cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crispus Attucks
Ew bi gelemperî wekî yekem mexdûrê amerîkî yê şerê şoreşgerî yê Amerîkayê tê bibîranîn, her çiqas Christopher Seiderê 11 salî çend hefte berê ji hêla karmendê gumrikê Ebenezer Richardson ve di 22ê sibata 1770an de hatibe gulebarankirin jî. Dîroknas li ser ka Attucks mirovek azad bû an koleyek reviyayî li hev nakin, lê piraniya wan qebûl dikin ku ew bi eslê xwe nîvî wampanoag û nîvî afrîkî bû. Du çavkaniyên sereke yên şahidên ku di derbarê komkujiya Bostonê de têne zanîn, di sala 1770an de hatine weşandin û wan Attucksê wekî reş an jî wekî "negro" bi nav nekiriye; Wisa dixuye ku li şûna wî ew ji hêla bostoniyan ve wekî etnîsîteya tevlihev hatiye dîtin. Li gorî raporeke hevdem di Pennsylvania Gazette de, ew "mirovekî mulato bû, bi navê Crispus Attucks, ku li Framinghamê ji dayik bû, lê vê dawiyê ji New Providence bû, û ji bo ku biçe Karolînaya Bakur li vir bû."
Attucks di nîvê sedsala 19an de bû îkonek tevgera dijî koletiyê. Alîgirên tevgera betalkirinê pesnê wî didin ku di dîroka Dewletên Yekbûyî de rolek qehreman lîstiye.
Mewîj
Mewîj (bi soranî: mewîj, mêwij) ji tirî tê hişkkirin û amedekirin. Mewîj bi armanca ku zivistanê werê xwarin tê çêkirin.
Meißner, Hessen
Meißner şaredariyeke navçeya (Landkreis) Werra-Meißner-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Xelîfetî
Xelîfet an Xelîfetî ( an xelîfeyê pexamberê Xwedê) bi peyvik tê manê paşwerê pexemberekî. Lê ji pê Ûmeyyeyan re ew êdî wek kargerekî olî, siyasî û dadî hat bikaranîn û ew kargerî li cîha Xelîfetî de wek Xelîfe dihat navandin.
Bêjenasiya peyvê
Xîlefet di Erebî ji peyva halfê tê manê "ew kesî ji pê keî din re tê" an "paşder" de afirandî ye.
Dîrok
Kênge Mihemed pêxember di 632an de wefat kir, ji bo paşweriyê xwe kes diyar nakirî bû. Ji pê Muhemmed pêxember re xewasên misilman ji bo pêşeng, an go xelîfekî, diyar bikin kom bûn û bavê yek ji xanimên Muhemmed pêxember Eîşe Ebûbekir wek xelîfe hilbijartin. Ebû Bekîr unvana Xelîfet er-resûlallah girt û heta wefat kirî xelîfetî kir. Di dema wî de bi pêxemberên sexte re têkoşîn kir û li hundura dewleta îslamî de yekitî pêk anî bû. Ji pê di hundur de yekitî pêk anî re berê artêşên xwe çerxe ser Bîzans û Sasanîyan kir û misilmanan bi armanca cîhad ango cenga pîroz dest bi dagir kirina xakên dor Erebistanê kirin.
Di 634an de Omer wek xelîfe hat hilbijartin. Ji pê xelîfe hat hilbijartin re xelîfe Omer dewama cengên dema Ebûbekir de hat dest pê kirinî kir. Di dema wî de Sûrî (635-636), Iraq, Kurdistan, Mezopotamya (636) û Misir (639-642) hat dagir kirin. Bi gumanî Kurd bi gelemperî di wê demê de derbaza ola îslam bûn. Di 642an de Sasanîyan li nêzi Hamadan hat bin xistin û împaratoriya Sasaniyan dawî bû.
Di 644an de Osman hat xelîfe hilbijartin. Di dema xelîfe Osman de cara pêşin Quran wek nivisarî hat kom birin. Di dema Xelîfe Osman de dagir kirin û belavbûna Îslamê dewam kir. Di 647an Iran, Lîbya hat dagir kirin û dagir kirina Anatoliya jî dest pê kir. Lê hundura dewletê de ji bo hin kesan bawer dikir ku Osman ji qabîleya xwe, Ûmeyyeyan re, cîyawazî dike, li hundura dewletê de toximên cûdahî hat avêtin. Di encamê vê de Osman di 656an de li Medîne hat kuştin.
Ji pê vê bûyerê re Şîyan Elî wek xelîfe diyar kirin. Lê hin misilmanan got ku heta ku kujtarê Osman neditîn em Xelifetiyê Elî nepejiraninî. Mûawiye jî, parêzgerê Sûrî û ji malbata Ûmeyyeyan yek ji merivên Ûsman, xwe wek pêmevanê xelîfetîye dît û navbera wan de lihevnehatin der ket û misilman wek aliya Elî yek jî aliya Mûawiya bûn du paran. Di wê demê di hundura dewletê de gelek tevlîhevî der ketin. Ji wan yekê de Elî bi xanima Mihemed pexember Eîşe ve 656an de li Basra Bûyera Cemel de hatine hembera hev. Lihevnehatina Elî û Mûawiya bi dawî çerxa cengê bû û di 661an de navbera wan de Cenga Siffîn der ket û di dawiya wê cengê de Bûyera Kizîr hat bîryar kirin. Wê cengê 1,5 dewam kir û Elî wê cengê de artêşa mûawîye bin xist. Elî li Nehrevan bi Xaricîyan re ceng kir û ewna bin xistin. Lê Ebdûrrehman bîn Mulcem, yek ji xariciyan de bû, di 19'ê Remezan de Elî li Kûfe hat şehîd kirin.
Dema Ûmeyye û Ebbasiyan
Elî hat kuştin şunda lawî xwe Hasan ji doza xelîfetîye de gerî ye û xelîfetî ji Ûmeyyeyan, Mûawîye, re ma. Lê di hundur de serîhildan hembera Mûwîye de dewam dikirin. Di 680an de Cenga Kerbela de birayê Hesen bin Elîê biçûk Huseyn bin Elî di Cenga Kerbela de hat kuştin.
Di dema Mûawîye de dest bi diyar kirina xelîfetî bi verasetîye kirin. Û xelîfetî êdî çerxa Siltanatîye bû. Dîsa di wê demê de xelîfetî êdî wek cîha siyasî jî hat dîtîn. Di dema Ûmeyyeyan de dîsa jî dagir kirina xakên der dewam kir. Di destpêka Sedsala 8'an de Maxrêb, Endulus, Mawer û Nehr û Indus hat dagir kirin. Bi dawiya tevliheviya hundurî de di 744an de Ebû Muslîm Ûmeyyeyan bin xistin û di 749an de Xelîfetî derbaza Ebbasîyan bû.
Dema Ebbasîyan Bexdad navenda xelîfetîye bû. Di demên wek Harûn Reşîd de xelîfetî demên xweya herî rind dîtî bûn. Sedsala 9'an de Xelîfetî demên xweya baş didîn û ji siltanan pirtir wek pêşengê Olî dihat dîtin.
Di wê demê de dinêya Îslamî ji gelek mirnişiyan de pêk dihat. Di wê demê de Xelîfe li Bexdad dima û pêşenga misilmanan bû û doza xweya siyasî pir tune bû. Di sedsala 9'an û sedsala 11'an hin deman bin bandorên wek Bûyînan an Selçûqîan de dima. Ji pê îstîlaya Moxolan serdariya Xûlagû di 1251an re Xelîfetî li Bexdad hilweşî bû. Di 1261an de li Qehîre siltanê Memlûkan Baybars wek Xelîfe da zanîn. Xelîfetî di destên Memlûkan de heta di 1517an de derbaza Osmanan bû ma.
Fatimî
Di 909an de Fatimî li Tûnis xelifetîyeke cîyawazî da bû zanîn û Misir, Sûrî û heta Sîcîlya belav bû bû. Ew ji pê dagir kirina Selahedînê Eyûbîya di 1171an re hilweşî bû.
Ûmeyyeyên Endulus
Dema di 750an de Ebbasiyan xelîfetî dest xwe xistî bû, xelîfeye Ûmeyyeyan rêvî bû Endulus û li wir di 929an de Xelîfetiya Cordoba da bû zanîn. Lê ew di 1031an de hilweşî bû.
Di sedsala 12'an û 13'an de li Maxrêb Mûwahhîdan û Hafsîdiyan jî li ser xelîfetî doz da bûn.
Dema Osmaniyan
Di 1517an xelîfetî ji Memlûkan de derbaza Osmaniyan bû û heta di 1924an ji aliya Mustafa Kemal Atatürk de hat feşkilandin dest wan de ma.
Îroj
Ji pê Li Tirkîye xelîfet hat feşkiland li Erebîsitan Hûseyîn bîn Elî xwe wek xelîfe da zanîn jî ji pê Ebdûlazîz Erebistan dagir kir re va betal bû. Îroj tu xelîfe tu ne.
Busseaut
Busseaut, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Berî zayînê
Ev roj bi teqwîma mîladî roja yekê tê qebûlkirin. Ji lewma bûyerên dîrokî gorî vê tarîxê mîna berî zayinê an piştî zayînê (PZ) tên bicihkirin.
Vendelles
Vendelles, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Yasmin Levy
Levy keça Yitzhak Levy lêkolînerekî li ser muzîka sefardî û cihûyên Portûgalê ye. Di stranên wê de enstrûmanên wek gîtara spanî, ûd, viyolîn, cello, perkusyon û piyano têne bikaranîn. Bi albûma xwe ya yekê a bi navê Romance & Yasmin (stranên ladîno) ku di sala 2000an de derket. Yasmin Levy di sala 2005an de wek berendam ji boy Xelatên Muzîka Cîhanê ya BBCê 2005an hate binavkirin. Albûma wê ya duyan di sala 2005an de bi navê La Judería derket. Strana wê ya bi navê Mano Suave di sala 2008an de derket.
Navrêl
Navrêl, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Lech Wałęsa
Lech Wałęsa (bilêvkirina bi kurdî: Leh Valesa * 29'ê rezberê 1943 li Popowo a Lipno, Polonya) siyasetmedar û çalakgerekî polonî yê navdar e. Pîşeyê xwe elektrîst e.
MTV
MTV yan jî Music Television, qenaleke muzîkê ya Amerîkî ye ku xwediyê qenalêParamount Global e. MTV di 1ê tebaxa sala 1981ê de hatiye demazirandin.
Lech Wałęsa
Di hilweşîna sazûmaniya real-sosyalîst a Polonya de xwedî roleke terxanker e. Ew bi saziya wan Solidarność (Hevkarî), têkiliyên bi dêra Katolîk û çalakiyên xwe yên demokratîk tê naskirin. Di dema Şerê Sar de ji 1980 heya 1990'î birêvebiriya sendîkayek kiriye. Piştî têkçûna sazûmaniya sosyalîst, sala 1990 heya 1995'î serokdewletiya Polonyayê kiriye. Ji aliyê welatên rojavayî ve hatiye piştgirîkirin û wekî kesê ku welatê xwe ji komûnîzmê azade kiriye û xistiye riya demokrasiyê tê pêşkêşkirin.
Sala 'î Xelata Nobel a aşitiyê dane wî.
Kanî Sêw, Xelîfan
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kanî sêw 470 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 76 e.
Yeqûb bin Tariq
Yeqûb bin Tariq stêrnas û matematîkzanê fars ê sedsala 8'an e.
Kanyona Mezin
Kanyona Mezin an jî Zixura Mezin, navê zixura li federedewleta DYAyê, Arîzona ye. Beşek ji Parka Neteweyî ya Kanyona Mezin e. Kanyona Mezin 446 km dirêj û 29 km fireh e. Berayiya wê 400-2.400 m ye. Kûrahiya zixurê digihê heta 1.600 metreyî. Tê payîn ku çemê Kolorado di nav Kanyona Mezin de 17 milyon sal berê rêya xwe pêk aniye. Cara pêşîn di sala 1540an de ji aliyê García López de Cárdenas ê spanî ve hatiye vedîtin. Berî wê demê jixwe niştecihên Amerîka li wir jiyan dikirin û heya wan ji vê zixurê hebû. Herwiha ev cih ji wan re pîroz bû. Cara yekem di sala 1869'an de li kanyonê lêkolînên zanistî hatine kirin. Kanyona Mezin şaxoreke mezin a di nav Platoya Kolorado de ye.
Piştî zayînê
Piştî zayînê, bi kurtî PZ, tê wateya dema piştî zayîna Îsa, anku piştî roja jidayikbûna wî.
Ev roja gorî Salnameya Mîladî roja yekê tê qebûlkirin. Ji lewma bûyerên dîrokî gorî vê tarîxê mîna berî zayînê (BZ) an piştî zayînê (PZ) tên bicihkirin.
York
York bajarekî Yorkshire, Înglistan e.
Leinzell
Leinzell şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Qereseqel
Qereseqel gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 25 kes (135 malbat) bûn.
Axûrlî
Axûrlî, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Lîzozom
Erka Lîzozomê
Beq ên ko hîn nû ji hêkê derketiye bidoçik in, roj bi roj hem gir dibin hem jî bi metamorfozê dirfên wan ê mîna masî diguhere û dişibe beqê. Beqên bidoçik dema têra xwe civirîn, doçika wan bi alîkariya lîzozoman diqete. Her wisa dema jiyana margîsk (gumgumok) di bin xeterê de be, wê gavê ji bo xwe ji êrîşên dijmin bifilitine, doçika xwe bi alîkariya enzîmên lîzozoman diqetîne, dema doçik diqete, hê jî dilive loma êrîşkar berê xwe didin doçikê û margîsk jî baz dide û xwe di cihekî ewle de vedişêre.
Enzîmên di nav lîzozomê tenê li dorhêlên asîdî bi çalak in, loma pH a nav lîzozomê der dora 4 e. Ji bo berdewamiya asîdîtiye, proteînên li ser parzûna lîzozome, ji sîtoplazmayê proton (H+) pompeyê lîzozomê dikin. Van salên dawî di hin weşanên zanistî de tê diyarkirin ko hin riwek jî lîzozom lixe digirin. Bi rastî, di xaneyên riwekan de lîzozom tune. Lê dibe ko hin enzîmên lîzozom di nav vakuolên riwekan de hebe. Riwek wan enzîman ji bo dehandina molekulên nav xaneyê bi kar tînin. Ji ber ko xaneyên riwek bi dîwarê ji selulozê dorpêçî yê, xaneyên riwekan fagosîtoz nakin.
Rehborn
Rehborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dénestanville
Dénestanville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Neu-Eichenberg
Neu-Eichenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Werra-Meißner-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Karek
Karek, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ziyarek
Ziyarek, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Prag
Bajar xwediyê zanîngehên navdar e. Mûze û nîgargeriya (arkîtektiya) Pragê pir balkêş e.
Vendeuil
Vendeuil, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Busserotte-et-Montenaille
Busserotte-et-Montenaille, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Hofkirchen, Bavyera
Hofkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Matematîknas
Peyva matematîk ji μάθημα (máthēma) ya yewnanî tê.
Gerzûbaqartan
Gerzûbaqartan navê Cizîre Botan yê deme hûrî û mîtaniyan ye.
Di vê demê de Bi navê Gerzûbaqartan Cizîre Botan navenda wan bû. Di wê demê de Gerzûbaqartan xwediyê pêşketineke pir mezin bû. Ji demê, dîrokeke mezin heya. Ji bo deme Cizîre bota ya Gerzûbaqartan hin lêkolinên pir mazin divin. JI ber ku ew dem di pêşketina Kurdistanê de xwediyê weyneke pir mazina. Deme hûriyan ji û deme gutiyan de pir pêşketibû. kelehe hûriyan ya li Cizîre bota ku haya roje me maya wê yekê, pir baş û mazin dide nîşandin. Kelehe wan biqasî avayîyeke 7 an ji 8 qat bêhtir biinde. Ji 360 beşî pêktêt. Di deme xwe de pir b nav û deng bûya di herêmê de.
Mögglingen
Mögglingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bonnelles
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Portland, Oregon
Portland bajareke parêzgeha Oregonê, bajareke xwedî bender û li deverê bakûra-rojhilat a behra pasîfîk hatîye avakirin.
Jêderkên derva
Malpera fermî
Îbrahîmê Goranî
Îbrahîmê Goranî (jdb. 1616 Şehrezûr - m. 1690 Medîne) alimê mezheba şafiî û nivîskarekî kurd e. Navê wî yê dirêj Îbrahîmê kurê Hesen kurê Şihabedînê Goraniyê Şehranî yê Şehrezûrî ye (İbrahim bin Hasann bin Şihabedîn el-Goranî eş-Şehranî eş-Sehrezûrî) Leqeba wî Burhanedîn e. Navdankên wî Ebul-Îrfan, Ebû Îshaq û Ebû Muhemmed e.
Îbrahîmê Goranî perwerdehiya xwe pêşyê di nav malbata xwe de girt, piştî demekî diçe Medîneyê bicîh dibe. Li Medîneyê li cem alimên mezin dersên olê û fenê yên weke fiqih, mentiq, hedîs û matematîkê hîn dibe. Îbrahîmê Goranî gellekî pirtûk jî nivîsandiye tê gotin hêjmara pirtûkên wî 80 ne lê hemî vê gavê tunene.
Compact disc
Gava ku CD-ROM di destpêka 1990an de hate destnîşan kirin, "CD" hêj li ber CD-ya bihîstwer û "CD-ROM" ji bo CD-ya daneyê bû, lê herî dereng deh sal şûnda, "dîska kompakt" bi nasnav "CD" dikare were bikar anîn ji bo her cûreyên ku ji hêla CD ve têne fêhm kirin hemwate ye - cûdahî ji binavkirina rastîn a navîn (CD-ROM, CD-R, CD-RW) û daneyên li ser tê de ( audio, dane, vîdyo, înteraktîf) çêdibe.
Çîçebax
Çîçebax (bi tirkî: Cücebağı), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Zimanê çekî
Çekî zimanê Çekyayê yê fermî ye. Herwekî ji taybetiyên gelê çek re çekî tê gotin.
Zimanê çekî ji malbata zimanên hind û ewropî ji şaxa zimanên slavî, ji koma zimanên slaviya rojavayî ye.
Alfabeya çekî:
A, (Á), B, C, Č, D, (Ď), E, (É), (Ě), F, G, H, Ch, I, (Í), J, K, L, M, N, (Ň), O, (Ó), P, Q, R, Ř, S, Š, T, (Ť), U, (Ú), (Ů), V, W, X, Y, (Ý), Z, Ž.
Murray Gell-Mann
Murray Gell-Mann (15ê Îlona 1929-) fîzîknasekê amrîkayî ye ko li sala 1969ê jiber xebitîna li ser fîzîka keriyan Nobel Xelat a fîzîkê wergirt.
Jînenîgar
Li sala 1929ê di nav malbateka cihû ya mişext li Manhattan a bajêrê Nû Yorkê li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê hat dinyayê.
Kalden Ur
Kalden Ur, li Kurdistanê navê Rihayê yê kevne. Yê deme Mîtaniyan ne. Weke Gerzûbaqartan ê, ev nav ji di vê de jîn bû. Kalden Ur, di deme xwe de, çawa ku Gerzûbaqartan navend(paytext)a Hûriyan bû, ew ji navende(paytext)a Mîtaniyan bû. Ji xanedanên Uran re ji navendîti kiriya. Weke ku çawa iro tê zanin ku Cizîre bota warê Nebî Nuh e, Riha ji warî Birahîm Xelîlê. Herdû ji li kurdistanê jîn bûn. Kalden Ur xwediyê dîrokeke ku pir mezina ku were lêkolîn kirine.
Zênîlan
Zênîlan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Marmasî
Marmasî (Anguilliformes), komek masiyên dirûvê maran ji çîna masiyên perikên strîdar (Actionpterygii) e. Marmasî ji nêzî 4 binekom, 20 famîle,  111 cins û 800 cureyan çêdibe. Marmasiyê Ewropî (Anguilla anguilla), ew cureyê navdar e di vê komê Anguilliformes de. Piraniya marmasiyan nêçîrvan in.
Şayes
Marmasî masiyek e dirêjkirî ye, ku dirêjiya cureyekî nolê marmasî bi kulabekî tenê (Monognathus ahlstroml), derdorî 5 cm û dirêjiyê cureyekî din wekî marmasiyê ziravê dêwlaş  qasî 4 m. Giraniyê marmasiyê mezin ji 30 g ta 25 kg hene.Ji ber ku di dûrî ve wek maran e jê re marmasî dibêjin. Marmasî di avên bê xwê û di avên bi xwê de dijî. Hin cureyên xwê yên behrê bi jehr in. Marmasiyê çemê Firat wek belek û qasa nîv metroyekê drêj dibin. Pozê wî tûjik e û serê wî bi histrî ye. Li her aliyen serê wî perikek heye.
Binekom û famîle
Binekoma ( Anguilloidei) Binekoma Congroidei Binekoma Nemichthyoidei Binekoma Synaphobranchoidei
Famîleya stêregulan
Famîleya stêregulan, famîleya beybûnan (Asteraceae an Compositae) yek ji malbatên mezin ên riwekan e. Di desteya Asterales de cih digire. Famîleya beybûnan ji 1.600 heya 1.700 cins (celeb) û bi qasî 24.000 cureyan pêk tê. Li her deverekê dinyayê kêm-zêde endamekê vê malbatê digihê. Navê famîleyê ji kulîlka aster ango stêrêgulê (dahlia) tê ku aster bi latînî stêr e.
Hin cureyên tên bikaranîn
Gelek ji endamên vê malbatê bo xeml û dekorasyonê tên çandin. Li Kurdistanê baxçevanî gelek paşde maye. Şer, şewitandina daristanan, xizanî û gelek sedemên wê hene ku ne tenê baxçevanî, bi giştî çandinî jî li Kurdistanê pirr li paş hiştiye.
Reiffelbach
Reiffelbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bassamê Kurdî
Bassamê Kurdî (Besamê Kurdî) helbestvanê kurd ê sedsala 9'an yê serdema îslamê ye ku di derbarê jiyana wî de vê gavê agahî tune ye. Helbestên xwe bi zaravaya kurdiya goranî nivîsîne. Li ser jiyana wî lêkolîn werekirin wê cîhê jidayîkbûn û mirina wî zelal bibe.
Kanî Mîran
Kanî mîran, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Déville-lès-Rouen
Déville-lès-Rouen, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kanî Mîran
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kanî mîran 125 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 20 e.
Salvatnet
Salvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye û yek ji golên herî kûr e ku li Norwêcê ye. Salvatnet, bi kûrahiya xwe gola duyemînê Ewropa û Norwêcê ye. Kûrahiya golê 464 mêtre, bilindahiya ji asta deryayê 9 mêtre û pîvana perava golê 105,61 kîlomêtre ye.
Qeletiyan
Qeletiyan gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Marksîzm-Lenînîzm
"Marksîst-lenînîst"; Ji partî, dewlet an jî rêxistinên ku di rêxistinbûn, tekoşîn, tevger, taktîk û stratejiya xwe de birdoziya Karl Marks û Lenîn bikartînin re tê gotin.
Mîgmaw
Netewekî xwecîhîyên Kanada. (Zimanê Mîgmaw yekanî:Mi’kmaw/Mìgmaw/Miigmao piranî: Mi’kmaq/Mi’gmaq/Miigmaq/Mìgmaq; îngîlîzî: Micmac)
Çavkanî
http://www.marketwatch.com/story/government-of-canada-announces-the-creation-of-the-qalipu-mikmaq-first-nation-band-2011-09-26
Willy Brandt
Willy Brandt (jdb. 18ê kanûna pêşîn a 1913 li Lübeck - m. 8ê çiriya pêşîn a 1992 li Unkela Rhein, navê berê: Herbert Ernst Karl Frahm), siyasetmedarekî sosyaldemokrat ê alman bû. Sala 1971ê Xelata Nobel a Aşitiyê dane wî.
Di rewşa xetereyî ya şerê cîhanê yê duyem de direve Norwêcê. Li dijî sazûmaniya nazî ya almanan têdikoşe. Bi ketina artêşên almanan a Norwêcê re, îcar diçe Swêdê. Bi têkçûna nasyonalsosyalîstan re, vedigere welatê xwe. Ji ber ku wî navekî din lixwekiribû û ji hemwelatiya Almanya hatibû derxistin, bi qasî demekê dijwariyan dibîne. Li balyozxaneya Norwêcê ya Berlînê dixebite. Sala 1949an wekî parlamentar tê hilbijartin û jiyana wî ya parlamentarîzmê jî dest pê dike. Serokşaredariya Berlînê, serokatiya SPDê wezîrtiya karê derve û serokwezîrtiya Almanyayê dike. Yek ji avakerê YEyê tê binavkirin.
Pêrî Îbram
Pêrî Îbram (jdb.1968 wekî Cîhan Îbrahim) wênesazeke kurd ji Efrînê, gundê Şiye ye. Îbram piştî lîseyê di Enstituya Hunerê li Halebê de xwend. Ji 1998an ve li Bonnê dijî.
Wêneyên wê an abstrakt an wêneyên jinan e. Bi boyaxên rûnî dixebite.
Zerkê Qiliniş
Zerkê Qiliniş, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Ringgau
Ringgau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Werra-Meißner-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Gelebûrûs
Gelebûrûs an geleburcin yek ji masiyên ji famîleya marmasiyan yên ku di çemê Firat de dijî ne. Mîna wek masiyên ku bi latînî dibêjin Muraenidae ye. Boçê xwe wek marmasiyan e. Lê masiyekî gir e. Deh panzdeh kîlo tê. Çermê xwe wek şût e. Zor e ku meriv bi destan bigire hema ji destê merivan difiştiqe. Rengî xwe wek zerengî û çakarî ye. Goştî wî pir xweş e.
Xelatên afirînerên Youtube
Xelatên afirînerên YouTubê, ku bi gelemperî wekî Bişkojên Play YouTube an Plaques YouTube têne zanîn, rêzeyek diyariyên ji YouTubê ne ku armanc dikin ku kanalên xweyên herî populer nas bikin. Ew li gorî jimara aboneyê kanalekê têne damezirandin lê bi tenê biryara YouTube têne pêşkêş kirin. Berî ku xelatek neyê weşandin, her kanal tête nirxandin, da ku piştrast bike ku kanal rêzikên civaka YouTube dişopîne. YouTube mafê xwe hiltîne ku destûr nede Xelata Afirîner, ku ew kiriye ji bo hilbijartina kanalên bi tirs an naveroka siyasî û her weha rexnegirên cihêreng.
Xelat
Van astan xelatên laşî û ragihandinê nagirin lê li şûna wê feydeyên alternatîf pêşkêş dikin:
Gava ku kanalek YouTube-ê ya pejirandî bigihîje mîladek taybetî û ji bo Xelata Afirînerê YouTube-ê mafdar were hesibandin, wan re di xelekek metal de bi sembolek bişkoja lîstika YouTube-ê trophiyek nisbeten zexm tê xelat kirin. Trofeyên bi mezinahiyên cûda ne: her pişkok û plaket bi jimartina aboneyên qenalê re gav bi gav mezin dibe. Xelatên Zîv û Zêrîn li VidCon 2012, bi xelata Diamond di VidCon 2015 de hate destnîşan kirin. Xelatên Afirîner ji hêla fîrmaya New York, Xelatên Civakî ve têne çêkirin.
Naha sê xelatên cûda yên xelatan hene, plus çaremîn û pêncemîn ku çend caran hatine xelat kirin:
Mohamed ElBaradei
Mohamed ElBaradei (bi kurdî: Mihemed Elberadeî, erebî: محمد البرادعي‎, Muhammad al-Barādaʿī; jdb. li Qahîreyê, Misir) gerînendeyê giştî yê Saziya Navneteweyî ya Enerjiya Atomê (IAEA) ye.
Sala 2005an guncavê Xelata Nobel a aşitiyê hatiye dîtin. Perwerdeya dadnasiyê li Qahîre û New Yorkê bi dawî kiriye. Sala 1964an dibe nûnerê Misirê yê daîmî li NY. Bo demekê dirêj alîkariya wezîrê karê derve yê Misirê dike. Di sala 1997an de dibe serokê IAEAyê.
Empanada
Empanada cureyekê kilora Arjentînî ye. Li Spanya, welatên Amerîkaya latînî gelek navdar e. Dişibe kilorên kurdî yên toraqê. Tê gotin ji bajarê Salta ya Arjentînê belav bûye ku li hin cihan navê wî jî Salteña ye. Wekî tevahiya kiloran, ji hevîrê şikevayê (pelhevîr) tê çêkirin.
Li Arjentînê di dirûvê devdasê (heyvê) de vedikin, goştê mirîşk an dewarê dixinê. Herwiha jambon, goştê hêrayî, ananas, pîvaz, penîr ûêd jî. Di argûnê de dipijînin.
Hin cureyên empanadayê (saltena)
Cureyên wan ne ji hev cuda ne, tenê berkelîna (melzeme) wan cuda ye. Hin bigoşt, hin jî bi sebze ne.
Li gelek welatên Amerîkaya latînî li ser navê Empanadayê rojên taybet tên pîrozkirin û festîval tên lidarxistin.
Diyarbakırspor
Diyarbakirspor an jî Yaneya Diyarbakirspor yaneyeke futbolê ya Amedê ye ku di 28 hezîrana 1968-an de hat damezirandin. Tîma kurdî ji 2012'an ve di lîga 3'an de dileyîze.
Dîrok
Yaneya Diyarbakirspor di sala 1968-an de encama yekkirina herdû yaneyên futbolê Diclespor û Yildizsporê hate sazkirin. Lîstikên tîm di yarîgeha futbolê ya Amedê ya bi navê Diyarbakır Atatürk Stadi ku xwedî kapazîteye 12.700 temaşevan e, tên lîstin.
Di demsala 2008/2009'an de yaneya Diyarbakirspor di Lîga 1'ê ya Banka Asyayê ya Tirkiyê de lîst û bû duyemîn û bi vê yekê derkete Lîga Super ya Turkcellê. Di demsala 2009/2010'an de yaneya Diyarbakirspor di Lîga Super ya Turkcellê de dilîzê. Serokê Diyarbakirsporê ê niha Abdurrahman Yakut e.
Di 20'ê gulana 2012'an de ji lîga 2'an ket lîga 3'an.
Sefardî
Sefardî (bi îbranî: ספרדים, Sfaradim) ev cihûyên ku di salên 1492an û 1531an de ji welatên Spanya û Portûgalê (berê Andalusya) hatin qewitandin. Yên ku mecbûr man ji van welatan derkevin xwe li Împeratoriya Osmanî û li bakur-rojavayê Afrîkayê (Mexrib) bi cih kirin. Jimareke biçûk koçberiya Ewropaya bakur (bi taybetî Holenda û Almanyaya bakur), Amerîka, Hindistan û Afrîka kirin. Çanda sefardiyan (wek muzîk) hê jî nêzika ya îberî ye.
Nav
Navê sefardî ji navê herêma Sefarad (ספרד) ku di pirtûka Obadya de nivîsiye, tê. Tê gotin ku di wê dem û dewranê de deh esîrên Keyaniya Bakur li vê herêmê de jiyane. Di çaxa navîn de ev nav gihîste girava Îberî û êdî ji boy cihûyên wê herêmê dihat bikaranîn.
Dîrok
Li ser Girava Îberî ji 1êmîn sedsala berî jidayikbûna Îsa cihû hebûn.
Di sala 1391 komkujiyek li ser navê Ferrand Martinez hemberî cihuyên Sevillayê hate mesandin. Pistî dema Reconquista yê Spanyayê bi destûra keyê Ferdinand II û Isabella I (her du keyên katolîk) di roja 31ê adara 1492an de peyketina yekê li hemberî cihûyan hat mesandin. Cihû mecbûr man yan bicin xerîbiyê yanjî bibin xrîstiyan. Pistî ev qewitandinê gelek cihû xwe li Afrîkayê bakur (li Mexribê) xwe bi cih kirin, bi taybetî li bajarênMarokê Fès û Kazablanka. Herwiha, jimareke din jî kocberiya Yewnanistanê (Trakya û Makedonya) kir. Lewra heta sala 1944an jimara cihûyan li Tesalonîkî gelek bilind bû. Wekî din, bajarên Stembolê, Orşelîmê, Safedê, Qahîreyê, Ankonayê, und Wênîsê wek navendên kocberên cihuyan dihatin nasîn.
Pistî avakirina engiziyonê li Portûgal û Spanyayê di sala 1531an de peyketina duyem a hemberî cihûdan hat destpêkirin. Gelek cihû mecbûr man koç bikin. Dîsa gelek cihû koçberiya bajarên Fès, Kazablanka kirin. Ji van bajaran pêtir cihû xwe li Bayonne, Bordeaux, Livorno, Amsterdam, Hamburg û London xwe bi cih kirin. Lê ew cihuyan zimanê xwe yê ladîno ne, yên portûgalî û spanî diaxiviyan.
Koçberiya mezin a dawî bi komkujiya cihûyên ewropî (Holokost), ku ji aliyê naziyan ve dihat mesandin, dest pê kir. Gelek cihû mecbûr man di duyem Şerê Cihanê de kocberiya Maroko yan jî Ewropaya bakur bikin.
Li Marokê gelek merivên bi paşnavên wek Ben-Chekrûn yan jî Ben-Calûn dijîn. Ew misilman bin jî, torinên sefardiyan in.
Universiade
Universiade an jî Unîversiyad, organîzasyoneke werzîşê ye û ji aliyê FISUyê ve du salan carê tê saz kirin.
Universiade çi ye?
Peyva Universiade ji peyvên university (zanîngeh, unîversîte) û olympiad (olîmpiyad) pêk tê. Wateya vê peyvê “Olîmpiyada Xwendekarên Zanîngehan” e.
Universiade, ji ber ku festivala çand û werzîşê ye ku gelek cureyên werzîşê tîne ba hev, ji herî mezintir çalakiyên werzîşê ya dinê ye. Her sal Universiade di bajarên cuda da tê saz kirin. Universiade du cûre û cûrek lîstikên zivistanê, cûrek jî lîstikên havînê ye.
Cara yekê di sala 1959an da li bajarê Torînoya Îtalyayê dest pê kir. Lîstikên Zivistanê ya sala 2011an li bajarê Erziromê hate pêk anîn.
Alexandra Kollontai
Alexandra Mikhailovna Kollontai (bi rûsî: Алекса́ндра Миха́йловна Коллонта́й, jdb. 19ê/31ê adara 1872an - m. 9ê adara 1952an) şoreşger, siyasetmedar, dîplomat û marksîst a rûsî bû. Wê di salên 1917-1918 de wek Komîsera Gel ji bo Refahê di hikûmeta Vladîmîr Lenîn de xebitî. Ew jinek pir navdar bû di nav partiya bolşevîk de û di dîrokê de yekem jin bû ku bû endama fermî ya kabîneya hikûmetê.
Kelekîn, Xelîfan
Kelekîn gundekî nahiya Xelîfan a bi ser navçeya Soranê ve ye li parêzgeha Hewlêrê (Herêma Kurdistanê, Îraqê).
Imelda Marcos
Imelda Marcos (z. 2ê tîrmehê, 1929), ramyar û jina serokê berê yê Fîlîpînê Ferdinand Marcos e. Ew "First Lady" ya Filîpînê ji sala 1965an heta 1986an bû. Bi navên pirpirîka hesinî yan pirpirîka pola tê nasîn.
Çavkanî
Kategorî : Siyasetmedar
Zerkê Îlyan
Zerkê Îlyan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Mutlangen
Mutlangen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Navenda Jivana Jinan UTAMARA
UTAMARA (Navenda Jivana Jinan UTAMARA) navendeke jinan li Almanyayê ye.
Navê "UTAMARA" ji UTA Schneiderbanger û AMARA (Ekin Ceren Dogruak) pêk tê.
Vendhuile
Vendhuile, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Oşnedan
Oşnedan, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Discovery Channel
Discovery Channel, qenaleke televîzyonê ya bi kablo ya Amerîkî ye ku xwediyê qenalê Warner Bros. Discovery e. Qenal di 17ê hezîrana sala 1985an de hatiye demazirandin.
Gundê Astêr
Gundê Astêr (bi erebî: قرية استر) gundekî herêm a Efrînê ye.
Bussières, Côte-d'Or
Bussières, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bonnières-sur-Seine
Bonnières-sur-Seine, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
În
În an înî yan cume, (bi soranî heynî, zazakî îne) rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Roja înê anegorî Îslamê roja heftem a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî în roja pêncem a hefteyê ye.
Zengetîl
Zengetîl, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Siratu Selahedîn ibn Eyûb
Siratu Selahedîn ibn Eyûb pirtûka dîroknasê kurd a Behaedînê Şedad e. Ev pirtuka wî li ser jiyana Selahedînê Eyûbî ye.
Kilora sêgoşe
Amadekirin
Pelhevîr ji goştê mirîşkê yê xaşandî tê dagirtin. Pelhevîr di dirûvê sêgoşeyan de tê tîke kirin, herwiha wisa jî tê pêçandin. Di tepsiyê de rêz dikin û parçeyên goşt jî dixin navê. Bi ser wan ve gûzê hêrayî werdikin û rûnê heliyayî yê nivîşkî bi ser de dikin.
Heya binê wê hinekê sor bibe di argûnê de dihêlin û paşê pêşkêş dikin. Gorî daxwazê beriya xwarinê bexdenûsa hêrayî yan mast jî tevlî dikin. Pirranî bi dew ve tê xwarin.
Pêgir
Pêgir, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Reşkond
Reşkond gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Tiriyê çavga
Tiriyê çavga yan çavga cure tiriyekî reş ê ku ji rezên Elezîz û Diyarbekrê çêdibe. Di çêkirina şerabên reş de tê bikaranîn.
Reşkond
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 45 kes (228 malbat) bûn.
Kodreşên
Kodreşên (bi tirkî: Geçitağzı), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Wehretal
Wehretal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Werra-Meißner-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Schmittweiler
Schmittweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Vendières
Vendières, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
La Bussière-sur-Ouche
La Bussière-sur-Ouche, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sandsjøen
Sandsjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 4 kîlomêtreyan li başûrê rojhilatê navçeya Sandvikaê dikeve û gundê Holandê li qeraxê bakurê gola Sandsjøenê cih digire.
Bouafle
Bouafle, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Neuler
Neuler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bouafle
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Quark
Quark di fîzîka keriyan da yek ji kerî yên hîmanî yên atomê ye. Quark û lepton bihevra du keriyên serekî yên madeyî ne. Ji keriyên hîmanî tenê quark digel her çar hêzên bingehîn karlêkkirinê dikit.
Kelête
Kelête, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Quark
Fîzîknasê amerîkayî Murray Gell-Mann jibo carên pêşîn li salên 1960an ji sedsala 20an quark wekî zarav anko termeka zanistî afirand. Ev nav hema navekê bê raman bû û wî ji xwe ew nav hilbijart.
Quarkan şeş çêj hene û navên wan jî hema ji xwe hatine hilbijartin, tenê jibo hindê ko navekê wan hebit.
Quarkên azad
Geryana li dûv quarkên azad an barên karevayî yên parvekirî heta niha tewş û bê verêj bûne. Venedîtina quarkên azad bûye sedema hindê ko têgeha berteskkirna rengan bihêt ber behsan.
Heft Keşf û vedîtinên Sosret yên Zanista Fîzîkê
Di salên derbasbuyî da, bi keşfbûna domdar ya çend mijarên girîng di warê Fîzîkê da, 7 beşên sosret ji zanista Fîzîkê, eşkere bûn.
Li gor kovara zanistiya Live Sience, heft mijarên sosretên zanista Fîzîkê yên nû, ji pevgrêdana tîrêjên ronahiyê bigire heta keşfkirina Dijmaddeyê, hatine keşfkirinê. 7 beşên navbirî, karîne gelek warên nedîtbar û nehestbarên cîhanê, ji me ra eşkere bikin.
Dorpêçkirina Cêwiyan:
Yek ji ecêbtirîn pêşbîniyên teoriya Kuwantomê ewe ku em dikarin zerreyan têxin davê û bi vê yekê eger zerre li fezayê ji hev dûr bibin jî, bi qewimîna fenomena, yek ji wan zerreyên navbirî, dê ewên din jî reaksiyonê nîşan bidin. Par zaniyaran, ragihandin ku ew di pîvandina mezinahiya pevgirêdana zerreyan di sîstemeke nû ji zerreyan, biserketine û ev sîstem ji cotek zerreyên hejhejok pêktê. Yekem care ku zaniyaran karîne modela herikîna zerreyên dorpêçbuyî bidestxînin. Fenomena ku dikare bibe mînakek ji cîhana mezintir ji zerreyan.
Pevgirêdan yan gillêkirina Ronahiyê:
Me heya niha wisa dizanî ku Ronahî, dîrekt diherike lê vaye zaniyaran têderxistine ku em dikarin Ronahiyê gilê(girêk) bikin. Lêkolîneran di raportek da ragihandine ku ew bi alîkariya Holograma ku bi riya computerê kontrol dibe, karîne Tîrêjên Leyzerê bi hev ra girêbidin. Holograma ku herikîna Ronahiyê kontrol dike, wisa hatiye çêkirin ku karibe ronahiyê di forma taybet da, ber bi aliyek taybet kaş bike. Di vê têderxistina nû da, ji beşeke zanista Matematîkê ya bi navê girêk, jibo vekolîna ser girêkên pêkhatî ji Ronahiyê, mifa hatiye wergirtin.
Berhemanîna zerreyek nû ya Dijmaddeyan:
Bi bihevxistin û lihevketina 2 zerreyan di leza nêzîkê leza ronahiyê di alava bihevlêxera(accelerator) dendikî da, zaniyaran karîne maddeyek nû ku heta niha nehatibû dîtin, keşf bikin: Anti Hypertriton. Ev zerre ji gelek aliyan va pir pir ecêb e, çimku ew maddeyek normal nîne û dijmadde ye, loma jî dema ku bi maddeyek normal ra pêwendî dêdide, wê jiholê radike. Ji wê maddeya biyanî ra Anti Hypertriton tê gotin, çimku ji beşên pir sosret ku Kuwarkên biyanî tên bilêvkirin, pêktê.
Çêkirina Nuqteyên Megnetîk yên noqbuyî û daliqyayî jibo gihîştin bi enerjiya dendikiya gerdûnî:
Enerjiya Dendikiya ku ji pevgirêdana dendikê etomên nava stêran, berhemtê, yek ji armancên herî mezin yên mirovan e, ku ew bi salane li pey pêkanîna wê da ne. Eger zaniyaran karibin wê bidestxînin, dê destê wan bigihîje jêdereke pir pir bihêz û mezin, ji enerjiya ku bandorên neyêniya wê liser jîngehê jî pir pir kêm e. Di sala 2010an da bi ragihandina çêbûna Megnetên Daliqyayî yan Noqbuyî ku dikarin enerjiya han berhem bînin, me gaveke girîng ber bi berhemanîna wê jêdera mezin avît û em pir pir lê nêzîk bûn.
Ronahî dikare maddeyê, qet bike:
Em dizanin ku çemandin û jêbadana ronahiyê bi riya maddeyê, karek normal û hêsan e lêbelê çemandina madde bi riya ronahiyê yek ji ecêbtirîn fenomenên heyî ye ku Fîzîkzanan karîne bigihîjine wê. Di Marça sala derbasbuyî, di testek da, zaniyaran karîne gurzek ji Robanên Nano Zerreyan bi lihevketina wan ya bi Tîrêjên Ronahiyê ra, forma wan veguherînine Forma Xelekxelekî yan Siroyî(Helix—Vortex).
Soup Quark-Gloun:
Beşeke din ya pir sosret ji zanista Fîzîkê jî bi riya lihevlêxera(accelerator) Brookhaven, di destpêka sala bihorî da hate keşfkirin. Ev alav di testek da karî pêkhateyek ji quark*gluon yan soup quark*gloun pêkbîne ku têda proton û notron, dikarin bişkên û veguherine beşên xwe yên bingehîn wek quark û glounan. Ev test bi riya lihevxistina pir pir bihêz ya etomên zêr di germahiya 4 tirilyon dereceya Sîlîsyûsê da hatiye pêkanîn, germahiya ku 250 hezar carî ji ya navenda Tavê jî germtir e û ew germahî û rewşa ku jê pêktê dişibe rewşa dema ku dinya hê nû hatiye çêkirin. Ew germahî, mezintirîn germahî ye ku heta nika li ser ruyê erdê hatiye pêkanîn.
Jêder: Live Science
Xonyan
Xonyan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Weißenborn, Hessen
Weißenborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Werra-Meißner-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Kawlanî Xwarê
Kawlanî Xwarê, anku Kawłanî Xwarê, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kawllanî xwarê 378 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 63 e.
Şemî
Şemî (bi çend devokan sebt an jî paşînî jî dibêjin), rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Şemî anegorî Îslamê roja pêşîn a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî şemî roja şeşem a hefteyê ye. Gotina şemî li gor hinek zimannasan dibe ku ji gotina "şems" a erebî tê, ku tê wateya "rojê".
Baxçe, Egîn
Baxçe, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Obergröningen
Obergröningen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sêmûçe
Sêmûçe, sêmûşe cureyek kilorê ya pêjgeha kurd û îraniyan e. Navê xwe ji sê û mûçê digire, ango tişta ku sê car hatiye mûçekirin, bi dest, mûçing an alavekê hatiye qurçimandin, kîpkirin. Şikevaya wê di dirûvê sêgoşeyê de tê pêçandin û goşeyên wê tên mûçekirin.
Ev kilor derbasê xelkê cîran jî bûne. Bi îngîlîzî jê re samosa, bi romî (tirkî) pers boregi yan samsa dibêjin.
Dîko (xêzikvan)
Dîko xwendina xwe li Helebê bi dawî kiriye û di gelek waran de jî huner jê dibare.
Sêmûçe
Amadekirin
Hevîrê wê têkel e, tê de kemyon, xwê heye daku hevîr hinekê hişk be. Kartolên şelkirî wekî zaran tê tîkekirin, polik û îsotên ku dendikên wan hatine derxistin jî tevlî tê kirin. Bi hevre hinekê tên kelandin. Ava wan tê parzûnkirin (parzinandin).
Vendresse-Beaulne
Vendresse-Beaulne, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Sêmûçe
Amadekirin
Pelhevîr di dirûvê hevêrkê de bi devê steganê (badîn, piyale, qedeh) tê birrîn û berkelîn (melzeme) tê dagirtin. Di nava rûnê qijilandî de tê biraştin û pêşkêşkirin.
Dîko (xêzikvan)
Dîko hem di çapemeniya nîvîsa latînî de û hem jî di ya erebî de wek karîkaturîst û xêzekêşekî gelek çalak e. Wî di warê medya de jî xwe li pêş xist û bi dirêjahiya du salan wek pêşkêşvanê ROJ TVê programa Rojbaş Kurdistan kar dikir. Dûv re li gel televîzyona Zenûbya ya bi zimanê erebî jî wek nûçebêjer kar û xebat dikir.
Xêzikên Dîko di malpera efrin.net de hatin weşandin.
Kategorî:
Bussy-la-Pesle, Côte-d'Or
Bussy-la-Pesle, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Serdere, Şino
Serdere gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 273 kes (40 malbat) bûn.
Xoşan, Erxenî
Xoşan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Vegadan
Bégadan, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Snåsavatnet
Snåsavatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gundên Følling û Sunnan li başûrê rojavayê golê û gundê Snåsa jî li bakurê rojhilata golê cih digire. Riya Ewropî E6 di kêleka bakurê golê ve derbas dibe. Dirêjahiya golê 40 kîlometre û bilindahiya ji asta deryayê 24 mêtre ye.
Animal Planet
Animal Planet, qenaleke televîzyonê ya bi kablo ya Amerîkî ye ku xwediyê Discovery ye. Qenal di 1ê hezîrana sala 1996an de hatiye demazirandin.
Kawlanî Serê
Kawlanî Serê, anku Kawłanî Serê, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Kela Ferîk
Kela Ferîk (bi tirkî: Araköy), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Obernzell
Obernzell şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bougival
Bougival, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Plotînos
Plotînos an jî Plotîn (205–270 berî zayînê) yek ji fîlozofên yewnan ên berî zayînê ye.
Yekşem
Yekşem (li hin herêman lehd an bazar jî dibêjin), rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Yekşem anegorî Îslamê roja duyem a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî yekşem roja heftem a hefteyê ye.
Kendol
Kendol, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lîstikên Zivistanê yên Universiadeyê ya sala 2011'an
Lîstikên Zivistanê yên Universiadeyê ya sala 2011'an 25'emîn lîstikên Universiadeyê bûn. 58 welat û nêzîkî 3500 werzîşkar beşdarî lîstikan bûn. Li bajarê Erziromê di navbera 27’ê Çîle - 6’ê Şibata 2011'an da hatin pêkanîn.
Doudeauville, Seine-Maritime
Doudeauville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kod
Du wateyên vê peyvê hene:
Rainau
Rainau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bussy-le-Grand
Bussy-le-Grand, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bojnord
Bocnûrd (Bujnord an Becnûrt) an jî Neynikxane, bajarekî kurd li Xorasanê ye. Ev bajar ji aliyê êla Şadiyan ve hatiye avakirin.
Schweinschied
Schweinschied şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xençerî
Xençerî, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Gunikên tajîyan
Gunikên tajîyan gihayekî Kurdistanê ye. Rengî xwe sur e. Wek kulîlkan e. Tê xwarin.
Sergîz
Sergîz gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Ebûlwefayê Kurdî
Ebûlwefayê Kurdî yan Ebû'l-Wefa el-Bexdadî el-Kakes carina jî wek Ebûlwefayê Bexdadî tê naskirin (jdb. 1026, gundê Kusan -  m. 1107), damezrênerê terîqeta elewiyan e. Dibêjin ew bixwe bi koka xwe, xwe digihîne xelîfe Elî.
Sergîz
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 421 kes (75 malbat) bûn.
Vénérolles
Vénérolles, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Şîrzî, Egîn
Şîrzî, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
TNT
TNT yan jî Turner Network Television, qenaleke televîzyonê ya bi kablo ya Amerîkî ye ku xwediyê Warner Bros. Discovery e. TNT di 3ê cotmeha 1988an de hatiye demazirandin.
Wetteraukreis
Wetteraukreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
Xatûşgan
Xatûşgan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Erxeniyê ye.
Riyadh Khalaf
Riyadh Khalaf (z. 7 Sibat 1991) Ew kesayetiyek YouTuber- ê Irishrlandî ye, ku li Irelandrlanda, Brîtanya û Avusturalya karê medyayê kiriye.
Sønningen
Sønningen, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol bi qasî 2,5 kîlomêtre li başûrê rojavayê gundê Ekne û bi qasî 2 km li rojavayê gola Byavatnetê cih digire
Înterferon
Înterferon  proteînên agahdariyê yên laşê mirov in.
Hewramiya lûhonî
Hewramiya Lûhonî Devokek hewramî ye. li Başurê Kurdistanê li Çîyayên Hewramanê yê ku dikevin sînorên Eraqe, tê axavtin.
Înterferon
Xane bi gelek rêbazan bi hev re di nav têkiliyêde ne, nîşanên (sînyal) cur be cur ji xaneyek ber bi yeka din ve wekî peyamber tên şandin. Navê gelemperi yê van molekulên peyamber, sîtokîn e. Gelek cureyên sîtokînan heye, înterferon jî yek ji van sîtokînan e. Înterferon proteînên agahdariyê ne. Cara pêşîn di sala 1957an de ji aliyê bakteriyologê brîtanî Alick Isaacs û bakteriyologê swîsrî Jean Lindenmann ve hatê vedîtin. Xaneyên bi virûsan tûşbûyî, înterferon der didin. Înterferon xaneyên nêzîkî xaneya tûşbûyî ji vîrûsan agahdar dikin, bi vî awayê xaneyên sax li hember zêdebûna vîrusan bergiriyê ava dikin. Înterferon nê ji boy vîrûsek diyarkirî, lê li dij hemû vîrûsan bi heman şêweyê berevanî dabîn dike. Ji ber ev karê înterferonê, înterferon wekî beşek ji bergiriya giştî bi nav dibe. Înterferon rêgiriya zedebûna piraniya vîrûsan dike, lê li ser hemû vîrusan bi bandor nîn e.
Cureyên înterferonan
Li gor şêwe û pêkhateya wergirên li ser rûyên xaneyên ku înterferon lê bandor dike, sê komên înterferonan heye; înterferona alfa, înterferona beta û înterferona gama.
Xirokên spî, bi gelemperî lêkosît înterferona alfa berhem dikin û der didin.
Înterferona beta ji aliyê şaneya bestereşane, di xaneyên fîbroblastê de tên derdan.
Înterferona gama jî ji xaneyên kujerê sirûştî û xaneyên T jehravî tên berhemkirin û derdan.
Înterferon û derman
Ji salên 1980yan vir de, interferon li dij hin nexweşiyan wekî derman jî tê bikaranîn. Wekî mînak ji boy nexweşiya hepatid C, înterferonên alfa tê bikaranîn.
Mezra Ferîk
Mezra Ferîk (bi tirkî: Devedağı), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Riesbürg
Riesbürg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sengan
Sengan gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.198 kes (190 malbat) bûn.
Bourdonné
Bourdonné, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Doudeville
Doudeville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qalikdar
Qalikdar, binefîlûma qalikdaran (Crustacea) ango canewerên bi qalik yan qaqilan. Crustacea sernavê binfîlûmeke gelek mezin ji hin canewerên avî yên bi qalik in.
Ji vê binfîlûmê, canewerên avî wek : kevjal (kêvjal, kêfcal, kevjar, kêvjar an kêfşing; bi pehlewî: klçng ; farsiya navîn: kyrzng ; bi farisî: xarçang, kalçang; soranî: qirjall, qirjang; hewremanî: qirjangî).
Famîle, cins û cureyên kevjalan di her avê de dijîn. Kêvjalên çêmê Firat wek çakar in. Kevjalan di her kêlekê de çar nig hene. Li pêşiyê jî didu pêyên wan wek qisqacan hene. Li hin deran kejal tên xwarin lê kurd wan nawxin.
Zêdeyî 67 000 cure di binefîlûma qalikdaran da hene.
Mîlan (êl)
Mîlan yek ji êlên rojhilatê Kurdistanê ye. Êla Mîlan niha li derdora Urmiye Makûyê, başûrê çemê Erez, li Îranê dijî. Cîranan wan êla Celalî û eşîra Şadî ne.
Hîparxiya
Hîparxiya  di derdorê  B.Z. 350- 280 jiyaye. Yek ji fîlozofên jin ên Yewnana Kevnare ye.
Şedadî (eşîr)
Şedadî navê hozeke berazî, li Kobanê ye. Dibe ku pewêndiya navê wan bi navê Şedad damezrîner ê dewleta Şedadî re hebe.
Mîlan (êl)
Dîrok
Hesabê herî pêşîn yê Milan li Makû bû. Lêbelê, ew heya Osmanî carî, di sedsala 16-an de, ku ew berbiçav bûne. Ew di defterên bacê de hatin behs kirin, wekî ku li Dêrsim wekî Millî ya Piçûk û Mezin heye, ya navçeya Mêrdînê. Ji destpêka sedsala 18-an û pê ve, Osmanî di derheqê berhevkirina bacê de jêhatiyên wan ji destê wan derxistin, û, bê encam, bi berdewamî hewl didin ku Milan rûnin, heta ku sernavê İskan jî didin wan. Başî, an jî Serokê Sedentarîzasyonê. Hin ji wan hatin sirgûn kirin Reqa, û di nîvê duyemîn ê sedsala 18-an de, serokên eşîrên Milan '' de facto 'bûn 'axayên vê herêmê. Bi vî rengî, gelek malbatên navdar ên Raqqah dikarin bav û kalên xwe vegerînin Mîlano, her çend vana bi piranî di dawiya sedsala 19-an de hatibûn asîmîlekirin.
Girdekok
Girdekok, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Menegûş
Menegûş wek fistiqan ji famîleya benîştokan e. Hebê mengûşan wek nîskan biçûk in. Siftê rengî fêkiyê wê sor e. Menegûşên sor yên tirşoqî ne. Paşê rengê wê wek keskî tarî dibe. Meriv menegûşa top dike û li ber roj hişk dike. Meriv dikane menegûşên hişk bixwe. An jî meriv diqewirîne û dikute dike qehwe. Qehweya menegûşan wer rûnî dibe. Di demê zivistanê pir vedixwin.
Seesbach
Seesbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mîçingex
Mîçingex, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Şot
Şot, navê yek ji Bajarên li Navenda Şot (navçe) ser bi parêzgeha Azerbaycana Rojava li rojhilatê Kurdistan ser bi welatê Îranê.
Davaren Şote sala 2016 ,(25.381)nafar bu. zimanen daveren Şote  kurdi(kurmancî) va Tirkî(azerî) ye. Şot ji alîê  bakurê nêzikê bajarê Makû ,ji alîe başûrê nêzikê bajarê Qereziyadîn, ji alîê rojhilatê   nêikiê  bajarê  Puldeşt , ji alîe rojavaê nêzikê  bajarê Siyah Çişme e. Hin dîroknas dibêjin Şot di pêşiyê de bajarê ermeniyan bûye û paşê ku îslam hatiye wan deweran civak wê jî hatiye guhirtin. Herçend ku niha mala ermenîkî jî di vî bajarî de tune.
Civaka Şotê
Piraniya neteweyên ku li Şotê dijîn du newê kurd û azerî ne û ku li wir dijîn û piraniya kurdên Şotê ji eşîra heyderan û mîlan in va Dînê  wan  Îslam  va  mezhebê wan sunîtî (Şafiî) u Şiîtî ye.
Çavkanî
شوط  ویکی فارسی ، بازبینی شده در ۱۲ ژوئن