cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Îrînî Merkûri
2001 - 2003: Albûma debût û Meine Mazi Mou Apopse
Di hezîran 2003an de, Merkûri albûma xwe ya duyem a stûdyoyê ya bi sernavê Mine Mazi Mou Apopse (Îşev Bi Min Bimîne) derxist. Ew ji 12 stranan pêk tê û di nav xwe de remiksek "Syntelia" heye, ku sê mehan di airplay charts de serê xwe girt. Di albûmê de serkeftiyan "Ematha Na Zo Horis Esena" û "Meine Mazi Mou Apopse" jî cih girtin.
2004: Sarbel & Palirroia
Di 2004 de, Merkûri di "Se Pira Sovara" ya Sarbel de hate pêşandan.Di heman CD Single de Merkûri û Sarbel dubêja duyem a bi sernavê "Agapi Mou Esi" jî derxistin.
Di hezîrana 2004an de, Merkûri albûma xwe ya sêyem a stûdyoyê ya bi sernavê Palirroia, ku tê de 15 stranên nû hene, derxist.Single a yekem ku hate weşandin "Ela" bû, stranek bi tevliheviya hêmanên Laika û Ragga yên nûjen.Yekeya duyemîn, "Pou Na Fantasto" bû yekem vîdyoklîpa albûmê û di yaneyên li seranserê Yewnanistanê de bû serkeftinek mezin.Single a sêyem, "Krata Me Ksana", ji hêla Takis Damashis hatî nivîsandin û Merkûrî bi alîkariya wî Xelata Arion ji bo "Stranbêja Herî Baş a Pop" wergirt.
2005 - 2009: Aneta, Argises, & "Nai"
Di 7ê tîrmeha 2005an de, Merkouri albûma xwe ya çarem a stûdyoyê, bi sernavê Aneta (Bitenayî) derxist. Di albûmên wê yên berê de serkeftiyên wê hebûn û 7 stranên nû jî hebûn."
Di sala 2006an de, albûma Merkûri ya pêncemîn a stûdyoyê, Argises (Tu Dereng Bûyî), derket.Tê de 13 stranên nû hebûn ku di nav wan de serkeftiyan "Pame Gi'Alla" û "Miso Lepto" ku bûne klîp.Christos Pazis di dubêjekê de bi Merkûri re sernavê "Argises" stranand.
Merkûri sala 2007an bi derketina CD-yek bi sernavê "Nai" (Erê) qedand.Di wê de du stranên "Nai" û "Kane Ena Tsigaro" hebûn. Klîpek vîdyoyê ji bo "Nai" hate çêkirin û singleyê di IFPI Singles Chart ji bo Yewnanistanê de gihîşt jimareya duyem.
Gundistana Rak
Gundistana Rak navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Suq ku bi Şaristana Kûgîluyîyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Kempa Bêrsivê 2 ya Awaran
Kempa Bêrsivê 2 ya Awaran, anku Kampa Bêrsivê 2 ya Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Bersivy 2), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Zaxo, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di çiriya paşîn a 2014an de hate vekirin.
Xetay, Xoda Aferîn
Xetay, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qasimlû
Qasimlû navê eşîreka kevn a Kurmancan e û nuha jî navê gundekî rojhilatê Kurdistanê, ku girêdayî Ûrmiyeyê ye. Nifûsa vî gundî zêdetir ji 500 kesî ye. Siyasetmedarê kurd ê navdar Ebdulrehman Qasimlo ji vî gundî bû.
Ágreda
Ágreda bajêrvaniyeke li navçeya Soria ye, li Kastîlya û Leyonê, Spanya.
Mîngel
Mîngel gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 289 kes (88 malbat) bûn.
Goma Qolo
Goma Qolo an jî Goma Qollo, gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve ye.
Reichenbach an der Fils
Reichenbach an der Fils şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ermelî
Ermelî gundekî ser bi navçeya Siwêrega Rihayê ve girêdayî ye.
Maccabi Haifa F.C.
Pozîsiyon 2020/21
<..>
Komputer
Komputer, kompyuter,  kompîtur ,kombers,xêvjimêr,amûr û hişekî elektronîk e ku gelek xebatên arîtmetîk û mantiqî li gor bernameyeke berê lê hatiye barkirin, dike û diqedîne.
Computer bi ingilizî, ordinateur bi fransewî, bilgisayar bi tirkî, rayane bi farisî ye. Amûra xebatê ya ko mirov pê hejmarê dike, nemaze makîneyeka elektronîkî ku bernamekirî be û bikare karên matîmatîkî an mentiqî yên pir lezgîn pêk bîne an agahiyan (informasyonan) berhev bike, tomar bike, berhev bide an bi awayekî din ê dilxwestî û li gorî bernameyeke berê hatiye nivîsîn amade bike.
Komputer bi rastî pirşiyan in. Ew makîneyên cîhanî yên destwerdana zanyaran in. Li gorî bîrdoza Church-Turing (Church-Turing Theory), her komputer xwedî şiyaneka kêmanî ya derazînkî (minimum threshold capability) di koka xwe de dikare her karekî ku komputereke din dike bike. Lewma, komputerên xwedî şiyanên curane, ji Arîkareka Kesokî a Dîgîtal (PDA) heta Superkomputeran dikarin heman karî bikin, heke dem û bîr (memory) nehên liberçavgirtin. Lewma, heman cureyê komputeran reng e ji bo gelek karên ji hev cuda yên mîna durustkirina lîsteya mûçeyê karmendan heta ajotina Gemiyên Esmanî yên bê Mirov bihên bikaranîn. Lê ji ber pêşveçûnên teknolojîk ên mezin ên vê dawiyê, komputerên elektronîkî yên nû gelek ji yên kevin bikêrtir in (diyarokek ku hindek bi Qanûna Morî ango Moor's Law tê wesifandin). Bi gelemperî xebatên komputerê dikarin bibin 2 beş:
Ji bo xebitandina komputerê çend Pergalên Xebatê hene, mirov pêşî wan pergalan di komputera xwe de saz dike.
Nivîsbarî
Nivîsbarî ji zimanê bernameyên komputerê re tê gotin. Ev zimanekî gelekî cuda ye û teknîk e. Bernameyên ku bi vî zimanî hatibin nivîsandin, wekî nivîsbarî tên binavkirin.
Çend gotinên zimanê komputerê
Înternet - Nivîsbarî (Software) - ڤایرۆس (Vîrus (xêvjimêr))
Komputer
Komputer komek elektronîk a Englishngilîzî, London-ê ye, ku ji Simon Leonard û David Baker pêk tê.
Ava Spî
Ava Spî, çemekî piçûk li bakur-rojavayê Kurdistanê ye. Ev çem di nav aqarê Midyadê de dest pê dike û piştî ko Nisêbîn derbas kir di gehê tixûbê Sûriyê û li vir li bajarê Qamişlokê bi dawî dibe beriya ko bi gehê deryayê. Ava Spî ji bo gelê derdorê ciheki seyranê ye. Ava Spî, bi taybetî havînan tê serdankirin ji aliyê gelê herêmê ra ji ber ko ava vî çemî pir qêrisî ye u dora ve hemû şinayî ye. Her wiha naveki vî çemî di Serê Avê ye.
Brunnthal
Brunnthal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Vladîmîr
Cend cihên bi navê Vladîmîrê hene:
Ziegenhain
Ziegenhain şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nesret Hadî
Nesret Hadî rojnamevanek kurd e.
Nesret Hadî sala 1968ê hatiye dinê. Wî xwendina xwe ya destpêkî, navîn û amedeyî li Duhokê, kolîja zanistên olî li Bexdayê qedandiye.
Di sala 1983ê de, her ji despêka Tîpa Şoreşvan ya şanoyê li Duhokê wek leystikvan kar kiriye û heta niha jî endamê heman tîpê ye. Di sala 1984ê de, ew yek ji avakarên Tîpa Şêxo ya mûzîkê bûye û heta sala 1986ê serokatiya heman tîpê kiriye. Di dawiya sala 1986ê de, ew ji aliyê rêjîma Iraqê ve tê girtin û ji her karekî hunerî û wêjeyî tê qedexekirin.
Piştî Serhildana 1991ê, ew bû yekem bêjer û nivîskarê Radyoya Dengê Duhokê û di Radyoya Dengê Kurdistana Iraqê ya navendî de heman kar kiriye. Piştre ew di Televizyona Xebat a li Duhokê de xebitiye.
Kerboran
Kerboran, navçeyeke Mêrdînê ye. Navê wê bi Kurdî Kerboranê ji Suryanî (Kher-Boran, Kfar-Boran, Kerbûran) tê. Gorî pirtûkeke dîrokî yan asuriyan, ku di sala 1400 de hatiye nivîskirin, navê bajêr Kfar Boran e. Destpêka sedsala 20an de nezîkî 300 malbatên mesîhî û 12 malbatên misliman li nava navçê de dijîn. Mesîhiyên Kerboran bi piranî asûrî bûn. Tenê bavikeke ermenî hebûn. Ji wan re Mala Kose digotin û ji aliyê Bedlîsê ji pêşiya ûris reviyabûn. Piştî serpêhatiyen girîng hejmara mesîhiyan kêm bûyê. Îro tenê Kurdê ola misliman li vê navçê manê. Gorî hijmartinên sala 2014an serjimara wê 28.601 e.
Li Kerboranê gelek dêr hene: dêra Arbaye Mor Sabo, dêra Arbaye Mor Gevargis, dêra Mor Kuruyakos, dêra Bethil. Rûerdê Kerboranê 550 km² ye. Di sala 1987'an de ji Midyadê qetyaye û bûye navçe.
Gundên Kerboranê
Gundên derûdora Kerboran gelek in, derûdora 40 gundên Kerboran hene. Hindek ji van bi zilma dewletê hatine valakirin (niha di van salên dawî de veger ji bona gundan heye, lê dewlet tiştê girîng weke arîkariya aborî ji bo gundiyan nake, heta astengiyan ji wan re derdixe.
Gelek ji nav van gundan wek eşirî dihatin naskirin, berê wek; erebiyan, basqiliya, omerî, elîkî, gundê Şehîdan hwd dihatin naskirin.
Gelek gundên li derûdorê havînan bi fêkî û şînahiyên xwe reng didan xopana Kerboranê. Gundên berav wek Derêca, Germero û Şikeftika bi bexçeyên xwe û fêkiyên xweş dihatin û tên naskirin. Her weha birincê Gûlbîs bi nav û deng bû li heremê. Tirihê hemû gundan bi gelek cûreyên xwe hebûn, wek; tirihê bilbizêkî, hesenî, libgolik, mezrone, tayifî, kerkus û gelek cureyên din. Petîxên Îwan, şebeşên Behwarê, incorên Xelîla, hejîrên Bêrkevan, dimsa Tîruwa, Welatparez û Seyide Gundikê-Eliyo û herweha bihişta Kerboran ava germavê.
Şehram Şokûhî
Şehram Şokûhî muzîkvanekî îranî ye ku stranbêjî û bestekarî dike. Ew di 7ê çiriya paşîn a 1966an de li bajarê Tehranê hatiye dinyayê.
Perwerdeya wê ya muzîkê û Navdarê Fars ê Bêt
Şehram Şokûhî di navbera salên 1993 û 1996an de dest bi perwerdeya muzîkê kir. Li peyre programa ku "Navdarê Fars ê Bêt" de hûnera xwe nîşan da û fînala nîv de hate dawîtin. Di 2010an de jî dest bi stranbêjiya profesyonal kir.
Gercy
Gercy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Şehram Şokûhî
Modara
Albûma wê ya yekem di 2011an de li Îranê hate weşandin. Gellek rexne li ser wê hate kirin, lê albûma herî kirî ya sala 2011'an derket. Di albûmê de deh stran heye û evna di cureya klasîkên farisî û flamenko de ne.
Reiskirchen
Reiskirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Giessen li Hessen, Almanyayê ye.
Kempa Kebertû 1 ya Awaran
Kempa Kebertû 1 ya Awaran, anku Kampa Kebertû 1 ya Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Kabartu 1), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Sêmêl, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di çiriya paşîn a 2014an de hate vekirin.
Kubikê
Kubikê, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Batz-sur-Mer
Batz-sur-Mer, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Kox Rostem
Kox Rostem gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Helewê
Helewê, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala a parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
SAVAK
SAVAK ( SAVAK, kurteya Sāzemān-e Ettelā'āt va Amniyat-e Keshvar), navê destgeha îstixbaratê a şahê berê ê Îranê Mihemet Riza Şahî bû.
Savak kurtkiriya peyvên farisî Sāzemān-e Ettelā'āt va Amniyat-e Keshvar, bi wateya Saziya Ewleyî û Îstixbarata Welatî ye.
Nivîsîna veqetandekan (ên-an-ê-a)
Nivîsîna veqetandekan (ên-an-ê-a)
Rêzika şaş eve;dema veqetandek ji peyvê cidabe,heke tîpa berîya veqetandekê dengdêrbe bi y'yê,heke dengdarbe bê y'yê tête nivîsîn. mînaka dengdêr:birayê wî yê piçûk.dara gûzê ya liber derî. mînaka dengdar:birayê min ê piçûk.pezên wan ên kol.
Lê ne raste,rêzikek şaşe.têkilîya wî bi rastîya axaftinêre tunu.
Dema ji peyvê cidabe,her awayê bi y'yê tête nivîsîn.çimkî dema ji berîya xwe veqete,bi serê xwe tête xwendin.bi dengdêran destpê kirin liser zimên giran tê.di rastîya civakêdejî kesekê ku kurdî berîde dizani, veqetayî "an,ên,ê,a" bilêv bike tunu.heke veqetayîbe,divê "yan,yên,ya,yê"bête nivîsîn.çimkî wisa tête xwendin. mînak:pezên wan yên stewr,çiqên gûzê yên dirêj,yan azadî yan azadî. Nizar BIRA
Arzu Şahin
Arzu Şahin ( li Stembolê, Tirkiye) stranbêjeke stranên gelêrî ya bi zimanê tirkî ye ku bi eslê xwe kurd e.
Jînenîgarî
Arzû Şahîn di sala 1978an de li Stembolê ji dayik bû û zarokatiya xwe li vî bajarî derbas kiriye. Malbata wî, bi eslê xwe ji Dersima ye û ji Dersimê koçî Kelkîtê û pişt re koçî Erzînganê bûne. Arzu Şahin ji zarokatiya xwe ve bi tembûr re eleqedar bû 4 salan di dibistanekî taybet de perwerdeya tembûr û stran gotinê wergirt û albûma xwe ya yekem bi navê Ceylanim derxist. Ji bo vê albûmê gelek bertekên pozîtîv hate nîşandan û bi ser de jî firotina pir baş a albûmê, azwerî û cesareta xebata muzîkê da wê. Pişt re Arzu albûma xwe ya duyem a bi navê Ayrılık derxist. Di sala 2008an de 14emîn Xelatên Muzîka Vîdeo ya Kral TVyê, bi xelata "Baştirîn Jina Muzîka Folklorî" ya muzîka tirkî hatiye xelatkirin.
Bardouville
Bardouville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hant
Hant, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
La Neuveville
La Neuveville, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Bern a herêma Jura bernoisê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Dîşmok (nahiye)
Dîşmok, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Kûgîluyî ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed a Rojhilata Kurdistanê.
Evdalê Zeynikê
Evdalê Zeynikê wekî Homeros ê Kurdan tê nasîn. Di derbarê jiyana wî de agahiyên sedî sed rast nînin. Nivîskar Ahmet Aras li ser jiyana wî pirtûkek nivîsiye ku ev pirtûk hevpeyvîna bi neviyê Evdal re jî dihewîne. Di destpêka 1800î de li gundê Cemalwêrdî ya girêdayi Dutax ku niha girêdayî Agiriyê ye ji dayîk bûye û di sala 1913 ´î de li gundê Qanciyan a Qereyazîyê jiyana xwe ji dest daye. Evdal temenekê pirr dirêj jiyaye. Gorî neviyê wî Emerê Zeynikê Evdal 110 salî zêdetir jiyaye û li seranser Kurdistanê geriyaye. Evdal çuye Xozana Edenê, Dêrsimê, Dîyarbekrê, Nexşîwanê, Melazgirê, Zêtka ê û Îranê.
"Dengbêjê Sirmelî Mamed Paşa", "Bavê Temo", "Pisporê Qulingan", "Sîyarê kuvî" ji navê Evdal in. Evdalê Zeynikê di stran û destanên xwe de pirr behsa qulingan, Temo, Gulê ( Dengbêj Gulê ), korbûn, xizanî, kalbûn, bêbextî hwd dike. Bavê wî di zaroktiyê de miriye. Evdal bi navê diya xwe Zeynê an Zeynikê tê naskirin. Heger mirov ne dîroknas be û bi tenê ji destanên wî rêçê bajo, mirov jiyana Evdal wiha ava dike: Evdal lawê Zeynikê ye. Diya wî ev di nava xizaniyê de mezinkiriye. Evdal zarokek taybet bûye. Bala xwe daye neheqî, welatparêzî û dewlemendiya civakê. Gihîştinên xwe kiriye stran. Dilê wî ketiye dengbêj Gulê. Gulê di diwana "Sirmelî Memed Paşa", de eslê xwe Fileh (Ermeni) an jî nemisilman bûye. Evdal di civatên axa û began de dengbêjiyê dike. Piştre çavên wî kor dibe û hêdî hêdî ji civatên dewlemendan tê derkirin. Temo yê lawê wî ji ne Gulê ye. Evdal ev zar kêleka rê da dîtiye u ev birîye mala xwe. Di straneke xwe de dibêje wî Temo di daristanekê de dîtiye û ji xwe re xwedî kiriye. Temo dibe sitara Evdal. Temo pê destê bavê xwe digire û "li pey koç û keriyan" digerine. Bijîşkeke Îranî çavên wî sax û derman dike. Lê mixabin Evdal êdî kal e, "Bila mirin hebûya kalbûn tunebûya".
Kilamên Evdalê Zeynikê
Evdal kilama Xozanê u Dêrsimê zef hez kirîye. Wexta ku Evdal ber sekerata mirinêde bûye kurên xwe re dibêje ku ger wan her du kilamên min tu carî bîr nekin.
Xanqah, Xoda Aferîn
Xanqah, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Beratón
Beratón şaredariyek e li parêzgeha Soria ye, li Kastîlya û Leyonê, Spanya.
Kurdhezî
Kurdhezî an jî  kurdvînî  bala xurt an evînandina gel, çand û dîroka kurdan e.  Kesê ku xwediyê vê helwestê be jê re kurdhez an jî kurdvîn  tê gotin. Dijminatî, tirs, bêxweşbînî an jî nijadperestî li dijî gelê kurd, Kurdistanê, çanda kurdî, an jî zimanê kurdî wek Dijî kurdbûn an jî kurdofobî tê zanîn.
Øyarvatnet
Øyarvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Perava golê 36,51 km û bilindahiya ji asta deryayê 837 mêtre ye.
Drulhe
Drulhe, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Zêbar
Zêbar warê hoza mezin a eşîra zêbariyan e ku dikevite Badînana Başûrê Kurdistanê.
Şerê fîlîpînî–amerîkî
Şerê fîlîpînî–amerîkî pevçûnên çekdariya di navbera Komara Filîpînê û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di 4ê sibat 1899an heta 2ê tîrmeha 1902an ve pêkhat. Şerê têkoşînê ji bo serxwebûnê bû, ku di sala 1896an de bi Şoreşa Filîpînê dest pê kir. Pevçûn gava ku Komara Filîpînê yekem li hemberî şertên Peymana Parîsê, ku binavê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji Spanyayê ve hatibû derxistin, şerê spanî-amerîkî derket.
Çarûsa (nahiye)
Herêma Çarûsa, yek ji herêmên ku bi Şaristana Kûgîluyî ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed a Rojhilata Kurdistanê.
Kempa Kebertû 2 ya Awaran
Kempa Kebertû 2 ya Awaran, anku Kampa Kebertû 2 ya Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Kabartu 2), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Sêmêl, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di çiriya paşîn a 2014an de hate vekirin.
Feldkirchen, Bavyeraya Jorîn
Feldkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Schlaitdorf
Schlaitdorf şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ruijin
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 618.885 kesî
Gergny
Gergny, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Stêrk TV
Stêrk TV kanaleke kurdî ye ku ji welatê Norwêc ê weşan dike.
Dîrok
Stêrk TV, di sala 2009 an de li Norwêcê hatiye sazkirin. Televîzyon, di destpêka avakirina xwe de bi zimanê erebî, tirkî û kurdî weşan dikir. Piştî demekê rêveberiya televîzyonê biryar da ku tenê bi kurdî weşan bikin. Stêrk TV niha bi zaravayên Kurdî yên Kurmancî, Soranî û Zazakî weşanên xwe didomîne.
Girêdanên derva
Malpera Stêrk TV
Ker û Kulik
Ker û Kulik du bira ne. Navê diya wan Werdekê ye. Emer axa serokê êlê ye. Dibêje kî here Bilîcana Gêsiyan bîne ez ê keça xwe Şemsîxanê bidimê. Navê mehîna Kulik Sosik e. Hesê Dûdê xalê Kero û Kulik e. Heft kurên wî hene. Şer di navbera Kulik û her heft kurxalan de diqewime. Kulik pir lehengî nîşan dide, lê ji ber ku xulamê wî Liko hay jê nemabû û apê Namet Sosikê bi şev berdabû ser ava golgeniyan, Sosik di qada şer de diweste û Kulik tê kuştin. Kero jî şeş kurxalên xwe dikuje, ê piçûk dide xatirê diya xwe Werdekê, ku lava dike, dibêje"Bila tovê mala bavê min neqele" Kero Şemsîxanê dixwaze, lê Emer axa dibêje pêmana min bi Kulikî re bû, ne bi te re bû. Kero wî davê erdê û balîf datîne ser singa wî û xincerê lê dixe heta dighê singa wî, dibêje min nekuje min Şemsîxanê da te.
Misîrik
Misîrik, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Alsdorf, Altenkirchen
Alsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Rabenau, Hessen
Rabenau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Giessen li Hessen, Almanyayê ye.
Kox Şêxolêslam
Kox Şêxolêslam gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Delîl Dîlanar
Jînenîgarî
Delîl Dîlanar, zaroktiya xwe û salên pêşîn bi apê xwe Husênê Muşî re, derbas dike. Delîl Dîlanar kevneşopiya apê xwe ya dengbêjî bi karîyerek serkevtî heta roja îro têne û jiyana ciwanî ya xwe li ba apê xwe alîkariya wî kir, li ba apê xwe hînkarên dengbêjî bi dest xist.
Delîl Dîlanar bi Apê xwe Huseynê Mûşî re di nav civakan de sitranê dengbêjî digot û ev sedem ji bo Delîl Dîlanar bû naskirina nav xelkê. Delîl Dîlanar 3 salan li enstîtûya kurdî perwerdahê ya Mey, li ba Mamoste Egîdê Cimo dît.
Delîl Dîlanar piştî jiyana xwe yê sirgûniya 27 salan, di sala 2022an de cara yekemîn e ku li Bakurê Kurdistanê konsertên xwe lidardixe.
Dîskografî
Albûm
Vîdyonîgarî
Vîdeo Klîb
Fîlmografî
Fîlm
La Sarraz
La Sarraz, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vaud a herêma Morgesê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Zêbarî
Zêbarî, hozeke mezin a kurdan e li Badînan (Herêma Kurdistanê, Îraq).
Antîgonê (keça Edîpos)
Antîgonê (bi yewnaniya kevn: Ἀντιγόνη) keça Edîpos û diya wî Iakastê an jî, di guhertoyek din a efsaneyê de, Eurîganeia ye. Ew xwişka Polînikês, Eteoklês û Îsmenê ye. Wateya navê, wek hevwateya nêr Antîgonos, "şayesteya dê û bavê xwe" an "li şûna dê û bavê xwe" ye. Ew di sê şanonameyên trajîk ên sedsala 5an ên berî zayînê de ku ji hêla Sofoklês ve hatine nivîsandin, ku wekî Sê şanonameyên têbeyî têne zanîn dixuyê û ew serlehenga trajediya binavûdeng Antîgonê ye.
Çîrok li gorî Sofoklês
Çîroka Antîgonê ji hêla şanonivîsê yewnan ê sedsala pêncan Sofoklês ve di şanonameyên xwe yên têbeyî de hate vegotin:
Oidípous Týrannos
Antîgone û xwişka wê Ismenê di dawiya Oidípous Týrannos de têne dîtin dema ku Edîpos ji ber ku "şermezar" û "xemgîniya" ku ew keçên xwe re hîşt digirî. Dûv re ew ji Kreon lava dike ku çavdêriya keçan bike, lê di xemgîniya xwe de digihîje ku wan bi xwe re bigire dema ku ew dibirin. Kreon nahêle ku ew keçan bi xwe re ji bajêr derxe. Navê her duyan jî di şanonameyê de nehatiye gotin.
La Baule-Escoublac
La Baule-Escoublac, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Antîgonê (keça Edîpos)
Oidipous epi Kolonoi
Antîgonê di şanonameya Oidipous epi Kolonoi de rênîşana bavê xwe ye, ji ber ku ew wî digihîne bajarê ku çîrok lê derbas dibe. Antîgonê bi serhişkî û hebûna xwe ya darazî dişibe bavê xwe.
Ew piraniya lîstikê bi bavê xwe re dimîne heya ku ew ji hêla Kreon ve bi zor tê jê birin da ku Edîpos arîşetî lê bike ku vegere Têbeyê. Lêbelê, Têseûs Edîpos diparêze û hem Antîgonê û hem jî xwişka wê ku ew jî hatiye girtin, difilitîn e.
Di dawiya şanonameyê de, Antîgonê û xwişka wê şîna mirina bavê xwe digirin. Têseûs wan teselî dike ku Edî goriyeke rast wergirtiye, lê li ser daxwaza wî destûr nayê dayîn ku biçin wê derê. Paşê Antîgonê biryar dide ku vegere Têbeyê.
Antîgonê
Di şanonameya bi heman navî de, Antîgonê hewl dide ku ji bo birayê xwe Polînîkês gorek rêzdar peyda bike. Kurên Edîpos, Eteoklês û Polînikês, desthilatdariya xwe parve kiribûn heta ku pevçûn derketin û Eteoklês birayê xwe derxist. Di şanonameya Sofoklês de, her du bira li hev kirin ku her sal bi dorê serdest bikin, lê Eteoklês biryar da ku piştî ku heyama wî qediya, desthilatê bi birayê xwe re parve neke. Polînikês ji keyaniyê derket, artêşek cîvand û di Şerê Heftan li dijî Têbeyê de êrîşî bajarê Têbeyê kir. Di şer de her du bira hatin kuştin.
Antîgonê tê birin ber Kreon û didirikîn e ku wê ji fermana Kreon zanibû ku şînê ji bo Polînîkês qedexe dike, lê hilbijart ku wê fermanê bişkîne, angaşta serweriya xwedayî li ser zagonên mirovan dike û ew bi wêrekî, azwerî û biryardariya stema Kreon diredîn e. Kreon ferman dide ku Antîgonê zindî di gorekê de bê veşartin. Tevî ku Kreon ramana xwe diguherîne û hewl dide ku Antîgonê azad bike, ew dibîne ku wê xwe darve kiriye.
Kurê Kreon Hemon ku evîndarê Antîgonê bû, bi kêrê xwe dikuje û diya wî keybanû Eurîdîkê jî ji ber mirina kurê xwe bêhêvî xwe dikuje. Ew neçar bû ku riya xwe di nav tevahiya çîrokê de bipêçîne û mirina wê ji bo civata çarenûsê ye. Bi mirina xwe, Antîgonê di dawiyê de malbata dijminê xwe Kreon hilweşîne.
Oze, Hautes-Alpes
Oze, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Forûma Aborî ya Cihanê
Forûma Aborî ya Cîhanê (FAC), rêxistinekê neqezenc a ku di sala 1971ê de li Cenevreya Swîsreyê hatiye damezrandin. Erkê FACê "ji bo pêşxistina dewletên cîhanê ji hêla kargêrkirina karsazî, siyasî, akademî û rêberên din ên civakê ve ji bo pêkanîna rojeva gerdûnî, herêmî û pîşesaziyê" hatiye destnîşankirin.
Dop
Dop, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Kempa Berdereş ya Awaran
Kempa Berdereş ya Awaran, anku Kampa Berdereş a Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Bardarash), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Berdereş, Akrê, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di kanûna biçûk a 2014an de hate vekirin.
Germaine, Aisne
Germaine, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Pêkol
Pêkol an Pêkûl, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala a parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gundistana Behmeî Serhedî Rojhilat
Gundistana Behmeî Serhedî Rojhilat navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Dîşmok ku bi Şaristana Kûgîluyîyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Vîniq
Vîniq, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Odîn
Odîn an Wotan ( bi germana Başûr Wōdan, îslendiya kevn Óðinn, inglîziya kevn Wōden, saksoniya kevn  Uuoden, holendiya kevn Wuodan, germeniya bilind a kevn Wuotan, longobardî Godan an Guodan, almanî ya hevpar  Wôðanaz) di mîtolojiya norsî û parzemînê de xwedawendê sereke ye. Di helbesta Eddayî de ew wekî bavê xwedayan, xwedawendê şer û miriyan, wekî xwedayê helbest û runikan, efsûn û ekstasiyê bi taybetmendiyên eşkere şaman kar dike.
Reşoyê Silo
Reşoyê Silo xelkê herêma geliyê Zîlan e.Ji 'eşîra Hemoyî ye.Rojekî ku leşkerên tirk tên û zextê li gundiyan dikin Reşo li hember wan derdikeve û bi wan re şer dike û li ser vê yekê dibe firar û diçe çiyayê Agiriyê û tevlî serhidana Agiriyê dibe û dibe yek ji fermandarên wê serhilanê. Reşoyê Silo her di wê serhildanê de bi Zeyno ra ku gundiya wî bûye dizewice. Piştî ku serhildan têk diçe, Reşo vedigere geliyê Zîlan û tevî Zeyno bi tirkên dagirker ra şer dike, lê dema zivistanê ku ew di şikeftekê da bûne îxbariya wan dikin û leşker tên û Reşo ku hefteyekê di nav berfê da birçî mabûye û ji serma va hişk bûye dixwazin ku teslîm bibe lê Reşo teslîm nane û di şer da wî dikujin lê di wê demê da ku Zeyno ji bo xwerinê ji şikefrtê derketibûye ku xwerinê bîne, leşker wê jî digirin û fermandarê leşkeran ji wê ra dibêje ku "min Roşo kuşt û wî li min nikaribû", Zeyno jî ji wî ra dibêje ku"devê xwe yê qirêj bigire, eger Reşo di nav sermayê da neba, wî dê tu jî bikuşta". Wê demê esker Zeyno jî dikujin û ser herdû şehîdan jêdikin û dibin bajarê Agirî û li ber çavê gel li ser deriyê qereqolê va dikin.
Odîn
Teorî û şîrovekirin
Navê wî tê wateya "acizî", "hêrs" û "helbest". Wek gelek zindiyên din ên xwedayî di panteona Skandînavyayê de jî roleke tevlihev dilîze; Ew xwedayê şer û hişmendiyê ye. Ew jî wek xwedayê efsûn, rûmet û nêçirê tê naskirin. Bi tîrêjên rojê û xaçerêya Keltî re sembolîze dibe
Odin: (Alfadir, Allfather (Bavê her kesê)) Bavê xwedawendan; Li salona wî ya li Asgard, Valaskjalf (Perestgeha Qetilkirî), textê Hlidskjalf cîwarbûyî ye. Ew ji vê textê li hemî bûyerên li neh warên diqewimin temaşe dike. Ew jî li erd û ezman serdest e, dema ku hewce be dikare veguherîne ajalek. Çavê Odin tenê yek heye ku mîna rojê dibiriqe. Wî çavê xwe yê din jî feda kir da ku karibe ji Bîrê Hikmetê vexwe û zanebûnek bêdawî bi dest xwe xist. Peyamnêrên wan, Valkyrie, giyanên şervanên mirî digihînin Valhalla. Gotina inglîzî Wednesday ji Roja Woden (Roja Odin) tê. Ew ji hêla nivîskarên Roman ên wekî Tacitus ve bi Merkur re hate nas kirin. Tête fikirîn ku bi şamanîzma Avrasyayî ve girêdayî ye.
Simbêlên wî Gungnir, rîha wî ya ku qet hedefa xwe winda nake, zenga wî Draupnir, ku her şeva nehê heşt zengila nû vedibêje, û hespê heşt lingî Sleipnir. Sleipnir dikare li ser avê û bejayî bigere, û du roviyên wê hene. Van roviyan ji cîhanê re xeberên wî tînin. Yek ji wan roviyan navê wî Huginn (raman) û yê din jî Muninn (bîr) e. Di heman demê de du gurên bi navê Freki û Gerî jî pê re bûn.
Xwedayê mîtolojiya bakur dikare wekî Zeus bê gotin. Zarokên wî Balder, Hod Bragi û Hermod in digel jina wî Frigg, zarokê wî ji xwedawenda Jord Thor e û zarokê wî jî ji Gridê mezin Vidar in.
Gava roja Ragnarok bê, Fenrir wê Odin bikuje.
Barentin
Barentin, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Durenque
Durenque, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Gräfelfing
Gräfelfing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Meryem Mîrzaxanî
Meryem Mîrzaxanî (, jdb. 3ê gulana 1977an, Tehran, Îran - m. 14ê tîrmeha 2017an, Stanford, DYA), matematîknasa iranî û profesora matematîkê li Zanîngeha Stanfordê bû. Mijarên wê yên lêkolînê teoriya Teichmüller, geometriya hîperbolîk, teoriya ergodîk, û geometrîya sîmplektîk bûn. Di sala 2005an de, di encama lêkolîna wê de, ew di çaremîn "Brilliant 10" ya salane ya Popular Science de hate xelat kirin û tê de wek yek ji 10 hişên ciwan ên ku qadên xwe ber bi rêyên nûjen ve birin, hate pejirandin.
Di 13ê tebaxa 2014an de, Mîrzaxanî bi Medalya Fields, xelata herî bi prestîj di matematîkê de, bû yekem îranî ku bi xelatê hate xelat kirin û ya yekem ji du jinan heya îro. Komîteya xelatê xebata wê di "dînamîk û geometriya rûberên Riemann û mekanên modulên wan" de destnîşan kir.
Di 14ê tîrmeha 2017an de Mîrzaxanî di 40 saliya xwe de li DYAyê ji şêrpençeya pêsîrê koça dawî kir.
Kox Sofî Reşîd Pîrûz
Kox Sofî Reşîd Pîrûz gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Ramvatn
Ramvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Gol li ber çiyayî yên di navbera Setesdal û Fyresdal e ku jê re Setesdal Østhei jî tê gotin, cih digire. Rûberê golê 32,3 km² û bilindahiya ji asta deryayê 776 mêtre ye.
Langgöns
Langgöns şaredariyeke navçeya (Landkreis) Giessen li Hessen, Almanyayê ye.
Dickendorf
Dickendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
APOEL F.C.
APOEL F.C. yaneyeke yewnanî ya futbolê ye û ligel Olympiakos Nicosia yaneyeke futbolê ya yewnanîyê ya herî navdar e. Yarîgeha Real Madridê GSP Stadium ye.
Pozîsiyon 2019/20
<...>
Sînorê Iraq û Tirkiyê
Sînorê Tirkiye û Iraqê yan ji Sînorê Tirkye û Herema Kurdistanê, 367 e Kilometer dirêj e. Hêjayî gotinê ye ku Herêma Xweser a Kurdistana Iraqê li vir sînorê Tirkiyê ye. Herêma sînor pir çiyayî ye, ber bi rojhilat ve ji 400 metre bilind dibe heya 3000 metre li ser.
Tenê deriyê sînorî yê sînorî yê Îbrahîm Xelîl e li aliyê rojava yê sînor. Ne dûr e sêgoşeya sînorê Tirkiye, Iraq û Sûriyê li ser hev çemê Xabûr û Dîcleyê ye.
Sînor di sala 1926an de dema ku Cemiyeta Miletan li ser pirsa Mûsilê biryar da hatîye diyarkirin. Brîtanyayê piştî Şerê Cîhanî yê Yekem, axa Iraqê ya berê ya Osmaniyan wek erk hat dayîn. Lê belê di navbera Brîtanyaya Mezin û Tirkiyê de li ser girêdayîbûna wîlayeta Mûsilê demeke dirêj nakokiyek derket. Ev di sala 1926an de di berjewendiya Brîtanya Mezin de biryar hat girtin.
Di van salên dawî de, kompanyayên Tirkî sermayeguzarîyên mezin li Kurdistan bakurê Îraqê kirin, ku çûna bar û rêwiyan li deriyê sînorî yê Îbrahîm Xelîl gelek zêde kir. Ji ber vê yekê ji bo avakirina deriyê sînor ê duyemîn fikirîn. Navçeya sînorî ya Tirkiye û Iraqê ji aliyê PKKê ve wek paşvekişîn û derbasbûna nav Tirkiyê tê bikaranîn, ku bûye sedema çend destwerdanên artêşa Tirkiyê li bakurê Iraqê.
Terîf
Sînor ji aliyê rojava ve ji sê xala bi Sûriyê re li hevketina çemê Dîcle û çemê Xabûrê Biçûk dest pê dike. Dûv re çemê paşîn ber bi rojhilat ve, û paşê çemê Hezil Suyu ber bi bakur-rojhilat ve dişopîne. Dûv re sînor ber bi rojhilat ve dizivire ser bejahiyê bi rêze xêzên nerêkûpêk li ser qûntarên çiya û çemên piçûk, di dawiyê de ber bi başûr ve dizivire da ku bi çemê Hecî Bak (Hacibey Suyu) ve were girêdan. Dû re ev çem ber bi bakur-rojhilat ve ber bi sê xala Îranê ve diçe. Navçeya serhedê pir çiyayî ye û hema bêje bi tenê Kurd herdu aliyan lê dijîn.
Deriyên Sînor
Deriyê sereke Deriyê sinorî yê Ibrahîm Xelîl e.
Porto
Futebol Clube do Porto yaneyeke portûgalî ya futbolê ye û ligel S.L. Benfica yaneyeke futbolê ya portûgalîyê ya herî navdar e. Yarîgeha Portoê Estádio do Dragão ye.
Shangrao
Shangrao, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Rûbêr, Çinar
Rûbêr, Robîr, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Shangrao
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 6.579.714 kesî
Pelleautier
Pelleautier, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
La Tour-de-Peilz
La Tour-de-Peilz, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vaud a herêma Riviera-Pays-d'Enhautê ye.
Hêwedan
Hêwedan, gundekî li ser navçeya Mêzgirê ye.
La Tour-de-Peilz
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Acem (gundistan)
Gundistana Acem navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Dîşmok ku bi Şaristana Kûgîluyîyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Kempa Çem Mişko ya Awaran
Kempa Çem Mişko ya Awaran, anku Kampa Çem Mişko ya Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Chamishko), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Çem Mişko ya Zaxoyê, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di çiriya paşîn a 2014an de hate vekirin.
Ûzbêk
Ûzbek (bi ûzbekî: Ўзбек, Ozbek, اوزبک‎, pj. Ўзбеклар, Ozbeklar, اوزبکلر‎) komeke tirkî bû. Ew piraniya nifûsa Ûzbêkistanê pêk tînin lê di heman demê de li komeke hindikahî li Efxanistan, Tacîkistan, Qirgizistan, Qazaxistan, Tirkmenistan, Rûsya û Çînê jî têne dîtin. Civakên diyasporê yên ûzbek di heman demê de li Tirkiye, Pakistan, Erebistana Saûdî, Dewletên Yekbûyî, Ûkrayna û welatên din jî hene.
Ûrtap
Ûrtap, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Ûzbêk
Zîman
Zimanê ûzbekî zimanê tirkî yê koma karluk e. Ozbekiya nûjen bi cûrbecûr tîpên erebî, latînî û kirîlî tê nivîsandin. Piştî serxwebûna Ûzbekistanê ji Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst berê, hikûmetê biryar da ku tîpên kirîlî bi alfabeyeke latînî ya guherandî, bi taybetî ji bo zimanên turkî, bi cih bike. Di dîrokê de, ûzbekên koçer ên ku xanedaniya ûzbek û dewletên wê yên din ên li dû wê damezrandin, bi devokên devokî yên zimanê Tirkmen diaxivîn.
Dîrok
Yekem mirovên ku tê zanîn li Asyaya Navîn rûniştibûn koçerên Îranê bûn ku ji çîmenên bakur ên ku niha Ûzbêkistan e, gihîştine wextekî di hezarsala yekem a berî zayînê de. Van koçerên ku bi zaravayên îranî diaxifîn, li Asyaya Navîn bicîh bûn û li rex çemên herêmê dest bi avakirina pergala avdanê ya berfireh kirin. Di vê demê de, bajarên wekî Buxara û Semerkand wekî navendên rêveberî û çandî dest pê kirin. Sedsala 5an berî zayînê, dewletên baktrî, xwarazm, soxdî û toxarî li herêmê serdest bûn. Îskenderê Mezin Soxdiyana û Baktriya di 327 beriya zayînê de bi dest xwe ve anî, bi Roksana keça serokwezîrê herêmî yê baktriyan re zewicî. Dibe ku ev serketin ji arîkarê Îskender re hindik bû ji ber ku berxwedana gel dijwar bû, û bû sedem ku arteşa Îskender li herema ku bibû beşa bakurê Keyaniya Yewnan-Farsî a helenîstîk were dorpêç kirin. Bi sedsalan li herêma Ûzbekistanê ji hêla Imparatoriya Med û împeratoriya Part û Împeratoriya Sasaniyan jî tê de, dihat birêvebirin. Di sedsalên yekem de, erdên bakurê Ûzbekistana nûjen beşek ji dewleta koçer a Kangju bûn.
Bi hatina grekan re, nivîsandina li ser alfabeya yewnanî li ser axa Baktriya û Soxdiana dest bi belavbûnê kir. Di encama lêkolînên arkeolojîk ên li ser axa Soxdiyana û Baktriya de, perçeyên potera bi nivîsên grekî hatin dîtin.
Di sedsala 2 yê berî zayînê de Çîn dest bi pêşvebirina bazirganiya xweya hevîr bi Rojava re kir. Ji ber vê bazirganiyê ya ku wekî Riya Hevrîşimê hate zanîn, Buxara û Semerkand di dawiyê de bûn bajarên pir dewlemend û carinan Maweranehr (Transoksiana) yek ji parêzgehên farisî yên herî kevnare bû. Jêderka tev hewce ye an zayînî de, şênaya çolê ya Soxdiana û Taşkent ji hêla eşîrên koçerên xionî ve hatin girtin ku ji herêmên stepê yên Asya Navîn hatibûn.
Eşîren Ûzbêk
Tê gotin ku Ozbek di nav orbîta xwe de 92 eşîr kirine: Manghit, Qiyat, Qipchaq, Khitai, Qanghli, Keneges, Durman, Targhut, Shoran, Shirin, Tama, Bahrin, Girai, Aghrikur, Anghit, Barkut, Tubin, Tam, Ramdan, Matin, Busa, Yajqar, Qilwai, Dojar, Jaurat, Qurlaut, Mehdi, Kilaji, Sakhtiiyan, Qirq, Ming, Yuz, Saroi, Loqai, Qushchi, Kerait, Chaqmaq, Utarchi, Turcoman, Arlat, Kait, Qirghiz, Qalan, Uishun, Ormaq, Chubi, Lechi, Qari, Moghul, Hafiz dad Kaln, Belad Bustan, Quchi Qataghan, Barlas, Yabu, Jalair, Misit, Naiman, Samrjiq, Qarluq, Arghun, Oklan, Qalmaq, Fuladchi, Jaljat Uljin or Olchin, Chimba, Machar or Majar, Ojinbai, Badai As, Kilchi, Ilaji, Jebergen, Botiyai, Timan, Yankuz, Tatar, Uighur, Baghlan or Baghan, Tanghut, Shagird, Pesha, Tushlub, Onk, Biyat, Ozjolaji, Josolaji, Tuwadiq, Ghariband Jit. Ji bo Esîren nîv-koçer ên van xanedanan, aîdî "92 eşîr" di hin rewşan de dihat wateya pozîsyonek bijarte û statuyek civakî-aborî ya bilind. Di hin rewşan de, têgeha "92 eşîrên Ûzbêk" bi wateyek siyasî hate bikar anîn da ku xanedaniyên Ûzbêkên Manghyts û Mings meşrû bike.
La Bernerie-en-Retz
La Bernerie-en-Retz, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Gibercourt
Gibercourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Şematok
Şematok cî û karê şemitandinê ku bi granî di zivistanê de li ser berfa kaşan dihê çêkirin.
Qereçol
Qereçol, gundê Qereçolê, gundekî navçeya Bismila Diyarbekrê ye. Ev gund li ser riya Êlihê ye. Li derdora wî gundî, gundê Fetlê, Zeko û Mere hene. Çemek di wî gundî re derbas dibe, li hemberên wî çemê Sorka heye, Sorka gundekî şêxa ye. Di wî çemî de masî yê cur bi cur dijîn.
Charles Baudelaire
Charles-Pierre Baudelaire (jdb. 9ê nîsana 1821, Parîs - m. 31ê tebaxa 1867, Parîs), rexnegîr û yek ji helbestvanên mezin yên fransî û avakerê helbesta nûjen e.
Qereçol
Qereçol gundekî piçûk e, bi tevayî ji bîst malî pêk tê. Gund tev ji malbateke mezin e. Kesên ku li wî gundî dijîn giş kur apê hev dû ne. Mizgefteke wanî piçûk jî heye nimêj û teatê xwe li wê mizgeftê dikin.
Aborî
Qereçolê xwedî erdên mezin e. Di erdê wê de hewêc tên çandinê, wek nîsk, genim, ce û hwd.
Charles Baudelaire
Ji ber ku dêya wî ya hîn ciwan piştî mirina bavê wî ji nû ve zewiciye, wî zarokahiya xwe li cem bavê xwe yê demarî ku kesekî fêhmê wî pirr kêm û teng bû, pirr dijwar derbas kiriye. Ev jî bandorek mezin li jiyan û li helbestên wî kiriye. Hîn di salên lîseyê helbestên wî bala dorê dikşînin.
Dest bi xwendina hukûkê dike lê hîn 19 salî bûye ji bo ku dest ji wêjeyê berde û jê sar bibe malbata wî, wî didin keştiyek bazirganiyê û diçe heyta Hindistanê.
Piştî vedigere Parîsê di rojnmeyan de dixebite, di sala 1845an de hewldana xwe kuştinê dike lê bi sernakeve; demekê bi siyasetê dixebite, heyta navê wî di nava amadekarê Şoreşa 1848an de jî derbas dibe. Di vê navbênê de rexne û gotarên li ser hunerê diweşîne.
Helbestên Edgar Allan Poe wedigerîne fransî û bi vî hawî jî wî bi fransiyan re cara yekem dide naskirin.
Li jiyana beradayî ya Parîsê nexweşiya frengiyê pê digre û dibe kêşê efyûn û esrarê.
Du salan li Belçîkayê maye. Piştî vegerê felç bû ye û pişt re li Parîsê jiyana xwe ji dest daye.
Baudelaire bandorek mezin li ser helbestvanên nûjen kiriye.
Kempa Derkar ya Awaran
Kempa Derkar ya Awaran, anku Kampa Derkar a Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Darkar), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Zaxoyê, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di şiwata 2014an de hate vekirin.
Gundistana Behmeî Serhedî Rojava
Gundistana Behmeî Serhedî Rojava navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Dîşmok ku bi Şaristana Kûgîluyîyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Staufenberg, Hessen
Staufenberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Giessen li Hessen, Almanyayê ye.
Vladîmîr (oblast)
Vladîmîr, an jî Oblasta Vladîmîrê (bi rûsî: Влади́мирская о́бласть, Vladîmîrskaya oblast), yek ji herêmên federal (oblast) ên Rûsyayê ye. Serbajarê oblastê bajarê Vladîmîr e.
Sînorên Oblasta Vladîmîrê, oblastên [Moscow, Yaroslavl, Ivanova, Ryazan û Nizhny Novgorod ên. Çemê herî giring a oblastê Klyazma û Oka ye. Nezî 300 gol hene. Oblast di nav daristananda ye.
Hêjmara gelhê 1.523.990 ye. Mezinihiya rûerdê 29.000 km² ye.
Rêxistinên civakiyên sivîl
Herçend li ser tarîfa rêxistinên civakiyên sivîl (RCS) hin nakokiyan hebin jî di wateya giştî de çend pêşqebûlên esasî hene. Li serî de divê mirov wisa diyar bike ku bêguman sedemên hebûna RCS yan pêktêt ji kêşe û arîşeyan. Yanî li ku derê derd û muşkîle û nerehetî hebin li wir RCS ava dibin. RCS an wekî arîkerek an jî wekî aktorekî esasî xwedî îddîayê hêza çareserkirinê ye. Bi gotinekî dî, ew meseleyên ku saziyên dewletê netiwan çareser bikit an jî naxwazit çareser bikit RCS bo çareserkirinê lê zor dide.
Armanc û bernama wan çi dibe bila bibe hemû RCS yan li ser bingeha lêgerîna maf xwe damezrandine. Ew li mafan digerin. Bo tarîfeke hevpar mirov dikar e hin pîvanan eşkere bike ku herçî rêxistinên civakî yên sivîl in, ew ji alî hevwelatiyên rêxistinbûyî bo çareserkirina kêşeyeke civakî yê derûdorê û bo pêşdebirina bîreweriya dîmokrasiyê, bo geşkirina bêşdarbûniya civakî hatine damezrandinê. Li gori armanc, babet û rêbazên xwe cûrbicûr rêxistinên sivîl hene. Rêxistinên parastina maf û azadiyên mirovan, neteweyên bindest, kêmneteweyan, karkeran, xwendevanan, jinan, ciwanan, zarokan, gay, hevcinsî, odeyên pîşekarî, komelên hemşehrîtî, parastina xweza û sirûştî, dijraberiya çekdarîbûnê û şer û hwd. Her çi armancên wan î taybetî dibe bila bibe hemû RCS yan divê xizmet bikin bo jiyanak rêxistinkirî, civakek eşkere ya vekirî û berjewendiya raya giştî ve. Ji ber vî yekê zemîna ku li ser in û çavkaniya ku jê perwerde dibin lazim e alîgirê mexdûran bin û dijraberî statûya heyî bin. Guftûgoyên ku li ser civaka sivîl tên kirin îroj zêdetir ev pirsa han dikin ku gelo civaka sivîl bixwe armancek e, an wasiteyek e? . Li gorî bersîva vê pirsê çalakî û bernameyên rêxistinên civakî yên sivîl ji hevudû cuda dibin.
Zekî Ozmen
Zekî Ozmen sosyalpedagogekî kurd e û li Almanyayê dijî. Wî beşa pedagogiya sosyal li Zanîngeha Frankfurtê xwend û pisporê entegrasyonê ye. Pirtûka wî ya bi navê Kurdên Almanyayê di sala 2010´an de ji Weşanxaneya Ronahî ku navenda wê li Amedê ye derket. Naveroka vê pirtûka wî li ser dîrok, civak, jiyana rojane, siyaset û hunera kurdên li Almanyayê dijîn e.
Ozmen berî destpêkirina xwendina li zanîngehê, bi nûçegihaniya Ajansa Nûçeyan Mezopotamyayê dest bi xebata xwe ya rojnamevantiya nivîsbarî jî kiriye. Wî her wiha ji sala 2001´an heya 2005´an edîtorî û moderatoriya bernameyeke perîyodîk ya radyoyeke herêmî ya bi navê Radio Unerhört Marburgê kir. Zekî Ozmen xwedî û birêvebirê malpera Celadet.com e. Ji bilî nûçegihaniya wî ya ji bo rojnameyan, ji sala 2006´an ve bi awayekî perîyodîk di malpera bi navê Diyarname.com de nivîsên wî di quncika malperê ya bi navê "Qad" de têne weşandin. Her wiha gelek nivîsên wî di rojname û kovarên cur bi cur de hatine weşandin. Dîsa di warê rojnamegeriyê de nûçeya Ozmen a bi sernivîsa ""Bi hezaran bûk û zavayên kurd fêrî almanî dibin" ku di rojnameya Rûdaw de derketibû, xelata Taybet a Jûriya Nûçeyên Kurdî a Xelatên Şehîdên Çapameniyê û Musa Anter 2010 wergrit.
Rêxistinên civakiyên sivîl
Li Kurdistana Bakûr de nemaze piştî dîktaya 12 ê Îlonê dirûşmeya dewletê “civakek bêrêxistin” bû. Hetanî salên notan dewlet bi çavekî baş mêze nedikir bo ev rêxistinan û gelek astengî û zehmetiyan derdixist pêş wan. Lêbelê ev salên dawî de dewlet hem bi xwe rêxistinan ava dike û hem jî ev cûre rêxistina teşwîq dike. Her wiha îroj Kurdistana Bakûr bo rêxistinên civakî yên sivîl cihê cinnetê ye. Yek ji pîsporên navdar li ser RCS yan Michael Edwards dibêje; dewletên serdest bo berdewamiya desthilatiya xwe li ser neteweyên bindest îroj rêyekî nû kifşkirine ku ew jî rêxistinên civakî yên sivîl in. Bo pûçkirina naveroka mafên netewî/kêmnetewî û dewsa wan de pêşxistina maf û azadiyên ferdî ên nedirust, ev rêbaz bi kar ve tînine. Li Kurdistana îroyîn de mixabin ev tesbît pitir bi cih dibe. Nemaze li beşa bakûr de ev deh panzdeh salên dawî wisa dide xuyakirin ku weki şikli her cûre rêxistin heye belam wekî naverok mixabin ewên ku bêhna netewî jêt têt gelek kêm e. Her wiha îroj li Bakûr de dewlet bi rêya ev rêxistinan, xwe bi cih dike û cihê xwe her diçe têkûz dike. Dirûşmeya wî ya îro jî “rêxistina Kurdan lê bê fehma netewîtiyê” ye. Lêbelê şert û mercên niha ji her demê pitir dest dide bo rêxistinên civakî yên sivîl ên li ser xeta neteweyiyê. Lewre faktorên siyasî û civakî yên herêmê musaît e bo peydabûna guherînek bingehîn di ahenga hêzên civakî û binyada civakî de ku ew guherîn digel xwe fehmekî meşrûiyetek nû bînit da ku alternatîf be dewsa fehma meşrûiyeta niha yê bi cihbûyî. Îroj li Kurdistana Bakûr de peymanek civakî yê wisa nîne ku hevwelatiyên herêmê û dewleta serdest li ser xetekî de li hev bîne. Bervacî vî her diçe hesta aîdbûna legel desthilatiya dewletê ve lawaztir dibe. Par li Kurdistana Başûr de tevgera Komîteya Referandûm a Kurdistanê bi mîlyonan deng wergirt ku Kurd divên çarenûsiya xwe ew tayîn bikin. Ev bûyer di maneya tevgera rêxistinbûna civakiya sivîl de zor balkêş bû. Encamên ev referandûmê tesîra xwe hem li nava welêt hem jî li qada navneteweyî de rê da ku Kurd xwedî potansiyelek çawa nin. Li nava welêt da zor da li ser desthilatiya herdû hikumetan ku ew li ser xeta siyaseta Kurdistanî ve neqetine, her wiha li derve jî nîşan da ku Kurd xwedî ew înisayatîf in ku dişêne qedera xwe tayîn bikine. Şert û mercên serê sedsala bîstan û niha gelek dişibin hev, dîsa li herêma me de serûbinîbûnek mezin çêdibe. Çawa ku ew pêvajoya serê sedsalê hetanî cenga cîhanê ya duwemîn ajot niha jî ew pêvajo diyar e ku dê sî çil sal berdewam be. Her Kurdekî neteweperwer an aktivîstên rêxistinên civakî yên sivîl divê bifikire gelo çima rêxistinên weke KTC an KTTC bi heman navî ve ji nûve nête damezrandin. Gelo li Kurdistanê îxtimal heye ku rêxistinên civakî yên sivîl bêyî daxwazên siyasî tevbigerin û bi vî awayî xizmet bikin bo milletê xwe. Eger wisa be dê çi ferqa wan ji RCS yên derveyî hebe. Her wiha gotinê Edwards tê bîra mirov û emê dîsa vegerin serî û ev pirsa han bikin gelo civaka sivîl bixwe armancek e, an wasiteyek e? . Bi baweriya min li gorî bersîva me em ê xeta xwe jî diyar bikine.
Nathalie d'Ossovetzky
Nathalie d'Ossovetzky (, Moskow, Rûsya - m. sibata 1975, Parîs, Fransa), bi bernavk "Nataça" (Natacha), hevjîna rûs a Kamiran Alî Bedirxan bû ku malbata wê bi eslê xwe polonî bû. Ew di 1923an de ji Moskowa paytexta Rûsyayê wek penaber hate Fransayê û di 1938an de li wir xwedî hevwelatiya Fransayê bû.
Mehmet Atlı (kirmanckî)
Mehmet Atli hunermendekê kurd o.
Nathalie d'Ossovetzky
Nathalie d'Ossovetzky, ku xwendekar û sekretera Kamiran Alî Bedirxan bû, di hezîrana 1954an de pê re dizewice. Di sala 1970î de ji bo demekê diçin Başûrê Kurdistanê, pişt re vedigerin Fransayê.
Mehmet Atlı (kirmanckî)
Mehmet Atli serre 1975 de Amedde hamewo dinya. Baxlerandê, mîyanê tirk u tirkmen(tirkî u tirkmenî), ereb (erebkî), kurdan (zazakî û kurmancî) de bîyo pîl u enîzî şexsêke pîl vîneno. Hama kiçkekî xu de mîyanterê ce û estrumanan başbîyo. Gava stenboldê şîno zaningeh(YTU), kono komê muzikî Koma Dengê Azadî. Koma Dengê Azadîdê 2 albuman de ca gêno.
Derî
Çend peyvên bi vî navî hene:
Mehmet Atlı (kirmanckî)
Badê perçebîyayîşê Koma Denge Azadî u peynî kedîyayîşê wendekarî xu, 1999 te, şî Amed. 2003 de reyna qeybî wendakarî hame Stenbol. Aynî serre Metin & Kemal Kahraman u Serdar Keskin dir Atolyeya Muzikî Lizge de ca girot. Aynî serre bî nameyê "Jahr: Stranên Bê Zeman û Bê Ziman" albumêkê vet. Jahr de hem bî muzikê xu hemzî bî vateyê deranê xu, hamê begemkerdîşî.
2008 te bi nameyê Wenda albumêkêw newe vet. No albumdê muzigê xu gurkî Jahr dê destpêkerdbî rawer berd u reyna albumekêw bi kiymet wet orte.
Album
Koma Denge Azadîde
Kox Kanî Gewêz
Kox Kanî Gewêz gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Gundik, Çinar
Gundik, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Entraygues-sur-Truyère
Entraygues-sur-Truyère, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Ehmed Zêbarî
Demekê digel gelek kurd ên din ji ber sitema rejîma Seddamî koçberê Îranê dibe. Berê serhildana 1991ê ya Başûrê Kurdistanê, hêj dem a ko stranbêj li Îranê bû, di navbera wî û malbateke Barzanî de problemek û pişt ra xwîndarî derket û neçar bû vegere Başûrê Kurdistanê (Iraqê) û li bajarê Akrê şênî bû.
Ji ber ko problem a wî bi malbateke Barzanî re çêbibû, ji aliyê rejîma Seddamî ve ko tev kurdên li Îranê xaîn dihesibandin hat efû kirin. Piştê ko serhildana 1991ê a kurdan li Başûrê Kurdistanê çêbû û ew malbata Barzanî vegeriya Kurdistanê, stranbêj dîsan ji ber wê malbatê reviya û li Musilê şênî bû, ko wî demî hêj di bin kontrola rejîma Seddam de bû.
Herçend ko hesta neteweyî a kurdî ya stranbêj pir bihêz be jî, ji ber sedema ko her car reviyaye bin desthilata rejîma Seddam, di TV ên Başûrê Kurdistanê ko bi partiyên siyasî ve girêdayî ne, stranên Ehmed Zêbarî nahên weşandin. Bi tenê çend stranekên wî di MMC TVê de, ya ku bi PKKê ve girêdayî ye, dihên nîşandan. Çend stranekên wî di YouTubeê de jî hene. Stîla hunermendê stranbêj klasîka kurdî, dengbêjî û stranên kurdî ên folklor in. Stranbêj yek ji hunermend ên tilîhejmar (pir hindik) ên Başûrê Kurdistanê ye ko hêj kincên kurdî li xwe dike.