cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mehmûd Halo
Astê xwandinê
- Li sala 1963 dest bi xwandina seretayî kirye li gondê Busel-ê û her li wêrê ev qonaxe bi dûmahî înaye.
Kamiran Alî Bedirxan
Jînenîgarî
Kamiran Alî Bedirxan sala 1971ê serek da kurdên Beyrûta Libnanê. Di vê seredanê de jî, li gel wezîrê kar û barên navxweyî yê Libnanê, Kemal Jumblat (yê ko ew bixwe kurd e) civiya. Bi hinera Kamiran, Jumblat partiyeke kurdî ramyarî bi awayekî fermî pejirand, û destûra xebata ramiyarî da kurdên Libnanê.
Mehmûd Halo
Astê xwandinê
- Xwandina Xwe ya navincî û amadeyî li bajêrê Zaxo bi dûmahî înaye. Zêdebarî zîndan kirin û eşkence dana Wî bo demê pitir ji 3 mehan, şehîdê nemir bi vê çendê newestiya û her berdewam bû liser xwandina Xwe û qonaxa amadeyî bi dûmahî îna li sala 1977.
Kamiran Alî Bedirxan
Jînenîgarî
Kamiran Bedirxanê ko hemû jiyana xwe dabû çand, ziman û wêjeyê kurdî, di sala 1978an de li Parîsê wefat kir.
Jiyana polîtîk
Di salên 1991an de wekî malbatiyên xwe yên din ew jî endamê Civata Bilindkirina Kurdistanê bû. Di sala 1919an de Kamuran û birayê wî Celadet Bedirxan di geştên xwe yên li Iraqê de digel zabitê Brîtanî Edward Noel bûn. Edward Noel afirandina neteweyek fermî ya Kurdistanê dinirxand.
Vendersheim
Vendersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mehmûd Halo
Çalakiyên şehîdî di nav xebat û siyasetê da
Şehîd ji binemaleka Kurd perwer û welat parêz bûye û li sala 1976 jiber dilsozî û viyana welatî û rêbaza Barzanî yê nemir, diçîte nav rêzên rêkxistina nihênî ya (p.d.k) û her ji ber vê çendê demê hêşta qutabî li roja (11/12/1976) ji layê rijêma Be's ve dihête girtin û rewaney bajêrê Kerkukê dikin, li roja (21/3/1977) dihête azad kirin piştî bê hîvî bûneka mezin û eşkence daneka bê snûr.
Kamiran Alî Bedirxan
Jiyana polîtîk
Kamuran dijberê Kemalîzmê bû û dema ku Komara Tirkiyê di 1923an de hate ragihandin, wî berê xwe da welatê Almanya koçê wir bû. Çendekî bi xizmên xwe re li Munîhê dijî. Wî li Zanîngeha Ludwig Maximilians hiqûq xwend û piştî ku xwendina xwe li Zanîngeha Leipzigê dewamkir û li wir jî xelas kir. Di sala 1927an de ew li Sûriyê bicîh dibe û li Beyrûdê wekî parêzer kar dike. Beşdarî rêxistina Xoybûn dibe û di derxistina rojnameya kurdî Hawar de alîkariya birayê xwe dike. Di salên sihî de ew li Berlînê ma û bi Karl Hadank Îranî re hevdîtinek pêk anî. Di navberên salên 1942 û heta 1946an de li Radyoya Levant a Beyrûdê bernameyek radyoyê bi zimanê Kurdî pêk anî. Sala 1944 Kamuran beşdarî damezrandina pêşkeftina karsaziyan ya Tora Trava bû. Di navbera salên 1943 û 1946an de Kamuran Alî Bedirxan kovara bi zimanê Kurdî û Fransî bi nabê Roja Nû li Beyrûdê derxist. Salên paşîn ew li Almanya û Fransa dijî. Piştî ku Sûriye di 1946 de serbixwe bû, wî karê xwe di Radyoya Levant de winda kir û wî nikaribû rêyek bibîne ku di siyaseta herêmî de bibandor bibe. Ji ber vê yekê çû Parîsê li wir di sala 1948an de bû mamostayê Institut national des langues et civilisations orientales (INALCO) ê.
Mehmûd Halo
Çalakiyên şehîdî di nav xebat û siyasetê da
Piştî temam kirina xwandina zankoyê, li wî demî germe germa şureşa Golan-a pêşkeftinxwaz bû, her êkser peywendiyê bi şoreşê dikit, û li sala 1981 awareyê welatê Îranê dibit, lê her di wê salê da ji ber zîrekî û jêhatiya Wî dihête helbijartin ji layê şureşê ve bo komîta penahinda li bajêrê Ûrmiyê.
Jiber dilsozî û xebata şehîdî, li sala 1984 bi biryara mekteba siyasî hate wergirtin weku endamê beşê darayî, şehîdî di çendîn şerên bergiriyê da beşdarî kirye, ji wan jî dastana bi nav û denga Xwakurk-î li sala 1988 û herwesa beşdarî di serhildana pîroza gelê Kurd li sala 1991 kirye û weku pêşmerge û kadirekê mandû nenas li gel cenabê Serok-î bo baweş kirin û azad kirina Kurdistan-a delal ewa bi hizaran genc û xurtên vî welatî xuyna Xwe bo dayî.
Piştî serhildana pîroz û damezrandina hikumeta herêma Kurdistan-ê, li sala 1993 dibite rêveberê giştî yê bazirganî û herwesa rêveberê giştî yê dahat li kabîna 1 û 2 ya hikumeta herêmê, her jiber viyan û heza Wî ya zêde bo karê Wî li sala 2000 bû birîkarê wezareta darayî û abûrî, herwesa li gel vê çendê jî endamê mekteba nawendî ya darayî bû, heta roja şehîd bûnê, anku (1/2/2004) digel çendîn kadir û serkirdên jêhatiyên gelê Me, li êkemîn roja cejna qurbana pîroz li baregayê liqa dû ya (p.d.k) li bajêrê Hewlêr-ê, di rwîdaneka ne mirovane û xwînawî da hate şehîd kirin. Hizar silav liser gura şehîdî û hemî şehîdên bizava rizgarya gelê Kurd û Kurdstana delal.
Peywendî ya şehîdî li gel edeb û hûnerê Kurdî
Eger em basê şehîdî bikeyin, Ew weku hozanvan yan nivîser nehatîye naskirin, çunkî şehîdî pitir di biwarê pêşmergatiyê û siyasî da kar kirye û bi dirêjahiya sala Ewî weku kurê şureşê xebat û pêşmergatî kirye.
Riols
Riols, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mehmûd Halo
Peywendî ya şehîdî li gel edeb û hûnerê Kurdî
Herwesa şehîd gelek bi hozanvanê mezin (Cegerxwîn)î daxbar bûye, şeyda bûna Wî di gel Cegerxwîn bê sinûr bûye û jiber vê yekê bi cuşeka mezin pênc dîwanên (Cegerxwîn) ji tîpên Latînî wergerandîne ser tîpên Erebî, lê ev berheme hatîne parastin û ta niha nehatîne çap kirin, herwesa jîn û helbijartiyên Cegerxwîn-î di pertûkekê da kum kirîne, hemî jî di navbera salên (1980-1988) hatîne nivêsîn bi dest xetê şehîdî, herwesa dîwana (Xelat) ya hozanvanê Kurd (Tîrêj)î ji tîpên Latînî wergerandiye ser tîpên Erebî.
Hozan di gel xwîna şehîdî têkel bibû, Wî pir ji hozanê hez dikir her ji ber vê yekê jî çiwar zarokên Xwe bi navên hozanvanên Kurd nav kirîne. Hejêkirin û viyana şehîdî bo hozan û edebê kurdî zêde bûye û şehîdî pitir ji sed hozanan nivêsîne, hejîye bêjîn çendek ji hozanên şehîdî di pertûkekê da hatîne kum kirin bi navê (Peyvên Şehîd) ku ji amade kirina (Dilbirîn Halo) bûye li sala 2006.
Alfabeyên kurdî
Alfabeyên kurdî, tevahiya sîstemên alfabeyan e ku bi alfabeyên cîhereng ji aliyê kurdan ve li herêmên Kurdistanê û li welatên din ên ku kurd lê dijîn, bi zimanê kurdî hatine bikaranîn. Di nav van alfabeyan de alfabeya latînî, erebî û alfabeya kirîlî hene. Li Kurdistana Bakur û Rojavaya Kurdistanê alfabeya latînî, li Rojhilata Kurdistanê û Başûr alfabeya erebî, li Komarên Sovyetistana kevn jî alfabeya kirîlî ji aliyê kurdan ve di demên cûda de hatiye bikaranîn û di roja îro de jî alafabeya latînî ya kurdî bi awayekî berfireh tê bikar anîn. Piştî belavbûna sîstema sovyetî, hinek kurdên Sovyetistana kevn jî dest bi bikaranîna alfabeya latînî kirine.
Alfabeyeke kurdî ya herî kevin ji aliyê nivîskarê navdar Îbn Wehşiye ve di pirtûka wî yê bi navê Şewq el-Musteham ku di sala 856an a de hatiye nivîsandin, hatiye belgekirin.
Alfabeya latînî yan jî alafabeya Hawar di roja îro de wekî alfabeya standard a kurdî ya latînî tê bikaranîn.
Alfabeyên ji ku aliyê kurdan ve hatine bikar anîn ev in:
Herfên nû ji bo dengên enfatîk
Jixwe Celadet Alî Bedirxan jî di kovara Hawarê da qala van dengên ç, k, p, t yên cuda dike, lê wisan dibêje ku hewce nîne ku ji bo her dengekî tîpek di alfabeyê da hebe. Ji bilî van çar dengan dîsa behsa dengên ku di alfabeya klasîk a Kurdî da derbas dibin (û di alfabeya erebî ya soranî de jî hene) herfên hê ح, 'eyn ع û xeyn غ dike. Bona van dengan jî pêşniyar dike ku işareta ¨ bikarbînin, her wiha ev wek ḧ, ë (ä, ï) û ẍ werin nivîsandin.
Di alfabeya kurdî ya bi tîpên erebî (alfabeya soranî) da, ji bilî dengên ḧê ح, 'eyn/ëyn ع, ẍeyn غ du deng dîsa hene ku di alfabeya kurdî ya bi tîpên latînî da nîn in. Ew jî tîpên ڕ û ڵ ne ku em dikarin bi rr û ll binivîsin.
Tîpên "Ḉ, Ḱ, Ṕ, Ṙ, Ṫ", yânî dengên "çh, kh, ph, rh, th" ji hemû zimanên îranî ango hindû-îranî tenê di kurmancî û dimilî/kirmanckî de hene.
Helbestvan û zanyarê kurd Şêx Evdirehmanê Aqtepi, di pirtûka xwe ya bi navê Dîwan, behsa van tîpan dike û dibêje kafa kurdî cuda ye ji kafa erebî û tîpên p, ç, t, k bi du u sê cûran nîşan dide.
Alfabeya Hawar
Alfabeya kurdî ya latînî bi giranî ji aliyê Celadet Bedirxan ve hatiye çêkirin ku di destpêkê de hevkariya Tewfîq Wehbî ku di sala 1931ê de li Iraqê jiyan kiriye, xwestibû. Lê piştî ku ev çend meh bûn tu bersiv ji Wehbî nehat, wî û birayê xwe Kamuran Alî Bedirxan di sala 1932an de biryar dan ku alfabeya Hawarê bidin destpêkirin. Celadet Bedirxan armanc dikir ku alfabeyeke ku du tîpan ji bo temsîlkirina yek dengî bi kar neanîne biafirîne. Ji ber ku kurdên li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê berê xwe da alfabeya tirkî ya latînî, wî alfabeyek çêkir ku bi taybetî ji bo kurdên Bakurê Kurdistanê bigihêje. Hinek lêkolîneran pêşniyar kirine ku li ser alfabeya Hawarê ya Bedirxan zêdekirinên hindik bên kirin ku ew ji bikarhêneran re xweştir bibe. Zêdekirin bi dengên ku di alfabeya kurdiya soranî de tên nimandin, di alfabeya Hawarê de hene. Lêkolîneran pêşniyar kirin ku ev alfabeya berfireh bibe alfabeya kurdî ya latînî. Karakterên din ên pêşniyarkirî tîpên Ł, Ň, Ř û Ü ne.
Kurdiya kurmancî yê zimanê kurdî bi alfabeya latînî ya berfireh hatiye nivîsandin ku ji 26 tîpên Alfabeya Latînî ya bingehîn ya ISO û ji 5 tîpên bi diyakrîtîk pêk tê ku bi giştî bi 31 tîpan (her yek tîpek mezin û piçûk hene) tê nivîsandin.
Alfabeya latînî (zazakî)
Herweha di zaravayên zazakî de ev dengên enfatîk jî hene çh, kh, ph û th û dengên rr û é. Lê ev deng li hêmû zimanên îranî tune ne, bes tenê bi kurmanjkî û dimilî hene
Dûlêcanî Gewre
Dûlêcanî Gewre, anku Dûlêcana Mezin, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Alfabeyên kurdî
Alfabeya erebî (soranî)
Alfabeya soranî bi piranî bi alfabeya farisî ya guhertî ya ku ji 33 tîpan pêk tê, ji aliyê Seîd Kaban Sedqî ve hatiye nivîsandin. Berevajî alfabeya farisî ku abced e, kurdiya navendî hema bêje alfabeyeke rast e ku tê de dengdêran wek konsonantan dihesibînin. Di kurdiya soranî de dengên kurdiya kurmancî bi temamî tine. Kurdiya soranî ya nivîskî jî xwe dispêre konteksa dengdêr û konsonantê ji bo ku fonemên u/w û î/y ji hev cuda bi kar bîne. Di wê de du konsonantên farîngeal û her weha frîqatîfeke dengbêjî ya ku di kurdî de tê bikaranîn nîşan dide. Di kurdiya soranî ya reformkirî de tîpên "i"-ya ⟨ٮ⟩-yê hene û bi jimarekirina "w"-ê bi ⟨ڡ⟩-ya bi serketî di navbera konsonanta "w" û dengdêra kurt "u" de ji hev cihê dike. Di heman demê de ew dikare bi serfirazî di navbera konsonanta "y" û dengdêra dirêj "î" de bi jimreya "î"-ya ⟨ٽ⟩-yê û dengdêra dirêj "û" bi ⟨ۉ⟩ an jî ⟨ۇ⟩-ya bi ⟨ۉ⟩ an jî ⟨ۇ⟩ bi awayekî serkeftî cuda bike ya ducarî ⟨و⟩.
Nivîsa kurdî ya kevn
Elfabeya kurdî ya kevin ji aliyê nivîskarê navdar ê misilman Îbnî Wehşiye di pirtûka xwe ya bi navê Şewq el-Musteham ku di sala 856an de hatiye nivîsandin de hatiye belgekirin. Her wiha hatiye îdiakirin ku tîpên kurdî yên kevin jî mîna çend tîpên din ên ku di pirtûka Îbn Waşiye de hatine dîtin, dahênanên fantastîk in.
Alafabeya kîrîlî
Sîstema sêyem e ku ji bo (kurmancîaxivê) kurdên Yekîtîya Sovyeta berê, bi taybetî li Ermenîstanê, tê bikaranîn, alfabeya kîrîlî ye ku ji 40 tîpan pêk tê, hatiye bikaranîn. Tîpên Alfabeya kirîlî ku di sala 1946an de ji aliyê nivîskarê kurd Heciyê Cindî ve hatiye amadekirin li jêr in:
William McDougall
William McDougall FRS yek ji derûnnasênn anku psîkologên navdar e.
William McDougall di sala 1871 da li Lancashire ya Brîtanyayê ji dayîk bûye. Li DYE bi cih bûye. Li ser derûnînasiya komî (psîkologiya komî) û sosyalpsîkologiyê xebatên girîng kiriye. Di sala 1938 de li DYE jiyana xwe jidestdaye.
Sarîcalû
Sarîcalû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 124 kes (66 malbat) bûn.
Mecûyan
Mecûyan, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Kürnbach
Kürnbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Engeren
Engeren, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Pîvana rûberê golê 36,89 km û bilindahiya ji asta deryayê 472 mêtre ye.
Camurac
Camurac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Rodenberg
Rodenberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Schaumburgê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Tizbîkê
Tizbîkê (bi tirkî: Yağızlar), gundekî bi ser navçeya Îslahiyeya Dîlokê ve ye. .
.co
.co navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Kolombiya ye. (ccTLD)
Paganî
Paganî (bi latînî: paganus) ji bo bawerîye li bawerê olên yek-Xudayî (monoteism) derve bawer dikin re tê gotin. Ew kesî peyçûna paganî dere re Pagan tê gotin. Ewna bi gelemperî peyçûna olên berê, yên li ber olên semîtîk, derin.
Mirov dikene Paganî wek paganiya berê û paganiya nû sinif bike. Paganiya berê paganiya ku li ber olên semîtîk bûn. Paganiyê nû jî ew paganiya ku li pê olên semîtîk re îroj jî dewam dikin an jî bawer dikine.
Raubling
Raubling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şêniya Axu
Şêniya Axu, gundekî ku bi ser navçeya Pilemora Dêrsimê ve ye.
Kurt Lewin
Kurt Lewin yek ji psîkologên navdar e. Di 9'ê kewçêrê 1890 li Mogilno (niha li nav tixûbê Polonya dikeve, berê di destê Elmanan da bû) ji dayîk bûye û di 12'ê reşemiyê 1947 ´î li Newtonville ya DYE jiyana xwe jidestdaye.
Lewin li ser sosyalpsîkologî, psîkologiya gihîştinê, psîkologiya biyologîk hwd lêkolîn û pêşdexistinên girîng kiriye.
Melehesena Jêrîn
Melehesena Jêrîn an jî Kaniya Melehesen, gundekî ser navçeya Qerqeliya Wanê ye.
Lîsteya wênesazên kurd
Lîsteya wênesazên kurd
Linkenheim-Hochstetten
Linkenheim-Hochstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
.cr
.cr navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Kosta Rîka ye. (ccTLD)
Esfêstan
Esfêstan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Montescourt-Lizerolles
Montescourt-Lizerolles, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Marmûs
Marmûs, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Saetlû
Saetlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 559 kes (179 malbat) bûn.
Wallertheim
Wallertheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Belmopan
Belmopan navê paytexta Belîze ye. Di sala 1970'yî de hatiye avakirin. Nifûsa wê ji 20.000 kesan pêk tê.
Xadimanlo
Xadimanlo, gundekî bi ser dêhistana Miyankûhê ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ve ye. Di gund de zimanê kurmancî tê axavtin.
Ebû Sûfyan bin Herb
Ebû Sûfyan bin Herb (565 - 652; erebî: أبو سفيان بن حرب), di dewra Fetha Mekê de bûye Misilman û ji sehabekî navdar e. Sala 565an de hatiye dinyayê.
Bavê wî Herb bin Umeye ye ku yek ji pêşengê Qureyşiyan bû.
Navê Ebû Sufyan yê rast Sehr e. Pêşiyê li dijî pêxemberiya Muhemmed bû, di şerê Ûhûd û Xendeqê de pêşengê kafiran bû û pir misilman kuştiye, lê dure bûye Misilman.
Liyêsor
Liyêsor, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Songyuan
Songyuan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jilinê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.881.082 kesî
Kanîreş, Bîngol
Kanîreş (di nexşeyên sala 1932/1934'an de weke Bingöl û Kale tê dîtin; bi tirkî: Karlıova), navçeyekê bajarê Bîngolê ye. Navçe di hêla çiyan da hatiye dorpêçkirin û navê wê 1938'an da hatiye guhertin û bûye Karlıova. Heta wê demê gundekî bi Gêxiyê va girêdayî bûye. Bilindayiya wê 1940 m, rûpîvana wê 1349 km2 ye.di navçeyê de çiya û erdên kend û kosp pirtirin.Erdên navrast biqasî %7.5 e.
Çiya
Çiyayên li dora Kanîreşê:
Hilhatina rojê li li dinê du ciyan tê temaşekirin ji van her du ciyan yek jî Kox da ye (Çîyayê Bîngolê). 47 gund pêva girêdayê ne. Çiyayên wekî qertalix û xirxal jî hene.
Deşt
Deşta herî mezin Deşta Gonîgê ye
Çem
Sê çemên henin lê derfetê dirêjiya wan da agahî nîne.
Canet, Aude
Canet, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Kanîreş, Bîngol
Zozan
Navçê zêdetir bi zozanê xwe navdar e:
Germav
Di gundê Hemzan da germavek he ye
Şikeft
Şikefta Kupikê, li gundê Kupikê ye, li ser dîwarên şikeftan hinik verojtinên dema kevirî henin.
Rêje (Komir)
Li Xelîfan û Kûrîkê da rêjeya lînyit heyê. Rezerva hatiye dîtin 88.844.000 ton, rezerva tê şuxilandin 56.545.000 ton hatiyê tespîtkirin.
Hijmara kesan
Nifûsê navçê nêzîke 6500 kesan e.
Demsal
Li vî navçê zivistan gelek dirêje û sarê bi mêtroyan berf dibare. Zivistana vî bajaroke di meha 11 da destpê dike heyan nîvê nîsanê didome. Ji nîvê Nîsanê şûnva bihar destpêdike bihar bi baran derbaz dibi le mixabin bihar li vir kine. Havîn bi hûnikayî derbaz dibe.
Rödermark
Rödermark, bajarekî navçeya (Landkreis) Offenbachê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Les Rives
Les Rives, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Dostek, Berdereş
Dostek, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Pesaro
Pesaro, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Markeyê ye. Bajêr, di heman demê de navenda parêzgeha Pesaro û Urbinoyê ye.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Gumgumok
Gumgumok an jî qumqumok (mîna gimgimok, qimqimok jî tê nivîsandin) (Laudakia), cinsekî sûsmaran Agamidae e. Cinsê gumgumokan (Laudakia) ku wekî mar û marmarokan xuya ye, lê bi ling in û pir cureyên wan hene.
Ece Mumay
Ece Mumay, ( li Stembol, Tirkiye) stranbêj û strannivîseke bi eslê xwe kurd e. Ece Mumay bi taybetî bi strana Ax Piştî Te Yar ku bi kurdî û tirkî tevlihev dibêje, bal kişand. Strana xwe ya duyem ku tê de bi kurdî dibêje bi navê Haja Te Min Tûne (Haya min ji te tune) derxist û klîba vî stranê li Amed ê û li Êlihê wênekiriye.
Gumgumok
Ew kurm ê kêzan dixwin. Piraniya gumgumokan li herêmên germ dijîn. Gumgumokên bejî û avî hene.
Montfaucon, Aisne
Montfaucon, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
.cu
.cu navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Kûba ye. (ccTLD)
Malsch
Malsch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ece Mumay
Jînenîgarî
Ece Mumay, di 12ê tebaxa 1998an de li Stembolê ji dayik bûye û bi eslê xwe ji bajarê Sêrtê ye. Mumay li Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê beşa Konservatuwarê qedandiye. Di du salên destpêka zanîngehê de bi xwendina xwe re perwerdeya kemençeyê wergirt û di sala dawî ya dibistanê de dest bi perwerdeta gîtarê kiriye. Ece Mumay di sala 2018an de piştî stranên xwe yên yekane yekem albûma xwe bi navê Odamdan derxist. Mumay, di nav zimanên biyanî de bi tirkî, almanî û inglîzî dizane. Naskirina wê yê herî zêde bi gotina strana Ax Piştî Te Yar ku bi du zimanan bi kurdî û bi tirkî gotiye, hate naskirin. Strana wê ya bi du zimanan Ax Piştî Te Yar heta niha 32 milyon hatiye bînerkirin. Strana wê ya yekane (single) Galaxy ku wê di 19ê hezîrana 2020an de derxist û bû stranbêja yekane ya heyama pandemiya Covid-19 ku vîdyoya  wê 180 milyon û heta 241 milyon car hatiye bînerkirin.
Torinî
Torinî (ji kurmancî: tovrind, anku toximrind) yan esîlzatî ji malbatên arîstokrat û esîlza di nav êlên kurdan de re dibêjin. Torin bi taybetî li Qersê, Îdire, Agiriyê, Mûşê û Ezirmê dimînin.
Rastnivîsîna Kurdî (pirtûk)
Rastnivîsîna kurdî pirtûka Nîzamettîn Akkurt e ku ji aliyê Navenda pedagojiyê ya kurdî (Kurdiska pedagogiska centrum) li Stockholmê di sala 2013an de derketiye. Pirtûk ji xebateke lêkolînî pek hatiye sereke taybetmendiyên hêmanên zimanê kurdî weke peyv, navdar, cînav, rengdêr, hoker, lêker û hwd. di naveroka xwe de hewandiye. Taybetmendiya cuda ya vê pirtûkê ku ji pirtûkên rêziman ên heyî vediqete ew e ku, ne tenê li ser rêziman rawestiyaye her wiha bi awayekî lêkolînî hêmanên sereke weke peyv, navdar, cînav, rengdêr, hoker, lêker û hwd. ji gelek aliyan ve hildaye dest û weke encameke payebend raxistiye holê. Ev desthildan û lêkolîna ku pirtûkê daye ber xwe di bin pênc qategoriyan de hatiye dabeşkirin. Bi vê wateyê hemû hêmanên sereke yên zimanê kurdî di bin navên qategoriyên weke ji aliyê wateyê ve, ji aliyê peyvsaziyê ve, ji aliyê peywirê ve, ji aliyê binkeyê ve û her wiha ji aliyê zayend/mêjerê ve hatine vekolandin. Xaleke dî ya girîng ew e ku mijarên weke tewang, awayên veqetandekan, awayên qedînekan, hemû awayên deman û sereke hêmanên hevokê bi zelalî hatine ravekirin. Hêjayê gotinê ye ku mijarên tewang, veqetandek û awayên qedînekan li ber pêdiviya lêkolînê ne û ve pirtûkê bi lêkolîna xwe ve gaveke girîng avêtiyê di vê pêngavê de.
Zimanê kurdî 1 (pirtûk)
Zimanê Kurdî pirtûka dibistanê ji bo zarokên kurd ên li Qazaxistanê ji bo pola 2-5an hatiye amadekirin û nivîskar Knyazê Îbrahîm û redaksiyon Nîzamettîn Akkurt e. Ev pirtûk ji aliyê wezareta perwerdeyê ya Qazaxistanê ve wekê fermî hatiye pejirandin di sala 2006an de.
Selma Lagerlöf
Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (jdb. 20ê çiriya paşîn 1858 li Mårbacka, herêma Östra Ämtervik, Värmland, Swêd - m. 16ê adarê 1940 li heman derê) nivîskareke swêdî bû. Yekemîn jin a ku Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye ye. Di 10ê kanûna pêşîn a 1909an de xelatê digire.
Bi berhemên xwe yên efsaneyî tê naskirin. Bi xwe mamoste bû. Bi derfetdayîna bûrsekê derdikeve derveyî welêt û qolincên jiyana xwe ya nivîskariyê fireh dike. Berhemên têr romantîst, sosyalîst jî dinivîsîne. Ji ber pirtûkên wê gelek fîlm tên çêkirin ku di nava wan de yên ji bo zarokan hatine amadekirin jî henin. Bo mînak "Qazên biyanî". Ew herwekî yekemîn swêdî yê ku Xelata Nobelê wergirtiye ye.
Ûm Seleme
Ûm Seleme (jdb. 599 - m. 683) yek ji jinên Muhemmed pêxember e.
Şahoz Hesen
Şahoz Hesen siyasetmedarekî kurd e û hevserokê PYDê ye. Ew di sala 1977an de li Hesîçeyê (Rojavayê Kurdistanê, Sûrî) hatiye dinyayê.
Alfabeya kurdî ya erebî
Alfabeya kurdî ya erebî ev alfabeya ku ji bo nivîsandina şêwezara soranî bi piranî tê bikaranîn.
Hesenlok
Hesenlok (bi tirkî: Hasanlök), gundekî bi ser navçeya Îslahiyeya Dîlokê ve ye. .
Paul Heyse
Paul Johann Ludwig von Heyse (jdb. li Berlin; m.  li München) nivîskarekî Alman bû û sala 1910î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.
Di malbateke dewlemend û întellektûel de jidayîk bûye. Gelek di bin bandora Goethe û Schiller de maye. Li cem roman û çîrokan gelek jî helbest nivîsîne. Ew bi çîrokên xwe yên kurt û bêhempa hate hezkirin. Di hunera nivîsandinê de dixwast ev ji xwe re wekî bingeh bigire lê gelek rexne lê dihate kirin. Berhemên wî yên herî navdar, "Tunnel über der Spree - Tûnela ser Spree re", "Kinder der Welt - Zarokên cîhanê", "Krokodil - Krokodîl, tîmseh" in.
Riedering
Riedering şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zimanê kurdî 2 (kitêb)
Zimanê Kurdî 2 kitêba dibistanê ji bo zarokên kurd ên li Qazakistanê ji bo pola 6-9an hatiye amadekirin û nivîskar Knyazê Îbrahîm û redaksiyon Nîzamettîn Akkurt e. Ev kitêb ji aliyê wezareta perwerdeyê ya Qazakistanê wekê fermî hatiye pejirandin di sala 2006an de.
Malpersazî
Malpersazî karê kesê ku malperan amade dike ye. Lê Bernameyên Malpersaziyê di nav karê malpersaziyê de dikarin bên vegotin. Bi giştî Malpersazî kar û barê çêkirina malperan e.
Malpersaziya bi Zimanan
Malpersaz bi çi zimanê malpersaziyê bizane, dikare bi wî zimanî amade bike. Zimanên malpersaziyê bi kinasî dikare wekî HTML, PHP, ASP, Flash û hin wekî din bête rêzkirin. Bingeha van zimanan HTML ye. Malpersaz ji van zimanan kîjanê bizane, li gor wê dikare malperê amade bike.
Biville-la-Rivière
Biville-la-Rivière, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Malpersazî
Malpersaziya Scriptan
Di vê mijarê de gelek pirtûk û nivîs ji malperên kurdî dikarin bên berhevkirin û sûde jê bêne girtin. Wekî mînak pckurd.net, bername.net û hwd.
Estilû
Estilû, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Falningsjøen
Falningsjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 7,14 km û bilindahiya ji asta deryayê 850 mêtre ye.
Capendu
Capendu, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Saetlûya Bekir
Saetlûya Bekir gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Alzey-Land
Alzey-Land şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Parsê
Parsê, gundekî ser navçeya Qerqeliya Wanê ye.
Hewlêr (paytext)
Hewlêr paytexta Herêma Federal a Kurdistanê ye û yek ji bajarên herî mezin ê Kurdistanê ye. Li Hewlêrê zêdeyi du milyon kes dijîn. Hewlêr di dîrokê de gelek caran bûye qada şer. Dîroka wê digihîje hetanî 1800 salî zêdetir.
Mirovî li Hewlêrê dibe ku di hezarsala 5-an B.Z de vedibe, ku ev yek bajarî bike yek ji kevintirîn deverên domdar ên li cîhanê. Li navenda bajêr Kela Hewlêrê kevnare yê Hewlêrê ye. Zûtirîn referansa dîrokî ya herêmê bi Dîroka Sêyemîn Ur ya Sumer, dema ku Key Şulgî behsa bajarê Urbilum dike. Piştre bajar ji hêla Asûriyan ve hat dagirkirin.
Meryem Xan
Meryem Xan yekemîn jina kurd e ku bi zaravaya kurmanciya Bakur stran li ser qewanan tomar kirine. Cihê jidayikbûna we nediyar e. Li gor riwayetekî di sala 1904'an li Dêrgola Botanê ser Şirnexê û li gor agahiyên din li gûndê Çêlika Ebdulkerîmê Eliye Remo e giredayî Kerboranê hatiye dinê (Bakurê Kurdistanê). Meryem Xan ji bo hunera kurdî zehmetekî gelek mezin kişandiye. Ji bona wê jî nav û hunera wê heya roja îro jî tên hezkirin.
Hewlêr (paytext)
Hewlêr parçeyekî bingehîn yê ku Padîşahiya bû nav Asûrya yê bi BZ sedsala 21emîn de bi riya ji dawiya sedsala bz heftan de, piştî ku ew ji aliyê hatibû girtin û Gutî, û ew li .Erdoğan Assyrian şiklên wek Urbilim, Arbela û Arba-Ilu hat naskirin. Piştra vê yekê, ew beşek ji parêzgeha jeopolîtîkî ya Aşûrî di binê gelek împaratoriyan de bû, di nav de Împeratoriya Medan, Împeratoriya Hexamenişî, Keyaniya Makedonî, Împeratoriya Seleukî, Împeratoriya Ermeniyan, Împeratoriya Eşkanî, Asûrî Roman û Împeratoriya Sasanî (Asōristān), û her weha wekî paytexta dewleta eşîrî ya Hezewan di navbera nîv-sedsala B.Z û destpêka sedsala duyem a.z.
Meryem Xan
Meryem Xan sala 1949'an li bajarê Bexdayê di nava xeribî û êşên mezin de çû rehmetê.
Hewlêr (paytext)
Li dû dagirtina Farisan a misilmanan, êdî ew herêmek yekîtî nebû û di serdema navîn de, bajar ket bin destê imparatoriyên Selcûqî û Osmanî.
Meryem Xan
Meryem Xan û civata kurdî
Di demekê de ku di civaka kurdî de bi şerm dihat dîtin ku jin bibin dengbêj yan muzîkvan û piraniya dengbêjên kurdan zilam bûn, Meryem Xan (1904-1949) xwe da bayê hunera kurdî û ji ber vê yekê gelek zehmetî kişandin. Meryem Xan di nav kurdan de weke yekemîn stranbêja jin tê naskirin.
Hewlêr (paytext)
Muzexaneya arkeolojî ya Hewlêrê berhevkirinek mezin a hunerên pêş-Îslamî, bi taybetî hunera Mezopotamya, û navendek ji bo projeyên arkeolojîk li wê deverê ye. Bajar wekî Encumena Turîzmê ya Ereb 2014 wekî paytexta Turîzma Ereb hatiye binavkirin. Di tîrmeha 2014-an de, Kela Hewlêrê wekî Kelepora Cîhanê hatiye qewirandin.
Meryem Xan
Çavkanî
Meryem Xan dîyalekta herema Torê bi kar tîne û kiteba Huseyîn Demîrer a bi navê Ha Wer Delal jî îdiayên cihê dayikbuna wê go li Çêlik xurt dike.
Hewlêr (paytext)
Pişti şerê sala 1991 herêm kete bin kontrola kurdan de û di sala 1992an de ji bo cara pêşîn Parlamena Herêmê hatiye hilbijartin.
Dema ku Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê (Arbil International Airport) vebû, dê aliyê bazirganiyê de Hewlêr pir bi nav û deng û zengîn bû.
Etîmolojî
Hewlêrê li behs kirin Sumerian nivîsarên pîroz ên hezarsaliya sisiyan wek Urbilum, Urbelum an bi sûrekê, ku xuya dike ji bo ku ji Arbilum derket. Dûv re, Akkadiyan û Asûrî ji hêla etîmolojiyek folklorîk ve navê xwe wekî arba'ū ilered danîn (çar xwedê). Bajar bû navendek ji bo xwedîkirina xwedêgiravî Mezopotamya Înanna. Di demên klasîk de bajar wekî Arbela dihat nas kirin (Koinē), ji navê forma Suryanî. Bi Farsiya kevn, li bajarê Arbairā hat gotin.
Îro, navê kurda nûjen a bajêr, Hewlêr, ji hêla pirjimariya metatûyên konsonantan ve, bi navê Arbel, têkçûyînek xuya dike.
Dîrok
Kela Hewlêrê, keleka herî kevin e û dîroka wê vedigere 6000 sal berî niha. Di 2ê nîsana 2019an de dezgehê NASA diyar kir kela Hewlêrê dibe ku kevintirîn kel be li seranserî Erdê bi berdewamî mirovahiy jiyan kirbe Di dema dagirkirina hêzên koalîsyonê yê Iraqê de, êrîşên sporadîk gihîştin Hewlêrê. Êrîşên bombeyî Parallel dijî Eid pîrozbahiya 109 kesan, 1 sibat 2004 de hatine kuştin. Berpirsyarî ji hêla Ansar al-Sunnah ve hat îdîakirin, û hatiye diyarkirin ku ew bi Ansar al-Islam re hevahengî ye. Êrişek xwekujî ya di 4 gulan 2005 de 60 sivîl kuştin û 150 kesên din jî birîndar kirin li derveyî navendek vekolîna polîs.
Di 2015-an de, Dêra Asûrî ya Rojhilat kursiya xwe ji Şîkago-ê ber bi Hewlêrê ve kişand.
Neqlîye
Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê yek ji firokexaneyên otobusê yên Iraqê ye û ew nêzîkî bajêr e. Xizmet di nav geştên rasterê de ji gelek firokeyên navxweyî re, wek balafirgeha navneteweyî ya Bexda. Gelek geştên navneteweyî yên ji Hewlêrê diçin gelek welatan hene; wek Holenda, Almanya, Erebistana Siûdî, Awistirya, Tirkiye, Urdun û gelek balafirên din li seranserê cîhanê. Ji balafirgeha navneteweyî ya Hewlêrê carinan geştên demsalî hene. Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê bi kurtahî ji bo firokeyên bazirganî yên navneteweyî di 2017 de ji hêla hikûmeta Iraq ve wek bersiv ji bo dengdana serxwebûna kurd hati bû girtin lê di adar 2018 de dîsa hat vekirin.
Forma din a girîng a veguhastinê di navbera Hewlêr û deverên derdorê de bi otobusê ye. Di nav hev de, karûbarên otobusê peywendiyên Tirkiye û Îranê peyda dikin. Termînalek nû ya otobusê di 2014 de hatiye vekirin.
Piraniya veguhastina Kurdistanê bi Bacaniyên Herêmî re, yên ku ji hêla pargîdaniyên taybetî ve têne rêve kirin û di heman demê de ji hêla hikûmeta Kurdistanê ve têne rêve kirin.
Hewlêr xwedan pergalek e ku pênc rêyên ring dorpêçê bajêr dike.
Bagûrdan
Hewlêr xwedî avhewa Medîn (Kategoriya avhewayê Köppen Csa), digel havînên dirêj, pir germ û mezelên nerm. Mehên havînê zehf zuwa ne, bi bahozê re di navbera hezîran û îlonê de çêdibe. Zivistan bi gelemperî şil û şil in, bi çileya paşîna meha wetile.
Spor
Tîmê mezin ê futbolê yê herêmî Klubek Futbolê ya Hewlêrê ye ku pêşbaziyên xwe yên fotbolê li Stada Franso Herîrî (navê navê siyasetmedarê asûrî kuştiye, parêzgarê berê yê bajarê Hewlêrê Franso Herîrî) ku li başûrê rojhilata navendî ya Hewlêrê ye, tê lîstin. Tîmê Futbolê ya Hewlêrê 3 lîga neteweya Iraqiraqê qezenc dike û 2 caran digihîje Fînala AFC lê herdu jî winda dike.
Seferî
Ji ber ewlehiya xwe û cihê yekta temaşevanên ku dixwazin serdana Iraqê bikin yekem serdana Hewlêrê dikin, salê zêdetirî çend sed hezar ziyaretvan serdana Hewlêrê dikin û ji wir jî serdana bajar û bajarokên derdorê dikin. Tûrîzm ji bo bajêr ku xwedan sazî û navendên nû û navend û otêlên li derdora bajêr ne çavkaniyek baş a dahatê ye ku mêvanên xwe pêşwazî dike û wan bi cî tîne. Gundî bi gelemperî van cihan ji ber ku ew li gorî adet û zagonên herêmî û Islamicslamî baş tevnehev dibe. Ziyaretvanên ji bajarên din ên Iraqê bi nêrîna azadîxwaz û nûjen her dem van cihên nû jî dubare dikin.
Huner
Hawler ji bo şêwaza Hairan a kurdî bi gelek stranbêjên ku demeke dirêj xizmeta başkirina forma hunerê li herêmê dikin pir baş tête zanîn û ji we re mîrateyek dirêj derxist ku ji gelek stranbêjên navdar ên mîna sê birayên Osman, Khdr û Hassan Hairan re gelek dewlemend e, hişt. formên din ên hunerê nûjen li wê deverê helbestek Rap, Breakdance û Slam derketiye holê.
Formên hunerî yên din ên mîna stranbêjiya kevneşopî di derdorên piçûk de li Hewlêrê pir navdar in, stranbêjên wekî Karwan Khabati, Awat Bokani, Farman Belana û Khdr Begalasi ku navên berbiçav in û heftê 3-5 caran li ser bûyerên taybet û giştî perform dikin, van stranbêjên folklorî dikin. heta naha 10,000 $ li Hewlêrê rûniştinek çêdibe ku li bajarên din jî ew dikarin $ 1000 bidin, ji ber vê yekê, ew alikî hewl didin ku xwe li Hewlêrê navekê bikin.
Rodewisch
Rodewisch, bajarekî navçeya (Landkreis) Vogtlandkreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Behaedînê Şedad
Behaedînê Şedad an Îbn Şedad (jdb. 1145 Mûsil - m. 1234 Heleb) dîroknas û nivîskarê biyografiyê û alimekî bi eslê xwe kurd ê dewleta Eyûbiyan bû.
Navê wî yê dirêj Ebulmehasim Behaedîn Yûsif kurê Râfi kurê Temîmê Mewsilî ye.
Hîna ku piçûk bûye bavê wê dimire ji ber wî li cem xalanên xwe yên Şedadiyan mezin dibe loma jêre gotine Îbn-î Şedad bi kurdî tê wateya "Kurrê Şedad" navê wî yê rastî Yûsifê Rafî ye
Merdesmêl
Merdesmêl (1917:  Merdismail ,; ), taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Solomon Asch
Solomon Eliot Asch yek ji psîkologên navdar ê Polonî-Amerîkayî ye. Di 14'ê kewçêrê 1907 li Warşaw di Polonya ji dayîk bûye û di 20'ê reşemiyê 1996 li DYA jiyana xwe jidestdaye.
Asch li ser derûninasiya komî, Sosyalpsîkologî, geştaltpsîkologî, têkiliyên koman hwd xebat û lêkolîn kiriye û gelek pîrtûk weşandiye. Bi navê wî li DYE navendekê hatiye damezirandin "Navenda Solomon Asch ji bo lêkolînên nakokiyên etnopolîtîk".
Seqiz
Seqiz, bajerekî kurdan e li parêzgeha Kurdistanê li Îranê. Ew Hejmara gelheya wê, 127.000 e. Li bajêr bi zaravayê soranî tê axaftin.
Seqiz şarekî dîrokî ye. Dîroka wê li gora arkeologan diçe nêzîkî 2000 salan.
Navê Seqiz ji navê Sekka ku navê hozeke kevin e û li çaxên kevin li wê dijiyan hatiye girtin. Şûna dîrokiya wê, Zewiya, Kereftû, Kûçetela, Qeplantû, Mewlanawa... şûna dîrokî ya bajarê Seqizê ne.
Îcbare
Îcbare, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Roquebrun
Roquebrun, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Delia Duran
Delia Duran, bi navê rastî Nusat Del Valle Duran Perez (jdb. 17ê nîsana 1988an li Mérida, Venezuela ) model, lîstikvan, bandorkera medyayên civakî, kesayetiya televizyonê û karsazeke venezuelayî ye.
Jiyana wê
Delia Duran bi navê rastî Nusat Del Valle Duran Perez li Merîda ji dayik bû. Kariyera wê ya karsaziya pêşandanê li welatê xwe dest pê kir, ku li wir di gelek telenovelayan de lîst. Dema ku hat Îtalyayê bala wênekêşan kişand û xwe wek modelek bi cih kir. Ji bilî modelsazî û lîstikvaniyê, ew di çend pêşandanên televîzyonê de jî beşdar bûye, wek mînak Grande Fratello ( guhertoya îtalî ya Big Brother).
Saint-Mars-de-Coutais
Saint-Mars-de-Coutais, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Ruža Tomašić
Ruža Tomašić siyasetmedarekî Kroatiyayê ye.
Kaset
Kaset curekî teypa ku ji bo tomarkirina elektromagnetîk û analog û ji nû ve hilberandina sînyalên deng hilgirê deng e. Ew kasetek dihewîne ku ji bo karanîna hêsan û parastinê di nav qabeke plastîk de tê girtin.
Giştî
Kaset têne lîstin û tomarkirin bi teypa tomarkirinê ya kasetan wekî amûra lêdanê. Di heyama ji destpêka salên 1970an heya dawiya salên 1990an de, kaseta kompakt yek ji medyaya dengî ya ku herî zêde tê bikar anîn li kêleka plaqê û paşê jî Compact disc bû.Di eslê xwe de kalîteya dengê navînî bi navgîniya nûvekirinên materyal û teknîkî yên wekî pergalên kêmkirina dengê Dolby, bi salan gihîştiye astek bilindtir.
Kaset û teypa têkildar wekî pergalek ji bo karanîna muzîka mobîl ji hêla tîmek pêşdebiran ve bi serokatiya endezyar û dahêner Lou Ottens li pargîdaniya holendî Philips ve hatî çêkirin. Xebata pêşdebirinê di sala 1960an de dest pê kir û di tebaxa 1963an de kaset û cîhaz wekî pocket recorder hate pêşkêş kirin. Kaset di destpêkê de bi celebên din ên kasetên kasetên ji hevrikên cihêreng re pêşbazî kir û bi ser ket, hilgirê dengê kompakt û zexm bi dehsalan populerbûneke mezin girt. Îro, ji ber serfiraziya teknolojiya dengî ya dîjîtal, nemaze formata MP3ê, kaseta kompakt di pratîkê de tenê girîngiyeke dîrokî heye.
Doha
Doha navê paytexta Qeterê ye. Li kendava Farsê hatiye avakirin. Ji sedî heştê hevwelatiyên Qeterê li vî bajarî dijîn. Lewma bajarê herî qelebalix ê Qeterê ye.
Bertekên li ser kuştina Jîna Emînî 2022
Mehsa Jîna Emînî di 25'ê Şehrîvera sala 1401'an de piştî ku ji aliyê polîsên dewriyeya Îrşad ve hat girtin jiyana xwe ji dest da. Wefata wî di asta navxweyî û navneteweyî de bû sedema bertekên berfireh. Gelek siyasetmedar, hunermend, kesayet, partî û saziyên Îranî û navneteweyî bertek nîşanî vê yekê dan. Her wiha mirina jîna emînî di Şehrîvara sala 1401 a Îranê de bû sedema nerazîbûnên giştî.
Delvend
Dêlvend navê eşîreka Lekane. Êv eşîr li Lekistan û Luristanê dijî.
Koz, Patnos
Koz, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Saint-Mars-du-Désert, Loire-Atlantique
Saint-Mars-du-Désert, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Marxzell
Marxzell şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Theodor Adorno
Theodor Ludwig Wiesengrund Adorno, bi kurtasî Theodor Adorno, fîlozof, civaknas, mamosteyê muzîkê û bestekarêkî swîsreyî bû. Di li Frankfurt am Main a Almanyayê ji dayik bûye û di 6ê tebaxa 1969an li Vispa Swîsreyê jiyana xwe jidest daye. Adorno profesorê civaknasî û felsefeyê bû. Di heman demê de kompozîtor û mûzîkolog û rexnegirê mûzîkê jî bû.
Salên berê yên Frankfurtê (1903-1924)
Bavê Adorno yê ku bi bazirganiya şerabê debara xwe dikir û dayka Adorno ya ku keça serbazekî bû bi navê Teddie bangî Adorno dikirin. Dayka wî bi eslê xwe ji malbatekî îtalî ya ji Korsîkayê bû. Dayka wî di heman demê de di bin sêwana Keyaniya Viyanayê de karê stranbêjiyê jî kiribû. Bavê wî ji eslê malbatekî proyestan yê ku paşê bûbû cihû dihat. Adorno di kolana ku Schopenhauer salên dirêj dêde jiyayî de mezin bû. Di mala bi nimara nehan de hatibû dinê bavê wî dîsa di mala nimara heftan de bazirganiya şerabê dikir. Adorno wek katolîkekî hatibû baptîzkirin. Lê bi bandora mamosteyê xwe yê ronakbîr bû protestan.
Piştî revîna wî ji Almanyaya naziyan
Adorno ronakbîrekî mezin bû. Hema li ser her mijarê xebat û lêkolînên wî hene. Li ser derûnînasiya komî û psîkologiyê jî angaşt û pêşdebirinên wî hene. Ji malbateke bingeh-cihû ye. Di dema nazîstan de direve Brîtanya û paşê jî DYA û li derî welêt dixebite heya nazîst têk diçin. Adorno li ser rêbaza ramandinê ya diyalektîkê jî lêkolîn kiriye. Li ser navê wî li Almanyayê gelek xelat têne dayîn. Bi dehan pîrtûk û bi sedan nivîsên wî hatine weşandin.
Dakya
Dakya (bi latînî: Dacia) di navbera 106an de heta 271an navçeyake împeratoriya Romayê bû.
Navê Dakya di dimatî xwe Dakî de tê ye. Ew pê dagir kirina Trajanê di 106an de re ew dera wek Dakya hat navandin.
.cv
.cv navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Kap Verde ye. (ccTLD)
Montgobert
Montgobert, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Carcassonne
Carcassonne, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Saetlûya Kûh
Saetlûya Kûh gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Rodgau
Rodgau, bajarekî navçeya (Landkreis) Offenbachê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
.cw
.cw navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Kûrasaw e. (ccTLD)
Esibgeran
Esibgeran, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tenûrê, Îslahiye
Tenûrê (bi tirkî: Aydemir), gundekî bi ser navçeya Îslahiyeya Dîlokê ve ye. .
Oberderdingen
Oberderdingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Eich (Verbandsgemeinde)
Eich şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Peyv (cudakirin)
Hin gotar derbarê Peyv de hene.
Leon Festinger
Leon Festinger yek ji sosyalpsîkologên Emerîkayî yê navdar e. Di 8'ê gulanê 1919 li New York City ji dayîk bûye di 11'ê reşemî 1989 jî jiyana xwe jidestdaye.
Festinger li ser derûnînasiya komî, sosyalpsîkologî, nakokiyên civakê, têkiliyên koman hwd lêkolîn kiriye.
Saint-Michel-Chef-Chef
Saint-Michel-Chef-Chef, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Helbestan
Helbestvan, Helbest. Helbest tê wateya nivîsandina helbestê. Gotina helbestvan ji erebî tê; Wateyên wek hêzên mezinbûnê, mezin, kahînan jî tê.
1992
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zayîn
11ê sibatê – Taylor Lautner, lîstikvan, model û dûblajvanê amerîkî
22ê tîrmehê –Selena Gomez, stranbêj û aktrîsa amerîkî
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
.cx
.cx navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Girava Christmasê ye. (ccTLD)
Émile Zola
Émile Zola (jdb., Parîs; m. , Parîs) nivîskarê fransî yê xwedîbandor ku wekî yek ji giringtirîn mînakên nivîskarên ser bi dibistana sruştîgeriyê û wekî kesahiyekê berçav di bizava azadîxwaz a Fransayê da dihê naskirin. Wî di doza Alfred Dreyfusî de rolekê mezin leyist.
Jînenîgar
Emîl kurê endezyarekê Îtalyayî bi navê albert Zola (7ê tebaxa 1795ê - 27ê adara 1847ê) û jineka fransî bi navê Emilie Aubert ( 6ê Reşemeha 1819ê- 17ê çiriya pêşîn a 1880ê) ya ji herêma Beauce Bourguignionne a Fransayê bû. Émile Zola li Parisê hat dinyayê. Dema ew sê-salî bû, malbata wî çûn Aix-en-provence li başurê rojhilatê. Çar salan piştra, bavê wî li wir ji desttengiyeka aborî mir. Li sala 1858ê Emîl çû Parîsê û bû hevalekê nîgargerê navdarPaul Cézanne û li goreyê rêbaza romantîkgeriyê dest bi nivîsînê kir. Bi saya wî nîgargerî, Emîlî Monet, Sisley, Pissarro û Manet jî naskirin. Piştî ko Emîlî du salan li ser hev sinava liseyê neda, li sala 1859ê dev ji xwîndinê berda û ji bona ko êdî li diya xwe nebe bar ji xwe re li karekî geriya. Dayka wî dixwest ko ew bibit avokat, lê ew di xwîndina dibistanê da bi ser nekevt. Ew berî ko wekî nivîskarek bihêt naskirin li ser gemiyan wekî karker xebitî û li pişka froştine a weşanxaneyeka bi navê Hachette xebitî. Li sala 1858ê ew careka dî vegeriya Parisê.
Li sala 1862ê ew di kitêbfiroşîyekê de xebitî, û li wê derê kitêba xwe ya yekê çap kir. Bi vî rengî, ew kevt nav cîhana edebiyatê û hevaltiya kesayetiyên wekî Édouard Manet, Camille Pissarro kir û wî Edmond û Jules de Goncourt jî naskirin. Li sala 1870ê bi Alexandrine Mélayê re zewicî û li sala 1888ê Jeanne Rozero wekî metres girt û 2 zarokên wî jê bûn.
Komelgeha Ranye
Ranye (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Ranya), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1979an de hatiye avakirin.
Di sala 1979an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 5.721 kesan.
Kokin
Kokin, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Carlipa
Carlipa, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Famîleya sorindaran
Famîleya sorindaran, famîleya rengdaran, famîleya dara rengê (Rubiaceae) famîleyeke riwekan e, di desteya yekcureyan (Gentianales) de cih digire. Bi 626 heya 660 celeb û 11150 heya 13150 cureyan, pêncem malbata mezin a riwekên Magnoliopsida ye.
Ji reng (dar)ê (Rubia tinctorum) û gelek cureyên din boyax tên çêdikin. Li Kurdistanê çendên vê malbatê digihên, ne diyar e. Hin endamên vê malbatê dar, hin jî giya û devî ne. Cara pêşîn bi navê Rubiaceae sala 1789'ê Antoine Laurent de Jussieu di Genera Plantarum, r. 196'ê de binavkiriye. Berê ji vê malbatê re digotin Rubiales Benth. & Hook.f..
Navên din ên bo vê malbatê hatine bikaranîn: Aparinaceae Hoffmanns. & Link, Asperulaceae Cham. ex Spenn., Cinchonaceae Batsch, Coffeaceae Batsch, Cynocrambaceae Meisn. nom. illeg., Dialypetalanthaceae Rizzini & Occhioni nom. cons., Galiaceae Lindl., Gardeniaceae Dum., Henriqueziaceae Bremek., Lippayaceae Meisn., Lygodisodeaceae Bartl., Naucleaceae Wernham, Operculariaceae Juss. ex Perleb, Theligonaceae Dum. nom. cons.
Montgru-Saint-Hilaire
Montgru-Saint-Hilaire, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Römhild
Römhild, bajarekî navçeya (Landkreis) Hildburghausenê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Pîrqal
Pîrqal, gundekî ser navçeya Qerqeliya Wanê ye.
Kîxam
Kîxam, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Blacqueville
Blacqueville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Rimsting
Rimsting şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Femund
Femund, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Gol dikeve rojavayê sinorê Swêdê û Parka Neteweyî ya Femundsmarka ji aliyê bakurê rojhilat ve bi golê re sînor e.
Pretor
Pretor an jî praetor (latînî: prae-ire, "pêşeng") kardarekî li Komara Romayê û Împeratoriya Romê bû. Ewna bi komîtayê gel saleke carekî dihat hilbijartin.
William Shakespeare
William Shakespeare (bixwîne: Wilyam Şeykspîr) (1564–1616) helbestvan, şanoger, şanonivîs û lîstikvanê îngilîz ê mezin e û yek ji navdartirîn nivîskarên diroka wêje û şanoya cîhanê ye. Li Warwickshireyê, Stratford-upon-Avonê ji dayik bûye.
Pretor
Heta 337 b.z. pretor ji patrîsyen tenê dihat hilbijartin. Piştre ji plebsan re jî rêyê bûna pretoriyê hat vekirin.
Di dema împeratoriyê de pretoran fermandariya artêşê û kargeriyê xakên navçeyake dikir. Ewna wê demê de ji bo çend salan dihat hilbijartin û ji pê re jî kardarî dihat dirêj kirin. Preetorek wek nimînere konsulê bû û raye bi tunî dihat didane wî.
William Shakespeare
Jiyana wî
Shakespeare dibistana navînî ya li Stradford de xwendiye, li wir fêrî yewnaniya kevn û latînî bûye, perwerdehiya wêjeya klasîk girtiye, vê jî bandor mijarên lîstik û helbestên wî kiriye. Di temenekî xort de, di 18 saliya xwe de bi Anne Hathawaya ji wî bi heşt salan mezintir re zewiciye, jê re keçek û yek kur û yek keç, cêwiyek bûye. Wî van çaxan, ji ber sedemeke ku hê jî nayê zanîn, terka Stratfordê daye û heta sala 1592'yan çi kiriye, çawa jiyaye, ev yek zêde nayê zanîn, tu agahî û belge ji qala vê demê nakin.
Shakespeare gelek trajediyên xurt û komediyên xweş nivîsîne.
Di 23'yê avrêla 1616'an de, li ciyê xwe yê jidayikbûnê miriye.
1993
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Oberhausen-Rheinhausen
Oberhausen-Rheinhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Golabad serab
Golabad serab, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Maurice Maeterlinck
Graf Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck (jdb. li Gent; m.  li Nizza) nivîskarekî Beljîkayî bû û di sala 1911î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.
Şîrvan, Xorasana Bakur (navçe)
Bajarê Şîrvanê yek ji bajarên Xorasana Bakurî (parêzgeh) ye. Bi firehiya 3789 kîlometr e ku ji bakurî bi weletê Tirkmenistan û ji başûrî bi bajarê Esferayen û ji rojhilatî bi bajarê Farûcê û ji rojavayî bi Bocnûrdê cîran e. Navenda vî bajarî bajarê Şîrvanê ye û Lûcelî jî bajareke li bakurê vî bajarî. Şîrvan bajêrekî bilind e li Xorasana Bakurî (parêzgeh) ku li newalên nêzîkî rûbarê Etrakê, navbera çiyayên Keçedax û Aladax cîh digire. Hewa û ava li Şîrvanê sar di zivistanê de û di havînê de germ û hênik e. 164 hezar kes li vî bajarî dijîn.
Maurice Maeterlinck
Jiyan
Ew di malbateke fransîaxêv de çavên xwe ji jiyanê re vedike. Hêj di zaroktiya xwe de dest bi nivîsandinê dike. Mixabin pirraniya wan berhevnake û êdî nînin. Perwerdeya dadnasiyê bidawîdike. Bi qasî demekê diçê Fransayê û li wir bi nivîskarên navdar ên wê demê re hevnasînê çêdike. Piştî demekê dirêj bi stranbêja navdar Georgette Leblanc, di sala 1919î de Renée Dahon re dizewice. Drama û amadekirinên wî di Opera û şanoyan da balê dikişînîn. Ew ji xwe re koşkekê dikire û hêj jî ew koşk bi navê wî tê binavkirin. Ji ber vandalîzm û êrîşkariya Nazî direve DYAyê û heya 1947î li wir dijî.
Şîrvan, Xorasana Bakur (navçe)
Qewmiyet
Şîrvan bajarekî Xorasanê ye ku pirranî Kurd ji sedî 60an lê dijîn. Herwiha gelê Tirk,Tat, Belûç, Lor, Tirkman û Razî jî lê dijîn.
Şîrvan
Bajarê Şîrvanê navenda Şîrvan (şaristan)ê ye û duyemîn bajarê mezin û girîng yê Xorasana Bakurî (parêzgeh) ye.Nifûsa vî bajarî li gor îstatîstîkên dewleta Îranê 82790 kes in û Şîrvan xwediyê 20878 malbatan e.