cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erdhej
Erdhej yan jî erdlerz lerizîna rûyê erdê ye ku ji ber derketina enerjiya ji nişka ve di lîtosfera cîhanê de pêk tê û bi xwe re pêlên erdhejê çêdike. Ji şaxê zanistê yê ku van bûyeran lêkolîn dike, jê re sîsmolojî tê gotin. Tundî ya erdhejiyê ji çend celeban pêk tên. Di nav celeban de, celebek erdheja ku ew qas qels in ku nayên hîskirin, celebek kêm tundî ye ku mirov hîs dikin û pê dihesin û celebek tundî ya zêde ye ku mirov bi zehmetî li ser piyan disekinin, zirarê dide binesaziya bajaran û wêraniyê li tevahiya bajaran pêk tîne.
Erdhejên herî gelemperî ji hêla çalakiya şikestekên jeolojîk ve têne hilberandin û di heman demê de erdhej ji ber sedemên din jî çêbibin ku di van sedeman de lihevketina lewheyên tektonîk, teqînên volkanîk, ketina asteroîdan û cismên mezinên din ên esmanî ku li rûyê erdê dikeve yan jî teqînên nukleerî yên ku ji aliyê mirovan ve di bin erdê de têne teqandin hene. Mezinahiya erdhejê bi pîvana Moment magnitudê (yan jî pîvana Richterê, ya berê) tê diyarkirin. Li gorî vê pîvanê, erdhejên bi pileya 3 û jêrtir bi giştî nayên hîskirin, lê erdhejên bi pileya 7 û jor ve dikarin wêrankar bin. Asta kûrahiya xala ku erdhej lê diqewime li ser hêza wêrankirinê bi bandor e. Asta kûrahiyê çiqas ber bi jor ve be bandora erdhejê ewqasî zêdetir çêdibe û zêdetir zirarê dide hawirdorê.
Zanîna ku li ser erdhejê lêkolîn dike sîsmolojî (erdhejnasî) ye. Sîsmolog (erdhejnas) lê dixebitin ku agahiyên têkûz û bilez bidestbixin, daku ziyana erhejê kêm bikin. Mixabin dîsa jî ziyaneke mezin dide mirovan. Bi taybetî dide xizanan ku di avahiyên nezexm de dijîn.
Routes, Seine-Maritime
Routes, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Schwarzhofen
Schwarzhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sponholz
Sponholz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hohentengen am Hochrhein
Hohentengen am Hochrhein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Vervêcen Jêr
Vervêcen Jêr, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bazê
Bazê, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Bêcikê Serê
Bêcikê Serê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Îşemî
Îşemî (bi grekî: ισχαιμία, isxemia, sekinandin û hema - xwîn) tê wateya sekandina xwînê. Di kardiyolojiyê de, ji bo bêxwînmayîna organan tê bikaranîn.
Heger parçeyek dil ji ber sedeman xwînê negire, dil hêdî hêdî dimire. Wê gavê êşên angîna xwe nîşan didin. Ango sing, bi taybetî singê çepê diêşe. Ev êş tê wateya ku parçeyeke maskûleyên dil xwînê nagire û ketiye xetereyê.
Şebgena Jor
Şebgena Jor (bi tirkî: Yıldızhan), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Meursanges
Meursanges, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Vervêcen Jor
Vervêcen Jor, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Chauffours
Chauffours, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Rocky Mountaineer
Rocky Mountaineer pargîdaniyek gera rêwîtiyê ya Kanadayê li Vancouverê ye, ku li ser çar riyên hesinî ya li Kolombiyaya Brîtanî, Alberta, Kolorado û Utah trênên sehneyî yên luks dixebitîne.
Xebitandina taybet
Piştî bidawîbûna karûbarê Via li ser riyên di sala 1990an de, marqeya riyên ji karsaziya Vancouverê Peter RB Armstrong's Armstrong Hospitality Group Ltd re hate firotin. Ew trêna xwe ya yekem di 27ê gulana 1990an de dimeşand.
Alav
Rocky Mountaineer di fîloya xwe de zêdetirî 75 hesinî kar dike:
Amûrên berê tevî lokomotîfên GE B36-7 yên ji BC Rail hatine kirêkirin hene.
Rêk
Rocky Mountaineer niha seferên trênê li çar rêgezan dimeşîne, sê li Kanada û yek jî li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê. Du riyên din (yek li Kanada û yek navneteweyî) êdî nayên xebitandin.
Xizmetên girêdanê
Rêwîtiyên trênê yên Rocky Mountaineer bi gelemperî girêdanên otobusên di navbera stasyon û otêlan de vedigirin. Dibe ku pakêt di heman demê de girêdanên otobusên bajarên nêzîk (wekî ji Banff heta Calgary) jî hebin.
Dema ku gelek bajar di nav de Vancouver, Jasper û Denver hem ji ailyê Rocky Mountaineer û hem jî karûbarên rêwiyan (wekî Via Rail Canada û Amtrak) ve têne xizmet kirin, ti girêdanên trênê yên yek-biletî tune.
Fetelî Soltanlû
Fetelî Soltanlû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Berpêyên panîkî
Berpêyên panîkî, reksiyonên panîkî yan panîkatak navê nexweşiyeke û tabloyeke psîkolojîk e.
Panîkatak ne tenê tabloyeke psîkolojîk e. Hin rewş û nexweşiyên fîzyolojîk, biyolojîk jî heman reaksiyonê dertînin holê.
Hin sîmptomên panîkatakê
Bi pirranî ev nexweşî an tablo xwe di salên 18-40´î de dide der. Heger bingeheka organîk neyê dîtin, wê gavê êdî ne tablo lê nexweşiyeke psîkolojîk e. Ji bo teşhîseke rast divê berê testên laşî werin kirin. Bo mînak sîmptomên nexweşiyên dil (Înfarkta-mirina masûlkeyên dil, nexweşiyên koronar ên dil, îşemî hwd) jî dişibin viya. Bijîşk divê hişyar û agahdar be, nexweşê xwe nasbike. Heger tenê psîkolojîk be, wê gavê teşhîsa "Berpêyên panîkî - panîkatak" tê dayîn û gorî wê çareserî tên kirin.
Divê mirov asta sîmptoman ji hev nasbike, veqetîne. Mirina masûlkeyên dil, hîpokondriya, panîkatak hwd. ji gelek aliyan ve dişibin hev. Li ser bingehên genetîk gelek lêkolîn tên kirin, lê ti agahî hêj nîne. Mirov nikare bêje bingeh-genetîk e. Panîkatak pirranî 5-45 deqîqe didome. Nexweş dikeve tirs, xof û kelakela mirinê. Ji wê ye, dilê wê ketiye înfarktê, nikare bêhna xwe vede. Heger derbarê înfarkta dil (qeyrana dil, krîza dil, mirina masûlkeyên dil) de hin agahî bihîstibe dikare têkeve vê şikê û bi ambûlansê xwe zûtir bigihîne nexweşxaneyê û serî li kardiyologan bide. Hin caran nexweş herçendî nîşaneyên laşî dernayên jî, doktor bi doktor digerin. Bawer nabin.
Tedawiya vê nexweşiyê gengaz û hêsan e. Tenê divê nexweş bi bijîşkê xwe bawer be. Hin cureyên dermanan, test, teknîkên bêhvedan û aerobîk, desteka sosyal hwd di tedawiyê de pêwîst in.
Neddemin
Neddemin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Vergehan
Vergehan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rouville, Seine-Maritime
Rouville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kurey Medhubî
Kurey Medhubî, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Valkenburg (bajar)
Valkenburg, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.
Meursault
Meursault, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Weqfa Kelepora Kurdan li Amerîkayê
Weqfa Kelepora Kurdan li Amerîkayê her wisa wek Pirtûkxane û Mûzeya Kurdî tê nasîn rêxistineke çandî ye li Brooklyn, New York ê. Ev rêxistin li ser çanda kurdî, wêjeya kurdî û dîroka kurdî dixebite.
Jestetten
Jestetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Elîkelbî
Elîkelbî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
La Chaussée-d'Ivry
La Chaussée-d'Ivry, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Şeytanava, Dutax
Şeytanava, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Goksu
Çend cihên bi vî navî hene.
Venlo
Venlo, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.
Klettgau
Klettgau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Verdîn
Verdîn, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bolat
Bolat (bi tirkî: Polat), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Rouvray-Catillon
Rouvray-Catillon, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Bêdawê
Bêdawê, gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
Bêdarê
Bêdarê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Îdan Amêdî
Îdan Amêdî (bi îbranî: עידן עמדי), (jdb. 19ê sibata 1988) stranbêj, strannivîs û lîstikvanekî îsraêlî ye.
Wernberg-Köblitz
Wernberg-Köblitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Îdan Amêdî
Jînenîgarî
Îdan Amêdi di malbateke kurdên cihû ji Amêdî de hat dinyayê û li Orşelîmê mezin bû.
Amedî di hunerên cengî yên cûrbecûr de pispor e, wekî tekwondo û boksa thai. Beriya leşkeriya xwe di 2005an de, wî li taekwondo sernavê şampiyonê duyem-şehîn ê Îsraêlê bi dest xist.
Lîsteya parêzgehên Ketelonyayê (província)
Vaye lîsteya parêzgehên Ketelonyayê ye. Ketelonya ji çar parêzgehan (província) pêk tê: Barselona (Barcelona), Girona, Lleida û Tarragona.
Cherisy
Cherisy, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Vecnî
Vecnî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Staven
Staven şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Winklarn
Winklarn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schwandorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bervî
Bervî yan jî Goma Bervê (bi tirkî: Yoncapınar), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Alexornis
Alexornis, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Alexornithidaeyê ye ku niha neslê wî xilas bûye.
Weert
Weert, bajarekî bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ye.
Nivaner
Nivaner, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Millery, Côte-d'Or
Millery, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Seyîd Bîlal
Seyîd Bîlal (z. 1132 - m. 1212), yek ji neviyên Pêxemberê Îslamê Muhemmed û Hiseyn e.
Chuisnes
Chuisnes, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Seyîd Bîlal
Jiyana wî
Di 1132ê de li Bexdayê ji dayîk bûye. Navê bavê wî Seyîd Harun û navê diya wî jî Fatima ye. Di sala 1154ê de dema xelîfeyê Bexdayê Harûn Reşîd bû bi zordarî ye hatiye gundê Bêcirman. Bêcirman wê demê de di bin destê Mîrê Botanê dê bû. Seyîd Bilal di sala 1212ê de li Bêcirmanê wefat dike. Gora wî li Bêcirmanê ye û her sal dema meha îlonê di hefteya duyemîn roja pênçşemê de li dora Bêcirman, ji bajarê Heskîf, Kercews, Êlih, Midyad, Mêrdîn û gelek deverên din gelê kurd tên ser gora wî.
Seyîd Bîlal di nav gelê kurd de yekî girîng û mezin tê dîtin ji ber vê yekê gelê kurd tê ser gora wî dua dikin û bi taybetî jî kesên ku nexweşê wan hebin têne Bêcirman ji xwe re şîfayê hêvî dikin. Ji ber ku nexweşiya derbas bikin heywanan ser jê dikin û li ser gora wî sûreya Yasîn, Quran tê xwendin. Seyîd Bîlal yekî taybet û girîng e ji ber vê yekê ji Bêcirmanê re dibêjin gundê seyîdan û di nav gelê kurd de gundekî taybet e.
Çîrokek li ser Seyîd Bîlal tê gotin ku rojekê mîrê Botan derdikeve nêçîrê û li dora Bêcirman kîvroşkek dibîne. Dide pey kîvroşkê ku wî bikuje kîvroşk diçe pey Seyîd Bîlal xwe diveşêre. Mîrê Botan mêze dike ku zilamek li wir limêj dike û kîvroşk jî diçe pey wî xwe vedişêre. Mîrê Botan matmayî dîmîne û diçe ba wî zilamî bi Seyîd Bîlal re diaxive û li wir mîrê Botan fêhm dike ku ev zilam zilamekî girîng e. Ji Seyîd Bîlal re dibêje ev deverên ku bi çavan tê xuyan hemû ji te re û ji te bac nastînim. Navê Bêcirman ji ber vê yekê lê hatiye danîn.
Ji wê demê heta osmanîyan jî li wî gundî bac nedihat standin. Ji ber ku li gund Seyîd Bîlal û yê li wir dijîn hemû seyîd bûn. Di pey re ku Cimhûriyet hate îlankirin tirk navê wî gundê ku bac nedihate standin ji asîmîlasyon û înkar kirin, û navê gundê kirin "Vergîlî" yanî "yê ku bacê xwe didin". Mixabin ev polîtîkayên wisa yên asîmîlasyonê li pir deveran hatiye kirin.
Küssaberg
Küssaberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Yûsiflû
Yûsiflû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gundê Ome
Gundê Ome yan jî Gundî Ome, gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyeyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Bikifit Kafîş
Bikifit Kafîş, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rakêşoka tirombêlan
Rakêşok wesayîtek e, ku ji hêla wesayîtek din ve tê kişandin. Bi gelemperî ji bo veguhestina tiştên nav malê û materyalan tê bikaranîn.
Rouxmesnil-Bouteilles
Rouxmesnil-Bouteilles, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Yûzbend
Yûzbend, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mimeure
Mimeure, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Goçekî Biçûk
Goçekî Biçûk, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Elîşlû
Elîşlû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xazerek
Xazerek (bi tirkî: Kavak), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Lauchringen
Lauchringen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Alophoixus
Alophoixus, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Pycnonotidaeyê ye.
Neuenkirchen, Mecklenburg-Strelitz
Neuenkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Xerxes
Xerxes (Farisî, Xeşeyer) du Şahên Farisî ne:
Royville
Royville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Girêdoka tirombêlan
Girêdok, girêdok asinî, girêdok kêşandinê ya an girêdok hevragirêdan (bi îngilîzî: Tow hitch ) amûrek e, pir car şêwazê wê girovir û bazinî ye ku pirraniya wan wek gokeka asinî dihê berçav. Lê bi rengê din hena ku na di baziniy ne ku ji bo vekêşanê an bi hevra girêdanên wesaytan re dihê bikaranîn. Gelek caran tê bikaranîn ji bo bi hev re girêdan tirombêl û erban rakêşoka bi pişta tirombêl ve da ku bikare bêtir tiştên pêdivî pê werin kêşandin. Girêdok bi gelek reng û cureyan hene, yên herî berçav, ew in ên wek gokeyeke hesinî û bazinyî, ew pir caran ji bo wesayîtên mezin jî tên bikaranîn.
Alopochen
Alopochen, celebek teyran e ku ji famîleya Anatidaeyê ye.
Sulak
Sulak, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Minot, Côte-d'Or
Minot, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Tirschenreuth (navçe)
Tirschenreuth, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Goçekî Gewre
Goçekî Gewre, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Sarp
Sarp, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Selmana
Selmana, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Celîka
Celîka, gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyeyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Yedîbilax
Yedîbilax, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Cintray, Eure-et-Loir
Cintray, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Şebgena Jêr
Şebgena Jêr (bi tirkî: Koçkonağı), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Bexluce
Bexluce, Beẍluce, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Deşta Mişarê
Deşta Mişarê, deşteke li Dihê ye. Deşt di navbera 4 çiyayan de dimîne. Ev çiya: Çiyayê Gabar, Çiyayê Şêx Emer, Çiyayê Reş û Çiyayê Kehnîya(Ev çiya cihê kozê ye. Ev çiya dibe 3-4 bir û piranîya milkê kozê yê şêniyên gundên Zovanya, Eynê, Kûşê û Basnê ye) Li dora deştê nezîkî 25-30 gund hene. Piraniya herêmê ji eşîra Jêliyan pêk tê lê endamên Dudêrî û Garisiyan jî li hin gundan cî digrin.
Çavkanî
Celadet Elî Bedirxan : Kurd û Welatê Wan Kurdistan
Xanedana Pehlewiyan
Xanedana Pehlewiyan an jî Dewleta Împaratoriya Faris ji 1925an heya 1935an li Rojavaya Asyayê dewleteke serwer bû. Xanedan sînor bû ji hêla Tirkiye û Iraq ve li rojava, Yekîtiya Soviyetê li bakur, Efxanistan û Pakistan li rojhilat û ber bi başûr ve bi Oman re tixûbek deryayî parve kirin. Di sala 1979an de bi nifûsa 37 mîlyonî, Tehran wekî paytexta xwe kar kir.
Di sala 1921an de fermandarê yekîneya Qazaxistanê Reza Xan di nava Xanedaniya Kaczynskî de bû desthilat û di sala 1925an de xwe wek padîşah îlan kir û wek Reza Şah Pehlewî li ser text e
Piştî ku YSKê di Tîrmeha 1941an de di dema Şerê Duyemîn ê Cîhanê de ji başûr û bakur ve Îran dagir kir, Reza Şah Pehlewî li Afrîkaya Başûr geriya û kurê wî Muhemmed Reza Pehlewî li ser text bi ser ket.
Di Çileya 1979an de, Şoreşa Îslamî ya Îranê ya bi pêşengiya malbatê Ayetula, malûmatî xera kir û Mûhammed Reza Pehlewî xwest penaberî Misirê bike.
Malbata Pehlewiyan
Xanedaniya Pehlewî xanedanek keyanî ya Iranî ye ku ji nijada Teberî ye. Xanedaniya Pehlewî li eyaleta Mazenderan a Iranranê çêbû. Di sala 1878-an de Reza Shah Pahlavi li Gundê Alasht li Navçeya Savadkuh, eyaleta Mazenderan (parêzgeh), hate dinê. Dêûbavên wî Abbas Ali khan û Noushafarin Ayromlou bûn. Diya wî koçberek misilman bû ji Gurcistanê (wê demê beşek ji Empiremparatoriya Rûsî bû), ku malbata wî piştî toerên Rûsî-Farisî neçar mabû ku hemî deverên xwe yên li Kafkasyayê bide hev û bar kiriba parzemîna Qajar Iran. çend dehsal berî zayîna Reza Şah. Bavê wî Mazenderanî bû, di Alaya Savadkuh a 7-an de hate peywirdarkirin, û di 1856-an de di Warerê de xebitî.
Reza Şah Pehlewî
Reza Şah dema hatiye ser rêvebirina dewletê, dewlet di halekê ne-navendî de bû. Hkûmeteke merkezî tune bû û li her derê kesekê bihêz ew der birêve dibir. Li Kurdistanê rêvebirin û nerazîbûna Simkoyê Şikak hebû li dijî desthilata Qacariyan, li Tebrîzê serhildanên Xiyabanî, li Gîlanê Xanê Biçûk û cengeliyan hwd. hebûn. Reza Şah ji ber van sedeman, artêşa xwe bihêz kir û ev rêvebirin û serhildanên herêmî jinav birin. Reza Şah Pehlewî dewleta xwe ber bi modernîzasyonekê ve dibir. Navên Erebî hemû kirine Farisî, navê dewletê guherand, her wisa paşnavê xwe jî ku îrana kevn tîne bîra mirov, wek pehlewî binav kir. Leşkeriya mecbûr ragihand û bi vê hêza dewletê mezintir lêhat.
Di encama şoreşa cotmehê ya li rûsî, sala 1921ê Partiya Komûnîst a Îran hate avakirin. Vê partiyê heta sala 1931ê xebatên xwe dewam kirin û ji aliyê Reza Şah ve hate girtin. Hêjayî gotinê ye ku heta sala 1941ê partiyên komûnîst li Îranê nebûn. Sala 1941ê de Hîzba Tudeh hate ava kirin
Di dema Qacariyan de ji bilî pişka hikûmeta Îranê, şîrketa petrolê ji ewlehiya herêmê %3 pişk jî da bû eşîrên Bextiyarî û hindek eşîrên Ereban. Şah Reza ev pişka petrolê jî kir malê dewletê. Her wisa li sala 1932an de pişka Îranê ya petrolê her çend %16 be jî, li vê salê li gor salên din kêm pare hate dayîn bo Îranê. Ev jî bû sedema pirsgirêkê di navbera Şah Reza û Îngîlîzan de. Ji ber vê 28ê Gulana 1933ê de hevpeymaneke nû di navbera wan de hate destnîşan kirin. Bi vê hevpeymanê pişka Îranê bû %20 û her wisa hevpeyman ji 60 salên din jî hate dirêj kirin. Her wisa navê şîrketê jî wek "Anglo-Iranian Oil Company" hate guherandin. Piştî dahatên dewletê zêde bûn; Reza Şah rê çêkirin, artêşa hewayî bi firokeyan bihêztir kir. Reza Şah ewqas ber bi modernîzasyonê ve çû ku heta peçe û cilûbergên dînî hemî qedexe kirin û kulavê fotr mecbûr kir.
Mihemed Reza Pehlewî
Li sala 1935ê li Meşhedê Mollayekê Şîî li dijî Şahê Îranê weezek da û rûdanên bixwîn li vir derketin ji sed kesan bêhtir mirov li vî bajêrî dînî ji aliyê leşkerên şahî ve hatin kuştin. Van kuştina li dijî desthilata Îranê pirsgirêkên mezin ava kiribûn. Paşî Şerê Cîhanî yê Duyem jî destpê kiribû. Her çend Îran di vî şerî da bêteref xwe îlan kiribe jî, ji ber erdnigariya îranê ya stratejîk ji welatên şerker, Îran jî bû cihê hêznîşandanê. Li sala 1941ê İngilîzan başûrê Îranê, Sovyetan jî bakurê Îranê dagir kir. Dagirkirina Sovyetan bi alikariya Azerbaycana Sovyet re hatiye kirin. Bûrayê Heyder Eliyevê serokkomarê kevn yê Azerbaycanê Ezîz Eliyev serokê mîsyona Sovyetan bû ku wê çawan Azerbaycanê Îranê dagir bikin. Jixwe ev bûyer ta niha jî tesîrê li têkiliyên Îran û Azerbaycanê dike. Wek dema Qacariyan, Îran dîsa bû sê parçe. Parçeyê navendî jî ji bo dewleta Îranê ma. Bi vê dagirkirinê Reza Şah ji kar hate dûrxistin.Hate sirgûnkirin li welatê Afrîkaya Başûr û li wir jî mir. Şûna wî, kurê wî Muhemmed Reza Pehlewî bû desthilatê nû yê Îranê. Lê di dema Muhemmed Reza da dewleta Îranê di bin tesîrên dewletên İngîlîzan û Sovyetan de bû. Tesîra Şah li ser hikûmetê kêm mabû. Rêvebirina dewletê ji bo hikûmet û meclîsê hêla bû.
Li sala 1941ê de meclîsa 14emîn hate ava kirin. Di vê meclîsê de çar fraksiyonên sereke hebûn; Fraksiyona Azadî,fraksiyona eşaîrî, frksiyona îtîhadî millî û fraksiyona mîhan. Hêjayî gotinê ye ku serokê fraksiyona eşaîrî serokeşîrê kelhûran Ebbas Qubadiyan(Emîr Mexsûs) bû. Serkêşên îttîhadî millî jî Seyîd Muhemmed Tabatabayî û Seyîd Ehmed Behbehanî bûn. Hêjayî gotinê ye ku kesek jî hebû di meclîsê de girêdayi ti fraksiyonan nebû; Muhemmed Museddiq. . Her wisa bi rêberiya Îrec Îskenderî partiyeke komûnîst hate ava kirin; Hizba Tudeh. Di dewra Reza Şah de kesên komûnîst dihatin zîndankirin. Îrec Îskenderî jî yek ji wan bû. Gelek partî û rêxistinên din jî hatin vekirin. Destilata Muhemmed Reza Şah di bin van şert û mercan da destpê kir.
3yê gulana 1943ê DYAyê bi awayeke fermî yekitiya axa Îranê daxuyand. Evê pêngavê destê Îranê li dijî mixalîfan û Sovyetan bihêz kir.
Di şerê cîhanî yê duyem de di gulana 1945ê de Almanyayê xwe teslîmî kir û şerê li gel Almanyayê xelas. Tu hêceta İngilîzan, Amerîkiyan û Sovyetan nema ku li Îranê bimînin. Ji ber vê sedemê Sovyeta bi taybetî li Azerbaycanê û Kurdistanê xebatên siyasî kirin ku li van deran bimîne.Jixwe tîrmeha 1945ê de serokê Amerikayê Truman da xuya kirin ku ew hairin hêzên xwe ji Îranê vekêşe. Li sala 1945ê Sovyetan wek Îngîlîzan, li bakurê Îranê îmtiyaz ji hikûmeta Îranê xwast, her çend partiya Tudeh dijatiya xwe nîşanî Sovyetan da be jî, parastina wê yekê dikir ku dê Sovyet ji Îngîlîzan bêhtir pişkê bide Îranê. Her wisa bi piştgiriya Sovyetan li Azerbaycanê û Kurdistanê du herêmên xweser bi navên Komara Kurdistan û Hikûmeta Netewî ya Azerbaycanê hatin ava kirin. Tudehê piştgiriya van partiyan jî dikir ku herêmên xweser ava kirin. Dagirkirina Sovyetan bû sedema netewperestiya Îraniya û piştgiriya Tudehê bo Sovyetan jî bû sedema qedexekirina Tudehê di reşemeha 1049an de. Piştî qedexekirina Tudehê bayekê netewperestî li nav rêvebir û parlamenterên Îranê de derket. Gulana 1946an de Sovyet ji herêm vekişiyan û Îranê ev her du herêmên xweser serûbin kirin.
Li sala 1947ê de hilbijartinên giştî hatin kirin; Ehmed Qavam bû serokwezîrê nû. Lê ji ber dijatiya parlamenteran ji bo hevpeymana wî û Sovyetan, îstîfa kir. Şûna wî Îbrahîm Hakîmî bû serokwezîr. Li sala 1949ê de hilbijartineke din ya giştî hate kirin. General Razmara bû serokwezîrê nû. Cepheya Millî jî di vê hilbijartinê bihêztir bû.
Her wisa hêza Fedaiyên Îslamê jî her roja diçû zêdetir dibû. Ayetulah Seyîd Ebdulqasim Qaşanî jî têkildarî vê rêxistinê bû. Vê rêxistinê navê xwe bi sûîkastan anî rojevê. Dîroknas Ahmed Kesrewî Tebrîzî bi kêran ji aliyê terefdarên wan hate kuştin. Gelek bûrokrat û zanayên din jî kuştin. Di dawiyê de serokwezîr Razmara jî bi hinceta piştgiriya imtiyazên Îngîlîzan bi sûîkastekê jiyana xwe ji dest da. Armanca Fedaiyên Îslamê dewleteke şerî bû. Her wisa dixwastin gelek burokrat ji wan bin. Bi vê mebestê gelek caran Museddiq jî tehdîd dikirin.
Reforma petrolê û operasyona Ajaxê
Piştî van bûyeran Muhemmed Museddiq derket sehneya siyasî ya Îranê de. Museddiq dijî Îngîlîzan bû. Li sala 1952ê de petrola Îranê ya ku Îngîlîzan derdixist bi rêya meclîsê kir malê dewletê. Piştî vê pêngavê ji aliyê Şah ve wek serokwezîr hate tayîn kirin. Piştî vê hemleya wî derbeyeke leşkerî bi alikariya DYA û İngîlîzan çêbû û Museddiq ji kar hate dûr xistin. Ev buyer di dîrokê de wek Operasyon AJax tê binavkirin. Ev rûdane destpêka têkiliyên Îran û DYAyê ye jî. DYAyê îdîa dikir ku Museddiq piştgirê Sovyetan e û alikariya Tudehê dike. Lê ev tenê hêcet bû. Piştî vê derbeya leşkerî qedemên hereketên netewperest û komûnist şikest. Hêdî hêdî tevgerên Îslamî zêde dibûn.
Piştî rêvebirinên meclîsê, bi vê derbeya leşkerî rêvebirin ket destê Şahê îranê. Şah Muhemmed Reza êdî bi dilê xwe reform kirin. Li sala 1957ê de bi alikariya Mossad û CIAyê Savak hate ava kirin. Şoreşa Sipî da destpê kirin. Reforma axê kir. Hindî reform hatibin kirin jî ji bo ferqa tebeqeyên civakê nebû çareserî. Di navbera feqîr û zengînan de gelek ferq hebûn.
Şoreşa sipî
Li sala 1963yê Şahê Îranê paketeke reformê îlan kir. Bi dûçûna wê paketê ax û zevîyên di bin kontrola mollayên Şîî de xist nav malên dewletê.
Di navbera hereketên Îslamî de jî hêdî hêdî cûdabîn zêde bûn. Piştî salên 1960an du fraksitonên serekê yên Îslamî navdar bûn. Fikrên Elî Şerîetî di navbera zana û rewşenbîrên ciwan de her roja diçû zêde dibû. Şerîetî wek îslamparêzên din ne dijê sosyalîzmê bû; bilakis fikrên wî têkeliya Îslama şîî û sosyalîzm bû. Yekemîn pirtuka wî li ser Ebû Zer bû. Di pirtukê de Ebû Zerî wek mislimanekê sosyalîst dide nasîn.Her wisa ulema û dîndarên Îranê her rexne dikir ku mislimanan pê dîn bêhiş dikin. Hetta dijberê bikaranîna peyvên Ayetulah û Huccetul Îslam jî bû. Hêjayî gotinê ye ku gelek terefdar û piştgirên wî bi navê Micahîdên Gel rêxistineke gerîla ava kirin. Berî şoreşa Îslamê li sala 1977ê li Brîtanya bi awayeke gumanbar mir. Li aliyê din di navbera ulema û dîndarên Îranê de fikrên Ayetula Xumênî dibişkivîn. Bi nêrîna Xumênî divêt heta Mehdî tê dewlet di destê muctehîdan de be. Ev fikrên xwe jî bi pirtuka bi navê Velâyeti Fakih yâ Hukûmeti İslamî weşand.
Li sala 1971ê de ji aligirên partiya Tudeh û Cepheya Millî rêxistineke bi navê Fedaiyên Gel hate ava kirin. Micahidên Gel û Fedaiyên Gel gelek caran bi hevra çalakî li dijî malbata Şah û burokratên Şah re lidardixist.
Di adara 1975ê de du partiyên sereke yên meclîsê bi fermana Şah Muhemmed Reza hatin girtin. Şûna van her du partiyan; Hizbi Ristehîz (Hizba Vejîn) hate damezrandin. Bi vê partiyê Şah dixwast Îraniyan bike yekdeng. Lê ev bi dilê Şah birêve neçû. Li gelek cihan nerazîbûnên dijî vê partiyê li kolanan peyda bû. Bi taybetî di nav molla û xwendevanên wan de nerazîbûn zêde bûn. Li gelek cihan şer derketin. Kuştî û brîndar peyda bûn. Li Abadanê jî agir bi saloneke sînemayê ket û di encamê de nêzîkî 400 karkeran jiyana xwe ji dest da. Ev jî bû sebeba nerazîbûnên mezin. Çepgir û dîndarên Îranê bi hevra çalakî lidarxistin, şerên aktîf di navbera wan û leşkerên Şahî de derketin. Di van çalakiyan de rola Ayetulahê Mezin Şerîetedarî gelek mezin bû. Piştî van bûyeran 1ê reşemeha 1979ê Ayetula Xumênî vegeriya welat. Mixalîfan derbeya mezin li meydana Jale li leşkerên Îranê da. Fedaiyên Gel û Micahîdên Gel li vê meydanê li gel mihafizên qesra Şah şer kir. Di encamê de leşker binketin û vegeriyan. Şah Muhemmed Reza ji welat reviya û di radyoya Tehranê da ev deng belav bû: Ev der dengê Îranê ye, dengê Îrana rasteqîn, dengê Şoreşa Îslamî... .
Nusret Gökçe
Nusret Gökçe (an jî bi bernavkê Salt Bae jî tê nasîn; jdb. 1983 li gundê Berdîkê, parêzgeha Erzîrom, Bakurê Kurdistanê) ji şaxê xwaringeha Nusr-Et goştfiroş, pêjer û xwaringehvanê kurd e.  Ew bi vîdyoyek ku li ser Instagramê hate belavkirin bû diyardeyeke înternetê ku wî bi çêkirin û xwêkirina çêtîkek nîşan da.
Jiyan
Gökçe di sala 1983an de li Berdîk ê, gundekî navçeya Bardîz a parêzgeha Erzîromê, ji dayik û bavê kurd hat cîhanê. Bavê wî kanker bû. Rewşa darayî ya malbata wî neçar kir ku wî ji pola şeşem derxe û dest bi perwerdehiyê bike wek goştfiroş li Bostancı, parêzgeha Stembolê. Di sala 2007an de ew sê salan li Amerîkaya Latînî û Amerîkaya Bakur çû, di nav de Arjentîn û Dewletên Yekbûyî, li wir di nav xwaringehan de ew wek pêjer bêpere xebitî. Piştî ku vegeriya Tirkiyê, di sala 2010an de ew û hevparê li Stembolê yekem Nusr-Et vekirin. Kompargîdaniya tirk Doğuş Holding, di sala 2012an de beşdarî wê pargîdaniyê bû. Li ser dabeşa xwaringehê ya D.ream li Stembol, Enqere, Doha, Dubai, Ebû Zebî, Miami û Nû Yorkê xwaringehan hatine vekirin.
Vîdyoya Ottoman Steak
Gökçe bi vîdyoya Ottoman Steak ve, ku wî di çileya 2017an de, li ser Twitterê weşand, navneteweyî hate nasîn. Ew vîdyo li Instagramê hate belavkirin û bi milyonan caran hat dîtin. Di vîdyoyê de ew jêkirin û xwêkirina çêtîkê bi tevgerên taybetî re nîşan dide, ku pişt re Salt Bae lewma bernavkê wî bû.
Li ser pêşandina Instagram a xwaringeha Nusr-Et, Gökçe wêne û vîdyoyên bi weşana barkirinê weşand ku, di nav yên din de, nîşan dide ka ew çawa kesayetiyên navdar diezimîn e. Ew navdariya xwe bikaranî da ku li DYAê jî xwaringehan vebike.
Mirina masûlkeyên dil
Wekî tê zanîn dil masûlkeyek e, pompeyek e. Dil ji du hefteyiyê heya dawiya jiyanê xwînê pompe dike laş û xwîna kirêt vedikişîne bo paqijkirinê. Dileke bêproblem di rehetiyê de li dora 60-100 carî lêdide. Dil di nava rîtma xwe de pompe dike. Dil çawa xwînê dide laş, ewqas jî pêdiviya wê bi xwînê heye. Masûlkeyên dil oksîjen û xurdemeniyê bi riya xwînberên koronerî yên ku ji masûlkeyên dil berpirsiyar in digirin.
Mixabin rojekê tê, lûleyên laş, herwekî xwînberên koronerî dixitimin û xwîn kêm an hîç naçe dil. Wê gavê îşemî destpêdike û heger mudahale nebe, ew cihê ku xwînberên koronerî xwînê dideyê dimirin û Mirina masûlkeyên dil pêk tê.
Hin nîşanên (sîmptomên) miyokardînfarktê
Helbet di hin mirovan de sîmptomên din jî xwe didin der. Bo mînak li cem hinekan orta piştê, girik an zikê de êş hwd. Pirranî li cem jinan nîşaneyên wiha dertên.
Heger ji van sîmptoman kêm 4 heb kivşe ne û ji 20 dq zêdetir bêî rawestîn didome divê mirov bilez xwe bigîhîne nexweşxaneyê. Lewra dil ketiye talûkeya mirinê. Li vir dem wekî zêr e. Çiqas jû tedawî ewqas kêm tehrîbat di masûlkeyên dil de.
Heger heya 6 saetî midehele bûye û bi lêgerîna kateterê xwînbera koronerî ya ku xitimiye hatiye vekirin û dîsa xwîn çûye masûlkeyên dil, ziyan kêm dibe. Heger ji 12 saetî zêdetir lêgerîna katater nehatiye kirin, bi dayina dermanên xwînê tenik dikin (Heparîn hwd), balon anjiyoplastî, dayîna Stent, by-pass hwd nehatibe kirin êdî pirr dereng e û êş jî êdî namîne. Ew cihê ku ji wê lûleya xitimî xwîn digirt edî miriye û fonksiyonê nake.
Mirina masûlkeyên dil pirranî xwe li cem mêran dide der.
Kî di bin rîska miyokardînfarktê de ye?
Îro li rûyê cîhanê bi milyonan kesên înfarkderbaskirî jiyana xwe guhertine, wekî berê nebe jî dijîn û karê xwe dikin. Mixabin li Kurdistanê pirraniya kesên înfarkt derbasdikin dimirin. Lewra nexweşxaneyên têkûz kêm în û pir biha ne. Tenê lêgerîna kateterê bi tevê razana nexweşxaneyê û stentê herî kêm 4-5 hezar dolar e. Di operasyonên by-passê de ev digihêje hin caran 15-20 hezar dolarî.
Xeşeyerşa I
Xeşeyerşa I, ango Xeşeyerşayê yekem (,, 519 b.z. - 465 b.z.) şahanşahekî mezin ê Împeratoriya Hexamenişî bû.
Hilbijartinên giştî li Tirkiyeyê 2023
Ji bo heyama 28emîn meclîsa mezin a neteweyî ya Tirkîyê, hilbijêrên ji 87 navçeyên hilbijartinê 600 parlamenteran ji bo pênc salan hilbijartin 28emîn Meclisa Tirkiyeyê
Xeşeyerşa I
Nav
Navê wî bi farisiya kevn Hšayāŗšā tê mane "Serwerê gernasan" û bû.
Ceng û jiyan
Shayar Shah lawê Daryûsê Mezin û Atossa, xwenga Kûruşê Mezin, bû. Dûv bavê xwe Daryûs I 486 b.z. de mir derbaza textê bû. Pêşin, serîhildanê li Babil û Misir de, 486 b.z.an de derketî û dema derbaza text bûyî de dom dikirî, di 485 b.z. de rawestand. Wê demê Persan bi yewnaniyên re dewamî, di Şerên Farisan de, ceng dikirin û Darius di amedeyiya seferberiyeke din de bû. Xeşeyerşa I derbaza textê bû şunda bi Kartaca ve tev di Thermopylen de şahê Spartaan Leonidas, gorî Herodot bi 2 milon leşkeran, bin xist. Lê paş re di cenga Şerê Derya yê Salamîs de di 28'ê rezberê 480 b.z. bi pêşengî padîşahî Themistokles, ji aliya komkeştiyên Atîna hat binxistin.
Hilbijartinên giştî li Tirkiyeyê 2023
Pêvajoya heta hilbijartinê
Herî dawî di 24ê hezîrana 2018an de parlamen hatibû hilbijartin û di encamê de desthilatdariya AKPê piraniya xwe winda kiribû, lê karîbû bi kursiyên MHPê telafî bike. Meztirîn partiya opozisyonê CHP jî dengan winda kiribû (2,6 pûan), lê karîbû 12 parlamenterên din bi riya firehkrina parlemanê bidest bixe, ku bi 50 kursiyan hatibû zêdekirin. Partiya HDPê ya ku di ti tifaqê de nebû, derbasî meclîsê bû. Partiya IYI ya ku nû hatibû damezrandin, bi saya tifaqekê karîbû derbasî parlementoyê bibe.
Xeşeyerşa I
Ceng û jiyan
Dûv binketiniya Şerê Derya yê Salamîs de Xeşeyerşa I vegeriya paytextê xwe Susa. Hin leşkeran li Yewnanistanê man jî di Cengê Plataeayê de di 479 b.z. de hat binxistin.
Li ser Xeşeyerşa qalakê wiha heye: Dû pira, ji bo derbaz bû ne, bi keştiyan li ser Dardanellia re çê kirî helweşiya, derya bi 300 qemçiyan ceza kiri ye. Rast ne rast qalakê wiha tê gotin.
Hilbijartinên giştî li Tirkiyeyê 2023
Pêvajoya heta hilbijartinê
Di 13ê îlona 2019an de serokwezîrê berê û serokê giştî yê AKPê Ahmet Davutoğlu derketina xwe ji AKPê ragihand. Tam sê meh şûnda Partiya Gelecek hat damezrandin ku Davutoglu serokê wê ye. Di adara 2020an de Ali Babacan, alîkarê serokwezîr û wezîrê aboriyê yê hikûmetên AKPê partiya Demokrasi ve Atılım (DEVA) damezrand.
Di 17ê gulana 2021an de parlamenterê berê yê CHPê Muharrem İnce ku di hilbijartinên serokomariyê yên 2018an de namzedê CHPê bû, Partiya Memleketê damezrand û 3 parlamenterên Parlamena Tirkiyê jî tevlî wê bûn.
Di 31ê adara 2022an de, bendava hilbijartinê ji 10% daket 7%. Beşek ji van guhertinên di qanûna hilbijartinê de bandorê li ser tifaqên hilbijartinê jî dike. Kursiyên berê li meclîsê li gorî rêjeya dengên îttîfaqê hatibûn diyarkirin. Ji niha û pê de, ew li gorî rêjeya partiyên têkildar têne bidestxistin. Ev yek ji bo partiyên biçûk ketina parlamenê, yan jî beşdarbûna tifaqeke hilbijartinê, zehmetir dike.
Di sibata 2023an de, du erdhejên bi hêz û bi sedan erdhejên paşerojê li başûrê rojhilatê Tirkiyê û hin deverên Sûriyê qewimîn û zêdetirî 45 hezar kes mirin. Di vî warî de hat nîqaşkirin ku gelo niha di nav gel de dengdan bê guhertin an na. Di nava partiya desthilatdar AKPê de paşxistina hilbijartinan hate nirxandin.
Di 10ê adara 2023an de ji aliyê serokomar Erdogan ve bi biryarnameyekê hilbijartinên pêşwext ên 14ê gulana 2023an hat ragihandin.
Pergala hilbijartinê
600 endamên Meclisa Neteweyî ya Mezin a Tirkiyeyê dê bi Nûnertiya Rêjeyî ya Lîsteya Partî li 87 herêmên hilbijartinê bi Rêbaza D'Hondt bên hilbijartin. Ji bo hilbijartinên qanûnî, ji 81 parêzgehên Tirkiyê 77 parêzgeh wek yek navçe ye. Wîlayetên Bursa û Îzmîr ji ber nifûsa xwe ya mezin bûne du navçe, parêzgehên Enqere û Stembolê jî her yek bûne sê navçe.
Li gorî Destûra Bingehîn, her guhertinek di qanûna hilbijartinê de tenê salek piştî bikeve meriyetê dikare were sepandin.
Berjeya hilbijartinê
Bi însiyatîfa partiya desthilatdar AKPê û hevalbendê wê yê sereka siyasî MHPê bendava hilbijartinê ya netewî ji bo partiyek derbasî parlamenê bibe ji 10an daxist 7an. Ji dema aliyê cûntaya leşkerî ve piştî darbeya leşkerî ya 1980an hatibû destpêkirin, ev yekem daxistina bendê bû.
Kaxeza dengdanê
Rêjeya li ser sindoqê li herêma ku hemû partiyên beşdar berendamên serbixwe diyar kirine û serbixwe ne wiha ye:
Elîabad, Keleyber
Elîabad gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Girê Dina
Girê Dina, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Murg, Baden-Württemberg
Murg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mirebeau-sur-Bèze
Mirebeau-sur-Bèze, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dîxor
Dîxor navçeyek bajarê Qersê ye.
Li gor serjimêra sala 1997 hejmara gelê navende 23.834 e. Gundê wê ê herî mezin Pazarcîx e. Hejmara gelê wî gundî 3.900 e. Du şaredarên Dîxorê hene, yek yê navendê Dîxor e û yek jî yê Pazarcîxê ye. Gundên aliye Dîxorê ber bi Deşta Îdîrê mêze dike ji boy wê yekê ew gundana germ in. Angorî gundê aliye zozana Pazarcîxê. Gelê Dîxorê ji kurd hene.
Gele Dîxorê piranî aboriya xwe bi sewal xwedîkirin û cotkariyê dikin. Hinek gundê dewe Avareş hene, ewna bax diçikin.
Cûndî
Cûndî yan jî Cindî (bi tirkî: Altıntarla), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Clévilliers
Clévilliers, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Yexfervezan
Yexfervezan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Behlûlê dîn
Behlûlê dîn ( bi danîmarkî ; Klods - Hans ) çîrokeke çêkirî ye ku di sala 1855an de ji hêla Hans Christian Andersen ve hat çapandin. Çîrok li ser sê bira ye ku ji bo destê prensesê şer dikin.
Naverok
Sê bira dixwazin bi keça keyê ya bedew re bizewicin, ya ku dixwaze bi zilamê ku ji xwe re biaxive bizewice. Herdu birayên mezin pîr jîr û xwenda ne û li hespên esilzade siwar dibin, lê yê herî biçûk, Behlûlê dîn, li ser bizinê siwar dibe.Dema siwariyê de, ew qijikekî mirî, pêlaveke kevn ya dar û hinek herriyê hildide ku bide prensesê.
Dema ku herdu birayên mezin bi prensesê re hevûdu dibînin, her du bêbersiv dibin dema ku Behlûlê dîn daxwaz dike ku qijikê di pêlavê de were kelandin û bi heriyê were xizmet kirin.Prenses wî wekî mêrê xwe hildibijêre, ji ber ku, berevajî daxwazkarên din, ew dikare bi xwe biaxive.
Amadina
Amadina, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Estrildidaeyê ye.
Zlatko Hasanbegović
Zlatko Hasanbegović siyasetmedarekî Kroatiyayê ye.
Trollenhagen
Trollenhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
La Rue-Saint-Pierre, Seine-Maritime
La Rue-Saint-Pierre, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kemnath
Kemnath bajarokekî navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bautzen (navçe)
Bautzen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Yaycîlû
Yaycîlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Missery
Missery, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sedsala 6an b.z.
6emîn sedsala b.z. ango sedsala 6an berî zayînê di 1ê kanûna paşîn 600 b.z. dest pê dike û 31ê kanûna pêşîn 501 b.z.ê jî xelas dibe.
Elvîq, Keleyber
Elvîq gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sedsala 6an b.z.
520ên b.z.
519 b.z.- Xeşeyerşa I ji dayîk bû(mir, 465 b.z.)
Cloyes-les-Trois-Rivières
Cloyes-les-Trois-Rivières, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gogçe
Gogçe, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Rickenbach, Baden-Württemberg
Rickenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kotranîs
Kotranis, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Xiraberût
Xiraberût, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Biraq
Biraq, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Aso
Aso xêza berbiçav e ku erd ji esman vediqetîne, xeta ku hemî rêwerên berbiçav li du kategoriyan dabeş dike: yên ku berjêr erdê Erdê dikin, û yên ku na kin. Asoya rastîn bi rastî xêzekî teorîk e, ku mirov dikare dema ku ew li ser rûya deryayê dihate dîtin. Li gelek deveran, ev xêz ji binê erdê, daran, çiyayan, hwd. tê verşartin, û encama berbiçavkirina erd û esman jê re asoya aşkere tê gotin. Dema ku meriv li deryayek ji berderyayê dinêr e, perçê deryayê ku herî nêzî asoyê ye, jê re deryaya bêbalûpal tê gotin.
Asoya rastîn asoyî ye. Ew nêrevan dorpêç dike û ew bi gelemperî wekî çember tê hesibandin, ku li ser rûjora  modela bêkêmasî ya kûreyî  ya Erdê tê  xêzkirin. Navenda wê li binê nêrevan û li jêr asta deryayê ye. Dûrahiya wê ji çavdêr ji ber şikestina atmosferê, ku ji hêla mercên hewayê ve pir bandor dibe, roj bi roj diguhere. Her weha, çavên çavdêr çiqasî ji asta deryayê bilindtir bin, ew qas asoya ji çavdêr dûrtir e. Mînakî, di şert û mercên atmosferê yên standard de, ji bo çavdêrê ku asta çavê wî ji asta deryayê 1,70 metre (5 ft 7 hundur) e, dîmen li dora 5 kîlometreyan (3,1 mi) dûr e.
Gava ku ji bergehên pir bilind, wek stasyonek fezayî, were nêrîn, aso pir dûrtir e û ew rûberek rûbera Erdê ya pir mezin digire nav xwe. Di vê rewşê de, ew eşkere dibe ku asoya ji xelekek bêkêmasî bêtir dişibihe elipsekê, nemaze dema ku çavdêr li jorê ekwatorê ye, û rûyê Erdê dikare wekî elîpsoîdek çêbibe ku ji hêla qadek ve çêbibe.
Çavkanî
Kategorî:
Ry, Seine-Maritime
Ry, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Nûdem Durak
Nûdem Durak stranbêj, muzîkvana gelêrî û girtiya ramyarî ya Kurd a ji Bakurê Kurdistanê ye. Di sala 2015an de ji ber ku stranên ramyarî yên kurdî gotine, wek delîlên "endambûna rêxistina terorê" hat girtin û deh sal û nîv cezayê girtîgehê lê hat birîn.
Çeko, Maden
Çeko (bi tirkî: Durmuştepe), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Yaverkendî
Yaverkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kevirê Hirçê
Kevirê Hirçê peykereke ji bermahiyên kevnar ê gundê Anêrê ye. Ji kevirekî yekpare yê bi rengê spî bi awayê mîmariya peykerên dema Aqqoyîniyan hatiye çêkirin. Pekan e ku peykerê peza mêşinî be. Ji ciyê wî yê nav goristana gund hatiye hilanîn û li ber derê mala Sertifê Cindî hatiye edilandin. Tê gotin dema li ciyê xwe yê berê bûye li ser qeîdeyeke spî bûye û çend jî 'kudikê' wî hebûne li dorê. Ku peyker hatiye şibandinê û weke hirç hatiye binavkirin her wusa çêjikên dorê jî weke kudik têne vegotin. Pêkan e ku ew çêjikên li dorê jî berxên peza mêşinî bin. Mixabin îro ew çejik wenda ne lê Kevirê Hirçê li ber derê mala torinê Sertifê Cindî ne.
Amalocichla
Amalocichla, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Petroicidaeyê ye.
Samunan
Samûnan, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Mitterteich
Mitterteich bajarokekî navçeya (Landkreis) Tirschenreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Todtmoos
Todtmoos şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Yaxbestlû
Yaxbestlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Coltainville
Coltainville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Moitron
Moitron, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Goma Sefa
Goma Sefa (bi tirkî: Plajköy), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Kinik
Çend gundên bi vî navî hene:
Seriya
Seriya, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Erzgebirgskreis
Erzgebirgskreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Saâne-Saint-Just
Saâne-Saint-Just, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Wulkenzin
Wulkenzin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Amber Heard
Amber Laura Heard, ( li Austin, Teksas, DYA) lîstikvaneke amerîkî ye ku bi rolên xwe yên di fîlimên Never Back Down (2008), Drive Angry (2011) û bi rola The Rum Diary (2011) hatiye naskirin.
Jînenîgarî
Heard di sala 2010an de bi gelemperî hatiye naskirin lê aniye ziman ku dibêje, "Ez xwe bi rengekî yan yekî din binav nakim, min bi mêran re jinek ku têkiliyên wê yî serketî hebûn. Ez ji yê ku jê hez dikim hez dikim; ew kes e ku girîng e.
Heard yek ji mexdûrên parvekirina wêneya tazî ya navdar a 2014an bû ku tê de zêdetirî 50 wêneyên wê yên kesane hatin dizîn û ji raya giştî re hatin parvekirin. Piştî vî bûyerê Heard li dijî binpêkirinên nepenîtiyê hem diaxivî hem jî dinivîsî.
Fîlmografî
Bernameyên televîzyonê
Korik
Korik yan jî Çaleke biçûk, (bi îngilîzî pothole) çalek e ku jiber sedema avê ku xwe berdide bin asfaltê û bi bandora çunhatina wesayîta derdikeve holê. Çal bi gelemperî li ser rêyên çol û deştan hene. Gellek caran li ser rêyên kolan û bajêran jî tên dîtin.
Elolû
Elolû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Amandava
Amandava, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Estrildidaeyê ye.
Ühlingen-Birkendorf
Ühlingen-Birkendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Waldshut li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mirate Sexîr
Mirate Sexîr, Mirate Seẍîr, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Xoysûriq
Xoysûriq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Combres
Combres, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Woggersin
Woggersin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Molesme
Molesme, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
CNN
Cable News Network (CNN), anku "Tora nûçeyan a bikablo", kanalek televîzyona nûçegihanên amerîkî ye, ku xwedan (CNN Worldwide) e. CNN di sala 1980 de ji hêla xwediyê medyaya amerîkî ve Ted Turner û Reese Schonfeld ve wekî kanaleka nûçeyan a 24 saet hate damezrandin. Di 1980an de, dema ku hate weşandin, CNN yekemîn kanala televîzyonê bû ku nûçegihaniya wê bi şevûroj bû, û yekemîn kanala televîzyonê ya ku taybet bû bi hemû demê xwe ve ji bo nûçeyan li Dewletên Yekbûyî yên Amrîkaye.
Xelat û rûmet
2019: Dibistana USC Annenberg xelata Walter Cronkite da CNN.
2018: Nima Elbagir a CNN dê Xelata Rojnamegeriya Wêrekiyê ya 2018 ji Weqfa Ragihandina Jinên Navneteweyî bistîne.
1998: CNN ji bo azadiya axaftinê xelata çar azadiyê stend.
Kost
Kost, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Tezekend dêm
Tezekend dêm gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 13 kes (5 malbat) bûn.
Amaurornis
Amaurornis, celebek teyran e ku ji famîleya Rallidaeyê ye.
Baglica
Baglica
Sahurs
Sahurs, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Durim
Durim, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Pirtûka Xweşiyê
Pirtûka Xweşiyê , pirtûkeke Îbn Sîna ye. Pirtûk ji 11 cildan pêk tê û li ser bijîşkiyê ye.
Xatûnko
Xatûnko (bi tirkî: Hatunköy), gundekî bi ser navçeya Madena Xarpêtê ve ye.
Kandil
Du gundên bi navê Kandil hene:
Leipzig (navçe)
Leipzig, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Molinot
Molinot, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Xûnîq
Xûnîq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Macîran
Macîran an Umraniye navçeyeke bakurê Kurdistanê û girêdayî parêzgeha Sêwasê ye.