cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çavmarka çorsane
Belavbûn
Li başûrê Ewropa, Romanya, Serbistan, Rûsya gelek e. Ji cihên nermhewa û axa wê bi xîz hez dike.
Welik
Welik,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
10ê hezîranê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Gonbed Kavûs (navçe)
Gonbed Kavûs yek ji navçeyên parêzgeha Gulistanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Gonbed Kavûs e.
Mesnil-en-Ouche
Mesnil-en-Ouche, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Rezge, Serdeşt
Rezge, gundekî gundistana ئالانa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Rezge 36 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 163 e.
Commentry
Commentry, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Basketbol
Basketbol cure werzişeke gogê ye ku pirranî li salonên dadayî û bi du tîman (yaneyan) tê lîstin. Werzîşkar hewl didin gogê di sepeta 3,05 m li jorê ye re derbas bikin.
Yaneyek ji pênc lîstikvanên holê û heya heft lîstikvanên cîhgir (rezerv) pêk tê. Pûan, li gorî dûrayiya ji sepetê du an sê tên hesabkirin. Avêtineke serbest a biserketî, yek pûan e. Pêşbazî li ser pûanan e û kîjan tîmê pûana zêde girt, biserdikeve.
Deranderê basketbolê bi navê James Naismith kesekî ye ku sala 1891'ê ev werziş saz kiriye. Naismith ji kevnexwediyên parzemîna Amerîkayê çermesoran îlham girtiye.
Çepê
Çepê yek ji gundên navçeya Qereyaziyê ye.
Rajan
Rajan راژان gundê mezin yê navçeya Deşt (gundistan) ye ku ser bi bajarê Ûrmiye ye. Nêzî 1500 mal di vî gundî de hene. Xelkên gundên Xirê û Dolepêsanê û yên din ku ber beraja Şehirçayê ketine, di vî gundî de bi cî bûne.
Jores Alfyorov
Ew niha gerînendetiya Joffe-Instituts a Sankt Petersburgê dike. Yek ji fîzîknasên navdar ê YKSS bû. Li ser lazeran lêkolînên wî gelek in. Bi di malbateke nîvcihû de hatiye jiyanê. Xwedî gelek xelatan e. Di çêkirina bateriyên bi tîrêjên rojê dixebitin de keda wî mezin e.
Girêgûz
Girêgûz, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Xanîka
Du gundên bi vî navî hene
Kamalamai
Kamalamai, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati Pradesh cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 39 hezar 413 kes hatiye hejmartin
Babsêva
Babsêva, gundekî bi ser navçeya Mêrgesor a parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye, yek ji gundên eşîra Mizûrî Bala ye.
Contigny
Contigny, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Hucmala
Hucmala, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Çirik
Cend cihên bi navê Pilûr hene:
Umeå
Umeå (bi wateya "Ava Umeyê"), bajar û navenda parêzgeha Västerbotten (Västerbottens län) ya Swêdê ye.
Geertruidenberg
Geertruidenberg, bajarekî bi ser parêzgeha Brabanta Bakurê Holendayê ve ye.
Labescau
Labescau, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Bad Herrenalb
Bad Herrenalb bajarokekî navçeya Calwê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Xanûk
Xanûk, gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Ev gund jî bêhtir bi ava xwe tê nasîn, ava vî gundî ji bîn tehtan derdikeve û di bîn wan tehtan de gelek şikeft hene. Li gorî gotinên bisporan heke projeyek were avakirin ava vî gundî têra temamî herêma Mêrdînê dike.
12ê hezîranê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
2023 – Silvio Berlusconi, karsaz û siyasetmedar, serokwezîr, wezîr ê îtalyan û endamê Parlamena Ewropayê.
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Bestek (navçe)
Bestek yek ji navçeyên parêzgeha Hurmizganê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Bestek e.
Le Mesnil-Fuguet
Le Mesnil-Fuguet, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Briare
Briare, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Axçemecêd
Axçemecêd gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Briare
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Axçemecêd
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.020 kes (120 malbat) bûn.
Xedreş
Xedreş gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Zagreb
Zagreb (bi kroatî: Zagreb), paytext û bajarê herî mezin ê Kroatya ye ku bajêr li bakurê rojavayê welat, li kêleka Çemê Savayê û li qûntarên başûrê Çiyayê Medvednîkayê hatiye avakirin. Bajêr li nêzîkî sinorê navneteweyî yê di navbera Kroatya û Slovenya de bi bilindahiyek bi qasî 122 mêtre ku ji asta deryayê bilind e radiweste. Li gorî daneyên sala 2021an nifûsa giştî ya Zagrebê bi qasî 767.131 kes e ku nifûsa bajêr sêyeka nifûsa giştî ya Kroatyayê (1.071.150) pêk tîne.
Zagreb ji hêla Tora Lêkolînê ya Gerdûnîbûnê û Bajarên Cîhanê ve, bi rêjeya 'Betayê - wekî bajarek cîhanî di rêzê de cih digire.
Zagreb navenda hikûmeta navendî ye ku saziyên îdarî û hemî wezaretên hikûmetê li bajêr in. Hemî pargîdaniyên herî mezin, medya û saziyên zanistî yên krowatî navendên wan li bajêr hene. Zagreb li Kroatya navenda veguhastinê ya herî girîng e ku li bajêr Ewropaya Navîn, Deryaya Navîn û başûrê rojhilatê Ewropayê digihêjin hev û bi vê awayê Zagreb bûye navenda torên hesinê û veguhastina hewayî ya Kroatyayê.
Etîmolojî
Etimolojiya navê Zagreb ne diyar e. Nav ji bo bajarê yekbûyî tenê ji sala 1852an ve hatiye bikar anîn lê ji sedsala 12an ve wekî navê Diyokes Zagreb dihat bikar anîn û di sedsala 17an de ji bo bajêr zêde dihat bikar anîn. Navê yekem di rêziknameya Zagrabiyensem epîskopatum de ji hêla serpîskoposê Esztergom Felîsiyan ve ku di sala 1134an de hatiye nivîsandin derbas dibe.
Forma kevn a navê bajêy Zagreb e. Di forma nûjen a Kroatyayê de, Zagreb yekem car di nexşeyek sala 1689an de ji hêla Nîkolas Sanson ve hatiye tomar kirin.
Zagreba dualî
Niştecihbûna herî kevn a ku li nêzî Zagreba îro ye, bajarê Romayî Andautonia ku niha wekê Šçitarjevo tê zanîn di navbera sedsalên 1em û 5em de pêk hatiye. Yekem xuyabûna tomarkirî ya navê Zagreb di sala 1094an de ye ku di wê demê de bajêr wekî du navendên bajarên wekî Kaptolê piçûktirê li aliyê rojhilat ku bi giranî ji aliyê dîndaran ve tê hatiye girtin û Katedrala Zagrebê li vê beşên ye û beşa mezinê li aliyê rojavayê Gradek e ku bi giranî ji hêla esnaf û bazirganan ve hatibû girtin. Herdu alî Gradek û Kaptol di sala 1851an de ji hêla Ban Josip Jelačić ve hatine yek kirin ku ji bo vê yekê ji bo rûmeta xwe navê qada sereke ya bajêr, Qada Ban Jelačić binav kiriye.
Di serdema Yugoslavyaya berê de, Zagreb navendek aborî ya girîng a welêt ma û duyemîn bajarê herî mezin bû. Piştî ku Kroatya serxwebûna xwe ragihand, Zagreb paytexta wekê paytexta Kroatyayê hate ragihandin.
Sedsalên 16 û 18an
Ji ber sedemên aborî û siyasî di navbera Kaptol û bajarê serweriya azad Gradekê de gelek têkilî hebûn lê ew wek bajarekî entegre nehatin naskirin, tevî ku Zagreb bû navenda siyasî û nûnertiya Kroatya, Slavonya û Dalmatiya dike, yekem car li Gradekê civiya. Li gel ku bajar di di sala 1621an de di bin qedexeya Nikola IX Frankopan de wekî cîhê Qedexeya Kroatya hate hilbijartin, Zagreb di sala 1557an de dibe paytexta Kroatya.
Li ser gazîkirina Parlamentoya Kroatyayê, îsûî hatin Zagrebê û yekem dibistana rêzimanê, Dêra Katherînan avakirin. Di sala 1669an de wan akademiyek ku tê de felsefe, teolojî û hiqûq dihatin hîn kirin ku saziya pêşeng a Zanîngeha Zagrebê ya îro ye ava kirin.
Di sedsalên 17 û 18an de Zagreb ji ber agir û webayê (nexweşiyek înfeksiyonî) xirab dibe. Di sala 1776an de, meclîsa padîşah (hikûmet) ji bajarê Varaždin derbasî Zagrebê dibe û di dema Joseph II de Zagreb dibe navenda fermandariya giştî ya Varaždin û Karlovakê.
Ji sedsala 19an heya nîvê sedsala 20
Di sedsala 19an de Zagreb dibe navenda Vejîna Neteweyî ya Kroatî û saziyên girîng ên çandî û dîrokî li bajêr têne damezrandin. Di 1850an de bajarok di bin şaredariya xwe yê yekem ji aliyê Janko Kamauf ve hate yek kirin.
Yekem xeta trenê ya ku Zagreb bi Zidani Most û Sîsakê ve girêdide di sala 1862an de hate vekirin û di sala 1863an de li Zagrebê kargehek hate vekirin.
Dua Lipa
Dua Lipa (jdb. 25 tebax 1995) stranbêj û strannivîseke brîtanî ye. Dua Lipa bi eslê xwe albana kosovarî û Bosnak ye.
Matun
Matun, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Çewlîgê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Dua Lipa
Di nîsana 2018an de hat derxistin, single "One Kiss", bi Calvin Harris re, li Brîtanyayê gihîşt hejmar yek, û bû yekemîn dirêjtirîn serkevtî yek ji bo hunermendek jin a 2018ê. Ew xelata Brîtanî ya 2019 ê ji bo Song of the Year xelas kir wergirt.
Zagreb
Ji sedsala 19an heya nîvê sedsala 20
Piştî Erdheja Zagrebê 1880, heya destpêka sala 1914an a Şerê Cîhanê yê Yekem li bajêr pêşkevtin geş dibe û bajêr karakterîstîk xwe ya ku îro heye werdigire. Yekem tramvaya hespan di sala 1891an de li bajêr hate bikar anîn. Avakirina xetên trênê bûne sedem ku derdorên kevn hêdî hêdî li Donji Grad de bibin yek ku bi şêwazek blokê ya birêkûpêk ku li bajarên Ewropa Navîn serdest e, diyar dibe. Ev yek dibe sedama gelek avahî abîde, park û gelek muzexane, şano û sînemayê ku bajêr têne avakirin. Di sala 1907an de santrala elektrîkê ya bajêr hate avakirin.
Ji 1ê çileya sala 1877an ve topa Gričê di dana nîvro de her roj ji Birca Lotrščakê tê avêtin. Di nîvê pêşîn a sedsala 20an de lê Zagrebê pêşveçûnek berbiçav pêk hatiye. Beriya Şerê Cîhanê yê Yekem de bajêr berfireh dibe û taxên mîna Stara Peščenica li rojhilat û Črnomerec li rojava hatin avakirin. Piştî şer navçeyên çîna karkeran ên wekî Trnje di navbera rêya rêhesin û Sava de hate avakirin lê avakirina navçeyên li ser girên başûr ên Medvednika di navbera her du Şerên Cîhanê de bi dawî bû.
Dua Lipa
Di sala 2019 de, wê jî xelata Grammy ji bo Hunermendê Nû yê Nû wergirt, û duetek bi Silk City re çêkir. Ew xelata Grammy ji bo Best Record Recorder wergirt. Serkeftina stranbêjan alikariya wê kir ku albuma xwe ya erû bi na"vê xwe bibe "yek ji albumên herî bêpergû li li ser Spotinûyxwedî yê be sertîfîkayên platîn. Albuma wê ya duyem a studyoyê, Future Nostalgia, di adar 2020 de hate derxis. . Serekê wê yê pêşîn "Destpêk Nakin" gihîşt hejmar du li sya Singles Chart û Billboard Hot 100 ya Amerîka.
Jînenîgarî
Dua Lipa ji dayik û bavên albaniyên Kosovayê û Bosnak ne. Bavê wê Dukagjin Lipa rêveberê marketîngê dikir û di heman demê de dengbêjê pêşeng a li koma rock a Kosovayê bû. Diya wê Anesa Lipa di turîzmê de kar dikir. Dêûbavên wê bi eslê xwe ji Kosovo a ne lê di 1992 de ji Priştînayê derketin. Bavê wê Dukagjin kurê Seid Lipa ye ku ji 1990 heta 1995 serokê serekê Enstîtuya Kosovayê bû. Lipa ji xwişk û birayek xwe piçûktir e.
Zayele
Zayele ku maneya wê ”dengvedan” e, beşa kurdî ya Radyoya Navneteweyî ya Swêdê (SR international) e. Bernameya xwe ya pêşiyê di 6-ê kanûna-paşiyê sala 2001-ê de ji Stokholmê bi kurmancî û soranî weşand. Weşanên Zayele ji roja 16 çile 2006 ve bûye rojane.
Paqijiya Mezin
Paqijiya Mezin a Stalînî (bi rûsî Чистка Tschistka, pirjimar Чистки Tschistki) serdemek dîroka Sovyetê bû. Li gorî nêrîna Stalînîst, di vê serdemê de kesên siyasî yên “bêbawer” û muxalîf bi awayekî girseyî hatin çewisandin û qetilkirin. Hejmara giştî ya qurbaniyan ne diyar e û zehmet e ku were piştrast kirin. Texmînên dîroknasan ji yek mîlyon heta 60 mîlyon mirî ne.
Zagreb
Ji sedsala 19an heya nîvê sedsala 20
Di salên 1920an de nifûsa Zagrebê ji sedî 70 zêde dibe ku ev yek mezintirîn geşbûna demografîk ê di dîroka bajêr de ye. Di sala 1926an de yekem stasyona radyoya li herêmê ji Zagrebê dest bi weşanê dike û di sala 1947an de Pêşangeha Zagrebê (Fuar) hate vekirin.
Zayele
Di 2015ê de navê radyoyê guherî û bû Radyoya Swêdê.Xebatkarên Zayele Şîlan Diljen, Zana Serin û Nasser Sina ne.
Dua Lipa
Jînenîgarî
Di 14 saliya xwe de, Lipa dest bi şandina kasêtên stranên xwe yên bijare yên ji hêla hunermendên mîna Pink û Nelly Furtado ve li ser YouTube-ê kir. Di temenê 15 salî ya xwe de, ew vegeriya London û biryar da ku bibe stranbêj. Lipa bi hevalê xwe re jiyaye û li dibistana Hill Hillê ya parlamenê xwendiye, roja Saturdemî vegeriya Dibistana Şanoyê ya  Sylvia Young. Ji bo ku ji bo dravên muzîkê peran qezenc bikin, Lipa kareyên cihêreng hebû, mîna xwaringeha mêvandariyê û klûbên şevê. Wê gava ku ew 16 salî bû, wekî modelek ji bo katalolyona serhêl ASOS Marketplace dest bi kar kir. Lêbelê, wê ew hişt ku rêveberek jê re got ku giraniya xwe bide.
Cesena
Cesena, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Zagreb
Ji sedsala 19an heya nîvê sedsala 20
Di dema Şerê Cîhanê yê Duyem de, Zagreb dibe paytexta Dewleta Serbixwe ya Kroatyayê ku ji hêla Almanyaya Nazî û Îtalyayê ve hatibû piştgirî kirin. Dîroka Zagrebê di Şerê Cîhanê yê Duyem de bi bûyerên terora rejîmê û sabotajên berxwedanê re rûbirû dimîne û rejîma Ustaša di dema şer de li bajêr û li nêzîkî bajêr bi hezaran kes bidarvekiriye. Di dawiya şer de bajar ji aliyê Partîzanan ve hatiye desteser kirin. Ji sala 1945an heta sala 1990an Zagreb dibe paytexta Komara Sosyalîst a Kroatyayê ku yek ji şeş komarên sosyalîst ên Komara Sosyalîst a Federal a Yugoslavyayê bû.
Serdema nûjen
Devera di navbera rêya rêhesin û Çemê Savayê de piştî Şerê Cîhanê ya Duyem de dibe şahidê avakirinek nû. Piştî nîvê salên 1950an, avakirina deverên niştecîh ên nû li başûrê Çemê Savayê dest pê kir ku herêm wek Novi Zagreb (Zagreb Nû) hate binavkirin. Navê berê vê herêmê "Južni Zagreb" (Başûrê Zagreb) bû. Di roja îro de Novi Zagreb bi navçeyên wekê Novi Zapad û Novi Zagreb hatiye dabeşkirin.
Bajêr ber bi rojava û rojhilat ve berfireh dibe ku taxên wekê Dubrava, Podsused, Jarun û Blato bi vê berfireh bûne derketine holê.
Stasyona trêna kargoyê û Balafirgeha Navneteweyî ya Pleso li başûrê Çemê Savayê hatine çêkirin. Navçeya pîşesazî ya herî mezin ê bajêr (Žitnjak) li beşa başûrê rojhilatê bajêr e û berfirehbûna deverên pîşesaziyê yên li derûdora rojhilatê bajêr e ku di navbera Çemê Savayê û herêma Prigorjê de ye.
Herêm di salên 1991-1995an dema Şerê Serxwebûnê yê Kroatyayê de dibe şahidê hinek şerên sporadîk li derdora baregehên Artêşa JNAyê lê herêm ji zirarek mezin xilas dibe. Di gulana sala 1995an de, di du êrîşên roketan de ku ji aliyê topxaneyên serbiyan ve hat avêtin di encamê de 7 sivîl hatin kuştin û gelek jî birîndar çêdibin.
Devera bajarvanî Zagrebê bi bajarên derdorê Zaprešić, Samobor, Dugo Selo û Velîka Gorîka ve girêdide. Sesvete yekem û devera herî nêzîk bû ku bûye beşek ji bajêr û ji bo armancên îdarî di nav bajarê Zagrebê de ye ku niha navçeya bajêr ya herî li rojhilat e. Di sala 2020an de li bajêr bi mezinahiya 5,5 pîvekê erdhejek pêk hat û di erdhejê de li qada dîrokî ya navenda bajêr gelek avahî ziyan dîtin. Ev erdhej ji erdheja wêranker a Erdheja Zagrebê 1880an vir ve erdheja herî bihêz bû ku bandor li bajêr kir.
Erdnîgarî
Zagreb li Kroatya navendî ye ku li quntarên başûrê Çiyayê Medvednîka û li ser peravên Çemê Savayê hatiye avakirin. Bajêr bi bilindahiya 122 mêtreyê ji asta deryayê bilind e.
Avhewa
Avhewaya Zagrebê wekî avhewa okyanûsî (Köppen classification avhewa Cfb) bi bandorên parzemînî yên girîng tê dabeş kirin ku pir ji nêz ve li ser avhewa parzemînî ya şil (Dfa/Dfb) û her weha avhewaya subtropîkal a şil (Cfa) ve têkildar e. Li bajêr çar demsalên cuda hene. Havîn bi giştî hênik in, carinan jî germ in. Di dawiya meha Gulanê germahiya bajêr hêdî hêdî çêdibe ku di vê mehê de germahî dest pê dike ku ji xeynî hinek caran germahyê, bajêr pir caran pir hênik e. Pêlên germê çêbibin lê demek kurt in. Germahiya havînê bi navînî 14,6 rojan nêzîkî 30°C (santîgrat) bilind dibe. Di demsala havînê de baran zêde ye û dema baranê bi giranî birûsk vedide û pêre baranê dibare. Bi barîna 840 mm salane, Zagreb nehemîn paytexta herî bi barana a Ewropayê ye ku ji Lûksemburgê kêmtir, ji Bruksel, Parîs û Londonê zêdetir baran lê bajêr dibare. Lê li gorî van bajaran, Zagreb rojên bi baran kêm e lê ji ber barîna baranê ku bi giranî di dawiya biharê û havînê de çêdibin, barana salane zêdetir e.
Payîz di qonaxa xwe ya destpêkê de bi gelemperî hewa xweş û tav bi xwe re tîne û hinek caran jî di paşerojê de baran dibare. Payîza dereng bi zêdebûna nerm di hejmara rojên baranê de û kêmbûna gav bi gav di navgînên germahiya rojane de tê diyar kirin. Ji nîvê cotmehê heta çile, digel navçeyên bajarokên bakur ên li quntara Çiyayê Medvednîkayê û her weha navçeyên başûrê navendî yên li tenişta Çemê Savayê berê siban min çêdibin.
Germahiya herî bilind a ku li îstasyona hewayê ya Maksîmirê hatiye tomarkirin di meha tîrmeha sala 1950an de 40,4 °C bû û ya herî kêm di sibata sala 1956an de -27,3 °C hatiye tomarkirin. Di sibata sala 1940an jî li Balafirgeha Borongajê ye ku germahî -30,5 °C hatiye tomarkirin.
Paqijiya Mezin
Di nîvê salên 1920an de, Yosîf Stalîn dest bi derxistina dijberên siyasî yên rastîn an gumanbar ji Partiya Komunîst (PKYS) kir. Dûv re, ew kes gelek caran ji bo karê bi zorê yê li Gulagê ketin zîndanê, an jî li ser sûcên derewîn di darizandinên şovenî û veşartî de bi îdamê hatin mehkûmkirin. Îtîrafên bi vî rengî di bin îşkenceyê de dihatin standin.
Xêdûk
Xêdûk  gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Paqijiya Mezin
Pêla duyemîn a paqijkirinê di destpêka sala 1948an de dest pê kir. Ew di serî de li dijî Cihûyên Yekîtiya Sovyetê hatin kirin, yên ku wekî "kozmopolîtên bêbinî" dihatin şermezar kirin. Kampanya di destpêkê de bû sedema hilweşandina Komîteya Antî-Faşîst a Cihû û îdamkirina rewşenbîrên cihû, ku di bin navê Şeva Helbestvanên Kuştî tê bibîranîn. Ew bi navê Komploya Doktoran gihîşt lûtkeya xwe û ji nişka ve bi mirina Stalîn di adara 1953 de bi dawî bû.
Şahîn
Şahîn (Buteo buteo), cureyekî baziyan e.
Belavbûna erdnîgarî
Şahîn li parzemînên Afrîka, Asya û Ewropayê belav dibe.
Şayes
Dirêjiya şahîn nav 40-58 cm û tevî baskan digihîje 109-136 cm. Giraniya laşê şahînê qasî 427-1364 g. Rengê pûrtên şahîn gor binecureyên wî tê guherîn, lê rengê şahîn ji spî ta reş heye û bi siyên ji rengê qehweyî ku mîna gerdenan xuya dikin.
Reftar
Şahîn hêk û hêlînkirin li daristanan dike. Şahîn li keviyan dijî li ser erdên vekirî nêçîrê dike. Şahîn bi gelemperî, guhandarên biçûk, laşên lawirên mirî, qerqewil, kergoşk, mar, qirtîş, kurm, mêş û mûr dixwe. Banga şahîn kelogirî ye wekî peea-ay ku nêzî dengê pisîkan e (miyaw).
Taksonomî
Zaneyarê swêdî Linnaeus şahîn di bin navê Falco buteo danasîn û dabeşandibû di pirtûka Systema naturae de sala 1758an.
Moravya
Moravya (bi çêkî û slovakî: Morava, bi almanî: Mähren) herêmeka rojhilata Çekyayê ye. Navê herêmê ji navê rûbarê Morava tê. Ev rûbar dikeve bakurê rojavayê herêma Moravya.
Erdnigarî
Moravya yek ji sê herêmên çekyayî e ku dikeve başurê rojhilata Çekyayê. Herêma Moravya-Sîlesya û komara Polonyayê dikevin bakurê wê. Komara Slovakya li rojhilat, Awistriya li başûr û herêma Bohêmya ya Çekya li rojavaya wê ne.
Muhsin Yazıcıoğlu
Muhsin Yazıcıoğlu (jdb. 1954 li Şarqije; m. li Gurgum) parlementer, siyasetmedarekî tirk û serokê partiya neteweperest BBP'yê bû.
Jiyan
Muhsin Yazıcıoğlu di malbateke cotkar de hatiye jiyanê. Perwerdeya bingehîn li Şarqijeyê dibîne û ji sala 1972 ve li paytext Enqereyê dest bi perwerdeya veterîneriyê dike.
Hêj di ciwaniya xwe de tevlî Gurên Boz (Bozkurtlar) dibe û li dijî çepgir û Kurdan têdikoşe. Di demekê kurt de dibe yek ji kadroyên sereke yên MHPê û li cem serokê MHP û Bozkurtlaran Alparslan Türkeş cih digire. Di cûntaya 12ê îlonê (1980) de bo demekê tê girtin.
Muhsin Yazıcıoğlu marî bûbû û bavê du zarokan bû.
Îbrahîm Yûnisî
Îbrahîm Yûnisî wergêr û nivîskarekî kurd bû. Ew di sala 1917 /1925 /1926 'an de li Baneyê (Rojhilatê Kurdistanê) ji dayika xwe bûye. Wî doktoraya aboriyê di Zanîngeha Sorbona ya Parîsê de xwendiye. Ji ber çalakiyên siyasî di sala 1954an de tê girtin û 8 sal ceza lê tê birrîn. Ew di zindanê de hînî zimanên Îngilîsî û Fransî dibe.
Nivîskarê navdar bi dehan berhem nivîsandine û xwedî 60 berhemên wergerê ye, bi taybetî, ji înglîzî û fransî bo farisî.
Îbrahîm Yûnisî yê ku 86 salî bû, di 8'ê reşemiya 2012an de li Tehranê koça dawî kir û di roja 10'ê reşemiyê de jî termê wî li goristana Silêman Begê ya Baneyê spartin axê.
Herbert Kroemer
Herbert Kroemer (Herbert Krömer) (jdb. 25ê tebaxê 1928 li Weimar) fîzîknasekî Alman e. ist ein deutscher Physiker und Nobelpreisträger. Sala 2000î bi tevî Zhores Alferov û Jack Kilby, Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Jînenîgarî
Piştî dibistana amadeyî di sala 1947î de li zanîngeha Jena, dest bi perwerdeya fîzîkê dike. Bi awayekî ji DDRê direve û derbasî rojava dibe. Li zanîngeha Georg-August a Göttingenê perwerdeya xwe didomîne. Sala 1952î bidawîdike û li postageriya Almanyayê dixebite. Sala 1954î diçe DYAyê. Li Princeton û Palo Alto di gelek lêkolînan de cihdigire. Di nava salên 1968-1976î wekî profesor li zanîngeha California dersdariyê dike.
Xebat û girîngî
Ne tenê li ser mijarên aktûel û kivşekirî xebitiye. Li ser bîpolartransîstoran xwedî kedeka mezin e. Herwiha li ser lazeran gelek lêkolîn kiriye. Di salên 70î de xwe bi giranî daye ser fîzîk a ceribandiniyê. Gelek angaştên wî yên li ser kombînasyona materyalan hene.
13ê hezîranê
Kurdistan
1859: Li Erziromê erdhej çêbû, 3 hezar kesan jiyana xwe ji dest da.
Cîhan
1999: Yekemîn car jineke kurd, Feleknas Uca, wekî parlamenter kete Parlamena Ewropayê.
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Cemal Şener
Cemal Şener (jdb. 1951 li parêzgeha Ezirgan) yek ji siyasetmedar û nivîskarên îdeolojiya fermî ya dewleta tirk bû. Bi lêkolîn û angaştên xwe yên derbarê elewîtiyê tê naskirin.
Di Zanîngeha Stembolê de mirovnasiyê xwendiye û lîsansa xwe ya bilind jî li fakûlteya aboriyê ya heman zanîngehê di beşa zanîna polîtîk de dike. Di kovarên wekî Cem û Nefesê de dinivîsîne.
Nêrînên Şener serî de ji elewiyan bi xwe, ji aliyê gelekan ve bi tundî tên rexnekirin. Herwekî gelek alîgirên ramanên wî jî hene. Gorî rexnegîran ew dixwaze hêz û civaka herî dînamîk a Tirkiyê bi dewletê ve bide girêdan û elewiyan bi dewletê re dîsa li hev bîne, xeyîdîna rlewiyan derbike.
Cosne-d'Allier
Cosne-d'Allier, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Bazê, Hewlêr
Bazê, gundekî bi ser navçeya Barzan a parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Awistirya
Awistirya (wek Austriya, Awistriya, Awistiriya, Ewistirya û Ostriya jî tê nivîsandin) yan Otrîş yan jî Nemsa û bi fermî Komara Awistiryayê (bi almanî: Republik Österreich) dewleteke federal, di Ewropaya navîn de ye.
Hopka
Hopka, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Awistirya
Bi sîstema demokrasiya parlemanî tê îdarekirin. Sînorên Awistiryayê ji bakur ve bi Almanya û Komara Çek, ji aliyê rojhilat ve Slovakya û Mecaristan, ji başûr ve Slovenya û Îtalya û ji aliyê rojava ve Swîsre û Liechtenstein e. Dewleta federal ji sala 1955'î pê ve endamê NY û ji sala 1995´î pê ve jî endamê Yekitiya Ewropayê ye.
Bi texmîn li Awistiryayê derdora 55.000 - 80.000 kurd, piranî li bajarên Viyana û Grazê, dijîn.
Erdnîgarî
Awistirya ji Gola Konstanz li rojava heya Gola Neusiedlersee li rojhilat dirêj dibe. Dûrahiya ji xala herî rojhilat heya xala herî rojava 570 kîlometre ye û ji xala herî bakûr heya nuqteya herî başûr nêzîkê 300 kîlometre ye.
Nêzîkî sê-çarêkên welêt çiyayî ye, ji ber ku li Alpên Rojhilat e. Dirêjahiya Çemê Dunayê, ku welêt ji rojava ber bi rojhilat ve li bakûr derbas dike, 350 kîlometre ye. Ev beş cihên herî nizm in. Çiyayên Alp Li Awistirya, wan ji rojava ber bi rojhilat ve welatê xwe di sê rêzan de girt. Çiyayê herî bilind ê welatî "Grossglockner" e ku bilindahiya wî 3798 mêtre ye.
Her çend bi golên pir dewlemend be jî, ev gol pir piçûk in. Gola wêya herî mezin Gola Neusiedl e, ku rûbera wê 320 km² ye. Beşek jê jî Mecarîstan ye.
Tûrîzmê
Çiya, daristan û geliyên Awistirya di havîn û zivistanê de cihên betlaneya îdeal in. Gol, Çiya û gelî bi werzîşên xweyên cihêreng navdar in. Viyana navenda muzîk, hunerên bedew û bîrdariyên dîrokî ye. Opera, galeriyên hunerî û pêşandanên baleyê li Paytextê têne berhev kirin. Bi hezaran ziyaretvan di mehên zivistanê de ji bo ski bikin tên Awistiryayê.
Firfol
Firfol, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Courteney Cox
Courteney Cox (jdb.15ê hezîrana 1964an li Birmingham, Alabama ) lîstikvaneke amerîkî ye. Lîstikvanê ku di rêzefîlma TV Friends û fîlma tirsnak Scream  lîst.
Biyografî
Courteney Cox zaroka çaremîn a Richard Cox û Courteney Copeland bû û li Alabama mezin bû. Piştî qedandina Dibistana Bilind a Mountain Brook, ew çû Koleja Mount Vernon ji bo xwendina xiratê. Di dawiya salekê de, di encama lihevkirinek bi Ajansa Modelê ya Ford re, wê dev ji dibistana xwe ya xiratê berda û çû New Yorkê da ku kariyera xwe ya modelkirinê bidomîne. Di dema modelsaziyê de dersên lîstikvaniyê jî girt û bi vî awayî dev ji devoka xwe ya başûrî berda.
Piştî ku di sala 1984an de di vîdyoya muzîkê ya strana Bruce Springsteen "Dancing in the Dark" de xuya bû (wî bi Springsteen re li ser sehnê dans kir), Piştî wê Masters of the Universe (1987), Cocoon: The Return (1988) û Blue Desert (1991)de û gelek projeyan wisa yên fîliman cih girt.
Wî di rêzefîlma televizyonê ya kurt de Misfits of Science (1985) û pîşt re di rêzefîlma Family Ties de, (ku ji 1987an heya 1989an derbas bû), lîst.
Courteney Cox bi rola xwe ya Monica Geller li ser Friends (1994 - 2004) herî baş tê zanîn. Ew di rêzefîlma Friends de tenê lîstikvan e ku ji bo Xelata Emmy nehatiye berbijar kirin. Wî her weha di gelek fîlmên Hollywoodê de wekî Animal Detective (1994), Scream (1996), Scream 2 (1997), Scream 3 (2000) û 3000 Miles to Graceland (2001) xuya bû.
Ew di 12ê hezîrana 1999an de bi lîstikvan David Arquette re zewicî, wan hev li ser seta fîlimê Scream nas kirî bûn. Di 13ê hizêrana 2004ê de ji zewaca wan keçek bi navê Coco Riley Arquette çêbû. Di sala 2010 de, hevjînê biryar da ku ji hev veqetin. Her du di gulana 2013 de ji hev cuda bûn.
Wî di rêzefîlma Dirt de lîst, fîlm 2017 li ser qenala FOX hate weşandin. Di navbera 2009 û 2015 de, wî di rêzefîlma komedî ya Cougar Town de lîst. Rêzefîlm di sala 2010an de ji bo Xelatên Kûreya Zêrîn berbijar bû.
Jiyana şexsî
Cox xwedan jiyanek evînî ya çalak bû. Hevalbendên wê yên berê jî promotorê rockê Ian Copeland, lîstikvan Michael Keaton û stranbêjekî Counting Crows ê Adam Duritz hene.
Hamek
Hamek, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Çewlîgê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Courteney Cox
Jiyana şexsî
Cox di 12ê hezîrana 1999an de, li Katedrala Grace li San Francisco, bi lîstikvan David Arquette re zewicî. Keça zewacê, Coco, di hezîrana 2004 de hate dinê. Jennifer Aniston, hevalbenda wê ya Friends û hevala wê ya nêzîk, bû dêya vaftîzê Coco. Cox eşkere kir ku piştî zayîna zaroka xwe şeş meh şûnde bi depresyona piştî zayînê re tekoşîn kir. Di 11ê cotmeha 2010an de, Cox û Arquette ragihandin ku zewaca xwe bîqedînin. Lê ew hevaltiya xwe yên nêzîk bidomînin û Coquette Productions'a (pargîdaniya çêkerînê ya ku wan bi hev re ava kirîbûn), têkiliyek xebatê bi hev re dewam bikin. Di hezîrana 2012an de, Arquette piştî ku nêzî du salan ji Cox veqetiya, serlêdana jinberdanê kir. Zewac di gulana 2013an de bi dawî bû.
Geldrop
Geldrop, bajarekî bi ser parêzgeha Brabanta Bakurê Holendayê ve ye.
Xerabreşk
Çend cihên bi navê Xerabreşk hene:
Courteney Cox
Jiyana şexsî
Cox di dawiya 2013an de tekîliyên endamê koma Snow Patrol'ê Johnny McDaid ra dest pê kir. Her du di hezîrana 2014an de nîşanî kirina xwe ragihand. Demekî kurt de gustîl avêtin lê tekîliyên xwe domandin.
Cox jî bi karateya Budokan re mijûl dibe.
Bad Hersfeld
Bad Hersfeld, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseê ye.
Lacanau
Lacanau, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Shivasatakshi
Shivasatakshi, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1)  cî digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 39 hezar 689 kes hatiye hejmartin
14ê hezîranê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Coulandon
Coulandon, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Paul Wesley
Paul Thomas Wesilewski an jî Paul Wesley (z. 23'ê tîrmehê 1982 li Nû Brunswick, Nû Jersey) aktorekî amerîkan e.
Boii
Boii (bi Latînî koma boius, bi Yewnanî Βοιοι) navê Romanî ye hindek eşîrên kevnar yên kelt e ko li Gaula aliyê dî yê çiyayên Alp (Fransa ya niha) û Gaula berîalpê (Îtalya ya niha), Pannonia (Mecaristan a niha), Bohêmiya, Moraviya, rojavayê Slovakyayê dijiyan.
Le Mesnil-Jourdain
Le Mesnil-Jourdain, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Bîrik, Wêranşar
Bîrik, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Pîroz
Pîroz, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Dara Hêniyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Grave, Brabanta Bakur
Grave, Brabanta Bakur, bajarekî bi ser parêzgeha Brabanta Bakurê Holendayê ve ye.
Alîçîn
Alîçîn gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 232 kes (50 malbat) bûn.
Unkervatnet
Unkervatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye.
Holîlê
Holîlê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Ladaux
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Edeb
Ebdullah Misbahedîn, Misbah Dîwan jî tê naskirin, yan jî Edeb (jdb. 1862 − m. 1912-17) Kurdê Rojhilata Kurdistanê ye, li bajarê Mehabadê jidyîkbûye perwerdehiya matematîk, geometrî, wênevantî û muzîkê girtiye. Li ser matematîkê berhemekî nivîsiye ev pirtûka wî li Tehranê hatiye weşandin. Berhemekî wî jî a helbesta ye ku ji 800 beytan pêk tê.
Reqa
Reqa an jî Qurmeya Firatê Paytext û cihê Rêveberiya xweser ya Rojavayê Kurdistanê ye. Bajar li kêleka Çemê Firatê hatî ye ava kirin. Reqa dikeve 160 km rojhilatê Helebê. Bajar di nav sala 796 û 809ê de paytextê Ebasîyan bû. Ev demê de xelîfe Harûn Reşîd bû.
Edeb
Berhema wî a helbestan wendakiribû lê wêjevanê kurd Beşîr Mûşîr pir lêkolîn kir û ev berhemên wî bidest xist.
Reqa
Di sala 2013'ê de şerê navxweyî yê Sûriyê de bajar kete bin kontrola Daiş'ê û bû paytexta Daîş'ê. Rûyê Daîş'ê de her roj Hikûmata Şamê, Rûsya, DYA, Ferensa, Urdun û dûgelên din ên Ereba bajêr bombebaran dikin.
6ê Hizêranê 2017'an de hêzên QSD'ê dest bi rizgarkirina bajar kirin di bin dagirîya Daiş'ê. Di 20ê Cotmehê 2017ê da QSDê bi fermî ragihand ku bajarê Reqayê hatiye rizgarkirin.
Fleury-sur-Orne
Fleury-sur-Orne, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xirbê Heriyê
Xirbê Heriyê,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Heyama
Heyama, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Beşagerd (navçe)
Beşagerd yek ji navçeyên parêzgeha Hurmizganê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Serdeşt e.
Nord-Pas-de-Calais
Nord-Pas-de-Calais (Bixwîne: Noxdpad kale) herêma Fransayê ko herî bakura welata Fransayê dikeve ye. Ew li sînorên Belçîka dimê û ji Départementên Nord û Pas-de-Calais pêk tê.
Bad Homburg vor der Höhe
Bad Homburg vor der Höhe, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseê ye.
Nord-Pas-de-Calais
Serbajarê wê Lille û hin bajarên xweyên dinên girîng Arras, Calais, Boulogne-sur-Mer, Dünkirchen, Cambrai, Douai û Valenciennes in. Ser 4 mîlonan re kes di sînorên wê de dijîn.
Dîrok
Ew axên Nord-Pas de Calais bi piranî cara pêşin di 1678an de keta destên Fransayê. Li ber wê ew di serokiya Burgundan de di destên Spanyayê de bû.
Ew ji 1994an virve bi Eurotunnel bi Brîtanyayê ve hatiye girêdaye.
15ê hezîranê
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Belûçistan
Belûçistan, herêmeke li ser sînorê Îran, Efxanistan û Pakistanê ye. Ev herêm welatê eşîrên belûçî ye. Li gorî zimannasan gelê belûçî bi esle xwe nêzîkî kurdan e. Eşîreke belûçan heye ku navê wê kord e û zimanê wan nêzîkî kurdî e.
Belûçîstan niha di nav sê dûgelan de parvekirî ye: Îran, Efxanistan û Pakistan. Li Îran û Pakistanê parazgehên bi navên Belûçistan hene. Eşîrên belûçî ên li Pakistanê zûda ji bo serxwebûnekirina Belûçistana Pakistanê li hember dewleta Pakistanî di şer dane.
Briarres-sur-Essonne
Briarres-sur-Essonne, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Helmond
Helmond, bajarekî bi ser parêzgeha Brabanta Bakurê Holendayê ve ye.
Keçika dê
Keçika dê, keçika diya xwe navê cure kufteyek ji pêjgeha kurd e. Tirk jî fêrî vê xwarinê bûne û navê wê jî kirine "anali kizli - bi dê û bi keçê". Bi taybetî li parêzgehên herêma Tolhildanê, Sêwas û Ezirganê tê xwarin.
Bingeha navê wê
Jinên kurd zarokên xwe di nava jiyanê de perwerde dikin, fêrî jiyanê dikin. Ji bo jîrek û behremend bin, van di zaroktiyê de dikişînin nava berpirsiyariyan. Ev xwarin jî wisa derketiye.
Karzêl
Karzêl, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Dara Hêniyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Keçika dê
Bingeha navê wê
Dê (mader) dema kufteyê çêdikin, keçik jî tên ji xwe re bi dest-lepên xwe yên biçûk kufteyên biçûk çêdikin. Dê û keçik kufteyên xwe bi serbilindî pêşkêşî bav û malbatiyan dikin. Bav viya wekî kufteya dê û keçikê binavdike, dipesinîne.
Pesinandinên wiha li Kurdistanê gelek tên kirin, ne tenê ji bo vê xwarinê. Şorbeyek heye ku jê re germiya qîza malê dibêjin ku hin kes viya wekî binavkirineke erotîk fêhm dikin, lê ne rast e. Zarok bi biharan pincarê berhev dikin (bi taybetî tirşo) û wan di nava kevirên panok (pehnok) de dikutin. Viya berdidin nava verokekê û didin ser agir, dikelînin. Dê û bav jî bo dilê zarokan nemîne, ji viya tehm dikin. Germiya tirşoyê wisa dibe germiya keçika malê.
Amadekirin
Bo dagirtina kufteyê berê goştê hêrayî û pîvazê biqelînin. Xwê, biharat, gûz û bexdenûsê bixinê û rawestînin bila sar be.
Bo hevîrê wê goştê hêrayî, savara pakijkirî, pîvaz û xwê bixin makîneya strînê û 10-15 deqe bistrînin. Dûv re di teştekê de cardin bistrînin, ji wan çêtiyên kufteyê amade bikin.
Kufteyên xwe tije bikin.
Ji bo zarokan, ango ji bo kufteyên keçikê jî herwiha çêtiyên biçûk ên bi qasî nokê amade bikin.
Rûn û mergeya xwe bixin verok, quşxane, beroş, qulpok kilince, sîtil an dista xwe û biqijilînin. 3-4 stekan ava xwe berdinê û bihêlin bila bikele.
Kufteyên xwe yeko yeko bavêjinê û kelek-dukel pê bînin. Kufteyên xwe ji nava avê derînin û bo destexaneyê (sifreyê) amade bikin.
Bîrik, Mêrdîn
Bîrik, gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Xirbê Qeya
Xirbê Qeya,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Airbus
Airbus S.A.S karxaneyeka çêkirina firokan e ko bi ber-ariyên EADSê birêvediçit. Bingehê serekî yê karxaneyê li bajarê Toulouseyê (Fransa) ye, lê gelek xebatên corbicorên wê li hindek cihên dî yên Ewropayê jî birêvediçin. Airbus bi tenê nêzî nîviya cêtên hêlên hewayî li cîhanê çêdikit. Nîviya dî ji aliyê hevrika wê firokên bazirganî yên Boyîngê dihên çêkirin.
Zagrosjet xwedî du firokeyên Airbusê ye.
Aviriyek
Airbus li sala 2001ê, li goreyê qanûna Fransayê bû şerîkeyeka S.A.S. Berî hingî, navê Airbusê Airbus Industrie bû.
Mesnil-Rousset
Mesnil-Rousset, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Satos
Satos, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Dara Hêniyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bax Serû
Bax Serû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 250 kes (59 malbat) bûn.
Abdullah Çatlı
Biyografî
Çatlı li parêzgeha Nevşehir a li Kappadokya ye, mezin bûye.
Bi tevî Haluk Kırcı tevlî Komkujiya Bahçelievler dibin (9ê çiriya pêşîn 1978 ku heft alîgirên Partiya Karkerên Tirkiyeyê jiyana xwe jidest dabû, dibe.
La Folie
La Folie, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ehmed Begê Komasî
Ehmed Begê Komasî (1795 - 1876 li Berdespî, Serşêw , Merîwan ) yek ji helbestvanekê kurd e ku bi zaravayê Hewramî nivîsiye.
Balinda
Balinda, gundekî bi ser navçeya Mêrgesor a parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye, yek ji gundên eşîra Berojî ye.
Poitou-Charentes
Poitou-Charentes (Bixwîne:Pwatû Şaxent, Oksîtanî:Peitau Charantas) yek ji herêmên Fransayê ko li rojavaya welata Fransayê dikeve ye. Ew ji çar Départementên bi navên Charente, Charente-Maritime, Deux-Sèvres û Vienne pêk tê. Ew xwediyê 25.810 km² pîvanê û 1 713 000 kes nifûsê ye. Serbajarê wê Poitiers e.
Benderebas (navçe)
Benderebas yek ji navçeyên parêzgeha Hurmizganê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Bender Ebbas e.
Kospa keş-xwînê
Kospa keş-xwînê di beşên veguhastinê gazên henaseyê de ye. Ew kospeke ku di navbara peqokê pişikê û hûrxwînboriyê de ye. Ew ji van qatan pêk tê:
Têreqasa vê kospê 0,2-0,6 μm. Ew bo oksîjen, karbondîoksîd, karbonmonoksîd û hin gazên din derbasbar e.
Kerik, Wêranşar
Kerik, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Lêdilê
Lêdilê, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Dara Hêniyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Heusden
Heusden, bajarekî bi ser parêzgeha Brabanta Bakurê Holendayê ve ye.
Rothenklempenow
Rothenklempenow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Imola
Imola, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye. Îmola, li ser deverê Çemê Santerno hatiye avakirin.
Xirbê Reş
Xirbê Reş,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Imola
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Couleuvre
Couleuvre, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Alan (eşîr)
Alan, navê eşîreke kurdan e.
Eşîra alan bi taybetî li Xoresanê, Wanê, Dêrsimê û Mukriyan dijî. Kesên alanî-alu li Wanê kurmancî, li Dêrsimê kirmanckî û li Mukriyan jî soranî diaxivin.
16ê hezîranê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Klundert
Klundert, bajarekî bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Hesen Dêra
Hesen Dêra, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Mezrakuzê
Mezrakuzê, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Dara Hêniyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
SAS
Şerîkeya Hevpişk ya Sadekirî (bi fransî: Société par actions simplifiée, bi înglîzî: Simplified Joint Stock Company) di qanûna Fransayê da kêm-zêde mîna Şerîkeya Berteskkirî (limited company) di qanûna Brîtanyayê da ye. Şerîkeyên weha, salixeka salane heye ko ji aliyê destgehekê alînegir ve dihêt têbînîkirin. Kurtiyeka salane û diravnameya mezaxtin û desthatanjî salane dihêt belavkirin. Serokê şerîkeyeka hevpişk ya sadekirî Président e. Lê, bervajî société anonyme çi board an destekên rêveber nîne. Şerîkeyê heye ko rêveberekê giştî (Directeur Général) jî hebit. Serok berpirsyarê karên şerîkeyê ye, lê rêveberê giştî jî derheqa aliyên sêyê wekî serokî desthilata wî heye.
Airbus şerîkeya mezin ya frok-çêkirinê şerîkeyeka S.A.S. e.
Komunên departmena Charente-Maritime
Li jêr 463 komunên departmena Charente-Maritime ya Fransayê hatiye nivîsandin.
Mezinawê, Alan
Mezinawê, gundekî gundistana ئالانa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mezinawê 51 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 244 e.
17ê hezîranê
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Kerik, Dêrika Çiyayê Mazî
Kerik, (bi tirkî: Incirli) gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Bender Lenge (navçe)
Bender Lenge yek ji navçeyên parêzgeha Hurmizganê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Bender Lenge e.
Inaruwa
Inaruwa, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) de cî digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 63 hezar 593 kes hatiye hejmartin
Doğan Güzel
Doğan Güzel, Dogan Guzel karîkaturîstekî kurd e. Wî fîgûrên Qirix û Niyo afirandine yên ku di çendîn rojnameyên kurdî de hatin weşandin. Ji ber zextên siyasî li Tirkiyê, ew koçî Ewropayê bûye û niha li Spanyayê dijî.
Xirbê Guran
Xirbêguran    gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye. Xirbêguran ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Kesire Yıldırım
Kesire Yıldırım (jdb. 21ê çiriya pêşîn a 1951, li Dep a Mezrayê), endameke berê ya PKKê û hevjîna berê ya serokê PKKê Abdullah Ocalan e. Di 1988an de ji ber nakokiyan ji PKKê vediqete, diçe Ewropayê.
Jînenîgarî
Bi malbatî ji Dêrsimê ne. Di salên 1940î de malbata wê ji Mêzgirê bar dikin Depê. Ew ji kurdên kirmanckîaxêv in. Kesire ji şeş zarokan a mezintirîn e. Di sala 1973an de dibistana amadeyî li Xarpêtê bi dawî dike. Bo demekê li gundek Depê mamostetiyê dike.
Courçais
Courçais, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Kesire Yıldırım
Jînenîgarî
Di 1974an de li dibistana bilind Gazi ya li Enqereyê, di beşa çapemenî-weşanê (bo rojnamegeran e) de dixwîne. Di sala 1978an de ji beşa radyo-televîzyonê dîplom digire. Sê meh şûn de bi Abdullah Öcalan re marî dibe.
Gregor Mendel
Gregor Johann Mendel (1822-1884) yekem kes bû ko bi rêkûpêk lêkolîn kir li ser veguheztina taybetmendiyên bomaweyî ji bavan bo weçeyan (nifşên nû).
Mendel xebatên xwe li ser riweka polkeyê (bezelye) kir û encamên taqîkirinên xwe bi rêbazên matematîkî şîrove kir. Bi van xebatên xwe Mendel bû damezînerê qanunên bingehîn ên bomaweyî yê.
Johann Mendel di 22ê tîrmeha, 1822 de, li Heinzendorf, ko wê demê beşek ji împaratoriya Hapsburgê (niha Hynčice, Komara Çek) bû, hat dinê. Bavê wî wek cotkarekî gundî debara malbata xwe dikir. Mendel, hestê hezkirina riwekan, ji diya xwe girtîbû. Du xwîşkên Mendel hebû, yek mezintirê Mendel, a din jî ji Mendel piçûktir bû. Mendel hê di piçûktiya xwe de dabû nîşankirin ko mereqdarê zanistê ye.
Di sala 1833yê de mamosteyê wî pêşniyar kir ko Mendel biçe dibistanek pêşketîtir a bi navê “Dibistana Navîn a Piarist” a li Leipnikê. (niha Lipnik). Pêşweçûnên Mendel di warê akademîk de berdewam kir, û di 1834ê de xwe li Gymnasium a li Troppau (Opava), tomar kir. Dilê Mendel hebû bibe mamoste. Piştî qedandina şeş salan li Gymnasiumê, hê divê du sal jî felsefe bixwenda ko mafê tomarkirina xwe ya zanîngehê bi dest xista. Lê dêûbavên wî nikaribûn pere dabîn bikin ji bo xwendina wî ya pêşdetir. Xwişka wî ya piçûk beşek ji cihêzê xwe da ko Mendel bikaribe xwendina xwe bidomîne. Herwisa Mendel di heman demê de ji bo qezenckirina pere, mamostetiyê jî kir û dersên taybet da hin xwendekaran. Di sala 1841ê de Mendel dest bi perwerdeya xwe ya Enstîtuya Felsefeyê ya Olmütz (niha Olomouc) kir. Mendel bi taybetî bi zanistên xwezayî re eleqedar bû.
Piştî du salên li Enstîtuya Felsefeyê, êdî mafê xwetomarkirina zaningehê bi dest xistîbû, lê ew ji ber aboriya xwe ya nebaş, ji xwendina li zanîngehê dilsar bibû. Loma ji bo debara jiyana xwe, biryara serîlêdana Keşîşxaneya Augustinian ya St.Brünn (niha Brno) da. Pêşniyara profesorê wî ew qas erênî bû ko Mendel bêyî hevpeyivîn, ji bo keşîşxaneyê hate pejirandin. Johann Mendel di cotmeha 1843yê de di keşîşxaneyê de dest bi ceribandinê(staj) kir, herwisa di vê demê de navê Gregor girt.
Di dirêjiya dema qonaxa stajê de, Mendel bi gelemperî mijarên klasîk dixwend, lê di demên xwe yê vala de xwendina xwe ya li ser riwek û mîneralan domand. Ji ber ko xwedîkirina pez, çandina fêkî û şerab bingeha aboriya Brno bû, wî di heman demê de pirtûkên di derbarê zanista çandiniyê jî xwend.
Serqeşeyê keşîşxaneyê C. F. Napp, lêkolînên serbixwe teşwîq dikir loma li keşîşxaneyê baxçeyek teqîkarî û herbariumek (herbarium) da avakirin.
Di sala 1847ê de Mendel wek qeşe (keşîş) hat destnîşankirin. Wî heta sala 1848ê xwendina îlahiyatê domand, di wê demê de ew bû qeşeyê civata keşîşxaneyê. Lêbelê, Mendel pir şermok û hesas bû ko bi awayekî bibandor ji civatên nexweş û êşkêş re xizmet bike, û bi nexweşiya koendama demarê ket. Gunehê serqeşeyê keşîşxaneyê bi Mendel hat, wî tayîn kir ko li bajarê Znojmo (Znaim), li başûrê Moravyayê, dersên klasîk û matematîkê bide xwendekarên pola heftemîn.
Mendel karên xwe baş bi cih anî û di sala 1849ê de li Gymnasiumê Znojmo wek mamosteyê cîgir hat erkdarkirin. Ew mamosteyekî bêhnfireh bû û bi xebatên xwe li fakulteyê bandorek erenî kir. Lêbelê, ji bo ko Mendel bibe mamosteyê asayî, divê ji ezmûnek jêhatîbûnê derbas biba û bida nîşankirin ko zanyariyên wî ji bo mamostatiyê bes e.
Mixabîn, bidestxistina sertîfîkaya mamostetiyê de astengî derket. Mendel di ezmûnên xwe yên fîzîk û meteorolojiyê de bi ser ket lê di beşên zoolojî û jeolojiyê de bi ser neket.
Sedemê biserneketina wî ev bû ko ew ji avantajên xwendina zanîngehê bêpar bû. Herwisa hewl dabû ko bi tena serê xwe amadekariya azmûnê bike, lê ji ber ko wekî mamosteyê cîgir dixebitî, pirraniya demên wî bi dersdayînê derbas dibû, loma ji bo azmûnê nikarîbû bi têra xwe xwe amade bike. Digel vê bêhêvîbûnê, Mendel wek mamoste, xwedî navûdengek baş bû.
Oosterhout
Oosterhout, bajarekî bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Gregor Mendel
Salek şûnve wî li Dibistana Teknîkî ya Brno de li dewsa mamosteyekî nexweş, dest bi mamostetiyê dersên dîroka xwezayî kir. Di dema vê karê xwe de, Mendel bû endamê awarte ji bo beşa Zanistên Xwezayî ya Civaka Çandiniyê.
Dema ko Mendel 29 salî bû, Serqeşeyê keşîşxaneyê C. F. Napp wî şand Zanîngeha Viyanayê da ko ji bo ezmûna mamostetiyê xwe bêtir amade bike. Di heyama 1851-1853yê de, Mendel bi piranî fîzîk dixwend, lê di heman demê de dersên matematîk, kîmya, zoolojî, botanîk, fîzyolojiya riwekan û paleontolojî jî girt. Ew bi taybetî bi botanîk û duregkirina (hîbrîdkirin) riwekan re eleqedar bû, lê xwendina wî ya di warê fîzîk û matematîkê de jî bandorek mezin li xebata wî ya paşîn kir. Di fîzîkê de wî sadetiya qanûnên xwezayî keşf kir, û di matematîkê de fêrî bikaranîna teoriya egerê (îhtîmal) û analîza îstatîstîkî bû.
Piştî ko perwerdeya xwe li Viyanayê qedand, Mendel di tîrmeha 1853yê de vegeriya keşîşxaneyê. Nayê zanîn ko çima wî di heman demê de dubare serî li ezmûne mamostetiyê nekir.
Mendel di sala 1855ê de hewl da ko ji nû ve serî li azmûna mamostatiyê bide, lê ew di cara duyemîn jî têk çû. Dibe ko nexweşiya wî rê li ber serketina wî girtî be. Mendel karê mamostetiyê berdewam kir, lê, wî ne tam lê nîv mûçe werdigirt.
Bomawe di riweka polkeyê de
Mendel demên xwe yê vala terxan kir ko li keşîşxaneyê çend lêkolînên serbixwe pêk bîne. Di destpêka salên 1850yê de, wî di riweka polkeyê, Pisum sativum de dest bi xebatên perîna destkarî kir, da ko diyar bike ka çawa sîfet ji nifşek diguhaze bo nifşên nû.
Di sala 1854ê de Mendel bû endamek resen a Beşa Zanistiya Xwezayî ya Civata Çandiniyê li Brno, ko navê wê paşê wekî Civata Zanistiya Xwezayî hat guhertin. Li civînên civakê de mijara duregkirina riwekan ji aliyê aboriyê ve dihat nîqaşkirin.