cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kurd
Jiyan
Hêdî hêdî mil bi milê neteweyên din ên ariyayî ji bo pêşxistina çand û wêjeya xwe hewl daye û têkoşiyaye û kemiliye. Ely Bannister Soane ku yek ji rojhilatnasan e, di geştnameya xwe de dibêje: "Kurd zor camêr, wêrek û netirs in, pir ji nêçîr û yariyan hez dikin. Ew dixwazin li deşt û çiyan bijîn. Ji bindestî û koletiyê hez nakin û jê aciz in. Gotina wan yek e. Gelekî cesûr û jêrek in. Zû fêrî ziman, kar û pîşeyan dibin. Gelekî jiax û niştimana xwe hez dikin û xwe li serî didin kuştin. Kurd gelekî bexşende, dilovan, dilêr, camêr, lêbor, mêvandar û mêvanperwer in. Di nav kurdan de jin xwedî payeyeke berz in û zilamê kurdan gelekî rêz û hurmetê dide jiyana xwe. Di pêkanîna karekî de jê dipirse,. Jin jî mil bi milê zilaman dixebitin. di cotkirin, ajeldarî, maldarî, zarokxwedîkirin û xermanê de mil bi milê zilamê xwe dixebite. Jina kurd gelek bi namûs û damenpak e ku dawa wê pîs bibe jî wê dikujin. Keç bi dilê xwe dizewice. Dildarî reşbelek (cergûbez: di govendê de destênhevgirtina jin û mêran) di nava kurdan de bi nav û deng e û hemû ji şahî, dawet û govendê hez dikin. Ew vê yekê nîşan didin ku kurd diltêr, rûxweş, bi hiş, zana û wêrek in."
Eşîr
Civaka Kurdan bi giştî jî eşîran pêk tê. Her çend li bajaran eşîrparêzî kêmbûye jî, hîn li gund û bajarên biçûk eşîrparêzî dewam dike. Ji bo ku mirov civaka kurdan baş nas bike, naskirina eşîrên kurd gelek girîng e. Di dîrokê de jî kurd gelek caran ne wek milet, eşîr eşîr şer dikirin. Jixwe ew tesîra eşîrbûnê di dîrokê de heta niha berdewam dike. Wextê ku Kurdistan bûye çar parçe, her eşîrê piştgiriya dewletekê dikir. Di rastiyê de jî ev pêngavên eşîrtî kurd kirin çar parçe. Di bin vê gotarê de em ê eşîrên kurd binasin. Hindek eşîrên sereke;
Dîn
Neteweya kurdan di her serdemê de li ser ayîn û baweriyekê bûne. Wekî hemû neteweyên din ên ariyayî di şefeqa dîrokê de baweriya kurdan jî bi Xwedê hebûye û ew perestine. Her wiha bi perestina heyv, roj, stêrk, agir, av, ba, birûsk û tiştên bi vî rengî mijûl kirine. Wan di destpêkê de laşên miriyên xwe binax nekirine. Wan laşên miriyên xwe danîne ser latekî lûtkeyan da ku laşxwir wan bixwin. Bi vî awayî wan xwestiye ku dîsa bikevin nava laşê giyaneweran. Lê paşê ev rêbaz ji holê rakirine û laşê miriyên xwe pêçane û li çiyayan di bin axê de veşartine.
Kurd û zerdeştîtî
Paşê ji malbata Espîtmanî ya Medyayê kesekî bi navê Zerdeşt peyda bûye û bangî gel kiriye ku Xwedayê tek û teniya biparêzin û baweriyê pê bînin. Gel jî bawerî bi wî aniye û ayîna wî qebûl kiriye. Rêz û rêçikên wî bi kar anîne.
Kurd û Îslam
Piştî ku ola Îslamê li Kurdistanê belav bû piraniya neteweya kurdan bawerî pê anî û bûne Misilman.
Şûn û warê kurdan
Ew şûn û warê ku kurd lê dijîn jê re dibêjin Kurdistan. Di pirtûka Dairetûl Mearifail Îslamî de tê gotin ku Kurdistan parçe-erdekî biçûk e ku ketiye başûrê Rojhilat. Ew ji Loristanê dest pê dike heta meletî dirêj dibe û diçe bakurê Rojava. Dr. Mihemed Muîn dibêje: "Kurdistan parçe-erdek e ku ketiye Asyaya Rojava û di navbera dewletên Îran, Iraq, Tirkiye, Sûriye û Rûsyayê de hatiye parçekirin. Çiqas ku dilê te bixwaze dewlemend e. Xezîneyên wekî av, petrol, sifir (mis), hesin, cîwe (ciwa) zêde tê de heye. Gotina Kurdistan di zimanê selçûqiyan de bi nav û deng bûye. "Hemdulah Mestûfî' ev bajar wekî bajarên Kurdistanê bi êv kirine: Alanî, Elîşter, Behar, Xeftiyan, Derbendî Tacxatûn, Derbendî Zengî, Dibîl, Dînewer, Sultan Avay, Şarezûr, Kengwer, Qirmîsîn, Kirind û Xoşan, Maydeşt, Hersîn û Westam."
Emînê Hemdûnî
Emînê Hemdûnî (1948, Gundê Hemdûna, Misirc, Sêrt) dengbêjekî navdare.
Sala 1948 î da li Gundê Hemdûna ku gundekî Êzîdî ya girêdayê Misirc a Sêrtêye hat dinyayê. Navê wî bi Tirkî Emin Yavşan e. Sala 1968î da Misirc terk kir û li bajarên Xetay, Îzmîr, Edene heta sala 1980î hemaltî kir. Paşê heta 1985î li Stenbolê cih bu. 1985î da çu Elmanyayê.
Emînê Hemdûnî dengbêjekî girînge û dengbêjî ji bavê xwe hîn buye. Piranî di bin tesîra dengbêjin Xerzanê, Teyîbo û Salihê Qubînê da maye.Ew, yek ji dengbêjên ku kilamên “Ehmedê îskan”, “Fatê”, “Koçero”  herî xweş dibêjeye.
Vê gavê li Almanyayê dijî.
Tendûrek, Milazgird
Tendûrek, gundekî girêdayî navçeya Mûşê Milazgirê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Axpiris
Axpiris, gundekî girêdayî navçeya Mûşê Kopê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Laruscade
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Mela Huseynê Bateyî
Melayê Batê yan jî Mela Hesenê Bateyî (jdb. 1417, Colemêrg  - m. 1491 Colemêrg) helbestvan, wêjevan û nivîskarekî klasîk ê kurd e.
Navê Melayê Bateyî yê rastîn Hesen/Husên e. Lê belê di pirtûka Ensîklopediya Îslamê de hatiye nivîsandin ku navê wî Ehmed e. Her wisa nivîskar û lêkolîner doktor Belîc Şêrko, Mihemed Emîn Zekî û Eladîn Secadî jî vî navî dipejirînin û di berhemên xwe de jî nivîsandine.
Şêx Ûtka
Şêx Ûtka, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Mela Huseynê Bateyî
Mewlûda ku Melayê Bateyî nivîsandiye, ji aliyê Zeynelabidin Zinar ve hatiye tîpguhastin û di sala 1992yan de li Stembolê ji aliyê Weşanxaneya Firatê ve hatiye çapandin. Li ser pişta wê çapê Mele Ehmedê Batê nivîsandî ye. Lê li ser Mewlûda Melayê Bateyî ku di dema osmaniyan (Rumî 1323, Mîladî 1907an) de, li bajarê Stembolê hatiye çapkirin, Hesenul Ertoşî (Hesenê Ertoşî) nivîsandî ye. Tê zanîn ku Bate navê gundê wî û Ertoş jî navê eşîra wî ye. Ji xwe Bate gundê ertoşiyan e. Ebdulreqîb Yûsif di Dîwana Kurmancî de dibêje ku navê wî "Husên" e. Dibêje: ''Carekê riya min bi herêma Hekariyê ket, min ji malbata Bateyî pirsî û bersiv "Husên" bû. Jixwe mela û gelê wê herêmê hemû jî dibêjin ku navê wî Husên e'' Dibe ku navê wî "Hesen/Husên" be û "Ehmed" jî leqeba wî be.
Berhemên wî
Bi qasî ku tê zanîn, berhemên wî ev in:
Boresse-et-Martron
Boresse-et-Martron, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Perriers-sur-Andelle
Perriers-sur-Andelle, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Zabol (navçe)
Zabol yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Zabol e.
Dadonville
Dadonville, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Dungok
Dungok, gundekî girêdayî navçeya Mûşê Kopê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Wettlingen
Wettlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Elherd, Verzeqan
Elherd gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Trablûs, Libnan
Trablûs bajareki Libnanê ye.
Hottot-les-Bagues
Hottot-les-Bagues, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Lételon
Lételon, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Kizilagaç
Kizilagaç, bajarokekî girêdayî bajarê Kurdistana Bakur Mûşê ye.
Klein Bünzow
Klein Bünzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Feltîşok
Feltîşok (bi latînî, Citrullus colocynthis) riwekeke efrîqî ya pirsalî ye ku îroj li derûdora Deryaya Spî û heta Asyayê belavbûye. Demên berê feltîşok li bijîşkiyê hate bikaranîn, lê belê tê zanîn ku giyayeke gelek jehrdar e.
Yarmîqîye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 357 kes ( 76 malbat) bûn.
Summer Glau
Summer Lyn Glau, (, San Antonio, Teksas, DYA) dansvan û lîstikvaneke amerîkî ye. Glau, bi rolên xwe yên di rêzefîlmên televîzyonê yên zanyariyê tê naskirin.
Apfeltrach
Apfeltrach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Summer Glau
Jînenîgarî
Glau li bajarê San Antonîo yê Teksasê ji dayik bû û li vê derê bi du xwişkên xwe yên biçûk Kaitlin û Christie re mezin bû. Bavûkalên wê bi koka xwe skotî-îrlendî û alman e. Diya wê mamosteya dibistanê ye, bavê wê jî peykerekî giştî ye.
Gulfiroş
Gulfiroş, şiirêkey Cegerxwîniya,
Senato
Senato (bi latinî: senatus) erka kargerî ya bingehî ya Komara Romê û Împeratoriya Romê bû. Ew ji bêjeya "senex" ("pîremêr") hate çêkirin û bêje tê maneyê civata pîran. Di dîroka Romê de wê 509 b.z. de dest pê kir û heta sedsala 6an dewam kirî bû.
Li Romê ew ser civata kargêriyê bû. Ew ji nêzî 300 endaman pêk dihat.
Îroj jî li gelek demokrasiyan senato serê kargêriyê ye.
Bad Urach
Bad Urach bajarokekî navçeya (Landkreis) Reutlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Summer Glau
Jînenîgarî
Glau ji sala 2014an û vir ve bi Val Morison re zewicî ye. Di çileya 2015an de keça wan a yekem û di cotmeha 2017an de keça wan a duyemîn hate dinê.
Xaş (navçe)
Xaş yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Xaş e.
Boscamnant
Boscamnant, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bazîdiyomikot (Basidiomycota)
Bazîdiyomikot an karokên bazîd (bi latînî, Basidiomycota) beşeke kuvarkan e.
Avalsjøen
Avalsjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 7,85 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 600 mêtre ye.
Taq Ceme
Taq Ceme, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şenkoy
Şenkoy, gundekî girêdayî bajarokê Mûşê Kizilagaçê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Perruel
Perruel, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Nawroyîn
Nawroyîn, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lalbandi
Lalbandi, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 30.785 kes hatiye hejmartin
Ismail Hakki Okday
Ismail Hakki Okday (jdb. sala 1881 li bajarê Atîna, Keyaniya Yewnanistanê – m. 11 çiriya pêşîn 1977 li Stembolê, Tirkiye) fermandarekî osmanî ye ku beşdarî Şerê Balkanê yê Yekem bûye. Bavê Okday, Ahmet Tevfik Paşa, bi eslê teterê Krîmê bû û dayika wî jî bi eslê kurd bû.
Garching bei München
Garching bei München, bajarekî navçeya (Landkreis) Munichê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
La Houblonnière
La Houblonnière, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Esterqan
Esterqan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Belecuk
Belecuk, gundekî li herêma Kotolê ya bi ser bajarê Xoyê ve ye, ku dikeve Rojhilatê Kurdistanê. Şêniyên gund bi kurmancî diaxivin û gelhe 750 kes e.
Wiersdorf
Wiersdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Şêx Kêlê
Şêx Kêlê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Bad Vilbel
Bad Vilbel, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Sînan (parêzgeh)
Sînan parêzgeheke xwemalî li rojavayê Kurdistanê yê. Paytexta Sînan bajarê Gurgumê ye.
Geliyê Aliyan
Geliyê Aliyan gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye. Ev gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Dammarie-en-Puisaye
Dammarie-en-Puisaye, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Selefîtî li Kurdistanê
Selefîtî li Kurdistanê, dîroka tevgera selefîtî ya ku ji aliyê Kurd ve li Kurdistan ê hatiye meşandin, vedibêje. Li gorî kîjan parçeyê Kurdistanê ye, dîrokek wê ya cuda heye.
Li rojhilat
Selefîtî li Rojhilata Kurdistanê tiştekî nû ye. Berê îdeolojiyek pir biçûk û ne asayî bû, lê ji destpêka salên 2000î ve di nav kurdên Rojhilatê Kurdistanê de vejîneke mezin dîtibû. Dema ku Serokomarê Îranê Hesen Rûhanî ferman da Wezareta Navxwe ku lêkolîneke kûr li ser mezinbûna selefiyan li Rojhilat û Başûrê Kurdistanê bike, navdar bû. Hate piştrastkirin ku selefîtiya li Rojhilatê Kurdistanê encama cîhadiyên Ensarulîslam e ku piştî êrîşên DYA yê yên li ser herêmê li Başûrê Kurdistanê reviyane Rojhilatê Kurdistanê û bi awayekî eşkere bîrdoziya xwe di nava Kurdên Rojhilat de belav kirine. Gelek ji partiyên kurdî yên rojhilat çep, laîk û heta komunîst in, lê di van 2 deh salên borî de bi sedan melayên kurd selefîzma ku bi awayekî berbiçav bilind bûye, bi pêş dixin. Wezareta Navxweyî di daxuyaniyeke fermî de got: “Mixabin em dibin şahidê nifşekî nû ji melayên Kurd ku tiştekî hevbeş bi melayên Kurd ên ku bi toleransa xwe têne naskirin, nînin. Di daxuyaniyê de hat gotin, "Piştî rûxandina Sedam Huseyn û hatina selefiyan li başûrê Kurdistanê, ev tevger gav bi gav li rojhilatê Kurdistanê jî belav bû." Radîkalîzekirina kurdên rojhilat jî çêbûye û gelek kes çûne Iraq, Sûrî û Efxanistan da ku tevlî komên cîhadî yên selefî bibin. Kurdê selefî yê bi navê Sarias Sadiqî xwe li derveyî mezargeha Ayetula Xumênî teqand û di encamê de xwe kuşt û zerar da mezarê. Dîsa hat destnîşankirin ku “piraniya cîhadiyên selefî yên Rojhilatê Kurdistanê ji aliyê bîrdozî û olî ve di bin bandora kurdên başûr de ne. Kurdên Rojhilat yek ji sedemên sereke yên mayîna Mîrnişîna Îslamî ya Biyare yê bûn, hevkarên kurdên rojhilatî yên Ensar El-Îslamê ji sînorên Îran û Iraqê ber bi Biarayê ve bi qaçaxî bar dikirin.
Li rojava
Piştî derketina Dewleta Islamî li Rojavaya Kurdistanê selefî xwediyê wêneki xerab e. Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê û Hêzên Sûriya Demokratîk ku YPG û YPJ jî di nav de ne, bi armanca sekûlarîzekirina herêmê, selefîtiyê bi tundî şikandin. Li Rojavayê Kurdistanê du tevgerên Selefî yên Kurd derketine, weke Tevgera Selahedîn a Kurd û Eniya Îslamî ya Kurd. Her du kom jî xwe wek tevgerên kurd dihesibînin û her duyan jî bi berdewamî ragihandine ku parastina kurdan, mafên kurdan û zimanê kurdî karê wan e. Lê her du jî ne populer man û Eniya Îslamî ya Kurdî ji ber ku piştgirî nedît, belav bû.
Muhamere
Muhamere muhemere ji xurinî û fitûran (taştê) e. Pirranî li parêgehên Dîlok, Rihayê tê zanîn û xwarin. Ji pêjgeha asûrî derbasê pêjgeha kurd bûye.
Bougneau
Bougneau, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dadweriya şirketan
Dadweriya şirketan, dadweriya pardariyan, dadweriya hevalîniyan, an jî dadweriya kompaniyan, beşeke dadnasiyê ye ku li ser pardarî û şirketan dipeyive. Di karekî pardarî de bi senedî ku çend bi hev re bin û an jî bi hev re kar dikin, wê têne ser ziman. Di roja me de, bi pergale kapitalizmê re, pardar û an şirket, pir derketina li holê. Hemû karê jîyanê ket destê wan de.
Pardar, bixwe jî, dibina dubeş, Pardarên dewlwtê û yên taybet. Pardarên Teybet di roja me de, yên ku herî zêde bûna û derketina pêş în. ev jî, bi pergale teybetkirinê û an ya libaralizmê, tên ziman. Pardarên taybet jî û yên dewletî jî, hemû hem di nava wan de û hem jî li der wan, dada wan ya rêveçûnê ya ku li gor wê bimeşîn hene. Dada pardar, di roja me de, bûye du beş, beşek, di qada navnetewî de tê ziman. ev beş, weke beşa ser hemûyan re ku hemû pardar li gor wê bi rê ve biçin û kar bikin a. Lê di nava wan de jî, dada wan bixwe heya. hem dada nava pardaran û hem ya dewletan li gorî wê dada pardarî ya taybet ya sereke û navnetewî tê rastkirin.
Dadweriya şirketan a navxweyî
Dadweriya şirketan a navxweyî dada wan ya hundur ya temenê afirîna wan têne ser ziman. ew dada nexweyî, wê karkar û Karmend, çawa bijîn û kar bikin û mafê wan çi ya, wan tê de têne ser ziman.
Dadweriya şirketan a navneteweyî
Dadweriya şirketan a navneteweyî, bi awayekî pergalî, wan rêgez û prensîbên wan kifş dike. Hemû, Pardarên mazin û piçûk li gorî wê dijîn. Bi vê yekê, rêveçûna dadî ya navnexweyî, yanî ya navneteweyî ku hemû pardar û an şirket ku li gorî wê bi rê ve biçin û bi hev re pêşbaziyê bikin, têne ziman.
Zîlan (parêzgeh)
Zîlan parêzgehek xwemalî li rojavayê Kurdistanê ye. Paytexa Zîlan bajarê Meletî ye.
Konarek (navçe)
Konarek yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Konarek e.
Şêl
Şêl, şêlavk, badena ji kar û têkelên şêlkerî, badenakerî, spîkirinê rê tê gotin. Li hin deveran ji ber ku bi şêlavkê avahî xweşik û rind dibin, ji badenakirinê re, şerbetkirin jî dibêjin.
Şêlkirin bi şêlavk û hin bûjenên din tê kirin. Bo mînak gîbs, çement, kaxez ûed. Şêlkirin karê xemilandinê, seyakirin (molekirin, sewaxkirin) jî karê dûzkirin û parastina tiştekê ye.
Berê li Kurdistanê avahî bi kîla spî dihate şêlkirin. Wê demê lêkera spîkirin dihate bikaranîn. Dûv re kirêc navdar bû, niha jî şêlavkên rengîn ên plastîkî belav bûne.
Şêlkirin bi bûjenên wekî kaxezê jî dibe. Hin kes malên xwe bi kaxezên dîwaran şêl dikin. Berê li dîwanan, dîwar carnan bi poşperdeyan dihatin xemilandin, niha nemane. Şêlkirin pirranî biharê û payîzê tê kirin.
Ferhengoka bêjeya şêlê
Hin cureyên bikaranîna vê bêjeyê hene lê gava mirov baş bala xwe bideyê, dîbîne ku hemî jî mentiqa xwe ji badenayê digirin. Badena rûyê tiştan ên derveyî ye, xiraban baş nîşan dide.
Alaincourt, Aisne
Alaincourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Aloq
Aloq, alû,argûşk behîvok, gelale,an jî lewzetên pêkhateyên şaneya lîmfê ye. Her wekî hemû endamên lîmfê, aloq jî ji boy sîstema bergiriyê li dij hokarên nexweşiyê alîkariya parastina laş dikin. Aloq di gewriya mîrov de li ser dîwarê gewriyê de bi awayek bazinî rêzbûyî ne. Aloq di laşê mirov de sê cot in; aloqên esmanê dev, aloqên zîmanê û aloqên daqurtokê (adenoîd). Ji hemû aloqan, cota aloqên esmanê dev a herî navdar e. Loma bi gelemperî peyva aloq ji bo aloqên esmanê dev tê bikaranîn .Aloq bi şêweya hêlkeyî ne. Cota aloqê (aloqa esmanê dev) di paşiya valahiya dev, yek li aliyê çep a din li aliyê rastê gewriyê de cih digirin. Rûyê aloqan biçal û mirtik e. Cogên ziravok ji rûyê aloq ber bi hûndirê aloq ve dirêj dibin, ev cogan wekî krîpt(crypt) tê navkirin. Li ser rûyê her aloqêk bi qasî 20 heb krîpt heye. Ji ber rûyê girûzî, aloq dişibin dendika behîvê, loma di nav gel de aloq wekî behîvok jî tê navkirin. Di laşê mirovê têgihîştî de aloq pêkhateyek hûrik a bi giraniya 1,5 gram e. Aloq bi dirêjiya 2,5 cm, bi firehiya 2 cm ,bi stûriya (qalinî) 1,2 cm ê. Aloqên zarokan ji yên mezinan girtir ê. Aloq bi xirokên spî bergirî dûrist dikin, li dij hokarên nexweşiyê yên wekî vîrus û bakteriyan tenduristiya laş diparêzin. Xwarin û vexwarin dema ji dev derbasê gewriyê dibe, aloq bakterî û vîrusên nav xurekan parzûn dike. Dibe ko hin hokarên nexweşiyê bi henase(bihn)wergirtinê, ji poz derbasê nav laş bibe, vê gavê aloq, vîrus û bakteriyên nav hewayê jî digirin. Xirokên spî yên aloqan li dij hokarên nexweşiyê dijeten berhem dikin. Hin caran dibe ko bergiriya laşê mirov lawaz be, di rewşek wisa de aloq bi dûristkirdina bergiriyê de bisernakevin, û diwerimin. Werimiya aloqan wekî aloqkulî (bi înglîzî: tonsillitis ) bi nav dibe. Ji hemû hokarên nexweşiyê, vîrus hê pirtir dibin sedema aloqkuliyê .Nîşaneyên aloqkuliyê; êşa qirrikê peyda dibe, daqurtandîna xurekan dijwar dibe, bêkêfî çê dibe, aloqên herdû aliyên qirikê diwerimin. Aloqkulî bi qasê 5 roj didome.
Cedîde, Qerexan
Cedîde, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Yezdekan
Yezdekan gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 254 kes ( 66 malbat) bûn.
Benningen
Benningen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dada bêş
Dada bêş an "destûra bêş", li hundurê dewletan, karûbarê bêşkirinê têne ziman. Bêşa ku dewlet distêne çawa tê sarifandin, ew temenê wê bi dewletê re tê rastkriin. rêgezên ku li gorî wê tê rastkirin jî, ji wan re dada bêşê û destûra bêşê tê gotin. Bêş, di rêveçûna dewletekê de, di roja me de, weke aliyekî giring ê bidest xistina mesrefên wê tê dîtin. Di tiştên ku tên firotin de, bêşa ku dewlet bistêne heya. di buhurîna di derîyên nav dewletan de, di rêwitîyan de û hwd de, bêş ji bo dewletê heya. Bi kurtasî, mirov karê bêje ku di hemû qadên kirin û jîyanî de, bêşa ku dewlet distêne heya.
Ew jî, bi dada bêşê an destûra bêşê tê rastkirin û adilandin.
Rihanna
Rihanna anjî Robyn Rihanna Fenty,  stranbêjeke Amerîkayî ya navdar e. Li Saint Michael hatiye dinyayê.
Çinare, Îmama seqiz
Çinare , gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Rihanna
Rihanna di sala 2005an de, li Bridgetown, Barbados hate dinê. Gava ku ew bi Def Jam Recordings re îmze kir. Ew li dû çêkirina du albumên xwe yên pêşîn ên stûdyoyê, Music of the Sun (2005) û A Girl like Me (2006), ku her du jî ji muzîka Karibik bandor bûn û di nav deh top of Billboard 200 Amerîkî de gihîştî nasnameya girîng qezenc kir. Albûma sêyemîn a stûdyoya Rihanna, Good Girl Gone Bad (2007), gelek hêmanên dans-pop pêk anî û wê pêşengtiyê kir ku ew bibe stardomek mezin, statûya xwe wekî sembola cins û pêşeng di pîşesaziya muzîkê de saz kir. Singleya wê ya navokî ya navdar "Umbrella" xelata xwe ya yekem a Grammy, Rihanna qezenc kir, Hevkarîya Best Rap / Sung wergirt.
Rihanna li çar albumên stûdyoyê yên dî, Rated R (2009), Loud (2010), Talk That Talk (2011), û Grapmy-Unapologetic (2012), xelata xwe ya pop, dance, û R&B dirêj kir. Her çar çêkirina ezmûnên şêwazên cûrbecûr ên muzîkê pêk anîn û serketina qada navneteweyî ya Rihanna-yê tevlihev kir, Unapologetic bû ku albûma wê ya yekem-yek li Dewletên Yekbûyî bû. Tomarên bihevra berhev digel stranbêjên sereke ye. "Boy Rude", "Tenê Keçê (Li Cîhanê)", "Navê Min Çi Ye?", "S&M", "Me Love Dît", "Diamonds", û " Mayin". Albuma wê ya heştemîn a studyoyê, Anti (2016), piştî derketina xwe ji Def Jam, kontrola xwe li ser afirîneriya hunerî nîşan da. Ew bû albûma duyem a yek-yek ya DYE-ya xwe û bi pêşbaziya yekane "Kar" xebitand. Ji bilî materyalên solo, Rihanna bi hunermendên tomarkirinê yên mîna Drake, Eminem, û Calvin Harris re hevkarî kiriye.
Çinare, Îmama seqiz
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Çinare 98 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 23 e.
Rihanna
Bi firotina zêdetirî 250 mîlyon tomar, Rihanna yek ji hunermendên muzîka herî populer ên cîhanê ye. Ew li Brîtanyayê 14 hejmarên yek-hejmaran, 31 top-deh singl li Amerîkî, û 30 top-ten enteresan wergirtiye. Pêşbazîyên wê neh xelatên Grammy, 13 Xelatên Muzîka Amerîkî, 12 Xelatên Muzîka Billboard, û şeş Guinness World Records wergirtiye. Forbes ew di nav 2012 û 2014 de di nav deh navdarên herî pay-bidestxistî de cîh girt, û Time navê wê wek yek ji 100 kesê herî bi bandor li cîhanê di sala 2012 û 2018 de binavkir. Digel kariyera muzîkê ya serketî, Rihanna ji bo tevlêbûna xwe pir baş tê zanîn. sedemên mirovahî, veberhênanên pargîdanî û pîşesaziya fashion. Ew damezrênerê rêxistina neprofituar Clara Lionel Weqfa e, brand kozmetîkê Fenty Beauty, û xaniyê fashion Fenty di binê LVMH de. Ew yekem jina reş e ku serî li marqeyek luks a LVMH dide. Rihanna di heman demê de dest bi lîstikvaniyê kiriye, di rolên sereke de di Battleship (2012), Home (2015), Valerian and the City of a Thousand Planets (2017), û Ocean's 8 (2018) de xuya dike. Ew di sala 2018 -an de ji hêla Hikûmeta Barbados ve wekî balyozê perwerdehî, geştiyarî û veberhênanê hate tayîn kirin.
Gardelegen
Gardelegen, bajarekî navçeya (Landkreis) Altmarkkreis Salzwedelê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Rihanna
Jînenîgarî
Rihanna di seranserê cîhanê 230 milyon albumên wê hatibûn firotin, yek ji hunermendên muzîka herî navdar ên hemû deman e. Di lîsteya bilboard hot 4 ê de bi demekî dîrej ew di rêza yekemîn de bû. Di heman deman de ew bû sitranbêja herî zêde ku di rêzê de bû yekemîn.
Ew ji hêla Billboard ve wekî Hunermendên Dîjîtal ên sala 2000an û hunermendên herî baş yên Hot 100-ê yên sal 2010an hate diyarkirin. Di sala 2012 de wekî şahînşeya çaremîn a bihêztirîn ji hêla Forbes ve hat nîşandan û sala din di nav "100 mirovên herî bandor ên di cîhanê de" de hate diyarkirin
Wekî din di muzîka wî de, ew jî digel wêneyê xwe yê nûve derket û di 2014 de xelata Fashion Icon ji Civata Nûnerên Sêwiran a Amerîkayê wergirt. Ew ji hêla Zanîngeha Harvard ve di sala 2017an de wek kesek ji Kesên serkeftî" hat nas kirin. Di sala 2019 de, ew ji hêla kovara amerîkî-Bloomberg Businessweek ve hatbû bi navnîşan kirin "The Bloomberg 50" (navên herî bandor ên 2019) de hat bû diyar kirin.
Houlgate
Houlgate, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hejmarên hîmî
Hejmarên hîmî li xwe û li 1ê pêştir li tu hejmarî nayên dabeşkirin (parvekirin). Bi kurtasî, hejmareke ku tenê li 1ê û xwe tê dabeşkirin hejmareke hîmî ye.
Hejmarên hîmî heta 100
Euclid îspat kir ku hejmarên hîmî bêdawî ne. Ango, hejmarek N çiqas mezin be jî, ji Nê mezintir hejmareke hîmî heye. Wî ew îspat di awayê dijitî yê re çêkir.
Erecan
Erecan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Piencourt
Piencourt, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Nesrîn Sutûde
Nesrîn Sutûde ( Lengerud) parêzera mafê mirovan a Îranê ye. Ji ber lihemberderketina hilbijartina serokatîya Îranê ya hezîrana 2009an kete girtîgehê.
Di nav muwekîlên wê de, rojnamevan Isa Saharxîz, xwediyê Xelata Aştiyê ya Nobelê Şîrîn Ebadî û Serokê Eniya Demokratîk a Îranê ya mûxalefeta qedexekar Hîşmet Tabarzadî hebûn.
Sutûde di îlona 2010an de bi sûcdariya ku propaganda û zerar ê dide ewlekariya dewletê hate girtin û bi tena serê xwe li girtîgeha Evînê hate girtin. Di çileya 2011an de rayedarên Îranê 11 sal cezayê girtîgehê li Sutûde birî, lê 20 salan jî qedexe li derveyî welat û hiqûq lê hate birîn. Dadgeha îtirazê pişt re cezayê girtîgehê yê Sutûde daxistin şeş salan û qedexeya wî ya li dijî qanûnê daxistin deh salan.
Jînenîgarî
Nesrîn Sutûde di sala 1963an de li nav malbatekî îranî ya dîndar de ji dayik bû. Dixwest felsefeyê li zanîngehê bixwîne. Ew di ezmûna ketina zanîngeha neteweyî ya Îranê de di rêza 53emîn de bû lê pola wî ya bilind tune bû ku têkeve wî beşê. Nesrîn perwerdeya xwe li zanîngeha Şehîd Beheştî ya Tehranê bi beşa hiqûqê dewamkir. Sutude di sala 1995an de ezmûna baroyê girt û bi ser ket, lê neçar ma heşt salên din jî li bendê bimîne ku bibe parêzer. Nesrîn Sutûde bi Reza Xendanê re zewicî ye û du zarokên wî hene. Sutude destnîşan kir ku hevjîna wî Reza "mirovekî bi rastî modern" bû ku di dema têkoşîna wan de li rex wî û karê wî sekinîbû.
Girtina wê
Di 28 Tebaxa 2010an de rayedarên Îranê êrîş birin ser ofîsa Sutûde. Sutûde ew dem parêzerê Zahra Bahrami bû, Zehra Bahramî du-hemwelatiyê Holenda û Îranê bû ku bi tawanên ewlehiyê hatibû tawanbarkirin. Ne diyar bû gelo serdegirtin bi Zahra Bahramî re têkildar bû an nebû. Di 4ê îlona 2010ê de, karbidestên Îranê bi tawanbarkirina propogandayê û zirara ewlehiya dewletê Sutude girtin. Rojnameya Washington Post girtinê wiha şîrove kir: "Wê tekez kir ku parêzerên ku siyasetmedar, çalakvan û rojnamevanên bi bandor ên dijber diparêzin di bin zextek giran de ne." Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî ji bo serbestberdana Sutude bangawazî kir, û tê de got ku ew girtiyê wîjdan bû, "di bin metirsiya êşkence an muameleyên xirab de" ye. Hat ragihandin ku Sutude, ku di zindana bi navê Evin de girtî bû û bi tenê hate ragirtin. Di 9 Çile 2011an de, karbidestên Îranê bi tawana "çalakiyên dijî ewlehiya neteweyî" û "propogandaya dijî rejîmê" 11 sal cezayê hepsê da Sutûde. Bi ser de, wî qedexe kir ku wekî parêzer kar bike û 20 salan ji welêt derkeve. Di nîvê Îlona 2011an de, dadgehek temyîzê cezayê girtîgehê yê Nasrin Sutude daxist şeş salan û qedexeya xebata parêzeriyê jî daxist deh salan.
Bouhet
Bouhet, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Lignerolles, Allier
Lignerolles, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Dammarie-sur-Loing
Dammarie-sur-Loing, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Xanedana Xin
Xanedana Xin (çînî: 新朝; "Xīn Cháo"), xanedaneke ku di navbera P.Z. 9 – P.Z. 23an de li Çîn ê hukumdar bû. Împeratorê vê xanedanê Wang Mang bû, di sala P.Z. 9an de text ji destê Xanedana Han hilda û derket ser text. Piştî ku ew di sala P.Z. 23an de mir, ev xanedan hilweşiya. Ev xanedan bu sedema ku xanedana Han bi be dû beşa (Xanedana Han ya Rojava û Xanedana Han ya Rojhilat).
Etîmolojî
Xanedanên çînî bi gelemperî bi navê feydeya damezrînerên wan hatine binav kirin, û ev xwendin bi pozîsyona pêş-împaratoriya Wang Mang re wekî Marquess of Xin re hevaheng e. Di sala 1950 de, C.B. Sargent pêşniyar kir ku navê xanedaniyê wekî "nû" were xwendin, ku J. J. L. Duyvendak ji dest xwe red kir. Chauncey S. Goodrich angaşt kir ku dê bikaribe xwendinek semantîk ji xin re were destnîşankirin, lê divê ew wekî nûvekirî an nûvekirî were xwendin, ne tenê nû.
Dîrok
Piştî mirina Emperor Wu of Han, malbata desthilatdar Liu her ku diçe ji hêla têkoşînên fraksîyonan ve hate dorpêç kirin. Di encamê de hêza eşîra împaratorî kêm bû. Berevajî vê, malbata Wang di dema serweriya Emperor Cheng of Han de bi hêz bû, û endamê wê yê pêşeng Wang Mang bandora xwe bikar anî da ku ji bo çend împaratorên ciwan ên kulikê wekî padîşah tevbigere. Berevajî endamên din ên malbata Wang ên ku bi bandorkirina împaratorên Han razî bûn ku împaratoriyê bi rê ve bibin, Wang Mang xwedî armancên mezintir bû. Wî dest bi bernameyek avakirin û fêrbûnê kir, ji bo xwe reklam û propagandayek pir erênî çêkir. Wî bi eşkere xwe wekî şampiyonê fezîletên Konfuçiyan, û wekî hêza rêberiya împaratoriyê nîşan da. Piştî mirina Qeyser Ping of Han di sala 6-an de, Wang Mang kontrola xwe li ser împaratoriyê zexm kir. Serhildanên li dijî desthilatdariya wî ya defakto di salên 6 û 7an de hatin şikandin. Du sal şûnda, Wang text stend û bi fermî Xin (bi rastî "xanedana Nû") îlan kir. Her çend ew di nav çîna siyasî ya împaratoriyê de piştgiriyek mezin negirt jî, hilkişîna Wang bi gelemperî hate pejirandin ji ber ku xanedana Han piraniya prestîja xwe winda kiribû. Tevî vê yekê, gelek ji burokrasî û eşrafên kevn hîn jî dilsozê Xanedaniya Han bûn, lê van dilsozan bi eşkere li dijî damezrandina rejîma Xin derneketin.
Berevajî vê, têkiliyên bi konfederasyona Xiongnu ya koçer re zû xirab bûn, û ya paşîn niyet kir ku dora 10/11 PZ destwerdana Chinaînê bike. Wang bi komkirina 300.000 leşkeran li ser sînorê bakur bersiv da û nehişt ku Xiongnu êrîşî Chinaînê bike. Pevçûnên domdar ên bi konfederasyona bakur re di encamê de bû ku Wang di sala 19 PZ de hukûmetek dijber a Xiongnu saz kir, di heman demê de artêşek mezin li ser sînor domand. Vê yekê çavkanîyên Xanedaniya Xin zuwa kir, û destê wê li ser împaratoriya mayî qels kir.
Împeratorê nû çend reformên radîkal ên civakî û siyasî da destpêkirin. Armanca wan xurtkirina hikûmeta navendî, vegerandina aboriya têkçûyî, lawazkirina malbatên esilzade yên hêzdar û başkirina debara gundiyên împaratoriyê bû. Reforman hin serkeftinên destpêkê bi dest xistin, û ji bo xanedana Xin de rewabûnek pir pêwîst peyda kir. Di heman demê de, reforman qebîla berê ya împeratorî qels kir, ji ber ku piraniya çavkaniyên ji nû ve dabeşkirî yên malbata Liu bûn. Wekî din, Wang perwerdehiya li ser bingeha Konfuçyûsparêziyê patron kir, ku Duke of Zhou ji bo serwerek baş wekî modela xwe girt. Siyasetên wî gelek caran ji hêla burokrasiya kevn ve nehatin bicîh kirin ku ji reformên wî yên radîkal aciz bû. Berevajî vê, reforman di nav gundiyên împaratoriyê de hin pesindan dîtin.
Piştî destpêkirina wê, rejîma Wang ji ber gelek karesatên xwezayî, di nav wan de guherîna çemê Zer, ku di encamê de lehiyên mezin çêbûn, bêîstiqrar bû. Belayên kuliyan rewş hîn xerabtir kir û birçîbûneke berbelav dest pê kir. Siyaseta aborî ya Xanedaniya Xin nekarî qeyrana li pey xwe çareser bike, û Wang Mang zû piştgiriya ku di nav gundiyan de hebû ji dest da dema ku gundiyan ji bo jiyanê têdikoşin. Gundiyên bêhêvî yên li herêmên rojhilatê împaratoriyê zû berê xwe dan banditiyê. Grûpên bandî bi hêz bûn, û di salên 20-an de bi deh hezaran endam bûn. Komên herî bi hêz ên li ser Çemê Zer ji nû ve di nav artêşên serhildêr de, ku bi navê Eyûbên Sor têne zanîn, ji nû ve organîze kirin. Serhildêr bi esilzadên nerazî û neviyên qebîla berê ya emperyal re hevalbend bûn, di encamê de şerê navxweyî yê mezin di sala 19 PZ de. Wang Mang neçar ma ku leşkeran ji deverên din biguhezîne da ku bi Çavên Sor re mijûl bibe, li ser vê yekê Parastina Herêmên Rojava ji hêla Xiongnu ve hate dorpêç kirin. Serhildanên piçûktir li deverên din ên Çînê derketin. "Leşkerên Ji Yangtzeya Jêrîn" li ser vî çemî tevdigerin, dema ku du komên serhildêr ên li Hubei ji hêla dilsozên Han ve hatine leşker kirin. Bi rêberiya Liu Bosheng, ew wekî Lulin têne zanîn.
Gava ku şerê navxweyî tevahiya Împaratoriya Xin dorpêç kir, artêşên dilsoz ên Wang bi dijwarî şer kirin da ku serhildêran li ber xwe bidin. Artêşên Xin gelek serkeftin bi dest xistin, lê bi tevahî ji hêla artêşên restorasyonîst ên Han ve di Şerê Kunyang de di Hezîran-Tîrmehê 23 PZ de hatin têkbirin. Li ser bihîstina vê bûyerê, mîlîsên neqanûnî yên Zhuang Ben û Zhuang Chun di 23ê Cotmehê de Chang'an girtin, paytext talan kirin û Wang Mang kuştin. Artêşên cuda yên serhildêr di pey re bi hev re şer kirin da ku kontrola tam li ser împaratoriyê bi dest bixin. Di sala 25 PZ de, Liu Xiu wek Qeyser Guangwu ya Han li Luoyang hat tackirin. Eyûbên Sor di sala 27 PZ de ji aliyê hêzên Liu Xiu ve hatin têkbirin, û wî her weha îdiayên dijber ên din û her weha rejimên cudaxwaz ên di nav de dewleta Zhao ya Wang Lang, împaratoriya Chengjia ya Gongsun Shu, û serokê şer Wei Ao li bakur-rojava wêran kir. Di sala 37 PZ de, xanedana Han bi tevahî hate vegerandin.
Fîqeroş
Fîqeroş (Boletus edulis) kuvarkeke xwarinbar a ji filûma bazîdiyomikotan e. Mezin û giran e.
Xanedana Xin
Hikûmet
Wang Mang gelek reform pêk anî, bi awayekî sîstematîk hikûmeta Xanedaniya Han li ser bingeha têgihîştina wî ya klasîkên Konfuçyûs û ya ku derketibû holê ku baweriyên wî yên xelet derbarê pergala hukûmeta Zhou ya kevnar a rojavayî de veguhezand. Sînolog Li Feng van reforman wek "sosyalîst û emperyalîst bi hev re" bi nav kir. Ji bo qelskirina esilzadeyan, xurtkirina hukumeta navendî, reforma aboriyê û başkirina rewşa gundiyan, Wang Mang erd ji dewlemendan li kesên ku ne xwediyê tiştekî ne belav kir, bacên nû li ser xulamtiyê danî, firotina koleyan qedexe kir. sînorên li ser çend zeviyên çandiniyê ku malbatek destûr bû ku xwediyê wê be, pêk anî. Wî her wiha zeviyên çandiniyê jî netewe kir, û yekdestdariya kevin a hikûmetê ya li ser pîşesaziyên xwê û hesin vegerand. Ji bo bihêztirkirina aboriya împaratoriyê ya têkoşer û vegerandina aramiya darayî ya hikûmetê, Xanedaniya Xin jî pergalek nû ji bo aramkirina bihayên bazarê pêk anî, pereyê zêr bi pereyê tûnc veguherand, û esilzadên marquis û pileya jêrîn neçar kir ku hemî zêrên xwe biguhezînin. pereyên sifir. Van polîtîkayan hişt ku hukûmeta ku hema hema şikestî bû ji nû ve fonên pir hewce bi dest bixe, û bi rastî aboriyê çêtir kir, lê bû sedema hêrsek mezin di nav esilzadeyan de. Wang Mang di heman demê de statûya mîrên vasal ên biyanî kêm kir û hewl da ku kontrola împaratoriya Xin li ser herêmên wê yên sînorî xurt bike.
Rubkow
Rubkow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Xanedana Xin
Hikûmet
Di hewldana vegerandina paşerojek îdealîzekirî de, rejîma Xin di heman demê de guhertinên mîmarî li paytext Chang'an pêk anî. "Neh Perestgeh" li cihê ku împarator diperizin Sê Serwer û Pênc Qeyseran, hatine çêkirin, kevneşopiya Xanedaniya Han ji bo perizîna bav û kalên xwe şikandin. Li "Bright Hall", Wang Mang guhertina demsalan li gorî kevneşopiyên Konfuçya dît. Wî di heman demê de li akademiyên împaratorî, ku heya nuha ji hêla Konfuçyûsîzma Nivîsa Nû ve serdest bûn, ji zanyarên ku piştgirîya Nivîsarên Kevin ên Konfuçyûs dikirin, post vekir. Sinolog Hans van Ess texmîn kir ku ev hewldana Wang Mang bû ku di navbera dibistanên ramanê yên hevrikî de hevsengiyek çêtir bi dest bixe, her çend împerator bi xwe dibe ku Nivîsarên Nû yên Konfuçyûs tercîh bike.
Dîroknasên ku di dema Xanedaniya Han de dijiyan, tevgera Wang Mang ji bo vegerandina rêza xanedana Zhou ne pratîk û ne jî serketî tinazê xwe kirin, lê hewldana reformên Xanedaniya Xin ji bo împaratorên paşerojê wekî îlhamek xizmet kir. Li gorî Li Feng, Wang Mang dê bibe "reformatorê herî mezin di dîroka Çînê de" ger rejîma wî sax bima.
Laçika
Laçika, gundekî girêdayî bajarokek Mûşê Kizilagaçê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Rask (navçe)
Rask yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Rask e.
Kirêc
Kirêc ji kilsê ye, têkeleke di avadaniyê de tê bikaranîn e. Bi kêrêcê xanî tên gonîkirin (boyaxkirin) û berê ji dêl betonê ve, wekî têkeleke zeliqoq jî hatiye bikaranîn.
Dada xerîdariyê
Dada xerîdariyê, dada sarifandin û an xerîdarkirinê têne ser ziman. Xerîdankirin, di roja me de bûya pirralî. Bi vê yekê, êdî li ser navaroka wan tiştên ku mirov wan xerîdan dike û an jî di sarifêne, baş û an ne baş a, çawa ya, wê li berçav digirê. Minaq, tişte ku mirov ji xwarinê û an ji bo li xwe kirinê weke cil kirî, wespa wê çawa ya, baş a û an ne baş a, ew jî, têde tê ziman. Mirov li wê dinerê û dikirê. Di xerîdarkiirnê de li berçav girtina wespê, xalaka ku di vir de, parastina wê, bi dadî were kirin êdî tê dîtin. Her wiha, başbûn û ne başbûna wê jî, ji bo wê jî mirov karê vê bibêje.
Tirşîna kelema sor
Tirşîna kelema sor ji tirşînên sereke yên pêjgeha kurd e. Kurd pirranî kelema spî bikartînin lê heger di malê de kelema sor hebe, ji ya spî tercîh dikin.
Dagirtina wê
Kelemê hûrik hûrik hûr bikin, bi 2 SA avê nîvco bixaşînin. Kelema nîvcoxaşiyaye bikin badiyeke kûr an teşteke biçûk, bihêlin bila sar bibe. Ava wê nerijînin.
Sîr, îsota dirêj (dikarin dedindikên wê derînin, bi kêfa xwe ne) û fringiyan li makîneyê bidin. Sirke û ava lîmonê berdin serê û tevlî kelemê bikin.
Elî Hesen Ebdulmecîd
Elî Hesen Ebdelmecîd et-Tikrîtî (bi erebî: علي حسن عبد المجيد التكريتي‎, ʿAlī Ḥasan ʿAbd al-Majīd al-Tikrītī) (jdb. 1941 - 2010) general û peşervanekî îraqî bû.
Jiyan
Wî di navbera 1987an û 1989an de li Kurdistana başûr kargerî kir bû. Di dema wî de ya 16ê adarê 1988an de, Komkujiya Helebceyê hatibûye kirin, ku bi çekên kîmyawî nêzîkî 5 hezar kurdan li Heleb ceyê jiyana xwe ji dest dan.
Ew di navbera salên 1991an û 1995an de li kardariyê wezareta karûbarên hundur û wezerata parêzvaniyê kardikir. Lê ew bi sedemeke li hev nehatinê ya bi Uday Huseyn-ê lawê Sedam re ji kardariyê hatiye ezlkirin.
Di rojê 21ê hezîranê dadgehek biryar sêdaredana Elî Hesen Ebdelmecîd de.
Osama Hilalî
Osama Silêman Mensûr Hilalî (, jdb. Sala 1979 li Qamişlo, parêzgeha Hesîçe, Rojavaya Kurdistanê, Sûrî) endamêkî partîya Şepêla Pêşerojên kurd li Sûriyê ye. Ew di demêkî çalakvanîya serhildana Sûriyê de di sala 2011an bû, ku pêşengiya xwenîşandanan kir, û mîlîtanek bû ku Lîwaya Meşal ava kir, komek serhildêr a çekdar ku hem ji Kurd û hem ji Ereb pêk dihat. Di bin fermandariya Hîlalî de, komekî di navbera salan 2012 û 2013an de, di dema şerê navxweyî yê Sûriyê de, bi taybetî di şerê Serê Kaniyê, li dijî hêzên hikûmeta Sûriyê û Yekîneyên Parastina Gel (YPG) ku bi piranî kurd in, şer kir.
Jînengarî
Hilalî di sala 1979an de li bajarê Qamişlo li Rojavaya Kurdistanê jî dayîk bû ye. Heta sinifa 9an çûye dibistanê û paşê karê Wênesazî kiriye. Hevalên wî yên ku hinek ji wan di warê siyasî de çalak bûn, gotîn ku Hilalî xwendin û nivîsandina bi kurdî kiri. Hilalî carekê çû ser gora Cigerxwîn û Mihemed Şêxo. Ew di sala 2005 de çû Erebistana Siûdî, berî ku di sala 2008 de vegere Qamîşlo û bi bavê xwe re dikaneke alavên hunerî veke.
Organîzekirina xwepêşandanan
Bi destpêkirina serhildana Sûriyê di Adara 2011an de, Hilalî tevî çalakvanên din tevlî xwepêşandanên li dijî xwepêşandanan li Qamişlo bû. Yek ji cihên ku xwepêşandan lê hatin lidarxistin, mizgefta sereke ya Qamişlo bû, ku li nêzî wê dikana Hilalî bû. Wî ji dikana xwe av, xwarin û boyaxê da xwepêşanderan. Di dema çalakiyan de bi endamên Şepêla Pêşerojê ya Kurd re hevdîtin pêk anî û bi organîzatorên din ên li bajêr re Tevgera Roj a Azadiyê ava kir. Di 30 Nîsan de, Hilalî û çalakvanekî din ji aliyê hêzên ewlehiyê ve hatin girtin. Piştî ku demekê hat berdan, tevlî Tevgera Pêşerojê ya Kurd bû. Di 31ê Tebaxa 2011an de dîsa hat girtin.
Di havîna sala 2012an de Hilalî bi hilgirtina tenekeyên avê û rijandina avê li xwepêşanderên din dihat naskirin. Addounia TV ya alîgirê hikûmetê ew tawanbar kir ku maddeyên narkotîk li avê zêde kiriye da ku xwepêşanderan teşwîq bike. Vê îdiayê nasnavê Hîlalî kir “Zemekujiya Azadiyê”. Ji aliyê Midûriyeta Îstîxbarata Leşkerî ve 15 rojan, di dawiya meha Tîrmehê de jî 10 rojan ji aliyê polîsên hêzên çewîk ve hat binçavkirin. Hilalî û du hevalên xwe jî gule berdan mala zilamekî cîranê ku ew bi teqekirina li hewayê ji bo belavkirina xwepêşandanan tawanbar kirin.
Hîlalî di 11’ê Hezîrana 2012’an de bi gulebarana birayê xwe Huzan li taxa Kornîş a bajarê Qamişlo hat sûcdarkirin û kuştin. Piştî kuştinê, ew reviya û hate gotin ku li mala Ebdulezîz Temo, birayê damezrîner û serokê Şepêla Pêşerojê ya Kurd Meşal Temo yê ku di 7'ê Cotmeha 2011'an de li Qamişloyê li Dirbêsiyê hat qetilkirin, veşartiye. Di meha Tebaxê de, Hilalî dawî li karê xwe yê rijandina avê anî û dest bi çêkirina pankartan û beşdarbûna perwerdeyên meclîsên xwecihî li her du parêzgehên Hesekê û Dêrezorê kir. Di heman mehê de li ser sînorê Sûriye-Tirkiyê dema ku bi endamekî din ê Şepêla Pêşerojê ya Kurd re çûbû Tirkiyeyê, pê li mînekê kir û du mehên pêş de li nexweşxaneyê ma.
Vegerandina çalakiyên milîtan
Di 19’ê Mijdara 2012’an de li Serê Kaniyê di navbera YPG’ê û şoreşgerên din de şer û pevçûn derketin û koma Hîlalî tevlî şerê li dijî YPG’ê bû û di roja yekem de 4 şervanên wî hatin kuştin. Di Adara 2013an de, Lîwaya Meşal dora 50 şervanan di nav wan de di navbera 10 û 36 de li Resileyn, 25 li Tel Ebyad, û 10 li Tell Hamis. Di nava şervanan de Iraqiyek jî hebû ku li Fellûceyê li dijî Hêzên Çekdar ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) şer kir, wekî beşek ji Ceyş Mihemed. Ajansa Nûçeyan a Firatê (ANF) ya girêdayî Partiya Yekîtiya Demokratîk (PYD) ku serperiştiya YPGê dikir, Hîlalî û endamên koma wî weke terorîst û kirêgirt bi nav kir û ew bi hevalbendiya bi komên tundrew ên îslamî re û hêsankirina ketina wan tawanbar kir. nav deverên kurdî. ANF'ê her wiha îdia kir ku gelek ciwanên Kurd ji Tûgaya Meşal veqetiyane û tevlî YPG'ê bûne. Hilalî hevkariya bi Eniya El-Nusra ya El-Qaîde re red kir, ku navenda wê kolanek ji wî dûr bû, û îdîa kir ku grûpa wî tenê bi Encumena Leşkerî ya Şoreşger a Hesekê ya AAS re kar dike. HRMC di 17ê Sibatê de bi YPGê re li ser agirbestê muzakere kiribû, lê alozî di navbera Lîwaya Meşal û YPGê de berdewam bû. Di Tîrmehê de, şer li Ras el-Aynê nû bû, û YPG el-Nusra û komên din ên serhildêr, di nav de Lîwaya Meşal, ji bajar derxistin. Ras el-Ayn piştre bû xala pevçûnê di navbera YPG û hevalbendên wê li aliyekî û El Nusra, Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAIŞ) û komên din ên cîhadî yên selefî li aliyê din.
ANF Tûgaya Meşal bi wê yekê sûcdar kir ku di 16'ê Tîrmeha 2013'an de bi DAIŞ, El Nûsra û Ehrar El Şam re hewl dide Rmelan ji YPG'ê bigire Hilalî piştî ku ji Serê Kaniyê hat derxistin berê xwe da parêzgeha Reqayê. Li wê derê ji aliyê DAİŞ’ê ve hate girtin, hate girtin û 40 rojan hate îşkencekirin, bi hinceta ku Kurd û laîk e. Ew hat berdan û mehekê li el-Yaarubiye, li ser sînorê bakurê Iraq-Sûriyê ma. Paşê vegeriya Tell Ebyadê, û dîsa di Kanûna Yekem de ji aliyê DAIŞê ve hat girtin.
Mariah Carey
Mariah Carey, (jdb. 27ê adara 1969, Long Island) stranbêj, lîstikvan û hilberînerê muzîka amerîkî ye. Mariah wekî "Songbird Supreme" û "Queen of Christmas" tê binav kirin ku bi rêza dengbêjiya xwe ya pênc-oktave, şêwaza stranbêjiya melismatîk û karanîna îmzeya qeyda bilbilê tê zanîn. Carey di sala 1990an de bi albûma xwe ya pêşîn a bi navûdeng re bi navdar bû û hunermenda yekem e ku pênc stranên xwe yên yekem di Billboard Hot 100 de, ji "Vision of Love" bigire heta "Emotions" gihîştin hejmara yekemê.
Jînenîgarî
Mariah Carey di 27ê adara sala 1969an de li Huntington, New York ji dayik bûye. Navê wê ji strana "They Call the Wind Maria", bi eslê xwe ji muzîka Broadway ya 1951 Paint Your Wagon hatiye wergirtin. Carey, ji sê zarokên Patricia, stranbêja berê ya operayê û rahênerê dengbêjê ku bi eslê xwe Îrlandî ye û Alfred Roy Carey, ku endezyarekî hewavaniyê ya ji ku bi eslê xwe Afro-Amerîkî û Venezuela-Amerîkî ye. Paşnavê Carey piştî ku ew koçî New Yorkê bûye ji hêla bapîrê wê yê Venezuelayî, Francisco Núñez ve hate pejirandin. Malbata Patricia ji ber ku bi mêrekî reş re zewicî ye wê red kiriye. Pevçûnên nijadî nehişt ku malbata Carey di civata xwe de tevbigere. Carey piraniya dema xwe li malê bi tenê derbas kir û di sê saliya xwe de dest bi stranbêjiyê kir, pir caran operaya Verdi Rigoletto ya bi îtalî teqlîd dikir. Xwişka wê ya mezin Alison bi bavê xwe re jiyan dikir, Mariah û birayê wê yê mezin Morgan bi diya xwe re jiyan kirine.
Alan Dilpak
Alan Dilpak zimannas û nivîskarê kurd e.
Jiyan
Dilpak ji herema Gurgumê ji gundekî bajarê Albistanê ye. Malbata wî kurd û elewî ye. Ew zarokê 6em yê dawî û lawêk bi tenê ye. Li gor gotina bavê wî, dema ku ew hatibû dinyayê, wan ew wek zarokekî bi temena yeksalî dabûn tomar kirin. Lê li gor gotina dayîka vî jî; dema ku Alan Dilpak hatibû dinyayê çîçek li daran diketin û apê wî yê Elî ji leşkerê hatibû. Ji bo vê yekê Alan Dilpak nizane, ku ew kingê ji dayîka xwe bûye. Ew dibê, ku emrê wî nezikî 50 salan e.
Ji bo ku Alan Dilpak here dibistanê malbata wî bi wî re gund bi gund û bajer bi bajer bû koçber.
Ji zilm û destzoriya cûnte ya leşkerî ya tirk di sala 1972an de, du sal zindan jî ketin para Alan Dilpak. Pişt rê wî zanîngeha Hacettepe li Ankara qedand û bi hatine cûnteyeke nû, di sala 1980î de, ew derket dervayî welat.
Alan Dilpak ji sala 1981ê vir ve li Almanyayê wek mamostekî zimanê almanî ji bo ciwanên biyanî dixebite.
Alan Dilpak dixweze bi xebat û berhemên xwe yên ji bo perwerdehîkirina zarokên kurd ya zimanî, dijî komkujiya çendî li ser kurdên derkeve û li ser hildan.
Alan Dilpak zewicî ye û bavê keç û lawekî ye.
Şêx Bila
Şêx Bila, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Taq Cumel
Taq Cumel, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ifs, Calvados
Ifs, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Rûviya stûr
Rûviya stûr beşa dawî ya coga herisê ye, ji kotahiya rûviya badayî ya beşa rûviya zirav dest pê dike, heta komê(pind) di nav zikekelênê de dirêj dibe. Firehiya coga rûviya sûtûr 6.5 cm e û ji ya rûviya zirav gelek firehtir e, loma navê wî kirinê rûviya stûr. Dirêjiya rûviya stûr bi qasî 1.5 metre ye. Ji dev heta dawiya rûviya zirav, xurek ji alîkî ve bi awayê mekanîkî û kîmyayî tê heriskirin, ji aliyê din ve jî piraniya xurekên herisî, ji aliyê memîleyên ser rûyê rûviya zirav ve tên mijandin .Lê xurek di rûviya zirav de bi tevhiyê nayên heriskirin û mijandin. Wekî mînak seluloz madeyek karbohîdradî ya aloz e, dîwarê xaneyên riwekan ji selulozê pêk tê, ango xurekên ji riwekan tê bi dest xistin seluloz lixwe digire. Di laşê mirov de ji boy heriskirina seluloze enzîm tu ne, loma seluloz bê ku bê heriskirin, ji rûviya zirav derbasî rûviya stûr dibe. Li gel xurekên neherisî, hin kanza( mîneral) û av jî derbasî rûviya stûr dibe.
Karê sereke ya rûviya stûr
Xurek bi %90 di rûviya zirav de tê mijandin. Rojê bi qasî lîtreyek xurek dikeve nav rûviya stûr. Piraniya av û iyonên nav xurekên neherisî di rûviya stûr de tê mijandin. A paşmayî êdî ne wekî mîna kîmosa şorbeyî ye, lê piçêk ziha ye ev pêkhate wekî pîsayî tê bi navkrin.
Pêkhateya pîsayî
Pîsayî di tortorîkê(rektum) de tê berhevkirin û bi derketina destavê jî ji laş tê dûrxistin. Ji boy her 1000mL (mîlî lître) paşmayiyên xurek ên dikevin nav rûviya kor, 700 mL di nav rûviya stûr de tê mijandin, tenê 300 mL ji paşmayî dibe pîsayî.