cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maisoncelles-sur-Ajon
Maisoncelles-sur-Ajon, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Montmarault
Montmarault, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Şebenga siyasî
Şebenga siyasî awayekê berçavkirina pçgehên cidacida yên hizir û baweriyên siyasî li ser hêlekê an zêdetir ji hêlekê ye. Jibo ko şebengeka siyasî hebit, dibê komeka hizirên cidacida li ser babetekî bi tenê hebin. Sîstemên siyasî yên wesa ko piraniya xelkî bi awayekê gelek eşkira û zelal li ser hindek babetan dabêşî desteyekê an yeka dî dibin û çi destekên dî nakevin navbera wan (mîna lihevnegirtinên navbera netweperweran) bi awayê şebenga siyasî nahên sinfandin.
Kanî sey şukre
Kanî sey şukre, gundekî gundistana Tîlekoa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kanî sey şukre 55 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 15 e.
Chenac-Saint-Seurin-d'Uzet
Chenac-Saint-Seurin-d'Uzet, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Berching
Berching, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Gémigny
Gémigny, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Osman Baydemir
Osman Baydemir, (jdb. sala 1971 li Amedê, Bakurê Kurdistanê) dadnas û parêzvanê mafê mirovan û şaredarê Amedê ye.
Di sala 1995an de tevlî rêxistina mafê mirovan a Tirkiyê İHDê dibe. Di 3ê çiriya paşîn a 2002an de dikeve hilbijartinên parlamenê yên giştî lê ji ber ku partiya ku tê de endamiya xwe danîbû DEHAP, bendava 10% a hilbijartinan derbas nekir, nekete parlamena Tirkiyê. Sala 2003an bo demek kurt diçe DYAyê û îngilîziya xwe bi pêş dixe.
Di hilbijartinên 2004an de ji bo şaredariya Amedê tê hilbijartin û şaredarê îro yê bajarê Amedê ye (2013). Ji bilî karê şaredariyê têkoşîna xwe ya mafê mirovan jî didomîne.
Osman Baydemir zewicî ye û zarokekî wî heye.
Rushan, Shandong
Rushan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 582.482 kesî
Bosîrê
Bosîrê, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Divitz-Spoldershagen
Divitz-Spoldershagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Mm²
mm² kurtenavê çargoşê mîlîmitir e.
Olefjorden
Olefjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Coxetay (navçe)
Coxetay yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Coxetay e.
Ruta
Ruta, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Benîştê kerengê
Benîştê kerengê ji qurmê kerengê tê çêkirin. Bi taybetî li Serhed, Xerzan. Dêrsim, rojhilatê Kurdistanê û Amedê tê zanîn. Dema kereng qert dibin, pelên wê zer dibin, qurmên wê tên berhevkirin û ji wê jî benîştê çêdikin.
Qurm bi kêrê tê qulkirin (qun) ango hinekê jêdikin. Jê şîrê kerengê dikişe, diniqute. Ev şîr hişk dibe. Zarok vê şîrê hişkkirî berhevdikin, pakij dişon, dikin nava ava pakij. Li Kurdistanê malbat jî heger derfetê bibînin benîştê kerengê çêdikin, li sûkê difiroşin. Bi taybetî li bakurê Kurdistanê viya dikin, lewra ji ber qedexeya zozanan, şewitandina gund û daristanan, bi milyonan kurd mecbûr mane li navendên bajaran di nava xizaniyê de bijîn û bo wê jî divê pere qezenc bikin.
Benîştê kerengê diranan pakij dike, goştê diranan qahîm dike. Lêkolîneke zanistî nehatiye kirin lê di bijîşkiya gelêrî de bo hezimkirina xwarinê tê pêşniyarkirin.
Qesrokî Eytun
Qesrokî Eytun, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sontheim, Bavyera
Sontheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Stephansposching
Stephansposching şaredariyeke navçeya (Landkreis) Deggendorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çala Dirêj
Çala Dirêj, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Ayetula
Ayetula di şiîtiyê de meqameke îmaman e. Ew hin caran wek elame jî tê bikaranîn.
Meqama ayetulahî bi tenê di mezheba şiîtiyê de tê bikaranîn. Suniyê ew meqama tune ye. Gorî hin çavkaniyan îroj li Îranê nêzî 5.000 hezar kes wê unwanê digirê. Lê ji wan bi tenê 80 bi fermî têne nas kirin. Ayetulayên girîng wek Ayetulayê Mezin tê zanîn.
Ayetulahî bi perwerdibûnê pê deh salan re tê wergirtin. Ayetulahî li ser meqamê şiîtiyê Hucet el-Îslamê disekine. Ayetula îroj eyni wextê de wek muctehîda têne zanîn û ewna dikarin fetwaya bidin.
Golaxûr, Verzeqan
Golaxûr gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gundecî
Gundecî, Kundecî? , gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 170 kes bû.
Berga/Elster
Berga/Elster, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Turîngiyayê ye.
Çeçenistan
Çeçenistan (rûsî: Чеченская Республика) komareke federal a li Rûsyayê ye.
Çeçenistan, welatê çeçenan e, û zimanê fermiya komela Çeçenistan hem rûsî û hem çeçenî ne. Bi zimanê çeçenî em dibêjin "Нохчийн Республика", yanî "Noxçhîyn Respûblîka". Piştî damezrandina YKSS di sala 1921´î de wekî herêmeke serbixwe bi Komarên Sowyetên Sosyalîst Otonomîya Gorskaya ve hate girêdan. Di salên 30´î de bu parçeyek ji Otonomiyên Sowyetên Sosyalîst a Çeçen-Îngûş. Dema YKSS belav bû di sala 1991´î de Çeçenistanê serbixwebûna xwe îlan kir û bi hilbijartinan General Çohar Dûdayew wekî serokkomar hilbijart. Ji ber ku hikumeta Çeçenistanê doza veqetandinê ji Rûsya kir û rejîma Îslamê pejirand, Rûsyayê êrîş bire ser Çeçenistanê. Herçendî hikumeta Îslamîst hate daxistin jî heya niha nakokî û pirsgirêka Çeçenistanê safî nebûye. Rûsyayê hikumetek gorî polîtîkayên xwe avakiriye û nerazîbûnên Çeçenan û şerê navxweyî berdewam e. Heya niha nêzîkî 300.000 mirovan di şer û êrîşên Rûsyayê de jiyana xwe jidestdane.
Dîrok
Navçeya ku Çeçenistana îroyîn pêk tîne, ji mêj ve ji aliyê gelek komên etnîkî yên cihê ve, rûs jî tê de dijîn. Rûsyayê di salên 1780î de êrîşî herêmê kir. Ji serhildanên 1785-1791 û vir ve berxwedana misilman ya li dijî desthilatdariya Rûsyayê berdewam dike û diqewime. Paytext Grozny di sala 1818an de di dema Şerê Kafkasyayê de ji aliyê Kozakan ve weke keleheke Rûsyayê hatiye avakirin. Çeçenistan û Ingûşetyaya cîran, piştî şerên dûr û dirêj, di sala 1859an de ji hêla Împaratoriya Rûsyayê ve hatin girêdan û paşê di serdema Sovyetê de komara xweser a Çeçenîstan-Îngûşetya ava kirin.
Şervanê Çeçen li qesra hikûmetê ya şewitî li Grozny, 1995. Di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de, nifûsa Çeçen bi darê zorê hate veguhestin bo KSS ya Kazakistanê. Piştî sala 1956an, ji ber têkbirina Stalînîzasyonê, Çeçen destûr dan ku vegerin welatê xwe. Komara Çeçenistanê ya niha piştî hilweşandina Çeçenîstan-Îngûşetya di sala 1991 de hat avakirin.
Dzhokhar Dudayev, serokê paşerojê yê neteweperest ê Komara Çeçenistanê, di sala 1991 de Çeçenistan serbixwe ragihand. Di 1994 de, Borîs Yeltsîn ferman da ku 40,000 leşker derbasî Çeçenistanê bibin û Şerê Çeçenistanê yê Yekem dest pê kir. Çeçenistan xwedî pîşesaziyek girîng a petrolê ye û xwedî cihekî stratejîk e. Gurcistan tekane welat e li dinyayê ku Çeçenistanê wek dewleta xwe nas dike.
Ji ber vê yekê şerê yekem ê Çeçenistanê bi ketina leşkerên rûsî yên herêmê dest pê kir. Şerê Rûsyayê li Çeçenîstanê dişibihe şerê ku Yekîtiya Sovyetê li Efxanistanê şer kir. Şoreşgeran derbên giran li hêzên Rûsî yên wê demê bê moral û nebaş xistin. Di dawiya sala 1994an de, leşkerên rûsî hê jî paytext Grozniyê ewle nekiribûn. Piştî şerên dijwar, bajar di Sibata 1995'an de hate girtin. Di sala 1996'an de bi pêşengiya Aleksandr Lebed agirbestek hate kirin û di Gulana 1997'an de peymana aştiyê hate îmzekirin.
Di yekemîn hilbijartina azad a piştî şer de, di Çileya 1997’an de, Aslan Mashadov wek serokomar hat hilbijartin. Rûsyayê encamên hilbijartinan nas kir û di destpêkê de xuya bû ku Mashadov wek hevkarekî qebûlkirî dibîne, lê di van salên dawî de ew ji hêla çavkaniyên rûsî ve wekî terorîst hate binav kirin.
Di sala 1999 de, piştî ku cudaxwazên îslamî, bi serokatiya Shamil Basayev, li Daxistanê êrîşî axa Rûsyayê kir, şer dîsa gur bû, û bi vî awayî şerê duyemîn ê Çeçenistanê dest pê kir. Cudaxwazên Çeçen li herêmê berxwedana çekdarî organîze kirine û ji bo serxwebûna ji Rûsyayê şer dikin. Ji wê demê ve îslamîst bi şerê bi bandor lê pir caran hovane yê Vladîmîr Pûtîn hema bêje hatin tunekirin. Îro, Çeçenîstan careke din ji aliyê Moskowayê ve bi rêya Ramzan Kadyrov û Çeçenên din ên ku ji ber nakokiyên navxweyî yên di navbera eşîrên Çeçen ên ku hene de xwe guhertiye, tê birêvebirin. Kadîrov ji eşîra malbata herî bi hêz a Çeçenîstanê ye.
Peyvnasî
Peyva "Noxçhî" gelek kevn e û mana wê "Nox = pexemberê Nûh" û "çhî = zade", yanî "Noxçhî" = Nûhzade / zarokên Nûhe
Çavkanî
Paytext: Grosnî
Gelhe: 1.141.362 (2005)
Rûber: 15.700 km çg
Chepniers
Chepniers, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şamil Basayev
Şamîl Basayev (bi rûsî: Шамиль Салманович Басаев) çebû: tiwa 1965 Wedeno, Çeçenistanê da, Şamîl Basayev Serokê Mûjhadînê Çeçeneya û ye Îslamiay Kaukasê.
Komeleya Veguheztina Hewayî ya Navneteweyî
IATA yan jî Komeleya Veguheztina Hewayî ya Navneteweyî, (bi îngilîzî: International Air Transport Association) saziyeke navnetewî ye ku bi armanca kontrolkirina standartên teknîkî û jibo kontrolkirina bihayê veguhestinên navneteweyî ya pargîdaniyê hewayî hatiye avakirin.
Dîrok
IATA, di 19ê nîsana 1945an de li bajarê Havana, ya Kûba yê hate damezrandin. Sazî, jibo hevkariya pargîdaniyê hewayî û pêşxistina karûbarên hewayî yên ewle hate avakirin.
Salên pêşî ya IATA yê de 57 endam û 31 ​​netewe hebûn. Pargîdaniyê endama bi piranî ji Ewropa û Amerîkaya Bakur bû. Îro li seranserê Cîhanê ji 120 netewe û 290 pargîdaniyê hewayî ya endam hene.
Bilikî
Bilikî eşîrek e ku li Wêranşare dijî. Ev eşîre esle xwe Kurde u gelek bi nav û deng e.
Naxciwan, Dîxor
Naxciwan, gundekî girêdayî navçeya Qersê Dîxorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gauriganga
Gauriganga, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Sudurpashchim Pradesh de cih digire.
Çalikê Kundo
Çalkê Kundo, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Listrac-Médoc
Listrac-Médoc, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Montoldre
Montoldre, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Listrac-Médoc
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Germigny-des-Prés
Germigny-des-Prés, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Seyîd
Seyîd ew unvanekê ko bo ew kesên ko Ehlê Beytê de û ji zayendên Muhemmed pexemberê ji rêyê Huseyn bin Elî de tên re tê gotin. Yên ko ji Hesen bin Elî de tên bi unvana "Şerîf" tên nas kirin.
Jinên ko ji zayendê Huseyn de tên re wek Seyîde tê gotin.
Maisons, Calvados
Maisons, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gilzem
Gilzem şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Montord
Montord, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
İhsan Işık
Piştî bidawîkirina dibistana seretayî, navendî (miyandî) û amadeyî li Amedê, diçe Erziromê di zanîngeha Atatürk fakûlteya wêjeyê beşa ziman û wêjeya Tirk de dixwîne. Di sala 1976an de zanîngehê bidawî dike û li Stembolê bicihdibe. Karmendî, şêwirmendiya çapemeniyê, gerînendeyê kovar (pêserok) û çapxaneyan, bazirganî û mamostetiye dike. Di salên 1995 - 1996an de gerînendetiya İETTê (Saziya şaredariya Stembolê bo elektrîk, telefon û troleybûsan) dike. Herwekî gerînendetiya SHÇEKê (Saziya bo zarokên sêwî) jî dike.
Ew herwekî di siyasetê de şêwirmendiya gelek wezîran dike. Herçendî jiyana wî pirranî di polîtîka û bûrokrasiyê de jî boriye, ew yek ji endamên TYBê (Yekîtiya Nivîskarên Tirkiyê) ye.
Vezilandin (muzîk)
Vezilandin, an jî vezelandin, di muzîkê de ew e du-qatkirina tonan e. Bo mînak do fa la sî dibe do'û fa'û  la'û  sî'û  û do'û  fa'û  la'û  sî'û dibe do'ûûû fa'ûûû la'ûûû sî'ûûû û wesa. Yenî longa dibe maksîma û semîbrêvîs dibe brêvîs td.
Vezilandin ango gewrekirina tonan (noteyan) pir di teknîka fûga, dema barok de heye.
Coveyn (navçe)
Coveyn yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Coveyn e.
Siyaseta rast-çep
Rast beranberî çep şiroveyeka nezelal, nehûrkanî (imprecise) û diyalektîk ya hindek hokar an saloxetan e. Milê Rastê, Milê Çepê wekî du cemserên her saloxetekê dihên şirovekirin, herçend e ko kesek an partiyek dikarit di helwesteka xwe da li Milê Rastê bit û di yeka dî da li Milê Çepê.
Ramana zaravê
Ramana zaravên rast û çep di warê siyasetê da gelek hatine guhartin. Bi awayekê giştî mirov dikarit bibêjit ko rast dijberî her siyaseteka guhêrandina rewşa siyasî, aborî û civakî ne. Çep bi awayekê giştî xwe aloz û xemxwera berjewendiyên giştî û tevane didit niyasîn. Rast alîgirên berjewendiyên kom an destekên xwedî desthilat an pawan yên niha an yên heyî ne.
Dîroka zaravê
Zaravên rast û çep ji qonaxa destpêka Şoreşa Fransayê ve hatin bikaranîn. Li destpêkê van zaravan tenê cihê rûniştina destek û komên siyasî yên corbicor di Civîna Qanûndanana Fransayê da nîşa dida. Dema Şah hêşta bi awayekê fermî serokê welatî bû, keyatîxwazên Feuillants li aliyê rastê yê Şahî dirûniştin û tundrêyên Montagnards li milê çepê. Ev kevneşopa rûniştinê heta Senat û Civîna Niştîmanî ya Komara Pêncê ya Fransayê jî berdewam kir.
Sêlke
Sêlke, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kizwak
Kizwak (,, bi tirkî: Kıyıdüzü), gundeki Tetwanê ye û li ser riya Tetwan û Xelatê ye. 14 km ji Tetwanê dûr e.
Chérac
Chérac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Fuhlendorf
Fuhlendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kilîsa Texte Meşet
Kilîsa Texte Meşet, ango Dêra Meşeta Jêr, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 491 kes bû.
Canan Korkmaz
Canan Korkmaz an Canan Can Korkmaz (jdb. 1970) şaredara Bazîdê ya Agiriyê ye.
Cebar
Cebar, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Goşayêş, Verzeqan
Goşayêş gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Holly Lisle
Holly Lisle (jdb. 1960 li Salem, Ohio, DYA) nivîskareke amerîkî ya wêjeya fantazî û honaka zanistî ye. Dema ku ew zarok û ciwanek bû, ew bi malbata xwe re li DYA, Kosta Rîka û Guatemala rêwîtî kir. Ew wek hunermenda muzîkê û xêzkara pirrengî xebitîbû, berî ku ew balê bikişîne li ser hevkariyê nêzikî bi Marion Zimmer Bradley û bi kurtî jî serfiraz bû û serkeftinên yekem wekî nivîskarê xwe pîroz kir. Her wiha ew ji bo nivîskarên ku bi hêviya nivîskarên jêhatî bûne bi navgîniya ku berê tenê pirtûka bi zimanê îngilîzî Mugging the Muse: Writing Fiction for Love and Money ya ku wekî belaş li ser înternetê hatî peydakirin, bûye navdar. Ew niha rêzeya polisye û romanên nû yên fantazî dinivîse.
Di 1993 de, romana wê Fire in the Mist xelata Compton Crook wergirt ji bo romana herî baş a yekem.
Wallerfing
Wallerfing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Deggendorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Holly Lisle
Pirtûknîgarî
Heya ku bi awayek din nayê destnîşankirin, pirtûkên li ser vê navnîşê çîrokên fantazî ne.
Moon and Sun
Cadence Drake (Science Fiction)
Tales from the Longview (set in the same universe as the Cadence Drake series) (Science Fiction)
Short Fiction
Şoreşa Fransayê
Şoreşa Fransayê (1789 - 1799) heyama serhildanên siyasî û civakî di dîroka siyasî ya Fransayê û tevaya Ewropayê da bû. Di vê şoreşê da nijara hikûmeta Fransayê bi tivavî hat guhartin. Desthilata Fransayê berî Şoreşê Keyîtiya serberdayî bû ko arîstokratan û dînwerên Katolîk pawanên fiyodalî hebûn. Şoreşê ev desthilat li goreyê armancên Ruhinhiziriyê anko demokrasî, welatînî û mafên herûherî guhart. Ev şoreş dersek bû ji bo hemî azadîxwazên cîhanê ko bikarin li goreyê wa armancan bixebitin.
Şoreşa Fransayê paştir ber bi tundûtîjiyê û kuştinan çû. Desthilata Napoléon Bonaparte keyatî vegerand û du şoreşên dî çêbûn heta Fransaya nûdem peyda bû.
Gidy
Gidy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Stetten, Bavyera
Stetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şorbeya gundiyan a Botanê
Şorbeya gundiyan a Botanê ji ya kurdên Anatoliya Navîn (bnr. şorbeya gundiyan) cudatir e. Ji ava goşt, savar, ard (arvan) awîşen (cehter) û hin zebzeyan tê çêkirin. Li herêma Amedê û çend deverên herêma Tolhildanê jî tê zanîn û xwarin. Mirov nikare bêje ku standardeke vê şorbeyê heye, lewra heger hin zebze û biharbêhn (biharat) kêm yan zêde bin, dibe. Li Amedê gizêr û bexdenûs neguher e.
Çêkirin
Quşxaneyê bînin, savarê (girar) berdinê. Bi qasî 2-3 SA avê berdin ser girarê hinekê bikelînin. Gizêr û kartola hûrkirî di quşxaneyeke din de hinekê bikelînin.
Savarê berdin nava zebzeyan, ava goşt jî. Di badî yan binikeke kûr de mast û hêkê biçelqînin, hêdî hêdî berdin nava quşxaneyê. Frîngî û bexdenûsa hûrkirî jî tevlî bikin.
Di rûnbirêşkê de rûn biqijilînin û biharbêhnan berdin navê. Rûn berdin ser şorbeyê û bi germî bînin ser destexaneyê (sifre).
Maizet
Maizet, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mîrawa
Mîrawa, gundekî gundistana Tîlekoa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mîrawa 127 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 23 e.
Aletta Ocean
Aletta Ocean (z. 14 Aralık 1987, Budapeşt), pornostêrkeke mecar e. Di sala 2006an de dest bi modelitiyê kir. 2007an de kete pornografiye û hevalî xweyê law jî kirê. 6 meh şin ve pornografî ji xwe re kire pîşe. Ew dev ji perwerdehiya xwe berda ji ber ku çalakiya wî dest pê kir ku bi hawara wî ve were zanîn. Taliya sala 2009an de pêsîrê xwe bi emeliyatekê re heta 99 cm mezin kir. Ev emeliyata 4.000 Ewro bu. 2009ê de 5 mehan li DYA'yê fîlm kişand. Ocean heta niha 271fîlmên porno kişandiye.
Dalîn
Dalîn, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Heilbach
Heilbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Çenaran (navçe)
Çenaran yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Çenaran e.
Norşîn, Şankuş
Norşîn, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 491 kes bû.
Cherbonnières
Cherbonnières, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gien
Gien, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Olstappen
Olstappen, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Shouguang
Shouguang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.139.454 kesî
Adile Naşit
Adile Naşit (navê fermî: Adile Keskiner; * 17ê hezîranê, 1930 li Stembolê ; m. 11ê kanûna pêşîn, 1987) yek ji komedyenên herî populer ên Tirkiyeyê bû. Ew lîstikvana sînema û şanoyê bû.
Moulins, Allier
Moulins, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Qum
Qum (bi farisî: قم, Qum) bajarekî Îranê ye û paytexta parêzgeha Qumê ye. Bajar 1400 salî ye û ji şî'îan re bajarekî pîroz e.
Erdgênî
Qum li ser çemê Qumê ye û 132 km li başûrê Tehran li ser riya diçe Îsfehanê ye.
Xelîlabad (navçe)
Xelîlabad yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Xelîlabad e.
Karnin
Karnin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gezanbend
Gezanbend gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Urlabari
Urlabari, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No. 1) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 35.166 kes hatiye hejmartin
Mazik
Mazik, mazig an thuya (bi latînî, Platycladus orientalis), dareke li famîleya seruyan (Cupressaceae) e. Eslê vê dara emirdirêj Asya ye lê heta Îran û Kurdistanê jî belavbûye. Bilindbûna darê 15-20 m ye.
Maizières, Calvados
Maizières, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Muhemmed Farisî
Muhemmed Farisî an Muhemmed bin Ebûbekir Farisî (m. 1278) yek ji stêrnas û muzîkvanê fars e ku li Yemenê li bajarê Edenê ji dayik bûye. Nivîskarê berhema "Tuhfa"yê ye.
Navê wî yê rastî; Ebû Ebdullah Bedredîn Muhemmed bin Ebî Bekir bin Muhemmed bin Hesen bin Elî bin Farisî Elteymî ye.
Pîran, Şankuş
Pîran, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 1129 kes bû.
Başan
Başan an Paşkuh an jî Başko navçeyeke girêdayî bajarê Kurdistana Bakur Îdirê ye.
Chermignac
Chermignac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bergheim, Nordrhein-Westfalen
Bergheim, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Şorbeya mirîşkê
Şorbeya mirîşkê, avsîra tûtikê, şorbeya kergeyê, germiya mirîşkê yek ji şorbeyên navdar e ku di pêjgeha kurd de herwiha cihê xwe girtiye.
Çêkirin
Quşxaneyê bînin, mast û ard berdinê. Hêkê biçelpînin nava mast, 3-4 SA avê berdin ser. Goştê mirîşkê yê hûrkirî û sîra kutayî tevlî bikin, bikelînin.
Kel bidawî bû rûnê nivîşk û sirkeyê tevlî bikin. Îsota tûj û xwêyê jî pê werbikin, bînin ser destexaneyê (sifre).
Girolles, Loiret
Girolles, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Ermeniyên li Tirkiyeyê
Di navbera salên 1914 û 1921an de nifûsa ermenî ji 2 mîlyon zêdetir bû. Îro piraniya ermeniyên tirk li Stembolê kom bûne. Rojname, dêr û dibistanên wan ên taybet hene da ku karibin dîn, ziman û çanda xwe biparêzin. Piraniya wan ji baweriya Apostoliya Ermenî ne û beşeke biçûk a ermeniyên li Tirkiyeyê jî girêdayî Dêra Katolîk a ermeniyan an jî Dêra Evangelîst a ermeniyan in.
Heta Nîjadkujiya ermeniyan ya sala 1915an, piraniya nifûsa ermeniyên Tirkiyeyê (wê demê Împaratoriya Osmanî) li herêmên rojhilatê welêt dijiyan, ku ermenî jê re dibêjin Ermenistana Rojava (îro ew der bi bakurê Kurdistanê an rojhilatê Tirkiyê re têkildar e).
Dîrok
Gelê ermenî di dîrokê de bi hezar salan li rojhilatê Asyaya Biçûk û başûrê Qefqasya hatiye damezrandin. Lê di sedsala 11an de tirkên ku ji Asyaya Navendî hatibûn, xwe li ser vê herêmê ferz kir û paşê Împeratoriya Osmanî ava kir. Ermenî wê demê bûne hindikahiyeke ku her ku diçe zêdetir tê cudakirin. Di Şerê Cîhanî yê Yekem de piraniya ermeniyan bûne qurbaniyên polîtîkaya komkujî û sirgûnê ku ji aliyê dewleta Tirkên Ciwan hatiye organîzekirin, ku bûye sedema qirkirina Ermeniyan. Ev qirkirina yekemîn a sedsala 20an e. Di dawiya şer de Împeratoriya Osmanî hat parçekirin û cihê xwe da Tirkiyeya nûjen.
Ermeniyên Stembolê
Civata ermenî ya Stembolê, ku tê texmînkirin 60.000 - 70.000 kes e (nêzîkî %75ê nifûsa ermeniyên Tirkiyeyê), îro xwedî 33 dêrên şandî, 12 katolîk û 3 dêrên protestan in; 2 nexweşxane (Surp Pirgitsch û Surp Agop), 2 sêwîxane û 19 dibistan.
David M. Lee
David Morris Lee (jdb. li Rye, New York) fizîknasekî DYAyî ye.
Jînenîgarî
Di malbateke Cihû yê ku binemaliyên wan ji Brîtanya û Lîtwan hatine de ji dayik bûye. Perwerdeya xwe li zanîngeha Harvardê bidawî dike û sala 1952î diçe peywirdariya leşkeriyê. Vegerê perwerdeya bilind li zanîngehên Connecticut û Yale dike. Li zanîngeha Cornell, wekî profesor dersdariyê dike.
Xebat û girîngî
Lee di sala 1996î de bi tevî Douglas D. Osheroff û Robert C. Richardson Xelata Nobel a fîzîkê werdigire. Bi giranî li ser fîzîka atomê, elementa Helyûm, di germahiyên mezin de rewş û polarîzasyona elementan hwd lêkolîn kiriye. Niha jî di nava komeke lêkolînvanan de, li ser elementa Helyûmê xebatên xwe didomîne.
Grosnî
Grosnî paytextê welatê Çeçenistan ê di Federasyona Rûsya de ye.
Trunkelsberg
Trunkelsberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Murat, Allier
Murat, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Otrøvatnet
Otrøvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 8,08 kîlomêtre ye.
Daskan
Daskan, gundekî navçeya Hezexê Şirnexê ye.
Nave "DASKAN” ji peyva "das" ê tê. Em dema peyvê rast bikin dikarin wisa bixwînin: "DAS-IK-AN".
-"DAS" ; Weke ku tê zanîn "das" e. Bi zimanê Tirkî jî wek "orak" tê zanîn.
-"DASIK"; Deverên ku bi dasê dikarin werin birîn, an jî bi navê din "Qelaç" an jî "Hêrik" tê gotin. Ev dever ji deverên zad lê nayê çandin, erdê wê hişk e û axa wê gelekî kêm e. Di nava gelên Bakur de hêla ber bi çiyayê Bagokê ve pirr tê bikaranîn.
Li Daskanê eşîra Saliha bicîh bû ye. Piraniya gundiyan Misilman in lê di  nav wan de yên Fileh jî hene.
Leyla Bedirxan
Leyla Bedirxan (z. 1903 /1908 Stembol, Tirkiye − m. 26 kanûna pêşîn 1986 Montauban, Fransa) yekemîn hunermenda baleyê ya kurd e û wekî prensesa kurd tê naskirin, Keça Ebdurrizaq Bedirxan û Henriette Bedirxan e.
Destpêka jiyana hunerî
Leyla Bedirxan li Viyanayê perwerdeya xwe ya ewil a dansê dît û li Operaya Viyanayê cara yekem derkete ser dikê. Ji bo ku karibe li Fransayê xwe ji aliyê hunerî ve pêş bixe, Leyla Bedirxan bi Henri Touache re dizewice. Keçeke wan a bi navê Nevîn heye. Leyla, him ji aliyê karê xwe yê hunerî ve him jî ji aliyê jinbûyîna xwe ve, weke jineke serbilind dihate nasîn. Û wê tu car kurdbûna xwe înkar nekir. Gava wek ereb hatiye bi nav kirin wê evya sererast kiriye û xwe hertim wek kurd daye nasîn.
Dengdana hunera wê
Di roja 30ê gulanê 1935an Leyla ji bo Centre Marcelin Berthelot a li Parîsê baleyek pêşkêş kir û baleya wê rastî gelek ecibandinan hat. Piştre, Leyla pênc piyesteyên cuda yên di bin derhêneriya muzisyenê navdar Maurice Naggiar de leyst.
Dîsa di 24ê hezîranê heman salê de li La Grande Salleê, yek ji salonên herî bi nav û deng ên Parîsê, Leyla digel orkestraya di bin derhêneriya Maurice Naggiar de û bi alîkariya pianoya Iren Aitoff derket ser dikê. Êdî Leyla Bedirxan dilê hezkiriyên hunerê yên Parîsê feth kiribû. Jina kurd di çavên hunerhezên Parîsê de jineke eksotîk û bêhempa bû, lewra wê bi hunera xwe pir bala wan kişand -  bala gelek rojnameyên mezin ên fransî jî pê re.
Nivîskarên gelek rojnameyan Leyla û hunera wê kirin sermijarên beşa hunerê: Le Figaro (bi nivîsa Georges Mussi), Echo de Paris (Carol Berardo), La Liberté (Pierre Wolf), La Semaine de Paris, Les Debats (Maurice Imberto), Guide Musical (J. Baurdy), Le Monde de Musical (L. Humbert) û çend nivîsên di rojnameyên din de.
Dengdana hunerî ya Leylayê ne tenê bi Fransayê bi sînor bû. Ew li Swîsreyê, Elmanyayê, Îtalyayê, Spanyayê, Beljîkê û DYA'yê çûye ser dikê, bi hunerhezan re bûye yek û rastî gelek ecibandina wan hatiye. Êdî afîş û panqartên çalakiyan wê wek Şehzadeya kurd, Prensesa kurd û Hunermenda baleyê ya kurd didan nasîn. Bi vî havî Leyla, rastî înkarkirina hereketa kurd (a nê) hatibe jî, bi saya hunera xwe ji wan çêtir û firehtir peyva Kurd ji raya giştî ya cîhanê re da nasîn.
Her çiqas di hunera xwe de serkeftî be jî, Leyla hertim ji çand û hunerên cîhanê re jî vekirî bû û hewl dida wan jî nas bike. Ji ber vê yekê, xwediyê agahiyeke fireh a çanda hunerê bû. Zanyariya wê ne tenê bi çand û hunera Ewropayê bi sînor bû; ew hew dida çanda hunera Hindistan û Îranê jî zanibe. Bêguman, muzîka kurdî û govendên kurdî ji bo wê bingeheke girîng bûn, ji ber ku ew digel wan mezin bû û lewra hunera kurdî ji wê re weke zimanê dayikê bû. Ev zimanê dayikê bûbû çavkaniya çend baleyên wê yên wek Dîlan, Govenda kurdî, Dansa durzî û Mar.
Hunera Leyla û tevgera kurd
Leyla Bedirxan di dema jiyana xwe de bi hunera xwe re her çiqas serkeftî û bi nav û deng bûbe jî, mixabin nekarîbû ji civaka kurd a wê demê re xwe bide pejirandin. Sedemên vê rastebîniya neyînî jî avahiya feodal a gelê kurd û bêgûman jinbûna Leyla bû: hunera wê ji aliyê rewşenbîrên kurd - ên ku bi pirranî ji mêran pêk dihatin - tune hate hesibandin, ji ber ku di eqlê wan de kurdbûn û doza kurd û Kurdistanê ji karê ku Leyla Bedirxan dikir cudatir bû. Jina kurd Leyla piştî ku li Elmanya, Awistriya û Swîsreyê perwerdeya baleyê stend, ji sala 1925an pê ve weke hunermendeke profesyonel a baleyê derdiket dikê. Ne tenê ji bo civaka kurd - ji bo hemû rojhilata navîn jî bû mînakek ewil û bêhempa: Ew bi karê xwe yê hunerî û nûjên hemû hebûnên kevneşopî xiste şoqê. Ji bo der û dorên hunera cîhanî Leyla Bedirxan her çiqas bûyereke balkêş be jî, keda wê ji aliyê civata kurd ve (meriv kare bibêje) dihat înkarkirin û navê wê tune dihat hesibandin.
Bi gotinên wê
Rojnameya Paris Midi di roja 19e kanûna pêşîna 1932an de hevpeyvînek bi Leylayê re kir. Di vê hevpeyvînê de dotmîra kurd xwe wiha dida nasîn:
Di heman hevpeyvînê de Leyla Bedirxan qala dansê û hunera xwe dike:
Mirina prensesa kurd
Prensesa kurd Leyla Bedirxan di 26ê kanûna pêşîn a 1986an de li Montauban (Fransa) çavên xwe ji jiyanê re qurş kir.
Mîrasa wê
Jiyana xwe ji dest da be jî, bi nav û hunera xwe re di cîhanê de dengda û wek yekemîn hunermenda baleyê ya kurd kete dîrokê. Wê ji gelê kurd re mîraseke giran û bedew a hunerî li pey xwe hîşt.
Chevanceaux
Chevanceaux, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qerekilîse, Şankuş
Qerekilîsa, ango Dêra Reş,, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 112 kes bû.
Rojiya mirinê ya 14ê tîrmeha 1982an
Rojiya Mirinê ya 14ê tîrmeha sala 1982an destpêkirina berxwedaneke rojiya mirinê ya girtîyên PKKê bû. Bûyer di navbera rojên 14ê tîrmehê û 17ê îlona 1982an de çêbû.
Çar endamên PKKê Mehmet Hayri Durmuş, Kemal Pir, Ali Çiçek û Akif Yılmaz di 14ê tîrmeha 1982an de li girtîgeha Amedê dest bi rojiya mirinê kiriye.
Armanca Rojiya Mirinê
Girtîyên PKKê yên girtîgeha Amedê, li dijî êrîşên rejîma 12ê Îlonê û rêzaniye wê ya tunekirin û şemartinê ya li ser gelê kurd protesto kirine.
Piştî Durmuş, Kemal Pir, Akif Yılmaz û Ali Çiçek, girtîyên din wek Mustafa Karasu, Çavgun, Kılıç, Kavak û Kankılıç jî tevlî Rojiya Mirinê bûne.
Encama protestoyê
Di encamê de di 7ê îlonê de Kemal Pir jîyana xwe ji dest da, dû re di 13ê îlonê de Mehmet Hayri Durmuş, di 15ê îlonê de Akif Yılmaz, di 17ê îlonê de jî Ali Çiçek mirine.
Ozî, Verzeqan
Ozî gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Givraines
Givraines, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bergisch Gladbach
Bergisch Gladbach, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalenê ye.
Kenz-Küstrow
Kenz-Küstrow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Şêx Helwan
Şêx Helwan, Şêx Ḧelwan, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qizilmescîd, Pilemor
Qizilmescîd an Qizilmescîde, gundekî girêdayî navçeya Pilemora Dêrsimê ye.
Dillingen (navçe)
Dillingen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Mahagadhimai
Mahagadhimai, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No. 2)  de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 38.751 kes hatiye hejmartin
Bergkamen
Bergkamen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalenê ye.
Nehrîq
Nehrîq gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nades
Nades, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Deverzan (navçe)
Deverzan yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Deverzan e.
Holsthum
Holsthum şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gondreville, Loiret
Gondreville, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Xûşab (navçe)
Xûşab yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Soltanabad e.
Cierzac
Cierzac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şêx Adî, Şêxan
Şêx Adî, Şêx 'Adî, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Defnê
Defnê an jî Difnê (1946: Difni; ), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.
Grangermont
Grangermont, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Löbnitz, Mecklenburg-Vorpommern
Löbnitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hejmarên romî
Hejmarên romî ji Romayê kevinin. Li wir berê bi hejmarên romî hesab dikirin. Hejmarên yek, pênc, deh, pêncî, sed, pêncsed, hezar, pênchezar, dehhezar, pêncîhezar, sedhezar, pêncsedhezar û milyon hene.
Nirx
Wan li şonê hejmaran bi tîpan hesabdikirin.
I = 1 V = 5 X = 10 L = 50 C = 100 D = 500 M = 1.000 = 5.000 = 10.000 = 50.000 = 100.000 = 500.000 = 1.000.000
Nivîsandin
Mera hejmarê tewrî mezin li alî çepê dinîvsîne û hejmarê tewrî çûçik li rastê. Nimûne: MDXI (=1511)
Hesab
Hejmarin hene, bi şêweyekî din tên nivîsandin:
Øvre Sjodalsvatnet
Øvre Sjodalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Jêdera talişan
Ethnogesîya Talişî pêvajoyeke pêkhatina gelên îranîaxêv e ku li başûrê rojhilatê Qefqasyayê û bakurê rojavayê Îranê pêk hatiye.
Gelê Taliş xwe wek neviyên Kardûsî dibînin. Ev gel li basûrê rojavayê zeryaya qezwînê dijiyan, herêma wan digihişt heta Erdebîl û Zengan. Dibe ku navê Deryaya Kaspiyan jî ji vî gelî hatibe.
Li gorî çîrokên zanyar û dîrokzanan, çend guhertoyên eslê talîş hene. Li ser koka Talişî ji Xezerê, û guhertoyên jebêra wan ji Medîyan kevintir ê.
Sadiq Îsfehanî ji Talişê başûrê Qefqasya re gotiye "eşîra Gîlan" û navê xwe ji Talîşê ji kurê Yafet girtiye.
Hinek lêkolîn nîşan didin ku zimanê zazakî bi talişî ji kurmancî nêzîktir e.
Parzûna xaneyê
Dîrok
Du zanyarên Amerîkayî, Garth L. Nicolson û Seymour Jonathan Singer di sala 1972yê de xebatên xwe yên li ser Parzûna xaneyê (parzûna plazmayê) di kovara science de weşandin. Li gor vê xebatê şiklê parzûna xaneyê bi Modela Mozaîka Herikbar hate eşkere kirin. Li gor vî modelê, parzûn ji du qorê fosfolîpîdan pêk tê. Di nav fosfolîpîdan da hin corên proteînan heye.Li aliyê derve yê xaneyê jî molekulên karbohîdrad bi proteînan, an jî bi fosfolîpîdan girêdayî ye. Ango parzûn bi binyatî ji sê cor molekulan çê bûye. Ji xeynî vana, parzûna xaneyên ajalan molekula kolêsterolê jî li xwe digire. Ji ber ko molekulên gir û hûrik bi hev re di pêkhateya parzûnê de cih digrin, parzûn dişibe mozaîkê. Molekulên parzûnê her tim cihên xwe diguherînin lewma parzûn herikbar e. Qalindiya parzûn bi qasî 7-8 nm ye. Parzûna xaneyê, sîtoplazma û endamokan dorpêç dike, bi vî awayê hemû pariyên xaneyê bi hev re dimînin û belav nabin. Ko tiştekî dikeve hundirê xaneyê an ji xaneyê derdikeve, divê ji parzûnê derbas bibe. Parzûna xaneyê nîvdelînbar e. Hin tişt ji parzûnê derbas dibin lê ne her tişt. Bi kurtasî parzûna xaneyê bijêr e. Ji ber ko parzûn diherike, dilive û rê nade derbasbûna hemû tiştan, parzûn wekî tiştekî zîndewer tê hesibandin.
Karê parzûna plazmayê
Parzûna plazmayê bi sê awayî, karê guhaztina molekulan dike.
Guhaztina neçalak
Ji bo hemû corên guhaztina neçalak, bêyî ko tu pêdivî bi enerjiya ATP hebe, molekul ji devera xest(tîr) ber bi devera ronkî cih diguherînin
Dîfuzyona sade
Molekul ji cihên bi xestiya berz(tî)r ber bi cihên bi xesti nizm (kêm tîr) cih diguherin. wekî mînak; heke em dilopek murekepê dilopê nav şûşeyek avê bikin, dilopa murekebê di nav avê de bi tena serê xwe belavê her aliyê şûşeyê dibe. Ev belavbûn dîfuzyon e. Di vî gîraweyê de, madeya tiwawe murekeb e. Av jî madeya tiwêner e. Gava murekeb dikeve nav avê, xestiya şileya murekebê ji ya avê zêdetir e. Loma belavbûna molekulan ji hêla tîr ber bi hêla ronkî dest pê dike ta ko her aliyê gîraweyê bibe xwediyê tîriya hevseng.
Gelek molekul bi dîfuzyona sade ji parzûna plazmayê derbas dibin. Wekî mînak; oksîjen û karbona dîoksît bi dîfuzyona sade di parzûna alveolên pişikê de cih diguherin
Dîfuzyona hêsankirî
Molekulên wek Oksîjen, karbona dîoksît û etanol dijav in (hîdrofobî ne), loma di nav çînên çewrî (lîpîd) de belav dibin û ji parzûnê rasterast bi hêsanî derbas dibin. Molekulên avxwaz (hîdrofîlî) di nav molekulên lîpîdan de belav nabin. Av, glukoz, proteîn, hin îyon û molekulên din ên avxwaz ji ber astengiya molekulên lîpîd, nikarin bi serê xwe ji parzûna plazmayê derbas bibin. Molekulên avxwaz bi alîkariya proteînên parzûnê cih diguherînin. Ev veguhaztin jî dîfuzyon e, lê ji ber ko proteîn navbeynkarî dikin, ev kar wekî dîfuzyona hêsankirî tê navkirin. Di vê cora dîfuzyonê de,dîsa molekulên tiwawe ji devera tîr ber bi devera ronkî de belav dibin û pêwistî bi ATP nîn e. Her çiqas gelek corên proteînên parzûnê hene jî, ji wan du texlît proteîn di dîfuzyona hêsankirî de kar dikin, proteîna kanalî û proteîna hilgir.Evan proteînan wekî enzîm kar dikin û molekulên wê ji parzûnê derbas bibin, nas dikin. Piraniya molekulên avê bi navbeynkariya proteînê hilgir (kanalî) ji parzûnê derbas dibin. Proteînê kanalî navbera molekulên avê û lîpîdan dibe çeper û rê nade molekulên lîpîdê ko derbasbûna avê asteng bike. molekulên wekî glukoz an jî sukroz bi alîkariya proteînê hilgir ji parzûnê derbas dibin.
Osmoz (Delandin)
Di weneya aliyê rastê de di despêkê de asta gîraweyê li herdu milên lûleyê yeksane. Eger piçek xwêy li lûleya A yê were zêdekirin, vê gavê di lûleya A yê de mêjera madeya tiwawe (ango xwêy) zêde dibe. Lûleya A, ji lûleya B yê tîrtir dibe. Li gor rêzikên difuzyonê, divê xwêy ji aliyê zêde ber bi aliyê kêm ve cih biguhere. Lê ji ber parzûna nîvdelînbar, xwey nikare derbasê milê B bibe. Li milê A yê de ev rewş dibe sedema çêbûna pestoya osmozî. Lûleya B li gor lûleya A rontir e (ava wê pir e) loma av ji aliyê pir ber bi aliyê hindik (tîr) ve cih diguhere. Ji parzûna nîvdelînbar derbasbûna avê wekî osmoz(delandin) bi nav dibe. Osmoz wekî mîna dîfuzyona sade ye, ê cudahiya wê evê ko, molekulên ko di parzûnê de derbas dibin ne hemû molekulên tiwawe ne, lê tenê av e. Ango dîsa devera tîr û devera ron heye û bi parzûnê ji hevdu veqetiyan e. Ji ber ku parzûna nîvdelînbar rê nade madeyên tiwawe derbas be, îcar madeya tiwêner, ango av, ji qada ko av pir e, qada avkêm dibe. Hêza Pesta Osmozî di guhaztina avê de bi bandor e.
Guhaztina çalak
Guhaztina molekulan ji qada ron, ber bi qada tîr ve bi xerckirina ATP wekî guhaztina çalak tê bi nav kirin. Xane bi guhaztina pasîf dikare hin molekulan ji qada tîr ber bi qada ron veguhezîne. Ji bo karên wê yên asayî, pêwistiya xaneyê bi hebûna hin molekul an jî îyonên wekî asîda amînî, glukoz, potasyûm, kalsîyum, fosfat û hwd heye. Xestiya (tîrî) van molekulên di nav xaneyê de, bi gelemperî ji derdora xaneyê zêdetir e, lê xane hê jî ji dorhêla xwe van molekulan digire nav sîtoplazmayê. Di vî guhaztinê de tevgera molekulan ne li gor guhaztina pasîf e. Ko guhaztina pasîf, wekî tevgera molekulan a berjêr bê hesibandin, guhaztina çalak tevgera molekulan a berjor e. Guhaztina çalak tenê di xaneyên zindî de dibe, lewma pêwistî bi ATPyê heye.
Di vî wêneya çepê de mekanîzmaya çalakiya pompeya Na + /K + ê tê ravekirin. Ko xaneyê bi guhaztina çalak, îyonên Na + ê li dorhêla xaneyê, iyonên K + ê jî li nav sîtoplazmayê tov dike, barê elektrîkê li derveyî xaneyê dibe pozîtîf (+) û barê kelekan sîtoplazmayê jî dibe negatîv (-). Ji bilî vê, hebûna Na + ê dorhêlê li gor xaneyê tîrtir dike. Ev rewş dibe sedema çêbûna gradyana elektrokîmyayî (electrochemical gradient), xane bi hêza vê gradyanê hin molekulan (wekî asîda amînî, glukoz) vediguhazine nav xaneyê. Dema îyonên Na + ê dizivire nav sîtoplazmayê, bi hêza herikîna Na + ê hin molekulên din jî dikeve xaneyê. Divê neyê ji bîr kirin ko,li vir enerjiya ATP ji bo çêbûna gradyana elektrokîmyayî tê xerc kirin. Gava li dorhêla parzûnê hêza gradyana îyonên Na + ê gihîşt asta herî bilind, Na + û hin molekulên din bi dîfuzyonê ji parzûnê derbas dibin. Ev molekulên ko bi navbeynkariya gradyana elektrokîmyayî ya Na + tên guhaztin, li dij gradyana konsantrasyonê ya xwe tên kişandin,l oma ev molekulan bi tena serê xwe, ango bi guhaztina pasîf naçe nav sîtoplazmayê.
Guhaztina molekulên gir
Molekulên hûrik bi guhaztina pasîf an jî çalak bi hêsanî ji parzûne derbas dibin. Lê pêdiviya xaneyê bi molekul an jî madeyên gir jî heye. Ev madeyan wisa gir in ko ne rasterast ji nav molekulên lîpîdên parzûnê, ne jî di nav proteînên hilgir û kanalî de vediguhazin. Di nav xaneyê de ji molekulên hûrik, molekulên gir ên wekî, proteîn, enzîm, hormon, şîr û hwd tên çê kirin. Her çiqas ko evan madeyan di nav xaneyê de çê dibin jî ,ew li derveyî xane tên bi kar anîn. Loma divê van madeyan ji xaneyê derkeve derve. Xane molekulên gir ji parzûnê vedirişîne. guhaztina molekul an jî madeyên gir ji sîtoplazmayê ber bi dorhêlê xaneyê, wekî egzosîtoz tê bi navkirin. Tûk a devê mirov, enzîma bi navê amîlaz e. Amîlaz di xaneyên rijênên tûkê de çê dibe, bi egzosîtozê ji xaneyê derdikeve û di cog (kanal) û kisikên tûkê de berhev dibe. Herwekî hormona însulîn jî di xaneyên pankreasê de çê dibin û bi egzosîtozê ji xaneyên pankrease vediguhazin nav xwînê. Hin caran xane ji derdora xwe molekulên gir digre nav sîtoplazmayê. Zîndewerên tekxaneyî xurekên neherisî, di nav xaneyê de diherisînin. Xurekên neherisî gelek gir in loma ji parzûnê derbas nabin. Lêkosît (xaneyên xwînê yên spî) ji bo parastina laşê mirov bakteriyên di nav xwînê de rasterast dadigurtînê û digire nav sîtoplazmayê û li vir diherisîne. Daqurtandina molekulên gir wekî endosîtoz tê navkirin. Heke molekulên gir ên ko xane digire nav sîtoplazmayê şile be, ev cora endosîtozê wekî pînosîtoz bi nav dibe. Endosîtoza molekulên hişk jî wekî fagosîtoz tê navkirin. Xane dema dilopa rûn vedixwe ev pînosîtoz e, lê gava bakterîyek dadiqurtîne ev kar fagosîtoz e.
Deng
Deng, bayê ku ji pişika mirovî derdikeve û di devî de teşe digire û awaza ku di tevgerên sirûştê de tê bihîstin. Deng ji aliyê tiştên ku dikarin bilerizin ve jî pêk tê.
İhsan Eliaçık
Recep İhsan Eliaçık, ( li Qeyserî, Tirkiye) teolog û nivîskarekî îslamî ye ku bi eslê xwe tirk e. İhsan Eliaçık damezrênerê rêxistina îslamî-sosyalîst a tirk a bi navê Misilmanên Antî-Kapîtalîst e. Zêdetirî 20 pirtûkan nivîsandiye ku di nav wan de wergera Quranê ya bi zimanê tirkî jî heye. Wergera wî ya Quranê ji aliyê rayedarên dewleta Tirkiyê ve hatiye qedexekirin û biryara îmha kirina wergera wî ya Quranê ji aliyê dewleta Tirkiyê ve hatiye dayîn.
Deng
Deng çi ye?
tu çaoaye mhmed
İhsan Eliaçık
Jînenîgari
Eliaçik piştî xwendina xwe ya seretayî, navîn û amadeyî li dibistanên cuda yên li bajarên wekî Qeyserê û li Qirşehîrê qedandiye. Xwendina xwe yê zanîngehê di navbera salên 1985-1990î de li Qeyserê li Fakulteya Îlahiyatê ya Zanîngeha Erciyesê xwendiye.
Deng
Taybetmendiyên deng
Du taybetmendiyên esasî yên deng hene. yek ji wan tundiya wê, yek jî frekansa wê ye. Hejmara pêla di nav saniyeyek de, frekansa wî dengî dide. Frekans, bi Hertz tê îfadekirin. Guhê mirov, dikare dengên di navbera 20 û 20.000 Hertz de bistîne. Ji dengên di bin 20 hertzî de re dengên “infra”, dengên di ser 20.000 hertzê re jî dengên “ultra” tê gotin. Guhê mirov nikare van dengan bistîne. Di axaftinê de hêmana herî girîng, deng e. Çawanî, dem û tiniya deng girîng e. Bandora axaftinê, li ser bingeha deng e. Xirabûna herî girîng a deng, di bilêvkirinê (telafuz) de derdikeve holê. Sedema şaşîtiya di vegotinê de, bandora devokên herêmî û nedayîna mafê deng e. Piraniya peyvên ku gotina wan zehmet e, peyvên ji zimanen din hatine girtin e. Her axaftvanek heta ku di tona dengê xwe de nebe xwedî xweşikbûneke dişibe muzîkê, nikare bandor bike. Deng çawa ku ji bo stranê tê perwerdekirin, divê ji bo axaftinê jî bê perwerdekirin. Ev jênegerek e. Hêza deng, nabêje dem, cih û şaristanî çi ye.
Nassigny
Nassigny, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
İhsan Eliaçık
Jînenîgari
Di Çalakiyên Parka Geziyê de li ser profîla xwe ya twitterê ji bo Recep Tayyip Erdogan gotinên "dîktator, tacîzkar, provokator, bêrûmet, derewîn" bi kar anî û Recep Tayyip Erdogan ji bo tazmînata 50 hezar lîreyên tirkî doz ji bo wî vekiriye.
Deng
Taybetiya deng di radyoyê de
Di radyoyê de deng li gorî televîzyonê, dighije zêdetir kesan. Bîra guh li gorî bîra çav lawaztir e, lê dîsa jî bandora li ser mirovan dirêj e, dibe ku heta dawiya emrê mirov jî bidome. Mînaka herî baş jî, mirovên ku çavên wan nabîne ye. Ev mirov ji ber ku çavên wan nabînin gelek tiştan bi guhê xwe fêr dibin, lê van dengan jî demeke dirêj ji bîr nakin. Ji bo hinek dengan peyva mîkrofonîk tê bikaranîn. Dengên din, li derveyê vê kategoriyê ne. Dengê mikrofonîk, şewqa deng a bi rêya mîkrofonê tomarkirî an jî weşandî ye. Di vir de tundiya deng ne girîng e. Dengê kesek dema gelek kêm lê mîkrofonîk be, dikare bibe pêşkêşvanek baş. Lê kesek ku dengekî xurt lê ne mîkrofonîk li ser be, nayê bijartin. Gelek kes, dema li tomara dengê xwe guhdarî dikin matmayî dibin. 2 sedemên vêya hene. 1- Mirov dema diaxive, dibe ku nikaribe dengê xwe ferq bike. 2- Dengê di mîkrofon an jî amûrên din re derbas bûyî, diguhere.
İhsan Eliaçık
Ramana wî
Eliaçık bawer dike ku li gorî ayeta Quranê 4:136 ji bo hemî misilmanan ferz e ku her tiştê ku bikar neynin bibexşînin. Wî di hevpeyvînekê de diyar kiriye ku ew di wê baweriyê de ye ku erkê îslamî ne tenê lênihêrîna feqîran e lê hilweşandina "sîstema şeytanî ya kapîtalîst" e ku ew difikire mirovan feqîr dike "wek ku pêxemberên îslamî pergalên şeytan ên serdema xwe hilweşandiniye." pergala kapîtalîzmê bê hilweşandin. Di berdewamiya axaftina xwe de gotiye ku ew cîhanek bê îstîsmar û bê cûdahî dixwazin.
Ew dibeje ku gelek kes îslamê ji bo berjewendiyên xwe bi kar tînin û welatên wek Erebistana Siûdî, Pakistan û Efxanistan hemû Îslamê bi "têgihiştineke tund" şîrove dikin. Di derbarê laîkîzmê de jî, wî diyar kiriye ku laîkiya klasîk pirtûkên pîroz bider dike û li hemberî laîkîzmê dibe ku rêyek alternatîv were dîtin.
Ew fikrê "cîhanek aştiyê ya bêsînor" diparêze. Li ser peşveçûnê, wî şîrove kiriye ku ew mijarek ji bo zanistê ye ku were nîqaş kirin, ne di dînê de û ne jî di îslam dê bi her awayî xeletî neyên îsbat kirin. Li ser pirhevjînî yê de jî wî diyar kiriye ku ayetên li ser pirzewacê gelek şaş tên famkirin û Îslam bi tundî li dijî vê pêkanînê ye.
Ayetula Xumênî
Rûhula Ahmed Hindi Musewî Xumênî (, ; zayîn, 1902 li Xomênê; mirin 3ê hezîranê 1989 li Tehranê) ayetula û lîderekî dînî yê mezheba şiayan û siyasetmedar û pêşengê Şoreşa Îslamî ya Îranê bû. Wî bi pêşengiya xwe Muhemmed Reza Pehlevî ji Şahitiyê ger kir û Komara Îslamî ya Îranê saz kir. Ew ji şoreşê şunda heta 1989ê, mirina xwe li Meqema Rehberiyê (an jî Rehberî Înqilab) ma.
Deng
Bandora deng
Deng, bingeha weşangeriya radyoyê pêk tîne. Peyamek çiqas baş jî hatibe nivîsandin, ya ku giyan dide wê, deng e. Dengekî nebaş, bandora peyama tê xwestin bê dayîn an kêm dike, an jî tune dike. Di vê hêlê de di bernamevaniya radyoyê de divê dengê kesên ku dê bi dengê xwe peyamê bidin, li gorî cureya peyama ku bixwînin be. Berovajî vê yekê, dibe ku bandora tê xwestin bi rêya peyamê bê kirin, pêk neyê. Ji bo ku mirov bibe bêjer an jî pêşkêşvanek baş, bihîstina dengê mirov an jî herikîna deng, ne bes e. Ji bilî van taybetiyan, divê deng li xweşa mirov jî here. Ev jî girêdayî tiniya deng e. Dengên hişk, zimînî ji guhê mirov dibe, bi xişinî, bi xirinî, girtî, gelek nerm, sist û bê teşe, dengên ku xweş nayên guhê mirov in.