cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tezekend, Miyanduaw
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 571 kes (132 malbat) bûn.
Unterthingau
Unterthingau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Raver (navçe)
Raver yek ji navçeyên parêzgeha Kirmanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Raver e.
Altwarp
Altwarp şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Fêzik
Fêzik,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Zêtka
Zêtka (Zêdka, Zêdika, Zêdikan; bi tirkî Eleşkirt) navê navenda navçeya Elajgir a Agiriyê ye. Elajgir bi zimanê hayî, ango ermenî ye: (Alaşkert). Beriya Komkujiya Ermeniyan li Elajgir ê ermen û kurd bi hev ra dijiyan. Navekê din ê bajarokê Pakrewan bûye.
Bêzîle
Bêzîle, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Bêzîle 24 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 118 e.
Zêtka
Îro li Zêtka ti ermen tunin. Muhacir (tirkên ji derve hatin anîn) di dewsa wan de li gundên wan, di xaniyên wan de dijîn. Ew tirkên Zêtka nîvê zefî ji aliyê Kafkasyayê ji ber Rusa revîne û hatine ketine dewsa Ermenê ku revîne an ji hatine kuştinê.
Gund û bajarên ermenan: Zêdikan, Hemzikan, Remikan, Xweşyan, Xanzir, Xaçîl hwd.
Yaneya Werzişê ya Galatasarayê
Yaneya werzişê ya Galatasarayê ( an jî Galatasaray) yek ji yaneyên werzişî yên Tirkiyê ye. Navenda wê li Stenbolê ye û bêhtir bi tîma xwe ya futbolê tê nasîn. Wekî zimanê kolankî jê re "Cîm bom" jî tê gotin.
Di sala 1905'î de ji aliyê Ali Sami Yen û hevalên wî ve hatiye damezirandin û heya niha 20 carî şampiyoniya lîga 1'ê ya Tirkiyeyê bidestxistiye. Bi navê Yarîgeha Ali Sami Yen
Yaneya futbolê ya Galatasarayê herwekî di qada YE û navneteweyî de dilîze û heya niha gelek serkeftin bidestxistiye.
Lîsteya çekên kevnare
Çekên pevçûnên pozpozî, şerên destdanî (temasî) Çekên darikî û pekandinê Çekên duravêj, dûrbandor, menzîldirêj Çekên siwariyan Sabit silahlar Çekên dorpêçkirinê Çekên deryayî
Macbeth
Macbeth (bi îngilîzî: The Tragedy of Macbeth) yek ji trajêdiyên herî navdar ên nivîskarê îngilîzî William Shakespeare e. Naveroka ku derbarê generalê keyaniyê Macbeth de ye wê dibe keyê Skotlendayê û paşê dibe zordest û bi dawî de hilweşîna xwe hildide. Shakespeare di dramaya xwe de rastiyên dîrokî derbarê keyê skotan yê dîrokî Macbeth û hemdemê wê keyê îngiliz Jacobê Yekem bi pûçbawerî, mîtolojî û honak tevlihev kir.
Backnang
Backnang bajarokekî navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rehal xoy
Rehal  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 1.056 bkes ( 234 malbat) bûn.
Şevçira
Şevçira bernameyeke di televîzyona kurd Roj TV de ye.
Şevçira bernama chandî u hunerî, di bernama de hunermend, sitranbêj û musîqajen beshdarî dikin di nav bernama de kurteşanoyên mîzahî Hindik lê Rindik - TV HLR tê pêşkêş kirin.
Patrick Blackett
Patrick Maynard Stuart Blackett, Baron Blackett OM CH FRS (jdb. li London, Brîtanya; m.  li London) fîzîknasekî Brîtanyayî bû. Sala 1948î Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Jînenîgarî
Li dibistana Royal Naval College a Dartmouth û Osborne dixwîne û tevlî artêşê dibe. Li Cambridge, Göttingen perwerdeya fîzîkê dibîne. Sala 1933î dibe profesor.
Bi destpêkirina şerê cîhanê yê duyem, dîsa vedigere artêşê û wekî gerînendeyê zanyarî yê hêzên hewayî dixebite. Li ser U-Boot û Antî U-Bootan lêkolînan dike. Ji bo artêşa Brîtanî li çekên nû digere.
Sala 1953î Blackett dibe dekanê fakûlteya fîzîkê ya Imperial College of Science and Technology a Londonê. Îro ev dibistan bi navê wî tê binavkirin. Di nava salên 1965 heya 1970 Blackett, serokê Royal Society bû.
Sala 1969 ew payeya Baron werdigire. Sala 1924î dizewice.
Xebat û girîngiya wî
Bingeha lêkolînên wî pirranî bipêşxistina çekên nûjen bo artêşê bû. Sala 1933î elektronan ji hev cuda dike. Elektronên pozîtîv û yên negatîv li hev kom dike. Li ser fîzîka parçeyan û dijî parçeyan lêkolînan dike. Herwiha ew jî li ser fîzîka dendikî radiwestiyabûye.
Piştî şerê duyem bala xwe berdide tîrêjên kozmîk. Sala 1948î li ser spekûlasyonên îzotropîya tîrêjên kozmîk û manyetîka wan radiweste.
Blackett di ciwaniya xwe de bi polîtîkayê re jî bilîbûye. Di nava komên çepgir û paşê jî di nava refên Partiya Karkeran de cihgirtiye. Berevaniya sosyalîzmê kiriye.
Pirtûkxaneya cDNA
Pirtûkxaneya cDNA, cDNA library, ev pirtûkxane bi rûnivîsên temamkera mRNAyê xanikê ragirtî ye.
Axkend Qerexizir
Axkend Qerexizir gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
La Lande-Saint-Léger
La Lande-Saint-Léger, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Refsencan (navçe)
Refsencan yek ji navçeyên parêzgeha Kirmanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Refsencan e.
Bazoches-sur-le-Betz
Bazoches-sur-le-Betz, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Grambin
Grambin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Pejbûna xanikê
Pejbûna xanikê, Cellular oncogene, cînekî normal ku dema diguhore yan çewtîkî diderbirre ji avakirinê tîrare beşdar dibe.
Tezekendî Axbilax
Tezekendî Axbilax gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 0 kes (0 malbat) bûn.
Nawendiyên jêder
Nawendiyên jêder, Centers of origin, şûnên li dinê ku pîrtirin çandinên taybet hatin nas kirin.
Untrasried
Untrasried şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Med
Med, Medî yan jî Medyayî (bi farisî ya kevin: 𐎶𐎠𐎭 Māda-), gelekî îranî yên kevnar bûn ku bi zimanê medî axivîne û li welatê xwe yê ku wekê Medya hatiye binavkirin jiyan kirine. Medî nêzîkî sedsala 11an ê de li herêma çiyayî ya bakurê rojavayê Îranê (li Rojavaya Kurdistanê ya îro) û herêma bakurê rojhilat û rojhilatê Mezopotamyayê ku li herêma Hemedan (Ekbatana) bû bicih dibin. Tê bawer kirin ku kom bûna Medan di sedsala 8 ê berî zayînê de li Îranê pêk hatiye. Di sedsala 7 ê berî zayînê de, tevahiya rojavayê Îranê û hinek herêmên din di bin desthilatdariya Mediyan de bûn lê berfirehiya erdnîgariya wan ê di wê demê de bi awayek baş nayê zanîn. Axa Rojhilata Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê û başûrê Azerbaycanê wekê "Meda piçûk" û ji Çiyayê Zagrosê û cihên wê ye din re jî wekê "Meda mezin" hatiye binavkirin. Paytexta Medan bajêrê Ekbatanaê bû.
Mediyan kari ku, yekemîn Împeratoriya heri mezin a dema xwe ya îraniyan damezirînin, berî ku Kûruşê mezin împeratoriya Îraniyan bi têkeliya medî û persiyan damezirîtên. Rola mediyan ji ber wê yekê girîng e, ku sebeba desthilatiya îraniyan ser Rojavayê Asya bûn.
Kurê Deyoses Frawartiş (Fare-Var-Tishk) bû ku dihata bi wateya "Pir ronahîbûyî". Di dema rêveberiya Frawartiş (665-633 B.Z.) de, hozek dagirker a ku wekî sikîtya tê nasîn hat rojhilatê mîrnişînê. Ji bo pêşîgirtina êrîşên pircar ya sikîtyan li mîrnişîna xwe, şah alîkarîya Haxoymanîş (Achaemenides) xebitand; hozekî stûxwarkirî ya berê ku navê wî di roja hevdem zimanê kurdî tê bi wateyê: Haxoymanîş (Ha-Khoy-Manish) an wek di Farisî de "Hakhamanish" û tê bi wateya "bicîbûyî" û "Stûxwarkirî".
Haxoymanîşan rûniştevanên gundiyên herêmê bûn ku ji hêla Key Frawartiş ve hatine kar kirin da ku keyîtiya xwe li dij sikîtyan biparêze. Ji bo vê yekê, wî baregeheke leşkerî ava kir bi navê Pasar-Gadae, ku bi zimanê kurdî, "Pasar" tê wateya "senger, çeper", asêgeha avahiyek ji bo çavdêriyê tê bikaranîn, û Gadae (Gaah, an Jaah, = cîh), bi hev re tê wateya bingeheke leşkerî ji bo çavdêrîya dijmin. Bo beşdarbûna bingehên xwe Medan gundiyên herêmî xebitandin bi nav "Pars" (pasevan, parêzvan), peywira wan parastin bû. Gotina "Pars" yekjimarî ji bo "Parsian" e, an jî weka îro bi "Farisî" tê zanîn. Di rastiyê de peyva "Farisî" sernavê karekî ye û ne pêşgirê nijadek an neteweyek e.
Piştî damezrandina Pasar Gadae, û tayînkirina Parsian li ser peywirên wan, ew dem bû ku Frawartiş, berpirsyariyên mîrnişîna xwe derbasî kurê xwe Kiyaksar (Cyaxares, Keyxusrew) bike (ku ew wekî Kyaxares, Kay-Khoy-Sar, Kay-Kusrow jî tête zanîn); Ghaisar, Kayser, Keyser, Caesar û Kaiser cûrbecûr navdarên vî navî ne û cawîdaniya xwe di sirûda neteweyî ya kurdan de, Ey Reqîb, dibînî wek "Em xortên Medya û Keyxusrew in".
Di bin rêveberiya xwe Kay-Khoy-Saror (Kayser) mîrnişîna Medan berfireh kir. Ji rojava, ji Anatoliya Navîn ber bi rojhelat, heya Newala Hindus (Indus Valley) mîrnişîna xwe berfireh kir û mîrnişîn guherrî, bû wek împeratoriyek.
Di serdema wî de, tevgerên hemî olên berê yên naskirî serbest bûn. Baweriya Maguş û Zerdeştî ku pêşengê êzîdîyên Kurdistana îroyîn in; nûneriya ola fermî ya Împeratoriya kayser bû.
Peyvên "K'urd / K'ǝrd / K'urt (Kurd)" û "Mars / Marac '(Med)" di destnivîsên ermenî yên ku di navbera salên 1301-1480 de hatine kopyakirin de wek hev hatine bikaranîn. Dema ku berhemên bi ermenî ji aliyê rojhilatnas û ronakbîrên ermenî ve hatine çapkirin an jî wergerandine zimanên îngilîzî, fransî, almanî, rûsî ku zimanên nûjen ên ewropî ne, peyvên 'Marc, Med' bi jêrnot an jî parantezê hatine nîşankirin ku tê wateya Kurd.
Nav
Çavkaniya navê ku gel, ziman û niştîmanê mediyan nîşan dide, ji navî erdnasiya zimanê ariya kevin e, kîjan di farsiya kevn de wek "Made(h)-" e. Wateya rastiya vê peyvê, ne bi cî de ye.
Zimannas Wojciech Skalmowski pêşniyar dike ku têkiliya peyva Zimanê proto-hind-ewropiyê: "med(h)-" bi maneya "navend, di nav de ye", bi ya Hindûwa kevn "madhya-" û ya ariya kevn "maydiya-" ê wateyên wek hevin. Di zimanên neviyên wan de: latînî "medyum", yewnanî "meso" û cermenî "mittel" ê de jî eynî wate tê dîtîn.
Gelê Medî bi vê navî hatûn nîşan kirin, di nivîsên qedîm de. Gorî "Dîroka Herodot"; "Hemû gelên qedîm mediyan re digotin arî, dema Medeayê, ya Kolxî, ji Atînayê hatû cem wan, wan navê xwe guherandin."
Herpê
Herpê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Med
Têkilîya med û kurd
Êl û hozên Medan yekemcar di deverên di navbera Hemadan û Kirmanşaha îroyîn li başûrê rojhilata Kurdistanê -ku dilê Medya bû- bi cîh bûn. Di tomarên Asûrî de ev dever bî "Medaya" dihat nav kirin. Medan komeke koçber bûn. Wek gelên namzed din yên hind û ewropî; faris, ermen û efxanî di Rojhilata Navîn dijiyan. Medan di serî de, ji başûrê welatê xwe ve, li başûrê rojhilatê Kurdistanê û paytexta wan, Hemedan (Ekbatana kevnar) welatê xwe berfireh kirin, pîşt re, ber çiyayên Zagros û deverên rojavayê zozanên Îran û rojhilatê Anatoliya'yê çûn. Kurdên îroyîn bi zimanek wek zimanê medî, ango, bi zimanek hind û ewropî ya şaxê îranî diaxivin. Bi têgihînek bêtir sînordar, zimanê kurdên hevdem zimanek ji şaxa zimanên îranî yê bakûr-rojavayê malbata zimanên hind û ewropî ye ku medan jî di nav vî şaxê de ye. Lê herwiha gilakî, mazenderanî, tat, talîş û belûç hemû dikevin şaxa zîmanê medan. Heya nêzîkê heşt sedsalan berê, wê deverê li başûrê rojhilatê Kurdistanê hîn wekî Mah (ango, Medya) dihata binav kirin. Di rastiyê de, hê jî hin êl û eşîrên kurdên hevdem bi şêwazên pêşkeftî yên navê Med an jî Mad digirin hene. Wek Meywandlu, Meymand, Mamand, û Mafi. Bestên herî mezin a li wê tevahiya herêmê hîn jî bi nav "Mahî Deşt" bi wateya "Deşta Medan" tê gazîkirin.
Bad Aibling
Bad Aibling, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Cecil Powell
Jînenîgarî
Bi bûrsê li Judd School a Tonbridge û paşê jî Sidney Sussex College a li Cambridge dixwîne. Sala 1924/25î bidawî dike. Perwerdeya xwe ya bilind sala 1927î Cavendish-Laboratorium a li Cambridge dike û bo lêkolînan diçe zanîngeha Bristol. Di nava salên 1936-1937î li sen volkanolojiyê li giravên rojavayî yen Hindistanê lêkolînan pêk tîne. Sala 1948î dibe profesor. Sala 1952î gerînendetiya frînên Balonan a Ewropayê dike.
Sala 1932î evînmarî dibe (dizewice) du keçikên wî çêdibin.
Xebat û girîngî
Powell li Cavendish-Laboratorium li ser kondensasyonfenomenê lêkolînan dike. Bi mîsogerî pîvandina îyonên pozîtîv ên gazên dike. Ji sala 1938î şûnde bi tîrêjên kozmîk ve bilîdibe. Di warê nûklearfîzîkê de destkeftiyên mezin pêk tîne.
Milkiyeta giştî
Milkiyeta giştî ji hemû berhemên afirîner ên ku mafên milkiyeta rewşenbîrî yên taybet li wan nayên sepandin, pêk tê. Ev maf dibe ku dema wan borî, hatin desteserkirin, hatin terikandin, an nepêkan e bên sepandin.
Gozrik
Gozrik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Mirin
Mirin an merg, weke ku jidiya zîndî ku dawî li jiyane wê were tê salixkirin. Mirin, di organîzmayê de, di beşekê de û an jî hemûyî de pêk tê. Mirin, bi mirin Şanê re dibê. Şanê, di laş de, hertim û dayimî di mirin û diafir in. di hanîna mirinê ya li ser ziman, tê gotin ku di dema ku mejî, aktîvîteya wê dawî lê hat û gerîna di mejî de gerîna wê dawî lê hat Mirin, mirin hingî lê dibê. Çûn û hatina dimejî de, tevgera "xwûdan mejî ya Sipî]] û xwûdan sor, bêtevgeriya wê têde weke nîşanaka mirinê tê dîtin. Lê tevî ku mirin bû, di mejî de, wê şanê û hin tevgerên ku hebin wû bin. Ji aliyê bîolojîkî ve pîrbûn û piştre dawî lê hatin a. Mirin, di çerçova peresendina (evolusjon) de, weke pêvajoyaka wê tê ziman. Mirin, di çerçova têgihiştina peresendinê de, weke form guharandina heyînî ya.
Sêwas (parêzgeh)
Sêwas parêzgehekî Tirkiye ê, ku dikeve nav sînorên Kurdistanê.
Mirin
Nîqaşên ser mirinê di felsefê de
Mirin, hertimî, di nav nîqaşên felsefîk de, weke mijaraka ku hertimî li ser hatîya nîqaş kirin. Mirin çawa dibê? Mirov, karê mirinandinê bide sekinandin? Çend ji wan pirsên ku hatina pirsîn in. Salixkirina mirinê, hertimî, hizrên cuda hanîn a.
Mirin di olan de
Mirin, weke dawî li jiyan li dunyeyekê û çûna dunyeka din ya ku jê re "ezîret" jî tê gotin tê salixkirin di olan de. Bi bawerîya ku piştî mirinê jiyane din destpê dikê, di olê de jîyandin û hizirandin tê kirin.
Stormålvatnet
Stormålvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 12 kîlomêtreyan dikeve aliyê rojhilata gundê Korgenê
Mirin
Salixkirinên jiyanê ên cûra
Di felsefê de di nava feylefosan de jî, salixkirinên cûra hatina kirin a.
Di olan de jî, bi têgihiştinên ku di piştî mirinê de jîyan heya, û jiyanak ji nû dest pê dike, pirr hizrên cûra hatina ser ziman. Lê di olan de, hizir, di naqabîna mirin û dunya ku lê jîyan heya ya piştî mirinê re ku mirov goşî wê dike re diçê û tê.
Axçe Meşhed Çardolî
Axçe Meşhed Çardolî gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Binawê, Millkarî
Binawê, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Binawê 117 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 609 e.
Rûdbarî Başûr (navçe)
Rûdbarî Başûr yek ji navçeyên parêzgeha Kirmanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Rudbar e.
Le Faulq
Le Faulq, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Perewnawîtî
Perewnawîtî, Centrifugation, cudakirina gerdan gora qebarên yan xestiyên xwe bi xêra hêzên wêveyî nîvekê ye. Ev hêz bi soreka [rist]inê helhênan e. Ew hêzan heta çend sed hezar hêzê kêşanî di perewnawîtî bêqam da digehişte.
Le Landin
Le Landin, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Braize
Braize, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Kapilvastu
Kapilvastu, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 5 (Province No. 5) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê Kapilvastu 30 hezar 428 kes hatiye hejmartin
Xoşan
Çend cihên bi vî navî hene:
Hisê dem û rê
Hisê dem û rê Hişmendiya hişmendiyê jêhatî ye ku meriv cîhek nas bike û rêwerdana rêve bike. Ew bi nexşeyên cognitive, hişmendiya xwerû, û zanabûna hêjayî ve girêdayî ye. Hisî rê dikare ji hêla zirarê mêjî ve were xuyang kirin, wek mînak di rewşa disorientation topografîkî de.
Mirov
Mirov dema ku diçin cihekî, nexşeyên spartî diafirînin. Neuronên ku hucreyên cîhê di hundurê hippocampus de agir têne şexs kirin dema ku mirov riya xwe bi hawîrdorek ve dike. Ev yekem di rats de hate vedîtin, dema ku neuronên hippocampus tomar kirin. Dema ku pisîk li deverek taybetî ya hawîrdora wê bû, hin neuronan teqandin. Dema ku hemî li ser heman balafirê têne xistin, ev neuron têne çêkirin. Gava ku em li nexşeyên cihî yên ku me di hippocampusê de hilanîn, mebesta xwe ya rêwerziyê digirin, bi şêwaza firîna neuronan gava ku em hewl didin ku riya xwe paşde bibînin an jî hewl didin ku gerîdeya me li parkkirinê bibînin.
Çavkanî
Kategorî:
Hîcaz
Hiçaz herêmeke erdnîgarî ye ku niha li Erebistana Siûdî ye. Bajarên Meke û Medîne tê de cih digirin.
Nîfus
Zêdetirî şeş milyon kes li Hecazê dijîn, ku piraniya wan Erebên Sunîtî ne. Iǧāzi, zaravayekî xas ê Zimanê erebî, di nav gelên Ereb ên herêmê de belav e. Bajarên herî girîng Meke, Medîne, Cedde, Taîf, Tebûk, Yanbu, El-Wejh û Rebîg in.
Erdnîgarî
Herêma Hîcazê li Erebistana Siûdî ya îro ye û rûerda herêmê ji Deryaya Sor heta Tengava Tîran e. Rûerd a Hecazê 461.111 km² (çarçik) e û beşê bakur-rojavayê Nîvgirava Erebî heya herêma çiyayî ya Yemen ê digire.
Tezekendî Hecîhesen
Tezekendî Hecîhesen gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Îbrahîm Sediyanî
Îbrahîm Sediyani, di 15ê adarê sala 1972yan li Depê hatiye dinyayê. Nivîskar, gerok, helbestvan û rojnamevan e. Bi xwe Almanyayê dijî û bi eslê kurd e. Nivîskarê Guldexwînê ye. Kurdî, tirkî û elmanî dizane.
Du zarokên wî hene piriya ku ji Malcolm X hez dike navê lawekî xwe danî Malcolm.
Yasemin Çongar
Yasemin Çongar (jdb. 22'ê berfanbarê 1966) nivîskar û rojnamevaneke tirk e. Bi nêrîn û helwesta xwe ya lîberal tê naskirin.
Jiyan
Diya wê piyanîst Gülay Uğurata, bavê wê endezyarê jeolojiyê Behiç Çongar e. Li DYAyê dibistana amadeyî bi dawî dike. Sala 1984'ê di ajansa nûçeyan ANKAyê de dest bi rojnamevaniyê dike. Di heman demê de li zanîngehê, perwerdeya aboriyê dibîne.
Di zanîngeha Georgetownê (DYA) li ser etûdên amerîkan perwerdeya bilind dibîne. Demekê di weşanên Partiya Karker a Tirkiyeyê de peywirdar dibe. Ji ber van xebatên xwe tê darizandin lê beraet dike. Paşê derbasê rojnameya radîkal kemalîst Cumhuriyetê dibe.
Di destpêka 1990'î de diçe Brîtanyayê, li Londonê di BBCyê de kar dike. Vegerê, li Stenbolê di fîrmayake lêpirsînê de (Strateji-Mori) birêveberiyê dike. Di rojnameyên Yeni Yüzyıl, Milliyetê de dinivîsîne. Dibe nûçegihana Milliyetê ya Washingtonê. Ji sala 1995'ê ve li Washingtonê rojnamevaniyê dike.
Bi kesên navdar ên wekî Orhan Pamuk, Paul Auster, Salman Ruşdî re hevpeyvînan dike. Li Washingtonê nûnertiya kanala CNN Türkê dike. Niha di rojnameya lîberal-demokrat Tarafê de dinivîsîne.
Marî bûye (zewiciye) diya keçekê ye.
Axçe Dizec, Melekan
Axçe Dizec gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bad Arolsen
Bad Arolsen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Yılmaz Erdoğan
Yılmaz Erdoğan (bilêvkirina bi kurdî: Yilmaz Erdoẍan 4'ê sermawezê 1967, li Colemêrg) nivîskar, lîstikvan û derhênerek Kurd e. Li Tirkiyê şanogerek navdar e. Salên dawî de sê filmên serkeftî çêkirin. (Vizontele, Vizontele Tuuba, Organize İşler). Herçendî bi eslê xwe Kurd e jî ti têkiliya wî bi cîhan û hunera Kurdî re nîne. Wekî senarîst û derhênerên Tirkên navdar, di fîlmên xwe de mijar û kesayetiyên Kurdan bi zimanê Romî (Tirkî) amade dike. Filmên wî yên ku senaryoyên wan Colemêrgê didin nîşandan, Vizontele 1-2 bi mesajên qelsên polîtîk in û pirr bi hest in.
Kurd jî Tirk jî rexneyan li wî dikin
Di kampanyeyeke giştî de 100.000 YTL (nêzîkî 60.000 Dolar) bo têkoşîn bi pêşmergeyên Kurd re dide artêşa Tirk û di bernameyeke zindî ya TVê de, bang li herkesî dike ku alîkariyê bidin dewleta Tirk, daku dawî li terorê (qesta wî hêzên çekdar ên PKKê bû) bîne. Ev yeka han ji aliyê hezkiriyên wî yên Kurd ve tê şermezarkirin.
Dîsa medya û çapemeniya rastgîr a Tirk gelek caran, ji ber ku wî carekê gotiye "ez bi Kurdbûna xwe serbilind im", rexneyên giran lê kirine. Herçendî wî bi dehan caran gotiye "ez bi Tirkbûna xwe serbilind im" jî helwesta wan nehatiye guhertin.
Waal, Bavyera
Waal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gamir
Gamir,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Bubik
Bubik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
29ê nîsanê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Rîgan (navçe)
Rîgan yek ji navçeyên parêzgeha Kirmanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Mohammadabad e.
Arûq
Arûq gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bransat
Bransat, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Bûbane
Bûbane, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Bûbane 29 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 150 e.
Hamlet
Wergera Kurdî
Wergêrê kurd Kawa Nemir ev berhema Shakespeare li ser sernavê: Hamlet Mîrzayê Denmarkê (2013) wergerand bo kurdî. Pirtûk Weşanxaneya Lîs de derket.
Beauchamps-sur-Huillard
Beauchamps-sur-Huillard, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Murat Belge
Mehmet Murat Kadri Belge (jdb., Enqere) nivîskar, werger, siyasetmedar, akademîker û rojnamevanekî tirk e. Bi nêrînên xwe yên çepgir û lîberal tê naskirin.
Jiyan
Kurê karsaz û parlamenterê Partiya Demokrat Burhan Belge, xwarziyê nivîskar Yakup Kadri Karaosmanoğlu ye. Li taxa Nişantaşı ya Stembolê di High Schoolê dixwîne, bi bursê diçe DYAyê li federedewleta Massachusettsê xwendina xwe didomîne. Sala 1966ê ji beşa ziman û wêjeya îngilîz a zanîngeha Stembolê destûrdar dibe. Li heman zanîngehê master û doktorayê jî dike, wergera pirtûkan dike.
Xilboç
Xilboç, gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Huseynîk
Husênik ango bi navê kevnare Qulî, gundekî girêdayî ser navçeya Licê ya Amedê ye.
Murat Belge
Jiyan
Di cûntaya leşkerî ya 12ê adarê (1971) de du salan di girtîgehê de dimîne. Sala 1974ê vedugere zanîngehê. Bingeha hin kovarên sosyalîst, çepgir davêje. 1981ê ji zanîngehê vediqete. Sala 1983yê gerînendetiya giştî ya kovara Yeni Gündem û weşanxaneya İletişim Yayınlarıyê dike.
Huseynîk
Dîroka gund
Husênik, ango bi navê kevnare Qulî, gundek dîrokî û kevn e. Dikeve başûrê rojavayê Licê. Ji Licê 15 km, ji Amedê 78 km dûr e. Di nav gundên Licê de yek ji gundê herî kevn û dîrokî ye.
Gund, serê pêşî beriya zayînê di navbera 3000 û 1260'an da di serdema jiyana şikeftan da bi mirovahiyê ra hatiye nasîn. Li gund gelek şopên ber bi çav ê ji serdema çakûç û bizmar hene. Li gund bermahiya herî ber bi çav Nawis e. Nawis, Şikeft, Qul û Hûr di heman wateyê da ne. Tê zanîn kevira bingehîn a Sûrên Amedê ji aliyê Hûriyan ve hatiye lêkirin. Di heman demê da xelkê ku ewilî li herêma Licê bi cih bûne yek jê Hûrî ne. Hûrî, ji civaka ku di Hûr, Qul, Şikeft û Nawisan da jiyane ra tê gotin. Her weha navê xwe ji hunera xwe ya kolandinê girtine û weke Mîtanî, Ûrartû, Medî û Persiyan, ew jî bavkalikê Kurdan in. Hûrî, Qulî, Şikeftî û Nawisî hemwate ne. Piştî jiyana Qul û Şikeftan li herêmê jiyana xaniyên hişkeber a xicîkî destpê dike. Li herêma Serê Bîrê xirabe û şopên ji van xaniyên hişkeber ên kevnare hatine çêkirin hene. Li Serê Bîrê û Berê Nawisê xirabe û mezelên kevn hene. Ji bilî vana li herêmên wek Kevirê Kewan, Heslanî, Kevirê Reş û Newala Goman jî xirabeyên ji serdemên berê yê dîroka wan nayê zanîn hene.
Di derbarê jiyana gundiyên Qulî da zêde şopên berbiçav tunene meriv lê zêde bike lê Nawis bermahî û çavkaniya herî zelal e.
Di derbarê jiyana gundiyên Serê Bîrê da jî zêde çavkaniyeke zelal tune. Lê li gor gotinên mezinan û şopên berbiçav ê xirabeyan tê fêmkirin, gund ji du taxan pêk hatiye. Di derbarê dutaxbûna gund da rîvayetên têne gotin dibêjin şêniyên van herdû taxan ne ji heman mezhebî bûn e. Digel vê jî tifaqa wan tifaqeke dostanî û bêhempa bûye. Wisa bi hev bawer û bi hev ewle bûne ku tu caran deriyên xwe ji ber hevdu negirtin e.
Gundiyên Husênikê yên berê jî bi xwedîkirina pez û dewaran, bi çerçîtî û bazirganiyê, bi çandina genim û rêncberiya rezan debara xwe kirin e. Rezên Husênikê gelek in û bi nav û deng in.
Gund bi giştî herêmeke çiyayî û stratejîk e. Her çiqas tu şopên ber bi çav ê ji mirovên serdema neolîtîk tune bin jî, gelek şûnwarên wê serdemê li herêmê wek keleh, nawîs, şikeft û sarinc hene.
H. David Politzer
Hugh David Politzer (jdb. 31ê tebaxê 1949 li New York) fîzîknasekî DYAyî ye. Sala 2004î Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Huseynîk
Dîroka gund
Li gorî dîroka Kurdên Merwaniyan, di navbera salên 985 û 1086'an ( Piştî Zayînê ) de, dema Entax sencaxa Farqînê bûye, gundê Husênikê jî şên bûye û girêdayî Entaxê bûye. Di sala 1871'ê de, gund bi Licê ve tê girêdan.
H. David Politzer
Li dibistana Bronx High School of Science dixwîne û ji wir jî sala 1966î diçe zanîngeha Michigan. Sala 1969î bidawî dike û sala 1974î jî doktoraya xwe digire.
Huseynîk
Dîroka gund
Piştî Împaratoriya Romê herêmê bi dest dixe, bi dek û dolaban bêtifaqiyê dikin nav gelê herêmê.
H. David Politzer
Niha weki profesor li California Institute of Technology (Caltech) a li Pasadena, dixebite.
Huseynîk
Dîroka gund
Hema hema piştî sala 1086'an ku Rom li herêmê hukim dikin, bi lîstikên qirêj dixwazin gundên bi kêr perçe bikin û bêtifaqiyê bikin nava wan. Tê gotin di wê demê de Împaratoriya Romê di bin desthilatdariya Keyser de bûye.
H. David Politzer
Sala 1973î dest bi weşana xebat û lêkolînên xwe dike. Li ser fenomena asîmptomatîk a serbestiyê ya qûarkan teorî û prînsîbên wî yên balkêş hene. Dîsa di warê qûantenkromodînamîkê de gavên mezin avêtiye.
Huseynîk
Dîroka gund
Keyserê Romê, bi plansaziyên cûrbecûr qirêj bêtifaqiyê dike nav xelkê heremê. Yek ji wan planên wî yên qirêj jî li ser gundê Serê Bîrê hatiye kirin.
H. David Politzer
Politzer di roleke alîkar a fîlmê de jî cihgirtiye. Fîlma bi navê Fat Man and Little Boy (bi tevî Paul Newman) lîstiye.
Huseynîk
Dîroka gund
Li gor rîvayetên têne gotin dibêjin; rojekê yekîneyek a leşkerî ya girêdayî Keyserê Romê diçin gundê Serê Bîrê ku ji gundiyan hêkan bistînin. Çiqas hêk di gund de hene distînin û diçin. Piştî ji gund derdikevin plana xwe ya qirêj dikin meriyetê û ji Neqeba Sor vedigerine gund. Hêkên ku ji gundiyan sandine hemûyan dîsa li gundiyan vedigerînin. Armanca wan ew e ku tifaqa gundiyan xira bikin. Ji bo ku hêk ji bo gundiyan sembola pîroziyê ne bi taybet vê dikin. Bi vegerandina hêkan jin û bûkên gundiyan pevdiçin û di navbera wan da xisûmetî çêdibe. Piştî vê plana qirêj, navbera gundiyên Serê Bîrê xira dibe û bêtifaqî dikeve nava wan.
Dîsa li gor rîvayetê tê gotin gund bi vê planê tê xirakirin û wêran dibe. Ji gund, tenê jineke ducanî ya xilas dibe. Ev jin bi eslê xwe ji gundê Tilê bûye û bûka gund bûye.
Tê gotin dibêjin; Husên, rojekê bi zarokên gundiyan re pevdiçe û li zarokekî dixe. Piştî vê bûyerê, gundî bi ser mala Husên da digirin, tehdahî û heqaretê li wan dikin. Dibêjinê kes nizane mezelê bavê te li ku ye tu hatiyî li gundê me mêrxasî û heqaretê li zarokên me dikî. Husên ji dayîka xwe re vê rewşê dibêje:
- Dayîka min, ka ji min re bêje bê bavê min kî ye? Çi bi serê wî da hatiye? Mezelê wî li ku derê ye? Gundê me li ku derê ye?
Dayîka Husên jî ji serî heta binî jê re meselê dibêje û ji Tilê bardikin, diçin gundê Husênikê ji nû ve şên dikin.
Di derbarê vê dîrokê de çavkaniyeke zelal tune. Tê gotin ku di dema xelayê de bûye.
Tê gotin heft heb lawê Husên hebûne û her heft jî zewicandî bûn e. Gava ge nangiranî û xela çêdibe, eşîr û mîrên ku li herêmê hêzdar bûne xişir (zêr û zîv) di ber genim û garis de dane. Gava ge karwanên mîr û began di gund da derbas dibin hemû bûkên Husên çi di malê de hene difroşin didin bi xişir û di kuwaran de vedişêrin.
Tê gotin rojekî Mîrê Hezroyê bi 40 siwaran ve tê li mala Husên dibe mêvan. Husên jî dizane xwarin û pêxwarineke îkramê mêvanê xwe bike tune. Ji xem û qehran serê xwe dike ber xwe û difikire. Jina wî jê ra dibêje: "Husên! Çima te serê xwe kiriye ber xwe û difikirî? Serê xwe bilind bike. Qey tu mêrê vê rewşê yî? Bi hezaran mêvanên te bihatana serê te bilind bû. Wekî her carê bila serê te bilind be."
Nexwe jina wî hesabê rojên xirab kiriye û zexîre veşartiye. Jina Husên radibe ji mêvanan re xwarin û vexwarinê çêdike û wan bi rê dikin. Piştî mêvan diçin Husên heft bûkên xwe top dike û serê wan dike nav zêr û zîvan û dibêje: "De bixwin! Zêr û zîv nabin şîv û nayên xwarin."
Di wê demê de nangiranî û birçîbûnî li herêmê zêdetir belav dibe. Bandora xelayê li ser malbata Husên jî çêdibe û ji birçîna hemû dimirin, tu kes ji wan namîne.
Piştî Husên, dema dizî û şelihandinê destpê dike. Di wê demê de mîr û begên ku bihêz bûne li gundî û gomiyên herêmê tehdahî û heqaretê kirine û mal û milkên wan talan kirine. Tê gotin rojekê begên aliyê Hênê bi siwarî tên derdora Qişa Qeran û Kevirê Kewan ku diziya Mala Heyderan bikin. Heyder mezinê gundê Kevirê Kewan e. Du heb lawên cêwî yên Heyder hebûne. Yek Elî û yek jî Resûl bûye. Herdû jî du xortên çeleng û egîd bûne.
Gava begên Hênê tevî siwarên xwe diçin diziya Heyderan bikin, Elî û Resûl diçin li pêşiya wan kemîn datînin û siwarekî ji wan dikujin. Piştî vê serpêhatiyê cih û war li wan xira dibe û ji Kevirê Kewan bardikin tên li herêma erdê Qulî xanî çêdikin.
Piştre bûyer û serpêhitiyên bi vî rengî zêde dibin. Heyder, bi malbatên derdorê re tê gel hev û bi hev re danûstandina tifaqê dikin. Piştî danûstandinan biryar digrin ku li hemberî dizî û talanê bibine yek.
Li gor gotinên bav û kalan gundê Husênikê yê niha serê pêşî ji heft malan pêk tê.
Gundê Husênikê ji aliyê hêzên desthilatdar ve sê caran hatiye şewitandin. Cara pêşî, di dema desthilatdariya Keyserê Romê de. Cara duyem di dema serhildana 1925'an a Şêx Saîd û hevalên wî de û herî dawî di 14'ê gulana sala 1994'an de ji aliyê hêzên desthilatdar ve hatiye şewitandin û valakirin.
ZIYARET
Li gund, sê ziyaret hene. Ji van ziyaretan a herî mezin ziyareta gund e. Jêre dibêjin Ziyareta Diyar. Ziyaret, li tepê gund e. Bawerî pê heye ku duayên jêre bêne kirin qebûl dibin. Gundî bi navê vê ziyaretê sond dixwin.
Ziyareteka din jî di nav mezelên Xeymecan de ku wek ziyaretgaha Eyşo Fato tê gotin heye. Ziyaret, dikeve rojhilatê gund û bi qasî kîlometreyekê ji gund dûr e. Di demsalên cûda de mirov ji bo hêviyê wan bêne cih diçin ben an paçek ji kirasê xwe bi dara ziyaretê ve dikin.
Yek ji van ziyaretan jî, ziyareta Heslanî ye. Ziyaret dikeve rojavayê gund û bi qasî kîlometreyek û nîv ji gund dûr e. Bawerî pê heye ku ji gelek nexweşiyan re dibe derman.
Li herêma gundê Husênikê kelehekî kevnar û dîrokî heye. Keleh, dikeve rojavayê gund û zêdetirî du kîlometreyan ji gund dûr e.
Keleh li ser rêya karwanê xeta Erzerom û Amedê, di navbera bajarê Deqyanûs û Şikeftên Birqleynê de ye.
Margîska Kurdistanê
Belavbûn
Maregîska Kurdistanê li bajarên Qers, Agirî, Wan, Îdir û Colemêrgê yên Kurdistanê tên dîtin. Herwiha li welatên Îran, Azerbaycan û Ermenistanê jî tên dîtin,lê belkî li Îraqê jî heye.
Huseynîk
Dîroka gund
Li nêzî xirabe û mezelên Şahqulî nawiseke dîrokî heye. Ji erdê 3-4 metre bilind e. Li ser zinareke kilsî hatiye kolandin û wek cihê spartinê hatiye bikaranîn. Di derbarê dîroka wê de agahiyên zêde zelal nînin. Lê tê gotin ku bermahiyekê ji serdema neolîtîk e.
Li Bakur û Rojhilatê Bakurê gund, li sêgoşeya gundê Husênikê, Goma Xicîkan û Pehnavê zêdetirî 10 nawis û şikeftên ji serdema neolîtîk û ji dema nû hene.
Stormyrbassenget
Stormyrbassenget, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 12e kîlomêtreya li başûrê navenda şaredariya Korgenê dikeve û bi qasî 4 kîlomêtran li bakurê gundê Bleikvassliayê ye.
Margîska Kurdistanê
Taksonomî
Maregîska Kurdistanê nêzîkî maregîska çîleçepê çiyayan (Vipera albicornuta) û maregîska newala Îranê (Vipera latifi) ji aliya taksonomî.
Launay
Launay, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Huseynîk
Dîroka gund
NAVÊ GUND
Girê Sor, Dêrika Çiyayê Mazî
Girê Sor gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Zerend (navçe)
Zerend yek ji navçeyên parêzgeha Kirmanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Zerend e.
Serweriya spiyan
Wesfên cuda ên ku kî wek spî tê hesibandin ji aliyê komên cuda êm serweriya spiyan ve tên pêşniyarkirin (lê wesfa bingehîn ev e, çermspî, porzer, çavşîn, û dêmên arî ku li bakurê Ewropayê berbelav in) û komên serweriya spiyan milet û nijadên cûr bi cûr wek dijminan dibînin, bi taybetî, mirovên reş, xwecihên amerîkî û awistralî û cihûyan.
Margîska Kurdistanê
Şayes
Dirêjiya maregîska Kurdistanê di navbera 70-80 cm de ye û herî zêde dibin 100 cm li ba maregîskên nêr, lê li ba maregîskên mê digihîje 79 cm. Rengê vî marî bijehr qehweyî tarî bi lekeyên zer li ser pelikên wî.
Tezekendî Hasilqobî
Tezekendî Hasilqobî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Margîska Kurdistanê
Navên nas
Ji ber ku jîngehê sereke Kurdistanê ye, di zimanê latînî de mîna Vipera raddei kurdistanica hatiye binavkirin. Tevî navê maregîska Kurdistanê, çend navên nas hene weke di zimanê tirkî:maregîska Agirî (Ağrı engereği),di zimanê îngilîzî:maregîska zinarê (rock viper), maregîska çiyayên Ermenistanê (Armenian mountain viper) û maregîska Raddei(Raddei’s viper). ,.
Tezekendî Hasilqobî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 120 kes (36 malbat) bûn.
Ziyalî
Ziyalî (bi tikî: Yayladam), gundekî ser Hekîmxana Melediyê ye.
Huseynîk
Dîroka gund
Di dîrokê da çar caran navê gund hatiye guhertin.
Fitin
Fitin,   gundekî girêdayî navçeya  Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Perçîn Bilax
Perçîn Bilax gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ga (ajal)
Ga, di kurdî de bi navê conega jî tê ser ziman. Dewara nêr e. Dewara wê ya weke hevser, ango ya mê çêlek e.
Sertut
Sertut, gundekî girêdayî navçeya Amedê Licêyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ga (ajal)
Ga, di mêjûya ber Dîcleyê de ya di demên berê de, weke sembola hêz û qûwetê hatiye dîtin.
Bad Belzig
Bad Belzig, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Brandenburgê ye.
Huseynîk
Dîroka gund
1.QULÎ
Li gor dîroka kevnar jiyana Şikeft, Qul, Hûr û Nawisan ji jiyana gund û mezreyan kevintir e.
Qulî û Hûrî ji heman medeniyetê ne û di Hûr û Qulan da jiyan e.
Bi awayê ku were fêmkirin meriv dikare bêje gundiyên herî kevn xelkê Şikeftî, Qulî, Hûrî û Nawisî ne.
Yanê însanên ku di Şikeft, Qul, Nawis û Hûran da jiyan e. Lewra jî navê gund ê herî kevn Qulî ye.
Mesela Şah û Qulî jî bi tesîra desthiladariya ereban derketiye holê.
Şah peyvek bi farisî ye û di wateya Key, Qral û hwd da tê bikaranîn. Weke mînak; KeyQulî.
Keybûnî bi bandora desthildariya ereban cihê xwe bi peyva Şah'îtiyê ra guherandiye û bûye ŞahQulî. Lê di eslê xwe da ev peyv KeyQulî ye.
2.SERÊ BÎRÊ
Serê Bîrê di dîrokê da gundê duyem e. Bi wate û bilêvkirina xwe jî bi me dide eşkerekirin ku navê xwe ji Kanî û Bîrê digire. Wekî tê zanîn bi navê Kaniya Şahqulî kaniyekî dîrokî heye li gundê kevn. Bîrekî dîrokî jî li ser rêya Karwanan heye. Ev herdû navana jî têkildarî navê gund in. Serê Bîrê, Serê Kaniyê an jî Kanîsarkê
3.HUSÊNIK
Gundê Husênik, şêngeha herî dawî ye. Gundê niha jî navê xwe ji navê lawikekê sêwî yê bi navê Husên digire. Husênik bi wateya xwe Husênê Piçûk e.
4.ARIKLI
Navê Arikli, navekî bi tirkî ye. Piştî sala 1928 û şûnda ji aliyê dewletê ve hatiye lêkirin. Ji bilî kar û barên fermî navê Arikli zêde nayê bikaranîn.
REWŞA DAWÎ
Piştî şewata 1994'an gund 9 sal vala ma û pîştî van salên zor û zehmet bi vegera çend kesan gund ji nû ve şên bû. Niha li gund zêdetirî 30, 40 mal hene. Hejmara kesên li gund dijîn 60, 70 kes in. Berî şewata 1994'an bi navê Goma Çelebî, Goma Ahmedê Tahar û Goma Mihemedê Narê sê mezreyê gund hebûn. Niha ev her sê mezre jî xirabe û vala ne.
Piştî sala 2010'an hinek şêniyê gund li nav rezê xwe û hinek kesan jî ji gund dûr xanî çêkirin. Wekî bi navê Berê Nawisê, Mala Sebahettîn û Malê Rezan nav li van malan hatiye kirin
NAVÊ CIH Û WARÊN GUND
Çayê, (Navê Herêmê ye)
Pira Çayê,
Rasta Temo,
Kevirê Kewan, (Navê girekî kew lê lîs bûn e, di heman demê de wargehekî kevnar e.)
Metpexê,
Geza Sor,
Qewşanan, (Navê Herêmê ye)
Heydersêvê,
Komelê, (Navê Herêmê ye)
Pozê Komelê,
Kevirê Eyşanê,
Avedîk, (Navê Herêmê ye)
Kaniya Avedîk,
Çirê Avedîk,
Newala Avedîk,
Rezê Avedîk,
Şiqê Mihê Hêsîgê,
Kevirê Reş,
Kaniya Qelşik,
Newala Goman, (Şêngeheke kevnar e)
Bêşasp
Bêşasp, gundekî gundistana Millkarîa bexşa Weznêê ye. Weznê ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Bêşasp 63 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 347 e.
Huseynîk
Dîroka gund
Diyarê Zixir,
Binê Zixir
Qûça Xaçikê, (Wargehekê dîrokî ye)
Kelekê, (Kelehekî kevnar e)
Diyarê Sekuyê,
Pozê Hincilan,
Heslanî, (Navê Herêmê ye)
Kevirê Çortan,
Kozika Pûş,
Çala Şerge,
Colbanê Emo,
Zeviya Dirêj,
Kaniya Koçeran,
Kunika Babolî, (Jineka Ermen li wê derê hatiye kuştin.)
Herîkolkê,
Herîkendkê,
Berê Gomê,
Binê Kevir,
Kaniya Birîn, (Birîndarekî li vêderê hatiye dermankirin.)
Binê Kaniyê,
Rezê Dehlê,
Binê Rezan,
Çala Pîra Medê, (Pîra Medê, dêya Evdelayê mele Elî ye)
Xozedere, (Newaleka wehş lê dijîn.)
Niqeba Aşê,
Rakêlan,
Kaso,
Xwêdanî, (Cihê xwê didin dewaran.)
Nava Dar,
Şiqê,
Qulî,
Hincîlik,
Pişta Mixarê,
Bresnay
Bresnay, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Huseynîk
Dîroka gund
Diyarê Qişê,
Kevirhengiv, (Kuwara mêşan li wir heye.)
Kilîs (parêzgeh)
Kilîs an jî Kîlîs parêzgeheke Bakurê Kurdistanê ye ku dikeve hundirê sinorên Komara Tirkiyê. Berê navçeyeke girêdayî Dîlokê bû, lê di sala 1995'an de bû parêzgeh.
Huseynîk
Dîroka gund
Dibûriyan,
Diyarê Dibûriyan,
Pişta Dibûriyan,
Newalê, (Navê Herêmê ye)
Newala Kûr,
Hermê Kirko,
Leopoldshagen
Leopoldshagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Wald (Allgäu)
Wald (Allgäu) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
30ê nîsanê
Jidayikbûn
1986 – Dianna Agron,  lîstikvan, stranbêj û dansereke amerîkan
Kloramfenîkol
Kloramfenîkol, Chloramphenicol, zîndedijekî ye ku legel çêkirina protîn re têhelkêş dike.
Uğur Dündar
Uğur Dündar (jdb. 1ê kanûna paşîn 1943 li Silivri, Stembol) rojnamevan û moderatorekî romî (tirk) ye. Dündar xwedî nêrînên kemalîst e.
Jiyan
Di bernameyên xwe de neheqî û kujeriyên civakê tîne ziman lê pirsgirêk, êş û daxwazên kurdan înkar dike, di meseleya kurd de pesindariya kemalîzm û statukoparêziyê dike.
Cudakariya erênî
Karsaz û saziyên hikûmetê bernameyên cudakariya erênî bi cih tînin daku hejmara kesên ji hin koman di nav şîrket, sazî, û qadên din ên civakê de zêde bikin. Siyaset bal ser demografîkên dikişîne, ên di dîrokê de, temsîla wan di cihên birêveberî, rolên pîşedar, û akademîkeran de kêm bû.
Tezekendî Liliklû
Tezekendî Liliklû gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 495 kes (114 malbat) bûn.
Cudakariya erênî
Cudakariya erênî li gelek welatan neqanûnî ye.
Qatil
Qatil (bi tirkî: Yeşilpınar), gundekî ser Hekîmxana Melediyê ye.
Liepgarten
Liepgarten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Aleksey Abrîkosov
Jînenîgarî
Piştî bidawîkirina dibistana amadeyî di sala 1943î de, dest bi perwerdeya enerjîteknîkê dike û salekê şûnde werdigerîne beşa fîzîkê. Sala 1948î dîplomê digire û doktoriya xwe li Moskowê di Enstîtuya pirsgirêkên fîzîkî de bidawî dike. Li heman enstîtuyê dimîne û sala 1955î dest bi lêkolînên li ser qûantenelektrodînamîk a enerjiyên mezin dike. Sala 1965î dibe gerînendeyê fakûlteyeke nû bi angaştên li ser materyalên kondensîv re bilîdibe. Navê fakûlteyê îro Enstîtuya Landau ye.
Sala 1991î wi dixwazin Argonne National Laboratory (Illinois) û ew li DYAyê bicihdibe. Sala 1999î dibe hevwelatiyê DYAyê. Endamê National Academy of Sciences (DYA), Akademiya zanistiyê ya Rûsî, Royal Society, American Academy of Arts and Sciences hwd e..
Wî ji sala 1969î virde herwiha dersdarî kiriye. Fîzîknasekî gelek navdar e. Zewiciye û 3 zarokên wî hene.
Huseynîk
Dîroka gund
Mezelê Zeynikê,
Avzem, (Navê Herêmê ye)
Ciwanên Çepgir ên Solîd
Ciwanên çepgir ên Solîd (bi almanî: Linksjugend ['solid]; 'solid kurtnivîsa sozialistisch (sosyalist), links (çepgir) û demokratisch (demokratîk) rêxistina cîwanan a Partiya Çepgir a alman e. Xwenasiya (xwefêmkirina) rêxistinê sosyalîst, antîfaşîst, femînîst û demokrasiya binyadî ye.
Huseynîk
Dîroka gund
Nava Avzem,
Şewatê,
Rasta Pîro (Mêrga Pîro),
Piyê Niqebê,
Niqeba Gewr,
Berê Nawisê,
Kaniya Şahqulî, (Ji serdema kraliyeta Sahqulî ma ye.)
Kaniya Kîsoyan,
Tûya Romî
Xelican
Xelican (bi tikî: Yürektaşlı), gundekî ser Hekîmxana Melediyê ye.
Bad Bentheim
Bad Bentheim, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Huseynîk
Dîroka gund
Heriya Dimsê
Berê Mezelan,
Xeymecan, (Navê Herêmê ye)
Serê Bîrê, (Kanisarkek a li ser rêya karwanan e.)
Rezê Xeymecan,
Mezelê Eyşo Fatmo,
Erdê Heyder,
Tayê Hewrik,
Ser Delav,
Çelebî, (Navê Herêmê ye)
Kaniya Serto,
Kaniya Bilqik,
Kevirê Çelebî,
Kevirê Hêlekanê,
Mêrga Qantiran,
Hêlekanê,
Kûra Fetlê,
Kevirê Xelxel,
Mixelê Xito
Warê Ûsê Hemo,
Kaniya Kendalan,
Rezê Jêrîn,
Niqeba Rezan,
Nava Qorî,
Berê Golê, (Navê Herêmê ye)
Dirikê Kejo,
Newala Xaman, (Navê Herêmê ye)
Namanê Elî,
Girmane
Girmane (bi tikî: Kırmanlı), gundekî ser Hekîmxana Melediyê ye.
Huseynîk
Dîroka gund
Çemê Mêrgê,
Zeviya Xurban,
Kaniya Kumir,
Mixerê,
Çaqmaqan,
Kevirê Guran,
Rezê Kevirê Guran,
Diyarê Bihîvan,
Pişta Xaniyan,
Berê Deriyan,
Nava Rastê,
Diyarê Qeraç,
Bereqan
KESÊN KU KEYATÎ Û MUXTARÎ KIRINE
Beriya avakirina komara Tirkiyê, Resûl Keya, Hecî Mihemed Keya, Saîd Keya û demek jî Hewika Hezanî keyatî kiriye.. Ji sala 1923'an û şûnda bi dorê ra, Ömer MALTAŞ, Mustafa MALTAŞ, Ali KOZAN, Mehmet HARAN, Mehmet CAN, Arif KORKUT, Abdulrazzak MACAR, Mehmet YILMAZ, Bahri YILDIZ, Fahrettîn MACAR, Mehmet KOZAN, Mehmet KOZAN, Mehmet ÇİFTÇİ, Mehmet KORKUT û Cemal KAZMA muxtarî kirin e. Niha muxtarê gund Adnan MACAR e.
Çavkanî Mordem Zel
Kromatîd
Kromatîd, en:Chromatide, du parçe ya kromozomê ducarîkrî ne. Ew, di dema dabeşbûna dirêjkî ya xaneyê û dabeşbûna nîvekî, bi sentromer re girê didin.
Şehrî Babek (navçe)
Şehrî Babek yek ji navçeyên parêzgeha Kirmanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Şehrî Babek e.
Sîçan
Sîçan (bi tikî: Kavacık), gundekî ser Hekîmxana Melediyê ye.
Nosretabad Lekler
Nosretabad Lekler gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tepereş, Miyanduaw
Tepereş, Miyanduaw gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 644 kes (151 malbat) bûn.
Beaugency
Beaugency, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Nosretabad, Melekan
Nosretabad gundekî ser bi navenda bajarê Melekan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Beaugency
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Lübs
Lübs şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bressolles, Allier
Bressolles, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Ayaslû
Ayaslû an jî Ayaslî (bi tirkî: Dumlu), gundekî ser Hekîmxana Melediyê ye.
Girxank
Girxank gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Westendorf (Allgäu)
Westendorf (Allgäu) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
28ê nîsanê
Cîhan
bajaran rêvebiriya leşkerî hatiye îlankirin.