cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Balafirgeha Dong Hoiyê
Balafirgeha Dong Hoiyê (Sân bay Đồng Hới) (IATA:VDH, ICAO:VVDH) li 6 km rojhilata bajarê Đồng Hới (Quang Binh) a Viyetnamê ye. Di sala 1993an da hatiye vekirin. Li aliyê 11/29 ê pîsteke wê heye. Dirêjahiya pîstê 2,400 metre ye. Rûyê pîstê beton e.
Balafirên ku difirin Dong Hoiyê ev in:
Ji van bajaran çûn û hatina balafirgehê ev in: Hanoi, Ho Chi Minh bajar (Saigon)
Xanek
Xanek navçeyeke girêdayî bajarê Erdêxanê ye. Hejmara niştecihên wê 5000 e. Yek ji herêmên Bakurê Kurdistanê yê di bin dijwariyeke taybet a polîtîkaya pişavtinê ya Dûgela Tirk de ye.
Qoşme, Pira Reş
Qoşme, gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Kanzach
Kanzach şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Piştevan Dostikî
Piştevan Xorşîd Dostikî, Siyasetmedarêkî û çalakvanê biwarê civakî ji bajêrê Dihokê ye navê wî Piştevan Xorşîd e yê berniyas bi Piştevan Dostikî.
li 15/11/1980 ji Malbatek Kurd perwer li Gondê Dêragijnîk yê bi ser Nahya Mangêşkê ve û girêday Parêzgeha Dihokê hatiye Dinê. ji zaroktiya xwe di gel malbata xwe di nava refên Berxwedana Başurê Kurdistanê da bu.
li sala 1986 dema rejêma Beas ya Sedam Gondê wan şewitandî di gel malbata xwe derbedrî Gondên sînor bo, di bin perê berxwedanê. li sala 1988 ketiye ber Enfalan u li kêmya barana gondê Baclê jehrawî buye u bi nexoşî ya kêmyabaranê derbederî bakurê Kurdistanê bu ye u li kempa Sîlopé u paşan li kempa Mardînê maye. Piştî rejêma Baes bi hevkariya rejêma Tirka Dwo caran xelkê kempê jehrdar krî derbedrî Sinorên Rojhelata Kurdistanê bwye u ta sala 1991 li Kempa Zêwe maye.
1991 vegeryaye başurê Kurdistanê u li Dihukê xwe cih bu piştîserheldana behara sala1991.
Niha Endamê Civata Serkirdayetya Parta Ayndeya Kurdistanê u berpirsê Lqa Dihoke
Serpêhatî
Serpêhatîyên Piştevan Dustkî Lisala 1995 beşdarî refên gerîla buye ji bu li dijî hêrşn Tirka li başûr.
Nivîsar
Nivîsar u Berhemên Piştevan Dustkî
Maroldsweisach
Maroldsweisach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sengerî Xwarû
Sengerî Xwarû, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Pêjgeha Tirkiyeyê
Pêjgeha Tirkiyeyê, xwarinê romiyan (tirk) (bi romî: Türk mutfağı), ji tevahiya cureyên dewlemendiya aşpêjxaneya Tirkiyeyê re tê gotin.
Dîroka tirkan û xwarinên wan heman in
Tirkiye dewleteke nû ye. Tirkiye li ser mîratê împeratoriya Osmanî ava bûye. Di destpêka sedsala 20 de romî destpê dikin ji xwe re neteweyekê ava dikin û jê re tirk dibêjin. Di rastiyê de tirk navê gelekê ye, ji navenda Asyayê hatine, li axa Anatoliyayê bicih bûne. Bi sedsalan pêşengiya îslamê di destê xwe de girtine, bi viya belav bûne. Ji ber wê kîjan gel bûye misilman, di heman demê de bûye tirk jî, li ser navê tirkan hatiye hesabkirin. Serpêhatiya pêjgeha Tirkiyeyê jî heman e.
Li Tirkiyeyê ji xeynî tirkan, laz, çeçen, adigeyî, bosniyayî, ereb, yewnan, ermenî, suryanî, gurcî jî dijîn. Kurd jî hene li Tirkiyeyê. Dema Osmanî têkdiçin, gelên misilman tên li Anatoliyayê dicivin. Bi xwe re pêjgeha xwe jî tînin. Pêjgeha tirk gelek dewlemend e, lewra ji dewlemendiya gelek gelan e.
Kebab, doner, lehmecûn û kafê
Tirk bi van tehman di qada navneteweyî de tên naskirin. Ji lehmecûna erebî re li Ewropa "pîzzaya tirkan", ji qehweya erebî re, "qehweya tirkan" dibêjin. Lewra tirkan van xwarinan bi xwe re birine Ewropayê.
Gelek xwarinên kurdî jî li ser navê xwarinên tirkî tên hejmartin. Li Ewropayê restorantên kurdan jî xwarinên xwe yên kurdî bi navê "xwarinên tirkî" didin nasandin.
Îrana Qacarî
Îrana Qacarî an jî Dewleta Qacariyan dewleteke dîrokî ya îranî ye ku di navbera salên 1789 û 1925an de Xanedana Qacaran hikumdarî lê kiriye.
Desthilata Qacariyan li sala 1780 heta sala 1921ê dewam kir. Li sala 1921ê de ji aliyê Riza Şah ve darbeyek li Îranê çêbû û desthilata Îranê ket bin destê Riza Şah. Li sala 1925ê jî desthilata malbata Qacariyan bi dawî anî. Şahê dawiyê yê Qacariyan Ehmed Şahê Qacar çû Parîsê.
Berî avabûnê
Qajar Anatoliye Yozgat ku ber bi dawiya çolê ve koçî herêma Gencawa Azerbaycan kir Sedsala 15-an Eşirek Tirkmen e. Ew ji sê eşîrên Tirkmen pêk dihatin: Bayam Bayati, Akça Koyunlu û Akçalu. Beşek ji 17. Ew ji bo erka parêzvanê sînor di sedsalê de ji bo Xorasan dora Îslamabad hatin şandin.
Axa Mihemed Xan(1779-1797)
Desthilata Qacariyan bi rêberiya Axa Mihemed Xan ve hate ava kirin û gelek kes ji eşîra Zendan û têkildarî vê eşîrê kuştin
Qacarî ji çend eşîran pêk tê. Di navbera salên 1780 û 1790an de bajêrên Îranê yek yek bidest xistin. Li sala 1786an de bajarê Tehranê dagir kirin û ew der wek paytextê xwe îlan kirin. Li sala 1796an de jî Malbata Qacariyan ava kirin. Êdî li Îranê desthilata malbata Qacariyan destpê dike.
Nesredîn Şah
Piştî mirina Axa Mihemed Xan Dewleta Qacariyan ji aliyê Nesredîn Şah ve dihate rêve birin. Dewlet xwediyê 9 wezaretan bû. 5 wezaret li ser kaxezê hebûn û 4 wezaret jî her çend bi çalak kar kiribin jî burokrasîya zêde mezin di dewleta Qacariyan da nebû. 4 wezaretên çalak; Wezareta Şer, Wezareta Darayî, Wezareta Dadê û Wezareta Karên Derve bû.
Mîrektiyên kurd Erdelan û Mukrî di dema Nesredîn Şah de hatin rûxandin
Mano Xelîl
Mano Xelîl an Mano Khalîl (Qamişlo, rojavayê Kurdistanê) derhênerekî kurd e.
Îrana Qacarî
Nesredîn Şah
Wezareta Karên Derve li çend dewletên derve berpirsiyar hebûn, di nav wan de Stembol, Parîs, Washington hebû
Mano Xelîl
Mano Xelîl li beşa Kurdistana bin destê Suriye hate dinyayê, bavê wî kurdê başûrî ye û dayika wî bakuriya ji derdora Mêrdîne ye.
Îrana Qacarî
Nesredîn Şah
Wezareta Darayî dema destpêka dewleta Qacariyan welat wek 38 herêmên bacê parve kiribû lê li salên 1910an de ev herêmên bacê kiribûn 18. Ji bo bac komkirinê li her herêmê mustavfiyek dihate hilbijartin. Mustavfî bi alikariya serokeşîrên herêmê bacên herêmê kom dikir û dibir Tahranê.
Mano Xelîl
Xelîl dibistana xwe ya serta û lîse li bajarê Qamişlo qedand. Piştre li Şamê Dîrok û Yasa xwend, lê dest ji xwendinê berda û berê xwe di sala 1986an de da Çekoslovakya û li wir Akadêmia Sînemayê di bin destê mamoste Stanislav Parnicky de akademiya derhênêrî di sala 1993'an de qedand.
Îrana Qacarî
Nesredîn Şah
Wezareta şer 8 hezar peyadeyan bû 5 hezar ji wan topavêj bûn û xwedî 4 topan bûn. 3 hezar jî ji Lîwaya Qazaxan bû. Fermandeyê Liwaya Qazaxan ji Rusî bû. Leşkerên Liwaya Qazaxan hindek ji eşîra Şahseven bûn, hindek jî penaberên Tirk bûn ku ji Rusî revîbûn û hatbûn Erîvanê. Lê bi dûçûna wezareta şer ew xwedî 200 hezar leşkeran bûn. Lê 200 hezar leşker, leşkerên eşîrî bûn û her yêk xwedî serokeşîrekî bûn. Ji bo ji biryarên Hikûmeta Qacariyan bêhtir biryarên serokeşîran girîngtir bûn.
Wezareta Dadê bêhtir li ser sûcên dijî dewletê kar dikir. Wek din gelek kar û barên têkiliyê edaletê li her herêmekê ji aliyê eşîran ve çareser dibû.
Ulemayên dewra Qacariyan xweser bûn. Bacek bi navê Hums ji xwe re kom dikirin. Her wisa zekat jî kom dikirin.
Feth Elî Şah
Avabûna dînê Bahaî di dewra Qacaryan de ye. Ticarekê Şîrazî li sala 1840an de xwe wek derekî dide nasîn ku di wî derî de Îmam Mehdî dê borît. Piştî vê ev ticar tê darve kirin. Mirîdên wî li sala 1852an de sûîkastekê li dijî Nasreddîn Şah pêk tînin. Lê hemû tên girtin, wek zindiq tên binav kirin û ceza dikin. Gelek zanayên vî dînî direvin nav Osmaniyan.
Nesredîn Şah
Li sala 1880ê de li Şemzînanê Serhildana Şêx Ubeydelayê Nehrî ber bi axa Qacariyan ve rû da. Qacariyan bi alikariya dewleta Osmaniyan Şêx Ubeydela bêdeng kir.
Mizeferedîn Şah
Di 28ê gulana 1901ê de di navbera ticarekî ingilîz bi navê William Knox D'Arcy û Muzaffereddîn Şah de hevpeymaniyeke bi navê Hevpeymana Îmtiyazê ya D'Arcy îmze kirin. Bi dûçûna vê hevpeymanê ;
Her wisa di dema lêgerîna petrolê de diz û çeteyên herêmê şîrketa petrolê gelek caran aciz dikir. Ji ber vê jî şîrketê li gel eşîrên herême bi taybetî Bextiyariyan pêkhatin. Ji bo ku ev eşîr ewlehiya herêmê biparêzin %3 pişka qezenca şîrket distandin. Lê ev pişk jî dema Şah Reza de bû malê dewletê. Hevpeymana D'Arcy heta şoreşa Îslamî di navbera Îran û Ingîlîzan de dibe sedema pirsgirêkan. Piştî lêgerînên şîrketê, petrol li sala 1908ê de li Mescîda Silêman hate peyda kirin. 14ê nîsana 1909ê de jî Anglo-Persian Oil Company hate damezrandin. Lê ji ber girîngiya petrolê ji bo artêşa Îngîlîzan, Îngîlîzan dest dana ser şîrketê û %55 pişk ji şîrketê kir malê dewleta Îngîlîzan. Li sala 1912ê de jî di gemiyan de şûna komirê, berhemekê petrolê fuel oil hate bikaranîn. Ev pêngav ji bo îngîlîzan, petrola Îranê binirxtir kir. Êdî Îran ji Îngîlîzan wek Hindistanê dibe welateke girîng.
Berî ku Şoreşa Makezagonî were îlam kirin sê aliyên Îranê hatibûn dagir kirin. Li aliyê Başûr Brîtanya, aliyê bakur Rûsî, aliyê rojava ve jî Osmaniyan Îran dagir kiribûn. Li zivistana 1905ê hêzên Osmaniyan fersend ji kaosa di nav Îranê de dît û ji Makû, Urmiye heta Seqizê xistin bin kontrola xwe de. Brîtanya û Rûsî ji van pêngavên Osmaniyan gelek aciz bûn û givaşeke mezin li ser Osmaniyan çêkirin ku Osmanî vekêşin. Li sala 1908ê de Osmaniyan bi alîkariya eşîrên kurd heta Mehabadê dagir kirin. Lê li sala 1911ê de bi givaşa rûsan, Osmanî ji ji herêmên kurdî yên Îranê derket.
Bûyerên şoreşê
Her çend li nava Îranê ev rûdan çêdibin li nav dewletên wek Rûs û Brîtanyayê de jî parvekirina Îranê bi hindek peymanan sînorên wan tên bellî kirin. Li 31ê tebaxa sala 1907ê de di navbera İngilîz û Rûsan de hevpeymanek hate destnîşan kirin. Bi dûçûna wê hevpeymanê Îran wiha parve dikin; Îran bi dê bibe sê parçe parçeyek cihê rûsan, yek y3e inglîzan ê di nava herduyan de jî wek bêteref dê bimîne. Rûsya dê li navçeyên hemî Azerbaycan, Xorasan, Gurgan, Mazenderan, Gîlan, Erak, Qûm, Sawe, Yezd, Naîn, Îsfehan, Birûcerd, Tehran, Qezwîn, Zencan, Hemedan, Kirmaşan, Kurdistan û Qesrê Şîrîn xwedî nifûz be. Brîtanya dê li navçeyên; Kirman, Bîrcend, Sîstan, Belûçistan, qeraxên Gewriya Hirmûz, Çahbehar û Benderê Ebbas xwedî nifûz be. Herêmên bêteref jî Qaynat, Xuzistan, Fars, Loristan, Çarmehalê Bextiyarî û Buşehr. Wekî tê dîtin li Îranê êdî nifûsa Osmaniyan dişikê û nifûsa İnglîz û Rûsan destpê dike. Jixwe heta salên 1950an jî ev welatên han li ser siyaseta Îranê de dibin xwediyê nifûseke mezin. Her wisa tê dîtin ku li Rojhilata Kurdistanê de dagirkerî û nifûsa Rûsyayê dibe xwedî tesîreke mezin. Jixwe Komara Kurdistanê di bin vê nifûsê de şîn dibe. Di temamê Îranê de hêzbûna Rûsyayê xuya ye. Her wisa Brîtanya jî hem ji bo ewlehiya Hindistanê hem jî ji ber cewherên binerd yên Îranê li başûrê Îranê dibe xwedî bandor. Ev peyman di destpêka Şerê Cîhanî yê Yekem hate pêkhate kirin û ev herêm ji aliyan van dewletan ve hatin dagir kirin. Lê li sala 1917ê de li Rûsyayê ji aliê Bolşevîkan ve Şoreşa Cotmehê pêkhat û Sovyetan dagirgirina xwe ya li Îranê û Rojhilata Navîn sekinandin. Di vê navberê de li Rojhilatê Kurdistanê Serhildana Simkoyê Şikak destpê kir. Simko Axa bajarên Urmiyê, Selmas û Mehabad rizgar kir û li vir hikûmraniya xwe da destpê kirin. Lê piştî berdewamiya 2-3 salên desthilatiyê Simko Axa ber bi axa Osmaniyan ve revî. Heta ku 1929ê vegerî welat û li Şinoyê tê kuştin.
Di vê kaosê de Îranê hewceyî bi hizûr û rêvebirineke nû heye, deng û nerazîbûn zêde dibin hem di nav gel de hem jî di nav bûrokratan de. 21ê Sibata 1921ê de Liwaya Qazakan bi serdariya Reza Xan ji Qazvîn çûn Tahranê. Tahran dagir kirin û dest danî ser rêvebiriya Îranê.Serkeftînên Reza Pehlewî popûlarîteya wî li Îranê zêde dikir. Di dawîyê de dawîya Serhildana Şêx Xezal anî. Heta sala 1925ê rêvebirina hikûmetê dikir. Desthilata malbata Qacariyan destpê dikir lê sala 1926ê de ev desthilata malbata Qacariyan bi dawî anî û xwe wek Şahê Îranê îlan kir.
Desthilata Reza Şah dawî li desthilata malbatên Tirk tîne û desthilata fars-netew destpê dike. Nivîskarê tirk ê Azerbaycanê Cemîl Hasanlu vê bûyerê bi vî awayî neqil dike; Desthilata Tirkan a hezar salî li Îranê bi awayeke xerab bi dawî dibe
Muhemmed Elî Şah
Di 19 Çile 1907 de, kurê Mozaffar ed-Dîn Shahah Mohammed Ali bû crownahê Faris. Berî serdestiya wî, wî Parêzgeh Azerbaycan di şiyana xwe de wekî Mîrê Taca bi rengek mutleq îdare kir û nexwest ku hêza mutleq a Shahah bi parlamenê re parve bike. Wî qebûlkirina destûrek bingehîn wekî xeletiyek mezin a bavê xwe hesiband û dixwest ku monarşiya destûrî ya ku ji 1906-an vir ve hebû vegerîne forma kevn, arizî ya hukûmetê. Ew ji hêla oldarên kevneperest ve hate piştgirî kirin, yên ku saziyên demokratîk ên nû destnîşan kirin wekî "pir laîk" û "pir rojavayî" red kirin. Neteweperwerî ji bo oldaran ramanek biyanî, rojavayî bû û bi Îslamê re ne lihevhatî bû. Hin oldaran piştgirî dabû şoreşa destûra bingehîn, lê di serî de ji ber berxwedana li dijî konsejyonerên Rojavayî ev kir.
Dirokê Irane Qacar
Eşîrên Kaçar êlek eşîr bû ku ji du şaxan pêk dihat, şaxê Develi û şaxê Koyunlu (Kovanlı) di sedsala 18-an de, û di navbera her du şaxan de şerê hêzê hebû. Muhammed Hasan Khan, Gîlan (parêzgeh), Mazenderan û Wî dest bi têkoşînê digel Kerîmxanê Zend yê ku Xanedana Zendan li başûrê Îranê bi girtina peravê, tevî Cürcan.
Kerim Khan Zend piştgirî da Develiyan bi girtina kurê Mihemed Hesen Xan Agha muhammed li qesra wî li Şîraz da ku sûdê ji tekoşîna navxweyî ya Qacaran bigire. Sala 1758-an, Mihemed Hasan Xan dibe serokê şaxê Koyunlu û beşdarî Xanedaniya Zend dibe.
Agha Mihemed piştî mirina Kerim Khan Zend di 1779 de karibû ji Sirazê bireve, û di 1781 de wî Rûsya red kir û şaxê Develi li Astarabad têk bir û konfederasyona Qajar kir yek. Wî di 1796 de Iranran kir yek û bi paytexta xwe Tehran Xanedaniya Qacar ​​ava kir.
Wî bi girtina Lutf Ali Khan di 1794 de Xanedana Zendan hilweşand, û di 1795 de Georgia, ku parastina Rûsî dixwest, û serweriya xwe saz kir. Piştî girtina Tbîlîsî, ew vegeriya Tehran û wek Shahah di 1796 de hilkişiya ser text û bû Agha Mohammed Shah, û paşê Xanedana Efşaran, ku bi girtina [[Meşhed] ]. bi tevahî hate rûxandin.
Sala 1796, Rusya Tsar sefer Gurcistan amade kir, lê ji ber mirina Kazalin betal kirin. Axa Muhemmed Worah ji nîjada Rûsyayê ya li başûr bi fikar bû, seferberiya Bukhara betal kir û berê xwe da Gurcistanê, lê di 19ê Hezîrana 1797-an de di nîvê rê de hate kuştin.
Balafirgeha Navneteweyî ya Tân Sơn Nhấtê
Balafirgeha Navneteweyî ya Tân Sơn Nhất (bi viyetnamî: Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất), li 7 km rojhilata bajarê Ho Chi Minh City a Viyetnamê ye. Di sala 1933an da hatîye vekirin. Li aliyê 07/25 ê dû pîstê wê heye. Dirêjahiya pîstê 3,048, 3,800 metreye. Rûyê pîstê bêtone.
Manosque
Manosque, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Dêmal
Dêmal yek ji navçeyên Erdêxanê ye. Navê kurdî yê Dêmal hatiye qedexekirin û bi tirkî kirine Damal.
Oberaurach
Oberaurach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Yarbilaxî
Yarbilaxî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Japon
Japon an Japonya an Japan an jî Yaban (bi japonî: 日本, Nihon an jî Nippon, navê fermî 日本国, Nihon-koku an jî  Nippon-koku), li başûr-rojavaya Asyayê welatekî girav e. Japon di Okyanûsa Mezin de ji Deryaya Japanê digihije heta Çîn, Korêya Bakur, Korêya Başûr û rojhilata Rusyayê, li bakur Deryaya Oxotskê, li başûr Deryaya Çîna Rojhilat û Taywan ê. Karakterên kanji yên ku navê Japon pêk tînin, têne wateyên "tav/roj" û "nijad/reh". Ji ber vê jî Japon wekî "Welatê ku tav lê hiltê" tê zanîn.
Japon komgiravekî ye ku ji 6.852 giravan pêk tê. Giravên herî mezin Honshu, Hokkaido, Kyushu û Shikoku ne û ji % 97ê ya welêt dihewînin û giravên din erdên çiyayî ne û hin ji wan ji agirpij in ku çiyayê herî mezin ê Japon, Çiyayê Fuji agirpijekî ye. Japon ji ber nifûsa xwe ya mezin, dehemîn welatê herî şênî ye. Metropola Tokyo ya Mezin a ku li Honshuyê ye, bi tevahiya paytexta kiryariyê, Tokyoyê û prefektor û bajarên li dora wê ne, digihijin zêdetirî 30 mîlyon nifûsî û ev taybetî vê qadê dike metropolitena herî mezin a cîhanê.
Xebatên arkeolojiyê rê didin ku ji serdema Paleolitikê vir ve mirov li giravên Japonê dijîn. Di dîroka nivîskiyê de navê Japon cara yekemîn di metnên Çîniyan de derbas dibe ku ji sedsalê 1emîn mane. Bandora îzolebûnê li ser dîroka Japonê ber bi çav in. Çanda Japon a îroyîn ji hevbandoriya derve û rûdanên hindurîn pêk hatiye. Ji pejirandina makezagonê ya 1947ê vir ve Japon bi monarşiya destûrî tê bi rê ve birin. Serê dewletê împaratora Japon e, serê hikûmetê jî serokwezîr e. Parlemento bi hilbijartinê dikeve ser karê.
Li gorî têrbûna berhemên hundirî, Japon, piştî DYA yê li cîhanê duyemîn e. Endama NY, G8 û APEC e. Budçeya parastinê ya Japon li cîhanê rêza 5emîn e.
Kirchberg an der Iller
Kirchberg an der Iller şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Hanoi
Hanoi (bi viyetnamî: Hà Nội) paytexta Viyetnamê ye, di heman demê de paytexta herêma Bắc Bộ e.
Elvaç
Elvaç gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 5.320 kes (1.075malbat) bûn.
Eloktrokardiyografî
Elektrokardiyografî (EKG), bi navbeyniya amûrekê pîvandina guherîna elektrîkî ya masûlkeya dil e. Ev makîne, guherîna elektrîkî bi xêzikan li ser rûpelekê qeyd dike. Heke di rîtma dil de pirsgirêkek, di masûlkeya dil de nexweşîyek hebe bi EKG'yê tê tespît kirin
Marcoux, Alpes-de-Haute-Provence
Marcoux, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Kêleşînî Serû
Kêleşînî Serû, gundekî bi ser navçeya Mexmûrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qûçan, Seqiz
Qûçan gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Targon
Targon, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kirchdorf an der Iller
Westerstetten şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Ho Chi Minh City
Ho Chi Minh City (Thành phố Hồ Chí Minh, yan berê Sài Gòn) paytexta Viyetnamê ye, di heman demê de paytexta herêma Đông Nam Bộ e. Gorî hijmartina meha çileya sala 2009an 7,1 mîlyon kes lê dijî.
Kirnîg
Kirnîg, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Mêr
Mêr berevajiyê jinê ye, ango mirovê nêr e. Li gorî hin ramanan, çawa ku gotina jin, ji jiyanê tê, ya mêr jî ji mirinê tê.
Zîlan (êl)
Eşîra zîlî (redkî) jî di bin banê konfederasyona zîlan de, eşîreke ku navê xwe daye konfederasyonê. Gelek kurd eşîra zîlî û konfederasyona zîlan tevlihev dikin, hew dizanin herdu yek in. Eşîra zîlî li Farqînê li gundê Kelê bi leşkerên Mîrê Merwan re şer dikin, wan red dikin (xelas dikin) û ji wî şerî bi şûn de ji vê eşîrê redkî ango yên ku xelas dikin, red dikin dibêjin.
Îro jî redkî xwe him wek zîlî û him jî redkî didine nasandin. Ji bo konfederasyona zîlan, temen mezinên Serhedê dibêjin "serkaniya zîlan ê, redkî ye" serkanî ango çavkanî. Ev bûyera li Farqînê, li gundê Kelê di silsileta eşîra redkî ya li ser çermê xezalê nivîsar de hatiye nivîsandinê. Îro jî li gundê Kelê ew cihê ku şer lê qewimiye re gelê herêmê Girê Seriya dibêje.
Elîkan
Elîkan yan jî Alêkan, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Neustrelitz
Neustrelitz, bajarekî navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatteê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Xûbyar
Xûbyar, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pfarrweisach
Pfarrweisach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Laupheim
Laupheim bajarokekî navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Baden, Swîsre
Baden, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Aargauya herêma Badenê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hêjmara gelheya bajêr wiha ye:
Parlamena Kanadayê
Parlamena Kanada meclîsa federal a Kanada ye, ku li Parlamena Hillê li Otava rûniştiye, û ji sê beşan pêk tê: padîşah, Senato û Meclisa Giştî. Li gorî peymana destûrî, Meclîsa Avamê serdest e, digel ku Senato kêm caran li dijî îradeya wê derdikeve. Senato qanûnê ji helwestek kêm partî dinirxîne û dibe ku hin pêşnûmeyan bide destpêkirin. Key an nûnerê wê, bi gelemperî parêzgarê giştî, erêkirina padîşah peyda dike da ku qanûnên qanûnî bike.
Waliyê giştî, li ser navê padîşah, li ser şîreta serokwezîr bangî 105 senatoran dike û tayîn dike, di heman demê de her yek ji 338 endamên Meclîsa Avamê - ku jê re dibêjin endamên parlamenê (parlamenter) - navçeyek hilbijartinê temsîl dike, bi gelemperî. wekî siwariyek tê binav kirin, û ji hêla dengdêrên Kanadayî yên ku di siwarbûnê de dijîn têne hilbijartin. Waliyê giştî jî gazî û gazîkirina Meclîsa Gelan dike, û dikare parlementoyê paşde bixe an jî fesih bike, ji bo ku rûniştina parlamenê bi dawî bibe an jî hilbijartina giştî were lidarxistin. Waliyê giştî jî di vekirina her parlamena nû de Axaftina Thronê pêşkêş dike (padîşah carinan wisa kir, li şûna parêzgarê giştî, dema ku serdana Kanada dike).
Parlamena heyî, ku di Mijdara 2021-an de ji hêla Waliyê Giştî Mary Simon ve hatî gazî kirin, ji Konfederasyona 1867an vir ve parlamena 44-emîn e. Zimanên fermî yên Parlamenê Îngilîzî û Fransî ne.
Enbî
Enbî gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.254kes (279 malbat) bûn.
Allouville-Bellefosse
Allouville-Bellefosse, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Balafirgeha Ca Mau
Balafirgeha Ca Mau (Sân bay Ca Mau)(ICAO:CAH, ICAO:VVCM) Li 2 km rojhilata bajarê Ca Mau (Tay Nam Bo) a Viyetnamye. Di sala 1993 da hatîye vekirin. Li aliyê 11/29 ê pîsteke wê heye. Dirêjahiya pîstê 1,500 metreye. Rûyê pîstê bêtone. Balafirên ku difirin Ca Mauyê ev in:
Ji van bajaran çûn û hatina balafirgehê ev in: Ho Chi Minh bajar (Saigon).
Trîzomiya X
Trîzomiya X an jî Sendroma sê X (bi înglîzî: trisomy X or triple X syndrome ) di mêyên mirovan de têkçûnek bomaweyî ye ko bi gelemperî ji ber cihênebûna kromozoama X-ê rû dide. Di xaneyên kesên bi trîzomiya X de, ne du, lê sê kopyayên kromozoma X-ê cih digirin. Ango evan kesan 47 kromozomî ne (44+XXX).
Trîzomiya X dibe ko bi bomaweyê ji bavan biguhaze weçeye, lê bi gelemperî ev têkçûn ji ber cihênebûna kromozoma X-ê peyda dibe. Cihênebûn di Miyoza I an jî Miyoza II de dema çêbûna xaneya hêkê de rû dide. Wekî mînak, heke di laşê mêyê de, di miyoza I de cihênebûn rû bide, gametên (hêkexane) bi (22+XX) kromozomî û (22+ ) kromozomî peyda dibin. Kromozomek gameta (22+XX) ê zêdeye loma ev gamet wekî (n+1) tê nîşankirin. Kromozomek gameta din jî kêm e, ew gamet jî bi awayê (n-1) tê nîşankirin.
Di rewşa cihênebûnê de heke xaneya hêkê ya bi du X-ê (22+XX) bi spermêk asayî (22+X) ve yek bibe, di hemû xaneyên korpeleya keç de ji ber X-a zêde, 47 kromozom cih digirin. Di zîgota bi sê X-ê de, di her xaneyek de tenê X-ek çalak dimîne herdu X-ên din di xaneyê de neçalak in û wekî tenên Barr (bi înglîzî: Barr bodies) tên navkirin.
Hin caran di dema geşebûn û peresîna embriyoyê de, di dabeşbûna mîtozî de têkçûn rû dide. Di qonaxa anafazê de ji herdu kromozomên X-ê kromatîdên yekî bi awayekî asayî ji hev cihê dibin, lê kromtîdên kromozoma X a duyem ji hev cihê nabin û diçin xaneyek. Bi vî awayî xaneyêk bi 45 kromozomî (44+X) û xaneyek jî bi 47 kromozomî (44+XXX) peyda dibe.
Méailles
Méailles, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Trîzomiya X
Di dirêjiya geşebûna embriyoyê de, bi dabeşbûna van xaneyan, xaneyên nû peyda dibin. Di encamê de, di hin xaneyên korpeleyê de trîzomiya X rû dide, ev rewş wekî rewşa mozaîkî (bi înglîzî: mosaicism) tê navkirin di laşê van kesan de xaneyên bi 46 kromozomî, bi 47 kromozomî û yên bi 45 kromozomî bi hev re cih digirin.
Partiya Sosyaldemokrat a Awistriyayê
Partiya Sosyaldemokrat a Awistriyayê (bi almanî: Sozialdemokratische Partei Österreichs - SPÖ) partiyek polîtîk a Awistriyayê ye.
Trîzomiya X
Kesên bi trîzomiya X in, wekî mêya asa xuya dibin, lê dibe ko hinek bejndirêj bin. Hêkdank û xaneyên hêkê bi awayekî asayî diperise. Ango ev kesan bi gelemperî sitewr nîn in, dibin xwediyê zarokan.
Partiya Sosyaldemokrat a Awistriyayê
Partiya Sosyaldemokrat a Awistriyayê ku heta sala 1934a navê wê "Partiya Sosyaldemokrat a Karkeran" (Sozialdemokratische Arbeiterpartei - SDAP) û ji sala 1945 heta 1991 navê wê "Partiya Sosyalîst a Awistiryayê" (Sozialistische Partei Österreichs) bû, yek ji kevintirîn partiyên Awistriyayê ye û yek ji du partiyên mezin ên vî welatî ye.
Trîzomiya X
Rêjeya rûdana trîzomiya X ji 1000 jidayikbûnan de kesek e (1/1000). Di rûxsarê dergûşên nûza de tu nişanên diyarkerê nexweşiyê xuya nabe, keça nûza ji bilî karyotîpê, wekî keçek asayî ya bi (44+XX) kromozomî xuya dibe. Di karyotîpa kesên bi trîzomaya X de sê kopyayên kromozoma X-ê xuya dibe.
Partiya Sosyaldemokrat a Awistriyayê
Ji sala 1945 heta niha 12 ji 25 serokên hikûmetên Awistriyayê ji Partiya Sosyaldemokrat a Awistriyayê bûn. Niha serokkomar, serokê hikûmetê (ji 11ê kanûna paşîn 2007), seroka parlemanê (Nationalratspräsidentin) û çar ji neh parêzgarên welêt (Wien, Burgenland, Salzburg û Steiermark) ji vê partiyê ne.
Trîzomiya X
Ji ber ko nîşaneyên taybet ên trîzomiya X tune û kesen bi vê têkçûnê bi pirsgirêkên girîng ên tenduristiyê rûbirû namînin, pirraniya mêyên bi trîzomiya X, ji têkçûna kromozomên xwe agahdar nîn in. Wisa tê texmînkirin ko tenê %10ê kesên bi trîzomiya X ji neasayîbûna kromozomên xwe agahdar in.
Mêyên bi trîzomiya X, gametên neasyî çê dikin. Bomaweya gametên neasayî di zarokên wan de dibe sedema derketina nexweşiyên bomaweyî. Ji mêya bi trîzomiya X gametên (22+X) û (22+ XX) peyda dibin. Heke gameta (22+XX) bi spermek (22+Y) ve were pîtandin, kurek bi sendroma Klinefelter çê dibe (bi înglîzî:Klinefelter syndrome). Ango ji dayika bi trîzomiya X bi egera %50yê, kurek bi nexweşiya sendroma Klinefelter çê dibe.
Ûsiv û Zelîxe
Ûsiv û Zelîxe pirtûkeke Heciye Cindî ye. Ûsiv û Zelîxe pirtûka profesorê Kurd yê bi nav û bang Heciyê Cindî, bi bona 95 saliya jidayîkbûna wî, ji aliyê keça wî Firîda Cewarî hate weşandin.
Pirtûka Ûsiv û Zelîxe ya pofesorê Kurd yê Ermenîstanê Heciyê Cindî, di salên 1965-an de ji bona çapkirinê hatiye amadekirin. Lê ji ber gelek sedeman, e pirtûk nehatiye çapkirin û weşandin. Encax berî demekê Keça Heciyê Cindî, Firîda Cewarî, ev pirtûk ji nûva ji nava arşîvê derxist, sererast kir û da çapkirinê. Berî du rojan jî, ev pirtûk ji çapxaneya “Zengil-97” hat çapkirin û gihîşte xwendevanên xwe.
Ev pirtûk ji aliyê Çerkezê Reş ve hatiye wergernadina ser zimanê Kurdî –latînî û ji aliyê weşanên Mezopotamiya ve jî ji bon açapkirinê hatiye amadekirin. Mirov dikare bêje ku bi kedek û xebateke hevbeş ya çend kesan ve hatiye amadekirin û ev nirxê Kurdî gihîştiye ber destên xwendevanên Kurd yên Qefqesyayê.
Ûsiv û Zelîxe, berhemeke wêjeyî, pexşanî ya taybete. Li ser serpêhatiya peyxember Ûsiv û jina padîşahê Misrê Zelîxê hatiye amadekirin. Ev serpêhatî di gelek pirtûkên pîroz(wek Qur’an) de jî bi giştî derbas dibe. Di nava vê pirtûkê de jî, him bi awakî wêjeyî û him bi helbest û him jî biklamî ev serhatî tê vegotin û vebêjandin. Li rex ku profesor Heciyê Cindî, meteryalên bingehîn yên vê pirtûkê ji gelek çavkanî û pirtûkên dîrokî û yên olî girtibe jî, lê wî beşekî pir mezin ji pirtûkê ji devê zarbêj û zargotinzanin Kurd yên Qafqasya girtine. Her wiha jî ev serpêhatî li gorî ku dengbêjên Kurdan anîne zimane jî, Heciyê Cindî ji vî aliyî jî sûd wergirtiye û pirtûka xwe hîn dewlemendtir kiriye.
Pirtûk ji 230 rûpelan pêk tê, her wiha jî ji bilî pêşgotina bi Ermenî, Îngîlîzî û Kurdî ya ku Firîda Cewarî amadekiriye, pirtûk ji 3 beşan bi kartê. Beşê yekê, bi navê “Pêşxeber”e, ev jî ji pêşgotin û vekirina ku Heciyê Cindî bi xwe nivîsandiye pêktê. Di pêşxeberê de gelek çavkanî û meteryalên dîrokî û yên Rusî û Ermenî hatine bikarhanînin. Beşê duduyan jî bi navê “Tekst” ev beş jî ji 10 babetan pêktê. Di babetan de jî, çîroka Ûsiv û Zelîxa tê vegotin. Hin bi awayekî pexşanî û him jî bi helbest û kilaman tê gotin. Naverok û bûyerên serpêhatiyê jî di vê beşê de ne. Çendî ku nivîskar xwestibe ku bi şêwazekî resen vê pirtûkê binivsînê jî, lê dîsa jî şêwazê vegotina klasîk desthilatdariya xwe ji ser pirtûkê ranekiriye. Ango bi şêwazê çîrokana, carne mirov dibîne ku bi awakî goftûgoyan derbas dibe, yekser goftugo qut dibin û dest bi helbestê tê kirin, an jî klam tê gotin. Gelek caran jî bi şêwazê vegotina nivîskar derbas dibe. Beşê sisiyan jî, li ser kesên ku Heciyê Cindî ji wan ev serhatiy devokî berhevkiriye ye. Ev beş jî ji 10 babetan pêktê, di her babetekê de, zarbêjek diaxive ka çawa ev serpêhatî jiberkiriye û ji kê girtiye. Hêjaye ku mirov navê van zarbêj û û çîrokvanên gelêrî yên Kurdan diyar bike, taybetî jî ku heman kesek ji wan niha zindî nemaye. Xudê Ozman(pîr), Eliyê Fetî Kotîkî, Rostemê Emer, Evdalê Keleş Evdoyî, Evdoyê Sedo Bro, Xeloyê Lalê(pîr), Şêx Mîrzoyê Ewilo(şêx), Egîdê Elo, Qaso Baba(pîr) û Şamilê Eskerov. Ev kesana hemû jî çîrokvanên devokîne.
Li rexekî din de jî, jiçend zarbêj û dengbêjan jî klam hatine girtin û teva nota wê hatine danînin. Ew zarbêj û dengbêj jî, ev in: Morofê Mehmûd, Baba Keleş, Aviyê Elî, Eliyê Fetî, Beyaza Sefo.
Ev pirtûk ne tenê berhemeke wêjeyî ye, lê belê ew wek berhevokeke binirx û giranbûhaye ku zargotin û zarbêjiya devokî ya Kurdên Êzîdî parastiye û weke berhemeke hevgirtî û ziman xweş dikeve ber destê her xwendevanekî Kurd û dibe yek ji xelatên girîng yên pirtûkxaneya Kurdî.
Le hemberî hemû zor û zehmetiyên ku Kurdên Qafqasya tê de dijîn jî, dîsa jî wan serê xwe li hemberî mercên zehmet netewandin û bi îsrar dixwazin ku berhem û afrandinênxwe yên Kurdî derxin ronahiyê.
Çêwek
Çêwek gundekî navceya Xelfêtî ye û di parêzgeha Rihayê de cih digre.
Erdnîgarî
Gundê Çêwek li ser sînora parêzgeha Riha û Dîlokê radiweste û yek ji gundên herî bakûr ên Xelfêtî ye. Li rojavaya Çêwek gundên Dîlokê, li bakûrê jî gundên Elihê têne dîtin. Behra Feratê ji gund 1 km dûr e û sînora parêzgehên Riha û Dîlokê diyar dikin. Ji bajarê Rihayê 123 km, ji yê Xelfêtiyê 32 km û ji Dîlokê 117 km dûr disekine. Jimara gundiyan di sala 2000an nêzî 173 bû, ji wan 99 jin û 74 mêr bûn. Nêzî 65 mal di gund de hene.
Partiya Gel a Awistriyayê
Partiya Gel a Awistriyayê yek ji du partiyên mezin ên vî welatî ye. Ev partî xwe weke partiyek xiristiyan-sosyal dizanê.
Çêwek
Bi cih bûn
Gundê Çêwek li ser tepeke hatiye avakirin û lewmane bayek hunik hertim ji ser ve derbas dibe. Behra Ferêt 1 km ji gund dûr e û li basûr-rojavayê gund derbas dibe, lê ji ber ku rêya dice behrê dijwar e nemimkûn meriv bi alîkariya erebe biguhêje wê derê.
Derdorê gund tijî darên zeytûn û fisdeqan bin jî (yên ku ji boy cotemeniyê hatina candin) darên xwezayî jî di vê herêmê de têne dîtin. Li basûrê bax û baxce, li bakûr û rojavayê jî erdên betal ên ku ji boy cêrandina mih û sewalan tên bikaranîn. Daristaneke bicûk û xwezayî li Qada Guran  (li rojavayê) peyda ye. Ew daran gelek hêdî mezin dibin û ne di bin parastinê de ne.
Avhewa
Îqlima herêmê weke ya Behra Spiyê ye, lê demsalên herêmê dijwar derbas dibin. Mehên Hezîran heta Gelawêjê gelek hişk derbas dibin. Di zivistanê de bi gelemperî pir berf dibare. Bayê ku ji hêla Ciyayên Torosê tê zivistanê dijwartir dike.
Ajalên xwezayî
Li bakûrê gund ji dûr ve Çiyayên Torosê têne dîtin. Heta meha Gulanê serê wan ciyan ji ber berfê gewr in. Xuyana ew ciyan ji boy herêmê taybet in.
Ahagiyên sosyolojîk
Çêwek heta salên 1990iyan bi gundê Keferanê ve girêdayî bû û ji vê demê bisunde xwe ji keferanê veqetand û bû gundekî serbixwe. Ceyran di sala 1985an û ava vexwarinê jî di sala 200an de gihîstin gund. Ji ciwanên gundan sedî 85 ji ber sedemên aborî kocberiya xurbetiyê kirine. Di gund de dibistanek û dikanek hene. Wekî din gund xwediyê girêdayî înternet-cafeke ye û girêdayî înternetê jî buye.
Civaka gund zêdetir ji kal û pîran pêk tê. Heman heman gîs mêriyên hev in û lewmane têkiliyên xwe bi hev re rind in. Malên gundiyan nêzî hev in, bi pirranî duqatî ne û ji boy sert û mercên wê derê modern xuya dikin. Qata jêrîn weke axir ji boy xwedikirina heywanan tê bikaranîn.
Aborî û binavayî
Gelê gund bi cotemenî û ajaldarî xwe derbas dike. Wekî din, gundiyên li derva welêt pere disînin malên xwe û alikariyê didin gundiyan. Bi taybetî ji ber pirsgirekên aborî gelek gundî ji sala 1960an ve kocberiya Ewrupa kirine.
Bîlesûr
Gund heta sala 1999an de li kênara cemê Feratê bû û li hemberî Hromklayê disekiniya. Pistî cêkirina Bendava Bêrecûgê gundê Belesor bi timî kete bin avê. Tenê minareya camiya gund ji avê derdikeve ber b jor û dîmeneke taybet tîne pês cavan. Ji aliyê hikumetê ve gund li cihekî din ji nu ve hat avakirin.
Dîrok
Tê gotin ku dîroka vî gundî digihêje heta berî jidayikbûna Îsa, ji ber ku li dîwarên derdora gund gelek nivîsên asûrî hatine dîtin. Herwiha, gelek sikeft û tirbên dîrokî hebûn, lê pirek ji wan ketin bin avê. Sikefta gund a ku berê wek dêr dihat bikaranîn li herêmê binavûdeng e.
Qoreveng
Navê gund di sala 1962´de kirine Köprülü. Niştecihên gund 100 % Kurd in û bi zaraveyê Kurmancî diaxivin û di aliyê olî de Sunî ne. Avakerê gund bi navê Kerîmo Axa bûye. Gorî îdîayan navê Qorevengê nîşan dide ku, wextekê Kurdên Dimilî li vir jiyan e. Ji ber kû ew Elewî bûne Osmaniyan ew sirgûn kirine bajarê Yozxatê. Lê ev îdîayek e. Dîroka herêmê nîşan dide ku herêm ji Hûrriyan heya îro parçeyek ji Kurdistanê ye. Di sala 1972´de bûye şaredarî. Pirraniya gundiyan koçberê metropolên Anatolyayê bûne. Mirêke an axayeke Kurd bi navê Canîbeg li herêmê desthilatî kiriye. Zozanê Canîbegê navdar e. Qoreveng 25 km dûrî navçeya Mêrdînikê dikeve.
Nifûsa Qorevengê gorî hejmartina 2000´î 2442 ye. Nêzîkî 5000 kes koçberê Tirkiyê bûne. Pirranî li Stenbolê dijîn û hêj jî bi havînan tên gund. Hejmara malbatan 350 ye. Gel bi xwedîkirina sewalan û bi xebata li metropolên Tirkan aboriya xwe dike.
[Jî Bu Qorewengi wêne http://www.kopruluden.com da mezekin]
SpaceX Starship
Starship, amûreke avêtinê ya super giran e ku ji hêla SpaceX ve hatiye pêşve xistin. Starship bi dirêjahiya 119 mêtre radiweste ku ew amûra avêtinê ya herî dirêj û bi hêz e ku heya niha hatiye firîn û ya yekem e ku armanc dike piştî carekê din a daketina ruyê erdê bi tevahî ji nû ve were bikar anîn.
Wesayîta avêtina Starshipê qonaxa yekem ji Super Heavy a bi hêz û qonaxa duyem jî ji Starshipê pêk tê. Qonaxa duyem a Starshipê tê plankirin ku wekî keştiyek fezayê ya xweser ku ji bo hilgirtina tîman an bar an ku li orbitê dixebite. Her du qonaxên amûrê ji hêla motorên raptor ve têne bi hêz kirin ku oksîjena şil û pêlên metana şil di çerxa hêza şewitandinê ya pir bikêrhatî de dişewitînin. Piştî qedandina firîna wan, her du qonaxên amûrê de werin vegerandin ku di nav de bihêzkirina Super Heavy ku ji hêla çekên mekanîkî yên birca avêtinê ve were girtin.
Di veavakirina Starshipê ya bi tevahî vebikaranîna wê de tê plansaz kirin ku kapasîteya barkirina 150 ton berbi orbita nizm a Dinyayê û ger bi tevahî were xerckirin berbi orbita nizm a Dinyayê 250 ton bar dikare hilîne. Starshipê hatiye dîzaynkirin ku gelek caran dubare were firîn ku lêçûna keştiya fezayê li firînan were belavkirin. Tê plankirin ku keştiya fezayî di orbitê de enerjiya wê were zêdekirin ku cihê hewce dike ku bigihêje mînak wekî Heyv û Marsê.
Túpac Amaru II
Túpac Amaru II (José Gabriel Túpac Amaru z. 19'ê adarê 1742 - Cuzco, Perû – m. 18'ê gulanê 1781 Cuzco) serokê serhildana 1780yî ya li Perûyê ye, ku ew serhildan ji aliyê niştecihên perûyî ve li dijî spaniyan derketibû. Ew şoreşgerekî ji malbata hikûmdarê dawî yê înkayan Túpac Amaru bû. Navê wî yê rastî José Gabriel Condorcanqui bû. Wî rêbertiya tevgera gundiyên perûyî kir. Lewma navê Túpac Amaru lê hate kirin.
Túpac Amaru li herêma Tungasucayê ya parêzgeha Cuzcoyê ji dayîk bû. Herçiqas ku li dibistana civata Îsewiyan perwerde dîtibe jî, eslê xwe winda nekiriye. Di sala 1780yî de ji ber ku dadrêsê bajêr yê bi navê Antonio de Arriaga li dijî gel zordarî dikir, ji aliyê Túpac Amaru ve hate girtin û kuştin. Serhildana Amaru li Amerîkaya başûr belav bû. Herçiqas ku têkoşîna wî li Bolîvya, Arjentîn û Perûyê belav bûbê jî, di dawiyê de têk çû û ji aliyê spaniyan ve dîl hate girtin. Tê texmînkirin ku di serhildana wî de nêzîkê 80.000 niştecihî jiyana xwe ji dest da. Piştî ku Tupac Amaru bi malbata xwe re hate girtin, li ber çavên wî jina wî Micaela Bastidas Puyucahua û her sê zarokên wî (Hipólito, Mariano û Fernando) hatin kuştin. Piştre îşkence li wî kirin û ser û lingên wî jî hatin jê kirin.
Herçiqasî ku serhildana wî têk çû jî ew ji bo perûyiyan weke lehengekî efsaneyî tê naskirin. Di sala 1980yî de li Perûyê tevgera Şoreşger a Túpac Amaru hate damezrandin.
Tarnès
Tarnès, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Ochsenhausen
Ochsenhausen bajarokekî navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Tarnès
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Pakira
Pakira, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Qelata Beresorî
Şuna wê qelatê ser girekê li berojê dergeliyê Beresorî, li sala 2004-ê zayînî, hêşta jî mabû. Basdiken, ku awa qelatê li kanîyekê destê diyê gelî, yanî nizarê gelî, li bin ’erdê û bin rubarê Beresori ra bi gonga înabûn. Bo qaĥîm buna dîvarê qelatê, dibêjin, ku şîrê pezi û zerika hêlika li nav kora (ĥerya) dîvari dabûn.
Li 12:-ê Tîrmeha sala 1837-ê zayînî Dr. (Doktor) Asahel Grant ê Emrîkî bo cara dûyê li gel hevpîşeyê xwe Albert L. Holladay yê çoye Beresori. Ew dibêjît koşka Mîrê Beresori li ser razeke pankirîyewe, û li sedan metra bilindtir li rûbarekê, ku li bin razêda diçît, yê hatîye awakirin. Dîwarê koşkê li berêt stûr û mezin yê hatîye çêkirin, ku Mîr bo pêşerojê yê amadekiri. Li koşkêda mexzen û enbar û pasajek bin ’erd jî yêt çêkirine. Dr. Grant dibêjît, ķelat nîşan didet ku armanca wê bingehek bo wan Kurdêt dilêr û bêtirs bûye, ku şurê dijmini negehîte wan. Li dîwarê dervey burcêt koşkê çend şaxêt beranêt kûvî girêdabûn ku romantîktirîn wêne bû min li tewaw jîyana xwe da dîti. Bigotina Vasîlî Nîkîtîni li kitêba; “Kurd û Kurdistan”, Mîr ‘Imadedîni Qelata Beresori yê çêkiri.
Bigotina Mînorsky, ku nunerê Urisa bû li ser pirsa sînorê Osmaniya û Iranê li destpêka sedsalêt 20-a, Qelender Beg ķelata Beresori li sala 970-ê koçî (1562-ê Zayînî) yê awakiri.
Loreena McKennitt
Loreena Isabel Irene McKennitt (jdb.) helbestvan û piyanistek ji Kanada ye. Mûzika wê de tama rojhilata navîn, wekî kurdî û erebî heye. Ew ji sala 198an de li Stratford (Ontario) dijî.
Qelata Beresorî
Ber derê wê ķelatê berek hebûye, ku li ser wi beri bi Farsî nîvîsîbun:
Ez Qelender çun Sikender în ĥesîn amed metîn
Şod şedîd ehlê ţaxîn, geşt în xelê berîn
’Atifêhê xêybem bi tarîxeş çinîn awazê dad
Ew berê dîrokî li dewrê Riza şahê Pehlavî yê hatîye birin, lê belê bo kîş muzexanê bo min zelal nebûye. Rêza yêkê li wê helbestê nîşan didet ku ķelata Beresori bi destê Qelender Beg yê hatîye avakirin. Ez baverim ku Sikender li gel Eskenderê Meqdunî bûye. Herweto dibêjin, ku ew niwîsîne (helbeste), ” Bad daêm, nisret amîz în ĥesîn ”, dîroka çêkirina ķelatê bi ĥesaba Ebced nîşa didet. Bi gotina wê hesaba Ebced, li sala 1069-ê koçî, 1659-ê zayînî, ķelat yê hatîe awakirin, yanî li dewrê Şa ’Ebasê II Sefevî.
Seyîd yêkimîn car Hizretê Şêx Seyîd Tehayê navdar, bi gazîkirina Mîremadîn, li navbenda sala 1810 ĥeta 1818 yê hatîye ķelata Beresori û li Beresori xwendegehek (medreseyek) yê danay. Ĥizretê Şêx Seyid Teha du cara, hem pêşi çona nik Şêx Mevlana Xalidê Naqşbendî bo terîqet wergirtinê û hem jî paşi terîqet wergirtinê, çend saleka li Beresori lali (nik) Mîremadîni yê jîy û li sala 1235-ê koçî (1819-ê zayînî), demê mamê wi Şêx Seyid ’Ebdula koça dûwayî kiri, yê çoy bo Nehriyê, ku paş mamê xwe bibîte şêx.
Nûrula Begê Mîrê Hekariyê, ku yêk li hevkar û alîgirêt Mîr Bedirxan Begê Botanê bû, paşi têkçona Mîr Bedirxan Beg li sala 1848-ê zayînî, li dewrê ’Elî Eşref Begê Mîrê Beresori, pena bo ķelata Beresori îna.
Çiyayê Elahûekber
Çiyayê Elahûekber çiyayekî mezin li Bakurê Kurdistanê, li başûrê Mêrdînikê ye. Bilindahiya wî 3120 m ye. Navê çiya yê kevn Kopîl e. Di şerê Osmanî û Ûrisan de 90.000 leşkerên osmanî vê çiyayê ji serma qefilîne. Ji ber wê piştî avabûna Komara Tirkiyeyê bo bîranîna wan leşkeran navê wê kirine Elahûekber.
Engîl
Engîl gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.
Xacêler Vesetî
Xacêler Vesetî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Les Mées, Alpes-de-Haute-Provence
Les Mées, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Gêm
Gêm gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.
Rauhenebrach
Rauhenebrach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Haßberge li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xoroban
Xoroban, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Engeman, Ûrmiye
Engeman gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Pırtımpırt
Pelên mêwê tên pişirandin an tîkekirin, di quşxaneyê de tê kelandin. Tehmeke gelek xweş dide û ji siyale yan bazûyê (dîw) biçêjtir e.
Çêkirin
Bi germî bînin ser destexaneyê û servîs bikin.
Langenenslingen
Langenenslingen şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Kakesiyab, Seqiz
Kakesiyab gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Kerewans
Kerewanis gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.
Tirgewer (gundistan)
Gundistana Mirgewer navê herêmeke gundistanî ye li Nahiyeya Silîvanayê ku bi Navçeya Ûrmiye ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Giştî
Tirgewer herêmeke Urmiyê ye. Li 'eslê da navê wê herêmê Tergewere, lê belê hindek cara bi xeletî Tirgewer jî dibêjinê. Herêma Tergewer ketiye rojawa yê bajarê Urmiyê.
Tergewer û Mergewer du navêt Kurdîne. Tergewer li ser çar rûbarêt bi navêt Beresor, Erzîn, Derbend û Embê, ku li wê navçê (herêmê) derbas dibin, bi navê Gewera ter (û ne ya hişk) yê navdar bûy. Mergewr jî bi navê Gewera ku gelek mer (yanî pez) lê dihête xwedan kirin bi Mergewer yê hatiye navdar bûn.
Li dewrê gelek berê ew her du navçeye ji bin destê mîrgehêt Kurdêt Şemzîna û Hekariyê bûne.
Ansiklopediya îslamê dibêjît, bigotina Alemi-Arayê-’Ebasî, dewrê Şah Tehmasibê Sefevî (1524 - 1576 zayînî) navça Mergewer û Tergewer dabûne Qere Tajdînê Kurd li ’eşîra Biradostî.
Maselheim
Maselheim şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Tirgewer (gundistan)
Giştî
Şah Ebasê Sefavî Tergewer dabû Emîr Xanê navdar û lê belê ew paşi 7 sala ĥakimiya Urmiyê şoriş kir û li sala 1610-ê zayînî hate kuştin.
Bigotina Minorsky, pêş hatina Begzada bo navça Deşta Mergewer û Tergewer, beşek li Mîrêt Hesenvahî li wêderê ĥikim dikirin û dijîn. Mexseda Mînorsky ‘eşîra Biradostiya ye. Ewi ‘eşîra Biradostî çoqek li binamala mîrêt Hesenwayhidi yê nasî
Xacêler Olya
Xacêler Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tirgewer (gundistan)
Giştî
Bigotina Minorsky, Kalandar Beg (Qelender Beg) li Berde Suri (Beresori) hikim dikir. Qelender Beg koka Begzadêt Urmiyê, li sala 1562-ê zayînî, li dûwahiya dewrê Şa Ŧehmasib ê Sefevî ķelata Beresori awa yê kiri.
Bilî ķelata Beresori, ķelata Kelêge, ķelata Cêrmê û ķelata Pîreşt jî li Tergewer hebûne.
Bigotina Mîrza Reşîdi Edîb-ol-Şo’era, li dewrê Şa Soltan Miĥemedê Sefevî (“Şa Mihemedi Xweda Bendê“ 1577-1587-ê zayînî, babê Şa ’Ebas I), Tergewer bin destê Mîrê kurda ’Emer Begê Mêhranî bûye.
Bigotina Vasilie Nikitine li kiteba Ansiklopediya Islamê Bîglerbîg ê Efşara li dewrê Şa ’Ebasê I (yêkê) Sefevî (1587 – 1629 zayînî) demê Mîr Imadedîn li Şemzîna hatiye Urmiyê her du navçêt Tergewer û Deştê (Beresori) dane Mîr ‘Imadedîni, li gundê Erzînê li navça Tergewer heta Sêgirkan û Girik-Nasiri li Mergewer, ku 62 gund bûn.
Li sala 2006-ê zayînî, 3 li wan gunda li navça Mergewer in (Sêgirkan, Giriknasir û Nêrgi), 3 li navça Berandizê ne (Corni, Çereş û Mendedol) û sê li navça Rozê ne (Xelifetan, Kanîye Sipî û Kanîqizan). Li wan gunda 7 yêt ķavil bûy (Cêrmê, Bêtkar, Sêvikê, Rezga nik Beresori, Keçele Misto, Şalûna û Kelêge) û yêk jî paşi hingî yê awabûy (Helefele). Herweto paşi çêkirina awbenda rubarê Beresori 4 gundêt dîjî yêt ķavil bûy (Mîrawa, Xirê, Dolepêsan û Pîrhedî).
Navça Deştê yê li navbenda navçêt Tergewer û Mergewer da, lê belê Kurd navça Deştê qet bi kar naînin û li wê navçe pişkek kêm li ser Mergewer û pişkek zor jî li ser Tergewer hesab diken. Li rastî da navça Deştê tinê li nav Îraniya yê hatiye baskirin û bikar anîn. Ber wêhindê nivîskarêt Kurd navça Deştê yan li gel Deştebêlê yan jî li gel Serdeştê tewîhew diken. Ew navçe carcar li dîrokê da bi navça Beresori jî yê hatiye baskirin.
Dr. (Doktor) Joseph Cochran (Kakrani), misîonerê Emrîkî li Urmiyê, yê goti ku serokêt Kurdêt navçêt Tergewer û Deştê hêzek zor nînin, lê belê, car li dû carê da, ewan aşkera şorişêt çekdarane li hember dewleta Îranê yêt bi rê êxisti û her car ķelat û sitarêt wan li çiya yêt hatiye xirab û wêran kirin û cezayêt giran ji bo wan yêt hatiye danan.
Garisan, Şax
Garisan, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Girêdan
Girêdan an jî lînk, bi taybetî di înternetê de dû rûpel bi hev re girê didin. Di Wîkîpediyayê de, girêdan bi nîşanên  tên holê û şîn an sor derdikevin.
Tirgewer (gundistan)
Giştî
Kurdêt Begzadêt serokêt Tergewer û Mîrêt Beresori (Deştê) li 1760-ê heta 1965-ê ewe bûne:
Girêdan
Din
Gihiştineke dû tiştên di navên objeyan.
Tirgewer (gundistan)
Nav
Tirgewer jî li rex Mirgewer e û navê xwe li ermenî girtiye. Têr di ermenî de bi çend wateyan hatiye. a.	Têr wate xuda. ev nave dibe ku di gel Tîr xudayê Farsîyan yan jî yê Îraniyên kevin yek kok hebe. Bi vê wateyê Têrgewer dibe navçeya Tîrê. Dij bi navê Margewer kû dibe navçeya Mêhrê. Helbet dibe ku Mir di gel Mêhr xudayê rojê û mêhrperestan yek be. Ku bi vê wateyê Mirgewer dibe navçeya xudayê Mêhr û Tirgewer dibe navçeya xudayê Tîr. Navên Tîrdad û Mêhrdad jî ku du şahên Eşkanî û him jî dû fermandarên Ermenistanê di wê serdemê bûn, her ev xudayane hildigirin: Bi wateya Tîrdayî û Mêhrdayî. Eger em vê bipejirînin dîroka van navçeyan gelek kûr diçe. Bi cîye ku bêjim di wê serdemê de Ermenistan ne bes bi qasî Ermenistana niha bû. Binêrin bi neqşeya ermenistanê di dîrokê de. b.	Têr wate dûr. Ev bêje di gel dûr a Îranî, Tele a latînî û yewnanî, far yan feor a Jêrmanî yek kok heye. Bi vê wateyê Tirgewer dibe navçeya dûr. Pêdiviye bêjim ku merc di ermenî de yanî nêz û têr yanî dûr. Eger em vê wateyê bipejirînin Mirgewer jî dibe navçeya nêz. Dûr yan nêz bûn li çi? bixwe ciyê pirsê ye. Her weku hun dizanin Nêrgî di serdema Urartûya de bajarokek biçûk bûye ku Îşpûînî kurê Sardûrî di ketibeyekî de behs lê dike. Ev nîşan dide ku Nêrgî vê serdemê de navendek girîng bûye. Belku dûr ya nêz bûn bigere bi vî gundî.
Mistefa Beg
Mistefa Beg heta sala 1789-ê zayînî Mîrê Beresori û Tergewer bûye, ku wê salê li gel Îraniya li şer da bû û bi destê 'ecema hate kuştin. Serêt biriyêt Mistefa Beg û Qadir Begê serokê Herkiya ku li gel Mistefa Beg hatibû kuştin, 3 roja li ber derê mizgewta Bazarbaşa Urmiyê, 'ecem didanêne pêşangehê. Dîwarê şûra bajêrê Urmiyê bi bêgarî, li êxsîrêt Tergewer û Beresori didene çêkirin.
Birahîm Xanê I
Birahîm Xanê I heta navbenda sala 1810-1814-ê zayînî Mîrê Beresori û Tergewer bûye.
Mîremadîn (Mîr ’Imadedîn II )
Mîremadîn kurê Qelender Begê II bûye û heta sala 1844-ê Mîrê Beresori û Tergewer bûye.
Li sala 1832-ê zayînî Kurdêt Deşt û Tergewer li gel Kurdêt Serdeşt, Şino, Soma û Biradosta pêkwe, bo alîgiriya Şa Murad Begê serdarê Rewandizê, şorişek mezin kirin.