cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sirgûc
Zaraveya Heremî ya Kurdiya Kurmancî li Sirgûcê (Wanî)
Gorî kal û pîrên waniyan, wextekê malbatek di bin serokatiya Welqutik (Weloyê Qutîk) ji aliyê Wanê ji nav malbata Brûkiyan veqetiye û hatiyê gundekî Ruhayê yî li diyarî çemî Ferat. Hew gunda bi navî Wan ya jî Wehn tê zanîn. Malbata Welqutik û malbatek Beraziyan li wir teva hev dibin û wî gundî cih digrin. Ji koka mala Welqutik Terpûş tê. Zarên Terpûş derbasa aliyê Dilokê dibin û li wir cih digrin. hin diherin Şêxdêwid hin derin Sirgûcê hin jî diherin Lordînê. Li wir devokekî kurdî çêdibe jê re dibêjin Wanî. Ev devoka ji devokê kurdên Dilokê hindik cûda ye. Lê kurdên Kelê ji kurdên bi devokî dengdikin re dibêjin Wanî. Gundên Waniyan Sirgûc, Qotel, Dîng, Lordîn, Şêxdawid û Kemberlî ye. Li aliyê Ruhayê jî gundê Wanê ye.
Çend cûdatiyên giring, Mereşiyan pir caran dengê 'd' dikin 't'; di peyvên da pir dibêjin 'ma'; dengê ku di jêr qirikê da çê dibin hîn nerm dibêjin pir caran jî hin dengan dadiqurtînin.
Wanî: Binêre. Meraşî: mêzke.
Wanî: Tu çi dikî? Meraşî: ma tu çing/çir tikî?
Wanî: Wehnî. Meraşî: Wanî.
Wanî: wê lomê Meraşî: Wê sewê
Erdnigarî
Erdnîgariya herêmê bi piranî deşt e, bi çend girên piçûk ve hatiye xemilandin. Li vê herêmê gelek madeyên xav dikarin werin çandin, û çandiniya Fistîkan jî li wir gelek popular ê, ku li seranserê cîhanê tê zanîn.
Her wiha gund sê kîlometre dûrî Firatê ye.
Germahî di havînê de heta 45 pile û zivistanê jî heta -6 pile bilind dibe.
Escandolières
Escandolières, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Şêx Muhyedînê Hênî
Şêx Muhyedînê Hênî nivîskarekî kurd yê sedsala 19an e. Bi texmînî di sala 1849'an de hatiye dinyayê û bi dîtina Kêla wî ji teref Mela Birhan ve bi teqez di sala 1899an de li Hênê wefat kiriye. Gora wî li Hênê ye û li cem qubeya bavê wî ye.
Navê bavê wî Şêx Ehmed, navê diya wî jî Emîne ye. Diya wî bi xwe keça Ebdullah Efendiyê Karazî ye û ji ber ku li Karazê koçî dawiyê kiriye li wir li goristana malbatê hatiye veşartin. Şêx Muhyedîn ji diya xwe tenê ye ji van agahiyan derdikeve meydanê ku cihê jidayîkbûna wî Karaz e.
Çavkanî
2. Mela Birhanê Tarînî, Beyana Xwarinan û Zewqên wan
Gland, Aisne
Gland, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Kotom
Kotom, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Neon
Neon elementek e. Hêmaya wê kîmyayî H ye û nimroya atomî jî 10 e. Neon bi reng, bi tam û bi bêhn e. Neon di bê da jî heye (0,0018 %).
Qalecûxa
Qalecûxa, Qelecûxa, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Şueyb
Şueyb yan jî Şu'eyb (bi erebî: شُـعَـيْـب‎, Shu'ayb), pêxamberekî Îslamê ye.
Koxan, Bane
Koxan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Elkenroth
Elkenroth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
NE
Pir wateyên kurtenivîsê NE, Ne ya ne hene.
Drebkau
Drebkau, bajarekî navçeya (Landkreis) Spree-Neißeê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Waar TV
Waar TV televîzyoneke kurdî ye ku di sala 2013an de li bajarê Dihok a Başûrê Kurdistanê hatiye avakirin. Niha bi navê Waar Media tê zanîn ku toreke medyayî ya kurdî yê li parêzgeha Dihokê ye û girêdayî Tora Medyayî ya Waar û tenê bi Waar TV tê naskirin. Waar Media xwedî malpereke bi zimanê kurdî û zimanê îngilîzî ye. Armanca televîzyonê gihandina nûçeyên hunerî û gihandina geşedanên nû yên kurdî ye.
Weşan
Di sala 2019ê bi Rêveberî û Siyaseteka nû dest bi weşana xwe kreve. Dezgehê Waar Media, ser bi Kompanîya Palo ya Pexiş û Ragehandinêveye û ji kenalê Waar TV, herwesa Waar Radio û çendîn platformên torrîn cvakî bi navê " Waar Media " Pêkdihêt.
Rosskreppfjorden
Rosskreppfjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 70,39 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 929 mêtre ye.
Waar TV
Armanca kanalê
Waar TV, gringîyê ddete alîyên keltûrî, cvakî, hunerî û peyameka mrovayetî û Kurdistanî heye û hişyarîya cvakî, jîngehparêzî û parasta pêkvejyan û aştîya cvakîye. Kanalê Waar tv, bi çêkirna drama û dokyomêt û mozîka resen û bernameyên xomalî dê hewildet resenatîya cvakê kurdistanê bparêzît û bînerî bi şaşeya xweve grêbdet. Ji alîyê kompanîya "vjin êcokêşn"ve piştevanîya darayî li kanalî dhêtekrin.
Kempa Dawidiyê ya Awaran
Kempa Dawidiyê ya Awaran, anku Kampa Davidiyê a Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Dawidiya), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Amêdî, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di kanûna mezin a 2015an de hate vekirin.
Grünwald, Bavyera
Grünwald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dîwandere
Dîwandere, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Ûzan
Ûzan, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Le Bignon
Le Bignon, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Bazinval
Bazinval, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Geravê
Geravê, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala a parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lîsteya xanedan û dewletên kurdan
Ev lîsteyeke xanedan, dewlet û herêmên otonom ên kurdan e. Heta sedsala 10an têgiha "kurd" bi maneyeke etnîkî nedihat bikaranîn û ji koçerên îranî yên li herêma di navbera Gola Wanê û Gola Ûrmiyeyê re "kurd" dihat gotin. Di çavkaniyên erebî yên serdema navîn de, "kurd" ji koçer û nîvkoçerên ku ne faris bûn û ne jî tirk bûn re dihat gotin.
Bermahiyên Xanedana Eyyûbiyan (sedsala 13an–sedsala 19an)
Gelek pêkhateyên siyasî yên kurdan di serdema piştî hilweşîna Xanedana Eyûbiyan a di sala 1260an de geş bûn. Hin ji van desthilatdaran îdia dikir ku zuryetên eyûbiyan in.
Herêmên tampon di navbera Osmanî û Îranê de (sedsala 13em–19em)
Di dîrokê de ji ber sedemên curbecur, pêkhateyên kurdan wekî herêmên tampon di navbera Împeratoriya Osmanî û Îranê de hebûn. Çend ji wan ev in:
John Dewey
John Dewey (z. 20'ê kewçêrê 1859 - m. 1'ê pûşperê 1952) fîlozof û teorîsyenê perwerdehiyê navdar ê Amerîkî bû, damezrînerê bizava felsefeyê ku weke bi navê instrumentalîzmê tê zanîn. Dewey ku sentezekê dîtinên Charles Sanders Peirce û William James çêkiriye, pragmatîzmê wekî teoriya mantiqî û exlaqî pêş xist.
Her çend di jiyana xwe de li ser felsefeyê xebitî jî, nivîsên wî di psîkolojî, pedagojî û civaknasiyê de xwedî cihekî girîng in. Der heqê perwerdehiya Tirk de raporek nivîsandiye, rapor di sala 1939 de hatiye weşandin. Bandorên girîng li ser sîstema perwerdehiya Tirk de bûye.
Tiliya nîşandanê
Tiliya nîşandanê, ew bi her zimanî navê wê tiliya nîşandanê ye, sedem ew e ku zêde mirov bi vê tilîkê tiştan nîşand dide, zêde bo nîşandanê tevdigere. Mirov pênc tilî di her destekî wî de hene.
Navên pênc tiliyên destê mirov ev in:
Erk
Erka tiliyên destên mirov wek nivîsandin, hest pê kirin, nîşandan di zimanê lalan û gelek erkên din.
Tilî bi rêya masûlkên araktlî pîlî têne kontrol kirin.
Lich, Hessen
Lich bajarokekî navçeya (Landkreis) Giessen li Hessen, Almanyayê ye.
Yağmur Atsız
Yağmur Atsız, (jdb. 4 çiriya paşîn 1939 li Stembolê, Tirkiye) nivîskar, helbestvan û rojnamevanekî tirk e. Kurê giregirê nîjadperestiya tirkan Nihal Atsız e. Berevajî bavê xwe, xwedî nêrînên demokratîk e. Der barê meseleya kurdan de, helwesta wî erênî ye. Birayê tirknas Buğra Atsız e.
Jînenîgarî
Dibistana amadeyî ya Haydarpaşayê bi dawî kiriye. Di zanîngeha Stembolê beşa dadê de perwerdeyê dibîne. Diçe Almanyayê li zanîngeha Bonnê jî dixwîne. Sala 1967ê ji vê zanîngehê destûrname distîne. Bo demekê li Tirkiyeyê gerînendetiya çapemenî û weşanê ya dewletê dike.
Li Almanyayê di radyo û televîzyonan de dixebite. Sala 1977ê li balyozxaneya Tirkiyeyê ya Bonnê bo du salan kar dike. Di rojname û kovarên wekî Nokta, Pazar Postası, Yeni Yüzyıl, Milliyet, Tercüman, Maya, Türk Edebiyatıê de dinivîsîne. Ji sala 2009ê vir de di rojnameya Starê de quncika wî ya nivîsandinê heye.
Poligny, Hautes-Alpes
Poligny, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Vladîmîr (bajar)
Vladîmîr (Rusî: Влади́мир) bajarekî Oblasta Vladîmîrê a Rûsyayê. Di heman demêda serbajarê Oblasta Vladîmîrê ye. Li ser çemê Klyazma ye. Li aliyê rojava Moscowê ye û ji Moscowê 200 km dure. Hêjmara gelhê 315,954 (2002) û 349,702 (1989) kes e. Yek ji paytextên Serdema Navîn a Rûsya ye.
Tîma wê ya futbolê, FC Torpedo Vladimir e.
Binhişar
Di bin bandora îd (bi kurdî ajez, binez) de ye. Êrîşkarî, tirs, seksûalîte, tevgerên hînbûyî hwd wekî hêzên serbixwe di kesayetiya mirov de cihê xwe digirin. Bi pirranî nerastegîn in mirov hay jê nîne. Heger mirov hay ji wan hebe, tê wê wateyê ku ewana derketine radeya hişar ê. Xewnên mirov ji cîhana binhişarê tên û di bin bandora binhişarê de ne.
Kempa Qeymawa ya Awaran
Kempa Qeymawa ya Awaran, anku Kampa Qeymawa ya Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Qaymawa), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Şêxan, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di çiriya pêşîn a 2016an de hate vekirin.
Adîgozel
Adîgozel gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Xinzorkîn
Xinzorkîn, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Sîrwan (kovar)
Sîrwan kovareke kurdî li Swêdê ye. Di sala 2006'an de derket. Berpirsyarê kovarê Seyidxan Anter e.
.
Goudelancourt-lès-Berrieux
Goudelancourt-lès-Berrieux, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
2010
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Kewre Gewêze
Kewre Gewêze gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Zerîne
Zerîne, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Hişar
Hişar an hiş (bi îngilîzî: consciousness, bi almanî: besinnung) taybetiyeke mirov e ku wê ji ajalan vediqetîne. Ji ber ku peyva hişar hin caran bi peyva hişarî-hişyarî ve tê tevlîhevkirin hewceyî bi dayîna wateya wê ya di zimanên din de hebû.
Ji xwe haydarbûna mirov, xwe wekî kesayetiyek dîtina mirov e. Heger mirov di xewê de be, bandora hişarê winda dibe. Peyva hişarî ji hişarê tê, ango ya ku karê hişarê ye.
Di van salên dawî de bi navê Kognîtîv Psîkolojî şaxeke din li psîkolojî yê zêde bû. Ango derûnînasiya hişarê, psîkologiya hişarê. Ev zanîstiya han, fonksiyonên hişarê nas û şîrove dike û lêdigere ku bi riya van fonkiyonan hin nexweşiyên psîkologîk çareser bike. Mixabin ji zû ve ev beşa zanîstiye kete destê fîrmayên reklamê. Ewana vê zanîstiyê bo firotina hilberînên xwe, tevgerguhêstina mişteriyên xwe bikartînin. Herwekî hin dûgel jî vê zanîstiyê di şerê psîkolojîk de bikartînin.
Hin ceribandinan eşkere kiriye ku Fînmasî dema ku xwe di neynikê de dibînin, nasdikin. Ango hişareka wan jî heye. Hişar bi bîranînê ve girêdayî ye. Heger bîranîn nebe, berdewamiya hişarê nabe. Sigmund Freud wekî hişarê li ser binhişar ê jî xebatên mezin kiriye.
Yichun, Jiangxi
Yichun, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 5.419.575 kesî
Espalion
Espalion, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Belleville
Belleville, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê yê.
Danzût
Danzût yan Tanzût, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Aranîk
Aranîk gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Haar, Bavyera
Haar şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Blain, Loire-Atlantique
Blain, Loire-Atlantique, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Le Landeron
Le Landeron, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Neuchâtelê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Sæsvatn
Sæsvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye.
Dreieich
Dreieich, bajarekî navçeya (Landkreis) Offenbachê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Ûrî
Ûrî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fensdorf
Fensdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qerhêta
Qerhêta, Qerxêta? , gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Şikranîs
Şikranîs, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Goudelancourt-lès-Pierrepont
Goudelancourt-lès-Pierrepont, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Kempa Nêrgizlî 1 ya Awaran
Kempa Nêrgizlî 1 ya Awaran, anku Kampa Nêrgizlî 1 a Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Nargizlya 1), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Şêxan, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di kanûna biçûk a 2016an de hate vekirin.
Beaubec-la-Rosière
Beaubec-la-Rosière, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hecî Qîranî
Hecî Qîranî, navê rastê Hecî Xelef Nasir, çalakvan û helbestvanekî êzdî yê xelkê Şingalê ye.
Ew xwediyê klîp û berhemên hunerî ye û di gelek kanalên televîzyonê de pişkdar bû, wek: Kurdistan TV, Duhok TV, Vîn TV, Kurmax TV, bernameya Avîn Aso li Net TV, Çira TV û hwd, lê niha bi taybetî li ser torên civakî wek YouTube klîpên xwe yên helbestxwendinê belav dike.
Hecî Qîranî niha li welatê Almanyayê dijî.
Kempa Nêrgizlî 2 ya Awaran
Kempa Nêrgizlî 2 ya Awaran, anku Kampa Nêrgizlî 2 ya Awareyan (bi îngilîzî: IDP Camp Nargizlya 2), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Şêxan, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di kanûna mezin a 2017an de hate vekirin.
Sindama Jêr
Sindama Jêr, gundekî li ser navçeya Mêzgirê ye.
Groß-Gerau (navçe)
Groß-Gerau, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
NRT TV
NRT TV ji aliyê şîrketa Nalia Radyo û Televîzyonê ve li bajarê Silêmaniyê ya Başûrê Kurdistanê hatiye avakirin.
Dîrok
Kanala nûçeyan ya NRTyê bi navê Nalia TV hate destpêkirin. Shaswar Abdulwahid Qadir xweyî û avakarê şirketa Nalia Media Corporation e. Bi îdiaya medyayeke serbixwe vê kanalê dest bi weşanê dide kirin. Di 17ê sibata 2011an de di heftiya yekem ya vebûna kanalê de, kanal tê şewitandin, dû re cardin vedibe. Kanal di 2017an de di pêvajoya Referandûma Kurdistanê de piştgiriyê dide kampanyayên "Deng bide NA-yê".
Nalia Media Corporation ji van pêk tê:
2010an de dest bi weşana xwe dike.
Axzîqere
Axzîqere gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Drensteinfurt
Drensteinfurt, bajarekî navçeya (Landkreis) Warendorfê li herêma Nordrhein-Westfalen ya Almanyayê ye.
Darê, Çinar
Darê, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Louis Aragon
Louis Aragon  (jdb., Parîs - m. , Parîs) helbestvan, siyasetmedar, komunîst, romannivîsekî fransî ku yek ji damezrînerê tevgera surrealîzmê ye.
La Boissière-du-Doré
La Boissière-du-Doré, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Kîle Ebasawa
Kîle Ebasawa gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Puy-Saint-André
Puy-Saint-André, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Kela Qumrî
Kela Qumrî li devera Berwerî Bala nêzî çemê Xabûrê li serê çiyekî bilind kelehek e ku îro jî bermahiyê wê dimînin. Begên Berweriyan ev kele weke navenda desthilatdariya xwe bikaranîne. Sala çêkirina kelê tam diyar nîne û bi kaniya xwe navdar e.
Gebhardshain
Gebhardshain şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Çarşema Reş
Çarşema Reş di folklora kurdan de cejneke beriya Newrozê ye. Li gelek deverên Kurdistanê Newroz bi merasîmên dûvdirêj dihate pîroz kirin. Yek ji van cejn û merasîman jî Çarşema Reş e ku hefteyekê beriya Çarşema Sor tê pîrozkirin. Merasîman jî bi Adarûya danî têde dihat çêkirin,mehekê beriya Newrozê destpê dikir. Çarşema Sor di çarçoveya pîrozkirina Newrozê de çarşema beriya 21ê Adarê ye. Çarşema Reş jî hefteyekê beriya vê cejnê tê pîrozkirin.
Di xisleta Çarşema Reş de dualîbûneke kevnar a Kurdistanî û Îranî heye. Ango ev roj hem sedema hêvî û destpêkên nû ye û hem jî rojeke tirs û fikaran e. Di binyada vê dualîbûnê de destpêka salnameya Kurdî heye. Di vê salnameyê de 4 rojên dawiyê yên Sibatê û 4 rojên destpêkê yên Adarê (divê 13 rojên sererastkirina Salnameya Romî jî li ber çavan werin girtin) jî di nav de 10 rojên beriya sal biqulibe, weke rojên biryarê ji bo siberoja mirovan dihatin pejirandin. Ango di van rojan de ruhên pêşiyan tên ser rûyê erdê û divê mirov ji wan re rêzê bigire û wan bi xwarinên xweş û cil û bergên paqij razî û qayîl bike.
Ji ber ku Çarşema Reş xwediyê vê taybetmendiya dualî ye, mirov vê rojê li malên xwe namînin, ji malên xwe derdikevin û diçin seyrangehan. Ev cejn îro jî di serî de Nisêbîn, Midyat û Cizîr jî li gelek navçeyan tê pîrozkirin.
Kempa Gewîlan ya Peneberan
Kempa Gewîlan ya Peneberan, anku Kampa Gewîlan a Paneberan (bi îngilîzî: Refugee Camp Gawelan), xîvetgeheke penaberan e ku dikevite qezaya Berdereşa Akrê, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di sala 2013an de hate vekirin.
Eşîrên êzdiyan
Eşîrên êzdiyan wek Eşîrên Kurdanên mayî heyîn û yekîtiya xwe ne parastine. Eşîrk nîne ko bavek an hêlek jê, ji ber sebebên ko em dê li jêr bêjin di Êzdîxanê an ola Êzdiyan da bi derneketî be. Heger em du-sê gundên êzdiyên Kurdaxê û çend gundên li Kurdistana bakûr jê biderxin, hemî eşîrên Êzdiyan li Îraqê û di êrdîmên (menteqe) Şengal û Şêxan da dimînin.
Di dema xîlafeta Osmaniyan de hikûmeta caran bi leşkerine mezin û xurt bi ser Êzdiyan da girti bû. Her carekê ji van caran, çawan ku bi sedan êzdî dihatin kuştin; hin eşîr û bavên gelek eşîran jî Êzdîxanê berdidan û li nav Kurdistanê belav dibûn. Tirk têkilî van eşîrên derketî ne dibûn. Wan dizanî ko herçî eşîrên ko ji Kurdistanê bi derkevin û bi nav eşîrên Îslam da herin; demekî dûr najo dê îslam bibin. Dawî jî her wekî wan texmîn kirî bi derket. Ji van bav û eşîrên ko ji Êzdîxaneyê bi derketî ji sedî heştê bûne Îslam. Dinan, Dêlikan û Gevozan ji van êşîran in.
Osman Sebrî (di Hejmara Ronahî ya 21an de hatiye weşandin)
Axtaş
Axtaş an Aqtaş gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Yingtan
Yingtan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Îz, Tetwan
Îz, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Le Locle
Le Locle, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Neuchâtelê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Ûrşanabad
Ûrşanabad, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Skyvatn
Skyvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Gol, li başûrê gola Holmavatnet û bakurê rojavayê gola Hartevatnetê cih digire
Goussancourt
Goussancourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Biebesheim am Rhein
Biebesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Groß-Gerau li Hessen, Almanyayê ye.
André Breton
Bijîşkî û psîkyatrî xwendiye. Di Şerê Cîhanî yê Yekem de, bi riza xwe li nexweşxaneyeke leşkerî li nivîngeheke noropsîkiyatrî dixebete. Li vê de, bi Alfred Jarry û Jacques Vaché yên ku li dijî hunera kevneşopiyê bûn re hevnasîna wî çêdibe û gelek di bin bandora fikrên van herdu kesên antîsosyal de dimîne.
Di sala 1919an de bi Louis Aragon û Philippe Soupault re kovareke bi navê Littérature (Wêje) derxist. Di vê navbênê de bi Tristan Tzara yê dadavan re ket têkiliyê. Di 1924an de bû pêşengek ji damezinerê Buroya Lêkolîna Surrealîstê. Bi pirtûka xwe ya Les Champs Magnétiques teknîka nivîsa otomatîk ceriband. Dîsa di vê salê de Manîfestoya Surrealîst nivîsand û bû edîtorê kovara Şoreşa Surrealîst. Di demek kin de li dora wî komek ji hunervanên ciwan weke Philippe Soupault, Louis Aragon, Paul Éluard, René Crevel, Michel Leiris, Benjamin Peret, Antonin Artaud û Robert Desnos çêbû.
Di sala 1927an de bû endamê Partiya Komunîst a Fransayê. Lê di sala 1933an de jê hat avêtin.
Di pêşengiya Breton de surrealîzm li gişê Ewropayê deng veda û bandor li tevê şaxên hunerê kir. Di berhemên vê demê de bi lêpirsîneke tund li ser "Qurma hesîneyên mirov û nêrîna bûyerên derdorê ya mirov" hatiye rawestin.
Di 1938an de çû Meksîkayê û li wir bi Troçkî re hevnasîna wî çêbû. Wî û Troçkî bi hev re Manîfestoya ji bo Şoreşa Hunera Azad (Pour un art révolutionnaire indépendent) nivîsandin. Lê manîfesto li ser navê Breton û Diego Rivera hatiye weşandin.
Ji ber ku ji xebatên Dewleta Fransayê ne memnûn bû 1941ê de li ser navê penaberiyê pêşî çû Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) paşî jî çû Karayîbê.
Breton, di 1946an de vegeriya Parîsê û li dijî kolonyalîzma Fransayê Manîfestoya 121yan nivîsand. Di vê manîfestoyê de li ser Şerê Rizgarbûna Cezayîrê rawestiya û heta dawiya temenê xwe jî xebatên xwe li ser vê mjarê domand.
Di 1959an de li Spanyayê li ser navê Homage to Surrealism pêşangehek damezirand. Di vê pêşangehê de cî da berhemên hunermendên navdar ên wek Salvador Dalí, Joan Miró, Enrique Tábara û Eugenio Granell.
André Breton di 1966an de li Parîsê jiyana xwe ji dest da.
Xanedana Buriyan
Dîrok
Yekemîn hikûmdarê Burîd, Toghtekin, wekî xizmetkarekî serdarê Selcûqî yê Şamê dest pê kir. Piştî mirina Duqaq di 1104an de, wî bajar ji bo xwe girt.
Paul Verlaine
Paul Marie Verlaine an jî bi kurtî Paul Verlaine (jdb. - m. ), helbestvanê fransî bû. Paul Verlaine hevalê Rimbaud bû.
Xanedana Buriyan
Dîrok
Xanedaniyê bi navê kurê Toghtekin, Taj al-Muluk Buri hate navandin. Burîdan di berdêla diyariyên girîng de Xanedana Ebasiyan nas kirin. Di berdêla vê de, xîlafetê mudaxeleyî mîrnişînê nekir. Burîd heta 1154an bajêr bi rê ve dibe, heta ku ji hêla hikûmdarê Zengiyan ê Helebê, Nûredîn Zengî ve tê girtin.
Burîd di şerê Marj al-Saffar (1126) de li hember Xaçperestan têk çû lê karîn ku Xaçerêya Duyemîn ji girtinê Şamê nehêlin.
Çiyayên Qendîlê
Çiyayên Qendîlê devereke çiyayî yê li rojhilat û li başûrê Kurdistanê ye. Çiyayê Qendîlê berdewamiyekî ji Zincîreçiyayê Zagrosê ye. Çiya xwedî awayekî asê ye ku gihiştin û çûn hatina li deverê Qendîlê bi dijwarî pêk tê. Lûtkeya herî bilind bi ser Çiyayê Hecî Îbrahîm e ku bilindahiya lûtkeyê digihîje 3000 mêtreyê.
Çiyayên Qendîlê û PKKê
Devera Qendîlê penageh û biryargeha PKKê vedigre ku li gorî texmînan nêzîkî 5000 şervanên PKK û PJAKê li Çiyayê Qendîlê cihwar bûne. Tê texmînkirin ku devereke bi berfirehiya 50 km² di bin kontrola şervanan PKKê û PJAKê de ye.
Êrîşên leşkerî yên Tirkiyê bi ser Çiyayên Qendîlê ve
Çiya demekê dirêj e ku ji aliyê hêzên dewleta tirk ve rastî êrîşan tê ku bi salan e gelek şer di navbera hêzên PKKê û hêzên dewleta tirk de li Çiyayê Qendîlê pêk hatiye.
Çavdêrîxaneya Dînewerî
Çavdêrîxaneya Dînewerî an jî Dîdevanxaneya Dînewerî, çavdêrîxaneya zanistvanê kurd Dînewerî di derdorê salên 850an de ji bo xebatên xwe yên li ser stêrnasiyê li Dînewerê çêkiriye û piştî wefata wî jî du sed sal ev çavdêriya wî hatiye xebitandin.
Stêrnasê fars Ebdurehman Sûfî di sala 946'an de dema hatiye Dînewerê geriyaye û çavdêriya Dînewerî dîtiye. Lê mixabin piştî Êrîşên Moxolan ev çavdêriya Dînewerî bi temamî ve hatiye xirabkirin.
Ev Çavdêrîxaneya Dînewerî çavdêrixaneya herî pêşîn a kurdan e.
Binêrin
Tevkariya kurdan ji zanistê re
Esbişada Jorîn
Esbişada Jorîn gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Brampton
Brampton, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê yê.
Abûste
Abûste, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Kêwle
Kêwle, gundekî Rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Kamar
Kamar, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Kerê Cinê
Kerê Cinê, Kerêcinê? , gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Esbişada Jêrîn
Esbişada Jêrîn gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Xoşo, Gimgim
Xoşo gundekî girêdayî Gimgimê navçeya Mûşê ye. Li kêleka çemê Xoşoyê ye.
Gouy, Aisne
Gouy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Grünebach
Grünebach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Beaumont-le-Hareng
Beaumont-le-Hareng, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Bouaye
Bouaye, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Pizpilêr
Pizpilêr, leystokeke zarokan ya gundê Cirzê ye.
Puy-Saint-Eusèbe
Puy-Saint-Eusèbe, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Store Bjørnevatn
Store Bjørnevatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Perava golê 13.74 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 801 mêtre ye.
Tîn, Xoda Aferîn
Tîn, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xarawara
Xarawara, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Kempa Domîz 1 ya Penaberan
Kempa Domîz 1 ya Penaberan, anku Kampa Domîz 1 a Penaberan (bi îngilîzî: Refugee Camp Domiz 1), xîvetgeheke penaberan e ku dikevite qezaya Sêmêlê, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di nîsana 2012an de hate vekirin.
Sindama Jor
Sindama Jor, gundekî li ser navçeya Mêzgirê ye.
Kausen
Kausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bischofsheim, Hessen
Bischofsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Groß-Gerau li Hessen, Almanyayê ye.
Kêwerûd
Kêwerûd gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Salih
Salîh di Îslamê de yek ji pêxamberan e.
Çîroka Pêxember Salîh li gora ola Îslam ê
Di Navbera bajarê Medînê û Şamê cîhek nav El-Hicr hebû. Pirr salan pêşta wê derê gellê Tamud dijiya. Li bajarê El-Hicr baxçên pir mezin û berdan û çêregehê bêdawî hêşin hebûn. Gellê Tamud li vira mal û qesr çê kirî bû. Ewna hemû li dewlemendiyê da dijiyan û gellekî dilgeş bûn.
Pirr sal hatin û çûn. Gav bi gav ewna li ser riya rast derketin. Herî li Xwedê bawer nedikirin û ji Wîna ra secde jî nedikirin. Di Şuna Xwedê da ji xwe ra pût ji keviran çê kirî bûn û ji wana ra dia dikirin. Wana pirr zû tune bûna gellê Ad bîr kirî bûn. Roja Qiyametê, ku di wextê hemû mirov du mirinê li ber Xwedê kom dibin û çi kirine û çi nekirine tê rastê, qe nedahat bîra wan. Zemanê xwe bi tiştê nebaþ derbaz dikirin, ku bila neyên ser fikrên rast û baş.
mirovên gellê Tamud li ser erdê gellekî xirabî dikirin û heqqê gellê din dixarin. Ji ber ku Xwedê pirr mezin û dilovan e ji wan ra pêxamberik şand û va pêxambera jî Hz. Salîh bû. Bi serokatiya Hz. Salîh gerê wan dest ji xirabiyê û neheqiyê bikşandana û tenê ji Xwedê ra secde bikirana, ne ji pûtên ji kevir û daran. Rojekî Hz. Salîh eşîra xwe dli erekî kom kir û ji wan ra got.:" Ey gellê min, vegerin li ser ola rast û tenê Xji wedê ra secde bikin, ji ber ku, ew tenê Xwedê yê we ye. Bizanin ku, wî bêtir xwedêkî din tune. Wî we kir şûna gellê Ad û bêdawî çêyîtî da we. Li dij Xwedê dermekevin, tiştekî mekin şûna wî û wî mandele nekin. Ez resulê Xwedê yê mîhrîcan im ku, Wî ez wji e ra pêxamber şandim."
Hema ji Hz. Salîh ra pirs kirin:" Na tu dixwezî xwedên kal û pîrên me ji me bigirî û me ser riya xwe bixinî? Pexamber Salîh hema va bersiva da wan:" Va pûtana tenê ji kevir û daranin. Hela tenê carekî raman bikin. Dê û bavên we xelitekî pirr mezin kirin, ma hûn jî dixwezin wek wana bikin?"
Wan hema dengê xwe birîn. Hinek mirov Hz.Salîh xetme kirin û gotin:" Te bi rastî qise kir. Em te bawer dikin, Salîh." Va mirovana pirr feqîr û qenc bûn. Wana xwe ji mirovên din baştir nedidîn, quretî û mezintî nedikirin û gellekî dilnizm bûn. Lêbelê pirrî mirovên wî eþîra, ku yê dewlemend û xurt bûn, gellekî pozbilind û neheqûn. Wana Hz. Salîh bawer nedikirin:" Tu belê merîkekî baş bû yî. Niha jî ji me ra tiþtên ecêp dibêjî. Em gerê çer xwedên xwe berdin? Kê dizanî, dibe ku te aqlê xwe wanda kiriyê yan jî tevhev dîn bû yî."
Lêbelê Hz. Salîh dîsa jî berdevam kir." Na, ez dîn ninim. Ez ji we ra nesîhetekî dikim û dixwezim ku hûn qeziya Xwedê bikin. Ez ji bona qiseyên xwe ji we ziv û zêran jî naxwezim. Şabaşa min tenê Xwedê dide min. Hûn nabînin ku, mirovên dilgeş û yên xwedînamûs hemû bi dû min hatin? Hûn çima li dijî gotinên min der dikevin?"
Lêbelê wana Hz. Salîh guhdarî nekir û zû li wê derê dûr ketin. mirovên bêîman wî rojê şuva bi tev mirovên, ku yê dû pêxamber diçûn henekên xwe dikirin û wana ra xerew didan. Waqas pê wana keniyan û yariyên xwe kirin ku, demekî şûva hê sebra misilmanan nema û pevçûn derket. Ji hinek misilmanan tedayî bîle kirin:" Hûn bi rastî bawer dikin ku, Salîh pêxamberê Xwedê ye?" Lêbelê mirovên misilman jî tim û tim hakana digotin:" Belê, ew însanekî pirr hêjaye û Pêxamberê Xwedê ye." Yê bêîman jî va bersiva didan:" Em tiştên, ku hûn bawer dikin, bawer nakin. Hûn derewan dikin."
Lêbelê Hz. Salîh qe ji gahuran neditirsiya. Kuderê bervî mirovekî dahat hema ew dawetê ola rast dikir û wîna ra nesîhet dikir. " Ew mêrika, ku dibêjî ku ez pêxamberim, pirr tiþtên ecêp dibêjî. Însan çer dikanî du mirinê dîsa xweş bibe? Va caran mimkûn e? Du mirinê em qaşo dîsa ra dibin û terin ber dadihgeha Xwedê. Vana derewan bêtir tiştekî din nînin. mirov tenê carekî tê ser dinê û gava miriya hemû tişt diqedê. Hinek mirovên nav me da dû wî terin. Raste, Salîh belê mirovekî baş bû, lêbelê tiştên ku niha ji me ra dibêjî, mirovekî baqil nikanî bawer bike."
Sapor
Sapor, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Salih
Çîroka Pêxember Salîh li gora ola Îslam ê
Dûra jî Xwedê ji Hz. Salîh ra aha got:" Salîh, gellê xwe ra bibêje ku, bila hemû ser çiyê kom bibin. Ez gerê ji hûndir zinarê mezin delaxekî pir rindik derbixinim. Va delaxa bêdawî şîr dide. Lêbelê gerê gellê te şertekî bînî şunê: Bila rojekî tik tenê delax ava kaniya bajêr vebuxe û rojekî jî hûn. Ji ber ku delax qasî we hemûyan avê veduxe. Yanê hûn gerê rojekî kaniyê bidin delaxê û rojekî jî bi xwe ji tê da avê vebixun.Tev delaxê bikevin rêzê."
Hz. Salîh biheyecan ra bû pê û bi lez gellê xwe dor xwe kom kir û ji wana ra fermana Xwedê xeber da. Piştvanên wî hema bi dilgeşîkik mezin ji Xwedê ra şûkir kirin, lêbelê gahur jî aha pirs kirin:" Vana gotinên vala ne. mirov ku derê delaxekî hakana, ku yê tik tenê dikanî hemû ava bajarekî vebuxe û serda jî bêdawî şîr dide, bibînî?"
Ser soza Xwedê hemû bajar ket tejxelê û kesek nedixwest ku hê bêtir ser vî mucîza bisekinî. Hema wî rojê hemû ser çiyê kom bûn. Jinên bajêr, bi destê zarokên xwe girtî buûn û hêdî hêdî heldikşiyan ser çiyê. Hinek jin biroş tev xwe hanî bûn, ku dibe ku bi rastî jî delaxek tê. Gava gellê Tamud biheyecan û bênefes ser mucîza Xwedê disekiniya, carkîda zinarekî mezin bi dengekî bilind bû du parçe û delaxekî pir rindik, ronak û bi gahanên tûjî ji hundir zinarê derket der. Dûra delax bi tormika xwe ket nav mirovan. Jin hema biroşên xwe anîn û tujî şîr kirin. Bi rastî jî şîrê delaxê xilas nedibû û bêdawî dahat. Hemu mirov bi mereq mêze delaxê kirin û hinek destê xwe danê. Carkîda delax bazda çû ser kaniyê û dest pê av vexarinê kir. Li yek carekî ava kaniyê hettanî binî zaha kir. Av vedixar û vedixar qedandin çîye nedizaniya.
Mirov pirr peroşîn û bi dengekî bilind ji hev û dira gotin:"Gotina Xwedê hat şunê! Gotina Xwedê hat şunê! Salîh bê guman resûlê Xwedê ye. Va jî mucîza wî ye!" Lêbelê deng ji gahuran dernediket, say ke zimanê xwe daqulandî bûn. Qet ji yekî pirsekî qicik jî dernediket. Ewna hember mucîzekî aqasa eşkere bi rastî jî ne dizaniyan çi bikin :" Dibe ku wî me hemûyan ra sihîr kir û bi vî avayî aqlê me nav hev xist." Gahuran wer got û dor kaniyê bela bûn û çûn. Piştî wî rojê delax û tormika xwe tev gellê Tamud jiyîna xwe berdevam kir. Rojekî delax ava kaniyê vedixar, rojekî jî mirovan. Bi vî avayî delax hemû gellê bajêr bi şîrê xwe yî bêdawî xwedî dikir.
Hz. Salîh jî li ser vî mucîza gellekî dilxweş bû, care kî din gellê xwe dor xwe kom kir û ji wana ra got:" Va delaxa nîşanekî hebûna Xwedê ye. Wî li ser erdê rehet bêlin ku bila biçêrî. Qe nebaşîyekî ji delaxê mekin, an ne Xewdê belakî pirr mezin û jar dide we."
Pirr roj hatin û çûn. Wek hemû gellên serê erde nav milletê Thamud da jî mirovên nebaş û hesûd hebûn. Wan bi diziyê îdara xwe dikir û pirr tiştên dinî nebaş jî li ser planên wan bûn. Wana dîsa jî ji pûtan ra secde dikir û hîna jî baweriya xwe li Xwedê nedahanîn. Wana tiştek li vî mucîza hu nekirî bûn. Va mirovên bêîman şevekî hatin cem hev û hetta ku sermest bûn îçkî vexarin. Serxoş serxoş ji hevûdira gotin:" Em nikanin vî mexlûbîyeta ji bona delaxa Salîh wer ser xwe bêlên. Delax me pirtir avê veduxe û gava hakana here, em demekî kurt da hemû bi tîyanra qir dibin. Tiştê en herî rind ewe ku em delaxê hema zu bikujin."
Zhangshu
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2006an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 537.000 kesî
Salih
Çîroka Pêxember Salîh li gora ola Îslam ê
Bi vî avayî gahuran pêşnûmanik ji ber xwe da anîn û birin: Sibê ku hîna tav derneketî bû, yêkek nav wan da ra bû û çû cem delaxê. Mêrik hinekî qatî wî kir, dûra kevana xwe der xist û tîrîk da ser û havit delaxê. Tîr qirikê ket û delax ji êşan ra bi dengekî bilind quriya. Hema mêrikekî din hat û bi şûrê xwe qorê delaxê xist û kir dû kerî. Delax ser sêrî erdê ket û dîsa jî xwe hêla tormika xwe da dikşand ku wî qorî bike. Xwîn ji qirika delaxê wek ava kaniyê davit. Carkîda gahurekî din hat û serê delaxê ser jê kir. Gava tormik dî ku diya wî miriya çirp û bazda çû ser çîyayekî. Ser şaxê çîyayê sikiniya û dû delaxê quriya. Lêbelê delax li ser erdê direj bû û qe xwe nedileqand. Xwîn ji hustî dilopiya ser erdê. Gahur hîna jî têr nexwarûn û wek dînan hakana diqerîyan:"Ey Salîh were û bibîne. Me delaxa te kuşt. Hadê zu here û cezayê ku te em tim û tim pê ditirsand bîne. Em vika ser te disekinin. Here tev Xwedê xwe qise bike û ji mera wî cezayê bîne....." Gava Hz. Salîh delaxa mirî dît, gîriya û got:" Xwedê vî milleta sedî da sed tune dike. Wan tiþştekî pirr nebaş kir.Va çiqas bêîtaetîyek û nankorîyek mezin e?" Carkîda Xwedê got:" Salîh, mirovên biîman û baş tev xwe bigire û bajêr derkeve! Ez sê rojan şûva vî milleta tune dikim."
Hîna wî şevê jî gahur ji bona kuştina Hz. Salîh biryar dan.:" Em gerê hîna îşev jî cerdkî ser serê Salîh û malbata wî da bînin." Yêkî din jî pirs kir:" Lêbelê wê tayê heval û hogirê Salîh heyfa xwe ji me bigirin, em çi dikin?" Yekî din jî got:" Wê tayê em heval û hogirên wî ra dibêjin ku, me tiştek ji wî ne kirîye." Lêbelê Xwedê gotinên wan bîst û planên wan nav hev xist. Carkîda Xwedê erdhêjînik şand ser wan û sibê hemû dujminen Xwedê mirî hatin dîin. Tenê ji Hz. Salîh û misilmanan tiştek ne bû û tenê ewna xweş ma bûn.Gava Hz. Salîh tune bûna gelle xwe dît hakana got:" Ax gellê min, min xebera û daxwestina Mîrê xwe ji we ra anî û min riya rast ji we ra nîşan da, lêbelê hûn şîretgerên baş hez nakin." Bi vî avayî misilman û Hz.Salîh bajarê bêmirov terk kirin û çûn. Say ke ku hemû tişt bi yêk zimanekî va qeziya digotin:" Xwedê dawiya mirovên bêîman hakana dike!"
Ji zimanê elmanî: Remezan Derbaz
Espeyrac
Espeyrac, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Höhenkirchen-Siegertsbrunn
Höhenkirchen-Siegertsbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Les Clées
Les Clées, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vauda herêma Jura-Nord Vaudoisê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Hakîx
Hakîx, anku Ḧakîx, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Brant
Brant, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê yê.
Puy-Saint-Pierre
Puy-Saint-Pierre, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Dioscoreales
Dioscoreales komeke riwekan e, li ser yekqalikan (Liliopsida) tê hejmartin. Kêm ji riwekên vê komê, kêrbar in, ango ji aliyê mirovan tên sûdjêgirtin.
Formûla kulîlka wan:
Sîstmatîk
Di vê komê de, 3 famîle hene:
Büttelborn
Büttelborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Groß-Gerau li Hessen, Almanyayê ye.
Beaurepaire, Seine-Maritime
Beaurepaire, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Grandlup-et-Fay
Grandlup-et-Fay, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Tûelî Olya
Tûelî Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hatîb Dicle
Hatîb Dicle di sala 1954'ê li Amedê ji dayika xwe bûye.Dicle siyasetmedar û parlementerekî kurd e. Di sala 1991'ê de li ser lîsta partiya SHP'ê wekê parlementer hat hilbijartin û ket meclîsa Komara Tirkiyeyê. Dicle, Leyla Zana, Orhan Doğan û Selîm Sadak 10 sal di zîndanê de man.
Qulp, Îdir
Qulp an jî Elîdizk () navçeyeke ku bi girêdayî bajarê Kurdistana Bakûr Îdirê ye. Nêziki navenda bajêr ciyayên Koyê hene mirovan ji bo ku xoya (sol, xwêy, xwê) paqij derxînin çiya kolane di encama kolandinê de qulpen mezin derketine holê, navçeyê navê xwe ji van qulpan hilgirtiye û bûye Qulp. Navçeyê da û gunden girêdayi navçeyê temamî kurd in, gelek hindik azerî jî hene belam gelek hindik in. Hejmara navçeyê 15 hezar e, %52 kurd in, ên mayîn ji azerî ne.
Qulp heta sala 1992 ya tevî Îdirê ew jî girêdayî Qersê bû. Rêya Ermenistan û Tirkiyeyê li vê navçeyê de diçe. Di Qulp ê de her cûre fêkî şîn dibin. Di Serhildanên Agiriyê de ew jî heremeke rizgarkirî bû û ala rengîn li vir jî pêl dida.
Di navçêde şikeftên xwê hene û xwêya wê boy her cure nexwaşiyan şîfaye. 81 gundê vê navçeyê hene.
Navê Qulpê di sala 1934'î de bi fermaneke nivîskî ya Mustafa Kemal Atatürk wekî cezayê tevlîbûna gelê herêmê ya Serhildana Agiriyê hatiye guhertin û kirine Tuzluca. 81 gund, 20 mezreyên wê hene. 8 mezre jî bi fermî nayên pejirandin. 39 km ji Îdirê dûr dikeve.
Malberg, Altenkirchen
Malberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bumbarekiyê
Bumbarekiyê, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Store Urevatn
Store Urevatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 46.35 km û bilindahiya ji asta deryayê 1,164 mêtre ye.
Germab, Bane
Germab gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Lachen, Schwyz
Lachen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Schwyz a herêma Marchê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Boussay, Loire-Atlantique
Boussay, Loire-Atlantique, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Estaing, Aveyron
Estaing, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ismaning
Ismaning şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Werezoz
Werezoz an jî Xorîsa gundekî ku bi ser navçeya Miksa Wanê ve ye û dor 8 km ji Miksê dûr e.
Helbestvanê klasîk ê kurd Feqiyê Teyran li Werezozê pirraniya jiyana xwe derbas kiriye û li gund mizgeft û gora wî jî dihên dîtin.
Nauheim
Nauheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Groß-Gerau li Hessen, Almanyayê ye.
Alxasî
Alxas hozeke kurdên elewî û suniyan (henîfî) ye ku bi piranî li Albistanê û Sêwregê dijî.
Ew bi kurmancî yan bi dimilkî deyn dikin. Devoka kurmanciya alxasan û devoka kurdên sînemilî pir nêzik in. Devoka dimilkiya alxasan devoka başûr e.
Alxas di her çar parçeyên Kurdistanê de
Navendên alxasan li Albistanê û Sêwregê ne, lê gundên alxasî li herderê derheq Kurdistanê hene:
Kokên kesên alxasî
Derheq kokên kesên alxasî çend bîrûbawerî hene:
Puy-Saint-Vincent
Puy-Saint-Vincent, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
AK Ausserkontrolle
Davut Altundal (jidayikbûn. Berlîn, Almanya ) an jî bi navê xwe AK Ausserkontrolle, rapvan û stranbêjekî alman ê bi eslê xwe kurd e. Li gorî xelatên wî yên tomar, wî di dema kariyera xwe de zêdetirî 830.000 tomar firotiye.
Dê û bavê Altundal kurd in, bi eslê xwe ji parêzgeha Mêrdînê ya Tirkiyê ne û berê xwe dane Lubnanê û piştre jî koçberî Almanyayê bûne. Altundal di maleke penaberan de li Lichterfelde ji dayik bû û li Berlîn-Wedding mezin bû. Bavê wî ne xwediyê destûra rûniştinê bû û bi qaçaxçîtiya cixareyan dahateke zêde qezenc dikir. Altundal bi xwe di xortaniya xwe de dest bi bazirganiya tiryakê kir. Şablon:Infobox Band AK Ausserkontrolle jixwe di salên 2000-an de hebû, paşê hîn jî wekî AK Ausserkontrolle û li dora rappera mezheba Berlînê Alpa Gun hate damezrandin. Yek ji endamên damezrîner ên ekîbê rapper Fux bû, ku îro meyl dike ku di paşerojê de bimîne. Tîm ji çend kesan pêk dihat, wan tenê çend stran li ser tomarên cihêreng ên dîmena rapê ya Berlînê danîn, dûv re dîsa winda bûn, lê tu carî bi tevahî nesekinîn.
karîyera muzîkê
Ji sala 2015-an ve, vîdyoyên bi Aggro ve hatine weşandin. TV barkirin. DramaKing wekî rapperê sereke xuya bû, dema ku Undacavaa di paşperdeyê de tevdigeriya, û endamê damezrîner Fux tenê carinan çalak bû. Ekîb bi giranî li ser destwerdanan rapê kir û rap-a gangsta bikar anî. Di vîdyoyan de û li cihên giştî, ekîb bi bandanan têne mask kirin.
Di sala 2016-an de, albûma wê ya pêşîn ji hêla Panzaknacka record label Auf ve hate derxistin! Na! Doz! . Albûm li Almanyayê gihîşt 10 top û li Swîsre û Avusturya 40. Dûv re kom bi 187 Strassenbande re gerand. Li ser bergê albûma xwe ya duyemîn ASSN ( Auf Staat sein Rücken ) a 2017-an, AK AusserControl xwe wekî tîmek da nasandin, lê di dawiyê de ew bi giranî Altundal bû ku di çavê gel de bû û naha projeyê bi tenê dimeşîne. Endamên din tenê wekî xalên balkêş nîşan dan. Album ji hêla Altundal û Sonus030 ve hatî çêkirin. Dûv re AK AusserControl bi Capital Bra re gerand.
AK Ausserkontrolle ji 2017-an heya destpêka 2018-an bi Ersguterjunge re di bin peymanê de bû û wê demê hema hema xwediyê Bushido û Arafat Abou-Chaker bû. Wî yekem car di strana Echte Berliner de li ser albûma Bushido Black Friday çêkir. Lêbelê, wî di heyama peymana xwe de albûmek dernexist, tenê EPek bi navê Selbststeller. Di demek kurt de nakokî di navbera Abou-Chaker û Bushido de li ser nimûneyek ku bi hevkariya hunermendên wekî AK Out of Control û Laas Unltd hatî plansaz kirin derket. û Semra ne tiştek bû. Di şûna wê de, tag di formê de hate hilweşandin. Demek kin piştî veqetînê, Altundal ragihand ku wî bi Vertigo re ji Muzîka Universal re labela muzîka xwe , XY Records, ava kiriye.
Di Mijdara 2018-an de, albûma wê ya sêyemîn, XY, derket. Piştî vê yekê di 19ê Îlonê de nimûneya labelê XY Sampler hat. Di îlona 2019 de hat berdan. Digel ku XY Sampler tune ye, AK hîn jî bi MORR û Faroon re îmzekirî ye, dema ku rapperên berê yên Ausserkontrolle Pablokk, Undacava û Jason berî derketina albûmê rêyên xwe ji komê veqetandin û naha di bin navên xwe yên kevn de berdewam dikin, lê piştî wê yekê "Out of Control" ye. navê wan.
Di 21-ê Tebaxa 2020-an de, albûma çaremîn a bi navê ASSN 2 derket. Ew yekem car di stranek de ji hêla mêvanên dirêj ên wekî Gringo, Farid Bang an Shindy, û hem jî muzîkjenên mêvan ên dubare yên wekî Fux Ausserkontrolle, Kontra K, Bonez MC, 18 Karat, Veysel û Sa4 ve hate piştgirî kirin.
Bersivk
Tevî ku Altundal li Berlînê ji dayik bûye û tevahiya jiyana xwe li Berlînê jiyaye jî, tenê xwediyê pasaporta Tirkiyê û destûra rûniştinê ye. Di 30-ê Avrêl 2019-an de, Altundal ragihand ku ji wî tê xwestin ku heya 30-ê Avrêlê ji Almanya derkeve. Di Gulana 2019an de derdikeve. Lê belê berxwedana xwe îlan kir. Altundal di Gulana 2019an de destûra rûniştinê ya sê-salî wergirt.
Balindeyên Kurdistanê
Famîleya werdek, qaz û qûyan (Anatidae)
<Gallery> Wêne:Red-breasted goose arp.jpg|Qaza sîngsor (Branta ruficollis) Wêne:White-fronted.goose.750pix.jpg|Qaza enîçal, sîqeşanî gewre Wêne:Aythya ferina Sandwell 2.jpg|Werdeka sersor (Aythya ferina) Wêne: Garganey (Anas querquedula) RWD3.jpg|Xilxil (Anas querquedula) Wêne:Greylag Goose - St James's Park, London - Nov 2006.jpg|Qaza risasî ya ravrav (Anser anser) Wêne:Anas platyrhynchos male female quadrat.jpg|Werdeka kûvî (Anas platyrhynchos) Wêne:Tufted-Duck-male-female.jpg|Kofîkezik (Aythya fuligula) Wêne:Northern Shoveler Anas clypeata.jpg|Kepîpan (Anas clypeata) Wêne:Anas platyrhynchos male.jpg|Miravî (nêr) Wêne:Werdeka berrî.JPG|Miravî (mê) Wêne:Common Teal (Anas crecca) near Hodal, Haryana W IMG 6512.jpg|Curek (Anas crecca) Wêne:Qû.JPG|Qû Wêne:Common.shelduck.2.arp.750pix.jpg|Werdeka golan Wêne:Ruddy.shelduck.arp.2.750pix.jpg|Soravî Wêne:Sê qaz.JPG|Qaz </Gallery>
Famîleya qerqewilan (Phasianidae)
<Gallery> Wêne:Ammoperdix griseogularis.jpg|Vitik an sûsik (Ammoperdix griseogularis) Wêne:Perdix_perdix_(Marek_Szczepanek).jpg|Çîr an kewê çîr (Perdix perdix) Wêne:Coturnix coturnix (Warsaw zoo)-1.JPG|Zirsûsik an jî kerro (Coturnix coturnix) Wêne:Alectoris-chukar-001.jpg|Kewê gozel (Alectoris chukar) Wêne:Black Francolin.jpg|Por (Francolinus franculinus) Wêne:Steinhuhn Alectoris graeca.jpg|Kewê eqraz (Alectoris graeca kurdistanica) Wêne:Phasianus colchicus 2 tom (Lukasz Lukasik).jpg|Tîtav (Phasianus colchicus) </Gallery>
Balindeyên sonebinavikan (Podicipediformes)
<Gallery> Wêne:Podiceps cristatus 3 (Marek Szczepanek).jpg|Sonebinavika bi kofîk a mezin (Podiceps cristatus) Wêne:Tachybaptus ruficollis - Bueng Boraphet.jpg|Sonebinavika biçûk (Tachybaptus ruficollis) </Gallery>
Famîleya qirmiraviyan (Phalacrocoracidae)
<Gallery> Wêne:Phalacrocorax carbo02.jpg|Qirmiraviya reş </Gallery>
Famîleya şaqaviyan (Ardeidae)
<Gallery> Wêne:Botaurus_stellaris_(Marek_Szczepanek).jpg|Baleban, balebanê girse (Botaurus stellaris) Wêne:Egretta garzetta 2 (Lukasz Lukasik).jpg|Şaho Wêne:Ixobrychus minutus 2 (Marek Szczepanek).jpg|Zirbaleban Wêne:Cattle Egret.jpg|Garanîk (Bublucus ibis) Wêne:Great_Egret_Fish.jpg|Şawespîlke (Egretta alba) Wêne:Ardea cinerea - Pak Thale.jpg|Şaqaviyê gewr (Ardea cinerea) Wêne: 2010-kabini-purple-heron.jpg|Şawemildirêj (Ardea purpurea) Wêne:Ardeola ralloides -Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar-8.jpg|Şaqaviyê zêrîn, şîrînşahoyê golan (?) (Ardeola ralloides) </Gallery>
Famîleya keçelan (Threskiornithidae)
<Gallery> Wêne:Geronticus eremita.jpg|Kêlhenek (Geronticus eremita) Wêne:Eurasian Spoonbill.jpg|Devkevçî (Platalea leucorodia) Wêne:Plegadis falcinellus Syracuse.jpg|Kêlhenekê çirisî (Plegadis falcinellus) </Gallery>
Famîleya baziyan (Accipitridae)
<Gallery> Wêne: Circus macrourus.jpg|Hulîçal (Circus macrourus) Wêne:2011-black-winged-kite.jpg| Kulemar (Elanus caeruleus) Wêne:Circaetus gallicus 02.JPG|Hulîmarxwer (Circaetus gallicus) Wêne:Weibliche Kornweihe (circus cyaneus) - Spiekeroog, Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer.jpg|Hulîçalê mirîşkan (Circus cyaneus) Wêne:Marsh Harrier Male.jpg|Hûrhûrikekî nêr (Circus aeruginosus) Wêne:Buteo rufinus.jpg|Bazê lingdirêj (Buteo rufinus) Wêne:Milvus milvus R(ThKraft).jpg|(Milvus milvus) Wêne:Northern Goshawk ad M2.jpg|Şabaz an terlan (Accipiter gentilis) Wêne:Egyptian vulture.jpg|Sîsark File:Buitres_leonados_(Gyps_fulvus)_0.jpg|Sîqalok File:Bartgeier Gypaetus barbatus front Richard Bartz.jpg|Sîmerxê birî (Gypaetus barbatus) Wêne:Eurasian black vulture in zoo tierpark friedrichsfelde berlin germany.jpg|Sîqalkê reş (Aegypius monachus) File:Accipiter brevipes.jpg|Başokê mezin an waşeyê gewr Wêne:Buteo buteo -Netherlands-8.jpg|Şahîn (Buteo buteo) Wêne:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|Eylo (Aquila chrysaetos) </Gallery>