cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sardînya
Dîrok
Dîroka Sardînya gelek kevin e. Li dora sedsala 10'an b.z. de fenîkeyan li Sardînya benderên bazîrganîye çêkirî bûn. Di 509 b.z. de fenîkeyan û dimatiyên Sardînyayê ve ketin hev û dimatiyên giravê ji bo alikariya banga Kartacayê kir. Ji pê wê re Sardînya kete bin destên Kartacayê. Di 238 b.z. de Împeratoriya Romayê Kartacayê di Cenga Punîş a yekem de bin xistin û Sardînya hundura xakên xwe kir.
Kesayetiya pasîv-agresîv
Hin taybetiyên vê kesayetiyê yan hin mînak
Nexweş bo jina/mêrê xwe pirr zêde baş tevdigere lê ji bo derengmayîna xwarinê serê hevala/ê xwe dişkîne.
Plessé
Plessé, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Şêxşopan
Şêxşopan, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Sardînya
Dîrok
Di navbera 456an û 534an de li Sardînyayê Vandalan, yên li Afrîkayê, serwerî ajotî bûn. Lê ew dema împerator Justinian I (yekem) de derbaza serwera Bîzansê bû.
Di sedsala 8'an de êrîşên ereban û berberiyan ser Sardînyayê dest pê kir. Di 753an de ereban nîviya giravê dest xwe xistin. 827an de heta 860an jî nêzî bi tunî girav bin destên ereban de ma. Girav pê ereban re dem bi dem kete bin destên Genova û Pisayê. Di 1323-1409an de girav di bin kergara Aragonê de bû. Di 1409an de jî girav ji aliyê Spaniyayê ve hat dagirkirin. Di demê spaniyan de gelek katalanan koça giravê kirî bûn.
Hardthausen am Kocher
Hardthausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kesayetiya pasîv-agresîv
Hin taybetiyên vê kesayetiyê yan hin mînak
Dengê xwe dide partiya çepgîr lê heya tê malê poşman dibe ka çima nedaye partiya rastgîr.
Nîşana Awistriyayê
Nîşana Neteweyî ya Awistiryayê di sala 1919 hat nasandin bi Mertala Sor-Spî-Sor.
Komelgeha Bineslawa
Bineslawa (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Binaslawa), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1987an de hatiye avakirin. Di sala 1987an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 29.939 kesan.
Hugo Chávez
Hugo Rafael Chávez Frías (jdb. 28ê tîrmeha 1954an li Sabaneta - m. 5ê adarê 2013an li Karakas) efser û siyasetmedarekî venezolanî bû. Ji sala 1999an heta mirina xwe di sala 2013an de 62emîn serokê Venezuelayê bû.
Chávez di bernameya xwe de Simón Bolívar wek model digirt û pabendbûna wî ya bi Amerîkaya Başûr ya yekbûyî dikir. Albayê berê di destpêka salên 1980î de tevgera Movimiento Bolivariano Revolucionario 200 damezrand. Piştî hewldana derbeyeke têkçûyî Chávez di seranserê welêt bû binavûdeng û du sal di girtîgehê de ma. Wî partiya Movimiento Quinta República damezrand û di hilbijartinên serokatiyê yên 1998an de bi ser ket. Di hilbijartinên salên 2000an, 2006an û 2012 an de sê caran ev li pey hev wek serok hate hilbijartin.
Kesayetiya pasîv-agresîv
Hin taybetiyên vê kesayetiyê yan hin mînak
Gorî statûkoya xwe ya di nava civakê de cureyên tevgerên wan jî diguhere. Di raman û tevgerê de dualî ne. Pirr caran xwe di nava civakê de ne wekî miroveke ku kesayetiya wê nexweş e lê wekî miroveke ji rêzê, baş vedişêre. Heger têkilya vê kesayetiyê bi hin nexweşî û tabloyên psîkologîk ên din re çêbe, dikane ziyanê bide xwe û derdorê xwe.
Hugo Chávez
Şoreşa Bolîvarîk ya Chávez ramanên sosyalîst û marksîst tev de girt û piştî netewekirina pîşesaziyên sereke, dewlemendiya neftê ya welêt bikar anî da ku vîzyona xwe ya "sosyalîzma sedsala 21an" di polîtîkayên civakî û xerîdarbûnê de fînanse bike.
Nîşana Awistriyayê
Bide ber
Ala û nîşanên welatên Awistriyayê
Derzyan, Merîwan
Derzyan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Findî
Findî malbateke rewşenbîre di Başûrê Kurdistanê, bajarê Duhokê de ankicî ne. Ji vê malbatê çendîn nivîskar û rojnamevan derketine.
Lîsteya gundên Tîkabê
Navên gundên Tîkabê bi rêza alfabê:
Huangshan (bajar)
Huangshan, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û bajar di parêzgeha Anhuiyê de cih digire.
Sardînya
Dîrok
Di 1718an de Sardînya bû keyatîyake feodala serbixwe. Lê 1792an de keyatî derbaza bin kergare Fransayê bû. Di 1860an de Vittorio Emanuele II Îtalya bi tunî dagir kir û bû keyê Îtalyayê ye.
Ziman
Li Sardînyayê îtalî, sardî û katalanî tên axaftin. Li bajarê Alghero (bi katalanî: l'Alguer) 22,4% ji rûniştvanan bi zimanê katalanî diaxivin (2004).
Spor
Wek îtalya gîşke li Sardînyayê jî werzîşa (spora) herî dildar futbol e. Li giravê tîma herî navdar Cagliari Calcio ye. Ew yek ji tîmên serie a ye û ew di sala 1900an de hatiye sazandin.
Querfurt
Querfurt, bajarekî navçeya (Landkreis) Saalekreisê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Cird
Cirdon, cird an cardin (Rattus), cinsekî guhandarên mezin ji famîleya anku malbata mişkan an Muridae. Ew canewerê kojer û palaxî ku gelek cureyên nexweşîyan dighîne mirovan,tevî ku her tiştî dixwe. Cirdon bi piranî di nav girêj, gemar û sergoyan de dijîn. Cirdonek dikare di salekê de 100 çêlikan bîne. Ji cirdên navdar :Cirdê reş (Rattus rattus) û cirdê xemrî (Rattus norvegicus), ku ji Asyayê li hemû devarên cîhanê belavbûn.
Cure
• 3
Dewleta îslam
Dewleta îslam dewleta ku ji aliyê Muhemmed pêxember hate avakirin û ji aliyê xelîfeyan ve hatiye berdewam kirin. Ev dewlet li ser kargerî û qanûnên şerîetê hatiye avakirin.
Mörstadt
Mörstadt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qarpalo
Qarpalo gundekî girêdayî navçeya Zêtkayê ye.
Junge Welt
junge Welt (cîhana ciwan) rojnameyek almanî ya rojane ye.
Junge Welt (jW) xwe weke rojnameyek çep û marksîst dibînê. Navenda rojnamê li Berlînê ye, biroyên wê li München û Bremenê jî hene. Li gor agahiyên ji rojnamê rojane derdora 20.000 heb tên çap kirin û xwe digihînê derdora 50.000 xwendevanî. Rojnameya junge Welt bi berdewamî û piştgirî cih didê nûçe û nerînen derbarê kurdan û doza wan de.
Quickborn
Quickborn, bajarekî navçeya (Landkreis) Pinnebergê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Ilsfeld
Ilsfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Pignan
Pignan, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Havvatnet
Havvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye.
Selamo
Selamo, anku Selamo Selo, aktor û komedyenekî kurd e ku di 1966an de li Nisêbîna Mêrdînê (Bakurê Kurdistanê) hatiye dinyayê. Ew heta sala 1981ê li Nisêbînê jiyaye, di sala 1982an de çûye bajarê Îzmîrê (Tirkiye).
Di sala 2008an de di vekirina Navenda Çanda Mîtannî de li Nisêbinê lîstika "Teşqele 2" pêşkêş kir. Pişt re di 12ê çiriya pêşîn a 2008an de li Festîvala Çandî ya Qoserê bi lîstika bi navê "Paş û Pê" derket pêşiya temaşevanan.
Çûlelû
Çûlelû, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Murşidelî
Miştalî, gundekî ku bi navçeya Têşberûna Îdirê ve girêdayî ye. Ew gund 10 km dûrê navçeya Başanê û 24 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.
Mîranga
Mîranga gundekî girêdayî navçeya Zêtkayê ye.
Macquigny
Macquigny, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Qelînclû
Qelînclû gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Pontchâteau
Pontchâteau, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Canî
Navê kuriyê hespê canî ye. Piraniya mehînan caniyekê tenê tînin. Piştî çêbûnê di demeke kurt de canî radibin ser lingan û dimeşin. Ji diya caniyan re mehîn û ji bavê wan re jî hesp dibêjin.
Arpaçay, Tîkab
Arpaçay gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 194 kes (48 malbat) bûn.
Mirkan Aydin
Mîrkan Aydin (z. 08'ê tebaxê, 1987 li Hattingen, Almanya), bi eslî ji bajarê Bakurê Kurdistanê ye û yek yarîkerê fûtbolê a kurd e. Di sala 2016'an de tevlîbûna Yane ya fûtbola kurd a li Swêdê Dalkurd FF bûye û niha forma bi hejmara 22 digre.
Bages, Aude
Bages, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Pêşraw Ezîzî
Pêşraw Ezîzî (jdb. 19ê kanûna paşîn, 1988 li Silêmanî, Başûrê Kurdistanê), bi eslî ji bajarê Bane ya Rojhilatê Kurdistanê ye. yek Yarîkerê fûtbolê a kurd e. Piştî koçkirina Swêdê mezin bû û ji dawîya sala 2013an de tevlîbûna Yane ya fûtbola kurd a li Swêdê Dalkurd FF bû.
Jînenîgarî
Malbata Pêşraw ji bajarê Bane ya li Rojhlatê Kurdistanê ye. Piştî şoreşa Îranê hêvî dikir, bavê wî Elî di pêşerojê baştir bike, di heman demê de di nêzîk de fêm kir ku tenê di riya xwe ya ji bo azadiyê ye, ji bo tevlî gerîlayên Kurd û pêşmerge bûye li Dr. Ghassemlous PDKI. Got û kirin bavê Peshrawê siyasetê de çalak bû, malbata 60 km dûr li aliyê din li ser "sînor" ji bajarê Silêmanî (Başûrê Kurdistanê) bi cî bûn, û roja pêncşemê 19ê kanûna paşîn 1988 Peshraw li wir ji dayik bû. Jixwe di temenê ciwan Peshraw li Silêmanî dest bi lîstika gogê kir, nedikarî ne bibin bigirin gogê bikaranîn ciwanên, ku ji bo hatin carna a jar caran jî perçek ji plastîk. Dema ku Paşa 11 salî bû, malbata wî biryar da ku ew dema ku dev ji Kurdistanê be, herî zêde di nava PDKI ji welêt berdan kiribû û di şerê li xwarê kêmbûye bû. Di sala 2000an de, malbata Pêşraw li Arlanda ya Swêd siwar bûn û di Rönninge li derveyî Stockholmê bi cîh bûn. Gerê de pir undramatic bû, bi riya çûn Almanyayê û beşek ji bernameyên kontenjanê Neteweyên Yekbûyî. Kariyerê Fûtbolê hilda di cih de û hê bêtir di cih de piştî Paşa li Swêdê, ew komeleyê herêmî Röninge/Salem ziyaret kir. Idol Schmeichel Paşa îlham dabû ku di armanca stand, lê ji ber ku ew jî pir kurt bû, ew bû li şûna ku bibe parêzvanê. Talenta wî ji Kurdistan, sirra li Swêdê, di nêzîk de Syrianska boy tîmên Allsvenskan ji xwe bihîst û wek 14-year-old Paşa lîstikvanekî sereke li boys Södertälje Allsvenskan Team hevsû bû. karîyera wî boost din jî dema ku Paşa bi tenê wekî 17-year-old rabû peymana pêşî-ekîba wî, û li cîhanê ya fûtbolê di pêşiya wî.
Beşdarbûna Dalkurdê
2011an de Pasha biryara di dawiyê de da ku koçî Borlänge bibe û beşek ji Dalkurdê bûye. Dibe ku ev çarenûsa ku Paşa hilda ji bo Dalkurd bû, malbata her tim ji bo Kurdistanê şer û ev beşdariyên Paşa ya ji bo têkoşîna kurd e. Paşa ji me re dibêje ku kampa Kurdistan bû an kampa fûtbolê ji rêzê ne, di heman demê de bûn, gelek dersên dîrokê li ser Amed, Nisebin, balen, Duhok û bajarên din a kurdî li wir. Tevî ku ew bi xwe Kurd e, ev pir nû ya ji bo wî jî, ji ber ku ew di wan herêman li pêş bûya bû. Paşa jî hest serbilind ku kesêk ne-Kurd xwe derfeta ku bizanibin ku gelê Kurd värme.Pasha Dalkurd tebîrê bi gelek awayan rabû. A nasnameya kurdisk xurt di heman demê de jî xweyîkirin û entegre li Swêdê, weke Dalkurd dirûşim, ala Kurdistanê bi hespekî darîn di navîn. Paşa de ye Dalkurds mezin têkoşer û gelek ji me ji yê ku wî dît play've count ji hemû navînîya 60-metre wî ji bo şikandina a danayne ji dest da. Em bi demsala amazing xwe sala borî de ku, mixabin, bi armanca xwe rûmetdar maça dîtye dawî bi dawî bînin bîra xwe. Di nava xemgînî û dilşikestina, hinek bijartin ku ji heman demê de Pasha biryar piştre û li wir bimîne û xwe berpirsîyarîya. Dalkurd ji bo xwe bi Paşa wekî kaptanê tîma, da ku ev rast e.
Êsmawa
Êsmawa (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Esmawa), gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şixretepe
Şixretepe, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Rabenau (Sachsen)
Rabenau, bajarekî navçeya (Landkreis) Sächsische Schweiz-Osterzgebirgeê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Ittlingen
Ittlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dergeh Şêyxan, Merîwan
Dergeh Şêyxan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Volga
Volga rûbareke li rojawa Rûsyayê ye. Dirêjahiya wê 3.690 km ye û bi mezintirîn rûbara Ewropayê tê hejmardin.
Bi sedema çalakiyên pîşesazîyen berfreh li Rûsyayê, avê wê rûbarê tevî paşmawên pîşesazî dibe. Lewma avê wê rûbarê ku dirijê deryayê Mazenderan wek yek ji ploxtrirîn avê dinyayê tê hejmar.
Bagnoles
Bagnoles, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Bilind Îbrahîm
Bilind Îbrahîm an Bilind Îbrahîm Nasir (jdb. 1974, li Şingal, Iraq), stranbêj û hunermendekî kurd e.
Jiyan
Ji akinciyên bajarê Dihokê ye. Malbata wî li devera Şingalê diman. Di sala 1974an de bi sedema têkeliyên wan bi hêzên şorişvan ve, ji aliya rijîma berê ya Iraqê neçar dibin koçber bibin.
Di sala 1975an de dihên ber bi Dihokê ve. Di sala 1977an de her li bajarê Dihokê, Hunermend Bilind Îbrahîn ji dayîk dibe. Di sala 1983an de, destpêka xwandina wî ya seretayî ye. Di sala 1989an de jî li Xwandingeha Bizav her li bajarê Dihokê dest bi xwandina navincî dike. Di sala 1992an de heta 1997an li Peymangeha Hunerên bedew – pişka muzîkê, xwe fêrî aletê Kemanê dike. Di sala 1997an de dibe mamosteyekî jêhatî yê Peymangeha Hunerên bedew- pişka muzîkê. Di sala 1986an de yekemîn stran a hunermendê nemir Mihemed Şêxo li kenala Televizyona Kerkûkê wedigerîne û pê tembûrê distire.
Di sala 1988an de li zanîngeha pişka mûzîkê bi perwerdehiya mamoste Welîd Xalid û Nîhad Xalid dest bi fêrbûna aletê kemanê kiriye. Di sala 1989an de bi amadekirina parçeyek muzîkê beşdariya fistîvala (Qûtrî) ku li bajarê Hewlêrê birêve çûbû, dike. Di sala 1991ê de bi koma muzîka Pêşeng ve beşdariya çendîn mêhrcanan(merasiman)  wek stranbêj dike. Di sala 1993an de bi koma huneriya Ruhad ve kar kiriye. Di sala 1992 – 1997an de wekî stranbêj û muzîkvan beşdariya hemî festîvalên peymangeha hunerî kiriye. Di sala 1994an de bi harîkariya mamostayê xwe Muhemmed Omerî yekemîn strana xwe ya bi navê (Bala Bala) tomar dike. Awaz ên Muhemmed Omerî û peyv ên Hişyar Muhemmed Hisên bûn û bo yekem car di kenala navxoyî ya "KTV-Dihok"ê hate belavkirin. Di sala 1998an de yekemîn berhema wî bi navê Evînî û wekî albûmekê tomar dibe. Ev berhem ji awazên mamoste Muhemmed Omer bû.
Di sala 2000an de strana bi navê (Dêm û bejn û bala te) ligel koma muzîkê ya Peymangeha Hunerên bedew – Dihok di Kurdistan TV da distire. Di sala 2002an de berhema diduyan a bi navê (Hêlîna Zêrîn), ji awazên Bilind Îbrahîm ket bazarê. Straneke gelêriye ku li ser karesata 1ê şowatê hatiye gotin. Stranek folklorî ya devera Şingalê bo Kurdên Êzidê ligel koma (Şariya) bi şêweyekê nû berhev kiriye. Stranek jî bi navê (Paytexta min) li dema hilbijartinên herêma Kurdistanê, ji kurdan ra çêkiriye.
YouTube
de YouTube
Magny-la-Fosse
Magny-la-Fosse, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Parlamena Ewropayê
Parlamena Ewropayê (PE) yek ji saziyên zagonsaz ên Yekîtiya Ewropayê ye û yek ji heft saziyên wê ye.Li gel Encûmena Yekîtiya Ewropayê (wekî Encûmen û bi awayekî nefermî wekî Encûmena Wezîran tê zanîn), ew zagonên ewropî, piştî pêşniyara Komîsyona Ewropayê, dipejirînin.Parlamen ji 705 endaman pêk tê.Di sala 2009an de bi 375 mîlyon hilbijêrên mafdar, ew duyem hilbijêrên herî mezin ên demokratîk li cîhanê (piştî Parlamena Hindistanê) nûner dike.
Monsheim
Monsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Rosenheim (navçe)
Rosenheim, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Francis Crick
Francis Harry Compton Crick (jdb. 8ê hezîrana 1916an - m. 28ê tîrmeha 2004an), bîyolog û fizîknasekî îngîlîz bû.
Ewî bi James Watson û Maurice Wilkins ve molekula DNA doz kir.
Di sala 1942an de xelata bijîşkê girt.
Pont-Saint-Martin, Loire-Atlantique
Pont-Saint-Martin, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Pinet, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Komelgeha Kesnezan
Kesnezan (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kasnazan), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1977an de hatiye avakirin. Di sala 1977an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 12.200 kesan.
Idjajávri
Idjajávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol, 16 kîlomêtre dikeve aliyê bakurê gundê Karasjok û rêya Ewropî, E06 bi pira golê, di ber golê re derbas dibe.
Seîd Yûsiv
Seîd Yûsif Mîrê Bizqa Kurdî " 1947 - 2020 "
Stranbêj û hunermendekî kurd e.
Seîd Yûsif di 1ê rêbendanê sala 1947an de, li bajarê Qamişlo ya Rojavayê Kurdistanê jidayikbûye.
Seîd Yûsif yekem hunermend bû ku Bizq aniye Cizîra Rojavayê Kurdistanê û hemû temenê xwe da huner û muzîka Kurdî. Wî bi dehan kaset û bi sedan stranên nazik û xweş li pey xwe hîştin.
Seîd Yûsif ku wek mîrê bizqê dihat naskirin, bi hunera xwe li hemû aliyên Kurdistanê û li cîhanê jî deng dabû.
Ew ne bi tenê sazvan û dengbêje lê belê helbestvan û awazsaz e jî, ji destpêka wî ta roja koça wî rist û awazên stranê xwe bi xwe aferandiye û wisa jî daye bi dehan ji hunermendên din jî.
Di salên şêstî de wî berê xwe da Beyrûtê û li wir Koma Newroz damezrand û dest bi belavkkrina mûzîk û filklora Kurdî kir, ku bala civaka, hunermend û siyastemedarên Libnanî kişand mîna Kemal Canpolat, Saib Selam û hinên din.
Awaz û stranên Seîd Yûsif li seranserî Kurdistanê Belav bû, û ta roja îro tên strandin mîna "Ez Keçim keça kurda me", "Çawa tê her e" ,"Oy Felek".
Seîd Yûsif di 26ê Sibata 2020an de li bajarê Stenbolê yê Tirkiyê ji ber nexweşiya penceşêrê koça dawî kir û li Qamişloya Rojavayê Kurdistanê hate veşartin
Çavkanî
Şervan Agirî
Axdere Vesta
Axdere Vesta gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 110 kes (33 malbat) bûn.
Qimişlû
Qimişlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Dere Pembedan, Merîwan
Dere Pembedan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Qimişlû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 150 kes (34 malbat) bûn.
Omersînan
Omersînan (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Omersinan), gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Maissemy
Maissemy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Baraigne
Baraigne, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Gerald Ford
Gerald Ford, ramyarekî Amerîka ye ku ji sala 1974 heya 1977ê serokdewletê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê bû.heya niha ew tenê serokdewletê Amerîka ye ku bê hilbijartin bûye serokkomar.
Tilwer
Tilwer, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Dilek Öcalan
Dilek Öcalan, di 3ê çiriya pêşîn a 1987an de li Rihayê ji dayîk bû. Ji 2014an de cîgirê Partiya Demokratîk a Gelan ya li Rihayê ye. Herwiha xwerziyê rêberê damezrînerên PKKê Abdullah Öcalan e.
Li Zanîngeha Mêrsînê beşa turîzmê qedand û li navenda girêdayî Şaredariya Bondsê bi çar salan karê şêwirmendiyê kir.
Yeketiya Qûtabiyên Kurdistanê
Yeketiya Qûtabiyên Kurdistanê li 18-2-1953 li jêr serokatiya Mustafa Barzanî hatiye damezirandin.
Navenda YQK ya li Hewlêrê û liqa YQK li Europa ya li Hollenda û serokê wê Dîndar Koçer e.
Mahir Kaynak
Mahir Kaynak ekonomîst, pisporê siyasî, nivîskar û kevneendamê MÎTê ye. Di xebata xwe de ji agahîberhevkirinê zêdetir, agahîbelavkirin kiriye ku ev ji du aliyên sereke yên karê sîxuriyê (îstîxbaratkarî) ye. Ango pisporê belavkirina agahiyên dezînformatîv û hatine guhertin e.
Nav an kodnavê wî tê wateya "çavkaniya jîr(ek)". Tê zanîn ku îstîxbaratên tirk bi kodnavan dixebitin, navên wan ên tên zayîn, ne yên rastîn in. Îhtîmaleke mezin e ku ev ne nav, kodnav be.
Jînenîgariya fermî
Di sala 1934ê de li bakurê Kurdistanê li bajarê Dîlokê hate dinê. Piştî ku dibistana seretayî û navîn li vê derê qedand, di sala 1948an de çû lîseya leşkerî ya Kuleliyê. Di sala 1953an de Dibistana şer qedand. Di 1967ê de ji leşkeriyê veqetiyaye.
Di 1961ê, di fakûlteya îktîsadê ya zanîngeha Stembolê ku jê mezûn bû de, dest bi asîstaniyê dike. Di 1965ê bû doktor, di 1971an de bû doçent. Mahir Kaynak, di wê demê de bi dizî kete nava teşkîlata îstîxbaratê ya neteweyî (MÎT). Kaynak di 1980yê de ji MÎTê teqewît (malnişînî) bû.
Di 1989an de bû profesorê îktîsadê. Mahîr Kaynak ku di 1971ê de tayîna wî ji bo MÎTê derket, di 1993a de, ji Zanîngeha Gazi’yê malnişînî bû. Piştre ji ber eleqeya xwe ya li hemberî pirsgirêka kurd, rayedarên dewletê û hin derdorên siyasî yên kurd derheqê pirsgirêkê de serî li nêrînên wî dan. Bi gotineke din ket nava kurdan û him agahî berhev kir, him jî agahiyên dewletê di nava kurdan de belav kir.
Heta niha 4 pirtûkên wî hatine weşandin. Nêrînên xwe yên radîkal ên di warê stratejiya cîhanê û Tirkiyê de, di quncikê rojnameya Starê de dinivisîne. Kaynak, dibêje ku ji ber nivîsên xwe yên li ser pirsgirêka Kurd, li Dadgeha Ewlekariyê ya Dewletê (DGM) ji alîkarî û hewandina PKKê hatiye darizandin.
Pornic
Pornic, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Sokratês
Sokrates yan Sokrat (470 bz - 399 bz) fîlozofekî Yewnanîstana kevn û rûniştvanê Atînayê bû. Ew yek ji fîlozofên herî bibandor yên hemû deman û wek bavê felsefeya Rojavayê têt hesibandin. Sokrates yekem kes bû ye ku etîk anî nav felsefeya ku berî hingê bi felsefeya siriştî û fîzîkê dagirtî bû.
Hemû armanca felsefeya Sokrates baştirkirina mirovan bû. Wî xwest bi pirsînê wisan bike ku xelk têgihên dirist peyda bike daku bigihe zanîna rast. Sokrates bawer dikir ku ger mirov bi rastî bizane qencî çi ye, mirov dê wê bike.
Sokrates bi xwe ti car fêre û baweriyên xwe nenivîsîn lê ew bi rêya dîdaktîkê fêrî xelkê dikirin. Lê navdartirîn şagirdê wî, Platonî gelek ji diyalog û qeziyên wî yên bi xelkê re nivîsîn.
Jiyan
Sokrates wek kes bi piranî mîna razek dîrokî maye. Wî bi xwe ti tişt nenivîsiye loma her tişta ku em ji wî dizanin, ji kesên din ji me re maye. Bi taybetî Platonî, Ksenofonî, Arîstofanesî û hin hevdemiyên wî yên din li ser wî nivîsiye. Giannantoni hemû gotinên hevdemiyên Sokratesî yên li ser wî di pirtûka xwe Socratis et Soraticorum Reliquiae de berhev kirine.
Gelek pirsgirêk di van gotinên li ser Sokrates de hene, û dijwar e bêt zanîn ka kîjan ji wan agahiyan rast û kîjan jî bêbingeh in. Bo nimûne, Arîstofanes satîrîst bû loma belkî pirraniya gotinên wî yên li ser Sokratesî tinazî, zêdebarî yan jî derew bin. Herçi Platon e, wî jî wek yewnaniyên serdema xwe bi azadî raman, teorî û baweriyên xwe dixistin devê Sokratesî.
Peykeltiraş, şerrvan û fîlozof
Bavê Sokratesî, Sofronîskos peykeltiraş û diya wî Faynarete jî pîlik bû. Sokrates jî pêşî wek bavê xwe peykeltiraş bû lê paşî zû bû sofîst. Ew baş di xwendinê, nivîsînê, jîmnastîkê û muzîkê de hatibû perwerdekirin.
Li gor diyalogan, Sokratesî tenê du mamoste hebû: rêzimannas Prodîkos û herwiha Diyotîma ya ku qeşe-jinek mantîneyî bû û Sokrates fêrî erosê anku evînê dikir. Ji gelek diyalogan diyar e ku Sokratesî hay ji teoriyên Parmenidesî û Anaksagorasî yên hevdemiyên xwe hebû. Çavkaniyên dîrokî bi gelemperî wan herduyan wek mamosteyên Sokratesî dihesibînin.
Dîroknas Thukydides di pirtûka xwe Cenga Peloponî de dibêje ku Sokrates jî beşdarî ceng û şerrvan dibû. Wî serbaziya xwe ya du-salî hê di ciwaniya xwe de kiribû. Ew di hêzên peyade yên bi giranî çekkirî de şerrvan bû. Têt bawerkirin ku wî di cengan de gelek qehremanî kirin lê nedixwest şan û şeref û navdarî bibe para wî lê her nefbiçûkî dikir. Tê bawerkirin ku wî ta Ksenofanes bi xwe jî ji mirinê xilas kir.
Tam ne diyar e ku Sokrates çi kar dikir daku jiyara xwe misoger bike. Diyar e ku wî ked û kesp nedikir lê xuya ye ku bi temamî karê destan yê binemala xwe bi cih nehêla. Hin çavkanî bawer dikin ku wî di ber hin karên din re peykel bo Akropolîsê çêdikirin. Platon dibêje ku Sokratesî qebûl nedikir ku xelk bo meaşê perwerdekariyê bidiyê ji ber ku Sokratesî fêrkirina xelkê wek erkekî ji xwe re didît. Lê Ksenofon di pirtûka xwe ya bi navê Cejn de dibêje Sokratesî muçeyê xwe ji şagirdên xwe werdigirt, û Arîstofanes jî Sokratesî û hevalê wî Xayrefonî (Khairefon) wek mamosteyên dibistanek sofîzmê dide pêş me. Ne dûr e ku Sokrates bi alîkariya dostên xwe yên maldar û hêzdar yên wek Alkîbiyadesî jî jiyara xwe dikir.
Lê çawan be jî, Sokrates bû yek ji mezintirîn fîlozofên hemû serdeman. Li gor Platonî, jiyana Sokratesî ya felfesî ji dil hingê dest pê kir dema ku dostê wî Kayrefonî ji Orakelê Delfoyê pirsî ka gelo ti kesê ji Sokratesî hişmendtir heye. Orakelî got na. Sokrates mat û ecêbgirtî ma ji ber ku wî xwe hişmend û biaqil nedihesiband. Loma piştî gotinên orakelî, Sokrates dest bi gerrîna kesên ji xwe aqildartir kir. Ew rabû li bazarr û nav mirovan hat û çû li gel hemûyan ket suhbet û nîqaşan. Di nîqaş û gengeşeyan de wî hemû zanîna xelkê ya li ser ka çi qenc û çi jî xirab e xist ber pirs û gumanan. Armanca wî ne pûçkirina baweriya xelkê lê dîtina rastiyê bû. Wî teknîkek nîqaşkirinê bo xwe dirist kir ku paşî em bi navê Metoda Sokratesî dinasin. Di vê teknîkê de ew bi xwe xwe li nezaniyê didane û daxwaza fêrkirinê ji xelkê dike. Sokratesî ev metod anku azîne bi taybetî bo vekolîna baweriyên sincî anku exlaqî yên serdema xwe bi kar dianî. Ji ber wê ye Sokrates wek bavê etîkê û felsefeya sincî têt nasîn.
Sokrates bi taybetî dijî sofîstan bû. Bi baweriya wî armanca sofîstan ne peydakirina rastiyê lê tenê biserketina di nîqaşan de bû. Herwiha sofîstan digot ku ti rastiya bêguman nîne lê Sokrates bi tundî dijî wê baweriyê bû. Lê bi çavên xelkê Sokrates jî yek ji sofîstan bû.
Darizandina Wî
Xelk ji ber jîrî û aqildariya Sokratesî jê hesûd bû, û xelk ji zîrekiya wî ya nîqaşê û teknîka wî ya bêşerm gelek kes aciz û bêzar dikirin. Wî bi asanî bi kesên xwe mezin dikirin dida zanîn ka ew nezan û ehmeq in. Loma kesên ku di nîqaşan de li hemberî wî têk diçûn, zilm yan jî galte pê dikirin. Sokratesî her tişt dixist ber pirs û gumanan û bêguman ev ne bi dilê desthilatdarên wê demê jî bû ji ber ku xelkê çav li wî dikir û sernermî nedikir.
Armanca dozgeran pêşî ne kuştin lê tirsandina Sokratesî bû. Paşî gelekan sedemê têkçûna Sokratesî ya li dadgehê kiriye ew ku Sokratesî ti parastinek baş bo xwe amade nekiribû. Piştî wî bi sedsalan fîlozofan parastin bi wê hêcetê nivîsîne. Ya ji hemûyan naskirîtir Axiftina Xweparastina Sokratesî ya Platonî nivîsî ye.
Pirsa hebûna Sokratesî
Hin kesan pêşkêş kiriye ku Sokrates tenê kesek xeyalî ye ku Platonî afirandiye û Ksenofonî û Arîstofanesî jî jê wergirtiye nav nivîsên xwe ji ber ku wan bi xwe newêriyaye wan gotinên xwe bibêjin loma xistine devê kesek tineyî. Lê ti bingehek xurt bo vê baweriyê nîne ji ber ku hê ji berî mirina Sokratesî û berî Platon diyalogên xwe bi nivîse, Arîstofanesî pirr bi nebaşî li ser wî dinivîsî.
Metoda Sokratesî
Giringtirîn diyariya Sokratesî bo felsfeyê metoda wî ya pirsîn û fêrkirina bi rêya diyalogê ye. Jê re metoda sokratesî (elenxos, elenkhos) têt gotin. Ev metod bo nehêlana hîpotezan têt bikaranîn daku tenê hîpotezên herî xurt bimînin piştî ku hîpotezên qels ji ber nakokiyan tên avêtin. Bingehê metoda sokratesî ew e ku bikarînera/ê metodê komek pirsan dike daku lojîka kesên pirs jê tên kirin û faktayên ew bawer dikin bên cerribandin. Ev pirs wisan dikin ku baweriyên kesa/ê bersiva pirsan dide diyar bibin û bêt zanîn ka ew çi metodan û çi lojîkê di ramîna xwe de bi kar tîne.
Metoda sokratesî herwiha bi "metoda pîlikiyê" (maieutikos) jî têt nasîn. Wek têt zanîn, pîlik ew kes e ya alîkariya jinekê dike daku zarroka/ê xwe biwelidîne. Sokrates jî bawer dikir ku rastî di mirovî bi xwe de ye lê divê alîkariya wî bêt kirin daku wê zanînê biwelîdîne anku ji xwe peyda bike. Pirsker wisan rastiyê ji kesa/ê jê têt pirsîn "diwelidîne" û bi vî awayî wî fêr dike. Ev tek metoda klasîk e ku têt zanîn bi rastî jî ramanwerên serbixwe diafirîne. Sokratesî ev metoda xwe bi taybetî bo vekolîna baweriyên sincî bi kar dianî. Loma Sokrates nemaze wek bavê etîkê û felsefeya sincî têt nasîn. Ew bi vê metodê pê hesî ku xelk van qenciyan diecibîne: dîndarî, hişmendî, nefsbiçûkî, wêrekî û dadperwerî. Sokratesî her digot ku jiyan bêyî lêkolîn û vekolînan (diyalogan) ne hejî jînê ye.
Felsefeya wî
Ne asan e baweriyên felsefî yên Sokratesî yek bi yek bên pêşkêşkirin ji ber ku wî bi xwe ti tiştê xwe yê nivîsî ji me re nehêlaye. Loma em neçar in xwe bispêrin gotinên Platonî û Ksenofonî yên li ser Sokratesî lê mixabin ev gotin jî carine bi nakokiyan dagirtî ne. Baweriyên Sokratesî bi xwe bi hezaran salan bûne gengeşeyên dijwar yên felsefî û pirr şerrenîx li ser hindê hebûye ka gelo kîjan ji van gotinên Platon dibêje bi rastî yên Sokratesî ne û kîj jî Platonî ji nik xwe ve lê zêde kirine. Kêm girov (delîl) hene bo ku em bizanin ka kîj bawerî yên kê ji herduyan in. Bo nimûne, ne gengaz e bêt zanîn ka fêreya îdeayî baweriya Platonî ye yan hê Sokratesî ew afirandibû.
Hin kes bawer dikin ku Sokrates bi xwe ne xwediyê hin helwest û nerînan bû ku bixwesta wan li ser xelkê bisepîne lê tenê dixwest bi rêya suhbetan wan ji xwe bi xwe bide agadarkirin. Lê di vê yekê de jî yekdengiyek di navbera vekolerên Sokratesî de peyda nebûye.
Lê tişta ku fîlozof li ser felsefeya Sokratesî yekdil û yekdeng in ew e ku Sokratesî bawer dikir ku mirov qet ne hewceyî lêkolîn û zanistên siriştî ne lê pêdiviya wan bi gotûbêjên li ser sinc û exlaqî heye. Bingehê vekolînên wî gotina Orakelê Delfoyê "xwe binase" bû. Sokratesî gelek ji ramanên xwe yên zêrrîn ne bi rêya fikirîna bi tenê lê ji suhbetên li gel xelkê peyda kirin. Herçi Sokrates ne li ser tenê mijarekê yan çend mijaran danûstandin dikir lê pirraniya gotûbêjên wî li ser hindê bûn ka gelo mirovê çawan qenc e û çêtirîn awayê desthilatdariyê bo birêvebirina xelkê çi ye.
Zanîn
Sorkatesî gelek giranî dida wê yekê ku "ez bi xwe ti nizanim".
Iešjávri
Iešjávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol, 50 kîlomêtre li bakurê gundê Karasjokê cih digire û bilindahiya ji asta deryayê 390 mêtre ye.
Sokratês
Zanîn
Sokratesî ev gotin wek bingehê hişmendiyê bo baweriyên sincî exlaqî bi kar dianî. Sokrates bi suhbetên xwe yên li gel xelkê gihişt vê baweriyê jî. Sokrates pê dihesî ku suhbetkerên li gel wî ti nedizanî lê bawer dikir ku pirr zana ne. Sokratesî bawer dikir ku eger ew bizane ku ti tiştî nizane ev têt wê wateyê ku ew tiştekî dizane lê xelk tenê bawer dike ku pirr zana ne lê di rastiyê nezan in.
Lê dîsan jî Sokrates di wê baweriyê de bû ku ew xwediyê zanînekê ye anku "hunera evînê" û "evandina hişmendiyê" anku felsefeyê. Sokratesî bawer dikir ku evîn ne hezkirina ji kesekî lê ji hişmendiyê anku aqildariyê, zanînê û qenciyê ye. Sokratesî nedigot ku ew bi xwe hişmend e lê bawer dikir ku ew dizane divê mirov bi kîjan rêyê ve bimeşe daku bibe hişmend.
Di pirtûka Ksenofonî ya bi navê Cejn de Sokrates xwe dişibîne pîlikekê anku jina ku di welidîna zarrokê de alîkariya diya wê dike û dibêje ku ez bi xwe ji ramanan stewr (jina yan ajelan ku zarrok jê nawelidin) im lê dikarim bi rêya suhbetan îdeayan bi xelkê dibim afirandin.
Qencî
Suhbetek pirr gelemper ya di fêrkirina şagirtan de li ser hindê bû ka mirovê qenc divê çawan be anku divê mirovî çi taybetmendiyên qenc hebin. Bi baweriya Sokratesî berztirîn qencî ew e ku mirov ji rastiyê û têgihiştinê xemxwer be û baştirîn awayê jînê ew e ku mirov xwe di zanînê de pêş bixe û ne hemû hêza xwe bide berhevkirina malê dinyayê. Sokratesî digot ku dewlemendî qenciyê bi xwe re naîne lê qencî dewlemendiyê jî dide. Bi baweriya Sokratesî zanîn û qencî zeft bi hev ve girêdayî ne. Qencî bi xwe zanîn e ji ber ku eger mirov bizane qencî çi ye, mirov dê li gor wê bi zanetî bixebite. Mirovê qenc ew e ku bi karê xwe, ne tenê bi nerîn û helwestên xwe, qenc e.
Bizq
Bizq, amûreke muzîkî ya têldar e.
Du bizqjenên navdar ên kurd Mihemed Şêxo û Seîd Yûsiv in. Li gor hevpeyvîneke bi xwişka Mihemed Şêxo Amşe Şêxo re, got ku Mihemed Şexo di ciwantiya xwe de bizqa xwe ji galonên zeytê, text û tayên ji dûvê hespan çêdikir. Wekî din, Seîd Yûsiv jî wek "Mîrê Bizqê" dihat naskirin.
Çirlû
Çirlû, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Radebeul
Radebeul, bajarekî navçeya (Landkreis) Meißenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Radeberg
Radeberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Bautzenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Offstein
Offstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Maizy
Maizy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Deryaya Qezwînê
Deryaya Qezwînê, Deryaya Xezerê, Deryaya Qespî, Deryaya Kaspiyan an jî Deryaya Mazenderanê ), mezintirîn gola dinyayê ye ku dikeve bakûrê Îranê û di navbera welatên Rûsya, Tirkmenistan, Qazaxistan û Azerbaycanê de ye.
Rûbera wê 371.000 km² ye.
Egîn
Egîn (Tirkî: Kemaliye) an jî Ermenîkî Agin (tê wateya kanî) navê xwe ji Zimanê filehkî (Ermenîkî) digire. Yek ji navçeyên Erzinganê ye. Navê wê ji bo xatirê damezrênerê Komara Tirkiyê Mustafa Kemal Atatürk kirine Kemaliye. Navê berê hatiye qedexekirin. Bilindahîya herêmê ji rûyê avê 900-1.700 m ye. Firehiya erdê navçeyê 1.333 km² û hejmara niştecihan (bi tevî gundan) 16.900 e. 34 gundê navçeyê hene.
Qurttepe
Qurttepe gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Egîn
Herêm heya damezrandina Komara Tirkiyê di bin fermandariya mîrên Kurd ên Kemax û Dêrsîmê de bû. Eşîra Reşwan li herêmê navdar bû. Êgin di dema Osmaniyan da hin caran bi Amedê, hin caran jî bi Xarpetêê ve hatiye girêdan. Serjimara herêmê ji Kurd û Ermeniyan pêk dihat. Piştî Terteleya Filehan, li herêmê Ermenî neman. Dîroka herêmê ji ya Bakurê Kurdistanê ne cudatir e.
Qurttepe
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 316 kes (85 malbat) bûn.
Romatolojî
Ramotolojî, beşek zanistî ya bijîşkî ye ku bi taybetî lênêrîna nexweşî ya pergala lamlateyî dike. Jiber ku hîn caran nexweşîya vebinînê bandora li ser organ û pergalên dinên laşê mirovan dike, ev beş lênêrîna nexweşîyên koma Multîsîstemîk jî dike.
Dîrok
Ramotoljê, di sala 1950an de li bajarê Heinola, Fînlanda yê  bi hevkarîyên beşa romatolog a û ortopedîkê derketî ye holê
Jêderkên derva
https://www.rheumatology.org/I-Am-A/Patient-Caregiver/Health-Care-Team/What-is-a-Rheumatologist
Rap
Rap cureyekî muzîka populer e û parçeyek ji çanda Hip-hopê ye. Navê "rap" ji bêjeya inglîzî Rhythm and Poetry ("rîtm û helbest") çêkirî ye, ango R.a.P. Herwesa bi navûdeng e wek emceeing, MCing, spitting û berniyas e wekî "axiftina yan qêrîna bi têkst". Rap yek ji wan çar giringtirîn tistaîe di çandê Hip-hopê de û muzika rapê gelek caran bi kar tînen digel muzîka hiphopê û rap gelek caran bi kar tînin digel gelek cureyên muzîkê, rap jî def amerîkiyên reş hatiye çêkirin bo yekem car di salên 1960an de. Kesê ku rap dibêje "raper" e.
Freestyling
Cureyekî rapê ye, bes ew li ser cadeyan bi kar tînin, hunermend û xelkê normal ango ne hunermend bi kar tînin bê muzîk, wekî axiftina bi kar tînen, gelek caran du kes yan jî du grup dijî yek rapê dibêjin û dibêjinê Freestyle battle.
Barbaira
Barbaira, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Kirchardt
Kirchardt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mirina reş
Mirina Reş an Webaya reş nexweşiyeke mezin e ku di navbera salên 1347-1351î de li çêbûye. Tê texmînkirin ku Nexweşî ji "Yersinia pestis"ê derketiye.
Nexweşî li başûrê Asyayê derketiye û li Ewropayê belavbûye û di nexweşiyêde nêzîkî 100-200 mîlyon mirovê jiyana xwe ji dest dane.
Camino
Camino wekî Microsoft Edge û Apple Safari gerokek (browser) ji bo înternetê ye. Bi giştî ji bo bikarhênerên ku pergala xebitandinê ya Apple Mac OS X ê bikartînin, hatiye amadekirin.
Dere Tifî, Merîwan
Dere Tifî gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Hemwelatiya cîhanî
Hemwelatiya cîhanî ji fikra ku 'li ser rûyê dinê yek cure dijî' bêyî cudakariya nîjad, reng, ziman, bawerî kesê li dinê dijîn hemwelatiyê yek rojgerî ye bawerkirin e. Hemwelatiya cîhanî ne ku mirov ji welatê ku lê dijî hez neke an çanda xwe red bike; li ser bûyerên ku li dinê pêk tê û bi tevahî mirovatiyê eleqedar dike hestyar be û bi fikar be ku ji bûyerên ku li vî rojdarî pêk tê ji hemûyan xwe berpirsyar bigire ye.
Axabeyk
Axabeyk gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 49 kes (11 malbat) bûn.
Lîsteya rojnameyên kurdî
Hin Rojnameyên Cîgayî(Mehellî)
TAERÎB Li şarê Kurdistana Azad(Başur) XANEQÎNê derdikeve.
KANÎYA SPÎ Li bajarê Kurdistana Azad(Başur) MUSILê derdikeve.
MEHABAD Li bajarê Kurdistana Rojhilat MEHABADê derdikeve. http://www.taerib.8m.com c4kurd سایتێكی تایبه‌ت به‌ كۆمپیوته‌رو ئینته‌رنێت. http://www.c4kurd.com
Kolbermoor
Kolbermoor bajarokekî navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zulfiqar
Zulfiqar, gundekî ku bi navçeya Têşberûna Îdirê ve girêdayî ye. Ew gund 4 km dûrê navçeya Başanê û 18 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.
Çiyayên Taliş
Çiyayên Taliş (bi farisî: کوههای تالش‎, bi azerî: Talış dağları) parçek ji Çiyayên Elborzê ye. Li bakur digihê kendê Lenkeranê û li başûr digihê çemê Sefîd Rûd. Ew herêm bi barana xwe ya pir tê naskirin.
Jagsthausen
Jagsthausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kaniya Henê
Kaniya Henê, Kaniya Hênê (navê wê bi tirkî Bekirhan), bi ser navçeya Hezoya Batmanê ve ye.
Pornichet
Pornichet, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Gercan
Refahiye an jî Gercan (tirkî: Refahiye) an di hin nivîsan de Gercanî, Gercanîs yek ji navçeyên Ezirganê ye. 71 km dûrî bajarê Ezirganê ye. Firehiya erdê navçeyê 1.744 km², bilindahî ji rûyê avê 1.589 m ye. Hejmara niştecihan bi tevî gundan 21.977 (sala 2000) e.
Barê
Barê, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Plaissan
Plaissan, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Danegeh
Danegeh bêjeyeke komputergeriyê ye. Bi îngilîzî jê re database tê gotin.
Gelek bername û malper agahiyên xwe li ser danegehê vedişêrin. Mînak agahiyên endamên malperê di danegehê te tê hilanîn. Danegeh çawa hatibe çêkirin, bi wî rengî agahiyan hiltîne. Mînak mirov dikare danegehekê çêke ku nav, paşnav, jidayikbûn, roja endamiyê, navnîşana e-peyamê, navnîşana malê, hejmara telefonê û hîn gelek agahiyên din ên endamê malperê hilîne. Kesek dema dixwaze bibe endamê malperê zeviyek derkive pêşberî wî/wê û ew dadigire. Di wê formê de ev agahî hemû tên pirsîn. Malpersaz dikare van pirsan zêdetir an jî kêmtir bike.
Mînakeke din jî Bernameyên Ferhengan e. Her bernameyeke ferhengê di bingeha xwe de danegehekê bi kar tîne. Di wê danegehê de hemû gotinên bi wan zimanan hatine rêzkirin, wateyê wan li beramberî wan hatine nivîsîn. Dema bikarhêner agahiyekê dixwaze, bername wê agahiyê ji danegeha xwe dixwaze û derdixe pêşberî bikarhêner.
Bi kinasî mirov dikare ji danegehê re bêje Mala Daneyan an jî Mala Agahiyan.
Çêkirina Danegehên Malperan
Malperên bi HTML hatibin avakirin ne çalak in. Ji ber vê yekê jî nikarin danegehê bi kar bînin. Lê heke bi PHP hatibin nivîsandin mirov dikare danegehekê jê re çêke. Her wisa mirov dikare kodên PHP di nav HTML'ê de binixumîne û dîsa danegehekê jê re çêke.
Xanedana Enaziyan
Ew cihen ku Enaziyan lê serwerî diajotin; Kirmanşan, Îlam, Xûlvan, Dînewer, Mandalî, Şehrezor û cihên weke Dakukê bû
Heyderoxlî
Heyderoxlî, gundekî girêdayî navçeya Zêtkayê ye.
Deşt û zozan
Gund li deşta Zêtka de ye. Li fêza gund besteke mezin heye ku gundî jê re dibêjin Rastê. Ev der jî gereka pirr mezin e û bi zevî lê kêm in ango erdê beytûne. Kerîpez û naxirên gund li vê derê diçêrin. Li biniya gund jî bi temamî zevî ye ku di nav gel de wekî deşta Elajgirê tê zanîn. Zozana ku jê re dibêjin Gom li fêza gund e, ku li wir bi dehan çawur hene.
Çawur û gol
Goma Elî Axa, Çawura Medet, Qiztepe, Avaşor, Dêmê Qelewê, Gola û Gola Warê Hamê. alê jora gundin çawurê ber gund u çawura simo çawura şehîn kêvrê suco jî alê gunde ezraîlin. pişt kelê girê şomo jî çawura heso heye gunda çawur pirin.
Xwarin
Gelek xwarinên gund hene ku gundî ji berê de çê dikin. Navê wav xwarinan em dikarin wiha rêz bikin; xaşîla çortanê, xaşîla den, avsîra toraqê, bişî, keledoş û hwd. Ev xwarinên navborî bûne perçek ji çanda gundê Heyderoxlî.
Jan Dost
Jan Dost romannivîs, helbestvan, wergêr û nivîskarekî kurd e.
Jiyana wî
Ew di 12ê adarê sala 1965 an de li bajarê Kobanî hatiye dinyayê. Xwendina xwe heta lîseyê li Kobanî qedandiye. Ji sala 1985 an heta 1988an li zanîngeha Helebê fakûlteya zanistê beşê Biyolojiyê xwend, lê temam nekir.
Jan Dost di dehsaliya xwe de dest bi nivîsîna helbestên erebî kir paşê ji panzdesalî de qulipî zimanê kurdî. Çîroka wî ya yekem Xewna Şewitî sala 1993 an di pêşbirka kurteçîroka Kurdî de li Sûriyê xelata yekem stand. Her wiha li Tirkiyeyê jî li ser sehneyê hatiye lîstin. Ji bilî wê çîrokê, Jan Dost çend çîrokên din j nivîsandine, wek Mistek ax ku sala 2007 an   li Almanyayê bû kurtefilmek, û rûyekî şêrîn û hinin din.
Her weha gelek helbest û lêkolîn bi erebî û kurdî di rojname û kovarên cihê de weşandine. Jan Dost di malpera Diyarnameyê de di quncika xwe ya bi navê Şevnem de ji 2007an heta 2012 nivîsar dinivîsandin.
Jan Dost ji sala 2000î de li Almanyayê dijî û ji adara 2009 an de hemwelatiyê Almanyayê ye.
Hemzika
Hemzika gundekî girêdayî navçeya Zêtkayê ye.
Dilemasûlke
Dilemasûlke an jî masûlkeya dil (bi înglîzî: cardiac muscle) yek ji sê corên masûlkeyan e.
Herwekî ji navê wê jî diyar e, ev masûlke tenê di pêkhateya dil de cih digire. Di laş de mêjera dilemasûlkeyê li gor peykeremasûlke û lûsemasûlkeyê gellek hindik e. Bi girjbûn û xavbûna masûlkeyên guhike û zikokeyên dil, xwîn ber bi hemû endam û şaneyên laş ve tê pompekirin. Ango karê sereke ya dilemasûlkeyê, pompekirina xwînê ye.
Dîwarê dil ji sê çînan pêk tê; çîna derve perîkardiyum, çîna naverast myokardiyum, çîna navî jî wekî endokardiyum tê navkirin. Miyokardiyum bi gelemperî ji dilemasûlkeyê pêk tê. Çîna dilemasûlke li dîwarê guhikeyên dil de tenik, li dîwarê zikokeyan de stûr e. Dilemasûlke herî zêde di dîwarê zikokeya çepê de stûr e. Ji bo şaneya dilemasûlke, peyva myokardiyum (bi înglîzî: myocardium) tê bikaranîn.
Pêkhateya dilemasûlke û xaneya dilemasûlkeyê
Lêdana dil û ahenga dillêdanê, ango girjbûn û xavbûna masûlkeyên dil ji aliyên komek xaneyên taybet ên li ser dîwarê guhikeya rastê ve tê kontrolkirin. Navê koma van xaneyan girê berika guhike ye (bi înglîzî: sinoatrial node). Girê berika guhike, pêkhateyek pan e, ji dilemasûlkeyên taybet pêk tê. Dirêjiya girê berika guhikeyê bi qasî 15 mîlîmetre, firehiya wê bi qasî 3 mîlîmetre û stûriya wê jî bi qasî 1 mîlîmetre ye. Xaneyên girê berika guhike, wekî xaneyên pêngave diristker (bi înglîzî: pacemaker cells) tên navkirin. Xaneyên pêngave diristker ne di bin kontrola mirov de, lê di bin kontrola demarekoendama xweyî û hin hormonan de girjbûn û xavbûna masûlkeyên dil rêk dixin.
Ji bo girjbûn û xavbûnê, masûlkeyên dil ji xaneyên pêngave diristker ragihandin werdigirin lê leza lêdana dil ji aliyê demarekoendama xweyî û hormonan ve tê rêkxistin. Leza girjbûn û xavbûna dilemasûlkeyê ji peykeremasûlkeyan hêdîtir, ji lûsemasûlkeyan leztir e.
Xaneyên dilemasûlkeyê li bin mîkroskobê de, mîna xaneyên peykeremasûlkeyê, hêldar xuya dibin û sarkomer li xwe digirin. Xaneyên dilemasûlke ji xaneyên peykeremasûlkeyê kintir in lê ji xaneyên peykeremasûlkeyê stûrtir in. Her xaneyek dilemasûlkeyê bi gelemperî yek navik li xwe digire, hin caran dibe ko xaneyên dilemasûlke cotnavikî bin. Xaneyên dilemasûlkeyê liqdar in, her xane liqek an jî zêdetir liqan li xwe digire. Serê xaneyê û serê liqê xaneyê ya xaneya pêş bi ya xaneya paş ve di nav têkiliyê de ye. Di bin mîkroskobê de girêdanên navbera xane û liqê xaneyan wekî hêlên stûr û tarî xuya dibin. Evan girêdanan wekî xepleyên navbera xaneyan (bi înglîzî: intercalated discs) tên navkirin. Xepleyên navbera xaneyan wekî girêdanên navber (bi înglîzî: gap junctions) kar dikin. Ragihandinên ji bo girjbûna masûlkeya dil ji xaneyek bo xaneya din, bi navbeynkariya xepleyen navbera xaneyan tê guhêztin.
Xepleyên navbera xaneyan beşek ji parzuna xaneyê ne, ji bo girjbûna dilemasûlkeyê du pêkhateyên girîng li xwe digirin ; girêdanên navbera xaneyan û dezmozom (bi înglîzî: desmosomes)
Girêdanên navbera xaneyan, di navbera masûlkerîşalên dilemasûlkeyên cînar de cogan ava dike. Erkê kar, di nav van cogan de ji xaneyek ber bi xaneya din derbas dibe. Gehînkeyên bi girêdanên navber wekî girêdanên elektrîkî tên navkirin. Ji bo girjbûna dilemesûlke, sinyalên elektîkî bi şeweyê erkê kar hê leztir belavê xaneyên dilemasûlke dibe loma hemû xaneyên dil bi hev re bi awayekî ahengî girj dibin.
Pêkhateya duyem a xepleyên nevbera xaneyan, wekî dezmozom tê navkirin. Dezmozom xalên zeliqînê ne ko serê xaneyên dilemasûlkeyê bi hev re girê didin. Bi vî awayê dema di her xaneyek de girjbûn rû dide, xane ji hev venaqetin.
Deziyê barîk ji sê cor proteînan pêk tê: aktîn, tropomiyozîn û troponîn. Aktîn proteînek gogî ye, proteînên aktînê bi hevre girê dibin û bi awayekî du deziyên lûlpêç deziyê aktînê pêk tînin. Li ser aktînê cihên girêdana miyozînê heye. Tropomiyozîn li ser aktînê de dirêj dibe û cihên girêdana miyozînê vedişere. Troponîn jî proteînek gogî ye û ji sê binebeşan pêk tê. Ji van binebeşan, binebeşa C ya troponînê bi kalsiyumê ve girê dibe û tropomiyozînê ji cihê girêdana miyozînê dûr dixe ko panîpire ava bibin.
Berevajiyê peykeremasûlke, xaneyên dilemasûlke nikarin bi kiryara meyandinê (genîn) ji xurekan ATP berhem bikin. Xaneyên dilemasûlke bi henasedana xaneyî di mîtokondriyan de bi navbeynkariya oksîjenê ji xurekan ATP berhem dikin, loma xaneyên dilemasûlkeyê li gor masûlkeyên din, bi hejmarek hê zêdetir mîtokondrî li xwe digirin.
Gavên girjbûna dilemasûlkeyê
Girjbûna dilemasûlke jî li gor bîrdoziya xilîska dezîyan (bi înglîzî: sliding filament theory) rû dide. Li gor wê bîrdoziyê, di navbera aktîn û miyozînê de panîpire ava dibin û hildiweşin, deziyên barîk li ser deziyên stûr ve dixelîskin. Bi vî awayê sarkomer kin dibin. Dilemasûlke jî mîna peykeremasûlke û lûsemasûlkeyan bi navbeynkariya erkê kar hêza girjbûnê bi dest dixin.
Her dillêdanek de ne yek lê koma xaneyên dilemasûlke girj dibin. Ji bo destpêkirina lêdana dil sinyalên elektrîkî ji girê berika gihukeyê tê. Gava ji xaneyên girê berika gihuke sinyal digihîje xaneyên dilemasûlkeyê, xane bi navbeynkariya xepleyên navbera xaneyan, sinyalan belavê xaneyên din dike. Ji ber sînyalan, li parzûna xaneyê ya xaneyên dilemasûlkeyan de cogên sodyum û yên kalsiyumê vedibin, berevajîbûna cemsergirî û erkê kar rû dide. Erkê kar bi navbeynkariya lûlekên T, berevajîbûna cemsergiriyê, belavê nav xaneyê dike. Bi vebûna cogên kalsiyumê, kalsiyum ji şileya derveyê xaneyê derbasî nav xaneyê dibe. Herrika kalsiyumê, di nav xaneyê de xestiya kalsiyumê zêde dike. Ev xestî ji bo destpêkirina girjbûnê ne bes e, lê zêdebûna xestiya kalsiyumê bandor li ser retîkûlûma sarkoplazmî dike ji wê jî kalsiyum tê derdan. Bi vî awayê xestiya kalsiyumê di nav xaneyê de bi têra xwe zêde dibe.
Deziyê barîk ji proteînên aktîn, troponîn û tropomiyozînê pêk tê. Gava masûlke xav (sist) ê, tropomiyozîna deziyê aktînê li ser rûyê çalak a aktînê de dimîne, cihê girêdana miyozînê vedişêre, loma serikê miyozînê nikare bi aktînê ve girê bibe. Ji bo girjbûna masûlkeyê divê di navbera deziyê aktîn û miyozînê de panîpire ava bibe. Ango divê serikê miyozînê bi rûyê çalak a aktînê ve girêdan ava bike. Rûyên çalak cihên taybet in li ser deziyê aktînê û ji bo girêdana miyozînê tên bikaranîn.