cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Demaxê mirov
Demaxê Navberê
Navberedemax di navbera mejî û beşên din ên koendama demarê de girêdanan ava dike, belavkirina agahiyên ji mejî an jî ber bi mejî li vir rû dide. Ango ji bilî hestê bêhngirtinê, agahiyên ji dirkepetik û demarekoendama çêwe, pêşî li vir tên tekûzkirin û yekkirin paşê tên şandin ji boy mejî. Talamus û hîpotalamus beşên demaxê navberê ne û pêwendiya wan raste rast bi koendama demarê heye. Hestewergir ji her aliyê laş de demareragihandin werdigirin, bi navbeynkariya demarexaneyên hestê, demareragihandin tên şandin boy talamusê. Talamus ragihandinan ji hestedemarexane yên hatî digire, ragihandinan tekûz dike. Li talamusê ragihandinên (kartêkir) girîng ji yê ne girîng tên cihê kirin. Hêza (bandora) ragihandinan tên kêmkirn an jî zêdekirin. Piştî polenkirinê, talamus ragihandinan dişîne boy beşa guncav a tûkila mejîyê. Wekî mînak gava mirov li cihekî qerebalix de hewla xwendina pirtûkek bike, talamus dengên derdorê parzûn dike û naşîne mejiyê, bi vî awayê mirov di nav dengê bilind a qerebalixê de dikare bala xwe bide ser xwendina pirtûkê. Herwisa talamus mejiyê agahdar dike ko demareragihandin ji kîjan hestewergirê tê û bi kîjan hestê re têkiliye. Wekî mînak, talamus ji mejî re dide zanin ko demareragihandina hatî ji çavan tê, loma agahiyên dîtinî lixwe digire. Hîpotalamus kontrola berhremkirin û derdana hormonan dike. Loma di navbera koendama demar û koendama hormonan de navbeynkarî dike. Hîpotalamus sinyalan dişîne rijenê hîpofîzê, Ji rijênê hîpofîzê çend hormon tên derdan, van hormonên hîpofîzê bandor li ser rêjênên din û xaneyan dike. Karê esasî ya hîpotalamusê rêkxistina hevsengiya navî ya laş e. Ta (germahî) ya laş, xwarin û vexwarin ji aliyê hipotalamusê ve tê rêkxistin.
Qedê demax
{{Gotara bingehîn|Qedê demax} Qedê demax ( bi îngilîzî: brain stem) ji pirik, demaxê naverast û lakêşemox pêk tê. Qedê demax demaxê bi dirkepetikê ve girê dide. Navendên xewê û hişyariyê li qedê demax in .Qedê demax demareragihandinên ji mejiyê ji bo masûlkeyan rêk dixe. Ji bilî wî, gellek erkên laş ji aliyê qedê demax ve tên kontrolkirin. Wekî mînak; henasedan, heriskirin, rêjeya lêdana dil, daqurtîn, pestoya xwînê, meşîn, ji hawirdorê agahdarbûn hin ji erkên bingehîn ên laş in ko bi navbeynkariya qedê demax ve tên rêkxistin.
Termînolojî
Cureyên termînolojiyê
Cûdahî di navbera du celebên xebata termînolojiyê de tê çêkirin: Termînolojiya ad hoc di pîşeya wergerê de serdest e ku wergerek ji bo têgehek taybetî (an komek têgîn) zû hewce ye ku pirsgirêkek wergerek taybetî were çareser kirin.
Termînolojî wekî dîsîplîn
Termînologek daxwaz dike ku rêxistina kategorîk bi baştirkirina rastbûn û naveroka termînolojiya xwe ve bizane. Termînolog pîşesaziyên teknîkî û enstîtûyên standardkirinê ferhengokên xwe berhev dikin. Ev yekahengiya ku di warên cihêreng de - qav û şax, tevger û taybetmendî - de hewce dike peyda dike da ku bi termînolojiya bingehîn re bixebite ku piştre materyalê ji bo edebiyata kevneşopî û doktrînî ya dîsîplînê pêşkêş bike.
Demaxê mirov
Demaxê naverast
Demaxê naverast (bi înglîzî: midbrain), mejikê bi beşên jêrê laş û dirkepetikê ve girê dide. Ji bo refleksên bihîstinê û dîtinê rola demaxê naverast girîng e. Tewereyên hestê bihîstinê jî tê de, hemû tewereyên hestê an di demaxê naverast de bi dawî dibin an jî ji wir ber bi mejî ve dirêj dibin.
Termînolojî
Termînolojî wekî dîsîplîn
Termînolojî di heman demê de di pirsgirêkên derbaskirina sînoran de jî girîng e, wek mînak di wergera ziman û epîstemolojiya civakî de. Termînolojî ji bo avakirina piran û dirêjkirina herêmek nav devera din dibe alîkar. Wergêr li ser termînolojiya zimanên ku wergerînin, lêkolîn dikin. Dezgehên mezin ên wergerê û buroyên wergerê xwedî beşa Termînolojiyê ne.
Demaxê mirov
Pirik
Pirik (bi îngilîzî:pons) bi gelemperî ji rîşalên demarê, ango ji madeyê spî pêk tê. Hinek ji van rîşalan di navbera herdu nîvên mejiyê de girêdanê ava dike, hinek ji rîşalên demar jî ji mejî dirêj dibin ber bi dirkepetikê. Girêdanên di navbera qedê demax û mejikê de ji aliyê pirikê ve tê çêkirin. Di pirikê de navendên refleksê hene ji bo livîna kiloxê. Li vir livîna serê mirov li gor kartêkirên dîtinî an jî bihîstinî (guhdarî) tê rêkxistin
Termînolojî
Zanist
Zanista termînolojiyê yan jî bêjezanî, şaxek zimannasiyê ye ku li ser peyvên taybetî dixebite.
Demaxê mirov
Lakêşemox
Lakêşemox (bi îngilîzî: medulla oblongata), navendên giring ên ji bo berdewamiya jiyanê li lakeşemoxê ne. Navenda dilelûleyan, navenda henasedanê, navenda refleksên vereşînê, kuxikê, daqurtîne, bêhnijînê (pişkinîn) di lakeşemoxê de cih digirin û tên rêkxistin.
Termînolojî
Zanist
Tiştên sereke yên lêkolînên termînolojiyê yekîneyên ferhengî yên taybet in, berî her tiştî têgeh in. Bi orîjîna xwe, awayî, wateyên wan û her weha taybetmendiyên fonksiyonel ve têne analîz kirin. Peyv ji bo nîşankirina têgehan têne bikar anîn, ji ber vê yekê zanista termînolojiyê jî bi pêkhatin û pêşdebirina têgehan re û her weha bi prensîbên eşkerekirina têkiliyên heyî yên di navbera têgehan û dabeşkirina têgehan de û her wiha bi prensîbên diyarkirina têgehan û nirxandina pênaseyên heyî de têkildar e. Ji ber vê yekê ku taybetmendî û fonksiyona termê îro bi giranî bi hawîrdora wê ya ferhengî ve girêdayî ye, bi gelemperî tê dîtin ku wekî mebesta sereke ya zanistiya termînolojiyê ne têgînên cihêreng, lê dibe ku tevahî termînolojiya ku di hin warên taybetî yên zanînê de tê bikar anîn (ku jê re qada babetê jî tê gotin) tê dîtin. .
Demaxê mirov
Mejîk
Mejîk, (bi îngilîzî: cerebellum)
Her wekî mejî, mejîk jî ji du pişkan pêk tê. Herdu nîvên mejîkê bi şerîdek zirav a navî ji hev tên cudakirin, navê vî şerîdê vermîs e .Heke mejîk bi dirêjkî were jêkirin, şêweyê nexşên birgeha dirêjkî ya madeyê spî ya nîvê mejikê dişibe darê, loma her yekê van beşan wekî dara jiyanê (bi latînî: arbor vitae) jî tê navkirin .Mejîk ji masûlkeyan, jêyan, gehan, çavan û ji guhan demareragihandinên hestê werdigire, bi vî awayê ji rewşa laş agahdar dibe ü karê masûlkeyan rêk dixe. Ji bilî wê mejîk ji tûkila mejî jî demareragihandinên livîne werdigire. Piştî tekûzkirina van ragihandinan, mejîk demareragihandinên livînê bi navbeynkariya qedê demax dişîne masûlkeyan.
Ewlekarî
Têgehên ewlehiyê (mînak)
Hin têgeh di warên cûda yên ewlehiyê de dubare dibin:
Pêjgeha efxanî
Pêjgeha efxanî ji xwarinên vexwarinên gelên li Efxanistanê dijîn re tê gotin. Ji ber ku Efxanistan li ser riya ebreşûmê ye, rêç û şopa gelek çandan jî dihewîne. Xwarin-vexwarinên afxanî gelek dewlemend û rengîn in.
Bandora pêjgeha hindî, pêjgeha Îranê, xwarin vexwarinên qefqazê û gelên tirk ên asyayî jî gelek e. Efxan bi [nan]]ên xwe yên curbecur tên nasîn. Herwiha şorbe, savar, kebab, masî, mast, berhemên şîrê, kilor, hêyavk, kulîçeyên wan jî navdar in.
Hemran
Hemran, gundekî gundistana Gewirkî serdeşta bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Pêjgeha laz
Pêjgeha laz ji xwarin û vexwarinên lazan re tê gotin. Li Tirkiyeyê ji ber siyaseta pişavtinê, demekê dirêj hebûna lazan jî dihate înkarkirin, ji wan re Karadenizli - ji xelkê Deryaya Reş digotin. Niha jî bêjeya Karadenizli pirranî bo lazan tê bikaranîn û ji xwarin-vexwarinên lazan re jî herwiha Karadeniz Yemekleri - xwarinên Deryaya Reş dibêjin.
Welatê lazan Lazistan di peravê Deryaya Reş de ye û gelê laz ji aliyê etnîkî, ziman û çandî ve parek ji qefqazê ne. Xwarin vexwarinên wan jî bi qefqazê re hevpar in. Bandora xwarinên romiyan (tirk), ango bandora pêjgeha Tirkiyeyê jî li xwarinên lazan bûye.
Masî, bi taybetî kîlke cihekê giring digire, di xwarinên lazan de. Xwarinên ji hevîrê, berhemên şîr, tirşîn, hêyavk, şorbe, kilor, tiyanên curbecur ûêd pêjgeha laz dixemilînin. Kelem, lazût, lovî (fasûlî, lobiye), îsot gelek tên bikaranîn.
Gomak
Gomak, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Pîr Êshaq
Pîr Êshaq gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Jitpur Simara
Jitpur Simara, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cîh digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê Jitpur Simara, 117.094 kes hatiye tomarkirin
Derdên me (pirtûk)
Derdên me navê kitêbokeke nivîskarê kurd Osman Sebrî ye. Pirtûk di salên 1950an de li Sûriyê hatiye çapkirin û ji 32 rûpelan pêk tê. Tê de ferhengok heye. Bihayê pirtûkê lîreyekî sûrî bû.
Kassow
Kassow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qirmizxelîfey Xwarû
Qirmizxelîfey Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 594 kes (152 malbat) bûn.
Lahamu
Lahamu, Zaroya pêşî ya Tîamat û Apsu bû. Bi Birayê xwe Lahmu re bû. Lahmu û Lahamu jî, bûna dayik ji Anşar û Kîşar re. Di kêvalbarên ji wê demê mana de, Lahamu( ye "mê" ya), carna weke Mar tê xûyakirin. Carna jî, weke Jin tê xûyakirin. Ku weke sembola wê jî tê ser ziman, li ser wê kemberaka sor ku girêdayî ya tê dîtin. Lahmu û lahamu, ti carî jec cuda nabin. Ev jî, weke xosletekî wan tê ser ziman.
Tîlbizêk
Tîlbizêk (bi tirkî: Güllüce), gundekî bi ser navçeya Keleya Dîlokê ve ye. .
Tiryar
Tiryar, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Qotel
Qotel gundekî Kelê ye. Qotel berê bi navê Rûmêwleg, bi tirkî Rumevlek jî dihat zanîn lê kurd bi navê Qotel nas dikin. Dewleta Tirkiyeyê navê vî gundî guhert û ji Rumevlek çexa Kotal kir. Paşê navê gund carekî din hat guhartin û navê gund çexa tirkî kirin û navê xwe bû Tarlabaşı.
Qotel, gundekî Dîlokê yî piçûk yî bi 20 malan e. Yî 100 km li rojhilatî Dîlokê, 30km li rojhilatê Keleyê ye. Li ser sînorê Dîlokê û Rihayê, li ber Çemê Ferat e. Li hêlê Dîlokê gundên cîran Heweş (din bin avê Ferêt de ma), Hesar (gundekî tirkan e), Sirgûc, Lordîn, Dîng, Şêxdawid, Zag û Kemberliya Keleyê ne. Li hêlê Rihayê gundên Wan, Bal, Qurdebe, Şehîn û Çêwek cîranên xwe ne.
Dîroka gundê Qotelê
Wir ji dîroka kevin da bûye warê mîrovan e. Ter siftê, di navbera gundê Sirgûcê û gundê Qotelan li diyarî ava reş li ser kevirekî li ser xezalekê peyakî bi nize hatibû çêkirin.
Çawûşekî qereqolê gundê Sirgûcê dinemît kire serê wî û serê kêvir firrand. Sala çûyînî jî (2007) hinan ji gundê Hesar’ê hatin hew tev jikandine. Gor hin arkiyolojîstan hew perçêfwêneya di hîtîtan da mabû.
Tauriac-de-Camarès
Tauriac-de-Camarès, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Qotel
Dîroka gundê Qotelê
Sêyemînê, di ber gund de xirabekî kîlîseyekê heye. Em bi kevirekî ku ji ew xirabeyî derketî re zanine ku ev kîlîseya ji Yûnanên kevin da maye û dîroka xwe dihere çend sedsalên siftê.
Sîna
Sîna, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qotel
Dîroka gundê Qotelê
Çarêmînê, li jor gund bi dehan şikeft, bi navî şikefthûrk tên zanîn, hene. Bi hin fikiran ewan tirbên mîrovên berê ne. Pêncemîne, li herd hemberên Ferêt û Ava Reş di zinarên asê da şikeftin hene bi wan ra Kurd dibêjin Înî. Ew şikeftinan jî bi terefên mîrovên berê de hatin kolane lê ne wek şikefthurkan tirbin. Ewan mina malên sê-çar qatin. Ku meriv di derîyakî re dikeve hundur dbi pêplûkan meriyan dihere qatên jor. Înî pirin lê ya ter navdar Îniyên Bûk û Zava li nêzikikî gundî Dîngê ye. Zêdetir, li diyarî gund li talê Gundî Qotelan peplûk hebûn. He teva rîyakê dibû hêleka xwe berva Semsûrê, hêleka xwe diçû ser Pireyê Heweşê û di ser Ava Reş ra berva Birecik diçû. Panzde-bîst sal bervê ku riya gundî Heweşê çêkirin ew pêplukan teqandin û rê di ser ra birin. Şora paşin, der û dorên gundê qotelan ter hindik ji sedsala siftte DZ û vir da bûye warên mîrovan e.
Tauriac-de-Camarès
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Necrophilia
Necrophilia, celebek nexweşiya meyla zayendî ye ku ji peyva necro (mirî) tê. Kesên bi nekrofîliyê re dikişin ser cenazeyan. Kesên ku bi taybetî meyla vê feraseta zayendî dikin, bi giştî ji bo hewcedariyên xwe yên zayendî diçin kuştinê. Tê zanîn ku piraniya kujerên rêzefîlm di dîroka cîhanê de ji bo têrkirina hewcedariyên xwe yên nekrofîlî, kuştinê dikin. Necrophilia, celebek parafîliyê tê hesibandin.
Dîrok
"Li gorî qeydên Herodot, cenazeyên jinên bedew piştî çend rojan radestî goristanan kirin. Em ji heman dîroknas hîn dibin ku Periandre, yek ji Tîranên navdar, piştî ku jina wî Melissa mir, evîna xwe berdewam kir. Bi vî awayî, Padîşah Herode têkiliyên xwe bi jina xwe ya mirî Marianne re heft salan berdewam kir. Di vê heyamê de di bin şert û mercên heyî de bedena jina xwe parastiye û têkiliya xwe ya zayendî domandiye.”
Dirazeyn
Dirazeyn, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Nefela çarpel
Nefela çarpel cureyeke nefelan e ku xwediyê çar pelan e. Li gorî baweriyê nefela çarpel şansê mirovê ku ew dîtî zêde dikê û bi taybetî ku ev nefel bi tesadûfî hatibê dîtin. Li gorî efsaneyê her pel tê wateyekê : Pela yekemîn Bawerî, ya duyemîn Hêvî, ya sêyemîn Evîn û ya çaremîn Şans e.
Qerejburc
Qerejburc, gundekî bi ser navçeya Alêbana Dîlokê ve ye.
Hacim Çarıklı
Hacim Muhittin Çarıkli an Hüseyin Hacim Çarıklı (jdb. sala 1881 Uşak - m. 5ê kanûna paşîn sala 1965), rêveber û siyasetmedarêkî tirk bû.
Di despêka şerê bi Şerê Rizgariya Tirkiyeyê de jibo koçkirina yewnanê Egeya navîn pêşengiya rêxistina tevgera alîgir ya bi navê Kuva-yi Milliye ya tirk kir.
Tiefenbach, Palatîna Jorîn
Tiefenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Avermes
Avermes, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Stiya berfê
Stiya berfê ( bi danîmarkî: Snedronningen; bi wateya keybanûya berfê ) çîrokeke orîjînal a nivîskarê danîmarkî Hans Christian Andersen e.Ew yekem car di 21ê kanûna paşîn a 1844an de di Nye Eventyr de hate weşandin. Çapa Yekem. Berhevoka Duyem (Nye Eventyr. Første Bind. Anden Samling). Mebesta çîrokê şerê di navbera başî û bediyê de ye ku Gerda û hevalê wê Kai diceribîne. Çîrok yek ji çîrokên Andersen ên herî dirêj û navdar e. Ew bi rêkûpêk di nav çîrok û berhevokên hilbijartî yên berhemên wî de cih digire û gelek caran di nav pirtûkên çîrokan ên bi wêne de ji bo zarokan tê çapandin.
Rukieten
Rukieten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Tauriac-de-Naucelle
Tauriac-de-Naucelle, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Nevuk
Nevuk, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Temiran
Du gundên bi vî navî hene:
Qirmizîbilax
Qirmizîbilax gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 182 kes (35 malbat) bûn.
Vexweşîn
Vexweşîn yan orgazm (ji zimanê yewnanî: οργασμός, orgasmós, organ tê wateya "gihîştin, werimîn"), armanc û asta herî bilind a seksê ye.
Fermo orgazm di dema çerxa bersiva zayendî de ji nişka ve rijandina heyecana zayendî ya berhevkirî ye, ku di encama kêşanên masûlkeyên rîtmîkî, neçarî yên li herêma pelvîk de ku bi kêfa zayendî tê xuya kirin. Orgazma ku ji hêla mêr û jinan ve tê ceribandin, ji hêla pergala nervê ya neçar an xweser ve têne kontrol kirin. Ew bi gelemperî bi tevgerên bê dilxwaz re têkildar in, di nav de spazmayên masûlkeyan li gelek deverên laş, hestek euphorîkî ya gelemperî û, pir caran, tevgerên laş û dengdanan. Dema piştî orgazmê bi gelemperî serpêhatiyek rihetbûnê ye, ku ji berdana neurohormonên oksîtosîn û prolaktîn û hem jî endorfîn (an "morfîna endojen") ve tê girêdan.
Orgazma mirovan bi gelemperî ji stimulasyona zayendî ya laşî ya penîsê di mêran de (bi gelemperî bi ejakulasyonê re têkildar e) û di jinan de ji klîtorîsê pêk tê. Teşwîqkirina zayendî dikare bi xwe-pratîkê (masturbasyon) an jî bi hevalbendek seksê re (cinsê penetrative, seksê nepenetrative, an jî çalakiya cinsî ya din) be.
Bandorên tenduristiyê yên li derdora orgazma mirovî cihêreng in. Di dema çalakiya zayendî de gelek bersivên fîzyolojîkî hene, di nav de rewşek rehet ku ji hêla prolaktîn ve hatî afirandin, û her weha guhertinên di pergala nerva navendî de mîna kêmbûna demkî ya çalakiya metabolê ya beşên mezin ên korteksa mejî, digel ku di nav deverên lîmbîk (ango "sînor") yên mejî de guherîn an zêde çalakiya metabolîk tune. Di heman demê de cûrbecûr xeletiyên zayendî jî hene, wekî anorgazmiya. Van bandorê li dîtinên çandî yên orgazmê dikin, wek baweriyên ku orgazm û pirbûn an berdewamiya wê ji bo têrbûna di têkiliyek zayendî de girîng in an ne girîng in, û teoriyên li ser fonksiyonên biyolojîkî û pêşkeftinî yên orgazmê.
Ardil
Ardil (bi tirkî: Köklüce), gundekî bi ser navçeya Keleya Dîlokê ve ye. .
Wetmanawê
Wetmanawê, gundekî gundistana Gewirkî serdeşta bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Lahmu
Tê ser ziman ku Lahmu, li Erîdû parastgaha Enkî û Abzu diparêzê. Bi wan re tê ser ziman ku Azman "bav" a û ard jî "dê" ya. Anşar, bav û kîşar jî dayikê têna ser ziman. Lê di dema ku Lahmu tê ser ziman de, Ga weke sembolaka bi wî re tê ser ziman jê tê xûyakirin. Ga, weke ku tê zanîn, bavê Îştar, di dema ku dibe xwûdayê serek, yê wî ya û Îştar, di destana Gilgamêş de, wî ji bavê xwe dixwezê ku ji bo ku bide hêrîşkirin li ser Gilgamêş û Enkîdû
30ê adarê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Qorûq
Qorûq gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Birtamod
Birtamod, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) de cîh digire.
Qorûq
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 1.481bkes ( 396 malbat) bûn.
Birtamod
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya bajarê Birtamodê 146.795 kes hatiye tomarkirin
Aub
Aub bajarokekî navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Traitsching
Traitsching şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pergala serokatiyê
Pergala serokatiyê, perganla serokatiyê an jî serokatiya hikûmetê, li gor modela amerîkayî yek pergala dewletê ye. Li ser yek serokatiyê de fonksiyonên ji serokê dewletê, serokê hikûmetê û fermandarê leşkerî enîya tetbîqatê dibe. Berevajî li welatekî demokratî ye, ji berpirsiyariya dewletê ji bo ku hevceyê bedena hilbijartinê ji aliyê gel ve awayî tînin, bi vî prensîpa jêkcidakirina desthilatan û şideta dualî de pêşîlêgir bihêztir dibe.
Taybetmendî
Taybetiya hikûmeta yên zagonsazî, bi giranî ji hikûmetê ne serbixwe ye, bi taybetî jî: Ew, bervajî a demokratî û bi rêya dengdanê siyasî yên pêşnîyarên ravepirsa cesaretê nûnertiya gel, lê bi tenê ji ber buyerên buyî, hiqûqî ji aliyê vexwana ji ofîsa rakirin dibin.
Banbanke
Banbankeya Misrê an banbanke (Herpestes ichneumon), cureyekî guhandarên goştxweran e ji famîleya banbankeyan (Herpestidae) ye.
Xwarin û parêzî
Banbankeya Misrê goştxwer e ku xwarinên wê ji kojer, balinde, masî, xijende, bejavok, mêş û mûr çêdibin, lê dikane hêk û mêwe jî bixwe.Banbanke dikane êrîşê maregîska Felestînê (Vipera palaestinae), kobrayê çolê (Walterinnesia aegyptia ) û kobrayê jehrtifokê bi qirikê reş (Naja nigricollis) bike û wan bixwe.
Belavbûn û rewşa parastinê
Banbankeya Misrê li gihayên savana, daristanan û nêzî avê dijî. Banbanke li Misr, Spanya, Portûgal, Îsraîl,Sûrî, Tirkiye, başûrê Kurdistanê û piraniya welatên bine Sahara yê ji xeynî Komara Kongoyê Dimokratî, rojavayê Afrîkayê Başûr û Namibiya yê têne dîtin. Banbanke pir çendîn e, lê rewşa parastinê banbanke ne di bin xeterê nemabûnê ye.
Borşç
Borşç (bi ûkraynayî û rûsî: борщ, borşç, polonî: barszcz) şorbeyek ji şêlimê (binerd, şelxam) ye ku li seranser rojhilatê Ewropayê tê zanîn û xwarin. Xwarineke slavî ye. Bi texmînî navê xwe ji bêjeya slavî ya tê wateya „dardaroka mendoyê, pelên ku dişibin ên mendo yan kerengê“ girtiye. Kurd jî mendoyê dixwin û di serdema navîn de li Rûsyayê tevlî xwarinan dikirine. Kurd mendoyê bi xavî dixwin lê tevlî xwarinan dikin an na nayê zanîn. Xwarineke quşxaneyê ya bigoşt e.
Di dema YKSSê de li seranser welatên Sovyetê belav bûye. Herwiha kurdên Sovyetê jî vê xwarinê nas dikin û dixwin. Bo navroj û şîvê ye. Beriya ku bê ser destexaneyê (sifre) bi krema, biharbêhnên teze (pirranî hêliz-pîjinda-şiwît), herwiha sîrim, bexdenûsê tê çêjdarkirin. Ûkraynayî rûnê sîrê yê bi xwêyê bi kar tînin û bi nanê teze dixwin. Li hin heremên Almanyayê jî bi navê Beetenbartsch tê xwarin.
Borşça sarî
Bi rûsî: холодник, xolodnîk, polonî: chłodnik, lîtvanyayî: šaltibarščiai, letonî: aukstā zupa dibêjin ku ev bi sarî tê xwarin û şorbeyeke havînê ye. Ne goşt ne jî kelemê dixinê, ji kefîr û kremayê amade dikin. Nakelînin, berê şêlimê dixaşînin, bi sarî tevlî xwarinê dikin.
Hercule Poirot
Hercule Poirot navê lehengekî roman û kurteçîrokên  Agatha Christie ye. Poirot berê polîs bu û paşê penaberekî belçîkî ye ku dema Şerê Cîhanî yê Yekem direvîne Keyaniya Yekbûyî. Mirovên ku Poirot nas nakin ewî fransayî texmîn dikin. Agatha Christie tevahî 33 roman û 54 kurteçîrok bi Hercule Poirot nivîsand.
Ashley Greene
Ashley Michele Greene (jdb. ) lîstikvan  û modeleke amerîkî ye. Ew ji bo rola xwe ya Alice Cullen di adaptasyonên fîlmî ya romanên Twilight ên Stephenie Meyer de tê nas kirin.
Jiyana berî
Ashley Greene di 21ê sibata 1987an de, li Jacksonville, Florîda, ji du zarokên Michele ( bi navê keçiktiyê Tatum), ku ji bo pargîdaniyek bîmeyê dixebite, û Joe Greene Sr., serbazekî deryayî berê yê amerîkî ku niha xwediyê karsaziyek avakirina betonê ye, ji dayik bû. Ew li Jacksonville û Middleburg, Florîda bi birayê xwe yê mezin Joe re mezin bû. .Ew çû Dibistana Xiristiyanî ya Zanîngehê berî ku derbasî Lîseya Samuel W. Wolfson bibe dema ku ew di pola dehem de bû .Dema ku 17 salî bû wê dibistana bilind qedand û çû Los Angelesê da ku kariyera lîstikvaniyê bişopîne.
Kariyera wê
Wê di destpêkê de xwest ku bibe model, lê jê re hate gotin ku ew bi qasî 1.65 m ne dirêj e ku bibe model û divê li şûna wê bala xwe bide ser lîstikvaniya di reklaman de.Piştî ku waneyên reklam û lîstikvaniyê girt, ew ji lîstikvaniyê hez kir û dît ku ew ji modelsaziyê hevyaz dike.Greene dibistana bilind zû qedand û çû Los Angelesê da ku kariyera lîstikvaniyê bişopîne.
Di destpêka kariyera xwe de, ew di pêşandanên televîzyonê yên wekî Punk'd û Crossing Jordan û di reklaman wek mînak yên Burger Kingê de xuya bû. Di 2005 de, wê di klîba muzîkê ya dûeta t.A.T.u ya bi sernavê Dangerous and Moving de lîst.
Di sala 2008an de gava ku Greene rola Alice Cullen di rêzeya fîlmên Twilight de li ser bingeha rêzromana Stephenie Meyer ên bi heman navî, leyîst, riyeke nû ji bo wê re ve bû. Rêzefîlm ji fîlmên Twilight, The Twilight Saga: New Moon, The Twilight Saga: Eclipse, The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 1 û The Twilight Saga: Breaking Dawn - Part 2, ku  di salên 2008, 2009, 2010, 2011 û 2012 de derketine pêk tê. Di sala 2009an de, wê di handara kanadayî Summer's Blood de lîst, ku di ciriya paşîn a heman salê de derketibû.
Greene rola Michelle Burkham di dramaya Skateland de lîst, ku di sala 2010an de di Festîvala Fîlman a Sundance de cara yekem hate pêşandan. Di heman salê de, wê Xelata Style Icon li Hollywood Life's Young Hollywood Awards wergirt.
Di sala 2011an de, wê di filma Butter de ligel Jennifer Garner û Ty Burrell lîst. Ashley Kaitlin Pickler dilîze, keça serhildêr a Laura Pickler, ku ji hêla Jennifer Garner ve tê lîstin.
Di fîlma A Warrior's Heart (2011) de, wê dîsa bi hevkarê xwe ji fîlmên Twilightê Kellan Lutz re di fîlmek de lîst û rola Brooklyn Milligan, ku evîndara karakterê Lutz e, girt.
Di sala 2012 de, Greene di drama ciwanan LOL de ligel Miley Cyrus û Demi Moore lîst.Greene dî fîlmê de rola Ashley dilîze, hevdibistaneke Lola, karakterek ku ji hêla Miley Cyrus ve tê lîstin, ku ew di destpêkê de dijber in lê piştre ber bi dawiyê ve têkiliya wan diguhere.Di çiriya paşîn a 2011an de, medyayan ragihandin ku lîstikvan dê di rêzefîlma amerîkî Pan Am de bileyize û di destpêkê de bi sê beşan ve peywirdar bû.Ew rola Amanda dilîze, ku rasterast bi Ted re di têkiliyê de ye, ku ji hêla Michael Mosley ve tê lîstin.Karakterên herduyan jî hevalên zaroktiyê ne, ji ber ku dê û bavê wan jî heval bûn. Di destpêka adara 2012an de, medyayan ragihandin ku lîstikvan dê rola Alice Garano di fîlma Amerîkî de li ser kanala ABC, Americana bilîze.Ashley rola keçek dilîze ku dikeve nav karsaziya sêwiraner Robert Soulter, karakterek ku ji hêla Anthony LaPaglia ve tê lîstin.
Di sala 2012an de, wê di fîlma tirsnak The Apparition de lîst, ku çîroka hevjîna ciwan Kelly (Greene) û Ben (Sebastian Stan) vedibêje, yên ku dema bûyerên ecêb li mala wan diqewimin, vedibînin ku hebûnek heye ku di ceribandinek parapsîkolojîk a zanîngehê de bi çewtî hatiye gazî kirin.Ev bejnûbala tirsnak her ku hewl didin birevin wan diêşîne.Hêviya wê ya paşîn pisporek serxwezayî ye (Tom Felton), lê bi alîkariya wî jî, dibe ku ew pir dereng be ku wê ji hêzek tirsnak bifilitîne.Fîlm di 1ê sibata 2010an de dest pê kir û di sala 2012an de derket.
Jiyana kesane
Greene di kanûna 2016an de bi kesayetiyê televîzyonê yê awistralî Paul Khoury  ve dergistî bû.Ew di 6ê tîrmeha 2018an de li San Jose, Kalîforniya zewicîn. Di adara 2022an de, Greene ragihand ku ew û mêrê wê li hêviya zaroka xwe ya yekem bûn.Keça wan di Îlona 2022 de jidayîkbû.
Greene hevala hevkarên xwe yên Twilight, Kellan Lutz û Jackson Rathbone ye, ku ew berî destpêkirina kişandina rêzeya fîlman nas dikir. Wê diyar kir ku ew bi temaşekirina fûtbola amerîkî mezin bûye û heyraneke Florida Gators e.Di heman demê de ew di lîstikek Green Bay Packers a 2010an de li dijî New York Giants bi hevalê wê demê Joe Jonas û Jessica Szohr re li stadyûma Lambeau Field jî hate dîtin.
Di sala 2009an de, xwe-portreyên tazî yên Greene li ser înternetê derketin.Parêzerên wê gef lê dan ku dê dozê li malperên cuda yên ku wêneyan weşandine.
Greene ji bo reklama SoBe ya ku di sala 2010an de di weşana Sports Illustrated Swimsuit Issue de derketibû, bi bîkîniyekî bigonî tazî poz da. Di hezîrana 2010an de, ew wekî nûnera Avon hate binav kirin, bû rûyê nû yê Mark Cosmetics, li şûna lîstikvaneke din, Lauren Conrad, ku çend salan rûyê markeyê bû. Ew ji bo markeya kozmetîkê berdewam dixebite.
Greene ji ber biryara xwe ya nûnertiya Avon û kampanyaya bidawîkirina ceribandina kosmetîkên li ser ajalan ji hêla PETAyê ve hate xelat kirin.
Ostallgäu
Ostallgäu, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Vorbeck
Vorbeck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Peyam, Merend
Peyam gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şîvê, Hewlêr
Şîvê, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Taussac
Taussac, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Celemê
Celemê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Secde
Secde sûreyek ji Qurana Pîroz e. Li bajarê Mekkê hatiye danin û bi temamî 30 ayet e. Sûre navê xwe ji ayeta 15em girtiye ku yê ji bawermendan tenê ji Xwedê ra perestinê ferman dike. Sûre qala hêza Xwedê, roja dawiyê, pirtûkên Xwedê, pêxamberan û afirandina mirovan dike.
Sikildanokê hewayê
Sikildanokê hewayê, sikildanok (bi îngilîzî:alveolus) navend e ji boy alûgora gazan a navbera xwîn û pişikê.
Gava mirov ji difin henase digire, hewa ji gewrî, qirrik, borrîhewa, liqê borrîhewa derbas dibe û digihîje borrîkehewayê. Li kotahiya borrîkehewayê de kîsikên piçûk heye, ev pekhateyan wekî sikildanokên hewayê tê bi navkirin. Alûgora gazan a di navbera hewa û xwînê, di nav sikildanokên hewayê de rû dide.
Pêkhateya sikildanokên hewayê
Bi şaxdayina borrîkehewayan, cogên sikildanokan peyda dibe. Sikildanokên hewayê li devê cogê de wekî mîna gûşiya tirî girêdayî ne. Gûşiya sikildanokên hewayê wekî kîsikê sikildanokê tê bi navkirin. Kîsikê sikildanokê ji 20 heta 30 sikildanokên hewayê pêk tê. Sikildanokên hewayê bi şeweya gogî ye û tîreya wê bi qasî 200 μm (mîkrometre) ye. Dîwarê sikildanokê qaîşokî ye, dema henasegirtinê, sikildanok fireh dibe bi vî awayê ji boy alûgorkirina gazan hê pirtir rûber peyda dibe. Dîwarê her sikildanokek, bi sikildanoka cinarê xwe ve bi navbeynkariya kunikan girêdayî ye, loma, hewa li gel coga sikildanokan, di navbera sikildanokan jî diherrike, bi vî awayê pestoya hewayê ya hemû sikildanokan yeksan dibe .Beravajiyê borrîkehewayan, dîwarê sikildanokên hewayê û coga sikildanokê, bê kirkiragî ne, lê çîna lûsemasûlkeyên wan ji ya borrîkehewayê stûrtir e .Di herdu pişikên mirov de bi qasî 300 mîlyon sikildanokê hewayê heye. Ji ber hebûna sikildanokên hewayê, pêkhateya pişikan dişibe îsfencê(lûfik). Di nav pişikan de tevahiya rûberê sikildanokan bi qasî 70m2 ye. Ev rûberê fireh alûgorkirina gazan hêsan dike. Cog û dîwarê sikildanokên hewayê, ji sê cure xaneyan pêk tê. % 97ê xaneyên sikildanokê ji cureya yekemîn a xaneyên sikildanokên hewayê pêk tê. Cureya yekemîn a xaneyên sikildanokê ji rûkeşexaneyên pahn ên yek rêzî pêk tê. Stûriya rûkeşexaneyên pahn bi qasî 25 nm (nanometre)ye û delînbariya wan a ji boy gazan, gelek zêde ye. Cureya duyemîn a xaneyên sikildanokên hewayê, di nav rûkeşexaneyên pahn de belavkirî ne. Xaneyên cureya duyemîn, xaneyên derdanî ne. Ji boy kêmkirina rûtingijîna (bi îngilîzî: surface tension) sikildanokan, madeyên proteînî û fosfolîpîdî der didin. Xaneyên hellûşênera gewre, cureya sêyemîn a xaneyên sikildanokê ye. Hellûşênerên gewre xaneyên koendama bergiriyê ne, di nav kîsikê sikildanokê, coga sikildanokê û borrîkehewayê de digere. Heke li gel hewayê, di nav hewayê de hokarên nexweşiyê jî xwe bigihînin nav sikildanokên hewayê, wê gavê ji aliyê hellûşênera gewre( bi îngilîzî: macrophage)ve tên têkşikestin.
Sikildanokên hewayê û alûgorkirina gazan
Sikildanokên hewayê bi tora mûlûleyên xwînê dorgirtî ne. Dîwarên mûlûleyên xwînê ji çînek xaneyên rûkeş(rûkeşexane) pêk tê, ango pir tenik e. Dîwarê sikildanok û lûleyên xwînê, rasterast temasê hev dikin. Ev herdu dîwar bi hev re wekî “perdeya henaseyê” tê bi navkirin. Tora mûlûleyên xwînê yên derdora sikildanokan, xwîna xwe ji xwînberok û xwînhênerokên pişik digirin. Xwîna nav xwînberokên pişikê kêmoksîjenî ye. Dema mirov henase digire, sikildanok dibin sikildanokên piroksîjenî. Ango xestiya oksîjena nav sikildanokên hewayê, ji ya xwînê zêdetir dibe, loma oksîjen ji kîsikê sikildanokan derbasî nav xwîna mûlûleyan dibe. Herwisa di nav mûlûleyên xwînê de xestiya karbona dîoksîde ji ya hewa yê nav kîsikê sikildanokan zêdetir e, loma karbona dîoksîd ji xwînê derbasî nav kîsikê sikildanokan dibe. Bi vê awayê asta rêjeya oksîjena nav mûlûleyên xwînê zêde dibe, karbona dîoksîda wê jî kêm dibe. Xwîna têroksîjenî bi navbeynkariya xwînhênerokan ji sikildanokên hewayê arasteyê dil dibe. Bi henasedayinê, hewayê bi karbona dîoksîde dewlemend û kêmoksîjenî, ji sikildanokan derbasî coga sikildanokan, paşê derbasî borrîkênhewayê dibe û ber bi dev û difin ve diherrike.
Heubécourt-Haricourt
Heubécourt-Haricourt, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Austen Henry Layard
Sir Austen Henry Layard GCB (jdb. - m. ) gerok, arkeolog, dîroknasê hunerê, nivîskar, siyasetmedar, û dîplomatekî Brîtanî navdar bû.
Layard li Parîsê ji dayik bûye û kurê kesekî bû ku di rêveberiya kolonial a Seylanê de kar dikir. Zarokatiya Layard para bêhtir li Îtalyayê derbas bûye, lê ew her weha li Înglîstan, Franse û Swîsreyê jî perwerde dibe. Ji bo kar peyde bike berê xwe dide koloniya Brîtanî Seylanê (Srî Lanka). Ew rêwîtiya xwe sala 1839an di erdê re dike û piştî ku bi mehan li Îranê dimîne ji biryara xwe ya çûna Seylanê diqere û sala 1842an vedigere Stenbolê.
Li wir Layard Stratford Canning sefîrê Brîtanî naskir û ne fermî be jî Canning Layard weke dîplomat girte kar. Di 1845an de bi desteka Canning ji bo ku xirbeyên Asûriyan nêzî Musilê lêbikole berê xwe dide Başûrê Kurdistanê. Layard li vir heta 1847an dimîne û her weha diçe Kurdistanê û der barê gelên li Kurdistanê de agahiyên girîng ên wê demê bi riya pirtûka xwe ya bi navê Nînova û Bermahiyên wê digihîne me.
Layard di sala 1853an de li ser rewşa mîritiya Botan û Bedirxan Beg agahiyan dinivîse.
Cecigê
Cecigê (bi tirkî: Gecehüyük), gundekî bi ser navçeya Keleya Dîlokê ve ye. .
Aken, Elbe
Aken, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya-Anhaltê ye.
Qerepapax, Miyanduaw
Qerepapax, Miyanduaw gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 334 kes (122 malbat) bûn.
Joule
Joule, wekî jûl an jî cûl tê bilevkirin, yekîna SI ya enerjiyê ye. Ev nav ji bo rêzgirtina li fizîkzanê navdar James Joule hatiye danîn. James Joule gelek li ser havildariya germa, kareva û karê mekanîkî kar kiriye.
Pênase
Yek joule enerjiyek e ko dihêt mezaxtin an pêdivî ye ko bihêt mezaxtin da hêzeka yek niyotonî keristeyekî yek metirê di rasta hêzê da bilivînit. Bi yekînên bingehî yek joule ev e: yek kîlogram caran metir² dabêşî sanî².
Di karevayê de, her jouleyek ev e: karê pêdivî jibo veguhastina yek kûlombeka barê karevayî di cidatiyeka potansiyela yek voltî de.
Ramaneka dî ya jouleyê karê pêdivî ji bo berhemanîna şiyaneka yek watî bi berdewamî ji bo heyama saniyeyekê.
2017
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Song Joong-ki
Song Joong-ki (bi korêyî: hangul: 송중기, jidayîkbûn 19'ê rezberê 1985'an) lîstikvanekî korêyî ye.
Eşxell
Eşxell, gundekî gundistana Gewirkî nellêna bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Tîma futbolê ya Northern Colorado Bears 2013
Tîma fûtbolê ya Northern Colorado Bears a 2013, di sezona futbolê ya NCAA Division I FCS ya 2013 de nûnera Zanîngeha Northern Colorado kir. Ew ji hêla seroka sêyemîn a Earnest Collins Jr ve hatin rêber kirin û lîstikên mala xwe li Nottingham Field lîstin. Ew endamê Konferansa Big Sky bûn. Wan deman 1–11, 0–8 di lîstika Big Sky de bi dawî kirin da ku di cîhê paşîn de bidawî bibe.
Qûzilce xoy
Qûzilce  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 97 bkes ( 20 malbat) bûn.
Zaret
Zaret, gundekî bi ser navçeya Pîrsûsa Rihaê ve ye.
Amorbach
Amorbach, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Wiendorf
Wiendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Damak
Damak, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) de cîh digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê Damakê 75.743 kes hatiye tomarkirin
Tayrac, Aveyron
Tayrac, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kanî Butik
Kanî Butik, gundekî bi ser navçeya Mizurî Bale ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zinûziq, Merend
Zinûziq gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gulnaz Xanim
Gulnaz Xanim (bi texmînî jdb. 1865 li Milazgir - m. 1929 li Mûş) jineke têkoşêr û welatparêz bû.
Piştî şikestina Serhildana Şêx Seîd gelek serhildanên herêmî û piçûk li dijî Komara Tirkiyê tên lidarxistin. Êl û berên Kurd li dijî pêkutî û înkarkirina dûgela nû ya Tirk, nerazîbûnên xwe didin xuyakirin û gelek caran jî dest davêjin çek. Yek ji wan têkoşeran jî Gulnaz Xanim e. Herçendî li ser jiyana wê gelek stran hatine çêkirin jî derbarê jidayîkbûn û mirina wê de agahiyên mîsoger nînin.
Alîkarî daye Serhildana Şêx Seîd û piştî şikestinê tevî zarokên xwe li Çiyayê Kurtikê xwe parastiye. Bi destpêkirina berxwedanên herêmî yên Eşîra Xoytî (Xwêtî), Şêxoyan, Nuh Beg, Îzzed Beg, Garzan (Xerzan), Sason hwd ve Gulnaz Xanimê îcar piştgirî daye wan. Gelek caran ji bo parastina sîvîlan bi artêşa Tirk re ketiye şêr. Gorî gotinan bûye "tirsa dilê jandarmeyên Tirk" û bi taybetî li "kuştina fermandar û qumandanan" geriyaye.
"Di dawiyê de di de Îzzed Beg bi tevî xwarziyê xwe û pêşmergeyekî xwe di şerê li Çiyayê Kuhsorê de tên kuştin. Serên wan tên jêkirin û tînin bajarê Mûşê.... Ji bo Gulnaz Xanimê biqeherînin wê ji zîndanê tînin wargeha leşkeran û serên jêkirî radixin ber wê. Jê dipirsin "Ka bibîne tu vana nasdikî yan na!". Gulnaz bi serbilindî hat hundir. Destê xwe dabû paş xwe û nêzîkî seriyan bû. Bi lingê xwe serê Îzzed Beg wê da û got "Ev serê biraziyê min e". Paşê seriyê duyem wê da û got "Ev jî serê lawê min e". Dema ku hat ber seriyê sêyemîn bi dileke xemgîn di ber xwe de got "Heyva viya bû, pêşmergeyekî xizmetkar û çalak bû"....Em kesên li wir matmayî man û bêdengiyeke wekî cemedê kete qereqolê. Nişka ve vê pîrekê berê xwe da serfermandar û bi serbilindî û pesindarî got "Berxê nêr ji bo kêr e!" û derket çû.
Treffelstein
Treffelstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xatûna
Xatûna (bi tirkî: Hatunobası), gundekî bi ser navçeya Keleya Dîlokê ve ye. .
Dêrxust
Dêrxust an Derxus, gundekî ser navçeya Lîceya Diyarbekrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kabûl
Kabûl (bi navê fermî کابل Kabol), paytext û bajarê herî mezin ê Efxanistanê ye ku li rojhilatê Efxanistanê cih digire. Bajêr di heman demê de şaredariyek e ku beşek ji parêzgeha Kabûlê pêk tîne û ji aliyê îdarî ve li 22 navçeyên şaredariyê hatiye dabeşkirin. Li gor texmînên sala 2023an nifûsa Kabûlê nêzîkî 5 milyon kes e. Kabûl wekî navenda siyasî, çandî û aborî ya Efxanistanê xizmet kiriye û bi bajarvanîbûna bilez, Kabûl bûye 75em bajarê herî mezin ê cîhanê û bajarê sereke yê Efxanistanê.
Bajarê îro ya Kabûlê li aliyê jor, di nav newalek teng de ji aliyê Çiyayên Hindokûşê û li aliyekî din jî ji aliyê Çemê Kabûlê ve hatiye dorpêçkirin. Bi bilindahiya 1790 metreyan ji asta deryayê, bajêr yek ji bajarên paytextê herî bilind ên li cîhanê ye. Navenda bajarî taxên bajêr ên kevin digire vedigire ku herêmên Pira Xaştî, Xebgah, Kehforoşî, Deh-Efganan, Çendavel, Şorbazar, Seracî, Zana-Xan û Bagê Elîmerdan wedihewîne. Tê pêşbînîkirin ku dîroka Kabûlê ji 3.500 salan zêdetir e ku bi kêmanî dîroka bajêr ji dema Împeratoriya Farisî ya Axamenişî ve vedigere.
Di sedsala 16an de, Împeratoriya Mughal Kabûlê wekî paytexta havînê bikar anî, di vê demê de bajêr pêşveket û girîngiya bajar zêde dibe. Heta ku di sala 1747an de ji aliyê Împeratoriya Efxanîstanê ve di dawiyê de kete bin desthilatdariya herêmî, Kabûl piştî êrîşa Nadir Şah ya Hindistanê demekê kurtî kete bin kontrola Afşariyan. Di sedsala 19an de bajar ji aliyê îngilîzan ve hat dagirkirin lê piştî danîna peywendiyên derve û peymanan, îngîlîz neçar man ku hemû hêzên xwe ji Efxanîstanê vekişînin û vegeriyan Hindistana Brîtanî.
Kabûl bi baxçe, bazar û serayên xwe yên dîrokî tê naskirin ku mînakên navdar Baxçeyên Babûr û Qesra Darul Aman û Qesra Argê ye. Di nîvê duyem ê sedsala 20an de bajêr dibe rawestgehek li ser rêya hippi ya ku ji hêla gelek ewropiyan ve hatiye bikaranîn û bajar di vê demê de paşnavê "Parîsa Asyaya Navendî" wergirdigire. Lê ev heyama aramiyê di sala 1978an de bi Şoreşa Saur û piştre bi êrîşên leşkerî ya Sovyetê ya di 1979an de bi dawî dibe û di sala 1989an de şerê dirêj a Sovyet û Efxanîstanê despêdike. Salên 1990î bi şerên navxweyî yên domdarên di navbera komên cûda yên îslamîstên efxanî yên belavbûyî de ku piraniya bajêr wêran kirin, derbas dibe. Di sala 1996an de, Kabûl ji aliyê Talîban ve bi şerê çar salan ku bi komên din ên efxanî re dewam dike, bajêr dikeve destê Talîban. Piştî ku bajêr dikeve destê Talîban, demek kurt de bi pêşengiya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di sala 2001an bajêr dikeve destê Dewletên Yekbûyî. Di sala 2021ê de, piştî vekişîna hêzên leşkerî yên bi pêşengiya Dewletên Yekbûyî ji Efxanistanê, Kabûl careke din ji nû ve ji dikeve destê Talîban.
Qeza
Qeza, qewmîn, rûdan an carna wek qadar, ew bûyera nexwestiyê ya ku tê qewmîn, bi gelemperî ew bûyer in ên ku ne bi xwesteka mirovan çê bûne heya ku sûcên mirovan tê de be. Bûyîna qezayê tê wê wateyê ku divê çi kes nê sucbarkirin.
Bo nimûne, gava ba dihê û darek dikeve, dibe ku ketina wê ne ji hêla mirovan ve be, lê dibe ku celeb, mezinahî, tenduristî, cîh an lênihêrîna nerast a darê ser mirovan hebe. Pirraniya qezayên bi otomobîlan di qewimin, ew bûyer in yên ku sûcên mirovan tê de tune.
Marktoberdorf
Marktoberdorf bajarokekî navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Vegirtina Têhna Bermayî (VTB)
Vegirtina Têhna Bermayî (VTB) (bi inglîzî Waste Heat Recovery - WHR) ji dîsa bidestxistin û bikaranîna têhna awarte re tê gotin.
Li sazgeh û kargehan gelek kiryarên bi germiyê dixebitin hene. Îja li van deran têhneke mezin di forma herkoyiyên germ de ji ber van kiryaran dimîne. Li gelemperiya dezgehan ev herkoyî -pê re jî têhna wan- tên avêtin. Bi vê rêyê wizeyeke zêde zehî dibe.
Piştî pêşveçûna pîşesaziyê û zêdebûna pêdiviya bi wizeyê; gelek pargîdanî li vê îsrafê hayî bûn û potansiyela jidestçûyî bala wan kişand. Bi vî awayî lêgerîna rêbazên ji vê têhnê sûdgirtinê dest pê kir.
Awayên VTB tê bikaranîn
Awayê herî berbelav ku têhna bermayî tê vegirtin; di heman kiryarê de dîsa bikaranîna têhna bermayî ye. Ev bi rêya ekonomîzeran tê kirin. Yekî din jî pê germkirina avê û hundirên xanî û avahiyan e. Lê awayek ku van demên paşî her diçe berbelav dibe; hilberandina karebayê ye. Piştî teknolojiyên hilberandina karebayê pêş ve çûn û amûrên wek tûrbîn û kelîneran erzantir bûn gelek sazgehên gewre ên kiryarên têhnî ên mezin pêk tînin dezgehên VTByê ku karebayê hildiberînin ava kirin. Ev rêbaz tenê li sazgehên bi proseyên bi germiya bilind dixebitin pêkan e. Heta bi rêya sarkerên absorbsiyonî ji herkoyên germ cemidandin jî tê kirin. Ango diyar e proseya VTByê bi awayên cûrbicûr kêrhatî ye.
Pergal û teknolojiyên vegirtina têhna bermayî
Di kiryara VTBê de beşek ji têhna ku tê bihata zehîkirin, tê girtin û ji amûr an kiryarek dinê re tê şandin û li vir ev têhn wek rêbazeke parastina wizeyê ya karîger, ekonomîk û jîngehparêz tê bikaranîn. Hin pergal û teknolojiyên vegirtina têhna bermayî ev in :
Beşên pîşesaziyê yên têhnê zehî dikin
Hin beşên pîşesaziyê ku bi mezixandina xwe yî zêde ya têhnê tên zanîn ev in: Asin û pola, metalên ne-asinî, kîmya, kanzayên ne-metalî, xwarin û vexwarin, kaxez û çapgerî, makînekarî, kanzavanî û kevirvanî, dar û berhemên darîn, avahî, cawkarî û çermvanî.
Bêdir
Bêdir gundekî li ser navçeya Elajgirê ye. Surmelî Memed Paşa ev gund pêşkêşê Evdal kirîye lê Evdal ev yeka nepejirandiye. Evdal gundiyan re gotîye :
Vegirtina Têhna Bermayî (VTB)
Beşên pîşesaziyê yên têhnê zehî dikin
Li gor lêkolîneke li DYAyê hatiye kirin, %20-30ê wizeya tê bikaranîn wek têhna bermayî zehî dibe. Li gor li lêkolîneke li YEê jî, %2-4ê têhn bermayî dikare bê vegirtin.
Çavkanî
Kategorî:
Waffenbrunn
Waffenbrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qereboxaz
Qereboxaz gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 33 kes (11 malbat) bûn.
Coulomb
Di Sîstema Navneteweyî ya Yekînan da, Kûlomb yekîna barê karebayî ye. Kurtenavê wê C ye. Ev nav jibo rêzgirtina fîzîkzanistvanê navdar Charles Augustin de Coulomb ye.
Pênase
Yek kûlomb barekê karebayî ye ko bi sirêmeka yek amperî jibo heyama yek saniyeyê dihêt veguhastin, anko amper caran saniye.
Bi gotineka dî, di behsa guncana karebayê û voltîniyê da, yek kûlomb yek farada karebaya guncandî (bi înglîzî, capacitance) caran volta cidatiya potansiyelê ye: 1 Kûlomb beranberî 1 Farad. 1 volt.
Charles Augustin de Coulomb
Charles Augustin de Coulomb (14ê Xêveya anko Huzeyrana 1736ê - 23ê tebaxa 1806ê) fîzîknaseke navdarê Fransî ye. Ew jibo tiştê ko dibêjinê Qanûna Kûlombî navdar e. Ev qanûn hêza rakêşan û paldana karevaya tebitî pênase dikit. Yekîna SI ya barê karevayî, kûlomb, jibo rêzirtina wî hatiye navkirin.
Aue, Sachsen
Aue, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Thérondels
Thérondels, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Heudebouville
Heudebouville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Zencîr, Merend
Zencîr gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Alliyemeran
Alliyemeran, gundekî gundistana Gewirkî nellêna bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Alliyemeran 16 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 107 e.
Futbol Club Barcelona
Futbol Club Barcelona (anku, Yaneya futbolê ya Barselonayê) an jî bi kurtî Barça, yaneyeke futbolê ya ketelanî ye û ew bi Real Madrid ve komela futbolê ya Spanyayê herî navdar e û yek ji tîmên herî serketî yên dinê ye. Yaneyê di 1992an û 2006an de kasa UEFA Champions League bir.
Ew bi gelemperî wek Barça (bixwîne: Barse) tê zanîn yaneyeke bajarê Barselona li Ketelonyayê ye û maçên xwe li stadiyûma Camp Nou ya bi zerengiya 98.600 temaşevan de dilîze. Ew bi Real Madrid û Athletic Bilbao ve yek ji yaneyên Spanyayê yên li lîga yekem de neketî ye û dewamî têkoşîn kirî ye.
Peqoka pişikê
[[Wêne:Bronchial anatomy with description.png|200px|thumb| A - (Alveolus) Peqoka pişikê
AS - (Septum alveolare) Dîwarê peqoka pişikê
BR - (Bronchioli respiratorii) Bronşika respiratorî
BT - (Bronchioli terminales) Bronşika dawîtî
D - (Mucous gland) Toşbiya gilêzê
DA - (Ductus alveolaris) Borriya peqokê
M - (Musculus) masûlke
N - (Nervus) Birik
PA - (Arteria pulm) Xwînber
PV - (Vena pulm) Xwînwerîn]]
Peqokên pişikê (bi latînî: alveolus) beşên di pişikê de yên ku têde veguhastina gazên henaseyê di navbara xwîn û keş pêk tên.
Anatomî
Bronşika dawîtî (bronchioli terminales) çeq dida wek goşiya tirî, ku her takek pêve bronşika respiratorî ye û teneyê wê peqoka pişikê ye. Li wêneyê binênre ku hûn bişopînin.
Têreqasa peqokekê ya ku li gorra têhenasedanê û derhenasedanê diguherre, di navbara 50-250 μm. Peqokên ku bi bronşikekê dawîtî ve ne, ligal wan azînus (acinus) tê gotin. Dora her 12 azînus parçikek (lobulus) ji pişikê pêk tînin. Li ser rûyî pişikê sinorê parçika pişikê bi çavan tên dîtin.
Tevîneknasî
Ruyê dîwarê peqoka pişikê ji du cor şaneyan epîtel pêk tê:
Bin vê şaneyên epîtel tevineka girêdanê heye, ya ku ji şaneya girêdanê û davên kollagen (collagen fibres) yên cor 4 û davên jihevkêş (elastic fibres) pêk tê û gelek hûrxwînborî têde ye.
Mîrzeelî
Mîrzeelî, gundekî bi ser navçeya Pîrsûsa Rihayê ve ye.
James Joule
James Prescott Joule an jî bi kurtî James Joule (wek Cêymz Jûl bixwînin) ( - ) fizîknasê îngilîz e. Joule li ser xweriskê germayê lêkolîn kirin û pêhesiya ku germa û karê mîkanîkî bi hevra havildar in. Verêja wan lêkolînan teoriya mana enerjiyê bû ku bû binemayê Qanûna Yekê ya Germayîlivînê.
Şîrnaw
Şîrnaw, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Emîreg
Emîreg (bi tirkî: Emirhaydar), gundekî bi ser navçeya Keleya Dîlokê ve ye. .
Komunên departementa Loiretê
Li jêr koda INSEE, koda posteyê û li gorî rêze alfabetîk 325 komunên departementa Loiretê tê diyarkirin.
Qîzevlen xoy
Qîzevlen  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 226 bkes ( 41 malbat) bûn.
Budhanilkantha
Budhanilkantha, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati yê cîh digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê Budhanilkanthayê 107.189 kes hatiye tomarkirin
Albstadt
Albstadt, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Pêjgeha cihû
Ji pêjgeha cihû mirov xwarin û vexwarinên hevpar ên cihûyan fêhm dike. Ji ber ku cihû tenê li Îsraelê najîn, binavkirina pêjgeha Îsraelê wateyê teng dike, baştir e mirov pêjgeha cihû bikarbîne.