotî nemîne ku gelek þaþîtiyên rêzimanî û yên çapê hene. Bi taybetî kesandina lêkeran/verban (ango tewandina lêkeran li gor cînavan) mîna tevlihevandina nîsk û savarê dixwiye. Lê dîsan jî divê neyê jibîrkirin ku pirtûkên din jî yên di heman demê de derketî bi heman tevliheviyan rû bi rû ne. Tiþtek din jî a biçûk lê balkêþ bala min kiþand: nivîskar çend caran paþgirtika tirkî "-sa/-se" bi lêkerên kurdî ve zeliqandiye: "bike-se" (yapar-sa= ku bike), "biçe-se" (gider-se= ku biçe). Herwiha carinan "en"a tirkî jî ji bo superlatîvandina rengdêran (adjektîvan) bi kar aniye: "En pirr jî keyfa Zozanê hatibû" (Herî pirr ...).
Paşgotin
Min ev nirxandin li gor zanîn û pêçêbûna xwe kir lê dibe ku min gelekî hêjayiyên pirtûkê nedîtibin an jî ji bîr kiribin û/yan jî di rexnegiriya xwe de gelekî tûj bim. Eger wisan be, hêviya lêborînê ji xwendevanan û birêz Lokman Polat dikim. Li dawiyê dixwazim bibêjim ku ev pirtûk - tevî kêmasiyên heyî jî - karek gelekî serkeftî bû ku di dema xwe de hat kirin. Herwiha divê bê gotin ku "Bayê Azadiyê" li aliyekî û romana birêz Lokman Polat "Fîlozof" û romanên birêz Laleþ Qaso "Sê þev û sê roj" û "Xezeba Azadiyê" li aliyê din, nîþanên wê yekê ne ku divê tevgera neteweyî - ya kîjan perçeyê û kîjan partiyê dibe, bila bibe - hem bi hêjayî û hem jî kêmasiyên xwe ve bê nirxandin û rexnekirin.
Çavkanî
Husein Muhammed: Kovara Mehname, hejmar 11/2000
Austin Nichols
Austin Nichols (jdb. ) lîstikvan û derhênerekî Amerîkî ye, ku bi rola xwe wek Julian Baker di rêzefîlma drama " The CW One Tree Hill " de tê nas kirin. û di rêzefîlma drama tirsê ya The Walking Dead lîstikvanî kirî ye û di gelek film û rêzefilmên din jî de lîstikvanî kirî ye.
Ferhenga kurdî-holendî
Ferhenga kurdî-holendî ((Koerdisch-Nederlands Woordenboek) ferhengek e ku tê de peyvên kurdî bi zimanê holendî hatine şirovekirin. Ferheng ji alî birayan Mahabad B. Qilorî û Nêçîrvan Qilorî ve li sala 2002ê hatiye amadekirin.
Bi giştî
Ferhenga Kurdî-Holendî yek ji mezintirîn ferhengên kurmancî û zimanek ewropî ye ku ta niha hatine weşandin. Ferhenga 365-rûpelî ji alî birayan Mahabad B. Qilorî û Nêçîrvan Qilorî ve hatiye amadekirin û 2002yê di nav weşanên Bulaaq de li Amsterdamê derketiye. Ferheng bi çapek bedew û zelal e û bo bikaranînê pirr asan e. Ji bilî ferhenga yekalî ya kurdî-holendî, tê de nivîsarek dirêj ya rojhilatnasê navdar yê holendî Prof. dr. Martin van Bruinessen jî heye. Li gel nivîsara holendî wergera wê ya kurdî jî di pirtûkê de cî digire. Mijara nivîsarê ne tenê ev ferheng e lê Bruinessen bi kurtî dîroka ferhengên kurdî û zimanê kurdî bi giştî jî dide nasîn.
Bo asankirina bikaranîna ferhengê, danerên wê çend rûpel şîretên bikaranînê jî pêşkêş kirine.
Naverrok
Di vê ferhengê de hema hemû peyvên pirr tên bikaranîn yên kurdiya kurmancî û gelek jî yên soranî û dimilî (zazakî) û bergind û wateyên wan yên holendî hene. Lê pirrî caran tenê wateya bingehîn ya peyvê hatiye dan û bikaranîna peyvê di rewşên taybet de bi berfireyî û bi nimûneyan nehatiye ravekirin.
Nirxandin
Li ber wê rastiyê ku tevî ku bi sedan hezaran kurd li welatên Rojava dijîn lê hê jî ferhengek tekûz û bikêrhatî ya kurmancî û zimanek Rojavayî peyda nabe, ev ferheng biserketinek mezin e. Di ferhengê de gelek peyv ji hemû devokên kurmancî hene û her kurmanc dikare vê ferhengê bi asanî bi kar bîne.
Kêmasiya serekî ya ferhengê ne ferheng bi xwe ye lê ew e ku ferheng kurdî-holendî ye. Holendî ne zimanek mezin e ku gelek kurd têkildarî wî bin. Ne tenê kurdên "sade" lê zimannasên kurd jî dê bikarin mixabin tenê sûde û mifayek bisinor - eger qet - jê werbigirin. Eger ferheng kurdî-îngilîzî yan ta kurdî-fransî yan kurdî-elmanî jî ba, dê rewş têvel û cuda ba.
Çavkanî
Husein Muhammed: Kovara Mehname, hejmar 40, 5/2003
Dûverzînk
Dûverzînk, gaçerink, dûvzelînk, an bergawîlkeya zerd (Motacilla flava), çûkeke biçûk, dirêj û zirav e ji qûnhejhejokan (Motacillidae) e.
Şayes
Meziniya wê 16-17 cm digihê.
Saint-Maurice, Swîsre
Saint-Maurice, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Valais a herêma Saint-Mauriceyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Avadorê
Avadorê, gundekî navça Kerboran a ser bi Mêrdînê ve ye.
Bêşuk
Bêşuk, gundekî bi ser navçeya Rewanduzê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Baobab
Baobab, baobaba efrîqî ango dara nanê qirdan (ji peyva erebî bu-hubub hatiye beralîkirin) dareke Efrîqayê ye û ji binmalbata Bombacoideae ya famîleya tolikê ye. Navê latînî yê darê Adansonia digitata ye.
Ev dar yek ji darên herî nas ên Efrîqaya tropîk e.
Becherbach (Bad Kreuznach)
Becherbach (Bad Kreuznach) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gulşîfte Ferahanî
Gulşîfte Ferahanî (bi farisî: گلشیفته فراهانی, Golshifteh Farahani, jdb.10ê tîrmeha 1983 li Tehran, Îran), lîstikvan û stranbêjeke îranî ye. Ew ji sala 2009an ve li Fransayê dijî û gelek xelatên fîlman wergirtine, di nav de xelata Sîmirê Belûr ya Festîvala Navneteweyî ya Fajr a Fîlm a li Tehranê.
Jiyan
Gulşîfte Ferahanî keça lîstikvan û derhênerê şanoyê Behzad Ferahanî û xwişka lîstikvanê Şaghayeg Ferahanî ye. Di pênc saliya xwe de, wê dest bi muzîkkirina piyanoyê û fêrbûna muzîkê kir. Di 12 saliya xwe de beşdarî dibistanek muzîkê li Tehranê bû, di 14 saliya xwe de li fîlmê Dariş Mehrjui Derakht-e Golābī (sernavê îngilîzî The Pear Tree), ku ew ji bo Xelata Sîmirê Belûr ya 16emîn Fêstivala Navneteweyî ya Fajr ya Fîlman da wek lîstikvana baştirîn xelat kir.
Kariyer
Di salên 2000an de, wê gelek caran di fîlmên xelatgir de lîst. Ji bo fîlmê Boutique, ew di 26emîn Festîvala Sê Parzemîn li Nantes de Xelata lîstikvana baştirîn wergirt. Ew gelek caran di fîlmên derhênerên navdar ên îranî de, mîna fîlmê nakokî ya Dariush Mehrjui, Santouri, Nîvê Heyvê ya Behmen Qubadî (Xelata Mîdyeya Zêrîn di Festival International de Cine de San Sebastián 2006),  Mim Mesle Madar (sernavê  îngilîzî M for Mother) ya  Rasoul Mollagholipour xelatkirina Oscarê ji bo  Îranê  di kategoriya "Fîlma Ziman a Biyanî ya Baştirîn") û  Darbāre-ye Elī  ya Asghar Farhadis  (Ew fîlm Xelata Hirçê Zîvîn ji bo Derhêneriya baştirîn  li Berlînale di sala 2009 û her wiha Xelata  Fîlma baştirîn li Festîvala Tribeca ya Nû Yorkê de wergirt).
Gulşifte Ferahanî ji parastina jîngehê dilsoz e û di heman demê de balyoza ji bo şerê dijî Tuberkuloz li Îranê bû.
Demek kurt piştî beşdarbûna wê di fîlma amerîkî Body of Lies, hatibû ragihandin  ku rayedarên îranî wî nehiştin ew ji welêt derkeve, lê hevkarên wê ev înkar kirin, û demek kurt pişti wê di pêşandana fîlimê de  li Dewletên Yekbûyî de xuya bû. Lê di hevpeyvînekê de bi Spiegel Online re, ew dijwariyên xwe bi rayedarên îranî re ji ber fîlim diyar kir; Tête gotin ku ji wan re heft mehan di bin zextek girseyî de ye. Ew tê gotin ku hilberîna sûcdarkirina hikumeta Îranê jî negatîf tawanbar kiriye.
Dema ku ew pişt re ji bo rola Prenses Tamina di adaptasyona lîstika vîdyoyê ya Prince of Persia: The Sands of Time de hatiye pêşwazîkirin, ew neçû pêşiya derketina ji welêt, piştî ku ew hat bangî dadgeheke şoreşgerî û hatiye tawanbarkirin bi vî rengî, xeterek ewlehiyê ji bo îranê; ew jî ji ber ku bi CIA re xebitiye hatiye tawanbar kirin. Dema ku wê hat hiştin ku welatî ji dûv xwe derkeve, wê balafirê ji London berda û bi vî awayî kastî kir, û rol di dawiyê de ji Gemma Arterton a Brîtanî dagirtî bû.
Ji ber van ezmûnan, ew Îranê hişt û li Parîsê dijî.Ji bo fîlmê Poulet aux Prunes, fîlma yekem a rastîn ji hêla xêzkarê xêzeromanê ve û Marjane Satrapi ku ew ji îraniya sirgûnî ye, ew li pêş kamerayê di studyoyên li Potsdam-Babelsberg de bû.
Ferahanî di muzîkê de jî çalak e; li Îranê ew beşek ji koma rockê ya nehenî bi navê Kooch Neshin 'Koçer' bû û piştî derketina Îranê ew bi Mohsen Namjoo, yekî din ê îraniyê sirgûn û muzîkvanê re hati bû xebitandin, û piştgiriya wî li ser albuma Oy, li ser Farahani. Piyanoyê dilîze û carinan jî distre.
Di 2017 de, ew Akademiya Huner û Zanistên Sînemayê de, ku salane Oscar xelat dike, hatiye pejirandin.
Saarburg
Saarburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Trier-Saarburgê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Gencava
Gencava gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Îzdara
Îzdara gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî Mêrdînê  ye.
Gencava
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 67 kes (15 malbat) bûn.
Crasville-la-Mallet
Crasville-la-Mallet, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Schuttertal
Schuttertal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Torcy-en-Valois
Torcy-en-Valois, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Maddie Ziegler
Madison Nicole „Maddie“ Ziegler (jdb. 30 îlon 2002 li Pittsburgh, Pennsylvania) danser, lîstikvan û modelekî amerîkî ye. Ji sala 2014 û 2016an, ji bo Sia, bi klîpên stranên wek "Chandelier" û "Elastic Heart", ku bi tevahî 3.4 milyar nêrînên li ser YouTube dikişand, ji bo stranên pênc muzîkê vegotin. Ziegler di fîlm, televîzyon û di konseran de hate dîtin, herwiha li ser kovara modelê û li ser kelepên Capezio, Ralph Lauren û Target di nav aliyên din de hatiye nivîsandin. Ew ji aliyê kovara Time li ser lîsteya xwe ya "30 ciwanên herî bi bandor" li her yek ji 2015 û 2016 de bû.
Mokkavatnet
Mokkavatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Zekeriya Qezwînî
Zekeriya Qezwînî (Navê wî yê dirêj Ebû Yehya Zekeriya bîn Muhemmed el-Qezwînî. jdb. 1202 - m. 1283), matematîknas, fizîknas û erdnasekî misilman yê sedsala 13an e.
Ji ber ku li Qazwênê hatiye dinyayê jê re gotine Qezwînî. Li Welatên Ewropayê weke Gaius Plinius Secundusê misilmanan tê naskirin.Bi koka xwe digihîje Enes bin Malik.Di ciwantiya xwe de çûye Şamê perwerdeya xwe girtiye.
Berhema wî a navdar Asar-ul Bilad we Ahbar-ul İbad, (Athar al-bilad wa-akhbar al-‘ibad), (واخبار العباد) e ku li ser erdnîgariyê ye. Zekeriya Qezwînî evî pirtûka xwe di sala 1275an de nivîsiye. Qezwînî li ser çêbûna çiyayan u jeolojiyê dixebite,  Li gorî wî 36.000 (sî û şeş hezar) salan de carek stêrk gerên xwe bi dawî dikin û ji ber wî li rûyê erdê pir guhertinên mezin çêdibe wek mîna cîhên zaha dibe şilekî û wek behr, cîhên şil û behr jî bidin cîhên zaha.
Bouix
Bouix, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Notron
Notron, carina wek nyotron an nutron an jî neutron tê nivîsandin, li fizîkê, yek ji kerî yên atomê ye ko çi barekê karevayî nîne û bariste yê wê 939.573 MeV/c² (1.6749 × 10−27 kîlogram, piçekê zêdetir ji protonê) ye. Zivirîna wê li dor xwe ½ e. Dijkeriya wê dijnotron e. Notron û proton bihevra navokê pêkdiînin.
Navoka piraniya gerdîleyan (hemî îzotopên tebitî bil ji îzotopa belav ya haydrojinê, prosyûm, ko tenê ji protonekê pêkhatiye) ji notron û protonan pêkhatine. Hijmara notronên navokê îzotopên hîman anko elementan diyar dikit (jibo mînak, navoka Karbon-12 ji 6 protonan û 6 notronan pêkhatiye û navoka Karbon-14 ji 6 proton û 8 notronan). Îzotop gerdîleyên elementan in ko hijmara wan ya gerdîleyî wekhev e lê jiber hindê ko hijmara notronên wan ne wekî hev e baristeyê wan jî newekhev e.
Notronê du quarkên jêr û quarkeka jor heye. Bi vî awayî, notron wekî baryon dihêt sinfandin.
Tebat
Li derveyî navokê, notrona azad bêtebat e û temenê navinc jibo mana wê 885.7±0.8 saniye anko çirke (nêzî 15 deqîqeyan) ne û elektronek û dijnutrînoyekê ji xwe der dikit da bibit protonek.
Memberê
Memberê, gundêkî avî ye û nava deştê da ye. Gundî qedîm bi navê "Membere Xerab", piştî herba yekem ya cîhanê de bi zoriya ingilîziyan hatiye berdan. Sih sal piştî vê berdanê gund bi destê Şaglordiyan nûda hatiye avakirin. Kavlên gundê kevin (niha sê sed metran dûrî gundî dane) hêj manê.Niha qiyase 45 mal vıra hene.Mektebek ü mizgeftek heye.
Hüseyin Gülerce
Hüseyin Gülerce, (jdb. 1950, Keşan, Edirne, Tirkiye), yek ji nivîskarên rojnameya tirk-îslamîst Zamanê ye. Nivîskar, mamoste ye.
Jiyan
Dibistana seretayî Enezê ya amadeyî li Keşanê xwendiye. Di dibistana mamostetiyê ya Edirne, beşa matematîkê ya zanîngeha Stembolê de perwerde dîtiye. Di nava salên 1969-1977ê de di kovara Yeniden Milli Mücadele (Ji nû ve têkoşîna neteweyî) û rojnameya Bayrakê de nivîsiye.
Di dibistana amadeyî ya Yalovayê de mamostetiyê fîzîkê û gerînendetî, cihgiriya gerîndetiya perwerdeyê ya Bursayê kiriye. Di nava refên partiya Turgut Özal de, bo demekê siyasetê dike.
Niha di Zamanê de dinivîsîne.
Xişteya Nîşaneyên Bîrkarî
Nîşaneyên Bîrkariyê ew kurterê ne ji bo nîşaneyeke bîrkarî yan teşeyeke geometrîk an mena pîvandinê re tê bikaranîn, da ku nivîsandin hêsantir bibe, bo nimûne, nivîsandina bi peyva santîm zehmet e, lewra ew hat kurtkirin û bû cm, xişteya jêrîn nîşaneyên bîrkariyê rave dike û cudahiya wan derdixe ber çavan.
Nêşaneyên destpêkê
Ew nîşaneyên ku kesek di pir pirsgirêkên bîrkariyê de bikar tîne. Di tabloya jêrîn de nîşaneyên bingehîn tên şirvekirin:
Fürstenstein
Fürstenstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Palaja
Palaja, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Montecristo
Montechristo giraveke îtalî ye ku di nîvê riya navbera Korsîka û parzemîna îtalî ya başûrê Elba û rojavayê Giglio de ye. Girava ku niha ji hêla mirovan ve ji xeynî îstasyoneke çavdêriya ajalên kovî ye, ji komgirava toskanî re têkildar e û li bingeheke granîtiyê disekine. Ji hêla kargêriyî yê ve, ew beşek ji şaredariya Portoferraio ye.
Tevahiya erdê 1039 hektar girava di 1970 de ji hêla hikûmeta Îtalya ve wekî cihekî parastina xwezayê hate destnîşankirin û dibe ku bi destûra taybetî tenê tê ketin. Tenê hejmarek sînordar ya serdêran destûr e. Heta sala 2018, sînorê herî zêde salê 1000 serdêr bûn; Salê 2000 serdêr ji sala 2019an ve hatine pejirandin.
Newcastle upon Tyne
Newcastle upon Tyne an Newcastle bajarekî Northumberland, Înglistan e.
Çorencîl
Çorencîl, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Meyasê
Fafir, gundekî girêdayî Efrîn a başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Saarlouis
Saarlouis, bajarekî navçeya (Landkreis) Saarlouisê li herêma Saarland a Almanyayê ye.
Albertus Magnus
Albertus Magnus, (z. 1193, - m. 1280, Köln), zanyarê alman ê ku di sedsala 13an de jiyaye.