cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tûreşk
Li Kurdistanê ji xeynî rîçalê, şirûba wê jî tê çêkirin, ji ber ku ji liyê vîtamînan ve dewlemend e, didin nexweşan jî. her wesa di şîrînahiyan jî de tê bi karînan.
Badika Hevrê
Badika Hevrê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Îşareta tivilman
Îşaretên demdiyarkirî
Îşaretên tivilman bi awayekê edetî pêşberkirina tivilmanane ya îşaretên demdiyarkirî ne ko piranî ji îşaretên analog dihên wergirtin.
Îşareteka analog dayî anko datumek e ko bi demê dihêt guhartin, mîna germahiya cihekê diyarkirî an voltînî ya girêyekê di kerxeka karevayî da. Ev dibit ko wekî kiryareka matîmatîkî bihêt pêşberkirin, bi awayekî ko dem têda berguhêra azad e û îşaret bi xwe jî berguhêreka vebestî anko berbar. Îşareta demdiyarkirî nimûneyeka îşareta analog e: îşaret di navberên diyarkirî yên demê da dihêt wergirtin ( jibo mînak her mayrosaniyekê anko yek li ser hizara saniyeyê) ne bi berdewamî.
Loqim
Loqim an lokim navê şîranîyekê ye. Ji doşaviyên curbecur û şekirê tê çêkirin. Çorsane yan rengîn in.
Dibêjin ji ereban belav bûye û navê wê jî. Doşaviya wê bi saetan dikele. Gulav û gelek aromatîk tên bikaranîn. Kakil, ava lîmonê, ava gupikên dara oranjê (portakal), hin biharbêhn, qeysî ûêd gelek jî di hilberînê de tên bikaranîn. Li cîhana Îslamê pirr tê xwarin. Yewnan jê re λουκούμι (loukoumi) dibêjin.
Tillê
Tillê gundekî bi ser Kolika Semsûrê ve ye.
Xozat (kirmanckî)
Xozat yew qezay Dêrsimê o. 24 dew û 45 mezreyê xo estê.
Agonges
Agonges, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Salles-Courbatiès
Salles-Courbatiès, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Volt
Volt yek ji yekînên SI anko sîstema navneteweyî ya yekînan e. Volt yekîn a cidatiya potansiyelê anko hêza karevalivîn (electromotive force) e. Ev nav jibo rêzgirtina li fîzîkzanistvanê Îtaliyayî Alessandro Volta yî, ko pîla vpltayîk afirandî, hatiye danan.
Pênas
Volt wekî cidatiya potansiyelê dinavbera du serên gehîneka karevayê da dihêt pênaskirin dema sirêmeka yek amperî xurtanîyeka yek watî belavbikit. Pêşberkirina wê ya bingehîn di sîstema navneteweyî ya yekînan (SI) da bi vî awayî ye: m².kg.s-³.A-¹ anko jûleka enerjî jibo her kûlombeka barê karevayî.
Reşikan
Resikan gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Mensûrawa
Mensûrawa gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 758 kes (204 malbat) bûn.
Lîvar
Lîvar gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Groß Roge
Groß Roge şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Detektîv
Detektîv (ji inglîzî detect "diyar kirin"), kesa/ê ku li delîlên bûyerekê digerre, nemaze polisên ku li delîlên tawanan digerrin.
Dimilyan
Dimilyan an jî Dumiliyan gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Çirkîş
Çirkîş (bi tirkî: Yolçatı), gundekî bi ser navçeya Bêlqîsa Dîlokê ve ye. .
Falkenstein, Bavyera
Falkenstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Miqbila Jor
Miqbila Jor, gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Dêrsimkî
Gorî hin kesên li Ewropayê dijîn û çend ronakbîrên îranîst, ev ne zaraveyek lê zimanekî serbixwe ye. Lê pirraniya zimannas û ronakbîrên dimilkî diaxivin wekî zareveyek e yan zimanekî serbixwe yê kurdî bi nav dikin. Hin kes dixwazin binavkirina dersîmkî, kirdkî, kirmanckî û ginî ji holê rabe û bêjeya zazakî were bikaranîn. Tê zanîn ev binavkirineke derveyî ye. Gelê Dersîmê zimanê xwe wekî zazakî qebûl nake û xwe jî wekî zaza bi nav nake.
Zerg
Zerg ji serikên hin çekên klasîk re dibêjin. Zerg wekî bêje, navê giştî ye. Di zimanê kurdî bo her zergekê naveke taybet heye.
Cureyên zergê
Berê zerg nebûne, serê movikan (darikên şer) dihatibûne birakirin (tûjkirin). Piştre zerg derketine. Zergên berê ji kevirên bira bûne, li serê movikan dihatibûne girêdan. Dûv re zergên lajwerdî derketine.
Îstgeha Menzîlê
Îstgeha Menzîlê gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Zerg
Cureyên zergê
Kurdan bo nêçîra hin balindeyan, zerg ji hestiyê jî çêkirine. Zergên wiha di şer de nedihatine bikaranîn.
Zerg di gelek forman de hatine çêkirin. Forma sereke forma ku navê xwe daye tîrê bû, ango tîrkî.
Épaney
Épaney, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Pûlê Kurdistanê 2021
Pûlê Kurdistanê pûlek ji şeş pûlên bîranînê ye ku bi helkefta serdana papayê Vatîkanê Fransîs li Hewlêrê hatibû amadekirin û di 7ê adara 2021ê de ji aliyê Wezareta Veguhestin û Gihandinê ya Herêma Kurdistanê ve hate pêşkêşkirin.
E-Dewlet
e-Dewlet an jî Tirkiyeya Dîjîtal (bi tirkî: e-Devlet, e-Devlet Kapısı, Dijital Türkiye), pergalekî wargeha web e ku armanca di hawîrdora elektronîkî bi awayek ewle, bênavber û bilez agahdariya rast bigihîne hemwelatiyan, li gorî hewcedariyên bikarhêner ên xizmetên hukûmetê dike.
Zerenîk (kirmanckî)
Zerenik (tr. Ovacik) yew qezay Dersîm o.
Serdeşt Osman
Serdeşt Osman (bi tîpguherîna latînî ji alfabeya erebî: Sardasht Osman, jdb. 1988 - m. 4ê gulana 2010an) rojnamenivîsê serbixwe û xwendekarê kurd ê qonaxa dawî ya zimanê îngilîzî ya Zanîngeha Selahedînê bû.
Babucenk
Babucenk an jî Babocenk, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
E-Dewlet
Bikaranîna hejmara nasnameya Tirkiyê bi hêsanî têketina pergala e-Dewlet e. Malper dikare bi şîfreya ji PTTê were wergirtin, bi Îmzeya Mobîl ji bo kesên ku xetên Turkcell, Türk Telekom û Vodafone ne, bi pergala Îmzeya Elektronîkî ya kartekî jîr û xwendevan bikar tîne û bi Karta Nasnameya T.C bi kartê re tê peyda kirin.. Türksat berpirsiyarê vê projeyê ye. Ev sazî berpirsiyarê ji avakirina binesaziya pêwîst e û destnîşankirina standardên agahdarî, ragihandinê û kalîteyê di karûbarên hikûmetê ne. Bi Biryarnameya Serokomariyê ya jimare, rêveberiya ji Wezareta Gihandin û Binesaziyê ya Komara Tirkiyeyê ji Serokatiya Daîreya Veguherîna Dîjîtal re hat dayîn.
Projeya turkiye.gov.tr
Serlêdanên hukûmeta elektronîkî yên wekî Turkiye.gov.tr bi pênaseya navên domaina înternetê ya navneteweyî û wekî "Türkiye.gov.tr" li gorî zagona bikaranîna tîpên tirkî têne pêşkêşkirin û bi slogana "e-Devlet Kapısı di 12'ê kanûnê de berfireh bu". Ew malperek gelemperî ye ku agahdariya hemwelatiya elektronîkî peyda dike û karûbarên nûvekirinê daxwaz dike ku berhevkirina
e-Devlet Kapısı avahiyekî bi mebesta gihandina xizmetên hikûmetê ji welatiyan re xalek hevbeş bi rengekî bênavber û ewledar di hawîrdora elektronîkî de, li gorî hewcedariyên bikarhêner hate amadekirin.
Dema ku tu bi portala e-Devletê re têkevî, agahdariya jidayikbûnê, leşkeriyê û her cûre danûstandinên ji A heta Z bi şîfreyekî pêşkêşî dike. Gelek danûstandinên serîlêdanê, danûstandinên veqetandinê, danûstendinên deynan, agahdariya îmtîhanê û bêtir danûstandin têne kirin. Rojê 24 saetan, 7 rojên hefteyê li tevayî tê gihîştin.
Portala e-Devlet bi 6 hezar û 568 xizmetên ji aliyê 870 saziyan ve tê pêşkêşkirin û zêdeyî 59 mîlyon bikarhêneran heye.
Xizmetên pêşkêşî
Ji nîsana 2022’an ve pergala 870 sazî û rêxistinên giştî; Lêpirsîna tomara tawanan, danûstandinên karmendên teqawîtbûyî yên SSI, gelek danûstandin dikarin li ser înternetê bêne kirin.
Binesaziya KAYSIS'ê
Pergala Rêvebiriya Agahdariya Giştî ya Elektronîkî (KAYSIS) ji diyarkirina pêkhateya rêxistinî ya sazî û rêxistinên giştî heta karûbarên pêşkêşkirî digire; Ew pergala rêveberiya agahdariyê ye ku dê bikaribe yekbûna sepanên Tirkiyeya dîjîtal ( e-Devlet ) ji navendek yekane hate çêkirin û tê de hêmanên rêveberiya giştî, ji belgeyên di karûbaran têne bikaranîn heta agahdariya ragihandin û rêveberê ya sazî ligel bingehên qanûnî têne diyarkirin û di hawîrdora elektronîk de têne diyarkirin.
Pergala Rêveberiya Agahdariya Giştî ya Elektronîkî (KAYSIS), wekî binesaziya hikûmeta elektronîkî hate pêşvexistin, pergala rêveberiya agahdariyan binesaziya dîjîtal a sazî û rêxistinên giştî yên li Tirkiyeyê diafirîne. Ew ji jêremodulên wekî Pergala Qeydkirina Navendî ya Rêxistina Dewletê (DETSİS), Pergala Rêvebiriya Envantera Karûbar (HEYS), Modula Îmzekaran (İYEM) û Pergala Qanûna Giştî (KMS) pêk tê.
Agahdariya navê domainê
Navê turkiye.gov.tr di 7'ê Hezîrana 2001'an de ji aliyê Serokatiya Daîreya Teknolojiyên Agahiyê ya Serokwezîriyê ve hatiye çêkirin. Navê rêvebirê nav wekî berpirsiyariya projeyê Türksat e. Danûstandinên darayî yên navên domainê ji aliyê Serokatî û Ofîsa Veguheztina Dîjîtal ve têne kontrol kirin. Pêşkêşkerên navê domainê pê ve girêdayî ye ns1.turkiye.gov.tr û ns2.turkiye.gov.tr ne.
Yezdanên Kassîtan
Kassîtî, piştî dema sumerîyan wê di destpêkê de nêzî 400 salî desthilatdarîya wan li dar bê. Piştre jî wê bidomê. Î ro ku ku em li wê dime dinerîn, em hê jî, gelek gotinên ku wan weke navê xwûdayê bi kar dihanî rastî wan tê, Minaq, Zînî, Başu, Maşu û hwd, Navê Başu û Maşu, taqabûlî navê Înanna dikin. Navê xwûdayê wan Hudha heya. Hundha, xwûdayekî wan yê li azmana ya. Di tefsîran de, navê Zînî tê ziman. Lê xoslet û teybetmendiya wê xwûdayê çîya, nayê zanîn. Sugurra Beremberî Marduk tê. Surîas, weke xwûdayê rojê, tê tefsîrkirin.
Navê Mirîas, ku di tefsîrkirinan de, bi navê "mirîzîr" jî ziman, tabûlî Venus tê tefsîrkirin.
Xwûdayê heyvê "Šipak, Šipaq, Šipag"
xwûdayê rojê "Šuriaš" navê xwûdaya ku beremberî yê Îştar tê "Nanai", an jî "Nanna"
Navekî din ku weke navê xwûdayê rojê tê ziman "Saḫ"
Navê xwûdayekî ku weke "xwûdayê kalîk" tê ziman "Kaššu" an jî "Gal-zu", di vir de vê jî bêjim ku di wê demê de "gal-zû" tê bi kar hanîn, di vê demê de "kal" kurd bikar dihênin.
Qassîtîyan, navê "Kamulla", "Akmul" tênin ziman, Wate vê gotinê jî ew ku "masîyekî ku xwediyê rûyê mirov"
Çawuşelîkeya
Çawuşelîkeya an jî Çawuşelîkeyan gundekî kevnare û dîrokî yên kurdan e, li bakurê Kurdistanê dikeve.
Îdare
Çawuşelîkeya, gundekî bajarê Amedê bi navçeya Sûrê ve girêdayî ye.
Dîrok
Navê gund ji navê Çawuş Elî Keya tê. Berê navê gund Gulemîran yan Gula Mîran bûye. Gundê Çawuşelîkeya (Çawşaliqyan, Çavşelikyan , Çawişelîkeya / Çawşelikya / Çavşelikya / Çavşeliqya) navê gundê kevin ê Gulemîran e.
Gund du caran hatiye şewitandin. Cara yekê ji aliyê çeteyên dewletê û Mistefayê Kerwezî ve ji ber mehkûmiya Evdirehmanê Benî ku tê xwe davêje bextê çawuşelîkeyayiyan û Çawuşelîkî wî radest nakin; di sala 1932yan de tê şewitandin. Cara diduyan di rezbera 1993yan de ji aliyê hêzên dewletê û cerdevanan ve tê şewitandin û gundî koç dibin. Berî ku gund were şewitandin gund şên bûye.
Nijad
Çawuşelîkî tev ji bavekî ne. Hecî Emer ya jî Emer Keya jê re tê gotin. Emer Keya (Hecî Emer) (1793-1913) di sala 1793yan de li gundê bi navê Kerxa Zirka tê dinyayê. Ew hê yek salî ye bavê wî dimire. Diya wî ji gund bar dike diçe gundê Çawuşelîkeya bi cih dibe. Li wê derê bi Hecî Hesen re dizewice. Emer li Çawuşelîkeya mezin dibe û dizewice. Yek keç yek jî law du zarokên wî çê dibin. Her du zarokên wî mezin dibin û dizewicin lê ji ber nexweşîna kolerayê (1854-1855) her du jî dimirin. Emer di 32 saliya xwe de dema ku dewlet erdan derdixe firotanê, ew jî li Çawuşelîkeyan 3 hezar donim erd ji dewletê distîne. Ji ber ku warê wî kor bûye û kes jê nemaye, birayê wî yê şîr û dost û hevalên wî bi ber dikevin û dixwazin ku wî ji nû ve bizewicînin. Hecî Emer dibe 80 salî ji gundê Zozincê xwişka Hecî Weysî jê re dixwazin û tînin. Ji vê zewacê yek keç û 3 law 4 zarok jê re çê dibin. Evdal Keya, Mehmûd Keya, Adem Keya û Emîne Xatûn jê re çê dibin. Hecî Emer di temenê xwe yê 130yî de diçe ser dilovaniya xwe. Gundê Çawuşelîkeya ji Emer Keya ne. Di sala 1983yan de di derveyê erdê Emer Keya de yê mîran jî ji aliyê neviyên Emer Keya ve tê standin.
Çand
Di der barê çand, tore û vexwarinên taybet yên gund de agahî tune ne.
Erdnîgarî
Ji Amedê 45 km, ji Farqînê 45 km dûr e. Gund li deşta Amedê, di navbera Amed û Farqînê de li ser kilometroya 45an e. Ji aliyê gundên Kurdxelîl (Korxelîl), Qerexan, Baroxlî, Şêxmehma, Tembela, Tapik, Kaniya Zêran ve tê dorpêçkirin. Çemê Mûsiya di ber gund re diçe.
Kaniyên gund ev in: Kaniya Ereban, Kaniya Tayê, Kaniya Welo, Kaniya Mûso, Kaniya Bîrê û Kaniya Biniya Malan.
Herêmên gund: Qotê Pîra Hanê, Xaniyê Gozê, Xirabe, Kevirçaqmak, Hûrikan, Newala Mele Ebas, Kaniya Çirê, Mezelê Şêxê, Kaniya Welo, Kaniya Mûso û Mezelê Kuştiyan.
Avhewa
Avhewaya gund, havîna germ, zivistana sar e.
Aborî
Aboriya gund li ser çandinî û ajalxwedîkirinê ye. Ji ber şewitandina gund ya 1993yan aboriya gund darbe xwariye, gundî koç kirine û ya bi îcare ya jî bi nîvî erdên xwe diajon.
Keyatî
Ji ber şewata gund keyatiya gund li gund dewam nake.
Keyayen gund yên li gorî salan:
Agahiyên binesaziyê
Berê ku gund were şewitandin û vala kirin şên bûye. Wê demê gund ji 25 malan hatiye der. Sê kaniyên hevpar yên weqfa gund, dibistanek digel mala mamoste, mizgeftek digel mala seyda wekî malê hevpar hebûye. Lê piştî şewata gund dibistana serata heye lê xirabe ye; mizgeft (camî) heye xirabe ye. Şebekeya avê û kanalîzasyon tune ye, îhtiyaca avê ji kaniyên gund tê tedarikkirin.
Gund 2 km ji riya Amed-Farqînê dûr e. Riya gund şose (xîç) ye. Kehrebaya gund heye, telefon tune ye.
Mamewet
Mamewet, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mamewet 9 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 54 e.
Bername.net
bername.net kovareke komputergerî û înternetê bû ku weşana xwe bi kurdî kir. Kovar weşaneke Komeleya Karger e û Hejmara Taybet di çiriya paşîna 2006an de wekî pêveka Azadiya Welat derket. Hejmara Taybet ji bo Ubuntu û OpenOffice.Org hatiye terxankirin.
Malper di sala 2008an de hatiye girtin.
Nederan
Nederan gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
15ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Kûhnab
Kûhnab gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gûdolke
Gûdolke gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Haldenwang, Oberallgäu
Haldenwang şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pertek (kirmanckî)
Pertek yew qezay Dersîm o.
Mensûrkendî
Mensûrkendî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 204 kes (55 malbat) bûn.
Hanbî
Di mîtolojiya sumeriyan de, Hanbî û bi navê wî yên din jî "hanpa", weke bavê Pazuzu te ziman. Zêde, di derbarê wan de tiştek, zêde nayê ziman.
Soomaaliyeey toosoo
Soomaaliyeey toosoo Sirûda neteweyî ya Somaliyayê ye.
Wateya wê bi kurdî Soomaaliyeey toosoo ji Somalia, Wake up Hişyar bin gelê Somaliyayê.
Dîrok
Tê gotin ku Sirûd sal 1940an de sitranekî Somalîyî ye. Li gor hikûmeta Somaliyayê sirûd ji hêla li Ali Mire Awale ê sala 1947an de hatiye nivîsandin. Lê li gorî hinek çavkaniyan jî sirûd ji hêla Ali Mire Awale û Yusuf Haji Adan ê sala 1940an de hatiye nivîsandin.
Piştî serxwebûna somaliyayê 1 Tîrmeh 1960an sirûd tê gotin û her sibehî di dibistanan de tê gotin. Sirûd sala 2000an de bi awayekî fermî hate qebûl kirin.
Mûsewîtîne
Ji bo kurmancî biçe: Cihû
Soomaaliyeey toosoo
Îngilîzî
Dirûşme Hişyar bin Somaliya
Mûsewîtîne
Cihû, Mûsewî (bi Îbranî: יהודים, Yehûdîm) yew olek, dînek o. Pêxemberê xo Mûsa yo.
Soomaaliyeey toosoo
Îngilîzî
become strong again and again
Bi Kurdî Wergera Sirûdê
Hişyar bibe Somalia
Sirûda Berê
Giuseppe Blanc Berî Sirûda niha (Somaliya Îtalyan a Kevin) de di navbera sala 1969 - 1991an de ew sirûde dihate karanîn.
Salles-Curan
Salles-Curan, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Alessandro Volta
Kont Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta (18ê reşemeha 1745ê - 5ê adara 1827ê) fîzîkzanistvanê îtaliyayî ko jibo afirandina bateriya karebayê li sala 1800ê navdar e.
Groß Wokern
Groß Wokern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Tiwêrîk
Tiwêrîk, gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Çerxûta
Çerxûta, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Pîlemor (kirmanckî)
Pîlemor (tr. Pülümür) yew qezay Dersîm o. 49 dew, 5 nehiyey xo estê. Nifûsê xo (2000): Merkezid 1.870
Tevgera vegera Orşelîmê
Tevgera Vegera Orşelîmê (bi çînî: 传回耶路撒冷运动, bi pinyin: chuánhuí yēlùsālěng yùndòng)) navê tevgereke dînî ya hindek mesîhiyên çînî ne ji bo evangelîkkirina hemî welatên bûdayî, hindû û misilmanên cîhanê. Ev tevger li salên 1920an dest pê bû, lê ji ber tepeserkirina wan ji aliyê komûnîstan ve xwe veşart. Armanca niha ya vê dêra nepenî ya çînê evangelîkkirina 51 welatên cîhanê ye ko dikevin ser Riya Hevrîşimê (ji Çînê heta Deryaya Navîn). Niha nêzî 100.000 hinartî yên wan li wan welatan dixebitin.
Hayasum
Hayasum, xwûdayekî sumerî yê ku wilo zêde mazin nayê ser ziman a. Di deme babil û Akadîyan de jî navê wî heya. Lê wilo zêde, karê wî çi ya, zêde nayê zanîn.
Gleißenberg
Gleißenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Halsdorf
Halsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Tûmaqa Mezin
Tûmaq gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Mûsegewr
Mûsegewr, gundekê girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Ainay-le-Château
Ainay-le-Château, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Kelûya Karê
Kelûya karê (Bi Îngilîzî:Tropic of Capricorn) Hevêrkeya 23 derece 27 deqiqe li başûrê ekwatorê ye. Di 21ê kanûna pêşîn de tîrêjên rojê bi eşkêleke 90 derece tên ser vê hevêrkeyê. Cihên ku di nabêna her du tropîkan de dimîne, salê du caran tîrêjên rojê bi eşkêleke 90 derece dibînin. Cihên ku li bakur an başûrê tropîkan dimîne, tu caran tîrêjên rojê tîk nabînin. Bi gotineke din tropîk, sînorê tîkhatina tîrêjên rojê ne. Ji xwe grîngiya tropîkan jî ev e.
Siwêreg (kirmanckî)
Siwêreg, Soyreg (bi tirkî: Siverek) yew qezay Rihayê yo. Qezay di Kurd (Dimlij û Kirdas) û Ereb estê. Şarê Siwêreg Dimlij û Kirdaskî (Kurmanckî) qesey kenê.
Gransdorf
Gransdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mîrzanizam
Mîrzanizam gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Arnstein, Saksonya-Anhaltê
Arnstein, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya-Anhaltê ye.
Mîrzanizam
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 36 kes (11 malbat) bûn.
Épinay-sur-Odon
Épinay-sur-Odon, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dara Hêni
Ji bo kurmancî biçe: Darahênê
Kelûya Kêvjalê
Kelûya Kêvjalê (bi Îngilîzî:Tropic of Cancer) Hevêrkeya ku 23 derece 27 deqiqe li bakurê ekwatorê ye. Salê carekê tîrêjên rojê bi 90 dereceyî yanî bi eşkêleke tîk tên ser vê hevêrkeyê. Ev bûyer, di 21ê hezîranê de pêk tê û jibo nîvkada bakur destpêka havînê ye.21ê hezîranê, jibo nîvkada bakur roja herî dirêj û şeva herî kin e. Li nîvkada başûr jî rewş, berevajiya bakur e.
Dara Hêni
Dara Hênî yew qezaya (navçeya) Çewlîg (Çolig, Cebexçur, Bingöl) o, Bi tirkî vano Genç.
Dikûk
Dikûk gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Çardaxa Jor
Çardaxa Jor (bi tirkî: Yükarıçardak), gundekî bi ser navçeya Bêlqîsa Dîlokê ve ye. .
Salles-la-Source
Salles-la-Source, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Rojveger
Rojveger an ji Rojguhêrk tê gotin. (Bi Îngilîzî:Solstice) Di her nîvkadekê de salê carekê şeva herî dirêj û carekê jî roja herî dirêj pêk tê. Tîrêjên rojê di 21ê tîrmehê de tîk tên ser tropîka kevjalê. Di vê rojê de li nîvkada bakur roja herî dirêj pêk tê û demsala havînê dest pê dike .Li nîvkada başûr jî berevajiya vê ya pêk tê. Di 21ê berfanbarê de tîrêjên rojê tîk tên ser tropîka karê, di vê demê de li nîvkada başûr roja herî dirêj pêk tê û demsala havînê dest pê dike. Pîştî van deman dirêjbûna şev an rojê disekine, kinbûn dest pê dike. Ji ber vê rewşê ji van deman re rojveger tên gotin.
Pêjgeha makedonî
Pêjgeha makedonî ji xwarin-vexwarinên Makedonyayê re tê gotin. Şaxek ji pêjgeha balkanî ye û bi pêjgeha yewnanî re gelek hevpariyên wê hene. Herwiha gelek di bin xwarinên Anatoliya, slav, îtalî de maye.
Meraẍan
Meraẍan, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Meraẍan 78 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 384 e.
Boban
Boban gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Şînas
Şînas, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Biyolociye
Biyolojî (bi grekî - yewnanij: Bios+logos, jiyan, heyat+zanişî yanî zanişiyê jiyan, heyat) yew beşê zanişiyê yo.
Na beşê zanişiyê bi rewşê, halê jiyanderan sero, cifetelîna. Beşêke berz o û zaf şaxên xo esta. Antropolojî, anatomî, botanîk, genetîk hwd girêdayî no zanişiyê yo.
Kendilic
Kendilic gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Épron
Épron, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Meftune
Meftune, meftûne cure xwarineke quşxaneyê ji pêjgeha kurd û gelên cîran e.
Ji ber ku bêjeya "meftûne" tê wateya dildayînê, ev xwarin bi qasî dildayînê hatiye hezkirin. Bi taybetî li Amedê gelek hez jê tê kirin.
Qedayîf
Qedayîf (yewnanî: κανταΐφι, kadaífi; bulgarî: кадаиф, kadaif; erebî: كنافة, kanafa) cure şîraniyek e û di pêjgeha kurd, ereb, anatoliya û balkanî de cihekê girîng digire.
Li Yewnanistanê ji bindeq, pelhevîrka (şikeva) tenik û doşaviyê tê çêkirin. Qedayîfa kurdî jî heman e, gûz jî tevlî dikin. Suryanî û ereb penîr jî dixinê. Li hin deverên Kurdistanê jî wisa dikin. Ji ya bi penîr re kanafeh an kunefe dibêjin.
Çeqmaqê Mezin
Çeqmaqê Mezin, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Dirustiya siyasî
Dirustiya siyasî têgihek ji bo wesfa ziman, siyaset, an tedbîrên ku mebesta wan ji marjînalkirinê, heqaratkirinê yan reftara bêdad li endamên komên taybet di civakê de xwe dûr bixin tê bikaranîn. Di axaftinên giştî û çapemeniyê de, têgih bi giştî ji bo biçûkxistinê tê bikaranîn di heman demê de îma bike ku ev siyaset zêde û bêhêcet in.
Anqiu
Anqiu, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Dirustiya siyasî
Çavkanî
https://en.wikipedia.org/wiki/Political_correctness
Anqiu
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2003an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.050.000 kesî
Gondorf
Gondorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xorîs
Xorîs gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Goman, Pasûr
Goman ( ?), gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
16ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Bîrtewa
Bîrtewa, gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Grafenwiesen
Grafenwiesen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gundê Nûrkê
Gundê Nûrkê, gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Emma Watson
Emma Charlotte Duerre Watson (jdb. 15ê nîsana 1990) lîstikvan û çalakvaneke îngilîz e. Ew bi rolên xwe yên hem di filmên mezin û hem jî di fîlmên serbixwe de, û herwiha bi xebata xwe ya mafên jinan tê nasîn. Wê gelek xelatên hilbijartî wergirtine, di nav wan de yek Xelata Hunermendên Ciwan û sê Xelatên Fîlmê MTVê heye.
Bahemdan
Bahemdan gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Nadirgulî
Nadirgulî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Çat û Baxçe
Çat û Baxçe gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Nadirgulî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 735 kes (111 malbat) bûn.
Zu
Zu, di mîtolojiya sumeryan, bi wate "zanîn" û an jî "bihûşt" tê tefsîrkirin. Ji dema sumeriyan di buhurê deme babiliyan û akadiyan jî. Di tefsîrên dema akadiyan de, weke kurê Sîrîs jî tê ser ziman. Zu, bi baweriyaka ku bi wê dinya hatiye afirandin jî tê tefsîrkirin. Minaq, tê gotin ku "dinya bi ava safî ya saf hatiye çêkirin." destpêka jiyan û dunyê, di çanda Zu de, ji avê tê dest pê kirin. Zu, bixwe jî, tefsîra wî, Serê wî, weke yê şêr tê çêkirin. Lê Zu jî û Sîrîs jî, weke teyrê baz hatina hizirkirin. Bi wê re, teyrekî baz ku xwediyê serê şêrekî ya, tefsîra wî hatîya kirin. Zu, biqasî ku tê zanîn di navbera 2550–2500 de jîn bûya.
Di tefsîra Zu de, tê gotin ku Abzu xwediyê kifşkirinê bû. Kêvalbar (tablatên) baxt, di destê Abzû de na. Ew baxt kifş dike. Lê tê gotin ku xwûdayan Lugalbanda şand ku Kêvalbarên baxt hilde û bêne. Lugalbanda çû û wî Abzû kuşt. Piştre Ea û belet, çûn û kêvalbarên ku baxt kifş dikirin hildan.
Piştre, weha tê tefsîrkirin; Zu, ku teyrekî pîroz û awr kirina keseyetek. Piştre ew bû Iblîsek, wî teyrî çû û kêvalbarên baxt hildan û birin. Ku ew çûn çiyayekî bilind, ew di nava xwe de veşartin. Piştre Anu, derket û ferman da xwûdayan ku kêvalbarên baxt hildin û bênin. Lê Marduk berî, xwe gihand teyr û wî teyr kuşt û kêvalbarên ku baxt kifş dikin hildan.
Di vir de, tu tefsîr hene. Di tefsîra duyemin de jî tê gotin ku Marduk, bi tîr hêrîşî Nînurta kir û ew kuşt. Piştre ew bû serwer. Di vê tefsîra duyemin de, ew teyrê ku hat kuştun, weke Abzû tê tefsîrkirin jî.
Di, dema Babiliyan de, wê ev rewş, weke şerekî di nava xwûdayan de were tefsîrkirin.
Çardaxa Jêr
Çardaxa Jêr (bi tirkî: Aşağıçardak), gundekî bi ser navçeya Bêlqîsa Dîlokê ve ye. .
Melaşêx
Melaşêx, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Melaşêx 46 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 255 e.
Lage (Lippe)
Lage (Lippe), bajarekî navçeya (Landkreis) Lippeê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Pêjgeha yewnanî
Ji pêjgeha yewnanî yan pêjgeha grekî mirov xwarin-vexwarinên Yewnanistanê fêhm dike. Tê zanîn grekiyan bandoreke mezin li çanda Ewropa, herwiha ya cîhanê kirine. Çanda yewnaniyan berdewama çanda romayî, bîzansî ye. Herwiha xwarin-vexwarinên yewnanî jî gelek dewlemend in.
Pêjgeha yewnanî ji gelek aliyan ve dişibe pêjgeha kurd û pêjgeha Tirkiyeyê. Şaxek ji pêjgeha balkanî ye. Di xwarinên yewnanî de bandora xwarinên peravên Deryaya Navîn, ereb, fransî, slavî jî heye.
Dab û nêrîtên xwarin-vexwarinê
Yewnan yekî vexwînin xwarinê, wekî kurdan heya bikarin destexaneyê dixemilînin, dilê mêvanê xwe xweş dikin. Beriya xwarinên giran yên sivik dixwin. Li aşxaneyan jî wisa ye. Vîtrînên xwaringehên wan hene, mirov dikare bibijêre.
Li xwaringehên yewnanan kalîte gelek girîng e. Mirov dikare beriya xwarin-vexwarinê bêje hinekê test bike, biceribîne ka çêjdar e yan na. Ne şerm e. Du kes dikarin ji yek binikekê bixwin, ev jî normal tê dîtin ku li Kurdistanê jî wisa ye. Yewnan destexaneyên (sifre) xwe dixemilînin, li ser xwarinê suhbet dikin, kêfê didin xwarinê.
Komak
Komak, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Hohen Demzin
Hohen Demzin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kerab, Merend
Kerab gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Girherîn
Girherîn, gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Salmiech
Salmiech, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Gindorf
Gindorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Équemauville
Équemauville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şevreşk
Şevreşk gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Şikeftiya, Pasûr
Şikeftiya, ango Şikeftiyan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Pêjgeha Montenegroyê
Pêjgeha Montenegroyê ji ya gelên cîran ne cudatir e, şaxek ji pêjgeha balkanî ye. Ji taybetiyên xwarin vexwarinên Montenegroyê re tê gotin.
Tatikî
Tatikî, gundekî bi ser navçeya Mêrgesor ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lahnstein
Lahnstein, bajarekî navçeya (Landkreis) Rhein-Lahn-Kreisê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Îlat Yalqûz Axac
Îlat Yalqûz Axac gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sirnaz
Sirnaz, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Sedat Edip Bucak
Sedat Edip Bucak (jdb. 1960) serokê cerdewanan (bi tirkî: korucubaşı), bersûcê bûyera Susurluk a ku têkiliyên dewletê û mafyayan derxistibû holê, parlamentere berê yê DYP ya ku polîtîkayên rastgîr diparêze ye.
Kefertût
Kefertût (bi tirkî: Dutlu), gundekî bi ser navçeya Bêlqîsa Dîlokê ve ye. .
Nebîkendî
Nebîkendî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 41 kes (11 malbat) bûn.
Santa Cruz de Tenerife
Santa Cruz de Tenerife, paytexta Giravên Kenariyê û serbajarê Parêzgeha Santa Cruz de Tenerife ye, li Tenerife (Spanya). Hejmara niştecihên bajêr 206.965 kes e.
Kevirê reş
Kevirê Reş (erebî: الحجر الأسود, Ḥajaru al-Aswad) kevirek e ku li rojhilatê Kabeyê ye. Ew ji hêla Misilmanan ve wekî bermayek îslamî tête pejirandin ku ji serdema Adem û Hewa ve vedigere. Kevir bi eslê xwe spî bû lê ji ber gunehên xelkê reş bû. Kevir ji dema Adem û Hewayê bû û ji Muhemmed re hat şandin û ew di quncika Kabeyê de danî. Dema ku Misliman ji Kevirê Reş re hurmet dikin, ew îbadetê nakin.
Îstigahê Herzend
Îstigahê Herzend gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Eraines
Eraines, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Nişkollan
Nişkollan, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Nişkollan 24 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 141 e.
Şerefkan
Şerefkan an Şerefka, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Hohenwarth
Hohenwarth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Jördenstorf
Jördenstorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
JİTEM
JİTEM (kurteya navê tirkî Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele ye, anku Saloxgêrî û têkoşîna li dijî terorê ya jendirme) saziyeke sîxurî û çalakiyan ya ku li dijî kurdan hatiye avakirin.
Ji ber ku ne fermî, dizî ye, derbarê wê de agahiyên sedî sed rast nîne. Damezrênerê wê Cem Ersever beriya ku were kuştin bi pirtûkek xwe û hin daxûyaniyên xwe yên li rojnameyan hebûna vê saziyê ragihand. Gelek şahîd û pisporan di dadgehên dewleta Tirk de hebûn û xebata vê saziyê îlankirin, lê ji aliyê dewletê ve hebûna wê tê înkarkirin.
Pêcanik
Pêcanik, çavreşok, hûfhûfik (bi latînî: Tussilago farfara) riwekek ji hejikan e, di bijîşkiya gelêrî ya kurd de tê bikaranîn.
Bi qasî 10-30 cm bilind dibe. Li berojên kevirî hene, herwiha çandiniya wê jî tê kirin. Di bihara teze de aj didin. Li Kurdistan, Ewropa û gelek welatên Asyayê tê dîtin. Riwekek bihêz e, riwekên devedorê xwe têk dibe. Li perên avê jî rast li wan tê.
Bikaranîn
Ji bo astma û kuxikê tê bikaranîn. Pelgên wê tên kutan, hişkkirin, zivistanan jî bikêr tên. Bi heşînî xavî jî tê xwarin. Bijîşkên rojavayî jî bi kêrbariyên wê dizanin. Divê pirr neyê bikaranîn, lewra ji ber hin madeyên pê re hene dikarin bandora xwe bi neyînî bikin. Bêî destûra doktoran pêwîst e mirov bikarneyne.
Mihemed Teqewî
Mihemed Teqewî (1977, Şîrvan, Xorasana Bakur), nivîskar û werger û sererastkerê kurd ê kurmanc e.
Fließem
Fließem şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mihemed Teqewî
Di sala 1977an da, li gundê Melebêqirê, başûrê Şîrvanê, parêzgeha Xorasana Bakurê Îranê ji dayîkê bû. Pola sêyemîn li dibistana seretayîya gundî xwend, dû ra ligel malbata xwe koçberîya bajarê şîrvanê bûn û li wir dest bi xwendina xwe li dibistana seretayîyê kir û ew qetand. Dibistana navincîyê li Ferhengîyan derbas kir û piştra çû huneristana Teqevîyan û dîploma xwe di beşa kehribayê da stand û xwe ji bo zanîngehê amade kir. Ew di sala 1990an da li zanîngeha Ferdowsîyê hat pejirandin û piştî 4 salan, beşê wêje û zimanê îngilîsîyê qetand û di heman demê de dest bi xebatê xwe di debîristanên bajarê Şîrvanê da wek mamosteyê zimanê Ingilîsîyê kir. Hîn 10 sal xebatên wî wek mamosteyê Ingilîsî xilas nebubû ku di zanîngeha Bîrcendê wek xwandekarê beşê zimannasîyê hat pejirandin û piştî du salan wî karnasîya xwe ya bilind di wî beşî da jî stand. Têza wî ya karnasîya bilind li ser nîşandarîya halet(case-marking)a devoka Kurmancîyê û miqayisekirna wê bi ya Farsî bû. Ji alîyê wî çend gotarên wergirtî ji têza wî di kovarên zanîstî yên îranê hat weşandin. Ew di sala 2015an da ji alîyê weqfa Mezopotamîyayê hat vexwendin û beşdarîya komxebata kurmancîyê bû. Di sala 2019an da navê wî wek endamekî ji wê komxebatê li ser pirtûka Rêbera Rastnivîsînê hat nivîsîn. Mihemed Teqevî heya niha bi sedan kurteçîrokan wergerandine û ew kurteçîrok di biloga wî bi navê Linguakurd.blogfa.com hatine weşandin. Ev niha nêzî 10 sal in ku wek nivîskar û wergêr bi zimanê kurmancî çalak e û herwiha çend pirtûkên çîrok û helbestan sererast kirine û navê wî wek sererastker hatîye qeydkirin.
Çilbir
Çilbir xwarineke ji pêjgeha kurd e.
Çilbir û çilîbir ne yek in
Du cureyên wê hene. Çilbira navdar, a bi hêk û mastê tê çêkirin e. Çilbira bi goşt û şikevayê tê çêkirin, ne çilbir lê çilîbir an çilekîbir e. Mixabin bi şaşî tên tevlîhevkirin.
Çêkirin
Badiyeke mezin bigirin û heya nîvî avê têxinê. Xwê bavêjin nava vê avê û bidin ser argûnê, bikelînin.
Gorî daxwazê hêkên xwe biçelpînîn û devanga quşxaneya xwe bigirin. Sîrê bikutin û tevlî mast bikin, tevdin. Sîr-masta xwe li binikên xwarinê (debax) parve bikin. Hêkên pijiyayî darivînîn wan jî li binikan belav bikin.
Rûnê xwe biqijilînin, îsotê berdinê û vê çênca xwe li binikan parve bikin, bînin ser destexaneyê.
Zara Larsson
Zara Larsson stranbêj û strannivîseke swêdî ye ku di sala 1997an de li Stockholmê hatiye dinyayê.
Di 10 saliya xwe de, ew ji bo xelata werzê talenta Talang, guhertoya swêdî ya televîzyona Brîtanî a Got Talent, werzîşa neteweyî li Swêdê bidest xist. Çend sal şûnda, di 2012an de, Larsson bi labelê tomarê TEN Music Group re peyman kir û piştre tomara berhevoka pêşandanê, lîstika dirêjkirî Introducing, di kanûna paşîn a 2013an de serbest kir. Yek "Uncover" derket pêşberî nexşeyên muzîkê li Skandînavya: Swêd, Danîmarka, û Norwêc. Di sibat 2013 de, "Uncover" ji hêla Universal Music Swêdê Platinum ve hat pejirandin. Di tîrmeh 2013 de, Sazkirina li welêt Platinum hate pejirandin. Larsson di Nîsana 2013an de li Dewletên Yekbûyî bi Epic Records re peymanek sê-sale îmze kir. Di sala 2016an de, ew li merasîmên vekirinê û girtinê ji bo UEFA Euro li Fransa hat pêşandan.
Jînenîgarî
Zara Maria Larsson li nexweşxaneya zanîngeha Karolinska li Solna (Stockholm, Swêd) ji dayik bûye. Di hevpeyvînekê de bi Svenska Dagbladet re, wê got ku ew ji ber kêmbûna oksîjenê ji xalîçeya nuchal, "mirî" hat dinê.
Zara li her deverê û carinan gava ku ciwan bû, stran digot. Piştî ku albûma xwe ya yekem derketibû, got ku înspîrasyona wê, sêlika bi navê "Carola" ya stranbêja hemwelatî Carola Häggkvist bû. Ew bi çavsorî dest bi lêdana "Carola" bi her awayî, bi qasî ku çêtirîn dikir. Wê gavê ew ji Whitney Houston wergirt û piştî Whitney wergirt: Ji Hits Mezintirîn.
Zara got ku ji pênc saliya xwe ve tê zanîn ku ew dixwaze wekî Elvis Presley bibe efserek û "nemir"
Wê diyar kir ku hawîrdora nû zû zûtir ew hay ji cîhan, pirsgirêkên civakî û şêwazên zayendî, ku her ku diçin berbiçav di rola wê ya gelemperî de çêbû.
Di hevpeyivînek 2015an de, Larsson got ku ew ji bo dibistana amadeyî ya jorîn li Dibistana Muzîkê ya Adolf Fredrik hate qebûlkirin, lê red kir ji ber ku wê nexwest di stranbêjekê de stranbêjiyê bike.
Şiyan (fizîk)
Şiyan, zor , bi soranî: tiwana, tuwana (sembol: P) di fizîkê da, şiyan nirixa bicihbûna karî an enerjiya veguhastî ye. Bi gotineka dî, şiyan enerjiya mezaxtî an pêdivî di yekîna demî da ye. Bi vî awayî, şiyan (P) dibît kar (W) dabêşî demê (T).
Yekîn
Di Sîstema Navneteweyî ya Yekînan anko SI da, şiyan enerjî dabêşî demê ye. Di SIyê da, yekîna şiyanê wat e ko dibît joule dabêşî saniyekê.
Salten
Salten, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Şiyan (fizîk)
Yekîn
Yekînên ne-SIyî yên şiyanê ev in: şiyana hespî (horsepower) û pê-pawend di deqîqeyê da. Her şiyaneke hespî 33,000 pê-pawend di deqîqeyê da ne, anko şiyana pêdivî ji bo pêyekî bilinkirina 550 pawendan di sanûyeyekê da. Ev jî beranberî 746 Watan e. Yekînên dî jî hene mîna dBm, pîvaneka logarîtmî ko hezaryeka Watê dikit bingehê pîvanê, û kalorî di çaxik anko seetê da ko zêdetir jibo zadî û bi awayê kîlokalorî anko hezar kaloriyan bikar dihêt.
Qews
Qews, gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
BozElî
BozElî (bi tirkî: Bozalioğlu), gundekî bi ser navçeya Bêlqîsa Dîlokê ve ye. .
Xaçika
Xaçika, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Salvagnac-Cajarc
Salvagnac-Cajarc, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
19ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Nixtalû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 127 kes (20 malbat) bûn.
Mitirb
Mitirb, ji kesên ku amurên muzîkê lê didin bi gişti yên ku ribab (kemançe) lê dixin tê gotin. Gotin ji zimanê erebî derbasi kurdî buye. Berî îro li cem kurda kesên karê muzîke dikirin biçûk û kêm dihatin dîtin. Di heman demêde sazbend, daholvan, dervêş (li herêma torê kesê li def û erbanê dixê), kemançe û ribabsaz ev kêmayî vekî zirhekî girtine laşê xwe û bûne dijberê herî tûj ê sîstema feodal. Jiber gotinê wan kes nediêşandin li odê axa dijûn û sxêfên herî giran, zimandirêjî, devavêtin tenê haqê wan bû.
Li herêma Torê Mitirb ango muzîkvanên profesyonel an jî nîv profesyonel, di avakirin û belavkirina berhemên wêjeya devkî de rolê sereke dilîzin.
Gotina mitirb ji koka erebî ya gotina (T.R.B) tê û wateya wê jî « bi liv û tevgerbûn » an jî « şabûn ». Duyemîn û çaremîn formên koka (T.R.B) tê wateya çalakiya şakirinê, bi taybetî bi riya stranan. Bêjeya (MUTRIB) di  wateya « muzîkvan » de tê bi kar anîn û mebesta gotinê ew kes in ku li amûreke mûzîkê dixin an jî mûzîkê dijenin (Wehr 1977 : 503). Lê ji ber kêmbûna çavkaniyan em nikarin gelek agahdariyan der barê kevneşopiya mitirbiyê li cem Kurdan bidin.
Pisporê folklora Kurdî Celîlê Celîl di sala 1982’an de berê xwe da bû başûr rojavayê Kurdistanê û li nav Kurdên Sûrî berhemên wêjeya devkî komkiribûn. Celîlê Celîl behsa saziya « Odeyê » û mûzîkvanên profesyonel « mitriban » dike (Celîl 1989 : 12 – 24). Li gor Celîl li odeyan kevneşopiya levanînê û nihurandinê hebû. Bêyî odeyan afirandina berhemên wêjeya devkî ne mumkin e û ev berhem herwiha wê nikaribin ji nifşekî derbasî nifşê din bibin. Dîsa Celîl gelekî di cîh de destnîşan dike ku ode cîhê afirandin û guherandina van berheman e û ode yek ji şertên afirandin û vejandina berhemên wêjeya devkî ne. Wekî din hêjayî gotinê ye ku Celîl jî balê dikşîne ser têkilî û pêwendiya di navbera dengbêj û guhdaran. Xuyaya dema ku Celîl çûye herêmê ku mirov dikara çanda we û ya herêma Torê nêzî hev dikare bi nav bike, êdî kevneşopiya odeyê hêdî hêdî wenda dibe. Ji ber vê yekê Celîlê Celîl gazinan dike û dibeje wendabûna odeyan ji bo çanda neteweyî ya Kurdan wendayiyeke mezin e (Celil 1989 : 18 –19).
Helbet weke saziyeke perwerdeyê ji bo mitirb, dengbêj û hwd ode dibistanek bû. Bi sedan salan her wiha li odeyan gundî, eşîr û êl rûdiniştin, ji hevûdin re serpêhatî, stran, çîrok û şîret digotin. Li van odeyan herwiha mitirb jî rûdiniştin. Bi awayekî giştî ode saziyeke civakî bû ji bo kombûn û şêwrdanîna civakê.
Mirtibên ku Celîlê Celîl behsa wan kir û mitirbên Torê wisa xuya ye heman kevneşopî ne û ew bixwe jî carina mirtib û carinan mitirb dinivîse. Celîl pêşî rave dike ku herêma Kurd li bakur rojhilatê Sûrî beşek ji herêma Kurdistanê ye ku ew weke Mêrdîn – Cizîra Botan bi nav dike. Ev herêma ku herwiha li başûr rojhilatê Tirkiyê ye Torê jî digre nav xwe. Celîl mitirban weke muzîkvanên ku di dawetan de û di şahiyên din yên civakî de di nav de kemaçe, def, tembûr, zirne li curbecur amûrên mûzikê dixin û stranan dibêjin, dide nasîn. Dema ku Celîl çûbû herêmê ev kevneşopî hîn hebû û em dikarin bi dilekî ku hinekî hînikbûyî bêjin ku ev kevneşopî hîn jî li herêma ku em jî dê weke Mêrdîn – Cizîra Botan bi nav bikin dijî. Xuya ye ev kevneşopî mamosteyê ku mitirb fêrî gotin û pêşkeşkirina şer, dîlok û stranan kiriye. Bi xêra vê perwerdeyê mitirban dikarî û hîn jî dikarin debara xwe û malbatên xwe bikin. Li vir em dixwazin her wiha balê bikşînin ser vê yekê ku Celîl herçend gotibe ku ew ji gelek malbatên curbecur tên jî wî mixabin behsa van malbatan u cîhê wan di civakê de nake. Weke ku niviskarê vê gotarê ji bapîr u dapîrên xwe bihîstibûn Celîl jî dibêje ku mitirb salê çend hefteyan gund bi gund digerin û di berdêla pereyan an jî dexl de li amûrên xwe dixin û stranan dibêjin. Lê nivîsakarê vê gotarê bi xwe li herêma Torê şahidî kiriye ku mitirb dema bênderan digerin û li ser bênderan li amûrên xwe dixin u stranan dibêjin.
Li vê deverê hêjayî gotinê ye ku Celîl gelekî di bin bandora hunerê mitirban de maye u pesnê hunerê wan bi awayên cihê dide. Ew dibêje mitirb hostayên levanîn û nuhurandinê ne, ew herwiha hostayên komkirina bûyerên girîng yên gundan in jî. Ev jî dihêle em mafdar bighêjin vê encamê ku mitirb ne tenê hunerê heyî yên çand û kevneşopiyê fêr dibin û pêşkêş dikin, lê ew her wiha bi xwe jî bûyeran kom dikin, dinuhurînin û berhemên nû diafirînin. Mirov dikare bi hêsanî îddîa bike ku mitirbên jêhatî helbestvanên civakê bûn û ger kevneşopi bidome ew dê her helbestvanên civakê bimînin.
Nivîskarê Kurd Kendal Nezan jî gotina mitirb bi kar tîne. Nezan dengbêj û mitirban ji hev cihê dike. Li gor Nezan dengbêj keseki xwedî hiş û bîreke gelekî dewlemend e û hin ji wan jî li amûrine muzîkê dixin. Dengbêj hem helbestvan e û hem jî derhêner e. Ew ji dehma ve berhemên wêjeya devkî diafirîne. Nezan her wiha behsa mitirban dike û dibêje ew Bohemî ne û bi binyada xwe qereçî ne. Nezan wisa dewam dike û dibêje mitirb muzîkvanên nîv profesyonel in û di dawet û şahiyan de amûrên mîna def û zirnê lê dixin. Mixabin Nezan jî behsa cîhê wan di civakê de û di wêjeya devkî de nake; û ev cîhê gazinan ji nivîskarê vê goterê re dihêle ji ber ku behsa çavkaniyên nivîsa xwe nake(Nezan 1996 : 11 – 20). Her wiha em nizanin Nezan çawa gihiştiye wê encamê ku mitirb bi binyada xwe qereçî ne, ew tenê agahdariyên xwe li pey hev rêz dike.
« Muzîkvanên gerhok yên Kurd ango şargar destanan distrin ku di şeran de an jî di serhatiyên evîniyê de behsa qehremaniyan dikin. »
Izady dinivîse ku navê van destanan şarîga ne û mirov wan li tembûr an jî kemaçê dibêje. Izady îddîa dike ku şargarek gelek varyantên şarigayekê (yên mîna Memê Alan, Kela Dimdim) dizane. Li gor Izady rûmeta şargarekî girêdayî ferehbûna repertuwara wî ye. Berhemên şargaran her wiha gelekî balkêş in, ew destanên ku beşbeş li ber amûrêkî muzîkê û beş beş bêyî amûreke muzîkê tên strandin diafirînin û ev destan nîv helbestî ne û nîv pexşanî ne (Izady 1996 : 21 – 28).
Civaknas Şerefxan Cizîrî di pirtûka xwe ya bi navê Kultur û Edebiyata Devkî de behsa mitirban dike. Cizîrî navê hunermend li mitirban dike. Ew îdda dike ku berê hemû mîrîtiyên Kurdan û Axayên wan di dîrokê de xwedî mitirb bûn. Cizîrî dibêje mitirb bîra bûyer û qewmînên civakî – aborî û her wiha ên siyasî yên eşîrên xwe û yên eşîrên cîran tomar dikin.
Çavkanî
http://www.iranistik.uni-goettingen.de/Cembeli%20Buch.htm
Binzhou
Binzhou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.779.200 kesî
Feilsdorf
Feilsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Emel Mathlouthi
Kurtejiyan
Hê gava xwendekar bû dest bi nivîsandina stranan kir. Di sala 2006'an de tevlî yekemîn bernameya berebaziya muzîkê ya erebî bû û rêza sêyemîn bi dest xist.
Di çarçoveya şoreşa tûnîsî ya nava 2010-2011'an de ew li Tûnîsê bû û bi rêya konserdayînê tevlî xwepêşandanan bû.Piştre wê ji Fransayê ve piştgirî da şoreşê û gelek kilamên berxwedan û azadiyê amade kir.
Di sala 2012'an de wê yekemîn albuma xwe ya studyoyê ya bi navê "Kelmti Horra" (peyvên min azad in) da weşandin.
Emel Mathlouthi bi şîrovekirina stranên bi zimanên din jî tê nasîn: Wê kilama spanyolî ya Nací en Alamo (Li Alamo ji dayik bûm) ji nu ve şîrove kir, wergerande erebî û weke stranek li ser Filistînê xwend (Nací en Palestina, Li Filistînê ji dayik bûm).
Di nava kurdan de Emel Mathlouthi bi şîrovekirina kilama Ehmedo bi nav û deng bû. Balkêş e ku dengê hunermendê pir li stranê tê û xwediyê xortbûn û kûrahiyeke bêhempa ye. Herwiha, bi vê stranê Emel Mathlouthi him bala guhdarvanên xwe kişande ser rewşa gelê kurd, him jî ya kurdan kişande ser xwe. Ji wê rojê pê ve ew tevlî çend mîhrîcanên kurdî bûye û rastî gelek ecibandina kurdan tê.
Systemic lupus erythematosus
Cixarekêşan rolê neyînî (negatîv) li ser vê nexoşiyê heye. Hindek derman jî dibine sebeba vê nexoşiyê.
Nîşanêt nexoşiya SLE'yê
Nîşanêt nexoşiya SLE'yê bindin ka nexoşiyê çi organêt beden girtine. Ev nexoşiye wek gelek nexoşiyan e, li ber hindê nîşan û berjeng (teşxîs) ne asan e. Bedenê nexoş înflamasyon heye dibît ev nîşane li nexoş diyar bin.
Eve û gelek yêt dîş li sereketirîn nîşanêt vê nexoşiyê ye.
Ev nexoşiye dibit perdê ser sîpelka û perdê ser dil jî bigri ko dibênê serosît (serositis). Li hindek nexoşan birîn li nav dev çê dibît, pirç diwerît, nexoş neşêt li ber rojê bît.
Eger nexoşî giran bo dideta goçîlkan yan mêjiyê nexoş.
Êşnasîn, teşxîs û diyagnoz
Ji ber ko SLE dibît wek gelek nexoşiyêt dî bît, teşxîsa wê renge ya aloz bît. Nexoş pêdiviya biçîte layê doktorê şareza. Doktor baş guhdarî nexoş diket ka nerehetiya nexoş çi ye (anamnez), paş nexoş fehs diket.
Gelek taqî û testêt xwînê hene bo nîşêdana vê nexoşiyê wek ESR, CRP, TPK, Hb, ANA, dsDNA, C3, C4 û gelekêt dîş.
Kevirê germ
Kevirê germ yek ji leyîstikên (lîstik, yarîk, lehîstok) zarokên kurd e.
Ev leyîstik bi şevê tê leyîstin. Serî de zarok kevirekê germ dikin û vedişêrin. Leyîstikvan dibin du kom û bi hev re dikevin pêşbirkê. Kîjan kom berê kevirî bibîne, dora avêtinê digihe wê komê. Ev leyîstik sîstema hîskirinê ya zarokan bi pêş dixe. Pirranî li herêmên Tolhildanê (Meletî, Gurgum, Dîlok hwd.) tê leyîstin û li herêma Botan bi navê berikê gergermokî tê leyistin.
Systemic lupus erythematosus
Êşnasîn, teşxîs û diyagnoz
Eger perdê ser dil yan sîpelkan (pişikan) girtbît ew pêdivî rontgenê ye. Eger guçîlk duçar bibin, biyopsiya guçîlkan lazim e.
SLE nexoşiyeka domdirêj e. Derman giraniya nexoşiyê (înflamasyonê) kêm diken. Bo vê nexoşiyê gelek derman hene.
Ya li hemya serekîtir kortîson e ku dermanekê bihêze bo kêmkirina înflamasyonê. Dermanêt dî wek NSAID, dermanêt dijî malarya, Azathioprin ,Cyclophosphamide,...