cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beyazit Taş
Jînenîgarî
Sala 2007ê li Swîsreyê di weşanxaneya Academic Press / Fribourg de pirtûka ya bi navê “Vom Wächter zum Übermenschen. Das Individuum als vernünftiges und konfliktlösendes Wesen bei Platon, Mill und Nietzsche“ (Ji nator (panêr) heya mirovê raser: Di Platon, Nietzsche û Mill de, takekesê wekî heybereke aqilbend û pozberiyan çareser dike) hat weşandin.
Boppard
Boppard, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Rheinland-Pfalzê ye.
Gerd Binning
Gerd Karl Binnig (jdb. li Frankfurt am Main) fizîknasekî Alman e. Sala 1986î bi tevî Heinrich Rohrer û Ernst Ruska, Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Jiyan
Piştî bidawîkirina dibistana amadeyî li Rudolf-Koch-Gymnasium a Offenbach am Mainê, dest bi perwerdeya fîzîkê dike.
Sala 1978î li Zanîngeha Goethe ya Frankfut am Main bi teza xwe ya "tûnnelspektroskopî di sûperragihandêran de (SN)x" doktorayê werdigire. Herwekî hin cureyên mîkroskopan jî wî û hevalên wî çêkirine.
Sala 1994î dikeve karê bazirganiya teknîkê û fîrmayeke dadimezirîne. Navenda fîrmaya wî îro li Münchenê ye.
Russvatnet
Russvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye. Gol, dikeve navbera çiyayên Surtningssue û Besshøyê.
Mézières-lez-Cléry
Mézières-lez-Cléry, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Stan
Di Zimanê kurdî da Stan bi çend ramanekên ji hev cida dihêt biakranîn:
Rihnasî (etîmolocî)
Ne dûr e ev peyv û peyvên stat, stadt û state di zimanên dî yên Zimanmalbata Hind û Ewropî da ji yek rihê bin.
Kûteh Mêhr
Kûteh Mêhr, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sarîçîmen
Sarîçîmen gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şîlloobasî
Şîlloobasî, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Frontenhausen
Frontenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sarê
Sarê, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Dengdêrên rêza navendî
Dengdêrên rêza navendî ji wan dengdaran e, ku di hin zimanan de tên bikaranîn. Di dema bidengkirinê de ziman pozîsyona navîn a di navbera dengdêrên rêza pêş û dengdêrên rêza paş de cî digire.
Lîsteya dengdêrên rêza navendî li gor Alfabeya Fonetîk a Navneteweyî
Carinan û  wek Dengdêrê rêza navendî ê girtî negilover û neşidandî dihesibînin.
Lüssow, Nordvorpommern
Lüssow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Delta (herf)
Delta (herfa mezîn Δ, herfa biçûk δ) tîpa çarem a alfabeya yewnanî ye.
Transkrîpsiyona kurdî d ye.
Cazouls-d'Hérault
Cazouls-d'Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Koda welatên navperên asta bilind
Koda welatên navperên asta bilind, (Îngilîzî ccTLD: country-code Top Level Domain) dirêjkirina du peyvên dawî ya danzanîna navnîşana Înternet a welatan e.
Mînak di navnîşana www.rojava.krd ".krd" ji bo Kurdistan nîşana Koda welatên navperên asta bilind dide. Mînak ev kod ji bo Rûsya ".ru", ji bo Îtalya ".it" ye. Koda desthilata welat li ser her Navnîşana web nayê dîtin.
Dizê, Şêxan
Dizê, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Darûziyafe
Darûziyafe navê cureyekê kufteyê ye. Ji ber ku bi pelhevîrkê tê pêçandin, hinek wê wekî kutilkê (dolmehê) didin nasandin. Ev jî rast e. Darûziyafe ji xwarinên ereban e, derbasê pêjgeha kurd jî bûye.
Çêkirin
Ji xeynî pelhevîrkê tevahiya melzemeyên xwe tevlîhev bikin, li makîneya goşt bixin, bistrên. Vê têkela xwe bikin wekî loxê, rûloyê û bi pelhevîrkê bipêçin.
Bi vî awayî bi qasî 20 deqeyê di sarincokê de bidin sekinandin. Dûv re rûloyên xwe derînin wan di berayiya 2-3 cm de tîke bikin û li şîşan bixin.
Li ser agirê komirê bipijînin. Kufteyên we pijiyan, wan bi firingî û îsotên xwe yên pijandî bixin binikên xwarinê û servîs bikin.
Pirrezîz
Pirrezîz, pirr ezîz navê kufteyeke pêjgeha kurd e. Ji goştê kişandî û rizê ye. Ji ber ku hundirê wê tê dagirtin, mirov dikare wekî kutilkê (dolmehê) jî binav bike.
Pardiye
Pardiye, gundekî ser Pilêmoriya Dêrsimê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Pirrezîz
Çima gotine pirr ezîz?
Em dizanin li Kurdistanê riz (birinc) kêm e û kurd pirranî savarê dixwin. Savar erzan, birinc biha ye. Gelek xwarinên ku riz tê de heye hatine pesinandin, bo mêvanan hatine pêşkêşkirin.
Lê, ezîziya vê kufteyê ne ji rizê ye. Ev kufte, kufteya palasan (koşkan) e, para mirovên "ezîz" e. Tê de him goşt heye, him riza biha, him hêşînî, hêk, kartol hene, him jî mîr û keyan ev xwarine. Ango gelek tişt dikevinê, biha ye, mîran xwariye, lewra jê re gotine pirr ezîz.
Lêkolîneke zanistî li ser xwarinên kurdî nehatiye kirin. Heya niha 1-2 pirtûk hatine weşandin ku ew jî tenê terîf in.
Çêkirin
Ser kufteyan (yan jî kutilkan) bi penîr, mergeyê por bikin, bavêjin firneyê (firûnê).
Dema we anî ser destexaneyê (sifreyê) hûn dikarin li ser daxwazê binikên xwe yên xwarinê bi kartol, gizêr, baqilê xatûnî (polik) ûêd bixemilînin.
Aloziya Parka Geziyê
Bûyera Parka Geziyê ya Taksîmê li Stembolê (Tirkiye) di roja 28'ê gulanê 2013'an de dest pê kir dema komeke li derdora 50 çalakvanên hawirparêz li meydana Taksîmê (Teqsîmê) ji bo parastina Parka Geziyê (Gezi Parkı) û li dijî birrîna darên parkê dest bi çalakiyên rûniştinê û protestoyan dikirin û polîsan bi gaza çavsotîner êriş anî ser wan û kesên din ên sivîl. Di encamê de gelek kes birîndar bûne. Yek ji birîndaran parlamenterê BDP'ê Sırrı Süreyya Önder bû. Pişt re li Stembol, Enqere û Îzmîrê û li gelek bajarên din ên Tirkiyeyê xwepêşandan û protesto berdewam bûn.
Di 16'ê îlona 2011'an de meclîsa Bajarvaniya Stembola Mezin biryar daye projeya avakirina Malleke mezin bi cih bîne ku di cihê parkê de dê were çêkirin. Di navbera sala 1806 û 1940'î de li vê derê Leşkergeha Taksîmê (Leşkergeha Topvanan a Xelîl Paşa) hebû û ev projeya nû jinûvekirina avahiya qişleyê ye. Lê belê Dadgeha Stembolê destûr hîn nedaye ev proje were bicihanîn. Tevî wê jî, makîneyên kolandînê di 28'ê gulanê de dest bi karê xerakirina parkê bikira. Tevî protestoyên Komeleya ji bo Parastin û Ciwankirina Parka Geziyê ya Taksîmê jî, serokwezîrê tirkî Recep Tayyip Erdoğan wisa got: "De bikin, bila hûn çi bixwazin bikin. Me li ser biryar daye û emê ava bikin."
Projeya nûkirina Qişleya Taksîmê di çarçoveya çêkirina cihên ji bo peyayan a Bajarvaniya Stembolê de ye.
Marions
Marions, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kaxizman
Kaxizman an jî Qaxizman girêdayê bajarê Qersê ye. Temamiya navçeya Kaxizmanê bax baxçe, gul û gulistan e, navçeyek bi heşinayî ye.
Di navçeyê de dibistanek mezin heye. Gundên herêma Kaxizmanê û gundên Îdir, Qulp, Selîm, Sarîqamîş, Dîxor, Erdehan ê bi temami tên vê dibistanê. Eva yêka jî bi destê dewleta tirk tê kirin. Bi taybetî, ji bo ku zarokan di biçûktiyê da asîmile bikin. Lêbelê zarok mezin dibin û xwe nas dikin, dizanin ku ew kî ne. Di vî dibistanê da gellek mirovên navdar derketine. Navê dibistanê Dibistana herêmî ya leylî ya Kaxizmanê (bi tirkî: Kağizman yatili bölge okulu) tê binav kirin.
Dema Rusa de di sala 1897 de nufusê Kurda li wî navçeyî de 17.773 buye.
Zwickau (cudakirin)
Zwickau navî
Les Éduts
Les Éduts, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Borgentreich
Borgentreich, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Weidingen, Almanya
Weidingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kûçikê Mezin (komstêr)
Kûçikê Mezin komstêreka li başûra ekwatora ezmên û li başûr roavaya komstêra Oryonê dikeve ye. Sê stêrên Kemera Oryonê yên li ser rêzeke rêz dibin stêra Qurix, stêra herî gêşa ezmana şev, nîşan didin. Ew komstêra yek ji 48 komstêrên ku ji hêla stêrnasê yewnan Batlamyûs diyar bûye û ew yek ji komstêr ên îroyîn e jî. Ew pirrcaran wek kûçikê Oryonê, nêçîrvanê di mîtolojiya yewnan de, tê nîşandan. Ji ber stêra Qurix jî têde ye ew ji berê de, ji demên kevnare virve, pirr bi mehne bûye. Wendabûna stêra qurixê ya di meheyên havînê de, germa havînê zêde dibe û tekrar xwiyabûna wî ya ezmana şevê re, di serê meheya gelawêjê de, tîna germê dişkê. Ew rojên li ezmana şev xwiya nedibû, Yewnan di demên berê de wek germa kûçikan bi nav dikirye.
Geştirîn stêrk
Ji xeynî van stêrên herî geş ên komstêrê, VY Canis Majoris gorî çapê stêra herî mezina tê zanîn e.
Cismê Messierê tekaneyê di vê komstêrê de Messier 41(NGC 2287) e.
Sandvatnet/Kaldfjorden/Øyvatnet
Sandvatnet/Kaldfjorden/Øyvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
ELVO
ELVO hilberînerek wesayîtên Yewnanî ye ku li Selanîkê ye. Şirket di sala 1972 de bi navê Steyr Hellas hate damezrandin û navê xwe yê niha di sala 1987 de girt. Bi giranî otobus, kamyon, wesayîtên leşkerî çêdike.
Mignères
Mignères, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
ELVO
Pargîdanî di 14ê Sibata 2021-an de ji hêla konsorsiyûma Israelisraîlî ve hate kirîn.
Zirkêt
Zirkêt, gûndeke bi ser navçeya Dêrxas a Mûşê ve ye.
Serê Ava Sipî
Serê Ava Sipî an jî Serê Avê, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Ev der wek ku miroven li hereme jı xwera ten betlane te binavkirin. Dibeku ev ji weki çihe turizma Kurda ye. Bi rasti ji cîheki gelek xwêş e u mirov dixweze ve dere behna xwe berde.
Xelîl Qedişî
Xelîl Qedişî (Rojbûn 1957 li komelgaha Qediş. Li Amêdiyê) Ew Akterekî komêdîye yê devara amêdiyê ye. Di sala 1992 ji bo yekam car dast bi karê xwe yê komêdî dike. Herwesa wî beşdarî di gellek berhem û filmên komîke de kirye li ser astê parêzgaha duhokê.
Saint-Germain-de-Salles
Saint-Germain-de-Salles, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Keyfçî Mihemed Ehmed Derwêş
Keyfçî Mihemed Ehmed Derwêş, Keyfçî Miḧemed Eḧmed Derwêş, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Joey King
Dema ku rola xwe ya bi navê Ramona Quimby gêrandî, di filmê komêdî yê bi navê Ramona and Beezus (2010) de, di nava temaşevanan de navdar bû. Herwesa hatiye xelatkirin bi xeltên weke Primetime Emmy û Golden Globe.
Sîvok
Sîvok, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Şenkîce
Şenkîce, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Revadaniq
Revadaniq gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hecîmoseyêb
Hecîmoseyêb, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kosova
Kosova (bi albanî: Kosova an Kosovë, serbî: Косово, Kosovo) dewleteke li başûr rojhelata Ewropayê ko xwe wek dewleteke serbixwe daye zanîn. Di 17ê şibatê 2008an de meclîsa Kosovayê serxwebûna xwe ji Serbistanê da zanîn. Ji wê demê ve ji aliyê 101 welatên endamên Neteweyên Yekbûyî ve weke dewleteke serbixwe hatiye naskirin.
Sînorên wêyê bi Serbistan, Montenegro, Albanya û Makedonyaya Bakur re hene. Ew nifûsekê ser du milyonan re yê ko bi piranî ji albanan pêk tê dihewirîne. Paytexta wê û bajarê wê yî herî mezin Priştîna ye. Piraniya navenda Kosovayê ji aliyê deşt û zeviyên berfireh ên Dukagjini û Kosovayê ve serdest e. Çiyayên Lanet û Šar li başûrrojava û başûrrojhilat bilind dibin.
Dîrok
Di kevnariya klasîk de, eşîra navendî ya ku li ser xaka Kosovayê derketibû holê Dardanî bûn, ku di sedsala 4an ê berî zayînê de bi navê Padîşahiya Dardanyayê siyasetek serbixwe ava kirin. Ew di sedsala 1an de berî zayînê ji hêla Împeratoriya Romayê ve hate girêdan û ji bo hezarsala pêş de, axa beşek ji Împeratoriya Bîzansî ma, ku desthilatdariya wê ji hêla êrîşên Slaviyan ve di destpêka sedsala 6an-7an de hate hilweşandin. Di sedsalên paşê de, kontrola herêmê di navbera Bîzansiyan û Yekem Împaratoriya Bulgaristanê de cih girt. Di sedsala 13an de, Kosova bû bingeha dewleta Sirbî ya navîn û di heman demê de ji sedsala 14an ve bû navenda Dêra Ortodoks a Sirbî, dema ku statûya wê ji bo baviksalarî hate bilind kirin. Berfirehbûna Osmaniyan li Balkanan di dawiya sedsala 14an û 15an de bû sedema têkçûn û hilweşîna Împeratoriya Sirbî; Şerê Kosovayê ya sala 1389-an wekî yek ji demên diyarker di dîroka serdema navîn a Sirbî de tê hesibandin. Osmaniyan piştî Şerê Duyemîn ê Kosovayê herêm bi temamî bi dest xist. Împaratoriya Osmanî heta sala 1912an bi qasî pênc sedsalan li herêmê hukum kir.
Di dawiya sedsala 19an de, Kosova navenda Tevgera Neteweyî ya Arnavutî bû û serhildana Albanî ya sala 1910an û serhildana Albanî ya 1912an lê qewimî. Piştî têkçûna wan di Şerên Balkanan de, Osmaniyan Kosova radestî Sirbîstan û Montenegroyê kirin. Herdu welat piştî Şerê Cîhanê yê Yekem beşdarî Yugoslavyayê bûn û piştî heyamek unîterparêziya Yugoslavyayê li Padîşahiyê, destûra Yugoslavyayê ya piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn Parêzgeha Xweser a Kosova û Metohiya di nav komara damezrîner a Yugoslavya ya Sirbistanê de ava kir. Aloziyên di navbera civakên Arnawut û Sirb ên Kosovayê de di sedsala 20-an de şewitîn û car caran bi tundî û tundûtûjiyeke mezin derketin, di Şerê Kosovayê yê 1998 û 1999an de ku di encamê de artêşa Yugoslavyayê vekişiya û Mîsyona Rêveberiya Demî ya Neteweyên Yekbûyî li Kosova hate damezrandin. Di dawiyê de, Kosova bi awayekî yekalî serxwebûna xwe ji Sirbîstanê di 17 Sibat 2008 de ragihand û ji wê demê de ji hêla 101 dewletên endamên Neteweyên Yekbûyî ve wekî dewletek serwer hate pejirandin. Sirbistan bi fermî Kosovayê wek dewleteke serbixwe nas nake û her çendî ku ew desthilatdariya saziyên Kosovayê wekî beşek ji Peymana Brukselê ya 2013an qebûl dike, ew wekî Parêzgeha Xweser a Kosova û Metohiya ya pêkhatî ya wê dibîne.
Kosova welatek pêşkeftî ye ku xwedan aboriyek dahata navîn ya jorîn e. Ew ji destpêka krîza darayî ya 2007-2008 ve di deh salên dawî de mezinbûna aborî ya zexm jiyaye ku ji hêla saziyên darayî yên navneteweyî ve hatî pîvandin. Kosova endamê Fona Pereyan a Navneteweyî, Banka Cîhanî ye û ji bo endamtiya Konseya Ewropayê, UNESCO, Înterpolê û ji bo statûya çavdêr di Teşkîlata Hevkariya Îslamî de serlêdan kiriye.
Gelhenasî
Albanî û serbî zimanê fermî ya Kosova ne ye. Ev herdû ziman bi sedsalane ku li Kosovayê tê axavtin. Bi kêmasî zimanê bulgarî û tirkî jî li welat tê axavtin. Piraniya Tirkaxivên Kosovayê li bajar û navçeyên Prîzrên, Ferîzay û li Priştînayê dijîn.
Lîsteya Demografîkên Bajarên Kosovayê: Lîsteya dînên Kosovayê:
Gottfrieding
Gottfrieding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Elîxacê
Elîxacê, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Jakobsdorf
Jakobsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Cazouls-lès-Béziers
Cazouls-lès-Béziers, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Les Églises-d'Argenteuil
Les Églises-d'Argenteuil, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Cazouls-lès-Béziers
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kazım Öz
Kazım Öz, yan jî Kazim Oz derhêner û fîlmçêkerê kurd e.
Oz di sala 1973an de li Dêrsimê hate dinê. Dîplomeya zanîngeha muhendîsiyê girt. Di sala 1998an de xwendegeha sînemeyê tewa kir û di nav koma teatra Jiyana Nû de wek lîstikvan û senograf çar salan cîh girt. Ji sala 1996an vir de li Stembolê di Navenda Çanda Mezopotamya şaxê sînemayê de kar dike. Wî gellek berhemên mîna belgefîlm, kurtefîlm û fîlmên dirêj derxistin holê û hindek ji van berheman di qada navnetewî te xelat jî girtine.
Mignerette
Mignerette, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Sorû
Sorû, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Êlxan Penaber
Di malpera Nasname (malper)ê de dinivîse û birêveberiya beşa kurdî ya vê malperê dike. Herwiha di gelek malperan de nivîsên wî hatine weşandin. Wekî penaber çûye Almanyayê, li wir bicih bûye. Bûye hevwelatiyê vî welatî.
Eynan, Gimgim
Eynan (bi romî kirine: Ulusırt), gundekî girêdayî navçeya Mûşê Gimgimê ye. Li Gimgimê bi navê Eynan du gund hene. Gundê din Eynana Lolan e.
Êlxan Penaber
Xwe di malperê de wiha dide nasîn: "..Êlxan Penaber bi rastî jî penaberek e. Li Kurdistana Ewropayê dijî. Ne siyasetmedar e, ne jî dixwaze rojekê siyasetê bike. Li yekîtî û pêşketina kurdan, bi taybetî yên Bakur digere. Dixwaze qet nebe bi çend bêjeyan kurdiya xwe, di Nasnameyê de ji gelê xwe re xizmetkariyê bike. Bi karê rojnamevaniyê re bilî bûye. Kovargerî kiriye. Li hin rojnameyên herêmî yên almanî de, şagirtiya redaktoriyê kiriye. Ne ji aboriyê û 'kebab firotinê' fêhm dike, ne jî mirovekî pispor e. Du xwestokên wî yên ferdî hene: carekê din diya xwe bibîne û başûrê Kurdistanê ziyaret bike.."
Eynan, Gimgim
Erdnîgarî
17 km ji Gimgim, 43 ji Mûşê dûr dikeve. Bilindahiya axa gund ji rûyê avê 1.400 m ye.
Saint-Germain-des-Fossés
Saint-Germain-des-Fossés, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Borgholzhausen
Borgholzhausen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalenê ye.
Wallendorf (Eifel)
Wallendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Marsas, Gironde
Marsas, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Dihle Nêw
Dehle Nêw, Deḧle Nêw, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qeye Qişlaq
Qeye Qişlaq gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xiroka spî
Xirokên spî an jî lêkosît navê corekî xaneyên xwînê ye. Bi îngilîzî wekî white blood cells (WBCs) tê navkirin.
Xirokên spî li dij hokarên nexweşiyê, bergiriya laş dirist (ava) dikin. Xirokên spî jî wekî mîna xiroka sor, ji moxê hestî çê dibin. Di nav xwînê de hejmara xirokên spî li gor xirokên sor gelek hindik e. Di nav 1 mm3 (mîkrolître) xwînê de bi qasî 5-10 hezar xirokên spî heye. Xirokên spî ji xirokên sor girtir in. Xirokên spî xwediyê navik û endamok in. Temenê piraniya xirokên spî ji xirokên sor kintir e. Bi gelemperî temenê lekosîtan ji hefteyek kêmtir e. Dibe ku dema nexweşiyê de temenê hin lêkosîtan ji rojek kintir be. Xirokên sor li nav xwînê de, li gor gera xwînê cih diguherin, lê xirokên spî hem li nav xwînê hem jî li derveyî xwînê, di navbera xaneyan de bi awayekî çalak li hemû beşên laş de tevdigerin. Li kîjan beşê laş de birîn, kulbûnî an jî hokarên nexweşiyê hebe, xirokên spî xwe digihînin wê derê û li hember hokarên nexweşiyê bergirî dikin. Ne yek, lê pênc corên xirokên spî heye. Navê vana: nêtrofîl, êzonofîl, bazofîl, monosît û lîmfosît e. Lîmfosît jî du cor in, Lîmfosîta B û Lîmfosîta T.
Li gor hebûn an jî tunebûna danikên (hebikên) nav sîtoplazmayê, du komên sereke yên xiroka spî heye. Koma yekem wekî xirokên spî yên danikî, a duyem jî wekî xirokên spî yên bêdanik tê navkirin. Hemû beşên xaneyê di bin mîkroskopê de xuya nabe. Ji bo dîtîna endamok (organel) û madeyên nav sîtoplazmayê, divê xane di nav hin boyax (madeyen rengdan) de bê rengkirin. Eger madeye rengdan li ser xaneyên nêtrofîl, bazofîl û êzonofîlê bê dilopkirin, di nav sîtoplazmayê van xaneyan de gelek hebikên danikî xuya dibe loma ev xaneyan wekî xirokên spî yên danikî tên navkirin. Di nav sîtoplazmayê xaneyên monosît û lînfosîtan de hejmara hebikan gelek kêm e, loma van xaneyan wekî xirokên spî yên bêdanik tên navkirin.
Axayê Bêdarî
Axayê Bêdarî helbetvanekî kurdan ê nenaskirî ye û ji bo jiyana wî qet agahî û çavkanî tuneye, Lê tê zanîn ku ew di navbera sedsala 15-16'a de jiyaye.
Slettningen
Slettningen, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 20,76 kîlomêtre ye.
Axayê Bêdarî
Derbarê wî de
Celadet Elî Bedirxan li ser Axayê Bêdarî wisa nivîsand:
Dizec Pervane
Dizec Pervane, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Girê Endarê
Girê Endarê, bi erebî تل عين دارة, Tel Ain Dara, cihekî kevnar e yê ku ji dema hîtîtan e. Ev der li navçeya Efrînê ye, nêzî gundê Endarê. Di navbara 13'emîn û 8'emîn sedsalên berî mesîh hatî avakirin.
Cébazan
Cébazan, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mîsojînî
Mîsojînî nefret, biçûkxistin an pêşdaraziya li hember jinan e.
Ew celebek zayendperestiyê ye ku tê bikaranîn da ku jin li gorî mêran di statûyeke civakî ya nizm de bimîne, bi vî rengî rola baviksalarî ya civakê diparêze. Mîsojînî bi hezaran salan bi berfirehî tê kirin. Ew di huner, wêje, civakên mirovan, bûyerên dîrokî, mîtolojî, felsefe û dîn de li seranserê cîhanê xuya dibe.
Nimûneyek ji mîsojîniyê şîdeta li dijî jinan e, ku şîdeta nav malê û di celebên wê yên herî tund de kuştina jinan dihewîne. Mîsojînî bi destdirêjiya cinsî, zordarî û teknîkên psîkolojîk tevdigere û bi mebesta kontrolkirina jinan, bi qanûnî an civakî, dûrxistina jinan ji hemwelatîbûna tam tê bikaranîn. Di hin rewşan de, mîsojînî dibe sedem ku jin statûya xwe ya kêmtir qebûl bikin.
Mîsojînî dikare wekî helwestek ji hêla kesan ve, di serî de ji hêla mêran ve, û wekî pergaleke çandî ya berbelav bê famkirin. Di ramana femînîst de, mîsojînî redkirina xisletên jinê jî dihewîne. Ew di sazî, kar, hobî û mijarên ku bi jinan re têkildar in tê dîtin. Mîsojinî dibe ku nefreta li hember kesên LGBT, bi awayên homofobî û transfobî, bigire nav xwe. Nîjadperestî û pêşdaraziyên din dibe ku mîsojîniyê xurt bikin.
Li gorî Ferhenga Îngilîzî ya Oxfordê peyva îngilîzî "misogyny" di nîveka sedsala 17an de ji yewnanî misos 'nefret' + gunē 'jin' hatiye çêkirin. Peyv kêm kêm dihat bikaranîn heya ku di salên 1970an de ji hêla femînîzmê ve bê populerkirin.
Gulên Qasid
Gulên Qasid navê yekemîn pirtûka helbestan ya helbestvan û nivîskara Kurd Fatma Savci ye. Pirtûk di dema ku nivîskar û helbestvan di girtîgehê de bû hatiye nivîsandin.
Dûş Benab
Dûş Benab, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xewnên zîvîn (pirtûk)
Xewnên zîvîn pirtûkeke helbestvana kurd Fatma Savci ye.
Ew pirtûka wiha tê danasîn: Di vê pirtûkê de; “tayên Nêrgizan, gazinên Ehmedê Xanî, hêviya jinên ‘dara şikestî’, helbestên bi bask yê Feqiyê Teyran, bîranînên zarokên berdêliya welatekî...
“Hesreta du Qumriyan, fira Kevokan, firîkên genim yê deşta Qoserê, kenê Xecîcokan yên li hinarikên rûyê Nîsanê, tama ava kaniya zozanan, hêstirên çavên Xezalan...
“Şîretên rîspiyên êlan, hepriya jineke koçber, pelikên dara gwîzê, kildankek tije ji kilê Siphanî, emrê dara çinarê, dengê bilûrê, xeyala eşqiyayekî demê, giriyê girtiyekî mêr yê veşarî...
“Neynikek şikestî, şehek ji hestî, straneke birîndar ya mişextiyekî, bêdengiya gundekî kaviltirî...
Borken, Nordrhein-Westfalen
Borken, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Bilbil, Cîngîfeyê
Bilbil, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
L'Éguille
L'Éguille, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Montargis
Montargis, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Dîgerarmûdlî
Dîgerarmûdlî, gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Mehmûle
Mehmûle, Meḧmûle, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qelereş
Qelereş, gundekî bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye.
Nebî Hurî
Nebî Hurî, bi yewnanî: Κύρρος, Kyrrhos, xirabeya bajarekî kevnar li navçeya Efrînê. Di nêzî 300 sal berî mesîh hatî avakirin.
Qişlaq Merzabad
Qişlaq Merzabad gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Waldhof-Falkenstein
Waldhof-Falkenstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Muquf
Muquf, gundekî ser Pilêmoriya Dêrsimê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Amfîtiyatro
Amfîtiyatr, amfîtiyatro an jî amfîşano cihekê li ser awayê hêkan e ko navenda wê kûr û derdora wê bilindtir bit û jibo bicihkirina karên mîna nîşadana berêkanê yên werzişî, şanoyê an jî her karekê dî yê ko temaşevan divên dihêt bikaranîn. Amfîtiyatr dikarit bi awayekê xweriskî hebit û jibo vê meremê bihêt bikaranîn an jî hema bihêt avakirin. lê bi her awayî dibit li derdorê cihê rûniştina temaşevanan hebit û navenda wê kûrtie bit da temaşevan li hemî aliyan bikarin tiştê ko dihêt nîşadan bibînin.
Loiching
Loiching şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Yarîmce, Entab
Yarîmce, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Bazhou
Bazhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 776.000 kesî
Kevjala qehweyî
Kevjala qehweyî, kevjarê qaqiledar yan kevjalê xwarinê (Cancer pagurus), cureyekî kevjalan ji cinsê Cancer ji famîleya Cancridae ku rengê wê mor e û tê xwarin. Kevjala qehweyî li Deryaya Navîn û Deryaya Bakur nêzî Okyanûsa Atlantîk dijî.
Pêşangeh
<Gallery> Wêne:Blue mussel clump.jpg| Midye (Mytilus edulis) xwarina sereke ya kevjala qehweyî (Cancer pagurus) in. Wêne:Lindisfarne Lobster Pots.JPG|Zembîlên ji bo girtina kevjalan li girava Lindisfarneyê (Brîtanya). Wêne:Boi.crab4.jpg|Kevjal Wêne:Cancer pagurus (eggs).jpg|Hêkên kevjalên mor. </Gallery>
Martignas-sur-Jalle
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Çilqayî
Çilqayî, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Montbarrois
Montbarrois, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Zwickau
Zwickau bajarek di başûr-rojavayê Sachsen, Almanya da ye. Ew piştî bajarên Leipzig, Dresden und Chemnitz bajarê çarîyem yê mezin li Sachsen e. Li Zwickau nêzîkî 97.100 kes dijîn. Rûberê xwe 102,54 km² e.
Borken, Hessen
Borken, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Ceilhes-et-Rocozels
Ceilhes-et-Rocozels, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Qişlaq Rehîm
Qişlaq Rehîm gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kolezyûm
Kolezyûm (herweha Coliseum an Kolîseyûm) amfîtiyatreka wekî hêkekê ye ko li navenda bajarê Romê li Îtalyayê ye. Dîroknas û arkeologên nûjen navê bikar tînin  ji ber ku împeratoren Romê ên xanedaniya Flauia ew ava kirine.
Nijinîna wê li dema desthilatdariya împerator Uespasianus di navbera salên 70ê heta 72ê zayînî da dest pê bû li sala 80ê, li dema desthilatdariya Titûs dawî bû. Paştir li dema Domitianus hindek guherandin di avahiyê wê da hatin kirin.
Li destpêkê cihê rûniştina 50,000 temaşevanan li Kolezyûmê hebû. Kolezyûm zêdetir jibo nîşadana şerên gladiyatoran dihat bikaranîn. Jibo 500 salan berêkanê û musabiqe li Kolezyûmê dihatin kirin, ya herî dawîn li sedsala 6ê ya zayînî bû ko gelek piştî herifyana fermî ya Împeratoriya Romê ya Rojava li sala 476ê zayînî ye.
Herçend e niha nîvherifyayî ye, lê Kolezyûm heta van dawiyan jî wekî yek ji nîşanên hêz û xurtanî ya Împeratoriya Romayê dihat hesibandin. Kolezyûm niha yek ji balkêştirîn cihên Îtalyaya nûdem e ko gerok anko turîst seredana wê dikin. Kolezyûm hêşta jî girêdayî Dêra katolîk ye û hersal li roja Eyniya Baş anko Îna Baş papa tîtaleka dînî li wêderê birêvedibit.
Kûçikê Biçûk (komstêr)
Kûçikê Biçûk komstêreka li bakura ekwatora ezmên dikeve ye. Ew li başûra komstêra Cêwî (komstêr) dikeve. Stêra wê ya geştirîn Şeara Şamî (Procyon) yek ji geştirîn stêrka ezmana şev e. Li roheleta komstêrê riya Kadizê dirêj dibe. Di zivistanê de ew ji xeynî Antarktîka li hemû dînê dîtbar e. Ew yek ji 48 komstêrên Batlamyûs diyar kiribû. Ew di mîtolojiya Yewnanî de bi komstêra Kûçikê Mezin ve wek kûçikê Oryonê, di mîtolojiyê de nêçîrvanek e, tê nîşan dan.
Gêştirîn stêrka komstêrê Şeara Şamî ye. Navê wê ji erebî, çima ku ew gorî Qurix li hêla Şamê dikeve ew hana bi nav bûye. Qedra wê ya zahîrî 0,40m ve ew şeşem geştirîn stêrka ezmana şev e. Ew 11,4 salên roniyê dûra dinê ye. Ew bi qedra xwe ya mitleq ve ew şeş carî ji rojê ronîtir e. Stêra duyem gêştirîna komstêrê Xûmeysa, (erebî, çavşil) ye. Ew 150 salên roniyê dûra dinê ye.
Kazuki Takahashi
Kazuki Takahashi fanekî mezin yê xêzeromanên amerîkî bû, bi taybetî yê Hellboy.
Şorizbeh
Şorizbeh, bajarokekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Jessica Szohr
Jessica Karen Szohr (( ji dayikbûya 31,3.1985)  Aktrîseka amerîkî ye. Di nav temaşevanan de navdar bû, dema ku rola xwe ya bi navê (Vanessa Abrams) gêrandî, di  ( The CW's teen drama series Gossip Girl (2007–2012)) de.
Kevjala avjenîker a gewr
Kevjala avjenîker a gewr (bi latînî Liocarcinus vernalis), cureyekî kevjalên biçûk in ji famîleyê Portunidae (Kevjalên avjenîker) li beravê rojavaya Afrîkayê ta Deryaya Bakûr dijî.
Cezayir
Cezayir (wekî Aljeriye, Alcizayir, Alcizîr û Aljîr jî tê nivîsandin; ) an jî Komara Cezayira Demokratîk a Xelk welatekî li bakurê (Mexrib) Afrîkayê ye. Paytexta Cezayirê bi hevşêwe nav e.
Meknes
Meknes (erebî: مكناس, Maknas,‎ berberî: ⵎⴽⵏⴰⵙ, Meknas an ⴰⵎⴽⵏⴰⵙ, Ameknas) bajarekî Marokoyê ye. Li herêma Meknès-Tafilaletê cî digire. 130 kîlometre dûrî peytext Rabatê ye û 60 kîlometre jî dûrî Fesê ye. Li gor hejmara 2010an nifûsa bajarê 985.000 e.
Cezayir
Cezayir ji serxwebûniya xwe û vir de ye, endamê Yekitiya Afrîkayê, û Lîga Ereban e. Cezayir di avakirina Yekitiya Mexribê (UMA) ya 1988an de jî cih girtiye.
Cezayir piştî Sûdanê duyemîn dewletê herî mezin ê Afrîkayê ye. Sînorên Cezayirê li bakur-rojava Tûnis, li rojhilat Lîbya, li başûr-rojhilat Nîjer, li başûr-rojava Sahara rojava, Malî û Morîtanya û li Rojava jî bi Maroko re ye.
Cezayir welatekî ereb e. Ola Cezayirê îslam e.
Dîrok
Li sala 1907ê de Cezayîr ji layê Fransayê ve hatiye dagirkirin û bi fermî li sala 1912an de Cezayîr bi temamî ket bin destê Fransayê. Ji ber zengîniya axa Cezayîrê ku bêhtir tirî dihate çandin û bi tirî şerab dihate çêkirin çavê Fransayê li vî welatî bû. Heta sala 1914an nifûsa Cezayîrê 13% xelkê Fransayê bû û bajarê Cezayîrê jî 75% fransayî bûn.
Li sala 1954an de ji aliyê Cebheya Rizgariya Netewî ve serhildanek dijî desthilata Fransa hatiye destpêkirin. Cebheya Rizgariya Neteweyî li sala 1958an de xwe wek hikûmeta demborî ya Komara Cezayîrê daxuyand. Şerên mezin li navbera hêzên Fransa û cezayîriyan rûdabûn. Di encama pevçûnan de 300 hezar cezayîrî û 20 hezar fransayî hatibûn kuştin. Di dawiyê de jî adara 1962yê de peymanek hatiye destnîşankirin û Fransayê serxwebûna Cezayîrê nasî.
Demonîm
Demonîm (ji înglîzî: demonym, ya ku ji yewnanî tê: û, ango "navê xelk, navê nîştecihan"), peyvekî ji navê cihê ku di pirsa ji bo diyarkirina nasnameya welatiyên an şûnewarên ji cihekî taybetî yên navdêr e. Bi kurdî, paşgira ku demonîm, niştecih û mensûbiyetê nîşan dide -î ye.
Çînî ji bo gelên xwecî yên li Çînê, Peravê Swahiliyan ji bo gelên xwecî yên Swahili an Vasvahiliyan, Brîtanî ji bo Keyaniya Yekbûyê an Brîtanya Mezinê, Amerîkî ji bo Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê an jî wek Kurd ji bo Kurdistanê.
Çavkanî
Kategorî:
Şorbeya keşkê
Keşk û çortan ne yek in, herdu du cure ne lê li hin deveran çortan û keşk, wekî hevwate tên bikaranîn. Kurd, ermenî, faris, balkanî, romî (tirk) ji keşkê gelek xwarinan didin ser. Şorbeya wê pirranî zivistanê tê xwarin. Keşk û çortan ji havîn an payîzê ve tên hişkkirin. Li Dilok, Meledî, Sêwas, Ezirgan, di nava kurdên Anatoliya Navîn de keşk navdar e.
Kurd navê terhane bikarnayînin, lê ji ber bandora tirkî, navên xwarinên kurdî jî, roj bi roj tên jibîrkirin.
Berkeliya (melzemeyê) şorbeya keşkê ya Erxewanê
Bo sosa wê:
Çêkirin
Ji êvar de keşkê bikin nava avê bila nermijî bibe. Lê bila pirr dirêj jî di nava avê de nemîne, 4-5 katjimêr bes e. Bidarivînin, avê berdin quşxane yan beroşê, xwê pê werbikin, bi qasî 30-45 deqe bikelînin.
Ji ser agir daynin keşkê li tevdêrê (mîkser) bidin (berê dipişirandin) û bi qasî 3-4 deqeyan dîsa bikelînin. Heger dixwazin tîr nemîne, bi avê ron bikin, li ser daxwazê ye. Di badiyekê de sîrê bikutin, tevlî şorbeyê bikin.
Îcar dora rûnê ser e. Di rûnbirêşkê de rûn bihelînin, îsot û pûjanê berdin navê. Sosa wê li ser binikên servîsê tê belavkirin, nakeve quşxaneyê.
Slidrefjord
Slidrefjord, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye. Gol beşek ji Çemê Begnayê ye.
Dehkan
Dehkan, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sikîtyan
Sikîtyan ji regeza îranî ye, ku ji destpêka sedsala 9-an BZ ve tê zanîn ku di sedsalên 8-an û 7-an BZ de ji Asyaya Navîn ber bi rojava ve koçî başûrê Rûsya û Ukraynayê kir. Îskîtan împeratoriyeke dewlemend û bi hêz ava kirin ku navenda wê li bajarê Qirim a niha ye.Împeratorî çend sedsalan sax ma berî ku di serdema ji sedsala 4-an BZ heya sedsala 2-an a PZ de teslîmî Sarmatiyan bibe.
Heya sedsala 20an, piraniya tiştên ku di derbarê dîroka Îskîtan de dihatin zanîn, ji vegotina dîroknasê yewnan ê kevn Hêrodotos, yê ku li herêma wan geriyabû, dihat. Di serdemên nûjen de ev qeyd bi giranî ji hêla antropologên rûsî û yên din ve ku kurganan li deverên wekî Tyva û Qazaxistanê dikolin, berfireh kirin.
Îskîtan di şer de û bi taybetî jî hunerweriya  siwarbûna hespan de serketî bûn. Ew ji mirovên destpêkê bûn ku di hunera siwarbûnê de hoste bûn û liv û tevgera wan cîranên xwe matmayî dihişt. Koçberiya Îskîtan ji Asyayê di dawiyê de ew anîne nav axa Kîmmeriyan, yên ku bi kevneşopî Qefqasya û deştên bakurê Deryaya Reş kontrol kiribûn. Di şerekî ku 30 sal dom kir de, Îskîtan Kîmmeriyan hilweşandin û xwe kirin serwerên împaratoriyek ku ji rojavayê Faris di ser Sûriye û Cihûstanê re heya sînorên Misrê dirêj dibe. Medan ku li Ecemistanê hikûmdar bûn, êrîşî wan kirin û ew ji Anatolyayê derxistin, û di dawiyê de ew li ser erdên ku ji sînorê Farisan li bakurê Kubanê û heta başûrê Rûsyayê dirêj bûn, hiştin.
Îskîtan ne tenê bi hêza xwe ya şerkirinê, lê bi çanda tevlihev a ku wan hilberand jî balkêş bûn. Wan çînek/tebeqeyek arîstokratên dewlemend afirand ku gorên berfireh piştê xwe de hiştin - wek kurganên li Geliyê Tsars (an Padîşahan) li nêzî Arzhan, 40 mîl (60 km) dûrî Kyzyl, Tyva - tijî bi madeyên zêr ên dewlemend ên karkirî û her wiha morikên/gerdeniyên feyrozî, kevirên heqîqe, ember û gelek tiştên din ên hêja. Ev çîna/tebeqeya serekan, Sikîtên keyaniyê, di dawiyê de xwe wekî serwerên herêmên başûrê Rûsyayê û Krîmê destnîşan kirin. Li wir e ku bermahiyên herî dewlemend, kevnar û herî zêde yên şaristaniya Îskît hatine dîtin.Hêza wan têra parastina wan li dij êrîşeke şahê Faris Daryûs I, hebû.
Ebu Musab El-Zarqawî
Ebu Musab El-Zarqawî (bi erebî: أبو مصعب الزرقاوي) (n7îlonê 7 îlonê 1966an li à Zarqa ji Urdun dayikbû - li 7 juin 2006an Bakouba ji Irakê da mir), eslê wî Urdunî ye, terorîsteke îslamist û rêberê Al-Qaida ya hêremê Irakî émirat djihadiste rojhilatê navîn nû.
Cara yekê ku li Iraqê dîyar bûyî rêberê komeleke xirabkar bû, bi navê Tewhîd û Cîhad ku paşî li domahiya sala 2004 gehîşte tora El Qaîde ya Usame Bin Ladenî. Her weku Usame Bin Ladenî, Zerqawî çend şerîtên dengî belav kirin bo wergirtina piştevaniyê û ku bersîngê Amerîka û hevalbendêt wê rawestet. Ew bi tenê carekê, du heyva berî mirina xo li şirîteke vîdyoyê gotarek xwand. Hemî şerîtêt vîdyoyê ku hatibûne belav kirin bi navê komela Tewhîd û Cîhad bûn ku têda serjêkirina rehînêt bîyanî nîşa didan ku dibêjin Zerqawî bi xo ew zilam bû ku di şirîtêt vîdyoyê da kêr di destî da bû.
Kesêt wî dinîyasin dibêjin navê wî yê birastî Ahmed Fadil El Xelayla bû ku zîbizî ture dibû û ne xwendevan bû.
Berî şerê Iraqê, li heyva du Sebatê sala 2003 wezîrê derve yê Amerîka Colin Powell gote Neteweyêt Yekgirtî ‘‘El Zerqawî hevkarekî Usame Bin Ladenî ye’’ ku pena biriye ber Iraqê. Hingî li dûv raportêt agahiyan, ew li Bexda bû û li dûv gotina rêzdar Powell hatibû piştrast kirin ku Sedam Huseyn peywendî digel El Qaîde hebûn ku eve jî bû eger êrîşa li ser Iraqê bi êrîşeke rewa bête jimartin.
Agahîyêt rojava ragehand ku Zerqawî hingî çûbû Ewropa. Paşî hêzêt parastina Almanî şaneke milîtan dît ku gotibû Zerqawî rêberê wê ye. Piştî hingî ser û guhêt wî careka dî li Efxanistanê dîyar bûn. Wa bawer tête kirin ku wî li wêrê kampeka hîn û fêrkirinê li rojava Herat danabû, nêzîkî tixubê Îranê. Xwînkarêt wî li wê kampê bibûne şarezayêt çêkirin û bikarînana gazê jehrîn.
Wa bawer tête kirin li wî demî bû ku Zerqawî careka dî xwe nîzîkî Elqaîde kir. Piştî hêrîşêt Êrîşên 11ê Îlonê sala 2001û dagirkirina Efxanistanê ji alî Amerîka ve, dibêjin Zerqawî çûbû Iraqê, piştî Amerîka bi muşekan danaye bingehê wî li Efxanistanê. Karbidestêt Amerîkî dibêjin bi fermana El Qaîde ew çûye Iraqê û peywendî girêdan digel komela Ensar El Îslam ku komela îslamîyêt Kurd bû li bakûrê Iraqê.
Heyva 10 sala 2002 hatibû binaskar kirin bo kuştina karbidestê harîkariya yê Amerîkî Laurence Folly li Emman. Herwisa hate tawanbar kirin bo êrîşa yekê ya mezin ya xirabkaran ku Iraq têk hejand, piştî Amerîka Iraq dagir kirî da Sedam ji ser desthilatê bête xwarê. Li wê êrîşê lorîyek hate peqandin ku 23 kes ji karwanên nunerên Neteweyên Yekgirtî Sergio Vieira de Mello li 19ê heyva 8 sala 2003 hatine kuştin. Deh roja piştî hingî li peqîna Necef mellayekî mezinî Şîa pitir ji 85 kesêt dî hatine kuştin û 2ê heyva sê Adarê sala 2004ê li rêûresmêt aşûrayê hêrîş li ser mizgeftê Şîa hate kirin û 181 kes kuştin. 11ê heyva 5 Gulanê sala 2004ê Nick Berg hate serjêkirin ku yekbû ji bikêmîve neh rehînêt bîyanî ku sala 2004 hatine kuştin û 14ê heyva 9 îlona sala 2004ê peqîna otomobîlekê ku polîsêt nû li Bexda kiribû armanc ku 47 kes kuştin û 19ê heyva 12 sala 2004ê peqîna otomobîlan li Necef û Kerbela ku 60 kes kuştin. Û 19ê heyva 8 Tebaxa sala 2005ê hêrîşa muşekan ji Urdunê li ser Îsraêlê û hêza deryayî ya Amerîkî û 9ê heyva 11 sala 2005ê çend hêrîş li ser otelên Emman hatine kirin ku 60 kes kuştin.
Îdî bi gotina rêbereke mezinê Îslamî Hedîfa Ezzam hindek piştevanên Zerqawî ji taktîkêt wî razî nebûn, lê herweku jîyana Zerqawî waye dîyar e ku pêzanînên dirust li ser wî tarî, xul û nedîyarin.
Martillac
Martillac, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Épargnes
Épargnes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Zavişt
Zavişt, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ewrasya
Ewrasya biwêjeke erdnîgarîyê ku parzemînên Asya û Ewropayê wek parzemîneke yekgirtî digire ye. Ew xwediyê rûerdeke dorê 55 milyon km² û 4,7 milyar kes dihewirîne.
Ew di demên antîk vir ve ye ku pir kes Ewropa û Asyayê wek parzemîneke tenê dibînin. Îro li dibistanên Japonyayê jî 5 parzemînên dinêyê ku yek ji wan Ewrasyayê hene. Li welatên Ewropaya Rojhilat jî Asya û Ewropa wek parzemînekê tenê tê ditîn.
Mamming
Mamming şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Stewrank
Stewrank, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Steinheim, Westfalya
Steinheim, bajarekî navçeya (Landkreis) Höxterê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Saint-Léger-sur-Vouzance
Saint-Léger-sur-Vouzance, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Sayentolojî
Sayentolojî, bi îngilîzî Scientology, ji aliyê nivîskarê xeyalên zanistî Ron Hubbard, wekî felsefeyek ku alîkariya wî dike di sala 1952’an de bi pêş xist. Sayentolojî, îro wekî olekê tê pejirandin, di jiyana mirovan de emir û pêşbiniyên li ser hebûna wan a ruhanî, reenkarnasyon û cîhana fîzîkî dide. Li gorî baweriya sayentolojiyê, 75 milyon sal berê ji aliyê zalimekî bi navê ‘Xenu’ ku desthilatdarekî galaktîk e, komên ruh ên ‘fezayî’ ji bo cîhanê hatine şandin. Ev ruhên ku li atmosferê belav bûne, ketine bedena mirovan. Armanca sayentolojiyê ew e ku mirovan ji barê wan ê fîzîkî û zîhnî xilas bike, van ruhên fezayî azad bike û azadiya ruhanî ya rasteqîn bi dest bixin. Tarîqata sayentolojiyê li 159 welatan 10 milyon endamê wê, 6 hezar dêrên wê, bi milyaran dolar mal û milkên wê û bi sedan murîdên wê yên ji kesên navdar pêk tên hene. Isaac Hayes, Tom Cruise, John Travolta, Nicole Kidman û Sharon Stone endamên tarîqata sayentolojiyê yên herî navdar in.
Dîgertanzût
Dîgertanzût, Dîgerdanzût, gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Borkum
Borkum, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Qişlaq Xûrşa Olya
Qişlaq Xûrşa Olya gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Goşt û savar
Goşt û savar, savara bigoşt, goştar ji xwarinên quşxaneyê yên bigoşt ên koma riz û savarê, xwarinek e. Li tevahiya herêmên Kurdistanê didin ser.
Savar, girar
Ji savarê re girar jî tê gotin. Girar bêhtir bo savara hebên wî gir in, savar jî yên hebên wê sivik û hûr in re dibêjin. Li gelek deveran savar di wateya girara hatiye kelandin re dibêjin, heger savar ne keliya be, dibêjin girar. Mixabin zimanzanên kurd ti xebatekê li ser pêjgeha kurd nekirine, têgînên wê hêj standard nebûne.
Dibe ku ji girê ar(d)ê (arvan), girar derketibe. Em dizanin berê genim di aşên prîmîtîv de dihate hêrandin û girikên genimê tê de dima.
Angaştek li ser bikaranîna savar û rizê li Kurdistanê
Li herêmên bakur ên Kurdistanê savar, li yên başûr jî riz (birinc) bêhtir tê xwarin. Sedemekê wê avhewa ye, başûr deştî û germ e, bo çandiniya birincê destdide. Sedemek din jî bandora xwarinên suryanî û ereb in.
Çêkirin
Hûn dikarin ji dêl tîkegoştê ve qeliyê jî bikarbînin. Qelî nayê kelandin, lewra ji xwe keliyaye. Pîvazê wekî zarê (kûbîkî) hûrbikin. Îsotê jî herwiha hûrbikin, dendikên wan derînin. Fringiya di ava germ de bişon bila hûn bi hêsanî bikaribin, qalikên wê bigirin, ango divê qalikên pamîdoran bên girtin û wan jî kûbîkî hûrbikin. Bexdenûsê pakij bişon, ziwa bikin, hûrbikin.
Goştê tîkekirî bişon, bi 3-4 SA avê bidin ser agir, heya ava xwe kişand bikelînin. Pîvaz, îsotê di nava rûn de biqelînin, goşt û fringiya hûrkirî berdin navê, biqelînin. Tevdin bila binî û serî yek biqelin. Fringî nermijî bûn, merge, îsota reş, xwê û 8-10 SA avê tevlî bikin, bila bikele.
Savarê berdin quşxaneya dikele, agir nizm bikin, heya savarê avê kişand xwe, hebikên savarê ponponî bûn (werimîn) bikelînin. Bexdenûsa hûrkirî tevlî bikin, bihêlin bila hinekê bisekine.
Pirranî bi mastê parzûnkirî dixwin. Xwarina we dikare were ser destexaneyê (sifre).
Medanî Şêx Baba
Medanî Şêx Baba,  Me'danî Şêx Baba , gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Balkanlî
Balkanlî, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Montbouy
Montbouy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Zwettl
Zwettl, bajarek e li welatê federal ê Awistiryaya Jêrîn (Awistirya). Li wir nêzikî 11.000 kes dijîn.
Çemê Efrînê
Çemê Efrînê çemekî li Rojavaya Kurdistanê ye. Ew 139 km dirêj e. Ji Çiyayê Sofê li rojavaya Dîlokê dest pê dike û paşî dikeve navçeya Efrînê. Li Efrînê 55 km diherike û li paşiya bendava Meydankê li nêzî gundê Meydankê golek mezin çêdike. Çemê Efrînê bajarê Efrînê dike du beş. Di nav deştê Efrînê û Cûmê diherike heta gundê Sifriyê. Paşê dîsa dikeve Xetay û dû re ew û Çemê Reş digihêje Gola Amikê.
Yêngîkend Xûşemêhr
Yêngîkend Xûşemêhr, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Utscheid
Utscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Celles, Hérault
Celles, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Meknès-Tafilalet
Meknès-Tafilalet şanzdehmîn herêma Maroko yê ye, li dûmahîka bakurê navîn a Alceryayê cîh digire. Qada herêmê digihîşe 79,210 km² an nifûs jî li gor hejmara sala (2004an) 2,141,527 e. Paytexta herêmê Meknes e.
Celles, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Meknès-Tafilalet
Dîrok
Herêm ji hêla Romayî û Fenîkeyan ve hatiye ava kirin.
Tinat
Tinat, gundekî Omeriyan e ku girêdayî navça Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Yekta Geylanî
Yekta Geylanî yan jî Yekta Uzunoğlu bijîşk, nivîskar, wergêr, karmend û têkoşerê mafên mirovan a kurd e ku di sala 1953an li navçeya Farqînê ya Diyarbekirê hatiye dinyayê.
Jînenîgarî
Di sala 1953an de li bajarê Farqînê wek zarokê malbatekî welatparezên kurd tê dinê. Salên 1967-1970an de lîse li Siweregê bi Mehmet Uzun, Mehmet Vural, Mahmût Çikman, Dr. Bilal Pişirici re xwendiye. Di sala 1970yan de bi Necatî Siyahkan re rojnameya "Siverek Kültür Gazetesi” de wek xwendekar kar kiriye. Birayê wî parêzer Erdinç Uzunoğlu ye, helbestvanê Rojen Barnas û Kendal Nezan jî kurxalê wî ne.
Di sala 1971ê de diçe Parîs ê. Bi bûrsa rewşenbîrê kurd Kamiran Alî Bedirxan Beg di navbera salên 1972 -1979an li Prag ê di Zanîngeha Charlesê de beşa Bijîşkiyê dixwîne û dibe doktor.
Di dema xwendekariyê de dibe endamê Komeleya Xwendekarên Kurd li Ewropayê. Di nav komeleyê de bi Tariq Aqrewî, Mîrhem Yiğit, Qadir Dîlan, Muhemed Muhtedî, Selîm Babanzade, Muhemed Zaza, Zagros Haco re kar dike.
Dema ku Çekoslovakya ji aliyê Pakta Artêşa Varşovayê ve tê dagirkirin di berxwedanê de dibe çalakvan bo mafên mirovan di Komara Çekolovakyayê de. Zelalpiştê şikesta şoreşa Mela Mistefa Barzanî di sala 1975an de Sedam Huseyn ji dewleta Çekoslovakyayê xwest ku xwendekarên kurdên başûr bigrin û bişînin Bexdayê. Dewleta komunîst ku serokkomar Gûstav Hûsakê stalînîst bû her hefte xwendekarên kurd ji zanîngehan kom dikir û dişand Bexda û li Bexda Sedamî ew didan kuştin.
Di sala 1973an de Dr. Ebdurehman Qasimloyî li Pragê nas dike, dostaniya wan ta şehîdbûna Dr. Qasimlo di sala 1989 de dom dike, bi salan alîkariya Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê dike.
Di sala 1975an da Yekta Geylanî û Hacî Ehmedî (pêşeweyê Partiya Jiyana Azadiya Kurdistanê - PJAKê) bi ser Konsolsoxaneya Swêde de digrin. Bi 20-30 xwendekarên kurd re greva birçîbûnê organîze dikin. Di dewra Gûstav Hûsakê Stanîlîst de xwendakarên kurd radestî Sedam dikin. "Swêd welatekî bealî ye” û ev çalakî di dinê de deng dide û şandina xwendekarên Kurdên Başûr li Bexda dide sekinadin, rejîma Sedam bi vê çalakiyê di vê warê de şikest dixwe.
Dr. Yekta Geylanî di sala 1976an de bi alîkariya hevalê xwe Prof. Dr. Pavel Martasek û Vladîmîr Korenskî bi navebeynakariya çapxaneya Araratê ya neqanûnî li Komara Çekoslovakya ava dike û dehan pirtûk, namilke, nexşe Kurdistanê û nivîsên xwe, ya Dr. Ebdulrehman Qasimlo, Kendal Nezan û yê Prof. Dr. Joyce Blau, bi zimanên cuda-cuda çap dike, diweşîne û li Ewropa belav dike. Çapxaneya Araratê(Agirî) di dîrokê de yekem çapxaneya kurdî ye li Ewropayê. Dr. Yekta Geylanî di dema ku li koleja bijîşkiyê dixwîne, xortekî li dijî komînîzmê ye. Di wê dewrê da bi serokê Komara Çekyayê Vaclav Havel re di nava rêxistina 77an de cîh digre û wê demê di nava çalakiyên siyasî de ye. Dema ku Vaclav Havel tê girtin, Dr. Yekta Geylanî jî sirgûn dikin.
Bi wezîrê berê yê Karên Derveyî yê Fransayê Bernard Kouchner û bi komek hevalan re Rêxistina Bijîşkên Sînornenas ava dike. Hikûmeta Fransayê Dr. Yekta Geylanî layiqê Bûrsa Enstitûya Pasteur dibîne. Dr. Yekta Geylanî piştî 5 mehan pispor / îxtîsasê, bi nameyekî spasdariya xwe ji hikûmeta Fransayê re dişîne û bûrs û hemû derfetên ku hikûmeta Fransayê jê re dabûn lê vedigerîne û Dr. Yekta Geylanî, tevî hevalên xwe yên Bijîşkên Sînornenas diçe Kurdistana Îranê (Rojhilat), ji bo alîkariya şervanên Rojhilatê Kurdîstanê. Nexweşxaneyên sahra ava dike, dibistan bo ciwanên kurd li serê çiya vedike, dibe mamosteyên wan, li Kurdistana Rojhilat ji Qoturê ta Soma-Biradost di eniya şerê de wek peşmerge ciyê xwe digre.
Dr. Yekta Geylanî hemwelatiyê Tirkiyeyê bû. Ji ber parastina mafê mirovan û alîkariya însanî ya kurdan û mirovan di sala 1987ê de ji hemwelatiya Tirkiyeyê tê avêtin. Li Almanyayê xwediyê statûya penaberiyê ye. Di 1983an de Enstîtûya Kurdî ya Parîsê bi Kendal Nezan, Remzi Raşa û Yilmaz Guney re ava kiriye. 1983 - 1988 avakar û rêveberiya Enstîtûya Kurdî ya Bonnê kiriye. Herwiha Dr. Yekta Geylanî di dema xwendekariyê de mecbûr dimîne çend welatan biguherîne. Li sala 1988 de cara yekem di dîroka Kurdîstanê de li Ewropayê li ser pelên kurt de li Monte Carlo de radyoya kurdî vekir û dest bi weşanên kurdî kir.