cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gülşen
Mirovhêzî
Hunermendê ku bi hesasiyeta xwe ya ji bo projeyên berpirsiyariya civakî tê naskirin, di sala 2011an de ji bo projeya perwerdehiyê ya Stars of İstanbul ya UNICEFê stranek bi navê 'Stêrka Herî Ronahî' nivîsî û got. Gülşen di sala 2012an de bi koma The New York Gypsy All-Stars ku yek ji komên ku muzîka romî li DYA yê pêşkêş dike, li 5 bajarên cuda yên DYA yê bi turneya 8 rojan li DYA yê konseran da. Di gera konserên xwe de li bajarên DYA yê yê wekî Boston, New York, Washington, Chicago û New Jerseyê konserên xwe lidarxist.
Zîndankirina wê yî ji ber henekekê
Gülşen di Nîsana 2022-an de di dema performansê de bi koma xwe re henek kir û bi îdiaya gotinên nefretê di 26ê Tebaxê hat girtin. Wê li ser yek ji muzîkjenan got: "Ew berê diçû lîseya Îmam Hatîp. Ji ber vê yekê ew îro ew qas pûşt e." Di meha tebaxê 2022-an de siyaset ketiye navberê û biryar hat dayîn ku Gülşen bikeve girtîgehê. Eşkere ye ku ev yek beriya her tiştî bi berteka hêrsbûyî ya AKP’ê ya Serokkomarê Tirk Erdogan ve girêdayî ye, ji ber ku ev lîseyên olî yên bi navê Dibistanên Îmam Hatîp projeyek sereke ya hikûmetê ne. Serokkomar bi xwe jî çûye dibistaneke wiha. Hikûmeta ku desthilatdariya wê digihêje 20 salan bi salan e di her astê de destekê dide van dibistanan, û îro li van dibistanan derdora 700 hezar xwendekar hene.
Sedema rastîn a girtinê
Vîdeoya ku Gülşen henekê xwe dike piştî çar mehan bû pirsgirêk. Bi awayekî fermî tê gotin ku daraz serbixwe ye û dozên bi îdiaya gotinên nefretê lêkolîn dike. Lê pisporên siyasî dibêjin ku mijara bingehîn parçekirina welat li ser parçeyekî laîk û îslamî ye.
Perêwend
Perêwend an Payrawenî êleke li herêma kirmaşanê ye. Ji devoka vê êlê re, a ku li ser lekî tê jimartin, Perêwendî tê gotin. Navê eşîrê Payrewan e. Li derdora Çiyayên Neraman, Paraw û Bêstûn dijîn.
Cirêfê
Cirêfê, du gundên bi navçeya Bismila Amedê ve girêdayî ne. Li kêleka çemê Dîcleyê ne. Cirêfa Jor û a Jêr he ne. Li derdora wan, Seletê, Gundikê Evdî, Qerecixê he ne.
Debara gund bi çandinî, xwedîkirina heywanan û bi masîvaniyê ye.
Berkêşk
Berkêşk, kêşo, dexîl parçeyek ji mobîlyayê ye ku bo tiştan bixinê tê bikaranîn. Dolap, mase, nivîn, kincdank (an cildank), camedan ûêd gelek mobîlyayan de berkeşk hene.
Navê giştî kêşo ye (yan kêşok)
Navê vê fonksiyonê yê giştî, kêşo ye. Ango tişta ku tê kişandin. Lê ji ber ku pirranî ji berê ve tên kişandin, bo hemiyan jî berkêşk dibêjin. Heger kêşo di binê mobîlyayê de be, binkêşk tê gotin.
Kîklop
Kîklop (bi yewnanî: Κύκλωπες, Kîklopes) di mîtolojiya yewnanî de cinsekî dêwan e. Zarokên Ûranos û Gaiayê ne. Kîklopan di eniyên xwe de bi tenê yek çav he ye. Rijd in, karên hêsin û keviran dikin ji ber ku gelek bi quwet in. Rijdbûna wan jî ji ber xebatên wan peyda dibe.
Grammy
Xelatên Grammy Xelatên ji eslê Muzîka Amerîka'yê ye. Ji endûstristîya Muzîka Amerîka'yê de xwedîyên Xelatên Grammy ye. Ji sala 1957'an heta îro tê tertîpkirin. Xelat ji alîyê damezreka bi navê Akademîya NARAS (The Recording Academy) tê dayîn. Grammy, xwedîyê pêwendîya Sînema Cîhanê ya ji çapa Xelatên Oscar re. Ji van Xelatên Grammy 108 kategorîyên cuda ye û 30 Cureyên Muzîk cuda ye.
Kîklop
Piranî li ser ocaxa hesinê û alikariya xwedawend Hêfestos têne teswîrkirin. Tê bawerkirin ku dengên ji volkanan tên dengê xebatên kîklopan e.
Bibertal
Bibertal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Grammy
Xelatên Grammy ên Hilketî
Weka Hunermend Rihanna, Eminem, Alicia Keys, LeAnn Rimes, Norah Jones, Taylor Swift û Madonna rekora Xelatên Grammy ne.
Bunnik
Bunnik, şaredariyeke bi ser parêzgeha Utrechta Holendayê ve ye.
Darjeeling Happy Valley (çay)
Darjeeling Happy Valley cureyekî çay e ku li çandgeha Happy Valley (Darjeeling, Hindistan) çêdikin. Çayeke organîk e.
Enzar
Anzar Bajarokekî bi girêdayîya navenda navçeya Muş ê ye.25 km ji Muş ê dure.Di 1990 de bu Şaredarî.Şaredarîya Anzar ê ji sê Gundan pêk te, Ji Gundê Dom ê, Palas ê u Anzar ê.Şaredarî di Dema Turgut Özal da Navê Anzar ê girt.
Elîawa Nokdere
Elîawa Nokdere gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 112 kes (22 malbat) bû.
Buckautal
Buckautal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Zeko
Zeko, gundekî Bismilê ye. Nêzî Zengilo û Belê ye
Çîçeklûya Başqele
Çîçeklûya Başqele gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 438 kes (118 malbat) bûn.
Bêyg Ovêysî, Seqiz
Bêyg Ovêysî gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Xaneqînî
Xaneqînî navê xelkê Xaneqînê ye û devoka kelhûrî ya ku li Xaneqînê xeber didin.
Fatime bint Esed
Fatime bint Esed (erebî: فاطمة بنت أسد, farisî: فاطمه دختر اسد), Keça Esed bin Haşîm e û jina Ebû Talibê apê Muhemmed pêxember e. Dêya Elî ye ku piştî Xedîcê misilmana herî pêşîn e. Xwesiya keça Muhemmed a Fatimeyê ye.
Wextê ku Muhemmed pêxember hê zarok bû dê û bavê wî wefat kiribûn Fatime bint Esed bi Ebû Talib re weke zaroka xwe lê mêze kiriye.
Tarxûn
Tarxûn (artemisia dracunculus) riwekek ji famîleya beybûnan (asteraceae) e. Riwekeke pirrsalane ye. Li cihê ku hatiye ajotin, 8-10 salan beî problem ber dide. Ji Sîbîryayê belav bûye.
Fatime bint Esed
Dema Fatime bint Esed wefat kiriye Muhemmed pêxember ji bo wê gotiye "Min dêya xwe wenda kir". Fatime bint Esed di goristana Cenetûl Baqî de hatiye definkirin.
Tarxûn
Bejna wê 120-150 cm bilind dibe. Wekî biharbêhn (biharat) di pêjgeha kurd de tê bikaranîn. Bi taybetî tevlî hin hêyavk, şorbe û seleteyan dikin. Di pêjgeha fransî de cihekê girîng digire.
Bijîşkiya gelêrî ya kurd de
Tehma wê gelek xweşe e, teze yan hişkkirî tê xwarin. Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de li dijî kêma mîdeyê (gastrît) dihate bikaranîn. Gazê dertîne, kurman dixîne, mîzewaqiyê kêm dike.
Şorqişlaq
Şorqişlaq, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çandgeha çayê ya Happy Valley
Çandgeha çayê ya Happy Valley (, bi bengalî: হ্যাপি ভ্যালি চা বাগান), plantasyoneke çayê li devera Darjeeling a Bengala Rojava a Hindistanê ye. Ev çandgeh di 1854an de hate sazkirin û yek ji plantasyonên herî kevn ên Darjeelingê ye. Happy Valley ji 177 hektar erd pêk tê û bilindiya wê 2.100 m ye ji rûyê deryayê. Warê çandgehê dikeve sê kîlometre li başûrê Darjeelingê. Pitirî 1500 karkerên vê çandgehê hene.
Şirketa DOTEPL
Xwediyê vê plantasyonê û hin çandgehên çayê yên din ên vê deverê şirketa DOTEPL (Darjeeling Organic Tea Estates Private Ltd) e û li Ambootia, Changtong, Happy Valley, Monteviot, Moondakotee, Mullootar, Nagri, Noorbong, Sepoydhurah (Chamling), Sivitar, Rangmook Ceder, Rangaroon, Pandam û Aloobari çayeke organîk a bi nav û deng çêdikin.
Çeqelê
Çeqelê, gundekî Bismilê ye.
Girgunda
Girgunda, anku Girgundan, gundekî girêdayî navçeya Silopî ya bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Saint-Yzan-de-Soudiac
Saint-Yzan-de-Soudiac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Xewend
Xewend qebîleke li Enqere/Haymanaê ye, bi devokekê Lekî bi navê Şêx bizinkî diaxivin.
Claret, Alpes-de-Haute-Provence
Claret, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
GPU - Yekeya pêvajoya grafîkê
Yekeya kargêriya grafîkê ( GPU ) pisporek, çerxa elektronîkî ye ku ji bo bilez manipûle kirin û bîranînê biguhezîne da ku çêkirina wêneyan di tamponek çarçoveyê de ku ji bo derketina amûrek dîmenderê bilezîne zûtir bike. GPU di pergalên bicîhkirî, têlefonên desta, komputerên kesî û stasyonên xebatê û konsolên lîstikê de têne bikar anîn. GPUyên nûjen di manîpulekirina grafîkên komputerê û pêvekirina wêneyê de pir efektîv in. Struktura wan a pir paralel wan ji algorîtmayên ku blokên mezin ên daneyê di paralel de pêvajoy dikin, ji yekeyên pêvajoyê yên navendî yên mebest-giştî (CPU) bi bandortir dike. Di komputerek kesane de, GPU dikare li ser karta vîdyoyê hebe an jî li ser dayikê were hebandin. Di hin CPU-an de, ew li ser mirinê CPU-yê hatine nixamtin.
De Bilt
De Bilt, şaredariyeke bi ser parêzgeha Utrechta Holendayê ve ye.
Breitenthal
Breitenthal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qerepar
Qerepar gundekî Bismilê ye.Nêzî Bîrikê û Şeîra ye.
Wusterwitz
Wusterwitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Phoenix, Arîzona
Phoenix [] paytextê federedewleta DYAyê Arîzona ye.
Hejmara niştecihên navendê 1.621.298 û bi tevî parêzgeha xwe jî 3.251.876 e. Bajar di 4'ê gulanê 1868î de hatiye damezrandin. Bajêr li ser 1.230,5 km² yê û parêzgeha wê jî li ser 1.229,9 km² ava ye. Axa bajêr ji rûyê avê 340 m bilind e.
Doderê
Doderê, gundekî girêdayî navçe Silopî ya bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Brûney
Eyaletên Brûneyê
Brûney ji 4 eyaletan pêk tê û her eyaletek waliyê xwe heye.
Olên Brûneyê
Ola fermî ya Brûneyê îslam e. Ji weynî wê hin olên din jî hene.
Nerenstetten
Nerenstetten şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Dûberxok
Giyayek kulîlkê spî vedike.Bi granî di nava nîskan de şên dihê.
Muhacîr, Meledî
Muhacîr an Wêranşar navçeyeke Melediyê ye.
Navê Wêranşar (navê di dema Împeratoriya Romê de Zipetra), ji ber rûxankirin tê. Lewra, gelek caran bajar hatiye rûxandin û talankirin. Di sala 1946an de dîgel a Tirk Wêranşar kiriye navçe û navê Doğanşehir pê ve kirine. Herêm heya avakirina Komara Tirk herdem di bin desthilatdarîya Mîrên Bêsnî de bûye. Bilindahî ji behra 1.252 m ye. 7 şaredarî û 27 gundên navçeyê hene. Aborî li ser xwedîkirina sewalan û çandiniyê ye.
Dîrok
66 berî zayînê heya 395 piştî zayînê desthilatdarîya Împeratoriya Romê an jî Bîzansî 395-656, 656-738 Emewî desthilatî kiri. Herêm ji sala 1315an heya dagirkirina osmaniyan tûşî hev bûn gelek êrîşan bûye. Memlukî, rêwîtiyên Mongoliyan, Tîmûrleng hwd. Lê herdem di bin desthilatdarîya mîrên kurdên Bêsniyê de bûye. Mixabin rêzaniya digel Tirk a bi şewitînê ziyaneke mezin daye herêmê. Bêtir piştre ava kirin û bidest xistin ji alî xelîfeyê Ebasî Harûn Reşîd ve. Li sala 1515an dîsa wan ax ê Osmanî navçê beşdar jî 1877an yê pêşî navê Viranşehir ango Harapşehir navçê bûye, li dor ê salan şerê 1877-78 Osmanî - Rûsya jî Rojhelatê wan weranîn e cîwar e tê da cîh kirin ji ber jî gel ê navandin gundê Muhacîr. Girêdayêk Bêsnî yê gundê li sal wek navendê melbend qewimîn. li 1929an navendê bûcax qewimîn. Li 1933an Doğanşehir navendê standin bajêr, li 1ê nîsana 1946 jî navçeyê Arxa an jî Arga cihê bûn navçe xweserek rewşa wan werîn hilbestîne Meledî ye.
Ol, çand û civak
Gelê Wêranşarè, wan eslê xwe jî bingeh ê jî olê Zêrdeştîtî. Lê belê bêtir piştre jî alî olê dû yê cihê bûn; kurdên sunî û elewî. Li biqasî hindik jî olê Mesîhtî hebûn. Li wan dû yê cihê bûn; ermenî û suryanî.
Erdnîgarî an jî rewşa Hewa
Hewayê Wêranşarê, zehf germahî û hindik hêvi ango paqijek hewayê heye.
Aborî an jî berhemên çandinî
Navçeyê ber girîng xweder deramet çand ê. Li Wêranşarê, berhemên çandinî; mişmiş, sêv peyda bûn û gihandinê. Berhemên çandinî vanan ber girîng ê.
Serjimar
Serjimare hemûya navçeyê Wêranşarê, jî Kurdên avakirinê bû.
Eşîrên kurd
Li Weranşarê an jî Muhacîrê du eşîrên mezin heye; eşîrên Etmankî, an jî Atmî û Balyan. Kurdên Muhacîrê bi piranî elewî ne lê yên sunî jî hene.
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Rûsyayê
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Rûsyayê têkiliyên Hikûmeta Herêma Kurdistanê û Rûsyayê dihundirîne. Bi taybetî piştî xweseriya Başûrê Kurdistanê li sala 2005ê heta niha ev pêwendiyên siyasî bi awayeke fermî dom dike.
Nêrîna dîrokî
Têkiliyên van herdu pêkhateyên dewletî her çend li salên 1993an bi fermî destpê bike jî, di dîrokê de gelek têkiliya kurd û rûsan çêbûye.
Li sala 1963yê dewleta Iraqê û yên kurdnişîn li dijî Şoreşa Îlonê givaş li ser kurdan da destpê kirin. Di encamê de zilmeke mezin li ser kurdan peyda bû. 9ê tîrmeha 1963yê Sovyetan li dijî van dewletên Tirkiye, Îran û Iraqê daxuyandinek da ku dixwest ev dewlet dest ji karûbarên Iraqê vekêşin. Rasterast nekarî lê bi rêya dewleta Mongolya mijara kurdan bir Neteweyên Yekgirtî. Ev piştî Peymana Sevrê duyem care ku mijara kurdan dibe mijareke navneteweyî
Di navbera salên 1961 û 1970yan de Sovyetan her sal 360 hezar dolar alîkarî dida kurdan
Çîçeklûya Hacîaxa
Çîçeklûya Hacîaxa gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 160 kes (39 malbat) bûn.
Huseynê Mûşî
Husênê Mûşî yan jî Dengbêj Huseyno (jdb. 1936 navçeya Mûşê; m. 8ê nisana 2001 li Amed) dengbêjekî kurd e.
Ew îro di nav kurdan de yek ji dengbêjên herî efsanewî ye. Di nav berhemên wî de albûma wî bi navê "Dilbere" ya herî populer bû.
Jiyan
Mûşî di sala 1936an de li Parêzgeha Mûşê, li gundê Orgînosê hatiye dinê. Eslê wan ji qeza Qabilcewzê ye lê bi pişt re hatine li gundê Maûba bi cih bûne. Navê bavê wî Şakirê Nîmet, navê diya wî Husniye ye.
Dibistan xwendibû. Ji gundê Maûba koçî gundê Orgînosê kiriye û li wir muxtarî kiriye. Ku ji ber vê yekê jê re gotine Huseynê Orgînosî. Zewicandî bû.
Di 8ê nîsana 2001e de çû ser heqiya xwe. Ji ekola Evdalê Zeynikê bû.
Taybetî
Neh zarokên wî hebûn.
Kirmaşanî
Kirmaşanî zarava sereke ya kurdiya başûrî. kesekî ku xelkê Kirmaşanê ye û bi zaravaya kirmaşanî diaxive. Nifûsa gelê ku vî zaravayê diaxive nêzî 2 milyon e (an jî zêdetir). Hûn dikarin nifusa hereme Kirmaşanê û derdora vê bajarê binêrin.
Eliyê Qerejdaxî
Eliyê Qerejdaxî dengbêjekî ku her du çavên wî nabînin. Qerejdaxî di sala 1963’an de li Amedê, li gundê Sadiyê hatiye dinê. Dibistan nexwendiye. Ji heft saliya xwe vir de ye ji herdû çavan de bêpar e. Zewicandî ye û du zarokên wî hene. Tiştên wek çay û qehwe digerîne û difroşe, ku bi wî awayî debara xwe dike. Li Amedê dijî.
De Ronde Venen
De Ronde Venen, şaredariyeke bi ser parêzgeha Utrechta Holendayê ve ye.
Ehmedawa Serû
Ehmedawa Serû gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 2046kes (624 malbat) bû.
Hecî Ebdil, Seqiz
Hecî Ebdil gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Pehnîk
Pehnîk gundekî bi ser Sergola Adiyemanê ve ye.
Şorce Îmamcomê
Şorce Îmamcomê, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Yzans-de-Médoc
Saint-Yzans-de-Médoc, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Zerdeçal
Zerdeçal, zerdeçav (curcuma longa), ji famîleya zencefîlan (zingiberaceae) riwekek kulîlkzer, pelmezin û pirrsalane ye. Ji başûrê Asyayê belav bûye.
Bubesheim
Bubesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zerdeçal
Bikaranîn
Di boyaxkirina çermên tenik, bestirên ebreşûmî tê bikaranîn. Wekî biharbêhn (biharat) jî tê bikaranîn lê divê beriya wê di avê de bê kelandin. Yek ji kulîlkên malê ye jî. Kokên kelandî ziwa dikin, dihêrin. Ev biharbêhn di pîlaw, hin hêyavk û şorbeyan de tê bikaranîn. Tevlî sosan jî dikin.
Bijîşkiya gelêrî ya kurd
Di kevçiyekê toza ê de nêzîkî 30-90 gr kurkumîn heye ku ev bûjen dijî şêrpenceyê ye. Herwiha li Kurdistanê behs tê kirin, zerdeçav hestiyan bihêz dike, sîstema parastina laş xwedî dike. Kêm û ragirtinên sîstema hilmijê (tenefûs) derdibe, bênhngirtinê hêsan dike.
Clumanc
Clumanc, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Qizilaxac
Qizilaxac an jî Badika bajarekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Rosenau, Brandenburg
Rosenau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Lopik
Lopik, şaredariyeke bi ser parêzgeha Utrechta Holendayê ve ye.
Bilga
Bilga, anku Bilgan, Bilkan, Bilikan, gundekî girêdayî navçe Silopî ya bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Thana Alexa
Thana Alexa navê jidayikbûnê Thana Alexa Pavelić, ( li New York City, New York, DYA) stranbêj, strannivîs, aranje û çêkerê jazzê ya kroatî yê amerîkî ye.
Jînenîgarî
Piştî dibistana seretayî, malbata Alexa vegeriya Kroatya. Wê li vir dest bi stranbêjiya bi Îngilîzî kir wekî rêyek ji bo domandina girêdana xwe bi zimanê dayikê û zaroktiya xwe yê li Dewletên Yekbûyî. Li Zagrebê, Alexa dersên dengbêjiyê li Akademiya Rock wergirtiye. Muzîkjen û xwediyê klûbê Boško Petrović şêwirmendiya wê kir û wê dest pê kir ku beşdarî atolyeyên cazê yên herêmî bibe û li festîvalên Krowatî bi profesyonelî performansa xwe bide nişandan.
Alexa berî ku derbasî Dibistana Nû ya li Bajarê New Yorkê bibe, li Zanîngeha Northeastern beşa psîkolojiyê xwendiye. Wê xwendina xwe yê psîkolojiyê qedandiye û di performansa cazê de bawernameya hunerên bedew wergirtiye.
Kariyera wê
Albûma wê ya yekem wekî rêber, Ode to Heroes, ji hêla Jazz Village ve hatiye derxistin. Ew di albûma Absurdist Theatre ya gîtarîst Gene Ess de cih digire. Alexa bi vibrafonîst Christos Rafalides re jî xebatên muzîkê kiriye. Albuma wê ya sala 2020an ONA du berendamên Xelata Grammyê bi dest xist ku di nav de Albûma Dengê Jazz a Baştirîn û Soloya Jazzê ya Baştirîn Improvised ji bo Regina Carter heye.
Sitranbêja mêvan
Bi Antonio Sanchez re
Bi yên din re
Pûjana ajgulî
Pûjana ajgulî (mentha longifolia), wekî nane, tihtavik, pûng ûêd cureyek ji pûjanê (mentha) ye ku ev koma riwekê ji famîleya gezika derewîn (lamiaceae) ye.
Zêriştin
Zêriştin, gundekî girêdayî navçe Silopî ya bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Kırmancca/Zazaca Dil Dersleri
Kirmancca/Zazaca Dil Dersleri (Dersê Ziwanî yê Kirmanckî/Zazakî), nameyê kitabê Deniz Gündüzî yo.
Babeta kitabî, dersê ziwanî yê kirmanckî (kurdiya zazakî) yê. Bi ziwanê tirkî û kirmanckî 26 dersê gramerî nusîyayê. Wendoxî şênê xo bi xo rastnuştiş û giramerê kirmanckî bimusê.
Salaunes
Salaunes, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Kırmancca/Zazaca Dil Dersleri
Nasnameya kitabî:
Myanmar
Li Birmanyayê ji xeynî dewlet û saziyan bikaranîna înternetê qedexe ye.
Kırmancca/Zazaca Dil Dersleri
Gündüz, Deniz, Kirmancca/Zazaca Dil Dersleri, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul 2006, 366 rîpel, [ISBN 97-5627-810-2]
Salaunes
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Çîçeklûya Mensûr
Çîçeklûya Mensûr gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 277 kes (66 malbat) bûn.
Berav, Pilemûriye
Berav, gundekî ser navçeya Pilemûriya Dêrsimê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Şorce Elahemanlû
Şorce Elahemanlû, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ceddale
Ceddale, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
1566
Li gorî Salnameya gregorî 1566, salek bû ku ji wan salên hevpar yên bi roja sêşemê dest pê kiriye
Bensdorf
Bensdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Renswoude
Renswoude, şaredariyeke bi ser parêzgeha Utrechta Holendayê ve ye.
Burtenbach
Burtenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ehmedawa Xwarû
Ehmedawa Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 471 kes (96 malbat) bû.
Edene (bajar)
Edene ( bajarekî Tirkiyeyê ye. Di Tirkiyeyê de, yek ji 5 bajarên herî mezin e. Pîvana erda bajêr 14.256 km² ye. Tevahiya nifûsa parêzgehê (gorî hejmêra dawî) 2.125.635 e. Nifûsa navenda parêzgehê (bi tevî 5 navçeyên navendî) 1,747,589 e (2012). Ji navbera rojava û rojhilatê bajarê de Çema Seyhanê diherike.
Ji rojhilatê heya rojavayê, herêma ku 100 km dirêj e Herêma Bajarên Mezin yên Edene-Mêrsîn e û nêzikî 3 milyon nifûsa wê heremê he ye. Di Tirkiyeyê de, ev herêm herêma metropolîtana herî mezin a çaremîn e û navendekî bazirganî û çandeyariye.
Ev herem alî kanan (madenan) jî pir dewlemend e. Qrom, hesin, manganez, sirb(qurşûn) û tûtya (çînko) di heremê de pir tê dîtîn. Parêzgeha Edenê j'alî çandin jî pir giring e.
Di Çukurovayê de gellek zadên wek; genim, gukberojk, zeytîn, hinar, lazût(garis), narinc(purteqal, mandarîn, lalengî û lîmon), mûz, kîwî, hawêcan, şekirlewen, kartol, firingî, îsot, kaho(marûl), kelem, pîvaz, soya, riz(birinc), pembû, tirî, fisdeq, maş, xiyar, behîv, zebeş, gindor tên hilberandin. Lê belê, ji nav van zadan yê ku heri giring e pembû ye. Niha avdana van zadan bi avdana dilopî tê çêkirin.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2019an gelheya bajarê 2,237,940 kes hatiye tomarkirin. Li rojhilatê navenda bajarê hêjmarek girîng Kurd lê dijîn.
Erdnîgarî
Bajareke herêma Deşta Çixwurê ye. Pîvana rûerda bajarê 14.125 km2 ye.
Navçeyên Edeneyê
13 navçeyên Edeneyê hene:
Hesenawa Gûderz, Seqiz
Hesenawa Gûderz gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Feleknas (dengbêj)
Feleknas dengbêjek e.
Di sala 1963an de li Mûşê, li gundê Zovangê hatiye dinê. Eslê wê ji Pasûrê ye, ji eşîra Badikan e. Dibistan nexwendiye. Kevanî ye. Zewicandî ye û pênc zarokên wê hene. Ji sala 1983an û vir de ye li Amedê dijî.
Besta Beleka
Besta Beleka, anku Besta Belekan, gundekî girêdayî navçe Silopî ya bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Qurunc
Giyayek û striyên wî.Axilbe di rêya Bêriyê de bi cilên Bêrîvana ve di zeliqe û dîsa axilbe bi botavê dihê paqişkirin.
Ziyaret, Mûş
Ziyaret gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Çûço
Çûço navê rûnişteka pitik û zarokên biçûk lê tên rûniştandin e. Çûço binavkirineke ji zimanê zarokan e. Zarokên kurd ji rûniştinê re çûçî dibêjin. Mirov dikare bo vê kursiyê bêje rûnişteka pitikan jî.
Taybetiya wan ew e ku di van rûniştekan de pitik (pitok) nakevin û di bilindahiya maseya xwarinê de ne. Zarokên biçûk an pitik him dikarin werin ser destexaneya (sifre) malbatê, him jî cihê wan bi ewle ye, nakevin.
Berê li Kurdistanê destexaneya kurdî dihate bikaranîn ku nizm bûn, pêdivî bi çûçoyan di dirûvê kursiyê de, nedima. Çûçoyên wê demê ji palgeheke di dirûvê tîpa "U" û di binî de jî ji mînderokekê pêk dihatin.
Newala Aranê
Newala Aranê (bi aranî: Val d'Aran, bi ketelonî: Vall d'Aran, bi spanî: Valle de Arán), herêmeke li bakur-rojavayê Ketelonyayê û newaleke Pîrenêyê ye. 9.219 akincî li vê newalê dijîn. Serbajarê Newala Aranê Vielha [Viyêlya] ye.
Navê "aran" (newal) ji zimanê baskî tê.
Şortepe
Şortepe, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Darbarûd
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 501 kes (134 malbat) bûn.
Botav
Botav (bi latînî: Hypericum) giyayek bi kulîlk e, jibo heywanan jahr lê jibo mirovan şifayê dibarîne. Gelek navên wê yên din jî hene. Bi kurdî wek batovk, bahtov, sûrinc, nûjdar jî tê nasîn. Bi tirkî kantaron, kizilcirik, binbir delik, koyun kiran dibêjin. Li dinê nêzîkî 70 cûreyên wê hene. Rengên kulîlkên wê zer, sor, û binevşî (mor) ketûmat jî spî ne.
Ciyê vî giyayê di çanda bêrîvaniyê de gelek girîng e. Vî giyaya di nava avê dihê kelandin û eyarê bizinan yê ku ji pûrta xwe hatiye qeşartin dihê xistin nav vê avê. Çend rojan vî eyarî di nav de dihêlin ji bo ew tehma tahl jê here ku nekeve nav xwarinan. Ev eyar paşî dibe meşk.
Stichtse Vecht
Stichtse Vecht, şaredariyeke bi ser parêzgeha Utrechta Holendayê ve ye.
Şemsu'l-mearifu'l-kubra (pirtûk)
Şemsu'l-mearifu'l-kubra (bi kurdî: "Zanîna Roka Zanîna Mezin"), an jî Şemsu'l-mearif we letaifu'l-ewarif pirtûk û destnivîs bo karên sihirbazî bi cinan ve girêdayî ye, ola Îslamê wê qedexe kiriye û nivîsandina wê li Ehmed bin Elî Elbûnî vedigere, yê ku di sala 622an Salnameya koçî wefat kir. Û ew nûdemî hate çapkirin bi jêbirin û jirêderketina hinek ciyan, lê hîna jî pirtûk gelek tiştên sihirbazî yên ne zelal tê de hene û beşê yekem jê hate çapkirin û ew ji 577 rûpelan e di pirtûkxaneya Beyrûtê di sala 1985an de. Çar peyam li dawiya wê naverokirî ne ji berhema Ebdul Elqadir Elhuseynî Eledhemî.
Şenik
Şenik  bajarekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Şemsu'l-mearifu'l-kubra (pirtûk)
Qedexekirina xwendina wê li cim misilmanan
Ola îslamî weke pirtûkek fêrbûna sihirbaziyê dibîne û li ser vê yekê, "Êdî nabe ku lêbinêre û ne wê bixwîne û ne wê bifroşe û ne jî bikire, ji ber ku Sihirbazî guneh e, û xwestina wê guneh e û bawerkirina bi xelkên wê jî guneh e, lê berlê ew ji Heft Gunehên Mirdar e, û hinek jê Kufir bixwe ye bi gelamperiya Zanîsvanan".
Şêx Ibn Baz li ser pirtûkên sihirbaziyê gotiye bi giştî weke ku di fitweyên Nûr Ele Elderb (Ronî li ser Rê): "Û nabe ku şagirtê zanîstê û ne yên din vê pirtûkê bixwîne yan jî fêrî tiştê tê de bibe, û ji xwe ji bilî şagirtê zanîstê wisa ye nabe ku ew fêrî tiştê tê de bibe yan jî wê bixwîne. Ji ber ku di ber nebaweriya bi Xwedê ve dibe, Êdî erk ewe ku wê biqetîne ku li ku derê be. Herwiha hemû pirtûkên fêrbûna sihirbaziyê û falvekirinê dibe ku ji holê bên avêtin."
Niemegk
Niemegk bajarokekî navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Şemsu'l-mearifu'l-kubra (pirtûk)
Hûrguliyên pirtûkê
Sernavê pirtûkê ev e: Şems elmearif elkubra we letaif elewarif (carinan bi kurtahî: "Şems Elmearif û Letaif Elewarif), di çar paşeyan û micelidek nêzî 600 rûpelan. Berhema Ehmed Bin Elî Elbûnî, yê ku di sala 622 mişextî de miriye. Û wî di vê nivîsê de di bin navnîşana xwe destnîşan kir gote di keşifandina gumanan de: Û mebest ji vê pirtûkê fêrbûna sihirbaziyê û awayên wê û navên hinek cinan û awayên bangkirina wan.
Axa Bozrg Eltehranî anî ser ziman ku ev pirtûk di ferhenga xweyê berfireh de li şêweyên şîa, gengeaz e ku berhemdêr şiî be û di şayesandina pirtûkê de got: digot: "Şems Elmearif û Letaif Elewarif di bangexwazî û wird û zikir û xitme û sixurandin û libergerîn bi navên Xwedê Teala û ji bilî van şayeseyên sûreyan û ayetan û hinek ji zanîsta rojavayî û wekî din." pişt re got: "Tiştên matdar tê de hatine û bangexwazî û kiryarên bêpiştrasî û bê doseya."
Beşên pirtûkê
Pirtûk li ser çil beşan hatiye veqetandin, ji wan:
Sallebœuf
Sallebœuf, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Silîvî
Silîvî, gundekî girêdayî navçe Silopî ya bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Pûjana çîmenê
Pûjana çîmenê, pûjana mêrgan (mentha arvensis) jî wekî nane, tihtavik, pûng ûêd cureyek ji pûjanê (mentha) ye. Pûjan navê vê komê ye ku ji famîleya gezika derewîn (lamiaceae) ye.
Colmars
Colmars, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Dürrlauingen
Dürrlauingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dêresor
Dêresor, gundekî girêdayî navçe Silopî ya bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Esmanbilaxî
Esmanbilaxî gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 107 kes (24 malbat) bû.
Xanedana Şedadiyan
Şedadî (carina Şeddadî tê nivîsandin) navê dewletekê ye ku di sala 951'ê (340´ê hicrî) de ji aliyê Şedadiyan ve li herêma Erana bakurê Azerbeycanê (Başûrê Qefqezê) hatiye damezrandin. Vê dewleta Kurdan heta sala 1164'an xwe ser piyan girt. Bajarê Anî (li Qersê, Tirkiye), Tibîlîsî (Gurcistan), Demirqapî, Qerebax, Naxçivan, Gence (li Azerbeycanê ye), Dvîn (li Ermenistanê ye)
Dîrok
Dewleta Şedadiyan, di sala 951ê miladî de bi destê Muhemmedê kurê Şedad ve li (Başurê Qafkasya) hatiya sazkirin. Ev dewlet, yek ji wan dewletan Kurda yên ku di dema Îslamiyatê da hatine sazkirin. Bi rasti ev dewleta kurdî, gelek xurt û temen (umir) direj buyê. Sinoren wê pir fireh bûye, hemu bi vê dewletê ve girêdayi bûne. Di wê demê de li başur ji, hukumeta Merwaniyan, li rojhilat hukumeta Hesnewiyan hebûye. Ev devlet ji aliye cardeh hukumdaren Şedadî ve hatiye îdarekirin. Lê belê bi êrîşa Melikşah hukumdarê Selçuqî li ser wê herêmê di sala 1075an de dawî lê hatiye.
Piştî dîlketina Salar Marzûban Muhemmedê keyayê Musafirogullari di sala 948an de Mihemed Şedad Qartû (Mihemedê kurê Şedad) cihê wî girt. Muhemmed Şedad Qartû pêşî tenê keyayê Debîlê bû, lê di 951ê de li tevahiya Azerbaycanê bû desthilat. Herçend tê gotin ku dewleta Şedadiyan di sala 1164an de hilweşiyaye jî em ji kitêbeyeke ku Key-Siltanê Şedadî li Aniyê daye nivîsandin dizanin ku wî heta 1198an desthilatdariya xwe meşandiye. Li gor hin çavkaniyan Şedadî bi êrîşa xundekarê Selcûqiyan Melikşah bi ser vê herêmê de di sala 1075an de hilweşiyane, lê xwiyaye ew bi vê êrîşê qels bûne û heta sala 1198an jî xwe girtine.
Zencefîl
Zencefîl (zingiber officinale), riwekek ji famîleya zencefîlan (zingiberaceae) e. Ango zencefîl navê famîleyeke riwekan e lê cureyê wê yê bi navê zingiber officinale bêhtir tê naskirin û bikaranîn. Bejna wê heya 1 m bilind dibe. Pelên wê zirav û dirêj in, kulîkên zer-sor vedidin. Ji avhewaya tropîk an nîvtropîk hez dike. Li Çîn, Hindistan, Viyetnam, Îndonêzya, Japonê gelek digihê.
Bikaranîn
Madeyê vedike, gazê dertîne, hilmijê hêsantir dike. Barê demaran sivik dike, laş germ dike. Di xwarinan de gelek tê bikaranîn. Tevlî şorbe, kutilk, hêyavk, selete, kulîçe, xurabî, sosîs, biraşteyên kartol û goştê ûêd dikin. Kesên madeyên wan li hev dikevin, zencefilê davêjin devê xwe, derdibe.
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û DYAyê
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û DYAyê têkiliyên van herdu pêkhateyên dewletî dihundirîne. Bi taybetî piştî xweseriya Başûrê Kurdistanê li sala 2005ê heta niha ev pêwendiyên siyasî bi awayeke fermî dom dike.
Destpêk
Têkiliya Başûrê Kurdistanê û DYAyê li sala 1972yê bi hevkariya Şahê Îranê hate saz kirin. Henry Kissinger û Mela Mistefa Barzanî aktorên sereke yên van têkiliyan bûn
Yekem car li sala 1975ê lobiya kurdÊn başûr hate berhev kirin. Dîplomatê berê yê Iraqê Mihemed Doskî serkêşê van çalakiyên dîplomatîk bû. Her çend zêde nekarîbe serkeftî be jî DYAyê 3 hezar û 500 xwendekarên kurd ji bo DYAyê qebûl kirin ku perwerdehiyê li vir bibînin
Celal Telebanî li sala 1988ê bi rêya Peter Galbraith seredanî DYAyê dike. Jixwe Berhem Salih wek berpirsiyar li vir dixebite, her wisa Qubad Telebanî jî li cem Berhem Salih dixebite
Rehman
Rehman sûreyeke ji Qurana Pîroz de ye. Ew sûreya 55 emîne û li bajarê Mekke hatiye danîn e. Ew ji 78 ayetan de pêk tê ye. Navê sûre peyva "Rehman"ê di ayeta yekemîn de derbaz dibe de giritye û yek ji wan 99 navên Xwedê, ango Esma ûl Hûsna, ye.
Di sûreyê da karîna Xwedê, dojeh, bihuşt, bexşên Xwedê danînî mirov cîh digirin. Li paş qala van bexşan kirin re, Xwedê ew aferîdeyêna berpirsiyar re dibêje ku gelo hûn dikanin van bexşan şerîn bikin. Ew ayeta tê va manê, gelek caran tê carîkirin.
Sêvaxîn bi rûnê zeytê
Sêvaxîn bi rûnê zeytê, xwarineke pêjgeha kurd e, lewra kurd gelek hez ji sêvarxinê (sêvaxîn, sêva bin erdê) dikin û wê çi xavî di seleteyan de, çi jî di xwarinan de bikartînin.
Bo nexweşan tê pêşniyarkirin
Helbet divê bêî temî û pêşniyarên bijîşkên xwe divê em bi serê xwe derbareyê tenduristiya xwe de biryarê nedin. Bijîşkiya gelêrî ya kurd gelek dewlemend û pêşketî ye. Heya salên 1980'î ku li pirraniya gundên Kurdistanê elektrîk nebûn, bijîşkiya gelêrî, nexweşan sax dikir.
Sêvaxîn (bi latînî: Helianthus tuberosus) di bijîşkiya gelêrî ya kurd de wekî madeyeke afrodîzyak (hêza zayendetiyê zêde dike) tê zanîn. Bo gurçikan baş e, mîzewaqiyê derdibe. Şîrê pêsîrên pitokmijan zêde dike, bo nexweşên şekirê (diyabet) bikêr e, çermê mirov xwedî dike ûêd.
Çêkirin
Quşxane yan beroşekê bînin, rûn, pîvaza ku kûbîkî (wekî zarê) hatiye hûrkirin û mergeyê berdinê û biqijilînin.
Beriya ku êdî hûn ji ser argûnê daynin, bexdenûs û hêlizê tevê bikin. Hûn dikarin dema we di nav rûn de berkeliyên xwe (melzemeyên xwarinê) diqeland jî biharbêhnê (biharat) tevlî bikin. Lê baldar bin bila neşewite.
Kate Ryan
Kate Ryan ( jdb. 22ê tîrmeha 1980 Tessenderlo, Belçîk ; bi  navê rastî Katrien Verbeeck ) stranbêj û strannivîseke belçîkî ye, û xwediyê Xelata Muzîkê ya Cîhanê ye. Wê di sala 2001an de dest bi kariyera xwe ya stranbêjiyê kir û piştre bi rêzek stranên dansê navdar bû.
Keyaniya Merciayê
Mercia, Keyaniya Merciayê, (Bixwîne :Mersiya/ˈmɜːrʃiə, -ʃə/); Bi Îngilîziya Kevn Miercna Rīce, Latînî : Merciorum regnum) yek ji keyaniyên Heftkeyîtiyên Anglo-Saksonan bû.Wateya navê keyaniyê "xelkê sînorê" ye.Mercia bo 3 sedsalan li Îngilîstanê serdest bû, paşê Wessexiyan bi ser ketin û keyaniyên Îngilîstanê giş dagir kirin û yek kirin û Keyaniya Îngilîstanê ava kirin.
Kate Ryan
Jiyan û kariyer
Ryan di malbatek muzîkal de mezin bû û ji piçûktiya xwe ve leyztina gîtar û piyanoyê dizan bû. Wê demê, dêûbavên wê kafeyek li dar dixin ku tê de wê stranên Alanis Morissette, 4 Non Blondes, Pointer Sisters û Aretha Franklin li ser piyanoyê an gîtarê şîrove dikirin. Ew zû li bajarê xwe hate nas kirin.
Keyaniya Merciayê
Keyanî li ser Geliyê Trentê ve û çemê vî ve nîvek dibe ku niha ev der wekî Midlands tê zanîn.Dîwan li derdora keyaniyê geriya, û paytextekî westar tunebû.Di destpêka hebûna xwe de Repton wisan diyar dike ku bo milkên keyaniyê girîng bûye.Anegorî kronîkên Anglo-Saksonan, di navbera salên 873-4'an de Artêşa Pûtperistan a Mezin şahê Merciayiyan kevand.Bîstek berê, wisan xuya dike ku Şah Offa Tamworthê pesend kiriye, ew li vir taca xwe li serê xwe kir û gelek noel derbas kir.
Kate Ryan
Jiyan û kariyer
Di sala 1998an de Ryan albûmek bi hilberînerek flamanî re tomar kir ku ne hate berdan û ne jî drav dan. Wekî tezmînat, ew diviya bû ku wekî jina pêşîn a projeyek pop tevbigere, ku ew jî pêk nehat
Dîskografî
Albûmên stûdyoyê :
Elçin Sangu
Elçin Sangu, ( li Îzmîrê) lîstikvan û modeleke tirk e ku bi eslê xwe çerkez e. Elçin Sangu di reklam û kampanyayên televizyonan de bû yek ji navdarên herî zêdeyê ku li Tirkiyê dihat xwestin. Beriya ku dest bi lîstikvaniyê bike li Zanîngeha Mêrsînê beşa operayê xwendiye.
Kariyera wê
Sangu piştî ku xwendina xwe ya zanîngehê li Beşa Opera ya Zanîngeha Mêrsînê qedand, li Şanoya Sahne Tozu perwerdeya lîstikvaniyê werdigire û di rêzefîlman de dest bi lîstikvaniyê kiriye.
Cara ewil di sala 2011an de di rêzefîlma Öyle Bir Geçer Zaman ki de bi karakterê Jale hatiye naskirin. Ji sala 2013an heta 2014an, wê wek Eda di adaptasyona tirkî ya rêzefîlma televizyona Koreya Başûr Her Sevda Bir Veda û di Bir Aşk Hikâyesi de lîstiye. Di sala 2014an de, wê Güzide di rêzefîlma dramaya dîrokî ya Kurt Seyit ve Şura de, ku li Rûsya, Tirkiye û Ûkraynayê hatî kişandin, rol girtiye.
Di sala 2015an de piştî rêzefîlma ATVyê Sevdam Alabora, wê bi Barış Arduç re di rêzefîlma Kiralik Aşk de wek karaktera Defne lîst. Rêzefîlmê 69 beşan weşana xwe domand û performansa Sangu hate ecibandin. Di sala 2017an de, hat ragihandin ku Sangu tê payîn ku beşdarî rêzefîlmek nû ya ku li televîzyona Kanal Dyê tê weşandin. Di tebaxa heman salê de hat ragihandin ku Sangu dê bi Bariş Arduç re di fîlmê "Mutluluk Zamanı" (berê Yanimda Kal ve Gitme Sen!) de cih bigire.
Mobîlya
Mobîlya (ji latînî mobilis=livdar, bi liv, bi hereket) ji alavên ku bi kêrî rûniştin, bicihkirin, xemlandin û gelek armancên din tên re dibêjin.
Berê li Kurdistanê dartaşan (darteraş, necar, xerat) di kargehên xwe de mobîlya çêdikirin û ew jî ji darê bûn. Mobîlyayên îro ne tenê ji darê, ji darên sentetîk, lajwerd, kevir, plastîk, bestir (kirar, caw, fason, qumaş) û camê ne.
Mobîlya dîsa jî pirranî ji darê tên çêkirin. Mobîlya gorî armanca bikaranînê tên çêkirin. Berê li Bakurê Kurdistanê bajarên Erzîrom, Amed, Dîlokê gelek kargehên dartaşan hebûn, ji darên cuda mobîlya çêdikirin.
Mobîlyayên demên berê yên sereke li Kurdistanê mase, kursî, destexaneya xwarinê, dolapên kincan, sandoq, qefesên bûkan (bo rihêl-cihêz), xemlên dîwanan, awêneyên (neynik) çarçoveyên wan bi dar bûn, vîtrînên biçûk ên bo fîncanan ûêd bûn.
Di dema neolîtîk de çêkirina mobîlyayan destpê kiriye. Grekî, romayî, egîptî (misir), mezopotamyayiyan bingeha kargehên dartaşan avêtine, mobîlyayên curbecur çêkirine.
Darabî, Seqiz
Darabî gundekî ser bi navenda bajarê şaristana Seqizê li Kurdistana Îranê ye.
Gûriz
Gûriz navê giyayekî ye ku biharê di nav zadan de şîn dibe. Weke ispenaqê tê qelandin û xwarin.
Şorgerekendî
Şorgerekendî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Seqavî
Seqavî an Siqavî an jî Sîqavî gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Şirnex
Şirnex bajarekî li bakurê Kurdistanê li Botanê û herweha navenda parêzgeha bi heman navî parêzgeha Şirnexê ye. Wate ya wî navê "Bajarê Nûh" e. Bajarê Şirnexê di şerê sala 2016an de bi destê hêzên leşkerî yên dewleta tirkî bi temamî wêran bûye.
Nav
Di ser wateya navê Şirnex de fikrên cuda hene. Gora fikrê ku xelk bawer dike, navê Şirnex ji Şehr-î Nûh (bi erebî: Bajarê Nûh) tê. Gora fikrê din, navê eşîrek bûye navê bajar jî.
Kronolojiya bajêr
Berî Zayînê:
Piştî Zayînê:
Erdnîgarî û sînorên bajêr
Bajar di nav parelelên 42° 54´ û 40° 59´ bakûr û merîdyenên 38° 34´ û 37° 22´ rojhilat de ye. Li rojhilat bi Colemêrgê ve, li bakur bi Sêrtê ve, li başûr bi Dêrika bin xetê û Zaxo ve li rojava jî bi Mêrdînê ve tê girêdan.
Taybetiyên çanda erda bajêr
Erda herêmê ji %75,7 ji çiyayan pêk tê. Pîvana zozan û deştan jî ji % 24,3 e. Li herêmê, deşta Silopî û Cizira Botan genim, kuncî, genimê şamî û pambû te çandin. Li Şirnex bi xwe nîsk û tûtin cihê giring in. Her wusa fêkiyên wek sêv, hinar, hêjîr, gûz, tirî, hirmî, qeysî û xox qasi têra hêremê tê çandin û li gundên ser qonaxa çîyayê Cûdî zeytûn jî tê çandin.
Avhewa
Li heremê avhewayeke reşahiyê heye. Havînan germ û zuha, zivistanan jî pir sar û şil û şilope derbas dibe.
Çiyayên herêmê
Gabar (2.838 m), Cûdî (2.114 m), Mirgomar (1.807.m), Deşt, gelî û zozan: Li herêmê deşt û zozan ji ber çiyayîbûna heremê kêm in, lê ji ber ku li heremê pir çiya hene, gelîyên mezin li herêmê hene. Wekî; geliyê Dicle, gelîyê Botan û hwd.,kelê mêmo(qilaban,1924
La Condamine-Châtelard
La Condamine-Châtelard, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Şirnex
Çem û gol
Botan, Dîcle û Xabûr çemên herî mezin ên ku li herêmê diherêkin. Gol li herêmê tune ne.
Babetên ajalan
Li herêmê babetên teyrên kovî yên li çiya dijîn pir in: pezê kovî, qertel, kew, baz û qajik hinek ji wan in.
Serjimarî û Navçeyên Bajêr (2013)
Tevahiya sermijarî herêmê (tevî gundan) 475.255 e.
Ciyên turîstîk, tarixî û gerê
Li Cizîra Botan tirba Mem û Zînê, Medresa Sor taybetî ji alî gelê Kurd û turîtan ve tê ziyaretkirin
Ol û civak
Muslumantî piraniya nifûsê pêk tîne. Li gundên Elkê û Qilava hinek Xirîstiyan jî hene. Piraniya civakê ji kurdan pêk tê. Û li Elkê (Beytüşebap), Tirba Sê Birayan jî ji aliyê gel ve tê ziyaret kirin.
Xwarinên herêmê
Keşkek, penîr û Sîrik xwarênên naskirî yên herêmê ne. Lazime meriv xwarinên germ ên tam xweş jî ji bîr neke. Ser u pê, gutilk, serbidew, suryaz xwarnen herêmê ye cihegiringin.
Kincên heremê
Şal û şapik cilên herî naskirî ne ku li herêmê ji alî zilaman ve tên lixwekirin. Bi ser de jî îşligekî ku milên wî dirêj û nexşkirî (celehu) tê lixwekirin. Di lingan de goreyên ji hiriyê çêkirî û pêlavên ku jê re dibijin "reşik" tên lixwekirin.
Jinên herêmê fîstanên hevrişim ê rengîn ku dibiriqin li xwe dikin. Şalwarekî fireh û goreyên ji hiriyê li xwe dikin. Kefî an jî pûşiyê didin serê xwe. Pêlavên lastîk an jî çaroxê jî li werdigirin.
Li heremê cilên modern jî, bi taybetî van salên dawî tê lixwekirin.
Şer û wêranbûna Şirnexê, 2016
Di 13ê adara 2016an de li Şirnaxê qedexeya derketina kolanan hat ragihandin û dorpêç û êrîşên li dijî Şirnexê dest pê kirin. Hêzên leşkerî yên dewleta tirkî piştî 246 rojan taxên Gazîpaşa, Yeşîlyurt, Îsmetpaşa, Dîcle, Cumhuriyet û Bahçelîevler bi temamî wêran dikin.
Neteweperwerî (soranî)
Netewperestî wate neteweyîbûn (ew wşeye le zimanî ferrenisîy nasionalisme û le wşeyi nation ke le binerretewe le wşeyi latînîy nascor wate ‌ (min hem), (ledayk bûm) yan (hatûme dunya) ـwe‌ hatuwe. ewaneyi ke ser bew bawerren be nasiyunalîst wate neteweyî nasirawn. Nasiyonalîzim cîhanbînîyeke ke leyekgrtuwîyi taybetmendîyekanî yek netewe‌ de cugrrafîyayiyekî diyarîkrawda serçawedegrê. Nasiyonalîzim ḧurmetî ferheng û mêjûî neteweyî degrê û xwaziyare bo damezirandinî dewlletêkî neteweyî be hemû taybetmendîyekanî xoyewe. Nnasiyonalîzim le destpêkî sedekanî 17 yi zayînî le Ewrupa serî hellda û ta sedeyi hejde drêjeyi bû û dew maweyeda damezirandinî ew dewlletaneyi lêkewetewe ke ewrro ême deyanbînîn û deyaninasîn. Dwayi şerrî cîhanîyi duwem hawterîbîyi nasiyonalîzim û marksîzim bûne hoyi serhelldanî bzûtineweyi rizgarîxwazaneyi ew gelane ke le jêr destellatî kolloniyalîstekan (îstî'mar) da bûn. Sererrayi ew rêz lêgirtineyi neteweyî û nîşitîmanî, nasiyonalîzim de ceẍzî gêrodeyîyekî ewîndarane da xodenwênê, dekrê nasiyonalîzim be lojîkêk bo gelanî azar çêşitû û pêrrêxiraw û pêşêlkraw dabinrê. Amancî‌ nasiyonalîzim be mebestî hawullatîyi wîstin û xellkî xoparastin daye, her boye nasiyunalîstekan dellên ewe debête hoyi yekgrtuwîye‌kî zortir û kemkrdineweyi çend berekî le‌ komellgayi yek neteweda ke serkewtuwîyi û rizgarî û bextewerî ew neteweyeyi lêdekewêtewe. Bellam rrexinegranî nasiyonalîzim delên ke ew xoşewîstî û ewîndarî neteweyîye debête hoyi ser helldanî şowînîzim ke naseqamgîrî aşitewayî‌ herêmekeyi lêdekewêtewe.
Taqmêk nasiyunalîst ded‌rêne pall çemkî wek xellk û gel. Lew peywendîyeda nasiyonalîzim le‌gell wşeyi rregez perestîy be yek mana dên. Beyek wata hellsengandinî nasiyonalîzim û regezperestîyi beyekewe le‌gell lîbirralîzim û dewlletêkî neteweyî ke têyda yasa ḧakme be helle legell ew taqme ke benêwî xellkêk rêgayekî çewaşekarîyan be dûrle nerîtî wek erk û maf bo gelêk grtibête ber bo weyke xellkêk be gşitî pêyi tawanbar bikrê le qellem bidrên, lêredaye ke debê ew taqme ke hemû nerîtî mafxwazî rewayi gelêk be hoyi tund û tîjî çewaşe deken legell gelêk be gşitî ke dawayi rizgarî xoyi le jêr destî deka ciya bikrênewe. Rahênan û pere pêdanî fulklor wek berhemî xoşewîstî û netewayeyî rewtêkî paş sedekanî 17 û 18 zayînî ye. Ew dunya xoşewîste‌ xeyallawîye le çawpêdaxşanêk be rabrdûyekî dûr wek binemayek bo selmandinî rasteqîne bûn û destkrd nebûnî ew mêjûye da debîndrêtewe. Le‌ zorbeyi ew wllataneda ke ew heste twanrawe awêteyi nasiyonalîzim bikrê, rahênan û nasandinî folklor bote lengerêk bo be hêzkrdinî komellgayi ew wllatane. Eweş degerrîtewe ser ew wllataneyi ke bûniyan wek wllatêkî serbexo le nêwan sallekanî sedeyi 18 da wek allman, fînlland, norrwêj nenasirabûn. Lew cêyane folklor wek kollekeyek bo bûjandineweyi ferhengî netewayetî be mebestî damezirandinî dewlletêkî neteweyî serbexo kesayetêkî berçawî bû. Le‌ maweyi sedeyi nozde da folklor her nexşî ew kesayetîyeyi gêrrawe û bote hoyi ewe ke berhemî edebî bikrête mîratêkî mêjuwîyi bo parawkrdinî ziman le komarî îrlend û herweha le zor wllatanî efrîqayî‌ da. Bellam le swîd folklor le rewtî nasiyonalîzimda bew radeye kelkî lêwerinegîrawe. Ta ew cêgaye hêmayi wîkîngekan û gustaw wasa gustaw adollf û karllî dwazde ew xeyallaneyan wek hêmayekî netewayetî ta radeyek bo herrêm û mellbendî taybetî we‌dîhêna. Û ta ew cêgaye ke ew hêma herêmîyane twaniyan nwênerayetî ta pleyi netewayetî le e‌sto bigirin, bo wêne sazkrdinî rewalletêk le dîmenî‌ mellbendî dalarina wek şwênêkî ke zortir‌ swîd bûniyan pêwediyare. Nasiyonalîzim lew ‌ullataneyi ke dûrrgen zortir le dewrî lawje wek folklor hatote gorrê, le ayslland be pêçewanewe, nasiyonalîzim le ser binemayi edebîyatî çîrokî serdemî sedeyi nawerrast wek folklor hatote gorrê, çunike folklorî bawî serizaran be hênd negîrabû û be pêçewanewe ew beyt û bawane krawne binemayekî nzimî pleyi ferhengîy.
Fistiqên çaman
Fistiqên çaman, fisdeqa qajê, gangnûz (pinus pinea) ji gûzikên (gangnûz) darûkê (dara çamê) re dibêjin ku ji viya biharbêhn (biharat) jî heye. Gangnûzên (gûzik) hişk tên şikênandin, hundirê wê tê bikaranîn. Li gelek welatan çandiniya wê tê kirin.
Li Kurdistanê bi taybetî li Erdêxan, Qers, Erzîrom, Îdirê daristanên çaman hene. Lê pirraniya wan di bin kontrola dewletê de ne. Ji dema osmanîyan ve heya niha darên xetên telefon û elektrîkê ji daristanên Kurdistanê tên birrîn. Li aliyê romiyan (tirkan) daristan tên parastin û daristanvan hene. Lê li Kurdistanê ev nîne û Tirkiyeyê pirraniya daristanên bakurê Kurdistanê di salên 1990'î de şewitand. Ji ber wê çandiniya gûzikan (gangnûz) nîne.
Biharata gûzika darûkê (dara çamê) di gelek xwarinan de tê bikaranîn, di pêjgeha kurd de cihê wê heye. Bikaranîna vê biharatê ya zêde ne baş e, dikare ziyanê jî bide.
Utrechtse Heuvelrug
Utrechtse Heuvelrug, şaredariyeke bi ser parêzgeha Utrechta Holendayê ve ye.
Solyas
Giyayek buharê li nav zadan şên dihê.Pelên dişibite pelên genim lê pelÊn wê ji yên genim pahntirin û weke yên genim bilind nabin û simbil jî nade.Axilbe dihê xistin nava nan û girarê
Dêredevş
Dêredevş, gundekî girêdayî navçe Silopî ya bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Werder (Havel)
Werder (Havel) bajarokekî navçeya (Landkreis) Potsdam-Mittelmark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Seyidxanê Boyaxçî
Seyidxanê Boyaxçî, anku Xalê Seyidxanê Boyaxcî (navê wî yê di nasnameyê de Seydo Şimşek e), dengbêjekî kurd bû ku di sala 1933 /1938an de li qeza Erxeniyê, li gundê Lexerî yê Deşta Gewran hatiye dinê.
Dibistan nexwendiye; ji 15 saliya xwe ve ye kilam û stranan dibêje. Li Amedê 25 salan boyaxçîtiya pêlavan dike. Heta salên 1980î di şaredariya Amedê de karkerê berhevkirina çopê ye û pêlavan jî boyax dike, pişt re malnişîn dibe. Bavê heft zarokan e.
Dengbêj Seyidxanê Boyaxçî di 5ê tîrmeha 2020an de li Amedê çû ber dilovaniya Xwedê.
Magnolîdiyan
Magnolîdiyan, magnoloiids (carnan "magnoliid complex") ji qismekê komên riwekan ên di çîna riwekên kulîlkdar de cih digirin re tê gotin.
Sîstematîk
Li ser magnolîdiyan (Magnoliids) 4 kom tên hejmartin:
Waqihe
Waqihe an jî Waqie ji Qurana Pîroz sûreyek e. Ew sûreya 56em e û li gorî baweriya îslamê li bajarê Mekeyê dahatiye. Ew ji 96 ayetan de pêk tê ye. Wê navê xwe peyva Waqiheyê di ayeta yekê de derbaz dibe de girtiye. Waqihe tê manê qiyamet e.
Di sûre de bûyerên roja qiyamet, ew kesên dike hena bihuşte û bexşên dik wena dane wan kesên çû ne bihuşte û rewşa ew kesnêna bihuştî cîh digirin.
Arbon, Swîsre
Arbon, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên herêma Arbonyê ye.
Şikak
Şikak navê êleka kurdan e. Bi piranî li Deşta Urmiyeyê dijîn.
Arbon, Swîsre
Gelhe
Li gorî daneyên salan hêjmara gelheya bajêr wiha ye:
Şikak
Şikak eşîreke pir mezin e. li rojhilata Kurdistanê Di navçeyên Mirgewer, Tirgewer, Soma Biradost, Şipîran, Nazlû, Enzel û Salmasê dijîn û li rojava li devera Şerran a Afrînê 37 gundên Şikak hene. Vê eşîrê di dîroka Kurdan da jî rolekî pir girîng heye. Simko Şikak yek ji wan kesane ku navê şikakan bi wî tê nas kirin. Şikak di rojhilatê Kurdistanê de piştî eşîreta Kelhûr (li herêma Kirmaşan), ‎mezintirîn eşîreta vê para axa Kurdistanê ye ku di dema desthilatdariya Qacarî ‎û Pehlewiyan de li Îran û Kurdistanê xwedî rolekî aktîv yê siyasî bûne.