cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prostat
Erk û pêkhateya prostatê
Di laşê mirov de qebareya asayî ya rijenê prostat bi qasê qebareya goga golfê ye.Prostat bi pêkhateya îsfencî ye. Giraniya prostata asayî bi qasî 40 gram e .Rijênê prostat ji lûsemasûlke û şaneya derdanê pêk tê. Ji bo avêtinê (bi înglîzî: ejaculation), hêza serekî ya bo paldana sperm û tovavê, ji lûsemasûlkeyên prostatê tê bidestxistin. Şaneya derdanê, şileyek mîna şîr berhem dike. Di nav şileya şîrî de ji bo bidestxistina ATP, asîda sîtrad heye. Herwisa şileya prostatê hin enzîm û dijepeydaker ên (bi înglîzî: antigen) taybet jî lixwe digire. Di nav şileya prostatê de enzîma meyînê heye. Ev enzîm fîbrînojena ji çikildanên tovavê diguherîne bo fîbrînê, bi vî awayê meyîna tovavê rû dide. Bi meyîna tovavê sperm hê hêsantir li dîwarê coga zaûzê ya mê dizeliqin û ber bi coga hêkê dilivin. Li prostatê dijepeydakerek taybet a bi navê PSA (bi înglîzî: prostate specific antigen) tê derdan. PSA enzîmek hilweşînerê proteînan e. Di dema avêtinê de meyîna tovavê rû dide, lê çend xulek şûnve PSA xestiya tovava meyînî ya tîr piçek ron dike, di nav şileya ronkirî de sperm bi hêsanî ber bi coga hêkê dilivin .Sperm nikarin di hawîrdorek asîdî de bijîn. Di coga zaûzê ya mêyê de pH 3.5- 4 e, ango hawirdor asîdî ye. Şileya prostatê alkalî ye, ango pH a wê ji 7ê zêdetir. pH a bilind a şileya prostatê, asîdiya mîzerê ya nêrê û asîdiya zêyê (vajîna) kêm dike, bi vî awayê ji bo sperman hawirdora guncav peyda dibe. Di dema avêtinê de masûlkeyên guşer (bi înglîzî: sphincter muscle) ên prostat û mîzdankê, coga mîzerêyê heta mîzdankê digirin, bi girtina coga mîzerêyê, rê li ber sperm û tovavê tê girtin ko ber bi nav mîzdankê neherikin. Dema mîzkirinê, îcar masûlkeyên prostatê, cogên tovavê digirin nahêlin mîz tevlê tovavê bibe. Ango di laşê mirov de avêtin û mîzkirin di heman demê de rû nade.
Şêrpenceya prostatê
Şêrpenceya prostatê yek ji şerpenceyên herî belavî ye di nav zilaman de. Di navbera girbûna prostatê û şêrpenceya prostatê de tu pêwendî nin e. Ango dibe ko prostat gir bibe lê bi şêrpenceyê nekeve. Di xwînê de bilindbûna asta rêjeya xestiya PSA, yek ji nîşaneyên giring e bo egera nexweşiya şerpenceya prostatê. Hin caran şêrpenceya prostatê gir dibe, paşê bêyî ko gir bibe an jî biguhere bi salan li heman cihê xwe de dimîne. Lê hin caran jî xaneyên şêrpenceyî roj bi roj zêde dibin û bi navbeynkariya lûleyên xwînê û lûleyên lîmfê, belavî laş dibin. Xaneyên şêrpencegirtî di endamên wekî mejî, hestî û pişik de cih dibin û dest bi dabeşbûna mîtozê dikin, ango ewan endaman jî tûşê şêrpenceyê dikin. Şêrpenceya prostatê bi neştergeriyê, bi hormonan an jî bi rêka radyoterapî tê saxkirin.
Aubigny-lès-Sombernon
Aubigny-lès-Sombernon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Axaçxan
Axaçxan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Erasmus Darwin
Mala wî îro
Mala Darwin îro jî heye û wek muzeyeke hatîye zivirandin û bo xebatên darwin hatîye nezirkirin. Mala wî li ser kar û armanca wî tê bikar anîn.
Krîm (nîvgirav)
Krîm nîvgiravek li Ewropaya Rojhilat e, li perava bakurê Deryaya Reş, hema hema bi tevahî ji hê Derya Reş û piçûktir Deryaya Azov ve hatî dorpêç kirin. Îstmus Perekop nîvgiravê bi Oblasta Xersonê a li ser axa Ûkraynayê vê girêdide. Li rojhilat, Pira Krîmê, ku di sala 2018-an de hatî çêkirin, Tengava Kerçê digire, nîvgiravê bi Krasnodar ya Rûsyayê ve girêdide. Arabat Spit, ku li bakur-rojhilatê ye, xelekek teng e ku golên Sîvaş ji Deryaya Azov vediqetîne. Li rojavayê Deryaya Reş Romanya û li başûr jî Tirkiye ye. Bajarê herî mezin Sevastopol e. Ev herêm 2.4 milyon nifûsa wê heye û ji sala 2014an vir ve di bin dagirkeriya Rûsyayê de ye.
Di 1991ê de Komara Xweser a Krîmê hate sazkirin. Serbajar Sîmferopol e.
Ehmed bin Yûsif
Ehmed bin Yûsif, di sala 835an de li Bexdayê ji dayik bûye û di sala 912an de li Qehîreyê wefat kiriye. Stêrnasê ereb bû.
Tilorana Serî
Tilorana Serî, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Mem û Zîn, Berdereş
Mem û Zîn, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Osterburken
Osterburken bajarokekî navçeya (Landkreis) Neckar-Odenwald-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sevahir Bayindir
Sevahir Bayındır (bilêvkirina bi kurdî Sevahîr Bayindir) (jdb. 1ê kanûna paşîn 1969, li Kanîreş a girêdayî parêzgeha Çewlîgê, bakurê Kurdistanê) siyasemedareke kurd e. Li ser navê DTPê di di parlamena tirk de, parlamenterî kiriye.
Li Trabzon û İzmirê perwerdeya xweha dilovaniyê (hemşîre) dîtiye û wekî xwişka nexweşan di nava salên 1991 - 1997ê de li Izmirê xebitiye. Tevlî damezîrandina (DEHAP)ê dibe û ji 1998 heya 2002 li ser navê vê partiyê di parlamena romiyan (tirk) de, parlamenterî dike.
Harry Martinson
Harry Edmund Martinson (jdb. li Jämshög, Blekinge; m.  li Stockholm) nivîskarekî Swêdî bû. Sala 1974î bi tevî Eyvind Johnson Xelata Nobelê ya Wêjeyê wergirtiye. Di şeş saliya xwe de bavê xwe winda dike û sêwî dimîne. Diya wî koçberê DYAyê dibe ûd i karên awarte de dixebite. Ji ber xizaniyê wî teslîmî sêwîxaneyan dikin. Heya 16 saliya xwe li wir dijî. Piştre ji ber sedemên aborî derdikeve gerê û li gelek welat û bajarên parzemîna Amerîkayê dimîne. Ew di heman demê de bi nexweşiya pişikê re rûbirû ye.
Di berhemên xwe de bala xwendevanan dikişîne ser kosmosê. Mîkro û makrokosmosê di warê wêjeyê de bêhempa dixemilîne û radixe ber xwendevanan.
Boissay
Boissay, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Artigas de Bordèu
Artigas de Bordèu (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Rozet-Saint-Albin
Rozet-Saint-Albin, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Bad Kreuznach (Verbandsgemeinde)
Bad Kreuznach şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Miraval-Cabardes
Miraval-Cabardes, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Kurmikê tolkê
Kurmikê tolkê (bi latînî: Lygaeus kalmii) kurmikekî sor û reş e. Tim li ser mêwê tolkê tê dîtin. Wê lomê ev nava lê kirine.
Dembûl
Dembûl fêkiyeke dema havînê ye. Dembûl hîn ku yên kesk in bi xayê tên xwarin. Ku dipelifin rengên xwa zer, sor an jî reşengî dibin. Di kurdî da bi navên hêrûg, alû, alûce, hilû, hilûzerk û şilor jî tê zanîn.
Verreries-de-Moussans
Verreries-de-Moussans, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Stendhal
Henry Beyle anku bi navê naskirî Stendhal (1783 — 1842) nivîskarek frensî bû.
Radik
Radik, gundekî girêdayê navçeya Cîmîn ya Erzînganê ye.
Zenbilan
Zenbilan gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 127 kes (37 malbat) bûn.
Brensbach
Brensbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Odenwaldkreis li Hessen, Almanyayê ye.
Autricourt
Autricourt, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kendrûd, Şeboster
Kendrûd, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Parka Hafiz Akdemir
Parka Hafiz Akdemir, parkeke şaredariya Peyasê ya Amedê ye, ji riya Rihayê dest pê dike heta riya trênê ya diçe riya Elezîzê didome. Qada parka Hafiz Akdemir 12.000 m2 ye, 2.842 m dirêjiya wê heye. Park ji pênc beşan pêk tê û di 2015an de hat vekirin.
Girêdanên derve
Ji malpera anfkurdi.com.
Simênû
Simênû, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Simênû 87 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 22 e.
Vincent van Gogh
Vincent Willem van Gogh (jdb. li Zundert, Holandê; m.  li Auvers-sur-Oise, Fransayê) holendî bû yek ji wênesaz û xêzkarê  herî mezin yê nûjen têt hesibandin.
Şewaz
Vincencent Van Gogh ê ku ligel Gauguin xalên wan ên hevpar hene, kurê bawermendekî Hollandî bû, Di wêneyên xwe yên pêşîn de, sermesele di Petatxurekan de, bi bihîstyariyeke erjeng, hewl dabû ku jiyana nefsbiçûk a gel di wêneyê de bi cih bike, Piştî ku Hollanda terk kir û berê xwe da Parîsê, feraseta xwe ya rengan ji binî ve guherand û derbirînên wî berê xwe dan bikaranîneke rengan a balkêş, bi azwerî û bi coş, Tê zanîn ku piştî ku Van Gogh hevaltiyeke demkurt bi Gauguin re kir, qeyranên giyanî jiya û vê serdema bi êş heta xwekuştina wî ya sala 1890î domiya, Van Gogh bawerî pê dianî ku hemû realîte tiştên sembolîk in, Tişt û heyberên di wêneyên wî de ji jiyana rojane hatibûn hilbijartin û ev tişt ji bo vê têgihiştinê ne asteng bû, Ji ber ku rastiyeke wilo hebû ku, wî ev nirxekî ku ji nirxên heyî yên ev tiştên hanê dida ev tişt û heyberan, Yek ji wêneyê Van Gogh ê herî balkêş, ê ku di wêneyên wî de wateyên takekesî hene, yek ji wêneyê wî yê dawîn Qijikên Li Ser Zadên Genim e, Ev wêne wekî yek ji belge û mikurhatina wî ya hilweşandina giyanî û venehewîna wî ya di tu derfetan de ye, Wêneyên bi vî rengî, berhemên wî yên wilo ne ku tê de kelecanên zêde yên Van Gogh tên belavkirin û meyla şibandina hebûna wî ya trajîk xwe didin der, Tu wênesazekî din tune ye ku karibe wêneyên xwe bi heman tîrbûna bi hêrs ava bike, Van Gogh bi ev taybetiya xwe hatiye naskirin û deriyekî din ê giyanî yê wêneyê modern vekiriye,
Hevkarîyên hemdemî yên wî
Piştî sala 1890î tekane wênesazê empresyonîst ê ku li Parîsê ma, wênesaz Degas e, Cézanne, Monet û Renoir li gundan dijiyan, Di vê demê de em dibînin ku li Parîsê Kont Henri de Toulouse-Lautrec, bi meyleke li ser a Degas, di xebatên xwe de girîngiyê dide tevger û fîgurên jinan, Dîsa di sala 1890î de komeke biçûk a li ser şopa Gauguin, tevgereke wêneyê ya bi navê Nabi ava kirine, Nabi peyveke bi Îbranî ye ya ku tê wateya pêxember, Di danezana vê tevgerê de ya ku Maurice Denis pêşengiya wê dike, hatiye gotin ku deng, reng û peyv nirxeke wan a mûcîzevî ya derbirînê heye, Denis û hevalên xwe nikaribûne ku fikrên xwe li gorî bernameyeke çalakbûnê ava bikin,
Mîras û bandor
Bandora wan li ser şêwaza tezyînî ya bi navê Art Nouveau, bi awayekî ne yekser dikare were dîtin, Ji nav wan hunermendên wekî Edouard Wuillard (1868-1940), Pierre Bonnard (1867-1947) xwe li ser wêneyê kirin û li ser feraseteke empresyonîst li hev kirin, Di dawiya sedsala 19an de li welatên dîtir ên Ewrûpayê hin hunermend hene ku, ev hunermendên hanê di warê avabûna wêneyê modern de, rol lîstine, Sermesele, li Anversê James Ensor (1860-1949), li Berlînê Munch (1863-1944), li Amsterdamê Toorop (1858-1928), li Londrayê Steer (1860-1942), Sickert (1869- 1942), Beardsley (1872-1898), James Whistlerê Amerîkî hene.
Özcan Deniz
Özcan Deniz (jdb. li Enqere) stranbêj, aktorekî Kurd e. Giraniya muzîka wî li ser arabeskê ye. Niha bi Fahriye Evcen re hevjîniyê dike.
Jiyan
Özcan Deniz li parêzgeha Agirîyê hatiye jiyanê. Malbata wî koçberê bajarê Aydın a Tirkiyeyê dibe û li wir diçe dibistanê. Zaroktiya xwe de kilorîkfroşiyê dike. Sala 1988ê diçe Stembolê daku xwe di cîhana muzîkê de biserbixe. Salekê şûnde li Almanyayê di muzîkholekê de, du salan dixebite.
Albûma wî ya yekem Yine Ağlattın Beni (Kurdî: "Dîsa giriyê min anî") pirr nehat firotin. Albûma duyem Meleğim (Ku.: "Firîşteya min") jî herwiha bal nekişand. Di heman demê de ew li ser fîlmekî sînemayê jî dixebitî, Ona Sevdiğimi Söyle (Ku.: "Bêje jê re, ez jê hezdikim").
Wî jî awazên Kurdî tirkîze dikir
Di gelek rêzefîlman de lîstiye. Di fîlm û rêzefîlmên xwe de xizanî û dewlemendî, mêrkujî û karesatên namûsê, pirsgirêkên civakê yên sosyal ûêd dianî ziman.
Berfa germ (pirtûk)
Çapa Yekem: Dibistana Şîlan Baqî ya Wêjeyî- 2009
Çapa Duyem: Navenda Ragihandina HPG- 2009
Çapa Sêyem: Weşanên Aram-2016
Çapa Çarem: Weşanên Edubba-2017 Çapa Pêncem: Weşanên Şilêr-2019 Ji weşanxaneya dibistana Şîlan Baqî ya wêjeyî li çiyayên Kurdistanê pirtûka "Berfa Germ" derket. Berfa Germ, pirtûkek wêjeyî bi zimanê kurdî ye û ji çîrok, pexşan û hin hewldanên şervantiyê pêk tê ji aliyê Polat Can ve hatiye nivîsandin. Him ziman û him jî tevna çîrokan bi şêwaz û zimanekî xweser hatiye nivîsandin.
Di beşa pexşan û nameyan de jî, aliyê sembol û peyamên giyanî pir li pêş e. Bi giştî di nava pirtûkê de, aliyên şervantiya azadiyê yên giyanî, hestyarî, evîna xwezayê, hezkirin, westabûn, xewn û xeyalên azadiyê û bûyerên di nava şer û jiyana çiyan de derdikevin pêş. Pirtûka Berfa Germ ji sê beşên wêjeyî pêk tê. Beşê yekê çîrok û bîranînên şervantiyê ne, beşa duyem ji nameyan bi navê "Nameyên Payîzê" pêk tê û beşê sêyem ji çend nivîsarên hewldanên wêjeyî pêk tê. Di dawiya pirtûkê de jî, ferhengoka hin bêje û peyvên di nava pirtûkê de pêk tê.
Erik Axel Karlfeldt
Erik Axel Karlfeldt (jdb. 20ê tîrmehê 1864 li Folkärna, m. 8ê nîsanê 1931 li Stockholm) yek ji lîrîkerên navdar ên Swêdî bû. Sala 1931î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.
Berfa germ (pirtûk)
Nameyên payîzê
Nameya payîzê -2003, 2002 û 2001.
Ravenstein, Almanya
Ravenstein bajarokekî navçeya (Landkreis) Neckar-Odenwald-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Erik Axel Karlfeldt
Di berhemên xwe de cih dida hezkirina welatê xwe û mijarên olî. Rêbaza wî di bin siya nûromantîzmê de dihate jimartin.
William Blake
William Blake (z. 28'ê sermawezê 1757, London − m. 12'ê gelawêjê 1827), helbestvanek inglîz bû.
Husein Muhammed hin helbest û gelek gotinên wî wergerrandine kurdî.
Lugus
Lugus, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Rozières-sur-Crise
Rozières-sur-Crise, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Ayla Akat Ata
Ayla Akat Ata (jdb. a li Amedê) siyasetmedareka kurd e û niha parlamentera Batmanê ye. Ayla Akad Ata li Zanîngeha Dicleyê li Amedê beşa huquqê xwendiye û parêzer e. Demekê di Komeleya Mafên Mirovan (IHD) de xebat kir û di nav damezrênerê Platforma jina ya Amedê de cih girt. Ayla Akad Ata endama DTPê ye û niha parlamentera Batmanê ya DTPê ye.
Özgür Doğan
Özgür Doğan, (jdb. 1978 li Gimgim, Mûş, bakurê Kurdistanê) derhênerekî kurd e. Di xebata xwe de tirkî û kurdî bikartîne.
Mirepeisset
Mirepeisset, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Selahattin Demirtaş
Selahattin Demirtaş, (jdb. 10ê nîsana 1973an, Palo, Xarpêt (parêzgeh) li Bakurê Kurdistanê) parêzer, nivîskar û siyasetmedarekî kurd e ku ji sala 2014an heta sala 2018an li gel Figen Yüksekdağ wekê hevserokê Partiya Demokratîk a Gelan hevserokatî kiriye.
Demirtaş di hilbijartina serokomariyê ya sala 2014an da dibe berbijarê serokomariyê ya HDPê û di rêza sêyem de cih girtiye. Di hilbijartinên parlamenê yên hezîrana sala 2015an de HDP ji sedî 13,1 û di hilbijartinên pêşwext ên mijdara sala 2015an de jî ji sedî 10,7 li seranserê Tirkiyê û Bakurê Kurdistanê deng wergirt. Selahattin Demirtaş ji 4ê mijdara sala 2016an ve girtî ye. Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) ji bo hilbijartinên serokomariya sala 2018an Demîrtaş wek berbijarê xwe nîşan da û Selahattin Demirtaş ji girtîgehê kampanyaya xwe ya hilbijartinê bi rê ve biriye.
Di biryareke ku di kanûna sala 2020an de hat dayîn, Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê biryar da ku "dema girtina [Demirtaş] berdewamiya girtina (hevdem digel referandûma girîng a makezagonê û hilbijartinên serokatiyê)" û "meyla sîstematîk a "qirkirinê" ya muxalefetê ya Tirkiyeyê. dengan", berdewamkirina girtina Demîrtaş, armanca siyasî ya sereke ye."
Salên destpêkê û xwendina wî
Sedema xwendina wî ya hiqûqê, piştî vedîtina cesedê Serokê partiya HEPê ya bajarê Amedê Vedat Aydın û piştre di pêvçûnan de piştî 3 rojan birayê wî Nurettin Demirtaş di dema xwendina zanîngehê de li Zanîngeha Mûglayê dixwend, hate binçav kirin û 22 sal cezayê girtîgehê lê hate birîn. Demirtaş aniye ziman ku jiber derfetên tineyiyê malbata wî nekarî jibo ku beşdarî doza birayê bibe, parêzer bigire.
Serokatiya komeleya ÎHDê
Piştî mezûnbûna beşa hiqûqê, di sala 2000an de, dema ku Osman Baydemir dibe serokê Komeleya Mafê Mirovan (İHD) ya şaxê Amedê, Selahattin Demirtaş jî di wî demê de beşdarî  rêveberiya İHDa ya Amedê dibe. Di vê heyamê de, wî li ser gelek dozên binpêkirina mafên mirovan xebitî. Demirtaş anî ziman ku bûyera herî pê bi bandor dibe wê demê de windabûna Serokê Partiya Demokrasî ya Gel (HADEP) ya Navçeya Sîlopiyê, Serdar Tanis û Wekîl Ebubekir Deniz bû, û piştî encamên neyênî yên lêkolînan li Silopî û Şirnexê, wî ani ziman ku wî jibo dîtina cendekên wan wesaîta xwe hêdî hêdî di rê de heta Amedê ajotinbûn. Di sala 2004an de, Osman Baydemir di hilbijartinê de wek şaredar hate hilbijartin û Selahattin Demirtaş bû serokê İHDê ya şaxa Amedê.
Demirtaş di sala 2006an bi alîkariya malbata xwe nivîsgehek dadrêsî vekir, lê belê bi biryara hilbijartinên pêşwext ên sala 2007an û jiber qedexeya siyasî ya Parlamenterê berê yê DEP'ê ya Amedê Hatîp Dîcle, bi pêşniyara nasên Demirtaş jibo namzetiya "Bi Hezaran Namzetên Hêviyê" ku DTP û EMEP, ÖDP û SDP tevlî bûn, Demirtaş bû namzetên serbixwe yên parlamenteriyê û wek parlamenter hate hilbijartin.
Serokatiyên Partiyên DTP û BDPê
Selahattîn Demîrtaş dema 34 saliya xwe de wekî Serokê Koma Partiya Civaka Demokratîk (DTP) hat hilbijartin. Di sala 2009an de piştî ku Dadgeha Bingehîn tirk partiya (DTP) girt Demirtaş beşdarî partiya avakirî Partiya Herêmên Demokratîk (BDP) bû
Di 1ê Sibata 2010an de ji ber qedexeya 5 salan a li ser sîyaseta ku li ser damezrêner û kesatîyên pêşeng ên DTP'ê hatibû danîn, di 1ê Sibata 2010an de di kongreya BDPê de Selahattin Demirtaş ji 288 dengan, 288 deng wergirt û Selahattîn Demîrtaş ku wek Serokê Giştî yê BDP'ê hate hilbijartin. Demirtaş di destpêkê ve di Pêvajoya Çareserîyê de ku destpêka hevdîtinên Osloyê yên sala 2009an de hatin dîtin, rolekî çalak girt ser xwe. Bi awayekî çalak tevlî doza Komkujiya Roboskî û dozên KCK'ê bû. Di nava 5 salên darizandinên KCK'ê yên li ser mijarên weke serbestberdana parastina Kurdan û kurtkirina dema dirêj a binçavkirinê de, bû dengê pêşeng. Di hilbijartinên 2011an de weke namzetê serbixwe yê Colemêrgê ku partiya wî û Bloka Ked, Demokrasî û Azadiyê piştgirî dida wî, weke parlamenter hat hilbijartin.
Hevserokatiya HDPê
Di sala 2012an de bi kadroyên BDPê yên derbasî HDPê bûn re jibo ku avabûneke siyasî ya berfirehtir pêk were Di 22ê Hezîrana 2014an de tevî Fîgen Yuksekdag ji bo Hevserokatiya HDPê hat hilbijartin. Dema hevserokê HDPê de bû namzet ji aliyê partiya xwe ve ji bo Hevserokatiyê hate hilbijartin. Di 7ê Hezîrana 2015an de ji aliyê partiya xwe ve weke berbijêrê parlemana Stenbolê bo hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê hate hilbijartin.
Hilbijartina sala 2014an
Selahattîn Demîrtaş, yek ji 3 berbijarên ku di Tebaxa 2014an de cara yekê bi referandumê beşdarî hilbijartina serokomariyê bibû, bi rêjeya ji sedî 9,76 ê dengan stand û namzeta 3yem ya ku herî deng standiye.
Hilbijartina sala 2018an
Selahattin Demirtaş li ser biryara HDPê bû namzetê serokomariya sala 2018an hate nîşandan. Demîrtaş bi alikariya ya parêzerên xwe hemî kampanyaya xwe ya serokkomariyê li ser malpera xwe ya twîtterê û carek jî, di girtîgeha Edîrne yê de beşdarî bernameya TRTyê bû û di derbarê kampanya xwe ya serokkomariyê axivî. Selahattin Demîrtaş di axaftinekî xwe de di derbarê pirsgirêka Kurd wiha anî ziman; "Ne pêkane ku mirov li ser rê bimeşin û bi têgihiştinên ku HDP'ê ji nedîtî ve tên û weke bela li wan tê kirin, qala çareseriya pirsgirêkan bikin. Em di çareserkirina pirsgirêkên welat û civakê de xwedî helwesteke rêgez û exlaqî ne. Di vê çarçoveyê de deriyê me li kesî nayê girtin. Siyaset ne tolhildan e, çareserî ye."
Kampanyaya siyasî li dijî siyasetmedar û rêxistinên kurd
Di çarçoveya kampanyayeke siyasî ya giştî ya li dijî dijberên siyasî de - bi piranî li dijî siyasetmedar û çalakvanên kurd - Demirtaş, hevserok Fîgen Yuksekdag û 9 parlamenterên din ên HDPê di 3ê Mijdara 2016an de hatibûn girtin. Demirtaş bi "propagandaya terorê û endamtiya rêxistina terorê ya çekdar (PKK)" hat sûcdarkirin.
Ev kampanyaya li dijî dijberên siyasî bi talîmata hikûmeta Erdogan pêk hatibû. Di heman demê de 15 dezgehên ragihandinê yên alîgirê kurdan, ku di nav wan de rojnameya rojane Özgür Gündem û ajansa nûçeyan a Dîcle Haber Ajansı (DIHA) jî hebûn, hatin girtin û bi sedan saziyên sivîl hatin qedexekirin
Biryara Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê
Di Sibata 2017an de Demîrtaş serî li Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê (DMME) dabû. Ji ber binçavkirinên siyasî (û girtina saziyên kurdan) Demîrtaş di sibata 2017an de serî li Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê (DMME) da. Piştre DMMEyê daxwaza serbestberdana demildest a Selahattin Demirtaş û tazmînatê kir.
Li gorî ajansa nûçeyan a Reutersê di biryarê de wiha tê gotin:"'Dadgeh digihîje wê encamê ku sedemên ku ji hêla rayedaran ve ji bo girtina pêşdarazê hatine destnîşan kirin, di serî de ji bo veşartina sedemên siyasî bûn.'"DMMEyê di biryara xwe de diyar kir ku binçavkirina Demîrtaş di dema referandûma sîstema serokatiyê ya sala 2017an a Tirkiyeyê û hilbijartinên Serokkomariyê yên sala 2018an de bi mebesta tepeserkirina pirdengiyê û sînordarkirina azadiya nîqaşên siyasî bû. Li gorî DMMEyê, di nav tiştên din de mafê azadiya îfadeyê û mafê azadî û ewlehiyê hatiye binpêkirin. Divê dewleta Tirkiye jî ji bo xisarên madî, zerarên ne madî û tazmînata lêçûnê bi giştî 60 hezar û 400 euro bide Demîrtaş. Biryara DMME ya Tirkiyê hê jî nehatiye cîbicîkirin.
Jiyana taybet
Selahattin Demirtaş, di 2002an de bi Başak Demirtaş re zewicî û bavê du keçên bi navê Delal û Dilda ye.
Fatma Kurtulan
Fatma Kurtulan siyasemedarekeke kurd e. Fatma Kurtulan endama DTP'ê ye û niha parlamentera Wanê ya DTP'ê ye.
Marcel Proust
Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust (1871 - 1922) nivîskarek frensî bû. Çîroka Marcel Proust ya bi navê Mirina Baldassare Silvande ji alî Husein Muhammed ve hatiye wergerrandin û di hejmara 39 - 40 ya Nûdemê de û herwiha jî di Kovara Mehname de hatiye weşandin.
Auvillars-sur-Saône
Auvillars-sur-Saône, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bolbec
Bolbec, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Nexweşiya Koronayê 2019-2020
Nexweşiya Koronayê, êşa Koronayê, Covid-19 ("Kovîd Nozdeh") an vîrûsa Koronayê, nexweşiyeka vîrûsî ye ko bi sedema hewdana bi vîrûsa SAR-CoV-2ê peyda dibe. Ev nexweşî sedema peydabûna pejîkekê li sala 2019ê ye ko ji welatê Çînê dest pê bûye û heta niha li zêdetir ji 30 welatên cîhanê belav bûye. Ev vîrûs bi rengekê serekî koendama pişiyê tûş dike û li goreyê zanyarên heyî, dikare bi rêya peşikên ko ji koendama pişiyê ya kesên nexweş derdikevin û li derdorê belav dibin kesên sax jî tûş bikin. Ji dema wergirtina vîrûsê heta peydabûna nîşanên nexweşiyê dikare 2 heta 14 roj derbaz bibin. Ev nexweşî ji bo cara pêşîn li Çînê hat dîtin, lê heta niha jî jêdera vîrûsê cihê gumanê ye. Hindek ji salixên destpêkê amaje dida ko ji çekçekûlan derbazî mirovan bûbû. Lê salixên paştir behsa coreyekê mûrîxweran dikir. Jêdera pêşîn her çi bûbe, niha êdî vîrusa şîyana wê heye ko ji mirovekî derbazî yê dî bûbe û tirsa wê heye ko ji pejîkeka xwecihî bibe panpejîkeka cihanî. Gelek welatan ji tirsa veguhastina wê vîrûsê firrîna balafirên rêvîngan ji Çînê û ber bi Çînê rawestandine.
Sedema nexweşiyê
Ev nexweşiya Covid-19 ji egerê vîrûsa SARS-CoV-2ê ko yek ji vîrûsên nêzîkî vîrusa nexweşiya SARSê ye peyda dibe. Vîrûs ser bi destekeka vîrûsan in ko jê ra dibêjin vîrûsa Koronayê. Ew vîrûs balindeyan û memikdaran tûş dikin.
Nîşan û berjengên nexweşiyê
Ev nexweşî bi rengekê serekî nexweşiyeka koendama pişyê ye û li destpêkê dikare xwe wekî nexweşiya persîvê nîşa bide. Lê di kesên berataf da, rewşa nexweşî dikare gelek zû ber bi xirabbûnê biçe û bibe sedema bertengîya pişîyê ya demildest û rawestiyana gurçikan û mirinê.
Kesê ko vîrûsa nexweşiyê werdigire dikare heta 14 rojan bê nîşanên nexweşiyê be. Li destpêkê nexweşî wekî tayê anko zêdebûna germî ya laşî, koxik û behntengîyê xwe nîşa dide. Nîşanên edetîyên persîvê (wekî hatinexwara avê ji difinê anko pozê, û bêhnişîn) ne berbelav e. Kêmtir ji 4 ji sedê ji nesaxan jî tûşî zikçûnê dibin.
Kirner Land
Kirner Land şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Tewrat
Tewrat (bi îbranî: תּוֹרָה, torah) pirtûkeke pîroz ya cihûyan e.
Bi zimanê îbranî navê her pênc pirtûkên pêşî yên Peymana Kevin bi hev re Tewrat (yanî "hîndarî") e. Navê wan pênc pirtûkan jî ev in:
Di Tewratê de li ser afirandina dinyayê û li ser serhatiyên Adem, Qabîl û Habîl, Nûh, Îbrahîm, Îshaq, Îsmaîl, Yaqûb, Esaw, Yûsif, Mûsa, û Harûn tê gotin.
Ji bo Tewrat, Zebûr û Pirtûkên Pêxemberan, bi hevre "Peymana Kevin" tê gotin. Berî Zayînê di sedsaliya 14'an de dest bi nivîsandina wan hatiye kirin û ev yek kêm û zêde 700 salan dewam kiriye.
Boston
Boston navî pir gundan û bajaran e.
DYE
Boston di DYE da navî van bajaran e:
Jînenîgarî
Jînenîgarî, biyografî (gr. βιογραφία, ji βίος bíos „jiyan“ û grafîk), ji bi rêkûpêk nîgarkirina jiyana (jîna) kesan re tê gotin.
Zû de ye jînenîgarî tên amadekirin. Di dema Greka antîk de biyografî dihatin nivîsandin.
Di biyografiyê de sîstematî, birêkûpêkî girîng e. Mirov nikare bêî sîstematîkên jînenîgariyekê binivîsîne. Di jînenîgariyê de bûyer û demên girîng tên tomarkirin. Mirov nikare tiştên ne girîng in û bêwate ne binivîsîne. Biyografiyeke baş ji ristinên rastegînî pêk tên. Tomarkirinên farazî û razber, nirxê jînenîgariyekê kêm dikin. Helbet ev prînsîp ne ji bo berhemên wêjeyî ye.
Di jînenîgariyan de bo mînak behsa jidayîkbûn, perwerde, pîşe, marîbûn (zewac), mirin, berhem, tecrûbeyên jiyanê, bûyerên girîng ûêd tên tomarkirin.
Prînsibeke din jî ew e ku biyografiyek divê tevahiya jiyana kesê rabixe ber çavan. Mirov nikare bo mînak tenê behsa zaroktî yan çend salên perwerdeya yekê bike.
Biyografî divê bi xwe neyê nivîsandin. Heger bê nivîsandin dibe xwejînenîgarî. Qîmeta jînenîgariyê ji ya xwejînenîgariyê bilindtir e.
Li Kurdistanê dengbêj bi hostayî jînenîgariyen vedibêjin. Ew viya bi gotin û stranê dikin. Di biyografiyên dengbêjan de sîstematîkek taybet heye. Bo mînak ne dem û katjimêrê, bûyerên girîng birêkûpêk dirêsin.
Kuhan
Kuhan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Pelûtank
Pelûtank ajaleka mîna pepûle ye. Perikên pelûtankê ne wek yên pepûleyan berjorin. Bi giştî rengên xwe yên reş in.
Kelankêş
Kelankêş, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Arvèiras
Arvèiras (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Zengava
Zengava gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 200 kes (44 malbat) bûn.
Park
Park (carina wekî parq jî dibêjin), ji îngilîzî park, an jî seyrangeh, cihê ku ji dar û beran û bi çîmên şên dikin ji bo geşt û hewagirtinê.
Walldürn
Walldürn bajarokekî navçeya (Landkreis) Neckar-Odenwald-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Nezirawa
Nezirawa, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Vias, Hérault
Vias, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Kartax
Kartax, gundekî girêdayê navçeya Cîmîn ya Erzînganê ye.
Vîrûs
Vîrûs an jî vayros hokarekê hewdanê ye ko bi tenê dikare di nav xaneyên endamwerên zindî yên dî da zaûzêyê bike.
Vîrûs dikarin hemî coreyên jiyanê, ji mirovan heta giyayan û bakteriyan tûş bikin. Vîrûsnasî, anko zanistê lêkolînên li ser vîrûsan, parek ji zanistê hûrjînewernasiyê anko mîkrobiyolojiyê ye.
Rozoy-Bellevalle
Rozoy-Bellevalle, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Kêrx
Kêrx, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Mireval-Lauragais
Mireval-Lauragais, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Xala Brazil ya Futbolê
Xola Brazîlî ya Futbolê galek ya zirake. De bo Kasen Cîhanê ket bo 2010. Nadia Brazîl Kasa Cîhanê des ve bir ya ye 2002 Ù galek kasen Kasa Cîhanê berna.
2009 (1 December 2009)
Goalci:
Difa:
Niveda:
Auxant
Auxant, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Şanoname
Şanoname karekê wêjeyî ye ko bi merema nimandin anko leyîstina di şanoyê da dihêt nivîsîn û bi rengekê edetî bi awayê hevpeyvîn û danûstandina di navbera çenda kesan da ye. Şanoname pirr caran ne bi wê meremê ko bihêt xwandin, lê ji bo wê ko bibe şano dihêt nivîsîn. Kesê ko karê wî nivîsîna şanonameyan be şanonamenivîs e.
Sikenderê Zûrqeyneyn
Sikenderê Zûrqerneyn, deme ku Sikenderê mekedonî hata kurdistanê, navê ku kurdan lê kiribû bû. Ev nav, berî zanyîne di 336 bz.- 323 bz. de ji bo wî kurdan bikaranîn.
Xanedana Efşaran
Xanedana Efşaran xanedaneke îranî bû ku ji aliyê êşîra tirkmen  a efşaran ve li parêzgeha Xorasan hatiye avakirin û di nîvê sedsala 18an de li Iranê hikûm kiriye. Nadir Şah piştî xanedana Sefewîyan têk bir, di 1736an de xanedan damezrandiye û xwe wek Şahê Îranê îlan kiriye.
Søren Kierkegaard
Søren Aabye Kierkegaard (z. 1813 − m. 1855), fîlozof, nivîskar û teologek danmarkî bû.
Felsefeya wî ne sîstematîk e. Ew bi vê serbilind e. Li dijî Hegel e. Mirov û jiyana wî ya herî rast e. Wî tim bala xwe da jiyanê û hal û rewşa mirovan. Li ser gelek mijaran fikirî. Riya felsefeyekê nû vekir ku jê re dibêjin Existentializm(derketina ber bi hebûnê). Baweriya wî bi Xwedê hebû. Lê di olê de jî girîngî dida baweriyên kesanê.
Berhem
Ji pirtûkên wî çend mînak
Solxe
Solxe, Sollẍe, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li nahiyeya Xelîfan, ser bi navçeya Mehabadê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sollẍe 197 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 24 e.
James K. Polk
James Knox Polk (jdb. li Pineville, Mecklenburg County, Karolînaya Bakur; m.  li Naşvîl, Tênêsî) ji  heya, serokdewletiya DYAyê kiriye. Ew serokdewletê yanzdem bû. Beriya wê jî parêzgartiya federedewleta Tênêsî (1839 heya 1841) û berdevkiya meclîsa temsîlkar a dewletê kiriye. Polk ji Partiya Demokrat (DYA) bû.
Di şerê Amerîka û Meksîkê de welatê xwe biserxistiye. Di sazûmaniya bacgirtin, gumrikê de reformên mezin kiriye. Tenê yek werçerxek (heyam) li ser postê serokatiyê maye, nexwestiye cara duyem bê hilbijartin. Wî jî siyaseta "berfirehkirina axa Amerîkayê" meşandiye. Di dema wê rûbera DYAyê 3,1 milyon km² zêde bû. Yekem car di dema wê de li DYAyê pûlên postageriyê hatine bikaranîn.
Dînar
Gellek wateyên vê peyvê hene:
Boykota otobusê ya Montgomery
Boykota otobusê ya Montgomery kampanyayek protestoyî ya siyasî û civakî bû li dijî siyaseta veqetandina nijadî ya li ser pergala veguhastina giştî ya Montgomery, Alabama. Ew bûyerek bingehîn bû di tevgera mafên sivîl li Dewletên Yekbûyî. Kampanya ji 5ê kanûna pêşîna 1955an destpê kir: Vê roja duşemê piştî Rosa Parks, jinek afro-amerîkî, ji ber ku red kir ku kursiya xwe radestî kesek spî bike, hatibû girtin. Bi vê yekê gelek kesên afro-amerîkî radestkirina kursiyên xwe bo kesên spî boykot kirin û boykota otobûsê heya 20ê kanûna 1956an ajot, heya ku dadgeha Bilind a Dewletên Yekbûyî ragihand ku qanûnên Alabama û Montgomery yên ku otobusên veqetandî dimeşandin wek nedestûrî ne.
Marvin H. Albert
Albert di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de di hêza deryayî ya bazirganiyê de wek efserê radyoyê xizmet dikir. Dûvre wekî rêvebirê pargîdaniyek şanoyê ya zarokan li Fîladelfiya xebitî. Di 1950 de Albert çû New York City, li wir yekem ezmûna xwe ya nivîsandinê bi dest xist û ji bo kovarên Quick and Look xebitî. Piştî serketina pirtûka xweya yekem The Law and Jake Wade (1956), wî xwe bi tevahî da nivîsandinê.
Di sala 1965 an de Albert bar dike Los Angeles, li wir wî senaryo nivîsand û neh pirtûkên xwe adapte kir, di nav de Apache Rising wekî duşerkî li Diablo bi Sidney Poitier, û Miami Mayhem wekî Tony Rome bi Frank Sinatra. Di sala 1973 de fîlmê The Don is Dead tê kişandin.
Di 1976 de Albert Dewletên Yekbûyî hişt û li başûrê Fransa, li Montségur-sur-Lauzon, bi cî bû. Wî temenê xwe yê mezin li wir derbas kir û di sala 1996an de li Menton di 72 saliya xwe de ji ber tevliheviyên krîza dil mir.
Albert zewicî bû û du zarokên wî hebûn, kurek û keçek.
Girêdanên derveyî
*
Şêx Evdirehîm (kirmanckî)
Şêx Evdirehîm (b. Xinis, 1897 - m. Bismil, 1937) birayê Şêx Seîdî yo tewr qij o. Dewa Qollhêsarî de ameyo dinya ke na dewe girêdayeya Xinisî yê Erziromî ya.
Lajê Şêx Mehmûd Fewzî û birayê Şêx Seîdî yo qij o. Qolhîsar de dest bi perwerdeyîya xo kerde û medreseyanê cîya cîyayan de tehsîlê xo domna. Wexto ke şerê Cîhanî yo yewin dest pêkerd bi keyeyê xo koçê qezaya Dîyarbekirî, Pîranî kerd.
Mîyanê hereketê azadiya kurdan de ca girewt. Serewedartişê kurdan 1925 de cayo ke tede îqamet keno, Pîran de dest pêkerd. Verî cû ey Pîran de tifing teqnena û dima şer dest pêkerd. Destpêk ra hetanî peynî Şêx Evdirehîm mîyanê şerî de bi. Cîyatî û camêrdîya xo ra leqebê ey sey “Dudil” ameyêne zanayîş.
Îdamkerdişê Şêx Seîd û embazanê ey ra dima demeyêk koyan de bi embazanê xo ya şer kerd. Badî şi binxete (Sûrîye) ke uca o dem bin hukmê Fransizan de bi. Sûrîye de Xoybunî reyde têkilî rona. Serra 1937 de wexto ke xoverrodayîşê Dêrsimî destpêkerd, o û tayê embazê xo agêrenê welat. Nîyetê înan bibi ke xo biresnê Dêrsim. La deşta Dîyarbekirî de dewa Selata Cêrêne de dekewtî dehfika eskerê tirkan. Eskerî dormaleyê înan girewt û şer vejîya. Goreyê vatişan, eskerî ewnîyenê ke nêeşkenê bitepişê, dormaleyê înan de adir wekenê û înan ra tayênan veşnenê. Tirba Şêx Evdirehîmî, Bismil de cayo ke tede şehîd bîyo uca de ya.
Şêx Evdirehimî bixo yew metnê sanike açarnayo kirdkî (zazakî). Hewayo ke Celadet Alî Bedirxan nuseno, ey 1932 de na estanike yew Kurdê Mukrî ra eşnawita û nuşta, dima ey na estanike Mela Nezîr û Muhyeddînî rê wenda, înan zî tadaya kirdkî. Mela Nezîrî tadaya Kirdkîya Sêwregi, Muhyeddînî zî tadaya kirdkîya Palî ser. Hewna hewayo ke Celadet nuseno ey nê teksti nawitî Şêx Evdirehîmî. Nuştişê Celadeti ra fam beno ke ey serra 1932 yan zî 1933 de na sanike nawita Şêx Evdirehîmî û beno ki Şêx Evdirehîmî zî Celadeti rê o çax tadaya kirdkî ser. Orîjînalê tekstî bi destê Celadet Alî Bedirxanî ameyo nuştene. Celadetî verniya tekstî di wina nuşto: “Dumiliya welatê Mirdêsî”, “Şêx Evdirehim Efendî”. Malmîsanijî zî nê tekstî bi nameyê "Lwî û Kerg" kovara Çira de weşanayo.
Xanî, Kemax
Xanî, gundekî girêdayî navçe Kemax a bi ser Ezirgan ê ve ye
Hebîbullah Letîfî
Hebîbullah Letîfî (bi tîpguhêziya ji farisî: Habibollah Latifi) li Zanîngeha Azad xwendekarê dadê ye û çalakvanekî kurd e ku ji aliyê Dadgeha Şoreşa Îslamî ve cezayê dardekirinê lê hatiye birrîn. Sedema tawanbarkirina wî qaşo şerkirina li dijî Xwedê ye. Tê îddakirin ku Hebîb endamê Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê ye û bi vê rêxistinê tevlî tundûtîjiyê bûye. Lê Hebîb van îddayan qebûl nake.
Hebîb di çiriya pêşîna 2007an de hatiye girtin û di 2008an de cezayê mirinê, di rûniştineke tenê çend deqîqeyan domkir de, hat birrîn. Piştî vê biryarê çar mehan îşkence lê hat kirin. û di 2009an de cezayê darvekirinê hat pejirandin Parêzerê Hebîb di 22ê kanûna pêşîn a 2010an de daxuyand ku Hebîb wê yekşemê‚ di 26ê kanûna pêşîn a 2010an de‚ li zîndana Sineyê were dardekirin. Parêzer ji dadger Sadiq Larîcanî ji bo bêhtir lêpirsînê bikin daxwazî kir. Sibeha yekşemê Hebîb bi malbata xwe re hevdîtin pêk anî.
Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî ji Îranê bo rawestandina cezaya darvekirinê daxwazî kir. Rêxistinê da zanîn ku dadgehkirina Hebîb di bin rewşên ne zagonî‚ li pişt deriyên girtî‚ pêk hatiye. Rêveberê şaxa Rojhilata Navîn û Afrîkaya Bakur a Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî, Malcolm Smart weke ″Li ber çavan e ku Hebîbullah Letîfî ne li gorî standardên navneteweyî‚ bi awayê ne dadmendî‚ hatiye darizandin ku mîna biryara nefretbar tê xuyakirin″ daxuyanî da.
Parêzerê Hebîb di derbarên îddayan de ji bo dadgehê daxuyand ku‚ di dema bûyerên Hebîb pê tê tawanbarkirin de ew ne li Sineyê bû. Xwîşka Hebîb dibêje: ″Ez ji hemû rêxistinên Mafên Mirovan ji bo alîkariyê daxwaziyê dikim. Lê hîn jî ez difikirim ku divê çareserî ji hundirê welat bê dîtin.″ Hebîb ″xwendekarekî ciwan e ku ji xwezayê û çiyayên welat hez dike″.
Ascas
Ascas (fermî ), komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Bolleville, Seine-Maritime
Bolleville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Peter Handke
Peter Handke (Bilêvkirin: Pêter Hantke) (bûn: 6 Kanûna Paşîn 1942-) romannivîs, şanonivîs, paçveker û derhênerê filman yê awistiryayî ye ko di sala 2019ê  de Xelata Nobelê ya Wêjeyê wergirt.
Li dawîya salên 1960an, ew bi şanonameya Publikumsbeschimpfung anko Bêrêzîya bi Temaşavanan û romana Die Angst des Tormanns beim Elfmeter anko Tirsa Golparêzî ji Lêdana Sizayê navdar bû. Ji ber xwekuştina dayika xwe li sala 1971ê, wî romana Wunschloses Unglück anko Bextreşîya Nexeyalkirî li ser jîyana wê nivîsî. Handke yek ji endamên Desteka Gratzê bû, ko komeka edebî ya nivîskaran bû li bajarê Gratzê. Ew damezrînerê weşanxaneya Verlag der Autorenê bû li Franfurtê. Wî di filma Der Himmel über Berlin anko Esmanê li hindavî Berlînê da harîkarîya derhênerê navdar Wim Wenders kir.
Handkeyî hindek xelatên dî jî wergirtine, ji wan: Xelatê Georg Büchner li sala 1973ê, Xelatê edebiyatî yê navneteweyî yê Vîlenîkayê li sala 1987ê, û Xelatê Şanoya Nestory ya Awistiryayê li sala 2018ê.
Xilyas
Xilyas yan kî Xizir û Rojeyê Xizirî
Xizir, sembolêde fîraz o, edi zereyê baweriya xêlê dîn û miletanê Rojhelatê Miyanî de. Çekûyêde erebkî ya û maneya keweyî dana. Kirmanckî de, herfên „z“ û „d“ geganê jubînî de hurêndî vûrnenê. Coka taye cayan de fênda Xizirî, taye cayan de ki fênda Xidirî telafuz beno. Rojanê Xizirî ra Xilyas (Xelyas) kî vajîno. Xilyas, kilmevateyê çekûyanê Xizirî (Xidir) û Elyasî (Îlyas) yo.
Çîroke key qewimiya, rind nêzanîna. Gorê baweriye, Hz. Xizirî aw-heyate ra şimito û bîyo elheqêde sir, tim û tim cande. O, êndî çimê şarê cibawermendî de bîyo Xizirê sata tenge, Xizirê kêlek û gemiyan, Xiziro Cansivik. Xiziro Kal, Xidir Nebî, Xidir Elyas, Xidirellez.. û êb. Zarvatenêde ma Kirmancan de „Xozat o, Xizirî se vato vato.“ vajîno.
Edi miyanê her baweriye de bi nameyêde bîn nasîno. Kirmancanê Êzdîyan miyan de bi nameyê Xidir Elyas û Xidir Nebîyî; Şebekan, Kakaîyan û êb. miyan de bi nameyê Xidirî Zende; Xiristiyanan miyan de bi nameyê Elî ya; Tirkan miyan de bi nameyê Hidirellezî (6 Gulane) êno naskerdene.
Roja fîrazkerdena Rewşana Xilyasî, ca bi ca, êle bi êle, eşîre bi esîre, milet bi milet vûrîna. Kirmanciye de, miyanê Qizilbaşan de aşma Çeleyî de dest kena ci, heta da-çewresê roje ramena û tewr herê pancêsê aşma Gucige de qedîna. Gimgim de, edi miyanê Kirmancanê Qizilbaşan de, gorê serenameyê (teqwîm) Rûmî, linga juye Çele de, juye kî Gucige der o. Gorê serenameyê Mîladî, êla Xidan roja Pancşemeyê aşma Çeleyî yo peyen de; Mûrtikan pancşemeyê aşma Gucige yo verên de; Lolan, Xormekan, Kilawsizan û Kimsorçikan ..û êb. kî pancşemeyê aşma Gucige yê diyine de, Xilyasî fîraz kenê.
Xilyas de, keso ke qûrbana xo çînebo, ganî şeş rojan, keso ke qûrbana xo bibo kî ganî hîrê rojan, roje bigêro. Roje, roja dişemeyî yan kî hîrêşemeyî (sêşeme) dest keno ci. Tayê cayan de kî hîrê Çarşeme pêser roje cêrîno. Roja Pancşemeyî Xilyas o. Nîyaz û pêşareyan pojenê, qûrbanan sere birnenê, der-cîranan û feqîr-fiqareyan ra kenê vila. Keso ke biwazo, rayberiya pîrî de cem kî gire dano.
Kirmancanê Qizilbaşan miyan de, rôjêde fîraz û bimbarek a. Misayibî şonê çêyê misayiban. Embîryanî (cîranî) şonê çêyê embîryanan, û kesên heredîşî ênê werê. Xilyas, her hînî Kirmancanê Qizilbaşan miyan de rojêde bext û miradwazî yo kî. Kesên azebî seba ke bizanê kotî ra zewecînê yan kî mêrde kenê, serbicikêde solin erzenê niyazî ver, pojenê, wenê. A şewe têşan kuwnê ra ke kame yan kî kamî dest ra awe bişimê, êwo jubînî de bizeweciyê. Serbicikî ra tayê kî sîvîg û lojinan ser ro nanê ro. Mîlçike (teyre) ke ey werteyê dewe de biwero, ê kesî dewe ra zewecînê yan kî dewe de mêrde kenê. Eke banê kamî ser ro biwero, ey çêyî ra, eke dewe ra teber bo, dewanê o hetî ra zewecînê yan kî ey dewan de mêrde kenê. Kesên azebî û bekarî na juye bi baldarîye temaşe kenê.
Rewşana Xilyasî, Kirmancanê Êzdiyan miyan de Êneyê aşma Gucige yo verên de fîraz kerîna. Leteyêde Êzdiyên roja hîrêşemeyî (sêşeme), leteyêde xo kî roja dişemeyî ra dest kenê ci, hîrê rojan rojê gênê û roja pancşemeyî rewşana Xidir Elyasî, roja êneyî kî rewşana Xidir Nebîyî fîraz kenê. Her hînî kesên ke nameyên xo Xidir û Elyas o, hîrê rojeyî înan ser ro ferz ê. Leteyêde Êzdiyan, a roje qûrbanan sere birnenê. Letewo bîn kî, seba ke ê rojan de Xidir Elyasî û Xidir Nebîyî kewtê re nêçîrî dime, na di rojan de serebirnayene û nêçîrkerdena terşan (heywan) qedexe (yasaq) ya.
Kirmancên Êzdîyî, şanê şewa êneyî, bi nameyê totka şor (bijika şore), yan kî xwarina şor (werdena şore/soline) wenê û têşan kuwnê ra. Kam ke destê kamî ra awe bişimo, êwo bibê destnîşaniyê jubînî. Eke hênî yan kî kêyê kamî de awe bişimê, êwo a dewe de yan kî ey çêyî ra bizeweciyê. (Dr. Xelîl Cindî Raşo, Xanna Omerxalî; Dema Nû, 143)
Cito ke ma cor vînenîme, ferqêde girse edi mabeynê fîrazkerdena Xilyasê Kirmancanê Qizilbaşan û Xidir Elyas û Xidir Nebiyê Kirmancanê Êzdiyan de çîn a.
ÇEKO
Missègre
Missègre, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Langenlonsheim-Stromberg
Langenlonsheim-Stromberg şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Aşdad (kovar)
Aşdad kovara hiqûqî ya sêmehane ye.
Hejmara pêşîn a Aşdadê di 21ê sibata 2021an di bin banê Baroya Diyarbekirê de belav bû. Hejmara yekem bi dosyeyeke bi sernavê "Destpêka Hiqûqê" derket pêşberî xwendevanan.
Gulê (pirtûk)
Gulê  navê pirtûka berhevkarê çîrokan Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê stran û çîrok e.
Zengkan
Zengkan gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 91 kes (22 malbat) bûn.
Rozoy-sur-Serre
Rozoy-sur-Serre, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Xirwateng
Xirvateng, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Qerekilîse, Cîmîn
Qerekilîse, bajarokeke girêdayê navçeya Cîmîn ya Erzînganê ye.
Rolle
Rolle, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vaud a herêma Nyonê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Fränkisch-Crumbach
Fränkisch-Crumbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Odenwaldkreis li Hessen, Almanyayê ye.
Landshut (navçe)
Landshut, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Kemal Tolan
Kemal Tolan berhevkarekî zargotina Kurdên ezidî e ku di 5 çiriya pêşîn a 1955an de li gundê Şimzê ji diya xwe re çêbûye.
Dema ku Kemal Tolan di sala 28.09.1968 de xwandina sereke li gundê Şimzê qedandîye, hingê birayên wî hatibûne Almanya rojava û ew î bi xêra keda wan birayên xwe dikaribûm dibistana navîn li bajarokê Qubînê-Bişerî yê bixwîne.
Dema Kemal Tolan di sala 1976 de li bajarê Celle`ê de bicîhbûye pê ve, ew î û  çend hevalên xwe fahmkiribûn ku  niha li diyaspora  yê hewqasî bandora zilma dagirkirên ku çanda me qedexekirine tûne. Ewan dikaribûn ji van derfetên ku hene xwe birêxistin bikin. Lewma jî hingê ew î û hevalên xwe li dijî xwe nenasîn û jiyana feodalîzma welatê xwe, ya ku karkerên Êzdiyan li Almaniya yê jî berdewam dikirin derketin û ewan “Komela Karkerên ji Tirkiyê hatine” li bajarê Celle damzirandine. Ji xwe kesên ku Kemal Tolan nasdikin, ew jî dizanin ji ber vê berxwedana Kemal Tolan, hinek astengî di nav civaka Êzdîyan de ji bo Kemal Tolan derketin û Kemal Tolan mecbûrbûye ji bajarê Celle`ê derkeve.
Gava mala Kemal Tolan hatiye bajarê Oldenburg`ê, Kemal Tolan weke gelek endamên Komelên Karkerên Demokratên Kurdistan li Almanya (1979)-KKDK yê, xwe bi xêra kovar, pirtûkên Kurdî û bi taybetî jî kovara ARMANC fêrî xwandin û nivîsandina zimanê xwe yê zikmakî kiriye. Her weha ji bo ku Kurd-Êzdî jî bikaribin dahin-standinên xwe, yên bi nivşên xwe yî nû re zêdebikin, dînhebandina Êzdiyan zeximbikin û xwe bi rêxistin bikin; Kemal Tolan bi gelek rêxistin, sazî û  partiyên Alman”Diakonî, AWO, DKP, SPD û hwd.” û xerîbên li bajarê Oldenburg`ê re  xabatkiriye. Pişt re Kemal Tolan pêşîn tenê bi ciwanên malbata xwe re, civînên xwenasînê çêkirine û di pey ra jî tevî çend endamên malbata xwe û hinek kesên malbatên Êzdî, di 31.10.1993 de “Komela Çandê dîne Êzdî- KÇDÊ“ damzirandine. Ji xwe hingê piraniya Êzdiyan bi hemd anjî ji ber nezanîna xwe ev birêxistbûna piçûk didîtine û ji KÇDÊ `ê re digotine,”Komela Mala Eliyê Eyşê(ev navê binehatiya malbata Kemal Tolan e)  û hwd.”   Lê  me birêvebirên KÇDÊ tevî hemû zahmetiyan jî Kovara Dengê Êzdiyan (KDÊ) ji bo nasîna Çand e û ola Êzdî bi ked derxistine.
Kemal Tolan ji sala 1995 heya 2008 weke dozent û dîrektorê kursa fêrbûna zimanê Almanî, ders daye ber xerîbên ku li kampa bajarê Oldenburg ê diman. Kemal Tolan dîploma xwe ya ji bo perwerdekirina bi zimanê Almanî ji Goethe Înstîtuta Münchenê girtiye. Kemal Tolan ji bo prewerdekarekî zimanê Almanî, kaset û kitêbeke bi navê ”Bi xêra dialoga fêrbûna zimanê almanî hesantir dibe” bi zimanê almanî weşandiye.
Kemal Tolan di destpêka sala 1997an de qurseke fêrbûna axaftin, xwandin û nivîsandina bi kurdî li bajarê Oldenburgê vekiriye.
Kemal Tolan bi fikra xwe tenê ”Weşanxana DENGÊ ÊZİDİYAN (WDÊ)”  afirandiye û di sala 2000î de li goriya derfetên xwe pirtûka xwe “Hebûn û tûnebûna êzdiyan tev romanên zindî ne” bi zimanê kurdî (kurmancî) li ser navê weşanên “Dengê Êzîdiyan” li çapxana “Druckzentrum der Carl von Ossietzky Universität Oldenburg" weşandiye.
Hezar Cot
Hezar Cot, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kemal Tolan
Ew ji wê rojê û heta îro hêjî, ne siyasetmendar, birêvebirê tu rêxistin, saziyên ol, mal, komel û medyayeke civaka Êzdî ye. Karê Kemal Tolan tenê bûye berhevkirina zargotin, lêkolînkirin û nasandina ola Êzdîtiyê. Her weha ji wê roja ku Kemal Tolan dest bi vî karî kiriye, ew î nerînên xwe ji xeynî bizimanê Kurdî pê ve, wekî dinê bi tu zimanekî xerîb pêşkêşî raya giştî nekiriye. Tiştê ku ji Kemal Tolan hatiye, ew î heta niha ev mafê bawerî  û netewa xwe parastiye. Kemal Tolan heta niha ji bo ku Êzdî jî bikaribin kevneşopên ol û netewa xwe nasbikin, xwe bi rêxistin bikin, gelek gotar û lêkolîn nivîsandine û ev tevjî di gelek malper, rojname û kovarên Kurd û Êzdiyan de weşandine.
Kemal Tolan  bavê pênc zarokan e û hêjî li bajarê Oldenburgê dijî.
Berhemên çapkir
Çavkanî:
https://www.nayayinlari.com/index.php?route=product/search&search=Kemal%20Tolan&description=true
Auxey-Duresses
Auxey-Duresses, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kemal Tolan
Berhemên çapkir
Helbestên ku Kemal Tolan nivîsandine:
https://www.bernamegeh.org/2021/01/15/helbesten-kemal-tolan/
Fossemvatnet
Fossemvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 11 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 18 metre ye
Aglasterhausen
Aglasterhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neckar-Odenwald-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Vic-la-Gardiole
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Charkh
Charkh pêşaneke gotûbêjê ya televizyona Îranî ye ku ji sala 2015an ve li ser IRIB TV4 tê weşandin Her beş li ser mijarên zanistî disekine û bi qasî 75 hûrdeman dirêj e. Rêzefîlm her roj-şev dixebitin (şeş rojên hefteyê).