cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Müge Anlı
Erdheja Wanê û Anli
Herwiha li ser erdheja li Bakurê Kurdistanê gelek ronakbîr, rojnamegerên tirk şabûna xwe tînin ziman. Ev di dîroka mirovahiyê de wekî helwesteke nepayî cihê xwe girt û bû babeta etîkê.
Herzendiq
Herzendiq gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sermaises
Sermaises, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Xirbekê Hecî Şêxmûs
Xirbekê Hecî Şêxmûs gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Daun
Daun, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Vulkaneifelê li herêma Rheinland-Pfalz ya Almanyayê ye.
Prignac-et-Marcamps
Prignac-et-Marcamps, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Zunhua
Zunhua, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Prignac-et-Marcamps
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Zunhua
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 794.000 kesî
Kinzek
Kinzek, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Migré
Migré, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ouilly-le-Tesson
Ouilly-le-Tesson, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Derepemeyan, Kultepe
Derepemeyan, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Derepemeyan 289 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 59 e.
Ulux Beg
Ulux Beg, anku Uluẍ Beg (1393 - 1449), siltanê împeratoriya Tîmûrî bû. Ew bixwe matematîknas û stêrnas bû.
Rouvray, Eure
Rouvray, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Zwingenberg, Hessen
Zwingenberg yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Bergstraßeyê li herêma Hessenê ya Almanyayê ye.
Şêx Wetman
Sêx Wetman, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qenter
Qenter, gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Têrbûna berhemên hundirî
Têrbûna berhemên hundirî (kinbûn: TBH; bi Înglîzî gross domestic product, GDP)
Ew pêk tê ji hemû mal û berhem û xizmetan bihayê giştî yê bar dike, ên di nava salekî de di nava sînorên neteweyî yên aboriya neteweyî dikin. Bi vî awayî tenê dikarî hemû mal ên dawî ango mal ên li ser asta bikaranîna-dawî, wek encama aborî tomar bikin. Di nav bikaranîna hesaba malên ne bi rasterastî de, lê hema di Wargehê de danînê dikin, wek guherandinên di Pişkên hesibandin.
Li hember Têrbûna Hatina Salê ya Neteweyî hesaba TBH'ê bi tenê ji bo alîkariyên alîyê Nîştecîhan de pêk tîne, ku di bin navê prensîba navxweyî serî ye. Têrbûna Hatina Salê ya Neteweyî li aliyê din jî li ser rêgezên prensîba navxweyî dadmend e. Eger ji TBH'ê amortîsman were dabirîn, wê ji Berhemên Net Neteweyî (BNN) were dayîn.
TBH'ê di pîvana encama aborî yên di warê aborî de di demeke dayîn e. Rêjeya guhertina di TBH'ê raste ku wek nîşana mezinbûna aborîyê de bikarhênerên netewîyên ji faktora herî girîng bikar tînin.
Têrbûna berhemên hundirî dikare ji bo Dewletan û bi Yekîneyên Îdarî yên cografîk de were wergirtin. Bi qismî warê Têrbûna Berhemên Herêmî, Têrbûna Berhemên Bajar, Têrbûna Berhemên Cîhanê û yên din jî têne bikaranîn.
Berhevkirina daneyên
Bi naskirina zêdebûna buhayê ji ber ku sala basîs, dikare TBH rast bikaranîna hesabkirinê ji formula TBH'ê binavkirî bîne:
TBH û BNN
Têrbûna Hatina Salê ya Neteweyî li aliyê din jî li ser rêgezên prensîba navxweyî dadmend e. Eger ji TBH'ê Amortîsman were dabirîn, wê ji Berhemên Net Neteweyî (BNN) were dayîn.
Schulzendorf
Schulzendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Têrbûna berhemên hundirî
Têrbûna Berhemên Cîhanê û Hêza Aborî
Têrbûna Berhemên Cîhanê (TBC), jî Têrbûna Berhemên Hundurîn-Cîhan binav kirîye, di sala 2007 de bû bi 54.274 Mîlyar US$. Li Welatên endustrîyel parmenda ji 70,8 % ye, ev dike 38.400 Mîlyar US$. Welatên pêşxistin ku ji 25,9 % e û ev dike 14.100 Mîlyar US$. Ji 3 % parmend li ser Başûrrojhilatê-Ewrûpa ye.
Dewletên bi bilindtirînên TBH – Yekbûyî yên Dewleta Amerîkayê, Japon, Almanya, Îngilîstan û Fransa – bi tenê bikarhênerên hesibandinên ji 50,7 % hilket. Ev gorî 27,5 Trîlyon US$. Tenê Dewletên di „Top Ten“ de parmenda TBH'a bilindtirîn ji 67,1 % ya TBH-Cîhan (36,4 Trîlyon US$).
TBH ji her Serî û Dewlemendbûn
Têrbûna Berhemên Hundurîn ji her Serî wek. TBH ji her Gelhe dide ber hev, ji hev cuda:
Balara, Nepal
Balara, Nepal, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No. 2) de cih digire.
Solterre
Solterre, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Kûpeqiran
Kûpeqirran, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kûpeqirran 208 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 39 e.
Gever
Gever navçeyeke Colemêrgê ye. Gever di nav sînorên Komara Tirkiyeyê de ye.
Herêm û gundên Geverê
Bajarokên girêdayî Geverê: Xirwate, Bajêrga Mezin
{|
Herêma Pinyanîşiyan
| valign="top" |
Poing, Bavyera
Poing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Parsa jaguarûndî
Jaguarûndî yan Kûgarê Jagourûndî (Puma yagouaroundi), cureyek e kûgarên biçûk e di mezinahî wan de.Kûgarê Jagourûndî ji cinsê Puma ji binfamîleyê Felinae û famîleya pisîkan yan Felidae ye ku li parzemînên Amerîkayê Navîn û Başûr dijî. Kûgarê Jagourûndî lawirek e kûvî ye ku guhandar û goştxur e. Navên ev pisîkê kûvî gelekin wek di zimanê espanî: gato colorado, gato moro, león brenero, onza, tigrillo û leoncillo.
Sendroma Asperger
Sendroma Asperger (AS), ku wekî Asperger jî tê zanîn, guhertoyek otîzmê ye ku navê wê li ser navê doktorê zarokan Hans Asperger e. Ew di nav nexweşiyên pêşveçûna neuronal û derûnî de tê hesibandin.
Taybetmendiyên sendromê dijwariyên di têkîliyên civakî û danûstendinê de û her weha cûdahiyên di têgihîştin û hilberandina stimulasyonê de ne (ev hesasiyetên hestiyar ên zêde û kêm û dijwariyên di parzûnkirina teşwîqan de dihewîne). Herwiha, berjewendî û jêhatiyên awarte jî tîpîk in.
Berevajî formên din ên otîzmê, pêşveçûna ziman bi gelemperî bandor nabe û astengiya rewşenbîrî tune. Kesên bi sendroma Asperger re dibe ku di warên wekî objektîf, têgihîştina ne-hestî, ya hundurîn, baldarî û bîranînê de xûrt bin. Hê ne diyar e ka divê ew wekî nexweşiyek an jî wekî guhertoyek normê di hilberandina agahdariya mirovî de were dabeş kirin: Zanyar, bijîjk, û hem jî mirovên otîstîk yên Asperger û malbatên wan ve di vê pirsê de ne li hev nakin. Lêbelê, şertê bingehîn ji bo teşhîsa sendroma Asperger ew e ku di gelek warên jiyanê de kêmasî hebin. Ji hêla bijîjkî ve, ji ber vê yekê ew wekî nexweşiyek tê hesibandin û ji ber vê yekê niha wekî nexweşiyek pêşveçûnê tê dabeş kirin. Civaka lêkolîner jî li ser wê yekê napejirîne ku gelo sendroma Asperger divê wekî nexweşiyek bi kalîte ya serbixwe were dîtin an wekî guhertoyek qels a otîzma zarokatiya zû. Lêbelê, şertê bingehîn ji bo teşhîsa sendroma Asperger ew e ku di gelek warên jiyanê de kêmasî hebin. Ji hêla bijîjkî ve, ew xwedî nirxek patholojîk e û ji ber vê yekê niha wekî nexweşiyek pêşkeftinê tê dabeş kirin.
Hejar - Mêrê mezin evîna biçûk (fîlm)
Hejar - Mêrê mezin evîna biçûk navê filmeke Handan Îpekçî ye. Film di sala 2001an di Tirkiyê de hat çêkirin. Mijarê filmê pirsgirêka qedexebûna zimanê kurdî ye.
Film, çîrokeke li ser têkiliyên mirovî û kûr e. Filmekî li ser du nifş û du kulturan e. Keçek Kurd biçûk dilê dadgerekî Tirk nerm dike. Ji aliyê derhênereke Tirk ve, ku nifşekî nû ye Turkiyê temsîl dike, hate kişandin.
“Hejar, mêrê mezin, evîna biçûk” li aliyekî bi xelatên navneteweyî baş hate naskirin, li aliyê din li Tirkiyê hate qedexekirin.
Riyad
Riyad, paytext û bajarê herî mezin ê Erebîstana Siûdî ye ku bajêr navenda parêzgeha Riyadê û navenda rêveberiya parêzgeha Riyadê ye. Riyad bajarê herî mezin li Nîvgirava Erebî ye û bajêr li navenda Çola En-Nafûd, li rojhilata Deşta Necdê hatiye avakirin. Bajar bi navînî 600 mêtre li ser asta deryayê bilind e û her sal pêşwaziya dora 5 milyon geştyaran dike ku bi vê awayê bajêr bûye 49em bajarê herî seredankirî ya li cîhanê û 6em bajarê seredankirî ya li Rojhilata Navîn e. Li gorî daneyên sala 2022an nifûsa bajêr 7.0 milyon kes e ku Riyad bajarê herî qerebalix ê Erebistana Siûdî ye 3yem bajarê herî qerebalix li Rojhilata Navîn û 38em bajarê herî qerebalix ê li Asyayê ye.
Yekem behsa bajêr bi navê Riyad di sala 1590an de ji hêla kronîknivîsek kevnar a ereb ve hatiye kirin. Di sala 1737an de Deham Ibn Dawwas ku li gundê Manfuhayê jiyan dikir (niha taxek dîrokî ya Riyadê ye) li bajêr bi cih bû û bajar xiste bin kontrola xwe. Deham li dora bajêr dîwarek çêkir û çavkaniya herî naskirî ya navê Riyadê ji vê serdemê ye. Berî dîwarê ku ji hêla Ibn Dawwas ve hatiye çêkirin, tê texmînkirin ku behsa bajarên berê yên oazê dike. Di sala 1744an de Mihemed îbn Ebdulwehab bi Emirê Diriyê Mihemed Bîn Siûd re tifaqek çêkir û Riyad ji destê Dehamê stand. Lêbelê dewleta wan, ku niha wekî Dewleta Yekem a Siûdî tê zanîn, di sala 1818an de hilweşiya. Turkî ibn Abdullah di destpêka sedsala 19an de Dewleta Siûdî ya Duyem ava kir û di sala 1825an de Riyad wekê paytexta xwe ragihand lêbelê desthilatdariya wî ya li ser bajêr ji hêla hevpeymanek hevpar a Osmanî-Raşîdî ve hate asteng kirin. Di dawiyê de, di destpêka sedsala 20an de, 'Ebduleziz îbn Saud ku li rojava bi tenê wekî Ibn Saud dihate zanîn, di sala 1902an de padîşahiya bav û kalên xwe Necd vegerand û di sala 1926an de bi fetha Suûdî ya dawî ya Hecazê, hikumdariya xwe bihêz kir û Keyaniya 'Erebistana Siûdî' di îlona sala 1932an de bi paytextiya bajarê Riyadê re ragihandiye.
Mustafa Erdoğan
Mustafa Erdoğan (bilêvkirina bi kurdî: Mistefa Erdogxan, * 1965 li Colemêrgê) yek ji koreograf û gerînendeyê koma zargotinê ya bi navê Anadolu Ateşi (Agirê Anatoliyayê) ye.
Riyad
Riyad bajarê navenda siyasî û îdarî ya Erebistana Siûdî ye. Meclisa Şêwirmendiyê (ku bi navê Şûra yan jî wek Konseya Şûrayê jî tê zanîn), Meclisa Wezîran, Qralê Erebistana Siûdî û Meclisa Dadwerî ya Bilind hemi li bajêr cih digirin. Li gel van çar dezgehên ku bingeha sîstema yasayî ya Erebistana Siûdî pêk tînin, navenda saziyên din ên mezin û biçûk ên hikûmetê jî li Riyadê ne. Bajar malavaniya 114 balyozxaneyên biyanî dike ku piraniya wan li taxa dîplomatîk a li rojavayê bajêr in.
Mustafa Erdoğan
Folklor û zargotina kurdî bi navê "dewlemendiya tirkan" bikartîne û tevlî pêşbirkên navneteweyî dibe. Perwerdeya fîlozofî û hûnera desthilatdariyê dîtiye. Hêj di dema şagirtiya xwe de bala xwe berdide zargotina kurdî ya dewlemend. Lê ji ber ku kurdî û bikaranîna navê "kurd" li Tirkiyeyê qedexe bû û ji bo jiyanê înkarkirin pêwîst bû, ew jî zargotina kurdan wekî ya tirkan dide nîşandan û ji xwe re kariyer çêdike.
Riyad
Riyad di heman demê de xwedî girîngiyek aborî ya mezin e ji ber ku ew malavaniya baregehên gelek banqe û pargîdaniyên mezin, wek Banqeya Neteweyî ya Erebistana Siûdî (SNB), Banqeya Al-Rajhi, SABIC, Almarai, STC, û Samba Financial Group dike. Rêya 65em ku li herêmê wekî Rêya Qral Fahd tê zanîn, di nav hinek ji van navendên girîng ên di nav bajêr re derbas dibe, di nav de Navçeya Darayî ya Qral Abdullah ku yek ji mezintirîn navçeyên darayî yên cîhanê û Navenda Feyseliyah û Navenda Qraliyetê ye. Riyad weke bajarekî cîhanî hatiye destnîşankirin.
Mustafa Erdoğan
Bi bikaranîna çand û zargotina Kurdan gelek xelatan werdigire û hêdî hêdî dikeve bazirganiya vê karê jî. Grûba Anadolu Ateşi dadimezirîne û li ser navê tirkan di qada navneteweyî de derdikeve pêşbirkan û pêşangehan. Bi hunermenda tirk a navdar Gülben Ergen re dizewice (2004). Li ser zargotinê gelek nîvîsaran dinivîsîne û di wan de hemî dewlemendiya çand û zargotina kurdan wekî ya tirkan dide nîşandan.
Li dijî wî gelek rexne tên kirin ku ew xizmeta pişavtina (asîmîlasyona) kurdan dike. Li ser navê wezareta çand û turîzmê ya Tirkiyeyê tevlî gelek festîval û pêşangehan bûye û tê gotin ku bi zanebûn karê asîmîlasyonê dike.
Wî herwekî karê rojnamegeriyê jî kiriye. Herçendî perwerdeya rojnamevaniyê nedîtibe jî di demekê kurt de dibe cihgirê sekreterê komeleya rojnamevanên nûjenperwer û di rojnameyên wekî Söz, Demokrasi û Turkish Daily News de dinivîsîne.
Zencan, Îran
Zencan (bi farisî: زنجان) bajarek li bakûrê rojava Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 349.801 kes lê dijin.
Zencan, navenda parêzgeha Zencanê ye.
Sexer
Sexer (bi tirkî: Doğanca), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Anadolu Ateşi
Anadolu Ateşi (bi kurdî: Agirê Anatoliyayê) navê komeke zargotin û dansê ya tirkan e. Armanc û xebata wê ya bingehîn, wergerandina çand û zargotina kurdî bo tirkî ye.
Bingeha wê di sala 1999'î de tê avêtin û bi alîkariya wezareta çand û turîzma Tirkiyeyê, di demeke kurt de tê damezirandin û dest bi tevlîbûna festîval û pêşbirkan dibe. Kom hemî lîstik, govend û hilperkînên kurdan dike dewlendiya tirkan. Bi zargotina rengîn a kurdî, derdikevin qada navneteweyî û pesnê "dewlemendiya çanda tirkan" didin.
Ji aliyê gelek ronakbîrên tirk û kurd ve ev kom tê rexnekirin ku karekê gelek şermane dike û diziya çanda kurdî dike. Gorî gelekan jî ev kom di xizmeta asîmîlasyona kurdan de ye û ji aliyê dewletê ve tê fînansekirin.
Anadolu Ateşi, di 3'ê gulanê 2001'î de dest bi rêze pêşangehên navneteweyî dike û ji Japonê heya Libnanê li gelek welatan bi navê "danasîna dewlemendiya tirkan" derdikeve ser dikê. Heya niha zêdetirî 6 milyon temaşevanên biyanî ew temaşekirine û turîzma Tirkiyeyê jê gelek sûdwergirtiye.
Rugles
Rugles, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Migron, Charente-Maritime
Migron, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Miradbegî
Miradbegî, gundekî bi ser navçeya Kop a Mûşê va ye.
Protestanî
Protestanî an jî protestanîzm, yek ji sê mezhebên mezin ên xiristiyaniyê ye ku di sedsala şazdehem de li dijî serwerî ya Papa û katolîkan bi rêberiya Martin Luther û Jean Calvin mîna nûbûnekê derketiye. Ji ber ku bê alîkariya keşeyan protestanan karîbû Pirtûka Pîroz (Mizgînî) bixwînin ewan wekî Dêra Mizgîniyê jî tên binavkirin. Li gorî protestanan ji Mizgîniyê pê ve bo xiristiyaniyê çavkanî tune ye. Piştî reform ê pêkhatinên olî bûn sê şaxên sereke: luterî û kalvînî.
Protestanî xwedî cûdahiya ye ji mezhebên/zavên din ê xiristiyaniyê. Ne xwedî serekên ruhanî ne mîna katolîk û ortodoksan. Di dêrên protestanên kalvînî de wêne û peyker tunin, ji ber ku di Tewratê (Peymana Kevin) de tê gotin: ''Ji xwe re qet pûtekî çênekin, ne di şiklê tiştekî li jor li ezmanan an li jêr li ser erdê, an jî di bin erdê de di deryayê de! Li ber wan xwe netewînin û xizmetê ji wan re nekin!'' (Derketin 20:4.5) Lê yên lutherî bi bandora mezheba katolîk dêrên xwe dixemilînin.
Bawerên luterîzmê li Bakurê Ewropayê bêhtir in. Li Elmanyayê di bin navê Evangelische Kirche, li welatên mîna Norwêc Swêd, Fînlenda û Danîmarka wek dêra/ola neteweyî hatiye pejirandin. Di katolîkiyê de keşe nazewicin, lê di Protestaniyê de keşe dikarin bizewicin û pîrek jî dikarin bibin keşe. Bawerên protestaniyê Mizgîniyê bi zimanên xwe yên zikmakî dixwînin. Lê katolîk û ortodoks Mizgîniyê tenê bi zimanê latînî û yewnanî karin bixwînin. Anglîkanî di veqetandina rêbazên olî de sîstema metranî ya katolîkan di nava xwede diparêze. Bawerên anglîkaniyê mîna katolîk û ortadoksan xwe berdewamên Hewariyan di hesibênin. Bo wan ciyawaziyan anglîkanî li derveyî protestaniyê hatiye nûsazkirin û mirov karê mîna Dêrek Rojavayî binav bike.
Li cîhanê civakên herî mezin li Elmanya, Nîjerya, Kanada, Danîmarka, Swêd, DYA, Îndonezya û Fînlendayê ne.
Bi temamî li cîhanê nêzîkî 590 milyon bawermendên protestaniyê hene. Ji wan 170 milyon li Bakurê Amerîka, 160 milyon li Afrîka, 120 milyon li Ewropa, 70 milyon li Amerîkaya Latînî, 60 milyon li Asya û nêzîkî 10 milyonan jî li Awistralya dijîn.
Kela Şêx Etman
Keleha Şêx Etman, gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Zwönitz
Zwönitz yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Ouilly-le-Vicomte
Ouilly-le-Vicomte, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sougy
Sougy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Pugnac
Pugnac, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Gewer, Şirnex
Gewer gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Di 26ê Adara 1994an tevkuştinekê mezin çêbû. Du firfirok û yek balafira eskerî bombe avêtin gund, Bi vî bombebaranê 25 kes hatin kuştin. Di nav van kuştiyan de hinek zarok jî hebun. Piştî sekinandina bombebaranê, gundiyan gund vala kirin û ber bi bajarê Mêrsîn, Ceyhan, Edenêve koç kirin.
Xendûk, Qubîn
Xendûk (1928: خندوك / Xendûk; 1946: Henduk; bi tirkî: Kaşüstü), gundekî Qubîna Batmanê ye. Gund ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Mîrseyî
Mîrseyî, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Steinhöring
Steinhöring şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zeuthen
Zeuthen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Herbê
Herbê gundekî navçeya Nisêbîna Mêrdînê ye.
Sacquenville
Sacquenville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Pîdarun
Pîdarun, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dîskawe
Dîskawe, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ouistreham
Ouistreham, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sully-la-Chapelle
Sully-la-Chapelle, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Mihemed Arif Cizîrî
Mihemed Arif Cizîrî, hunermendê bi nav û deng û dengxoş di sala 1912ê zayînî li Cizîra Botan, cihê mêr maqûlên kurd hate dinê û çavê xwe vekir. Hatina Mihemmed Arif bo ser dinê hevçax bo tevî Împaratoriya Osmanî û şerê êke cîhanî û qir kirin û kuştina bi kome Ermeniyan bi destê dewleta Usmaî ku bêhna xwînê tevlî şîrê dayka Mihemmed Arif de bû.
Jiyan
Di zarokatiya xwe de vî jî mîna hemû zarokên Cizîrê guhdariya wan bas û mijaran dikir ku ev qesabxanên bo Ermeniyan danabûn. Her lewema wî bi çavên zarokiniyê pirsan ji xwe dikir, eva bo çi û ji ber çi û heta kengî? Lewaz bûna Împaratoriya Kevnare Usmaî û herifîna dergehê bilinde vê Împratoriyê û pêk hatina çendîn dewletan li ser vê axê û kuşt û kuştar û girtina xelek' û şerê yeke cîhanî bûye hegera têk çûna jîyana Giştî ya xelkê deverê.
Mihemmed Arif ji sala 1925 hetanî 1929'ê de, jîyana xwe di girtîgeha Dîyarberkr' de bihorand, navbirî wê demê bi çavê xwe mêze kir ku çavan seyda û hevalên wî yek bi dîv yêkê bi bê dengê hatine Qenaredan. Îdî ji vê rojê ve hizrek kevte mejiyê wî, hizra Welatparêziyê û bîr û hizra wî di hemberî cîhanê da hatin guherîn û bi çaveke din mêzeyî çepeliyên cîhanê dikir. Dunyayeke bê bawer ku merofv têde çi bihagiraniyek nine.
Piştî serbest bûn ji hepsa Dîyarbekrê, Mihemmed Arif çend mehan li kulanêt Cizîrê avkêşî kir. Di hemen demê da jî dest bi sitirîna stirana kir, namze ev stiranên pesin û mehta gernasan dikin û hem jî neqencî û kirêtiya kesên xweînmij û sitemkar eşkere dikir. Em dikarin bêjin hemû stiranên vê ên bijare û demê lawîniya wî da li salên reş di wê çerxê da renge dervîşî' didan, nemaze li varê wan merovên bi destê dujminan hatne êşandin. Mîna Emê Gozê, Xelîlê Xazî, Salihê Norî, babê Norî, Nadir Beg û zaf ji mêrxasên dinêye Kurdan. Stiran gotin yek ji xasmaniyên xelkê Cizîrê ye. Dibêjin rojekê Mîrê Botanê biryarek der kir ku ev kesê Cizirê bit, stiranekê nezanît yan qesîdeyekê nexwînît bila li Cizîrê nemîne.
Dayka Mihemmed Arif (Edila) li Cizîra Botan dengbêjeke bi nav û deng bû. Li bin çavedêriya dayka seydayê stiranbejên Cizîriya "Edwê Noran" heftî nebû, ku Mihemmed Arifê zarok du sê caran tev dayka xwe û "Celîla Leelê" û dayka Remezan Cizîrî neçûbane şahî û dawetan û xelkêt Olî li hinek malên Cizîriyan, wek xwandina Mewlûda Pêxember û Medîhe û helbestan, nemaze li demên hecê û sinet kirina zarokan û xitim kirina Quranê. Lewma şagirdê dayka xwe, çeleng û zîrek bû û dizanî gihdarên wî çi terze stiran divên, lewma bi lez xwe berda nav dilê wan û karî bigehîje armancê. Xelk zû bi axîn û nalînên wê dihesiyan, ji ber ku ev axîn û nalînên ji devê Mihemmed Arif dibarîn, hemû ji kovan û keserên vwan dihatin. Ji ber wê yekê û hewcehiyên hizr û bîrê û dilê xwe li serê salên siyan qesta Duhoka dasînan kir, li Duhokê orteke nûv bo dengê xwe mêze kir û dest bi stiran gotinê kir. Lî wêderê xaringehek vekir heta nanê rojê peyda biket û rojê nan difirot û şevê jî tev heval û merovên mîna xwe belengaz dirûnişt û stiran digot.
Xendûk, Hezex
Xendûk, gundekî ser navçeya Hezexa Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Mihemed Arif Cizîrî
Jiyan
Paşê ço eskeriyê û piştî eskeriyê li dûmahiya salên sêyan de xwe kire sinetçî û berê xwe da gundêt dûr, bo sinet kirina zarokên xelkê, ev şola nûv ya Mihemmed Arif bûye sedema vê ku Mihemmed Arif zêdetir ji berê têkeliya xelkê biket û tevî xelkê rencber û îzakêş û çave kirî bijît. Navbirî li bin sîbera vê sinetçiyêda karî têr ava edet û rewşên xekê û mîrata stirana Kurdî ji serekaniyê vexot. Sal bo salê nav û dengê Mihemmed Arif bilavtir diobû. Di geryanên xwe da çi li guvend û şahiyan û çî li kuçk û Divaxanêt şevên Kanona zaf tişt guhdarî dikir. Di sala 1946'an û 1947'an bû hegera bizvîna hizra derwêşatiyê di hundura Mihemmed Arif de tîpeke ayînî bi serokatiya xwe pêk anî. Endamên vê tîpê navbirî bûn ji: Piştî salekê Mihemmed Arif qesta Bexdayê kir û xwe gihîande kompaniyên tomar kirina stiranan û tevî wan hinek ji stiranêt xwe tomar kirin. Bi firotina wan stiranan li Kurdistanê hinek rewşa Jîyana Mihemmed Arif baş bû û roj bo rojê Mihemmed Arif nav û deng peyda dikir û tevî hunermend û rewşenbîran pêwendî digirt. Mihemmed Arif her di vê qunaxê da tevî hunermendên bi nav û deng wek Elî Merdan, Resol Gerdî, Hesen Zîrek, Tahir Tofîq, Hesenê Cizîrî, Cemîl Beşîr, Meryem Xan, Fewzîye Mihemmed, Nesrîn Şêrwan nasyar bû.
Deggendorf
Deggendorf, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Deggendorfê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Mihemed Arif Cizîrî
Jiyan
Di sala 1949'an Mihemmed Arif xwe gehande radyo kurdî ya Bexdayê û ji aliyê berpirsên radyoyê ve bi germî hate pêşwazî kirin û Mihemmed Arif karî piraniya stiranên xwe ji rêya radyoê ve bigehîne guhê guhdaran. Stirana Mihemmed Arif ya Xezal – Xezal wek birişskê di nav xelkê da belav bû û cihê xwe di dil û hundura guhdaran da vekir. Îzgeha Kurdî bi belav kirina stirana Xirabû - Xirabû bi dengê Mihemmed Arif xweli ber dilê guhdaran şirîntir kir û Mihemmed Arif jî mîna stiranbêjeke mezintir dihate çav lêkirin. Distiranêt Mihemmed Arif de Eşq û Evîn kesayetiya jinê û keça Kurd û şerê egîd û mêrxasan hemûyan cihê nemazeye xwe hene.
Mihemmed Arifê dengxoş û hunermend û sazbend di roja 1986.12.17ê hevberî 26ê Sermaweza sala 1371ê li bajarê Duhokê ço ber dilovaniya xudê û ji hunera Kurdî mal avayî kir û li goristana Şaxkê teslîm axê hate kirin (hate veşartin).
Berhem
Mihemed Arif Cizîrî nizîkî 1200 stran  tomar kirine 60 kasêt Xezal, Xirabû, Swaro, Pismamo, Yardilo, Ez Xezal im, Bêrîvanê, Befr barî, Babê Fexrê, hesenîko, Çiyayê Şengarê, Koçerê, Gulê Mehromê, Şevên Nîsana, Diyarbekir, Çiyayê Kurdistanê û hwd. Bo cara êkan tîra evîna dilê Mihemmed Arif ketiye tevgula Ertoşî, li devera şernexê ya ku dikeve Rojhilata Cizîra Botan, li destpêka salên siyan da piştî ku hatîye Duhokê hatiye bîravê û stirana Gulê Mehromê pê got û çendîn salan nigarê vê diberokê da bû. Li sala 1951ê bûye evîndarê jinekê li gundê kurê gavana ku navê wê Ilîzabêt bû, evîndariya wan çend salan dom kir.
Çavkanî
Siyamend Terbî, 28.03.2003 kurdistanmedia.com
Tirdap
Tirdap, gundekî bi ser navçeya Kop a Mûşê va ye.
Mirambeau, Charente-Maritime
Mirambeau, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Açumî
Gel Açumi an Xudmuni komek etnîkî ya nijada Farisî ne; Ew li başûr Iranran, ango başûrê parêzgehan Fars û Kirman, rojhilatê parêzgehê Bûşehr û hema hema li tevaya parêzgehê Hurmizgan dijîn.
Wekî din, gelek ji wan bi salan li welatên Kendava Farisî jiyane, di nav de: Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî, Behreyn, Kuweyt, Qeter û Oman û xwecihî têne hesibandin.
Piraniya wan Suni ne û hindikahiyên Şiîtiya jî di nav wan de têne dîtin, ev kes bi zimanê Açumi diaxifin; (Ya ku ji Farisiya nûjen nêztirî Farisiya kevnare ye).
Hosêynabad, Heris
Hosêynabad gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Yêrindag
Yêrindag an Êrindag (1928: Êrendik ; bi tirkî: Yamaçoba), gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Mezre
Çar mezre girêdayî gundê ne:
Anda, Heilongjiang
Anda, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Heilongjiangê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 520.000 kesî
Parsa Owen
Parsa Owen yan Puma pardoides, cureyekî pisîkên pêşdîrokî yên mezin û nemayî ye ji aliyê zanyar Richard Owen ve di sala 1846'an de hat dîtin. Parsa Owan ji cinsê Puma, lê berê ji cinsê parsan yan Panthera ji mêj ve hatibû nêrîn.
Mafên kesên LGBT li Erebistana Siûdî
Hevzayendîtî û transgender bi gelemperî wekî çalakiyên bêexlaqî û bêedebî têne dîtin, û qanûn kiryarên hevzayend bi cezayê darvekirinê,  zindana heta hetayê, cezayê pere, dersînorkirin û qamçiyan ceza dike ; "kastrasyona kîmyewî" jî hatiye bikaranîn. Di lêpirsîn û binçavkirinan de lêdan û îşkence tên bikar anîn. Şîdeta civakê li dijî kesên LGBT pêk tê.
Lîsteya fîlmên kurdî
Ji ber pêşveçûnên siyasî û teknologiyê, di van salên dawî de hejmara fîlmên kurdî zêde dibin. Li jêr lîsta fîlmên kurdî:
Parasız Yatılı Okul
Gorî sîstema perwerdeyê ya tirkan, ji dibistana dê-bavtiyê (baxçeyê zarokan, dibistanên amadekirina perwerdeyê) heya dawiya dibistana amadeyî hatine birêxistinkirin. Pirranî li bajarên Kurdistanê ne yan bo zarokên kurdan e.
Gelek caran bi îmtehanan şagirtan digirin lê heger pêdivî bê dîtin bêî îmtehanê jî zarokan qeyd dikin. Giranî didin sêwî û keçzarokan. Şagirt di atmosfereke nîv-leşkerî de tên perwerdekirin. Piştî dersên dibistanê, bi navê "Özel Etütler", anku, "Etûdên taybet", şagirt dersên zêde jî dibînin û gelek caran jî di van etüdan de karê pişavtinê tê kirin. Li her dibistaneke ev etûd bi navekê din tê binavkirin.
Dersên asîmîlasyona van dibistanan
Li van dibistanan zarok bêdirav tên xwedîkirin. Kinc (cil, pot, libas), pêdiviyên dibistanê, xwarin-vexwarin, hinekê pere bo terxankirinên prîvat hwd hemî bêdirav in û ji aliyê dewletê ce tên dayîn.
Exzerawa
Exzerawa, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Parasız Yatılı Okul
Dersên asîmîlasyona van dibistanan
Kesên ji van dibistanan derbas dibin, di dahatûyê de tirkî gelek baş diaxivin. Gelek ji wan karmendiyê dikin û heger bûbin mamoste, ew jî tevlî asîmîlekirinê dibin.
Sosyologê tirk İsmail Beşikçi van dibistanan gelek girîng dibîne û dibêje ku van dibistanan gelek ziyan dane neteweya kurd. Dîsa ew dibêje ku ev dibistanana taybetî bo asîmîlekirina kurdan in û di xizmetên xwe de gelek biserketine.
Exzerawa
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Exzerawa 127 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 26 e.
Pedro de Betancur
Pedro de Betancur, anku Pedro de San José Betancur (wekî Pêdro de San Xosê Betankûr bixwîne, jdb. – m. ), ezîz û mîsyonerekî xiristiyan e.
Ew li Tenerîfeyê wek zarokê malbateke feqîr hate dinê û bi 23 saliya xwe li Guatemalayê ji bo belavkirina ola xiristiyantiyê dest bi mîsyonertiyê kir. Di sala 2002an de ew ji aliyê papa Yûhena Pawlos II wek ezîz hate îlankirin.
Ew wek yekemîn ezîzê Giravên Kenariyê û Guatemala tê pejirandin.
Zimanê volapük
Volapük an jî volapuk (peyv tê wateya "zimanê cîhanê"; ji vol, cîhan û pük, ziman) zimanekî çêkirî ye yê ku di sala 1879-1880î de ji hêla keşîşê katolîk ê alman Johann Martin Schleyer ve hatiye çêkirin.
Çavkaniyên bêjeyên vî zimanê bastûrî yê alîkar li îngîlîzî, almanî, fransî û latînî ye. Vî zimanê çêkirî berê balkêşa mirovan kişandiye û bi sedan mirov hînî volapük bûne û gelek kovar û pirtûk pê derketine. Lê bi derketina zimanekî çêkirî yê nû yê bi navê esperanto ve cihê xwe berdaye wî zimanî.
Volapük jî yek ji zimanên projeya Wîkîpedyayê ye.
Alfabeya wî
Li alfabeya volapükê 27 tîp hene:
Aa Ää Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Öö Pp Rr Ss Tt Uu Üü Vv Xx Yy Zz
Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde (pirtûk)
Meseleya seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde (sernavê resen ) romaneke gotîkî ya nivîskarê skotlendî Robert Louis Stevenson e, ku yekem car di 1886an de hate weşandin. Ew li ser pratîkê dadrêsê Londonê bi navê Gabriel John Utterson e ku bûyerên ecêb ên di navbera hevalê xwe yê berê, Dr Henry Jekyll, û Edward Hyde yê xerab de lêkolîn dike. Bandora romanê wisa ye ku ew bûye perçeyek ziman, bi hevoka gelêrî "Jekyll û Hyde" behsa kesên xwedan cewhereke dualî ya ku nayê pêşbînîkirin dike: ji derve baş, lê carinan jî bi xof şok.
Roman di 2020an de ji aliyê Ciwanmerd Kulek ve hate wergerandin bo zimanê kurdî.
Ara (gol)
Ara (gol), goleke di nava sinorê parêzgeha Østfolda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 33,65 kîlomêtre ye.
Arnsberg (dever)
Arnsberg yek ji herêmên hikûmetî (Regierungsbezirk) ên Nordrhein-Westfalen, Almanya ye.
Navçe
Kreise (navçe)
Cesan
Cesan bajarekê başurê kurdistanê ye ku li ser sinorên başur û rojhilat da ye, û ew navçeyek ser bi Walîtiya Wasit e li qeza bedre û, 70 km rojhilatê Al-Kut, navenda parêzgeha Wasit. Cûdahiya bajêr li ser girekî hatî çêkirin. Nahiya di sala 1929-an de bi biryarnameya melekî ya îraqê hate afirandin. hejmara navendî ya bajarî 25.000 kese û hemî kurdin .
Vaterstetten
Vaterstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Autremencourt
Autremencourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Moëze
Moëze, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Agnan-de-Cernières
Saint-Agnan-de-Cernières, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Deidesheim
Deidesheim, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li herêma Rheinland-Pfalz ya Almanyayê ye.
Parfouru-sur-Odon
Parfouru-sur-Odon, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Puisseguin
Puisseguin, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sully-sur-Loire
Sully-sur-Loire, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Çiyayê Hesena
Çiyayê Hesena, (bi tirkî: Hasan Dağı) çiyayeke volkanîk e ku bi lûtkeyek 3268 mêtre ji asta deryayê û 1922 mêtre bi lûtkeya hevrazî ji erdê bilind e. Du kraterên mezin ên bi navê Hesena biçûk û Hesena mezin hene. Piraniya Çiyayê Melendizê ji lavên ku ji van her du krateran herikîne çêbûye.
Çiyayê Hesena di nav sînorên parêzgehên Aksaray û Niğdeyê de ye û çiya heta 1750 mêtreyan bi daristanên darên berûyê hatiye dorpêçkirin. Bi taybetî kratera Hesena mezin ku kona volkanîkî yê sereke pêk tîne, ji nişke ve ji deştên Deşta Aksarayê li bakurê rojavayê Deşta Obrukê li rojava û Deşta Borê li başûr radibe, dîmenek xwezayî ya abîdeyî pêşkêşî dike.
Dîrok
Yekîneya volkanîk a Çiyayê Hesena ji serdema dîrokî ve xewê wî berdewam dike. Li qûntara çiyê bajarê Romaya kevn a Nora cih digire. Mirovên li rûniştgeha kevnare ya Çatalhöyükê ji derdora Çiyayê Hesenê obsîdyan berhev dikirin û dibe ku ew bi tiştên luks re, bi mirovên ji niştecihên din re danûstandinê kirine. Neynikên obsîdîyan û mohr jî li herêmê hatine dîtin.
Gîldîr
Gîldîr gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pîresal
Pîresal, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Karbondîoksîd
Karbondîoksîd (formula kîmyewî ) gazeke asîdî ya bê reng e ku çiriya wê 53% ji ya hewaya ziwa bilindtir e.
Putalibazar
Putalibazar, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Gandaki Pradesh de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 30.704 kes hatiye hejmartin
Zenge Lîn
Zenge Lîn, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
10 (cudakirin)
Pir manên 10 hene.
Golden Gate
Golden Gate (bi kurdî Deriyê Zêrî) tengaveka, Okyanûsa Pasîfîk bi Kendava San Francisco ve girêdida ye. Ew dorê 8 km dirêja û firehiya xwe navbera 1,6 km û 3 kîlometreyan diguhêre. Ew navî xwe ji koça bo zêrayên di sala 1848an de hatibû meydanê digire. Di wê salê de gelek zêrvan bo zêr hatibûn wir û bi keştiyên xwe bendera San Francisco tijikiribûn.
Heta wa sala ko zêrvan hatibûn Spanîyan ew wek "Boca del Puerto de San Francisco" binav dikirin.
Herdu kelakên wê tengavê ji1937an virde bi piraya navdara Piraya Golden Gate bi hev ve tên girêdan.
Diana, prensesa Wales
Diana, prensesa Wales (bi navê xwe yê fermî Diana Frances Spencer; 1 Tîrmeh 1961 - 31 Tebax 1997) endamek malbata keyaniya a Brîtanî bû. Ew jina yekem a Charles III (paşê Prince of Wales) û diya prensên William û Harry bû. Heya roja îro, Diana bi gelemperî ne tenê wekî prenses Diana, lê di heman demê de pir caran wekî Lady Diana an Lady Di jî tê binav kirin, her çend wê sernavê "Lady" bikar neaniye. Çalakî û gewriya wê ew kir îkonek navneteweyî. Wê populerbûneke domdar û çavdêriya gelemperî ya hema hema nedîtî bi dest xist.
Kurtejiyan
Diana di nav esilzadeya Brîtanî de ji dayik bû û li sîteya xwe ya Sandringham nêzî malbata qral mezin bû. Di sala 1981 de, dema ku wek alîkara mamosteya zarokxaneyê dixebitî, wê prensê Wales, kurê mezin ê keybanû Elizabeth II, nas kir. Zewaca wan di sala 1981an de li Katedrala St Paul pêk hat û wê kir prensesa Wales, rolek ku tê de ew ji hêla gel ve bi coş dihate pêşwazî kirin. Du kurên wan çêbûn, William û Harry, ku wê hingê di rêza paşguhkirina textê Brîtanî de duyemîn û sêyemîn bûn.
Wekî prensesa Wales, Diana li ser navê key erkên padîşah girt û nûnertiya wê li fonksiyonên li seranserê deverên Commonwealth kir. Ew di medyayê de ji ber nêzîkatiya xwe ya ne kevneşopî ya ji bo xebata xêrxwaziyê hate pîroz kirin. Piştgiriyên wê di destpêkê de li ser zarok û kal û pîran bûn, lê piştre ew bi tevlêbûna xwe di du kampanyayên taybetî de hate nas kirin: yek helwestên civakî yên li hember nexweşên AIDSê û pejirandina wan, û ya din jî ji bo rakirina mayînan, ku bi rêya Xaça Sor a Navdewletî dihat pêşxistin. Wê her weha hişyariyê zêde kir û ji bo awayên alîkariya mirovên ku ji penceşêrê û nexweşiya derûnî bandor bûne parêzvanî kir. Diana di destpêkê de ji ber şermîniya xwe dihate nas kirin, lê karîzma û hevaltiya wê ew di nav gel de populer kir û bû alîkar ku navûdengê wê ji hilweşîna dijwar a zewaca xwe xilas bibe. Ew wekî fotojenîk dihate hesibandin û di salên 1980 û 1990an de pêşengek modayê bû.
Di sala 1997an de mirina Diana di qezayek trafîkê de li Parîsê bû sedema şîna giştî û bala medyaya cîhanî. Lêpirsînek piştî Operasyona Paget, ku ji hêla Polîsê Bajarê Mezin ve hatî vekolîn, biryara "kuştina neqanûnî" vegerand. Mîrateya wê bandoreke kûr li ser malbata key û civaka Brîtanî kir.
Zorneding
Zorneding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xendek, Colemêrg
Xendek gundeki herî xweş ên Kurdistanê ye. Xendek qirkirina Ermeniya gundekî Ermeniyan bû. Li gund hîn jî 3 dêr û 2 dirhe hene. Xendeki zozan u çiyayên pir balkeş hene. Zozana Mêrgereş, Çala Berxo (Berxo keseki file bû) ên herî xweş in. Çiya Hisar, Bêşemle û Çiya Reşkê ye.
Li gund du eşîr in ji baskê Ertoşiya dijin: Gewda û Mamxura. Herdu eşir bi salan bi hevra şer dıkır. Lê belê piştî têkoşina azadiya kurd ramana feodal rakir eşîr bi dil xweşî bi hevra dijîn. Sala 1994an ji ber ku alîkarî didin şervanên PKK gund hate valakirin û hemû berjewediyên wî hatin şewitandin.
Gund ciranê Feraşîn (Şirnex, Beytüşşebabap), Doav (Wan, Payizava), Balekan, Navguza, Tamzure (Colemêrg) ye.
Gund girêdayê navçeya navendî a Colemêrgê ye. Hine çend malek li dijîn. Zext û zordariya dewleta Tirk ya ku ji bo Sîxuryê, cerdavanyê dewam dike.
Gurik
Gurik (bi  tirkî: Kuşkaya) gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Delbrück
Delbrück, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Paderbornê li herêma Nordrhein-Westfalen ya Almanyayê ye.
Erdebîl, Îran
Erdebîl bajarek li bakûrê rojawa Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 412.699 kes lê dijin.
Erdebîl, navenda parêzgeha Erdebîlê ye.
Sury-aux-Bois
Sury-aux-Bois, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Saint-André-de-l'Eure
Saint-André-de-l'Eure, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Mons, Charente-Maritime
Mons, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Zimanê îdo
Îdo yan jî zimanê îdo (bi îdo: ido), navê zimanê çêkirî ye.
Îdo ji bo çêkirina zimanekî ragihandinê yê nû yê navbera mirovan di sala 1907an de ji hêla Uniono por la Linguo Internaciona Ido ("Yekîtiya ji bo zimanê navneteweyî yê îdo") ve hatiye pêkanîn.
Ev ziman dişibe zimanê esperanto û ji bo rakirina kêmasiyên esperanto hatiye çêkirin. Kesên ku îdo dizane bi hêsanî zimanê esperanto jî fahm dike. Cûdahiya herî giring a nava wan du zimanan de alfabe ye. Îdo alfabeya standard a latînî bi kar tîne. Lê di nava alfabeyê esperanto tîpên q, w, x û y tune ne, cihê wî tîpên ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ û ŭ hene. Tê texmînkirin ku sê-çar hezar kes zimanê îdo dizanin.
Louis de Beaufront zanê navdar ê zimanê esperanto û komeke esperantîstan a din bawer dikir ku esperanto, wek zimanekî navneteweyî, hê jî pir dijwar e û divê bêtir were hêsankirin. Lê piraniya endamên civaka esprantîstan nedixwast dest li binema û binçîna esperanto bidin, ji lew re Louis de Beaufront û koma xwe zimanê îdo afrand.
Lennestadt
Lennestadt bajarokekî navçeya (Landkreis) Olpe li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Pennedepie
Pennedepie, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şêrko
Jiyan
Ew li gundê Ecdankê (Ecdankanê) nêzî bajarê Diwînê li Ermenistanê hatî bû dinê. Ew lawê Şadî, birayê Necmedîn Eyûb, yek ji bavikên xanedana Eyûbiyan bû. Ew ji malbata Şedadiyan bû. Ji pê şedadiyan di 1130î de hilwaşiya re, Şadî çû Bexdayê, ji pê re jî Tikrîtê. Şêrko ji pê bavê xwe mir re pêşangiya xanedanê û kargeriya Tikrît dewam kir. Dema ku Şêrko xiristiyanek li Tikrîtê di 1138an de kuşt, Şêrko û birayên xwe hatin sirgûn kirin. Ew ketine artêşa Zengî û pê Nûredîn Zengî mir re ew li Mûsilê bû paşwera wî.
Sefera Misrê ya yekem
Di 1163an de Siltan Nûredîn ew şandine ser Misira fatimî. Di wê seferê de Selahedîn jî bi Şêrko re çû Misirê. Li wir wî lihevnehatineke navbera Şawer û Zirxem (Dhirgham) de wî hêla Şawer girt û Zirxem hat kuştin. Lê ji pê Şawer anî wezîriyê re navbera wan de gengaşî der ket û Şawer hembera Şêrko bi Amalrîkê yekem ê Orşelîmê (Amalric I) re hevalbendî kir. Amalrîk Şêrko di 1164an de li Bilbeysê bin xist. Berambera wê Nûredîn êrîşî dewletên Xaçiyan kir û heman heman Antakya dagir kir.
Sefera Misrê ya duyem
Şêrko di 1167an de şûn da derkete sefereke ser Misirê. Şawer dîsa bi Amalrîk re hevalbendî kir. Amalrîk Şêrko li Îskenderiyê bin xist. Lê wê demê de Amalrîk bi Împaratoriya Bîzans re hevlabendî ji bo dagir kirina Misirê bi tunî kir. Vê carê jî Şawer alîkarî jî Şêrko xwest. Lê ew vegeriye Şamê.
Sefera Misrê ya sêyêm
Di kanûna paşîn a 1169an de Şêrko kete Qehîreyê û Şawer dar xist. Şêrko xwe li wir wek wezîrî fatimiyan da zanîn. Lê du mehan din mir.
Kênge ew mir Selahedînê Eyûbî, yê ku di seferên Misir de bi Şêrko re bû, di wezìriyê de bû paşwerê wî. Ji pê Misir û Sûrî yek hev kir re wî paşweriya Nûredîn re jî kir û xaçperest ji Xakên pîroz derxistin.
Dibêjin ku, Şîrkûh tê maneya şêrê çiyayî, anku Şêrko.
Govece
Govece (bi tirkî: Beşkuyu), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Melîad
Melîad (Yewnanî: Μελίαι), Mîtolojiya Yewnanî de cureyekî drîadan e. Giyanên benavan e. Dema Kronos, Ûranosê xesand xwînê wî rija Gaîayê ji wan dilopên xwînê çêbûn. Di Mîtolojiyê da Nîmfêyên ku Zeusa pitik li girava Krîtê diken, Zeusê re şîrên bizinê Amaltheayê û hingiv diden.
Dihat bawerkirin ku çaxê hêj jin nehatibûn afirandin ew hevaltiya mêran dikirin, mirovatî ji wan zêde bû.
Hermann Weyl
Hermann Klaus Hugo Weyl (jdb. 9ê çiriya paşîn a 1885 li Elmshorn; m. 8ê kanûna pêşîn a 1955 li Zürich) matematîknas, fîzîknas û fîlozofekî navdar ê alman bû.
Ji David Hilbert û Hermann Minkowski perwerde dîtiye. Li ser fîzîka angaştî û cîhana hejmaran gelek rawestiyaye û bandora teroriyên wî li gelekan bûye. Zagonên elektromanyetîzmê bi relatîvîtiya Einstein ve girêdida.
Diyarbekir (qeza)
Qezaya Diyarbekrê yek ji qezayên parêzgeha Diyarbekrê ye. Navenda qezayê serbajarê Amedê ye.
Alyar
Alyar, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Alyar 114 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 23 e.
Kosekan
Kosekan eşîreke Kurdî li Sûriye û Tirkiyê, ji gundên Kosekan Tilêlûn û Hewaşiyê û Nofeliyê û Bîrik û Mayaş û Mişwalî û Bellê û Cabol û Şebek û Abrê
Montendre
Montendre, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Çame
Çame, gundekî bi ser navçeya Mêrgesor ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye, yek ji gundên eşîra Şêrwanî ye.
Delitzsch
Delitzsch, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Nordsachsenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Lope de Vega
Lope de Vega Carpio (jdb. 25 çiriya paşîn 1562, Madrîd, Spanya - m. 27 tebax 1635, Madrîd) yek ji helbestvan û şanogerên herî girîng ê Serdema Zêrîn a Spanî bû û bi dirêjkirina xebata wî, yek ji nivîskarê herî berhemdar di wêjeya cîhanê de ye.
Gey
Bêjeya gey di ferhenga îngilîzî ya Oxfordê de “kesê/a hevzayendxwaz (bi gelemperî mêr)” hatiye ravekirin. Gey, berê ji ber ku kêmasiya bêjeyeke pênasandina hevzayendxwazên mêr tunebû, hatiye bikaranîn û bere bere dest bi nîşandana “kesê/a hevzayendxwaz” jî kiriye.
Gey (nêrxwaz)
Di îngilîzî de cihêtiyek di peyvên homosexual û gay heye. Homosexual bi piranî taybetiya berpêbûniya kesan dike ango têgînek bijîşkî ye  ; gay jî nasnameya kesan dike. Wekî mînak her homosexual ne gay e, lê her gay homosexual e. Di gelek çand û civakan de kesên homosexual tê fedîkar û biçûkxistin û ew kes piranî dibin qûrbanên cudakeriyê. Ji bo rastî tundiya devkî û fizîkî, homofobîyê nebin, berpêbûniya xwe vedişêrin. Lê kesên gay, hevzayendxwazbûna xwe venaşêrin û weke nasnameyeke eqliyetan diparêzin û pir caran tevlî têkoşînên mafên LGBT dibin an jî derî têkoşîn bin jî ji civaka LGBT tên hejmartin.
Bi kurdî
Bi kurdî piranî wergerên peyva homosexual wekî homoseksûel, hevzayendxwaz, hevzayendbaz, hevregezxwaz, nêrxwaz(ji bo mêr), mêxwaz (ji bo jin) û herî wekî din ji bo gey hatiye bikaranîn. Li çapemeniyê de bikaranîneke hevpar tuneye. Ji bilî van peyvan ji bo biçûkxistin û pênaskirina mêrên hevzayendxwaz gelek peyvên homofobîk hene mîna qûnde, qûnder, qûnek, hîz, qûnfiroş û gelek caran li hin malperên kurdî tên bikaranîn. Ji bo jinên hevzayend jî wekî peyvên panik û panpanok tên bikaranîn
Dîrok
Berî sedsala 20an ji bo kesên hevzayend têgînek nedihat bikaranîn. Ev rewş van kesan derî ji misogeriya qanûnî dikir. Ji van kesan re li nav xelkê nav û navlêkên cuda dihat bikaranîn û têkiliyên hevzayendî yek ji çalakiyên tawanî, êrîşekî li dijî civak dihat pejirandin û homofobî her tim dihat dilbijîkirin. Piştî şoreşa zayendî ya li salên 1960an de despêkir, pêvajoya pêşketin û daxwazkirina mafên qanûnî ya der heqê ferden hevzayendan re qewimand.
Rewannasî
Rewannasî yek ji beşên zanistê ye ku yekem car hevzayendxwazî weke berpêbûniyeke cihê vekolaye. Di nav nexweşiyan de dabeşandina hevzayendxwaziyê û nexweşdîtina nêrxwazan ji aliyê zayendnasên Ewropayê ve hat çêkirin. Di sala 1886an de zayendnas Richard von Krafft-Ebing di pirtûka xwe ya bi navê Psychopathia Sexualisê de tevgerên zayendî yên bêzêdebûnê bi dawî dibin ku hevzayendxwazî yek ji wan e, di bin beşa rêşaşbûna zayendî de rêz kir. Li gorî wî hevzayendxwazî him ji dayîkbûnê tê û him jî dû re tê bûyîn û bi xelaskirina masturbasyonê û tedawîkirina nevrozê hevzayendxwazî wê ji meydanê rabe.
Li gorî baweriya Sigmund Freud, hevzayendxwazî di zarokaniyê de yekgirtina zarok bi ebeveynan re ku bi bandora yê xwediyê dijî zayenda wê/wî, pêk hatiye û ew wekî encama lihevxistina geşedana psîkoseksuel pênasandiye.
Heta di nav sedsalên 20an de modelên patalojîk ên hevzayendxwaziyê standard e.
Daxuyaniya American Psychological Association (Yekîtiya Rewannasiyî ya Amerîkî), American Psychiatric Association (Yekîtîya Psîkyatrîk a Amerîkan) û National Association of Social Workersê (Saziya Karkerên Civakî ya Netewî) wanî ye:
“Li ser hevzayendwaziyê nêrîna hevpar a beşên tevgerîtî û zanistên civakî û rewannasî ev e ku tevgerên hevzayendxwazîyî û hestên evînîkî yên li hemberî hevzayendên mirov, guhertoyeke normal û erênî ya zayendî ya mirov in.”
Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê hevzayendxwazî ku di sala 1977an de di ICD-9ê de wekî nexweşiyeke rewanî dabeşandibû, bi pejirandina Kongreya Tenduristiyê ya Cîhanê a 43. ve (17 Gulana 1990) ji ICD-10ê derxist.
Xarabêşar
Memanî, gundekî bi ser navçeya Kop a Mûşê va ye.
Gey
Rewannasî
Li ICD-10ê berpêbûna zayendî ya egodîstonîkê pê ve kiriye ku ev tê wateya ji sedema xerabûyîtiya tevgerî yan jî derûnî xwestin ku berpêbûna zayendiya xwe an jî nasnameya zayenda xwe biguhere.
Saziya Psîkiyatrî ya Çînê, piştî xebat û lêkolînên 5 sal dewamkiriye, di sala 2001ê de hevzayendî ji senifandina nexweşiyên derûnî derxist.
Daxuyaniya Komeleya Psîkiyatrên Brîtanyayê wanî ye: “Vekolîn dinimînin ku gey, lezbîyen an jî duzayendxwazbûn guncawî tenduristiya rewanî ya normal e. Ji ber ku mêxwaz, nêrxwaz û duzayendxwaz ji aliyên civak, malbat û hevalan tên vederandin û dûrxistin, di nav wan de rêjeya pirsgirêkên rewanî bilind derdikeve. Her çiqas komên kevneşopên Amerîkayê angaşt bikin ku 'ev pirsgirêkên rewanî ji ber hevzayendxwaziyê pêk tên' jî peyt û selmana wan tune ne.”
Piraniya lezbîyen, gay û bîseksuel, bi heman sedemên(stres, zehmetên pêwendiyê, li hawira kar û civakê gurivîn hwd) heteroseksuelan dixwazin psîkoterapî bistînin.
Girîngiya berpêbûniya zayendiya wan li ser tedaviyê dibe ku pir be, hindik be yan jî qet bandora wê tune be.
Mimkûn e ku lezbîyen, gey û bîseksuel rûbirû bi xetera anti-gay bimînin. Ev tevgerên derûnnas çavkaniya xwe ji agahiyên pirtûkên ku di sedsala 19. Û 20. de hatiye nivîsandin, distîne. Wekî mînak Richard von Krafft-Ebing û Sigmund Freud.