cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pîremêrd
Navê wî yê eslî Tewfîq Mehmûd bû. Perwerdehiya olî dît. Piştre li Stenbolê fakûlteya dadê xelas kir. Di sala 1907an de li Stenbolê di damezrandina Komeleya Kurdistan de cih girt. Di sala 1909an de li Colemêrgê, 1918 li Amasyayê bû qeymaqam. 1923 dîsa vegerand Silemaniyê.
Jînenîgar
Navê Pîremêrd yê rasteqînî, Tewfîq bûye. Tewfîq Kurê Mehmûd Axayê kurê Hemze Axa bû. Ev zat li bajarê Silêmaniyeyê di sala 1867an de ji dayik bûye û çavên xwe li cîhana ronahî vekiriye. Ji aliyê malbata wî ve navê Tewfîq lê hatiye kirin. Piştî salan ji bo edakirina ferza Xweda çûye hecê. Ji ber vê yekê navê wî bûye "Hecî Tewfîq". Heçî navê "Pîremêr" û "Pîremêrd" nasnavê wî camêrî ye. Ev nasnav di jiyana wî de wisa cihê xwe girtiye ku bûye wekî navê hêmanî û her kes bi vî nasnavî wî camêrî dinase. Heya bi xwe jî, xwe bi heman nasnavî dide nasîn. Di giraniya antolojiyên wejeya kurdî de dîrokên wêjeya kurdî û pirtûkên din de jî bi vî nasnavî hatiye nivîsandin.
Zaroktî û gihiştina wî
Pîremêrd, zarokatiya xwe di bajarê Silêmaniyeyê de derbas dike. Çanda xwe ya zarokatî ji malbata xwe û zarokên Silêmaniyeyê digire. Di temenê 6-7 saliya xwe de dest bi xwendina Qurana pîroz dike û di demeke kin de diqedîne. Dû re derbazî medreseyên Kurdistanê dibe û dest bi jiyana medreseyê û xwendina wê dike. Him pirtûkên kurdî him erebî û him jî pirtûkên farisî dixwîne. Her du zimanên din jî hîn dibe. Ji bo qenctirîn hînbûna van her du zimanan, diçe cem Mele Mihemedê pêşrewê mizgefta Hemze Axa. Li wir domekeke dirêj radiweste û dixwîne. Him xwendina medreseyê diqedîne û him jî zimanê erebî û farisî qenc hîn dibe. Di ber xwendina xwe re gelek helbestên hozanên kurd, ereb û faris jî di ber çavan re derbas dike û gelek rind hînî wêjeya wan jî dibe. Hindik jî be bi zimanê erebî û farisî jî helbest nivîsandine.
Pîremêrd, di dema feqîtiya xwe de, li gelek bajar û medreseyên Kurdistanê geriyaye. Kesên curbecur dîtine. Ji wan gelek ramanên cîhanê hîn bûye û ji seydayên têvel sey standiye. Ev stêrka li esmanê wêjeya kurdî, dema dest bi xwendina medreseyê kiriye, di medrese û dîwanan de helbest jî dixwendin. Pêşî helbestên helbestkarên kurd yên bi nav û bang ên wekê Hacî Qadirê Koyî, Nalî, Mehwî, Şêx Rizayê Talebanî û Mewlewî dixwendin. Dû re hêdî hêdî bi aliyê sazandina helbestên kurdî ve diherike û di dema feqîtiya xwe de bi zaravayê soranî gelek helbest sazandine û nivîsandine. Dema di medrese û dîwanan de bi dengê xwe yê zelal helbestên xwe dixwendin, zewqekî guhertî dida guhdaran. Di ciwaniya xwe de nav û dengê wî belavî Kurdistanê dibe û di giraniya deverên Kurdistanê de tê nasîn.
Pîremêrd, di navbera salên 1882 û 1898an de karmendiya hikûmetê dike. Di sala 1882an de li bajarê Silêmaniyê dibe katibê nifûsê û di sala 1886an de dibe katibê sereke (başkatibê) mehkemê. Di sala 1895an de li bajarê Kerbeleyê dibe cîgirê dadgerê pirsyarî. Di sala 1898an de digel şêx Seîdê bavê şêx Mehmud diçe Tirkiyeyê û ji wir jî bi hev re çûne hecê. Piştî edakirina ferza Xwedê car din difetile bajarê Silêmaniyê. Di sala 1891ê de digel şêx Ehmedê Xaniqînê û helbestvan Wefayî diçine Tirkiyeyê. Li bajarê Stebolê rûdine. Piştê domekekê karbidestên Meclîsa Osmanî pê dihesin ku Pîremêrd gelek rind bi zimanê farisî dizane. Wî dikin endamê meclisa alî û ritba begîtiyê didinê. Domekekê vî karî pêk tîne û dû re diçe zankoya Stenbolê. Di peymangeha hiqûqê de qeyda xwe çêdike û dest diavêje xwendina bilind. Bi rewşeke serketî peymangeha xwe dixwîne û diqedîne.Piştî domekekê radiweste û dest bi sitaja parêzeriyê dike û dibe parêzerek qenc. Li bajarê Stenbolê nivîsxaneyekê vedike û parêzeriyê bi rewşeke têkûz dimeşîne. Di navberê re bi keçikek tirk re dizewice û dibe xwedî malavayî.
Komela Alîkarî û Pêşketina Kurd
Pîremêrd, di sala 1909an de dibe qaymeqamê Colemergê û di sala 1918an dibe muteserifê Amasiyayê. Paşî ew jina xwe û du kurên xwe dihêle li Tirkiyê û vedigere diçe Silêmaniyeyê. Wî çaxî li bajarê Silêmaniyê rojnameya "Jîn" di bin serekiya Huseyn Nazim de derdiket. Huseyn Nazim, serpiriştiya wê rojnameyê dispêre Pîremêrd. Di sala 1934an de Huseyn Nazim diçe rehmetê û Pîremêrd dibe rêveberê rojnameya "Jîn" û di heman salê de, çapxaneyekê kirê dike. Rojnameyê li wir diçapîne. Dû re navbera Pîremêrd û xwediyê çapxaneyê xerab dibe û bi pêwîstî çapxaneke din kirê dike. Heya sala koçdawiya xwe (sala 1950) weşandina rojnameya "Jîn" didomîne. Vê rojnameyê gelek karên qenc ji Kurdan re pêk aniye. Mehmed Rusûl Hewar, di pirtûka xwe de gelek li ser "Pîremêrdê nemir" sekiniye û pesnê vî zatî dide. Mehmed Resûl Hewar wê pirtûka hêja di sala 1970yî de li bajarê Bexdayê diweşîne. Hûr û gir der barê jiyana Pîremêrd radixe ber çavan. Mehmed Resûl Hewar, Pîremêrd tenê weşanker, helbestvan û nivîskar nabîne. Di tanga Lev Tolstoy, Victor Hugo de dibîne û pêşkêşî xwendevanan dike. Di heman demê de Pîremêrd bi helbest û nivîsên xwe kurd û Kurdistan vejandiye. Bi van peywendiyan pêş ve diçe û wiha dinivîse:
Pîremêrd, der barê evîn û evîndarî, hezkirin û siruştiya xwezayê de, der barê neteweyên bindest, nemaze neteweya kurd û Kurdistanê, rizgariya gelên bindest nemaze gelê kurd û yên wekî wan gelek berhem û helbest nivîsandine û peşkêşî gelên cîhanê kiriye. Pîremêrd, wekî giraniya helbestvan û wêjevanên kurd, ji normalê zêdetir di helbestên xwe de dabaşa spehîtiya xwezayê dike. Her wekî li ser vê spehîtiyê bengî bûye dida nîşan. Emê li vir helbesteke Pîremêrd a li ser Newrozê binivîsînîn ku wiha dibêje:
Pîremêrd, li ser werzan jî helbest li dar xistine. Çawan tê zanîn ku werz jî, parçeyek ji xwezayê ne. Ji xwe xweza bi werzan tê holê. Helbestvanê me werza havînê bi vê rewşa jêrîn hildide destê xwe û wiha dibêje:
Pîremêrd, bandora rojê û tavê li ser riwekan û pêşveçûna xwezayê hildide destên xwe. Dihêjîne û pêşkêşî geln cîhanê dike. Mêhvanê me vê mijarê bi peywendiya kesan û dilberan şîrove dike û bi pîşekarane, bi vê helwesta jêrîn radigehîne me û wiha dibêje:
Pîremêrd, werza biharê hildide destên xwe bi barana meha avrêlê dinimîne. Bi rewşa helbestên xwe dabaş ji barîna barana avrêlê dike. Bi wê baranê gul û gulzar çawan diriwekin. Kelijandina dilê bengiyan, bi gewherê nîşan dide û bi rewşeke zanistî vê yekê hildide ber çavan û helbesta xwe bi vî awayê jêrîn pêşkêşî me dike:
Pîremêrd, di felsefeya xwe de, ew mafê ji law û mêran re hatiye nasîn, divê haman maf ji keç û jinan re jî bê nasîn. Da ku em bi aliyê cîhaneke wekhevî ve biherikîn û ji wan kevneperestiyên gemar rizgar bibin. Mêhvanê me pêşî gazî keçan dike ku wekî lawan ew jî di dibistanan de bixwînin û ji wê perda reş bifilitin da ku bi karibin mafên xwe bistînin û biparêzin. Ji bo gihîştina vê yekê bi vê rewşa jêrîn bang li keçan dike û wiha dibêje:
Kastl, Bavyeraya Jorîn
Kastl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Doza 23yan
Doza 23yan piştî Doza 49an rûdide. Li sala 1963yê hindek rewşenbîr û xwendekarên kurd, cesaretê ji makezagona azadîxwaz werdigrin û kovarên kurdî diweşînin. Lê ev azadî ji bo kurdan nebû, hemû tên binçav kirin. Her wisa xwendekarên kurd yên ji başûr û rojhilat hatine Tirkiyeyê ji bo xwendinê, jî hatin girtin. Tê îdia kirin ku li gel kurdên Tirkiyeyê dixwazin "Kurdistana Mezin" ava bikin
Navçeyên Almanyayê
Di Dabeşkirina îdarî ya herî Herêmên Almanyayê de wek Landkreis ("navçeya çolterî") ye; Li Almanyayê ji bilî Berlîn, Hamburg û Bremen piraniya herêman li navçeyan tê belavkirin. Herwiha şaredariyên almanyayê] di nav navçeyan de tê deverkirin. Li gelek bajarên mezin ên Almanyayê ne beşek ji wîlayetan e, lê taybetmendiyên wan bi wîlayetan re hene û wek bajarên bêgezdar re (Kreisfreie Stadt) tê gotin. Li parêzgehên [[Nordrhein-Westfalen û Schleswig-Holstein navçeyan re wek Kreis tê gotin û li parêzgeha Baden-Wurttemberg navçeyên bajarî re wek Stadtkreis tê gotin.
Xanedana Wessex
Dîrok
Xanedan, piştî neviyên Alfredê Mezin (871-899) bû desthilatdara hemû netewa îngilîzan heta Edwardê Şareza (sala 1066'yan).Kurê Alfredê Mezin Edwardê Kal Bi Wessexê ve Merciayê û Rojhilata Angliayê ji dagirkirina Vîkîngan rizgar kir û di bin serweriya xwe de yek kir.Paşê kurê wî Æthelstan, desthilatiya xwe heta Bakûrê, Keyaniya Northumbriayê dirêj kir.
Mijarên Têkildar
-Wessex
-Alfredê Mezin
Pîreler Şahqasim
Pîreler Şahqasim gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Esibabad
Esibabad, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gloria Holden
Gloria Anna Holden (z., 1903 - mirin 22ê Adarê, 1991) lîstikvanek fîlimê ya amerîkî-ingilîzî bû, ku bi rola xwe ya wekî Dracula's Daughter tê nas kirin.
Mirin
Holden li nexweşxaneyek Redlands mir [4] êşa miokardiyê di 1991 de, 87 salî bû.
Schleusingen
Schleusingen, bajarekî navçeya (Landkreis) Hildburghausenê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Intréville
Intréville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Ibbenbüren
Ibbenbüren, bajarekî navçeya (Landkreis) Steinfurtê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Schloß Holte-Stukenbrock
Schloß Holte-Stukenbrock, bajarekî navçeya (Landkreis) Güterslohê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Sîstema XY ya diyarbûna zayendê
Di peresîna embriyoyê de rêbaza peydabûna zayenda weçeyê wekî sîstema diyarbûna zayendê (bi inglîzî: sex-determination system) tê navkirin.
Zayenda hin zîndeweran li gor şert û mercên hawirdorê diyar dibe. Wekî mînak zayenda corek kûsî yên bi navê Emys obicularis li gor germahiya hawirdorê diyar dibe. Heke germahiya hawirdorê ji 30 °C yê zêdetir be, ji hemû hêkan çêjikên mê der dikevin. Lê heke germahiya hawirdorê ji 25 °C yê kêmtir be, vê gavê ji hemû hêkan çêjikên nêr der dikevin. Gava germahiya hawirdorê 28.5 °C be, îcar nîvê çêjik nêr, nîvê çêjik jî wekî mê ji hêkan derdikevin.
Lê agahiyên bo diyarkirina zayenda mirov, memikdar, û pirraniya ajalan ne li gor hawirdorê, lê wekî zanyariyên bomaweyî li ser kromozomên dayik û bavê de derbasî weçeyê dibe.
Bi kromozoman diyarbûna zayenda zîndeweran bi 5 şeweyî rû dide.
2.Sîstema ZW ya diyarbûna zayendê (bi înglîzî: ZW sex-determination system)
3. Sîstema X0 ya diyarbûna zayendê(bi înglîzî: X0 sex-determination system)
4. Sîstema haplodîploîdî ya diyarbûna zayendê (bi înglîzî: haplodiploidy)
5. Sîstema hevbenda kromozoman a diyarbûna zayendê( bi înglîzî: compound chromosomal mechanisms)
Li gel mirov, zayenda pirraniya memikdaran, hin masî, xişok û kêzikan li gor sîstema XY tê diyarkirin. Di sîstema XY-yê de nêr kromozomên zayendê yên XY, mê kromozomên XX lixwe digirin û zayenda weçeyê ji aliyê kromozoma Y-yê ve tê diyarkirin.
Rêbaza diyarbûna zayendê bi sîstema XY
Li gor vê esasê hejmara kromozomên xaneyên mêyan (44+ XX) e, û ya nêran (44+ XY) e. Ango di xaneyên mirovê nêr û mêyan de kromozomên zayendê ji hev cuda ne.
Sperm û hêk bi dabeşbûna mîyozî ji xaneyên gametçêker (bi înglîzî: germ cells) tên bi destxistin. Xaneyên gametçêker bi dabeşbûna miyozî hejmara kromozomên xwe dadixînin nîve. Ji xaneya çêkerê hêkê, bi miyozê hêkexaneya (22 + X) kromozomî peyda dibe. Ji xaneya çêkerê spermê du cor sperm peyda dibin, spermên bi kromozomên (22 + X) û spermên bi kromozomên (22 + Y). Ango li gor cora kromozoma zayendê, hêkexaneyên mê yê yek cor e, lê di nêran de xaneyên sperm du cor in.
Dema pîtînê de, 23 kromozomên hekexaneyê bi 23 kromozomên spermê ve yek dibin û zîgota 46 kromozomî peyda dibe. Heke xaneya hêkê (22 + X) bi sperma (22 + Y) ve yek bibe, embriyo ya bi (44+ XY) kromozomî dirist dibe, vê gavê zayenda embriyoyê nêr e.
Lê heke hekêxane bi sperma (22 + X) kromozomî ve yek bibe, îcar embriyoya bi (44+ XX) kromozomî çê dibe û zayenda embriyoyê mê ye. Ango diyarbûna zayende di dema pîtînê de rû dide.
Hebûna kromozoma Y-yê dibe sedema çêbûna zayenda nêrtiyê. Kromozoma Y ji kromozoma X-ê piçûktir û kintir e. Li ser kromozoma X-ê de bi qasî 1090 gen cih digire, lê tenê bi qasî 80 genên kromozoma Y-yê heye.
Dîrok
Zanyarê amerîkî Theophilus Painter, di salên 1920 dan de da nîşankirin ko zayenda mirov û memikdaran ji aliyê kromozomên X û Y ve tê diyarkirin û kromozomên diyarkerê zayendê di sperman de cih digirin.
Di sala 1990î ji britanyayê komek lêkonlînê li ser kromozoma Y-yê de genek kifş kir. Ev gen ji bo peresîna gunan kar dikir. Wê genê wekî SRY( sex-determining region of Y) ango “beşa Y-yê ya diyarkirina zayendê” nav kirin. Heke di embriyoyê de ev gen tune be, li dewsa gunan, hêkdank diperisin, ,ango embriyo bi zayenda mê diperise. SRY ji bo rêkxistina genên din, proteînên taybet dide diristkirin. Bi vî awayî ji bo diyarbûna zayenda nêrtiyê gellek gen kar dikin.
Qelecûx, Nexede
Qelecûx ,Nexede gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 158 kes (37 malbat) bûn.
Gelheya Cîhanê
Gelheya cihanê an jî gelheya dinyayê, hejmara mirovên ku li ser cîhanê dijîn e. Ji 1ê kanûna paşîn a sala 2017an pê ve li gorî rawêjên xurt gelheya cîhanê 7.475.182.600 e.. Heta niha 110 milyar mirov ji dayik bûne.
Saint-Nicolas-d'Aliermont
Saint-Nicolas-d'Aliermont, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Halsbach
Halsbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Renève
Renève, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Idar-Oberstein
Idar-Oberstein, bajarekî navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Pîrlû Olya
Pîrlû Olya gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zeviya Simikan
Zeviya Simikan (bi tirkî: İçlikaval), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Dorothy Appleby
Dorothy Appleby (z.6ê Çile 1906 –mirin 9ê Tebaxê, 1990) lîstikvanek fîlimê ya Amerîkî bû. Ew di navbera 1931 û 1943 de di zêdeyî 50 fîlim de beşdarî kiriye.
Jallans
Jallans, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Qereqûle
Qereqûle, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Uber Eats
Uber Eats platformekî fermankirin û radestkirina xwarinê ye, ku di sala 2014an de ji aliyê Uber ve hatî destpêkirin. Pargîdanî ji ber manîpulasyona bihayê antîtrust hate rexne kirin. Bikarhêner dikarin menu, vegotin û nirxan bixwînin, ji xwaringehan beşdarê bikaranîna serîlêdanekî li ser platformên iOS, Android an jî bi gerokek tevneyê, ferman bidin û heqê xwarinê bidin. Bikarhêner dikarin ji bo radestkirinê jî tîpan bidin. Tezmînat ji kartekî pela Uberê ve tê barkirin. Xwarin ji aliyê kuryeyan ve bi karkirina otomobîlan, skoter, duçerx an jî li ser piyan têne şandin. Ew li zêdetirî 6,000 bajaran û li 45 welatan kar dike.
Dîrok
Pargîdaniya dêûbavê ya Uber Eatsê di sala 2009 de ji aliyê Garrett Camp û Travis Kalanick ve hate damezrandin. Pargîdanî di Tebaxa 2014an de bi destpêkirina karûbarê UberFRESH li bajarê Santa Monîka, Kalîforniya dest bi şandina xwarinê kir. Di sala 2015an de, platform wekî UberEATS hate guheztin û nermalava fermankirinê wekî serîlêdana xwe, sepana cuda ji bo siwarên Uberê hate berdan. Di sala 2016an de, ew hem li Londonê û hem jî li Parîsê dest bi xebatan kir.
Jack Radcliffe
Jack Radcliffe (Frank Martin) (jdb. 7 gulan 1960) aktorekî porno yê gey ê berê yê amerîkî ye. Radcliffe di nav subkultura Hirçên gey (Bear) de wek îkonek tê hesibandin.
Jiyan
Radcliffe di sala 1983an de piştî qedandina zanîngehê geybûna xwe dipejirîne. Derketina wî ya pêşîn wek modelê tazî di hejmara 9/1989 a kovara Bear ("Hirç") de bû. Dû re di navbera 1989 û 2006an de di deh fîlmên porno de pişkdar bû.
Ji sala 2009an û vir ve, Radcliffe di bin navê xwe yê rast de wekî realtor (sîmsarê avahiyan) li San Francisco dixebite.
Girêdanên derve
Wîkîpediya Îngilîzî : Wêneyê Jack Radcliffe li ser bergê Bear Magazine
Idstein
Idstein, bajarekî navçeya (Landkreis) Rheingau-Taunus-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Gedebûk
Gedebûk (bi tirkî: Gedebük), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Ereştinab Bostanabad
Ereştinab Bostanabad, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Reulle-Vergy
Reulle-Vergy, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Haiming, Almanya
Haiming şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bear Magazine (kovar)
Bear Magazin kovareke amerîkî ye ji bo mêrên gey an bîseksuel ên ku ji zilamên bi pirç, rih û simbêl û bi laşê mezin û giran (bi argoya gey dibêjinê "Hirç") hez dikin.
Kovar di 1987an de li San Francisco, Kalîforniya ji hêla Richard Bulger û wênekêşê wî Chris Nelson ve hate çapkirin.
Janville-en-Beauce
Janville-en-Beauce, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Rahdane
Rahdane gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Pîrlû Sofla
Pîrlû Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Nicolas-de-la-Haie
Saint-Nicolas-de-la-Haie, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Ereştinab
Ereştinab, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Illertissen
Illertissen, bajarekî navçeya (Landkreis) Neu-Ulmê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Gûlîkan
Gûlîkan (bi tirkî: Yeniocak), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Kanî Ruhal
Kanî Ruhal, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tongren, Qinghai
Tongren, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Qinghaiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 92.601 kesî
Garching an der Alz
Garching şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Riel-les-Eaux
Riel-les-Eaux, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Wehiy
Wehiy (erebî: وحي), di dînan de emir û fermanên ji Xwedê ku ji pêxemberan re tên re wehiy tê gotin ku wehiy bi Cebraîl ve ji pêxemberan re hatiye.
Saint-Nicolas-de-la-Taille
Saint-Nicolas-de-la-Taille, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Pîrehmedlû
Pîrehmedlû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ehmedava, Bostanabad
Ehmedava, Bostanabad, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Jaudrais
Jaudrais, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Dengbêjî
Dengbêjî, stranên kevneşopiya çanda kurd e ku bûyerên evînî, lehengî û hwd bi stranên bê-enstrûman ji aliyê hûnermendên dengbêj ve hatine gotin û hatine tomarkirin. Di dîrokê taybetiyek girîng e ku bûyerên dîrokî bi nivîskî ne, bi gotinên stranên dengbêjî aliyê hûnermendên dengbêja ve hatine tomarkirin. Dengbejên Kurd li ser gelek bûyerên dîrokî de helbestên xwe nivîsîne û jiber sedemê gelek bûyerên ku di dîrokên dawiyê de qewimiye nehatiye windakirin.
Jaudrais
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Dengbêjî
Dengbêj
Dengbêj bi wan kesên ku nûçe,bûyer û hewalên qewimî bi şêwazeke lîrîk û meqam di nava gel de di civatande distiran re tê gotin. Di vir de deng bi wateya ``xeber,nûçe`` ye. Ne bi maneya hes û seda ye. Dengbêj mirovên gerok bûn. Pirr dereng nîne, dibe ku hîna çend salan pêşta, dengbêjên bi nav û deng gund bi gund, bajar bi bajar digeriyan û li kûçan, li ser bêderan, li koşkên axan û began, li konên reş yên koçber û bertiyan, hemû mirov li dor xwe kom dikirin, ji wan ra çîrokên û kilamên li ser dilan, şer û mêrtiyê digotin. Bi vî avayî li gundekî demekî kurt disekiniyan û hinek bibe jî jiyana reş yê mirovan şa dikirin.
Meriv kare dengbêjan bike du bes: çirokbêj bi giranî çirokan dibêjin û beytbêj jî helbestan dixwîne. Herwiha, li Kurdistana rojhilat ji dengbêjan re lavjebêj tê gotin û cend dengbêjênherî nas ji Qafqasyayê (Ermenistanê) ne. Carina dengbêj kilam û cîrokên xwe bi alîkariya dûdûk/qernetê, tembûr û enstrumanên din didin xwandin.
Li hêla din da çand û zimanê kurdî di hêla dengbêjiyê da, yanê di hêla gotin, kilam, stran û çîrokan da pirr dewlemend bûye. Zimanê kurdî bi gotinên dengbêjên hêja hettanî roja îro hatîye û wunda nebîye. Gava ku em îro hîna kurdî qise dikin, va kerrî pirrî ji saya dengbêjan e.
Kilamên li ser Filîtê Quto, Lawikê Metînî, Memê Alan, Evdalê Zeynikê, Derwêşê Evdî, Bavê Fexrîya, Bavê Bexçet, Xalê Cemîl, Geliyê Zîlan, Şerê Ûriz, Xezalê, Têlî nav kurdan gelek bi nav û deng in.
Mijarên sereke yên dengbêjiyê
Kok û pêkhatina gelê kurd, serhildan û azadî hin mijarên herî girîng ên kilamên dengbêjiyê ne. Tê bawerkirin ku kurd xwe di demên berî zayinê de li çiyayên Zagrosê bi cih kirine û piştre rojhilata navîn ji xwe re kirine welat. Îro gelek texmîn û çîrokên populer di derbarê vê yekê hene ku kurd neviyên sumeran, mediyan yan jî ûrartiyan in. Li hemberî vê yekê efsaneyên dîrokî yên sedan salî hene ku wergeriyane kevneşopan û bûne beşeke çandî ya kurdan. Helbestvanê faris Fîrdewsî (940 - 1020) di berhema xwe ya bi navê Sahname de behsa çîroka hesînkar Kawa dike, yê ku li dijî Dehaqê zalim serî rakiriye. Heman çîrok ji aliyê dîroknasê kurd Şerefxan di sala 1597'an de hate nivîsandin û ev berhem wek çavkaniya herî bedew a dîroka gelê kurd tê hesibandin. Li gorî Şerefxan, gelê kurd neviyên keç û xortan in, ên ku ji Dehaqê zalim hatin xilaskirin. Pişre Kawayê hesînkar serhildaneke serkeftî li dijî Dehaq pêk anî û Dehaqê kuşt. Ev efsaneya Newrozê şera di nava hêlên baş/rind û xirab dike sermijar û bi vî havî serhildan kurdan û daxwaziya wan a azadiyê tîne ziman.
Di dema nujên de dengbêjî
Dengbêjan li hemberî hemû astengî û hewldanên asîmîlasyonê di parastina çanda xwe de biserketine û beşeke girîng a muzîk û çanda kurdî gihandine dema me. Bi saya wan e kilamên dengbêjiyê- hê jî - wek dîrokek zindî - rastî ecibandina gihdarvanan tên. Ewqas ku kilamên dengbêjiyê ji hunermendên ciwan re dibin çavkanî û îlhameke girîng.
Saxîsîtepe
Saxîsîtepe gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 276 kes (57 malbat) bûn.
Mus'eb bin Umeyr
Mus'eb bin Umeyr (erebî: مصعب بن عمير z. 585 Meke, m. 625 Medîne), yek ji sehabeyê Muhemmed pêxember e. Ji malbateke herî dewlemend ê Mekeyê bû.
Wextê ku Muhemmed pêxember teblîx li gel kiriye Mus'eb pê dihesiyaye û hatiye mala Îbn Erkan û li wir Îslamiyetê pejirandin û bûye Misilman. Ji ber wê sedemê eqrebeyên Mus'eb heps dikin lê Ew bi koça Misilmanan a Hebeşistanê dihese û bi wan re koçî Hebeşistanê kiriye.
Muhemmed pêxember ji bo wiha gotiye: Min di Mekeyê de bi qasê Mus'eb li ser xwe, kincê rind li xwe bike û nav dewlemendiya giran de cîwan neditiye.
Milikan, Baskil
Milikan (bi tirkî: Şahindere), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
La Roche-en-Brenil
La Roche-en-Brenil, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dîznab
Dîznab, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Google News
Google News (wateya kurdî: Google Nûçe) karûbarekî di îlona 2002an de ji aliyê Google ve hatî destpêkirin û bikarhênerên di nav 4000 çavkaniyên nûçeyên cihêreng dihêle tiştên berdewamiya nûvekirina tenê lê digerin bibînin.
Nûçe li gorî mijaran dabeş dike û lêgerîna li pêşkeftinên herî dawî gengaz dike.
Crawlerê Google wekî lêgerîna normal dixebite. Ew rojê çend caran serdana malperên nûçeyan dike û zanyariyên dibîne, nîşan dide. Di heman demê de, Google Nûçe ji ber qanûnekî Spanyayê hate vekişandin û Google ji bacê berpirsiyar bihêle.
Bi saya widgeta li ser ekrana malê ya cîhazên Androidê, nûçeyên bikarhêner li gorî tercîhên xwe yên kesane û dîroka geroka xwe jê re eleqedar bibin navnîş dike û di heman demê de bikarhêneran ji nûçeyên girîng wekî ragihandinê agahdar dike.
Jouy, Eure-et-Loir
Jouy, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Tirbespî
Tirbespî weke cihekî cografî heye, weke dîrok xwedî dîrokeke kevnar e, nimûneyên ji gundê Leylên xuya ne. Tirbespî bajarekî piçûk e û xelkên wê mirovine hêja û taybetî ne, lê mixabin ew hinekî bêdeng in û xelkên wê gelekî li ser xwe naaxivin.
Navê Tibespiyê ji kêlên goran yên rengspî hatiye.
Tirbespî û gundên dora wê biserkêşîya Malbata Haco mazinê eşîra Hevêrkan tê naskirin. Tirbespî gundê malbata Haco bû.
Kesên rengekî xwe dane Tirbespiyê
Berî sala 1957an Tirbespî navenda veşartina kurdên welatparê û yên pêşvwerû bû (li pirtûka Mihemd Teleb Hîlal meyzêne).
Brahîmê Ezem
Girgirekekî êla Dorikan ê. Hestûyên şikestî dicebirandin, dermanên kurmancî çêdikirin û keresteyên dermanên xwe bi piranî ji dikana Şamoşo dikirîn.
June Martel
hezîran Martel (jdb. - m. ) ji Şîkago, Illinois, stranbêjek û lîstikvanek sehne û tevgerê bû.
Tirbespî
Gelo Hêrilo
Dikançî bû.
June Martel
Çavkanî
Ji wikipediya Îngilîzî
Saxer
Saxer (bi tirkî: Esendurak), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Tirbespî
Gewrîko
Gewrîko bi gewd û gir bû û nîv dîn û behleyî bû û pir dixwar. Ew li pey xwarinê diçû hemû şîna. Carekê di şîna Hesen de, Cemîl birayê Hesen ji Gewrîko pirsî, got niha tu dixwazî her roj yek ji me bimire ne wilo? Gewrîko got, erê bi xwedê xalo!
Himo
Himo mirovekî her û her serxweş bû, wî eraq ji tenekan divexwar. Ew mirovekî bêzerar û zarxweş bû.
Hiseynkê Pîxir
Navmalî bû. Carekê Hesen gotiyê, here meyzêne, ka ewr e, yan sayî ye! Ew çû derve û hat got: Bi xwedê xalê Hesen baranê nehiş ko ez serê xwe hildim û meyzênim.
Mecîdê Êzîdî
Mirovekî gelekî xizan û perîşan bû, lê ji dinya xwe jî gelekî dilxweş û razî bû. Tevlî ko pariyek nan di mala wî de peyde nedibû, lê ko tu di ber mala wî re dibuhûtî, bi taybetî danê evaran, te didît gava ko wî û jin û zarokên xwe destên hev girtine, û dîlaneke geş û xweş li ber stranê, ko wan bi xwe digotin, digerênin. Vê malê ti caran ti kes ji xwe tore nekir û ti caran tikesî dengê wan bi xirabî nebihîstiye.
Mûro
Mirovekî civakhez xizmetkar û xwe tevlî her tiştî dikir.
Mehring
Mehring şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Tirbespî
Mûsayê Altê
Ew bi eslê xwe ermenî bû, ji herêma Xeran bû. Xwende û wêjevan bû. Wê demê xwendevan kêm bûn û bi ser de ew şeherezayê seqayê bû. Deftereke wî hebû û wî li gor wê zanîbû kengî debe ewr yan sayî û kengî baran dibare.
Mûsayê Cido (Mûsayê Kêrker)
Mirovekî gelekî henekoyî bû. Devera ko ew lê bana axaftin ya wî bû, bayekî xweş dikete nav civata wî û dibû ken û şahî. Carekê çûbû bajarê Dêrikê. Mûsikê Keçel jê pirsî, got ko apê Mûsa ma tu hatî? Wî lê vegeran, got ko ma ez bêjim na, tê ji min behwer bikî?
Wî kêr ji streh û pola çêdikirin û hema gişt ji kêrên wî pêve li herêmê nebûn. Û li gor meteloka kurdî: 'Ne mêrê bê kêr û ne jina bê derzî'kêrkên wî bi her kesî re hebûn, lê gelek caran ew bê kêrik bû.
Kanî 'Areb
Kanî 'Areb, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tirbespî
Osmanê Anîşkê
Mala wî li ber çêm li anîşka gund bû.
Rifeeto
Rifeeto kor bû, bi şev bana yan bi roj bana wî bê şaşîtî dizanîbû ka seet çend e.
Sewmê Qehyanê (Girêkrîs)
Rîsvan bû û borîzevanê leşkerê Tibespiyê bû.
Şamoşo
Şamoşo xwedî dikan bû. Wî dermanên kurmancî û reng difirotin. Wî derman ji bona alîkariya xelkê difirotin ne ji bona sûdên diravî û bazirganiyê. Şamoşo mirovekî gelekî bêhnteng bû. Wî ti caran sûnd nedixwarin. Heke pêwist kiriban wî bi tenê digot behwer bike. Carekê wî çakêtekî xwe kirî. Dema xwest li xwe bike du caran ceriband destê wî di zendikê re derbas nebû. Wî çakêt avêt û ew nema ti caran li xwe kir.
Şibê
Şibê mirovekî behle bû. Çakêt û qapût û qirûqaf difirotin. Carekê jî wî sêv difirotin. Zenawer jê pirsî got ko Şibê tu van pîvazan bi çi difiroşî? Şibê di ber xwe de got, ko bi xwedê ko ev pîvaz bin em tê de xisirîn.
Paltolû
Paltolû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Ouen-du-Breuil
Saint-Ouen-du-Breuil, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Dîbeklû
Dîbeklû, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kanî, Baskil
Kanî (bi tirkî: Pınarlı), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Rochefort-sur-Brévon
Rochefort-sur-Brévon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Saral Serû
Saral Serû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 142 kes (25 malbat) bûn.
Immenhausen
Immenhausen, bajarekî navçeya (Landkreis) Kasselê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Lamblore
Lamblore, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Fransayê
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Fransayê hemû pêywendiyên van herdu pêkhateyên dewletî dihundirîne.
Nêrîna dîrokî
Di Şerê Kendavê de Celal Telebanî bi rêya berpirsê YNKê Ehmed Bamernî têkiliyê bi Fransayê çêdike. Wezîrê berê yê tendurustiya Fransayê Bernard Kouchner qanî dibe û tê Kurdistanê
Her wisa alîkariyên jina Serokkomarê berê yê Fransayê,Danielle Mitterand jî hêjayî gotinê ye. Jixwe li sala 5ê cotmeha 2009ê bi navê wê li Hewlêrê dibistanek tê vekirin
Perach
Perach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dêhnab
Dêhnab, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
La Rochepot
La Rochepot, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Immenstadt im Allgäu
Immenstadt im Allgäu, bajarekî navçeya (Landkreis) Oberallgäuê li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Ouen-le-Mauger
Saint-Ouen-le-Mauger, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Omranabad
Omranabad gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ai Weiwei
Ai Weiwei (bi çînî: 艾未未; pinyin: Ài Wèiwèi), peykersaz, wênekêş, avahîsaz, kurator, blogger û çalakvanek çînî ye. Ew di 28ê tebaxa 1957an de li Pekînê ji dayik bû wek kurê helbestvan û rewşenbîr Ai Qing (1910-1996). Ew nîvbirayê wênesaz Ai Xuan e. Ew bi hunermend Lu Qing re zewicî ye û urekî wan ê bi navê Ai Lao heye.
Di sala 2011an de bi îdiaya ji bacê reviyaye ji aliyê polîsan ve hatiye girtin û piştî 81 rojan bi kefalet hate berdan. Ji wê demê û pê de, ew bi şert dimîne û bêyî destûr nikare Pekînê biterikîne. Piştî ku pasaporta xwe ya çînî di 22ê tîrmeha 2015an de hilda, ew ji Çînê derket ku bi malbata xwe re li Berlîn, Almanya bi cih be, piştre mala xwe di sala 2019an de ber bi Cambridge, Keyaniya Yekbûyî, ve bar kir. Ji dawiya 2019an vir ve, ew li Montemor-o-Novo, bajarokek portûgalî ku li navçeya Évora, herêma Alentejo ye, dijî.
Yushu, Qinghai
Yushu, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Qinghaiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 77.854 kesî
Xaxo, Tortim
Xaxo (bi tirkî: Başbağı), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Atîkan
Atîkan yan jî Atikan (bi tirkî: Koçyolu), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Perdeyên mejiyê
Perdeyên mejî, parêzgerê demarekoendama navendî.
Demax di nav hestiyê kiloxê de, dirkepetik di nav hestiyên birrbirre de tên parastin. Herwiha demax û dirkepetik ji aliyê perdeyên mejî  ve dorpêçkirî ne .Di navbera perdeyên mejî û hestiyê kiloxê de şileya mejî- dirkepetik heye. Perdeyên mejî û şileya mejî-dirkepetik, valahiya navbera demax û kiloxê tijî dikin. Şileya mejî-dirkepetik ji boy xwedîkirina xaneyên demaxê, madeyên sûdbexş dabîn dikin. Herwiha şileya mejî – dirkepetik mîna balifek destek dide demaxê û wî ji derbên hawirdorê diparêzê.
Pleiskirchen
Pleiskirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Perdeyên mejiyê
Demax û dirkepetik bi sê perdeyên parêzger ve dapoşî ne. Perdeyên mejî ( bi latînî: yekjimar meninx, pirjimar meninges ) navê gelemperî ye ji boy van hersê perdeyan.
Perdeya req
Perdeya req (bi latînî: dura mater ) di navbera hestiyên kiloxê û perdeya tevnepîrikî de cih digire. Perdeya req, perdeyek qalind û zexm e, ji du çînên bestereşaneyê pêk tê. Karê sereke ya perdeya req, parastina demax û dirkepetikê ye. Çîna aliyê derve, rûyê hundir ê hestiyê kiloxê dapoş dike û wekî bergê hestî kar dike. Çîna navî ya perdeya req, demaxê ji aliyê derve ve dorpêç dike, ji boy demaxê parêzgerî dike. Di perdeya req te, hin pêkhateyên mîna xwînhêneran hene, xwînê ji mejî ber bi dil ve diguhazîne.
Perdeya tevnepîrikî
Di navbera perdeya req û ya tenik de perdeya tevnepîrikî ( bi latînî: arachnoid mater“ ) cih digire. Şêweyê vî perdeyê dişibe tevnepîrikê, loma vî navê lê kirine. Ji bestereşaneya rîşalî pêk tê. Navbera perdeya tevenepîrikî û perdeya tenik bi şileya mejî-dirkepetik tijî ye.
Perdeya tenik
Perdeya tenik (bi latînî: pia mater ) ji çînek tenik a bestereşaneyê pêk tê. Perdeya tenik raste rast bi rûyê demax û dirkepetikê ve di nav tekilî de ye, rûyê demax û dirkepetikê mîna pêçek plastîkî dapoş dike. Lûleyên xwînê yên ko demarekoendama navendî xwedî dikin, di navbera perdeya tenik û şaneyên demar de cih digirin.
Ji ber hokarên nexweşiyê, kulbûna perdeyên mejiyê wekî nexweşiya menenjîtê tê navkirin.
Kilîbîn
Kilîbîn, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Constance Cummings
Constance Cummings (jdb. -m. ) lîstikvaneke amerîkî-brîtanî bû.
Mirin
Constance Cummings Levy li Wardington, Oxfordshire, Inglistanê, di de, di 95 saliya xwe de mir.
Jane Curtin
Jane Therese Curtin (jdb. ) lîstikvan û komedyeneke amerîkî ye.
Dilîqorixçî
Dilîqorixçî, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Têkiliyên kurd û amerîkiyan
Têkiliyên kurd û amerîkiyan hemû pêwendiyên dîrokî, çandî, siyasî, leşkerî dihundirîne.
Nêrîna dîrokî
Li sala 1952yê balyozê DYAyê li Enqereyê ji dewleta xwe re peyamekê dişîne. Di peyamê de wiha dibêje ''Her çend Tirkiye bibêje jî li nav welatê me pirsgirêka kurd tine ye, li Tirkiyeyê 11.5 milyon kurd dijîn ku îhtimal heye bibe pirsgirêke mezin
La Roche-Vanneau
La Roche-Vanneau, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Saint-Ouen-sous-Bailly
Saint-Ouen-sous-Bailly, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Iphofen
Iphofen, bajarekî navçeya (Landkreis) Kitzingenê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Landelles
Landelles, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Rojvegera havînê
Rojvegera havînê, kêliya ku tîrêjên rojê li kelûya kevjalê salê carek bi awayekî çik tên e. Li nîvkada bakur de roya herî dirêj tê dîtin û roj dest pê kinbûnê dikin. Li nîvkada başûr de jî roya herî kin tê dîtin û roj dest pê dirêjbûnê dikin. Ev tarîx li hin welatên ku li nîvkada bakur de ne, wek destpêka havînê tê pejirandin. Îcar li hin welatên ku li nîvkada başûr de ne jî, vê rojê wek destpêka zivistanê qebûl dikin. Li ber vana jî li hin welatan de ev roj wek nava havîn an jî nava zivistanê tên pejirandin.
Dereçe
Dereçe, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nocedêh Olya
Nocedêh Olya gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Reischach
Reischach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Doşanan
Doşanan (bi tirkî: Davşanuşağı), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Ampûl
Ampûl an jî gilope  şûşeya cama ku tê de gaza argon heye û wexta ku bi tezûya elektrîkê re temas dibe, derbasê rewşa geş dibe û li derûdora xwe ronî dide, ye. Di hundirê ampûlê de têlekî pir zirav ê ku ji metala tungstenê hatiye çêkirin heye. Ji vî têlê re filaman tê gotin. Tezûya elektrîkê ku ji ser vî têlê derbas dibe, vî têlê pir germ dike (nêzîkî 3000 °C). Bi saya vê jî têl li derûdora xwe re ronî dide.
Ampûl ji aliyê Thomas Edison ve hatiye çêkirin. Ev dahên yek ji dozînên Edisonê ye û di heman katî de jî dahêna herî mezin e.
Dîrok
Der barê ampûlê de gelek xebat hatine çêkirin. Mûcîda ampûlê Humphry Davy e. Lê belê emrên ampûlên wî pir kin bûne.Di heman salan de Thomas Edison û Joseph Wilson Swan ampûleke emrdirêj dîtine. Paşî Edison di sala 1880an de vê ampûlê pêşvebir û ampûla modern çêkir.
Filaman
Di ampûlê de parçeyê ku germbûnê pêk tîne, ye. Filaman ji metala wolframê tê çêkirin.
Qedexekirina wê
Ampûl ji ber ku berdariya wê kêm bû û li derûdora xwe re karbondîoksît berdidan, di 1ê kewçêra sala 2012 de li welatên ku endamên Yekîtiya Ewropayê ne, hate qedexekirin. Bi vê qedexeyê ve hate armanckirin ku 40 milyar kîlowatseet enerjî bê sixurandin û emisyona karbondîoksîtê jî 15 milyon ton kêm bibe.
Jingpo (netewe)
Gelê Jingpo komek etnîkî ye ku bingehê herî mezin ê gelên Kaçin e, ku piranî li çiyayê Kaçin li parêzgeha Kaçin ya bakur ê Myanmar dijîn. Li parêzgeha Yunnan ya Çînê û bakurê Hindistanê jî dijîn. Baverîya wan bi olên Anîmîzm, Budîzm, Xiristiyanî va heye. Hejmara wan li her sê welata tevahî 1.2 milyon kes e.
Caitlin Bell
Caitlin Bell ( jdb. 20ê hezîrana 1985an li Nû Meksîk, DYA ) pornostêrkeke amerîkî ye.
Jîyan û kariyera wê
Caitlin Bell bi eslê xwe Spanî, Meksîkî û Amerîkî ye ku ji Las Cruces, Nû Meksîk, tenê li ser sînorê Juarez, Meksîk e. Wê Xwarin û Zanistiya Xwarinê ya Mirovan li Zanîngeha Dewletî ya Nû Meksîkê xwend heya ku serdanek li Atlanta, Geogiayê bû sedema pêşniyara ku ji bo pargîdaniyek tekîla wekî modelek dalberînê û nûnera markeyê bixebite.
Bell salekê li Dewletên Yekbûyî li hemî deverên partiyê yên biharê geriya û dûv re li Atlanta bi cih bû. Wê li cîhanê geriyaye û serdana Arjentîn, Kosta Rîka, Meksîka, Brîtanya, Fransa, Holenda û Taylendayê kiriye.
Bell di Xelatên AVN- ê yên 2022an de wek Hottest Newcomer hate berbijar kirin.
Mançû (netewe)
Yoshiko Kawashima • Puyi]] Mançû xelkê tunguz e ku bi eslê xwe Mançûrî ne û îro li bakur ê Çîn ê dijîn. Wan di sedsala 17an de xanedana Ming li Çînê têk bir û xanedana Qing damezrand. Xanedana Qing welatê Çîn heya 1912an birêvabir. Paşê Komara Çînê hate damezrandin. Bi piranî li parêzgehên Heilongjiang, Jilin û Liaoning dijîn. Hejmara wan 10,7 milyon e.
Banksy
Banksy hunermendekî kolanê, çalakvanekî siyasî û derhênerê sînemayê yê binavûdeng ê Îngilîstanê ye ku navê wî û nasnameya wî nayê piştrastkirin û mijara spekulasyonê ye..
Ew ji salên 1990-an vir ve çalak e, hunera wî ya kolanê ya satirîk û epîgramên binketî mîzaha tarî bi grafîtîyên ku bi teknîka şablonê ya cihêreng hatî çêkirin, berhev dikin. Berhemên wî yên şiroveyên siyasî û civakî li seranserê cîhanê li kolan, dîwar û piran derketine. Karê Banksy ji dîmena binerd a Bristol derket, ku hevkariyên hunermend û muzîkjenan dihewand. Banksy dibêje ku ew ji 3D, hunermendek grafîtî û endamê damezrîner ê koma muzîkê Massive Attack, îlhama xwe girt.
Banksy hunera xwe li ser rûberên eşkere yên wekî dîwar û perçeyên fizîkî yên ku bixwe hatine çêkirin nîşan dide. Banksy êdî wêne û berhemên grafîtîyên xwe yên kolanan nafiroşe, lê "sazkirin"ên wî yên giştî bi rêkûpêk ji nû ve têne firotin, pir caran jî bi rakirina dîwarê ku li ser hatine xêzkirin. Gelek berhemên wî dikarin wekî hunera demkî bên binavkirin. Hejmarek hindik ji berhemên Banksy bi fermî, ne eşkere, bi riya ajansa Pest Control têne firotin, ya ku ji aliyê Banksy bi xwe ve hatî avakirin. Belgefîlma Banksy Exit Through the Gift Shop (2010) di Festîvala Fîlman a Sundance ya 2010 de yekem car derket. Di Çile 2011 de, ew ji bo fîlmê ji bo Xelata Oscarê ya Belgefîlma Herî Serketî bû berendam. Di 2014 de, ew di Xelatên Webby ya 2014an de wek Kesê Salê hate xelat kirin.
Grafîtên Banksy ji bo Zehra Doğan
Di 16ê adara 2018an de, hunermendê grafîtê yê Îngilîstanê, Banksy li New Yorkê motîfek bi dirêjahiya 21 mêtreyan xêz kir, bi jimareyên reş ên ku rojên girtina Dogan nîşan didin. Grafîtî balê dikişîne ser rewşa hunermenda kurd Zehra Doğan a ku ji ber tabloyeke nêzî 3 salan di girtîgehê de ma. Zehra Dogan ji ber wêneyê wê yê bajarekî kurd ê ku bi awayekî hovane ji aliyê leşkerên tirk ve hatiye xerakirin, ketibû girtîgehê. Jimareyên reş ên rojên girtina Doğan nîşan dide, yek set jî dibe bend û rûyê Dogan ji girtîgehê li pişt wan dixuye, yek set jî dibe bend û rûyê Dogan ji girtîgehê li pişt wan dixuye. Ji The New York Times re axivî, Banksy got, "Ez bi rastî ji wê re hîs dikim... Min tiştên ku hêjayî cezayê girtîgehê ye, boyax kiriye."
Laons
Laons, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Nocedêh Sofla
Nocedêh Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Laons
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Roilly
Roilly, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Daşatan
Daşatan, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nordwestmecklenburg
Nordwestmecklenburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Miliyan
Milîyan (bi tirkî: Doğancık), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Iserlohn
Iserlohn, bajarekî navçeya (Landkreis) Märkischer Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Migrakom, Tortim
Migrakom (bi tirkî: Arılı), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Qerewila
Qerewila, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Stammham, Altötting
Stammham şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altötting li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zak Spears
Zak Spears (jdb. 15 kanûna paşîn 1965) aktorekî amerîkî yê fîlmên porno yên gey e. Spears di fîlma The Doom Generation (1995) de bi navê xwe yê rastîn Khristofor Rossianov pişkdar bû.
Spears jî di filmê komediya reş Forgiving the Franklins (2006) de bi navê Khris Scaramanga pişkdar bû.
Di destpêkê de di sala 1996an de ji pîşesaziyê vekişiya, lê piştî bi heşt salan ew dîsa di 2004an de di fîlma Zak Attack pişkdar bû.
Xelatên AVN
(Xelatên AVN heya 1998an kategoriyeke xelata gey vedihewand; ew di sala 1999an de di Xelatên GayVN de hatin veqetandin. )
Sarah Hegazi
Sarah Hegazi (bi erebî: سارة حجازي, Sarah Hegazi, jdb. 1989 - m. ), di heman demê de Hegazy an Higazy jî dinivîse, sosyalîst, nivîskar û çalakvaneke lezbiyen a misrî bû. Ew li Misrê sê mehan hat girtin, zindankirin û îşkencekirin piştî ku ala keskesorê ya LGBTyê li konsera Mashrou' Leila di sala 2017an de li Qahîreyê hilda. Hegazi ji ber îşkenceya ku li Misirê hatibû jiyîn, bi PTSD re jiya. Ew li Kanadayê mafê penaberiyê wergirt, heta mirina xwe li wir jiya.
Ciwantî û perwerdehiya destpêkê
Hegazî di sala 1989an de ji malbateke mihafezekar a misrî hate dinê; ew ji çar xwişk û bira ya herî mezin bû. Piştî ku bavê wê, mamosteyê zanistiya lîseyê, mir, wê alîkariya diya xwe kir ku lênêrîna xwişk û birayên xwe bike. Wek keçeke ciwan, wê cil û bergên îslamî yên muhafezekar li xwe kiribû, di nav de hicab, heta ku di sala 2016an de xke wek lezbiyen qebûl kir.
Di sala 2010an de, Hegazi li Akademiya Thebas bi bawernameya bekaloryos di Pergalên Agahdariyê de û Zanîngeha Amerîkî li Qahîre Navenda Perwerdehiya Berdewam di sala 2016an de mezûn bû. Bi fêrbûna ji dûr ve, Hegazi sertîfîkayên "Têkoşîna ji bo Wekheviyê: 1950–2018", "Femînîzm û Dadmendiya Civakî", "Rêbazên Lêkolînê", "Cihêrengî û Tevlîbûna li Cihê Kar", û "Fêmkirina Şîdetê" li Zanîngeha Columbia, Zanîngeha California Santa Cruz, Zanîngeha SOAS ya London, Zanîngeha Pittsburgh, û Zanîngeha Emory qedand.
Girtin û penaberî
Di de, Sarah Hegazi beşdarî konsera koma lubnanî Mashrou' Leila bû ku stranbêjê sereke, Hemed Sinno, eşkere gay e. Hegazî di nav komek kesên din de bû ku ji bo piştgirîkirina mafên kesên LGBT ala rengan dihejand hat girtin. Ew bi tevlêbûna rêxistinekê ji bo binpêkirina qanûnê ji bo teşwîqkirina kiryarên bêexlaqî an bêexlaqiyê hate tawanbar kirin. Girtina wê hevdem bû bi bersiva tundûtûjiyê ya sifir-toleransê ya Misrê ji bo bidawîkirina piştgiriya gel ji bo mafên LGBT li welat. Ew sê mehan li qereqola Seyda Zeyneb girtî ma, li wê derê ajanên mêr teşwîq kirin ku li girtiyan bixin, û bi devkî û zayendî destdirêjî lê bikin. Di gotarekê de ku Mada Mesr di de belav kiribû, Hegazî girtina xwe vegot. Wê nivîsî ku ew li malê li ber çavê malbata wê hatiye girtin, û ku di wê pêvajoyê de efser jê pirsiye li ser ola wê, çima wê hicaba xwe derxistiye, û ka ew bakîre ye an na. Li gorî agahiyên wê, efser çavên wê girêdan û bi otomobîlê ew bir cihekî ku jê nedizanî. Ew li ser kursiyek bi qumaşê gemarî û destên wê kelepçekirî rûniştibû. Ew rastî şoka elektrîkê hat û wê ji ser hişê xwe çû. Her wiha gef lê xwaribûn ku eger ji kesî re bêje dê zirarê bibîne. Hegazi di 2ê kanûna paşîn a 2018an de hat berdan û bi £1 000 (56 $) hate cezakirin; piştî serbestberdana wê, Hegazi bi depresyonê, êrîşên panîkê û nexweşiya stresa piştî trawmayê re têdikoşiya. Medya girtina Hegazî bi girtina Qahîreyê 52 re dan ber hev. Ji tirsa dozgeriyê, Hegazi di sala 2018 de li Kanadayê mafê penaberiyê xwest. Hegazî dayika xwe ji ber pençeşêrê winda kir, mehek piştî derketina ji Misirê.
Çarçoveya qanûnî û siyasî
Li Misirê, ku di hiqûqê de bi awayekî eşkere homoseksuelî nayê qedexekirin, binçavkirin û sûcdarkirin li ser bingeha "Qanûna Têkoşîna li Dijî Fuhûşê" ya sala 1961ê tê kirin, a ku fesad û karê seksê ceza dike. Di çiriya pêşîn a 2017an de, piştî konsera Mashrou' Leila ya 2017an a Qahîreyê, hejmarek ji endamên parlemana Misrî qanûnek pêşkêş kirin ku kiryarên hevzayendî bi sê sal zindanê bê ceza kirin. Heger carek din sûcdar bihatana kirin, wê îhtîmala ku 5 sal cezayê girtîgehê bê birîn. Nûvekirina qanûnê ji bo têkbirina kesên LGBT yên Misrî hate bikar anîn her çend zagona nûvekirî behsa homoseksueliyê nekir. Nûvekirin destûr da polîs ku bikeve odeyên sohbetê û sepanên hevzayendî, ku xwe wekî jin û mêrên hevzayend nîşan bide û endamên civata LGBT bixe xefikê. Li gorî hikûmeta Misirê, qanûn ji bo ku pêşkeftinên nûjen çareser bike û bikarhênerên înternetê û medyaya civakî ji teşwîqkirina cînayet û fuhûşê rawestîne hate nûve kirin. Civaka LGBTQ+ ji aliyê hikûmeta Misrê, desthilatdarên olî û partiyên siyasî ve weke xetereke ewlekariya netewî tê nîşandan; ev nêrîn ji aliyê dezgehên ragihandinê yên di bin kontrola dewletê de tê pêşxistin.
Mirin û mîras
Hegazî di de li Torontoya Kanadayê jiyana xwe ji dest da. Di de nameyek kurt ku tê gotin ji hêla Hegazî ve, bi Erebî hatî nivîsandin, piştî mirina wê li ser medyaya civakî belav bû. Di nameyê de wiha hat gotin:
"Ji xwişk û birayên xwe re - min hewl da ku bijîm û ez bi ser neketim, min biborînin. Ji hevalên min re - serpêhatî dijwar bû û ez pir lawaz im ku li hember wê rawestim, li min biborin. Ji cîhanê re - tu zalimeke mezin bûyî, lê ez efû dikim."