cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sing û birinc bavêj sarinc
Çêkirin
Berê goştê mirîşkê biqelînin (li ser daxwazê bikelînin), hûrik hûrik çêtî bikin. Bi ava wê birincê bidin ser, bikelînin. Pîlawê kewa xwe girt, hinekê bidin rawestandin. Di wê demê de hûn dikarin amadekariyên xwe bikin, berkeliyên din amade bikin.
Zevahiya hêşînahiyan hûrbikin. Garnîtur û lazûtê bidarivînîn (parzûn bikin), tirşînê jî hûr bikin. Gava pîlaw nermijî bû, ne pir germ, ne jî sar e, tevahiya berkeliyan (melzeme) tevlî bikin, tevdin. Rûnê zeytê û ava lîmonê berdin serê, xwê û biharatê kontrol bikin.
Tê pêşniyarkirin ku hûn bikinên servîsê bo demekê bikin sarincê. Lê bi kêfa xwe ne, êdî selete dikare were ser destexaneyê.
Teraş
Teraş (bi tirkî: Umurlu), gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Peymana Bexdayê
Peymana Bexdayê, li Baxdayê ji tirkîye, Îran, Îraq û bi tevlîbûna keyitiya hevgirt ya arab re ava bû. Di salên 1955.1958 de ava bû. Bi teybetî, mijare wê li ser parastina herêmê li gor paxta Sadabadê û xalên wê yên ku hatina kifşkirin ku bike. Di wê demê de yekitiya sovyet jî hebû. Amarîka jî tevlî wê paxta baxdadê bû. Rewşa ku di Lozanê de hate kifşkirin û ku teybetkirina wê peymane Lozanê ya herêmê ya Paxta Sadabadê li gor gîyane wê, paxta Baxdadê paxtaka awlakarî û parastinê bû.
Bandûra Amarika û Ingiliztanê tê de pirr mazin bû. Ji bo ku nehêlin ku yekitiya Sivyet jî li herêmê bicih bibe û bandûra wê bibe jî, ew parastin hate pêşxistin. Lê tirkî û Îran û Sûrî, ji wê pirr mazin sûd girtin ji bo ku li dijê kurdan bisekin in û wan bêbandûr bikin. Paxta Sadabadê di paxta Baxdadê de weke xalekê hate herêkirin. Bi wê yekê re êdî bû weke paxtaka parastin û awlakariyê ya wê paxtê ji bo wan li herêmê û li dijî kurdan. Ji bo nexweşiyên kurdên Başûrê Kurdistanê lê di heman demê de Îraqê xwe jê vekişand. Ji bo ku ew paxta Baxdadê li ser lingan bimêne, piştî wê vekişînê re Amarika tevlî wê bû bi awayekî tevger. Êdî hate berdewam kirin. Piştî Şoraşa Îranê ya Îslamê re hate ragihandin ku "îranê xwe jê vekişandiya."Lê di rastiyê de, Îranê, bi wê re meşî di demên xwe yên piştre de jî. Piştî ku Îraqê xwe vekişandibû, êdî weke awayekî nûkirina wê ya wê paxtê, CENTO tê pêşxistin. CENTO, weke deme wê paxtê ya piştre ya.
2005
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Kurdistan
14ê hezîranê – Zagros TV dest bi weşanê kir.
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Famîleya selketûran
Famîleya selketûran, famîleya pelxaçan, famîleya palxaçkiyan, famîleya tevran (Brassicaceae yan Cruciferae), famîleyeke riwekan e, di desteya Brassicales de cih digire. Di vê famîleyê de bi qasî 336 (heya 419) cins 3.000 heya 4.130 cure hene.
Dejnika qanzan (Arabidopsis thaliana), Nivîştîlok (Capsella bursa-pastoris), nivîştîloka hevanê şivan (Thlaspi arvense), mînakên ji vê malbatê ne. Gelek endamên vê malbatê li Kurdistanê jî digihên. Kelem (Brassica oleracea var. capitata f. alba), kelema sor (Brassica oleracea convar. capitata var. rubra L.), Brokolî (Brassica oleracea Italica), kelerim (Brassica oleracea botrytis), kelema brûkselê (Brassica oleracea Gemmifera), selketûr an tevrik/tevir/tivir (Brassica oleracea var. gongylodes L.), roka (Eruca sativa) ûêd gelek endamên vê malbatê bo xwarinê tên çandin.
Famîleya Cruciferae sala 1789'ê ji aliyê Antoine-Laurent de Jussieu ve di Genera Plantarum, rûpel 237'ê de hatiye binavkirin. Navê Brassicaceae sala 1835'ê ji aliyê Gilbert Thomas Burnett ve di Outlines of Botany, rûpel 854, 1093 û 1123'yê de hatiye bikaranîn.
Qerqewil
Qerqewil (navê zanistî: Phasianidae), famîleyeke balindeyan e ku tê de tîtav, mirîşk, teyrê tawiz û elok in. Herwiha ev famîle pir mezin û perfireh e ku dabeşî hin famîlên jêrîn dibe.
1991
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Montézic
Montézic, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
1900
1900 (bi hejmarên Romî: MCM) saleka bermayî bû ku li gor salnameya Gregorî roja duşemê destpêkir. Ew sala dawiya sedsala 19'an û sala despêka sedsala 20'an bû.
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Pierres, Eure-et-Loir
Pierres, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Sêbanê
Sêbanê, gundê Sêbanê (, bi tirkî: Karameşe) gundek e ku bi Qabilcewza Batmanê ve girêdayî ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Pierres, Eure-et-Loir
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Seyara
Seyara gundekî li ser navçeya Kercewsê ya Êlih ye ku ji aliyê dewletê ve di sala 90 î de hatiye valakirin.
Şêxikan
Şêxikan, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Qabilcewzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Ceferawa Çîlek
Ceferawa Çîlek gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 396 kes (85 malbat) bûn.
Permîsa Şêxa
Permîsa Şêxa, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Casoria
Casoria, bajarekî komûn ya Îtalyayê ye û yek ji bajarên herêma Kampaniyayê ye.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajarê wiha ye:
Spoy, Aube
Spoy, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
1987
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1986
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
1988
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Peymana Seedabadê
Peymana Seedabadê an jî Pakta Seedabadê, pakta ku li rojhilat weke peymaneke ku piştî muhrkirina Peymana Lozanê de hatiye bestandin. Bi taybetî, di vê paktê de li ser pirsgirêka sînoran hate sekinin. Tirkiye, Îran, Îraq û Sûrî hatibû muhrkirin. Welatên din yên herêmê jî, tê gotin ku tevlê bûne. Lê bi teybetî van welatan qatkirina Kurdistanê di paktê de kiriye mijar û li ser sekinî ne. Berî paktê jî û piştî paktê jî serhildanên kurdan berdewam kirine.
Pakte Seedabadê, di 8 temuzê sala 1937'an de hate muhrkirin. Bi taybetî, di paktê de di çerçova pirsgirêka kurdan de bi hev re gav avêtin têkirin li bin muhrê de. Li gor paktê, wê welatan, li ber kurdan û serhildanên wan yên piştre ku bibin jî, wê bi hev re tevbigerihin. Bi vê yekê re, welatên endamê wê paktê, weke Tirkiye, Îran, Îraq û Sûrî li ser peymane Lozanê re rewşa ku ji wan re welatê ku afiriya bi "herêkirina serbixwebûna welatîtiya hevdû" re li hevdû herê dikin. Bi vê yekê re, weke pakte denezendina ji hevdû re serbixwebûna xwe ya jî. Ji ber "ku kurd, di serhildanê de hena, êdî di wê paktê de hatiye kifşkirin ku wê hertimî li ber kurdan û serhildanên wan, wê bi hev re gav biavêjin û tevbihgerihin".
Di peymanê de, pirsgirêka Şetelerebê jî têde di naqabîna Îran û Îraqê de hatiye axiftin. Bi taybetî, van welatan, wê li gor paktê, wê sînorê xwe ji hevdû re bi parastan. Kurdên Rojhilat, wê nekarîban herina Başûr, bakur û başûrrojava wê kurdên bakur ne karîban herina başûr û rojhilat û başûrrojava û wê kurdên başûrrojava wê nikariban herina bakur, başûr û rojhilat. Wê sînor hildaban awlatiyê û wê ti çûn û hatin destûr ji wan re ne hatiba dayîn. Ji roja ku ev pakt hatiye muhrkirin, hate roja ma di meriyetê de ye. Hê jî, î ro jî, ew pakt di meriyetê de ye. Çend ku deme berî Komara Îslamî ya Îranê ev pakt hate muhrkirin, di demê wê de û piştî wê re jî, komara nû ev pakt ji aliyê dadî, ramyarî û her aliyên wê yên din ve da berdewam kirin. Weke peymaneka sînor ya girîng ya di nav welatên ku li Kurdistanê serdestin a.
Di xale wê ya 7'an de ku ji bi kurdan dibêje û weha nivîsêne: "Yên (welatên ku girêdayî paxtê na) ku gîrêdayîna, di nav sînorê xwe de, ku aliyên din yê paktê (welatên din) daxistina saziyên wan, aramî û pergale wan ku xira bike, û an jî ku rejîma polîtîk ji bo ku xirabike û an jî ku li ber şerê çekdarî bide meşandin, bi wê armancê avakirina rêxistin û an jî koman, pêşî li wê girtinê dihildê ser xwe ..". Armanca wê paktê, bi temamî ji holê rakirina kurdan û rewşa wan ya di dîrokê de û di demê de ya. Ev xalên wê hemû jî, hate roja me, di meriyetê de ne.
Belav
Belav, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Qabilcewzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
1990
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1985
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
11ê çiriya pêşîn – Michelle Trachtenberg, lîstikvan û modela amerîkî
Mirin
31ê çiriya pêşîn – Qanatê Kurdo, zimannas û nivîskarekî kurd
Awistralya (parzemîn)
Parzemîna Awistralya di welata Awistralya û girava Tazmanya û Gîneya Nû de pêk tê. Li bakur digehe Hevêrka Ekvatorê, li başûr digehe başûra Tazmanya 43° hevrasta başûr, li rojhelat di qincoka 153'ê rojhelat de heta qincoka 113'ê rojhaletê ye. Bi 8.500.000 km² aqarê Awistralya nêzik qasa Ewropa mezin e.
Carinan Awistralya û Zelanda Nû Guina Nû û hin giravên Arşipela Malay va Okyanûsya jî tê nav kirin.
Gel
Li parzemîna Awistralya 28,4 milon kes dijî ye. Gelî wê derê mirov dikana nola dimatî û koçer veqetîna. Dimatîye wan deran Aborjîn û hin dimatîye Tazmanya û Papûa Gîneya Nû. Ewna bi destî koçera bi piranî tune kirin. Aborjîn ancax %2an nifûsa Awistralya ne. Koçerên Awistralya bi piranî yen Dema Kolonîyan de welatên împeratoriya Brîtanya de koç kirin e.
Dozên qirkirina sîyasî
'Dozên qirkirina siyasî', gotinaka ku Kurdan ji wan dozên ku di wan de bi hezaran Siyesetmedar, Parlamenter, Rewşenbîr û Rêveberiyên kurd têde dihatina darizandin re dihat gotin bû. Ev Doz, bi armanca, jevbelavkirina rêxistiniya civake kurd û ji holê rakirina saziyên wan yên siyasî pêk dihatin. Di temenê qedexeyên li ser zimanê kurdî, li ser navê kurdî û navê Kurdistanê pêk dihatin. Di dozan de, hemû girtî kurd bûn û ji yekî jkî mafê xwe parastina bi kurdî ne hat dayin. Zimanê kurdî, bi navê "zimanekî ku nayê zanîn" dihanîn ser ziman, û rayadarên dewletê derbasî belge û dokumentên Dadgahan dikirin. Maf, ji kurdan re ji bo xwe parastinê ne hat dayin. Gelek ji wan girtiyên ku hatin girtin, bi tirkî jî nizanibûn. Lê zimanê wan kurdî jî qedexe bû.
Girabur
Girabur, Gir'abur gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
1980
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Kongreya Civaka Demokratîk
Kongreya Civaka Demokratî (tr.: Demokratik Toplum Kongresi) ji bo ku tevgera kurd hêsantir tevbigere hate avakirin.
Wekî hevserokên KCD'yê Aysel Tuğluk û Ahmet Türk hatin hilbijartin.
KCD 14 Tîmeh 2011'an de Xweseriya Demokratîk îlan kir.
Çavkanî
Malpera fermî ya Kongreya Civaka Demokratîk
1981
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
26ê kanûna pêşîn–David Motadel, dîroknas û rojnamevanê ramyarî yê alman
28ê kanûna pêşîn – Sienna Miller, lîstikvana îngilîz-amerîkî
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Bîrûnî
Bîrûnî an Beyrûnî yan jî Ebû Reyhan el-Bîrûnî (jdb. 15 êluna 973 Xwarezm - m. Xeznî) fîlozof, matematîknas, stêrnas, fizîknas, dîroknas, kîmyager û civaknasê fars bû. Li rojavayê, bi navê Alîboron û Alberûnî tê naskirin.
Bîrûnî li gundê Kath nêzî Xwarezmê (li Ûzbêkistana îro) hatiye dinyayê. Navê wî bi farisî tê wateya Berbajar. Bi şûnde navê wî li gundê wî Kat jî kirine. Ew dersên matematîk û stêrnasiyê ji Ebû Nesr Mensûr digire.
Ew bi fîlozofên weke, Îbn Sîna, Îbn Miskeweyh û mîrza Ebû'l Ebas Memûnê Xwarezmşah re hevkariyê dike. Bi Mehmûd Xeznewî re diçe Hindistanê, li wê derê zimanê wan hîndibe, hem li ser ola wan, hem jî li ser felsefa wan dixebite û pirtûkeke bi navê "Pirtûka Hindistanê" (bi erebî: Kitab el-Hind) li ser vedîtinên xwe dinivîse. Ew yewnanî, suryanî û berberî jî zanîbû. Wî pirtûkên xwe bi (zimanê xwe yê dayîkê) farisî û bi erebî dinivîsandin.
Li gor zanînan nêzîkê sedûheştê (180) pirtûkên wî hene. Heftê (70) pirtûkên wî yên esmannasiyê û bîst (20) pirtûkên wî yên li ser matematîkê hene. Lê ji van pirtûkan, bi tenê bîstûheftên (27) wan, heta roja me hatine.
Gotiye ku dinya di şeklê kûreyê de ye û dizivire. Pirtûkên wî, bi zimanekî gellek giran hatine nivîsandin, ku wî bi xwe jî gotiye ku ew pirtûkên xwe, ji bo zanyaran dinivîsîne. Hinek pirtûkên wî li zimanên rojavayê hatine wergerandin.
Çavkanî
Ana Britannica – 4. Cilt / s. 269-271
[[Kategorî:Kesên sedsala 10an\]\]
Versoix
Versoix, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Genevayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
1902
Cîhan
8ê gulanê - Li Martinique Çiyayê Agirîn (Volkanîk) Çiyayê Pelée teqiya 30 hezar kes jiyana xwe ji dest da.
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Zîndedij
Zîndedij an jî antîbiyotîk ev pola alozên siruştî û çêkirî ye ku werarê hûrzindî nehêle ya hûrzindî dikûje.
Cevad Hesarî
Cevad Hesarî gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1508 kes (283 malbat) bûn.
Malmîsanij
Malmîsanij, Mehmet Tayfun anku Mehmet Malmisanlı (jdb. 1952 li Pîranê) rojnamevan û nivîskarê kurdê zaza ye. Ew bi zazakî, kurmancî û tirkî dinivîse.
Jiyan û kar
Malmîsanij di sala 1952yan de li gundekî Amedê hatiye dinyayê. Wî xwendina xwe ya pêşîn û navîn li Kurdistanê û ya bilind (zanîngeh) jî li Enqereyê qedandiye.
Malmîsanij di navbera salên 1975 û 1981ê de di zîndanên Tirkiyeyê ve bû. Di sala 1982yan de wî bar kir biyanistanê.
Malmîsanij li Zanîngeha Sorbonne (Parîs) û Zanîngeha Uppsalayê (Swêd) beşê zimanên îranî xwendiye. Paşî wî li Zanîngeha Linköpingê (Swêd) perwerdenasî xwend. Taliyê ew ji Zanîngeha Göteborgê (Swêd) bû master.
Malmîsanij herî zêde bi zazakî, kurmancî û tirkî dinivîse. Ew yekemîn kes bû ku piştî Ehmedê Xasî û Usman Efendiyê Babijî bi zazakî binivîse. Malmîsanijî û hin hevalên xwe di salên 1979 - 1980î de kovarek bi navê Tîrêj derdixist ku bi kurmancî û zazakî bû. Di sala 1987an de ferhenga Malmîsanij ya zazakî hat weşandin. Wî herwiha Mewlûda Ehmedê Xasî û Usman Efindiyê Babijî ji alfabeya erebî kir bi alfabeya latînî û ew herdu helbestvanên kurd dan nasîn. Malmîsanijî ta niha di bi dehan rojname û kovarên kurdî de nivîsiye. Ew herwiha wek yek ji birêveberên van kovaran xebitiye: Tîrêj (Îzmîr), Hêvî (Parîs), Armanc (Stokholm), Çarçira (Stokholm), Wan (Stokholm), Çira (Stokholm). Malmîsanij sala 2005an Xelata Pîremêrdî wergirt.
Niha Malmîsanij li Amedê dijî. Malmîsanij endamek Komeleya Nivîskarên Kurd e.
Ta niha gelek ji berhemên Malmîsanij li erebî, fransî, swêdî û tirkî hatine wergerandin.
Basan, Dih
Basan (wekî Basa tê bilêvkirin; 1946: Basan, bi tirkî: Besson ) mezreyekî girêdayî gundê Dêwikê (Kılıçkaya) ye.
Êzîdiyên Basî, li der û dora Sêrt û Dêhe bûn. Dîsa: "Gundên Êzîdiyên Basî, dikevine nava wêlayeta Sêrtê li herêma Qeza Dihê (Erûhê) û çiyayên Keverê heta ava Mîrgeha Botanê. Pêşiyên Basa ji Xalta (ji Neqîba) hatine Bota û dema fermalû dibin dîsa hinek ji Basan xwe li Xaltan girtine, Minak. Sêlo ê Fariz, Ziya ê Talo,
Elizabeth Taylor
Elizabeth "Liz" Rosemond Taylor an jî bi kurtî Elizabeth Taylor (z. 27'ê reşemiyê, 1932 – m. 23'ê adarê, 2011) aktrîseke îngilîzî-amerîkayî û yek ji stêrkên sînemaya Hollywoodê ya herî mezin bû.
1904
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Elizabeth Taylor
Taylor li Londona Brîtaniya Mezin ji diya xwe bûye, lê daybabên wê amerîkayî bûn û di sala 1942'yan de dema Elizabeth 10 salî bû ew birine cîhana sînemaya Hollywooda Amerîkayê. Li wira wê dest bi lîstina li fîlman kir, gelek serketî bû û rolên mezin lîstin û li ber xelkî yek ji aktrîsên herî jîrhatî û spehî û hunerwer û bi rewîşta taybet bû. Taylor wekî yek ji aktrîsên herî mezin a salên me hat hesibandin.
1904
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Elizabeth Taylor
Liz Taylor du caran bi Oscarên "Academy Award for Best Actress" hatiye xelatkirin.
1904
Mirin
3ê tîrmehê –Theodor Herzl, nivîskar, qunciknivîs û rojnamevanekî awistirî-macarî yê ji Cihûtiyê bû.
Elizabeth Taylor
Di warê jiyana wê ya şexsî de jî gelek li ser wê hatiye nivîsandin: heşt caran şûkiriye û heşt caran berdaye; yek ji mêrên wê aktorê walesî yê navdar Richard Burton bû û Liz Taylor ligel wî du caran zewiciye. Tê zanîn ku evîna wê ya mezin Richard Burton bû. Hevaltiyeke mezin di navbera Liz Taylor û Michael Jackson de jî hebû.
Aktrîsa hêja neberdkareke ji ber lêkolîn û lêdîtina dermaneke li dijî nexweşîna AIDS'ê bû û di sala 1985'an de Weqfa Amerîkayî ya ji bo Lêkolîna li ser AIDS'ê saz kir.
Aktrîsa efsanewî ya Hollywoodê Elizabeth Taylor di roja 23'ê adara 2011'an de li Los Angelesê (DYA) çû dilovaniya xwedê.
Şêxhamza
Sêxhemze, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Horsalê
Horsale, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Herdayê
Herdaye, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
1905
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
UTC+9
UTC+9 yek Beşên Demjimêrê ye. Korea Standard Time(KST) an jî Japan Standard Time(JST) tê nav kirin. Li Rûsyayê bi biharî de heta payîzî ji bo nerîtê Demjimêra Havîn UTC+10 tê bikaranin. Ew li wan deran tê bikaranin;
1906
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Konên Aşîtiyê
Konên aşîtiyê an jî weke ku di nav xelkê de tê gotin "konên çareseriya demokratîk yên çareserkirina pirsgirêka kurd". Li Kurdistanê di Newroza 2011an de ji aliyê dayikên kurd yên aşîtiyê ve hatine avakirin. Dayikên kurd, ji bo ku pêşî li wî serê ku heya bigirin, hertimî di nav tevgerekê de bûn. Ew kirina wan ya dawiyê ya di 2011an de bû. Dewleta tirk, di wê newrozê de bidest operasyonan li ser gerîla kir û di roja komkujiya kurda roja Helebçê de roja 16 adarê 2011an de sê ciwanên kurd kuştin. Helîme Baş û Halît dag du ji wan ciwanên kurd bûn. Halît zewicî bû û bavê du keçan bû û ji Mahsertê bû. Kurdistaniyan ew weke ´pekrawanên newrozê´ himbêzkirin û wisa denezandin.
Li Kurdistanê, hê jî, zimanê kurdî li kurdan qedexe ye. Bernama komara tirk ya bişavtinê hê li ser serê kurdan di merîyetê de ya. Zarokên kurdan di dibistanan de bi zimanekî beyenî têne bi şavtin. Dayikên kurd, ji bo ku pêşî li vê bigirin û bi riyên dervî şer xwesteka xwe çareserkirina bênian rojevê, "konên çareseriya demokratîk" vedan. Lê di roja ku hatina vedan de, deme ku piştî pîrozkirina newrozê re, girseyên ku newroz pîrozkirin bê ku jev belav bibin bihev re ketine meşê de û ku bi ber konên çareseriyê ve pirsgirêka kurd ve çûn de, hêzên dewlete tirk bi leşker û polêsan re hêrîş birina bi ser wan de û bi dehan mirov birîndakirin.
Lê kurdan bi înad ew rewşa xwe da berdewam kirin. Konên xwe yên ku vekiribûn ji ku weke ´konên aşîtiyê´ têne binavkiirn, wan didina berdewamkirin.Ew kon, tenê armanca wan ew bû ku balê bikişînina ser wî şerê ku li kurdistanê heya û wî şerî bidawî bikin û çareserîyakê i pirsgirêka kurd re li herêmê bi riyên dervî şerê bê dîtîn. Di wan konan de dayikên kurd yên aşîtiyê ji destpêkê bidest rûniştinê kirin û hate ku ew kon hebûn jî, ew têde rûniştî man.
Armanca konan
Armanca konan, ev bû ku balê bikişêne ser pirsgirêka kurd û çareserkirina wê. Mirovên ku di bin konan de di rûniştin, dayikê kurd ên pîr, jin, zaro û her weha ji hemû kom û beşên din yên ku di nav civakê de bûn. Armancaka konên aşîtîyê, ku kurdan, navê "konên çareserîya demokratik" li wan kiribû, ew bû ku şerê ku li Kurdistanê dihê meşandin, were teşîrkirin. Bi wê re, êdî şer bê bidawîkirin û pirsgirêka kurd, li herêmê bi riyê aşîtiyana û bi danûstandinan(dîyalogê) were çareserkirin. Lê Dewleta Tirk, bi awayekî pirr bi şitt û tuj çû bi ser konan de, ji ber ku wê jî dît ku Şerê ku ew li Kurdistanê ku ew dimeşêne ku hat teşîrkirin.
Di konan de kirinên ku dihatina kirin
Di konan de, jin û mêr, ciwan û pîr, û her weha ji hemû komên din ên etnik û êb olî ên cuda lev dirûniştin û li ser mijarên politik, civaknasiyê, rêveberiyê, maf û azadiyê û hwd, danûstandin û nîqaş dikirin. Hema bêja her roj, di bin konan de, semîner û forumên bi kurdî dihatina kirin. Ji ber ku dewlet tirk, zimanê kurdî qadaxa kirîya, êdî bi teybetî, ji bo ew qadaxakirin were şîkandin, zimanê kurdî dihat bikarhanîn. Kesên ku ew seminer û forum didan jî, civaknas, rewşenbîr, prefesor, maomosteyên zimanê dayikê ên kurdî û hwd, bûn. Hertimî û dayimî, civatên gel ên di bin wan konan de li dar bûn.
Hêrîşên ku li konan bûn
Her roj, li konan polişên dewletê li bajerekî kurdistanê hêrîş dibirina ser konan û bi dehan mirov birîndar dikirin û dikuştin. Rojna, bi carekê re di heman seatê de li 17 bajaran hemwaxt li konan hêrîş dibûn. Ji ber ku dewlet, nîyeta wê ya çareserîya pirsgirêka kurd nebû û şerkirina bi kurdan re di rojava wê de bû, êdî wilo hêrîşî gel û konan bi hev re dikir. Konên aşîtîyê, di pêvajoya hewldana çareserkirina pirsgirêka kurd de, nêzîkatîya kurdan ya aşîtîyana bû. Kon, di ancama wê nêzîkatîya wan ya aşîtîyana de pêk hat. Di nav kurdan de, ku di dîrokî de çendî ku şer bûna ku jin bi hawavîya li ser serê xwe ya sipî, ku diketa nava wan pevçûn û şeran de, êdî ew şer û pevçûn bi dawî dibûn. Ev kevneşopîya kurdan bû. Li gor vê kevneşopîyê, di nava kurdan de, bi teybetî, yê ku ew kon ew avakiribûn, dayikên kurd bûn. Jin û dayikên kurd, bi wan konan xwestin ku li pêşîya wî şerê ku dewleta tirk li kurdistanê dimeşêne bisekin in. Xwestin ku dawî lê were hanîn. Bi wan konan re di heman waxtê de, çalakîyên weke yên xwekirina mertal li ber qadên ku lê şer dibûn jî bû. Dayikê kurd, jî çalakîya xwe re gotin ku "em dibina Mertalên Zindî li pêşîya şer li qada şer" Bi wê re gotin ku "em naxwezin ku şer bibe". Bi wê re jî, hanîna ser ziman ku "divêt ku şer di çareserkirina pirsgirêkên civakê û civatê de newê dayin". "Dew ji şer were berdan."
Nimêjên ku kurdan êdî bidest kirina li qadan kirin
Heta wê, pêvajo bi şit bû. Lê kurdan kirinaka din jî kir. Hewta rojê dewleta tirk, hertimî ol li dijî kurdan bi kar hanîya di bin navê "Biratî" û "misilmantiyê" de. Kurdan, ji bo pêşî li vê bigirin, êdî gotin em li mizgevtên dewêletê yên dîyenete tirk mêj nakin. JI ber ku di mizgevtan de, meleyên ku dewletê dişandina kurdistanê, hêrîşî nirxên civake kurd dikirin. Di mizgevtan de, şerê ku li kurdistanê dewletê dide li dijî kurdan, wan meleyan ew şer meşrû dide nîşandin. Kurdan jî, got, "mizgevt cihê ku têde îbededet were kirin û cihê têde rêz ji mirov were girtin û cihê ku aşîtîya civakê û aşîtîya di nava civatan de were parastina, êdî li dijî, wê kirina dewletê derketin û mêjên xwe li qadan li dervî mizgevten kirin. Wekî din jî, mijaraka din jî, bû sedema ku kurd êdî li Mizgeftên dewletê yên ku di wan de şer dihat meşrûkirin nekin. Ew jkî, qadaxaya li ser zimanê kurdî bû. Kurd, pirranîyên wan zimanê wan kurdû bû û ji tirkî fahm nedikirin. Di mizgevtan de jî, tenê Zimanê tirkî dihat bikarhanîn û Zimanê kurdî di wan mizgevtan de qadaxa bû.
Binere jî
Mertalên Zindî
EKG ya dirêjdemî
EKG ya dirêjdemî (EKG-DD) an Holter-EKG bikaranîna alava EKGyê ya bo demekê dirêj e. Pirranî kardiyolog 24 saetî bingeh digirin, lewra dixwazin di temamiya rojê de rewşa dil bişopînin.
Gorî pêşketinên teknîkî alava EKGyê bi nexweş ve tê girêdan û bo demeka ku bijîşk kivşe kiriye pê re dimîne.
Bijîşk dixwazin di rehetiyê de, di xewê de û di jiyana rojane de rewşê binirxînin. Bi taybetî hêz û hejmara lêdanê de zêdebûn hene an nîne tê şopandin. Ango di rîtma dil de xerabûn. Wekî tê zanîn xerabûna rîtma dil dikare di demeke nêzîk an dûr de mirina masûlkeyên dil pêk bîne.
Dîsa bijîşk beriya ku bi yekê ve rîtmker (pîla dil jî tê gotin) daynin jî pêdivî bi zanîna rewşa dil ya rojane dibînin û EKG-DDyê bikartînin.
EKG-DD grafîka rojane radixîne ber çavê bijîşk û bijîşk gelek jê sûdwerdigirin.
Bi navê Event-EKG cureyekê alavê jî heye ku ew wekî rîtmkerê tê împlantekirin û ji bo salan tê bikaranîn. Teknolojiya telefonên berikê bikartînin û heger di rîtma dil de xetereyeke mezin hebe mesajan dişînin nexweşxaneya ku girêdayiye.
UTC+4
UTC+4 yek Beşên Demjimêrê ye. Ermenîstan û Azerbaycan di biharî de heta payîzî ji bo nerîtê Demjimêra Havînê derbaza UTC+5 dibin. Ew li wan deran tê bikaranin;
1907
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Famîleya pelgerdeniyan
Famîleya pelgerdeniyan (Zygophyllaceae) famîleyeke riwekan e, di koma gindorikên keyan (Zygophyllales) de cih digire. Hin endamên vê malbata bo baxçevanî û xemlê tên çandin.
1907
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Famîleya pelgerdeniyan
Sîstematîk
Malbata Zygophyllaceae ji avhewaya tropîk û subtropîk hez bike jî, li pirraniya parzemînan digihê. Sala 1814'ê ji aliyê Robert Brown ve bi navê „Zygophylleae“ di A Voyage to Terra Australis, 2, r. 545'ê de hatiye binavkirin. Navên din ên vê famîleyê, Balanitaceae M.Roem. û Tribulaceae Trautv. ne.
Engler (1931) û Scholz (1964) Zygophyllaceae di bin heft binekom û rêzeke şax û bineşaxê de rêz kirine. Îro di bin pênc binekom, 25 heya 27 cins, 240 heya 285 cureyan de tê ravekirin û rêzkirin:
Girê Usman
Girê Usman, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gomik (cudakirin)
Çend cihên bi vî navî hene:
Novara
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
1909
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Cacas
Cacas, bajarokekî ser navçeya Qabilcewza Êlihê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Gotinekî pêşiya heye dibêjin. Cacasa Xiya, Şînasa Qulpiya, Eynerasta Xerziya. Demek berê Cacas gula xiya bû. Navenda Xiya Cacas bû. Lewra heft bavê xidê ku ji wan re tê gotin: Hemedî, Seydê, Silêmîn, Elê, Hisê, Laçê, Bavê hefta wareş çuye. Di wir de dijiyan.
Ji ber vê yekê daw o dozên gundê Xiya li Cacasê dihatin dîtin. Cacasê gundekî gellek kevn o dîrokîye ji dewrekî kevn de bûye nahiye. Dibêjin heft dêr o heft kanî di Cacasê de hene. Kanî vêga jî hene le belê dêr xerabûne dewsawan hê kifşe. Zemanê berê gundê roma bûye, ne gundê ermeniya bûye.
Taxên Cacasê
Taxên Cacasê ev in:
Gundên li derdora Cacasê
Ev her sê gundên paşî girêdayî bi navçeya Pasûrê ve ne.
Projeyên avakirina bendavan li herêma Cacasê
Di navbera wan de du heb çem debas dibin li Cacasê bı hev digîjin o diherikin ser bendava Mala Badê.
Dibêjin îro Cacas weki berê ne xweş e. Lewra xweşî bi însanetiyê ye bi biratiyêye xweşî bi yekîtiyêye bi rastiyêye ku evana tinebin hizûr tineye. Ku hizûr tinebe, xweşî li kur heye?
Testorf-Steinfort
Testorf-Steinfort şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Yûsif Ziya
Yûsif Ziya, Yûsif Ziya Beg, (bi tirkî Yusuf Ziya Koçzade Bey (jdb. Sala 1882 li Bidlîs - m. Sala 1925 dîsa li wir) siyasetmedar û newengerekî kurd bû.
Jiyan
Ji malbateke namîdar a Bidlîsê ye. Sultaniya Bidlîsê xelas dike. Serekatibiya Maarîfê, Mebûstiya Bidlîsê û endamtiya Dadgeha serxwebûnê ya Kastamonûyê dike. Têkiliya wî ya bi tevgera neteweyî ya kurd re bi xêra derdorên welatparêz çêdibe.
Siyaset
Di komelên kurd dixebite û kovarên kurdî de nivîsên wî derdikevin. Di Cemiyeta Tealiya Kurd (Komela Bilindkirina Kurdistanê) de digire. Dibe wesîle ku Cemiyeta Tealiya Kurdistanê û Komiyeya Îstiqlal a Kurdistanê (Komela Azadî a Kurdistanê)/Cemiyeta Îstiqlal a Kurd? bigihîjin hev, tevgera Azadî bi vê yekbûnê dest pê dike. Bi heman awayî di parlementoya tirk de mafên kurdan diparêze. Piştî ku li Lozanê tirk û îngilîz li hev dikin, Yûsif Ziya Beg li ser parçebûna Kurdistanê dikeve tirs û fikaran. Piştî Lozanê tevgera Azadî dest bi xebatên serhildanê dike. Yûsif Ziya di nav xebatên serhildanê de li Erzîromê tê girtin. Ew û çar hevalên wî yên serokên kurdan, ji aliyê dewleta dagirker û mêtinger roja 14ê nîsana 1925'an li sûka Bidlîsê tên dardekirin.
Thennelières
Thennelières, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Kobankî
Gotinên taybet
Hin gotinên taybet ên devokê hene, mirov bi bihîstina wan gotinan re dikare nas bike, ku ew kesê axêver ji Deşta Sirûcê ye. Ew gotin ji aliyê kurdên li Kobaniyê, Pirsûsê û Bîraçikê ve tên bikaranîn :
Hejmar
Wekî din, hinek hejmarên din ên taybet wisa ne:
Şikok
Şikok dareke bi fêkî ye. Ev riwek cureyekî hirmiyan ya çolê ye û fêkiyên wê ji hirmiyan biçûktir û toptir in.
Çaxirehmed
Çaxirehmed gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Şikok
Navên wê yên din ew in:
Çaxirehmed
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 142 kes (40 malbat) bûn.
1910
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
22ê gulanê – Jules Renard, nivîskar û rojnamevanê fransî wefat kir.
1911
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Koture
Koture (bi tirkî: Tekağaç), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Aviskiya Jor
Aviskiya Jor (1928: آوسكى / Aviskî; ), taxeke (mehel) bi ser Aviskiya Jêra Qubînê ve ye.
Les Pinthières
Les Pinthières, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
1912
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Kaçirink
Kaçirink, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Çemê Miratê
Çeme Miratê, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Malhiş
Malhiş, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Famîleya kardî û zîlgurzan
Famîleya kardî û zîlgurzan, famîleya giyaşîrk û nêrîtompizan (Araceae) famîleyeke riwekan e. Di vê malbatê de bi qasî 115 cins, 4025 cure hene. Hema bigire, li seranser erdxanê tên dîtin. Bi famîleya beqewaran re havpariyên wê hene, ango lêzim in. Li Kurdistanê bi kardîyê tê bîra mirov. Zîlên wan wekî gurzê, tompizê ne.
1913
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Caserta
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajarê wiha ye:
Thieffrain
Thieffrain, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Upahl
Upahl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Komkujî
Komkujî yan nîjadkujî yan jî jenosîd (ev peyv ji îngilîzî genocide tê, bi wateya "komkujî"), kuştina bi kom a mirovan e ku ji aliyê kesekî, çend kesan an jî dewletekê ve tê çêkirin.
Komkujî li dijî gelê kurd
Di sedsala 20an de li dijî gelê kurd bi destê rejîma be'es a Sedam Huseyn a Îraqê û hikûmetên komara Tirkiyê ve bûyerên giran ên komkujiyê hatine pêkanîn, wekî enfalkirina kurdên Başûrê Kurdistanê û bombebaranên bi gas li ser Helebceyê (1988) û komkujiyên Zîlan (1930) û Dersîmê (1937).
Burglauer
Burglauer şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhön-Grabfeld li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mala Demira
Mala Demira, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Belesewa
Belesewa, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
1914
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Amonyak
Amonyak an jî amonya, gazeke bê reng û bi bêhneke pir pîs e. Ew gaza jehrî ye, çavên mera dişewtîne û nefesê mera qutdike. Tîrbûnê amonyak ji yê bê hindiktir e.
Bi tevayî
Amonyak pir baş di avê da dihele (541 ) û baş di alkohol û asêton da dihele. Di heksan da amonyak xerab dihele.
Xeterên amonyak
Bestinek navberê 15,5 - 30 % amonyak di bê da kane biteqe. Amonyak li ser cihên canî însên yên şil wek dev û çavan diherfîne. Eger mirovek amonyak daqultîne, ew bi êşekên mezin xûnê vedireşe, pir caran jî ew mirova dimire. Eger amonyak bes 0,5 % di bê da hebe, mera pîştî 30 - 60 deqan dimire.
Îbn Erebî
Ebû Ebdullah Muhemmed ibn Elî el-Erebî el-Hatimî el Ta'î an ji Îbn Erebî, zayîn 28ê pûşperê 1165/hîcrî 17 Remezanê 560ê li Murcia, mirin 16ê sermawez 1240 li Şamê yek ji Sofî û zanayên Îslamêyê pêşin bû. Ji bo bandora wiya li ser Sofîtiyê ew wek Şeyx el-Ekber ango bi kurdî Şêxê Mezin dihat navkirin.
Jiyan
Îbn Erebî ji malbateke navdar de dihat. Bavikê wî bi Ebdulqadirê Geylanî û Îbn Ruşd ve yek ji mirovên navdarên Sofitiyê bû.
Dema ko Îbn Erebî hîn 8 salî bû, El Mûwahîdan bajarê Murcia dagir kirin û ew bi malbata xwe ve çû Sevillayê. Wî li wir dewama hevotîna xwe kir û wek hevotîna wê çaxêyê bastanî li ser tefsîra Quranê, Suneta Muhemmed pexember, Şerîetê û gramera erebî xebitî.
Volodîmîr Zelenskî
Volodimir Oleksandroviç Zelenskiy, gelek caran wek Volodîmîr Zelenskî tê nivîsin, yan jî bi navê fermî Volodymyr Zelenskyy (,, jdb. ), siyasetmedar, lîstikvan û komedyenekî ûkraynî ye ku di meha gulana 2019an de bûye 6emîn serokdewletê Ûkraynayê.
Îbn Erebî
Jiyan
Ew di 1182an de bi Îbnî Ruşd ve hev dibîne û Îbn Erebî di eserên xwe de qala vê hevditînê dike.
Volodîmîr Zelenskî
Zelenskî li Kryviy Rih, ku herêmek rûsîaxêv a li başûrêrojhilatê Ûkrayna yê ye, mezin bûye. Beriya kariyera xwe ya lîstikvaniyê, Zelenskî ji Zanîngeha Aborî ya Neteweyî ya Kîevê bawernameya hiqûqê wergirtiye. Paşê ew li pey komediyê ket û pargîdaniya hilberînê Kvartal 95 ava kir, ku fîlm, karîkatur û pêşandanên TV di nav wan de Xizmetkarê Gel çêkir û tê de rola serokê Ûkraynayê wergirt. Rêzefîlm ji sala 2015an heta 2019an hate weşandin û li Ûkraynayê pir populer bû. Partiyeke siyasiya heman navê wê pêşandana televîzyonê di adara 2018an de ji hêla xebatkarên Kvartal 95 ve hate afirandin.
Îbn Erebî
Jiyan
Di sala 1193an de wî nîvgirava îber terk kir û çû Tûnisê. Gorî gotinan di vê gerê de xocê Xizir bi wî re hevaltiyê dike û xirqayê xwe dida Îbn Erebî. Di sala 1200an de, dema ko 35 salî bû, ji bo Hecê ew li Spanyayê der dike û dihere Mekkeyê. Ew li wir sê salan dije û li wir dest bi nivisîna El Fûtûhat El Mekkiye dike. Di 1223an ew li bajarê Şamê bi şûn dibe. Ew salên umre xweyê manî li wir derbaz dike û di 22 Rebîûl II 638 /16 sermawezê, 1240an de dimire. Ew di jiyana xwe de gelek geran dike û gelek deran digere.
Volodîmîr Zelenskî
Zelenskî di êvara 31ê kanûna pêşîn a 2018an de, li gel axaftina sersalê ya serokomar Petro Poroşenko li ser kanala 1+1 TV. Kesekî ji derve yê siyasî, ew jixwe di anketên ji bo hilbijartinê de bûbû yek ji pêşeng. Wî di tûra duyem de bi 73,2% ji dengan di hilbijartinan de bi ser ket û Poroshenko têk bir. Wî xwe wekî populîst da nasîn û herwiha xwe wek kesayetek li dijî desthilatdariyê li dijî gendeliyê bi cih kiriye.
Îbn Erebî
Jiyan
Îbn Erebî çiqas di berhemên xwe de qala Wahdetî Vûcûdê nake, û cara siftê ji aliya talebeyî wî, Sedredîn Konewî tê karanîn jî ew wek damezrênerê vê tradîsyonê tê ditîn.
Volodîmîr Zelenskî
Wek serok, ew alîgirê e-hikûmetê û yekitiya di navbera beşên ûkraynîaxêv û rûsîaxêv ên nifûsa welêt de bû. Şêweya ragihandina wî bi giranî medyaya civakî, bi taybetî Instagram bikar tîne. Serkeftinên wî di nav hilbijartinên pêşwext ên zagonsaz de demek kin piştî destbikarbûna serokatî, rakirina parêzbendiya qanûnî ji bo endamên Verkhovna Rada, Parlamena Ûkraynayê, birêvebirina pandemiya COVID-19 û paşverûbûna aborî û hin pêşkeftinek di serî de serkeftinek mezin dihewîne. Rexnegirên Zelenskî îddîa dikin ku bi girtina desthilatdariyê ji olîgarşên Ukraynayê wî xwestiye ku desthilatdariyê navendî bike û pozîsyona xwe ya kesane xurt bike.
Jînenîgarî
Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy di 25ê Rêbendan 1978an de li bajarê Kryvyi Rih ya dema li Ûkraynaya Sovyetî ji dê û bavên cihûyan hate dinê. Bavê wî Oleksandr Zelenskyy, profesor û serokê Beşa Enstîtuya Aborî ya Sîbernetîk û Zehmetkêşana Komputerê li Kryvyi Rih bu; diya wî, Rymma Zelenska, wekî endezyar kar dikir. Bapîrê wî, Semyon (Simon) Ivanovych Zelenskyy, di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de di nav Artêşa Sor de (Beşa Gardiyanên 57.) xizmet kir; Bavê Semyon û sê birayên wî di Holokostê de hatin kuştin. Beriya dest bi dibistana seretayî bike, Zelenskî çar salan li bajarê Erdenetê ya Mongolyayê jiyaye, ku bavê wî lê dixebitî. Di 16 saliya xwe de Îmtîhana Zimanê Îngilîzî wek Zimanek Biyanî derbas kir û ji bo xwendina li Îsraêl desteka perwerdehiyê wergirt, lê bavê wî nehiştiye ew biçe. Paşê bawernameya hiqûqê ji Enstîtuya Aboriyê ya Kryvyi Rih wergirt û beşa Zanîngeha Aborî ya Neteweyî ya Kîevê niha jî beşek ji Zanîngeha Neteweyî ya Kryvyi Rih ye, lê di warê qanûnî de neçû xebatê.
Kariyera polîtîk
Partiya Xizmetkarê Gel di Adara 2018an de ji aliyê kesên ji şîrketa hilberîna televîzyonê Kvartal 95 ve hate avakirin, ku di heman demê de rêzefîlma televîzyonê ya bi heman navî jî çêkir.
Zelenskyy di meha adara 2019an de di hevpeyvînek bi Der Spiegel re anî ziman ku ew ketiye siyasetê ku baweriya gel bi siyasetmedaran vegerîne û ew dixwaze "mirovên profesyonel û hêja bîne ser desthilatdariyê" û bi qasî ku pêkan be, dixwaze ku rewş û şêwaza sazûmana siyasî biguhezîne.
Zelenskyy kampanyayek serokatiyê ya serketî di 31ê kanûn 2018an de bi rê ve bir bi vî kampanyayê serokê berê yê Ûkraynayê Petro Poroşenko, di nav sê-çar mehan de ji erka xwe dûr ket. Zelenskyy bi awayekî diyar hem gera yekem a hilbijartinan di 31ê Adarê de û hem jî di hilbijartinên 21ê nîsana 2019an de, bi ser ket. Yek ji sozên kampanyaya serokatiyê ya Zelenskî ew bû ku ew ê tenê yek heyamek wezîfeyê bike.
Cecilia Bartoli
Cecilia Bartoli (wek Çeçîliya Bartolî tê bilêvkirin) mezosopranoyeke îtalî ya navdar e. Bartoli di 4ê hezîrana 1966an de li Romayê hatiye dinê. Di destpêka kariyera xwe ya salên 80an de Bartoli rolên operayên Rossini dilîstin, dû re di salên 90an de jî operayên Mozart. Hêdî hêdî teknîka koloratura pêşvê dixist û îro, bê guman, yekemîn mezosopranoya bi koloratura ye û dengê wê hem geş û hem jî bi karaktereke taybet e.
Mala Mele
Mala Mele, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
1915
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Ahmet Çelik
Ahmet Çelik (z. 1986, Dêrika Çiyayê Mazî, Mêrdîn), aktorekî ji Kurdên Bakur e.
Danasîn
Sala 1986an li Dêrika Çiyayê Mazî/Mêrdîn ji dayik bû... Di 17 saliya xwe de di Derik Eğitim Tiyatrosu de 'Şanoya Perwerdehiyê ya Dêrikê' dest bi lîstikvaniyê kir. Piştî wê di lîstikên di Kiziltepe Etkin Sanat Merkezi/Mêrdîn 'Navenda Hunera Çalak ya Qoserê' û di 'Koma Şanoyê ya Şaredariya Mêrdînê' de lîstikvanî û hwd. kir. 2006an di projeya bi nave Çar aliyê min sînema (Dört bir yanım sinema) ya ku Zanîngeha Kulturê ya Stembolê bi rê ve dibir de perwerdehiya sînemayê dît. Li Zanîngeha Kulturê ya Stembolê, Beşa Têkiliya Dîzaynê - Lîstikvaniya Sînema û TV’yê %100 bi bûrs qedand. Paşê di heman zanîngehê de lîsansa bilind xelas kir. Di gelek lîstikên şano, belgefîlm, rêzefîlm û kurtefîlman de ji xeynî lîstikvaniyê jî kar kir. Vê gavê tevî lîstikvaniyê, wergêriya Kurdî&Tirkî, dûblaj, û derhêneriya dûblajê jî dike. Lîstikvan li Stenbolê dijî.
Perwerdehî
09/2011 – 04/2014 - Zanîngeha Stenbol Kültür’ê, Enstîtuya Zanistên Civakî, Programa Lîsansa Bilind ya Dîzayna Têkiliyê (Bi tez) 10/2006 – 06/2010 - Zanîngeha Stenbol Kültür’ê, Fakulteya Huner û Dîzaynê, Dîzayna Têkiliyê ‘%100 Bi bûrs (Lîstikvaniya Sînema û TVyê, Sînema, Şano, Têkilî)
Girêdanên Derve
Rûpela Fermî
Çavkanî
ji rûpela (d. 15/02/2015) ji rûpela wî ya fermî (d. 15/02/2015) (d. 15/02/2015)
Bacanreşk
Bacana reş, bacanreşk (Solanum melongena), sebzeyekî rengmor an reş e. Riwekek ji çîna Solanum a famîleya dendûreşkan (Solanaceae) ye.
Bacanê top dibin dolme. Hundirê wan dikolin û di dezî re dikin hişk dikin. Paşê bi şîvê re, nerm dikin û dikin dolmeh. Bacanê drûjnik jî dikin şîv. Tirşika bacanê, tirşîneke navdar e. Becanê bin kozê jî pirr xweş dibe û pêjgeha kurd de, cihê wê heye.
Etîmolojî
Bi sanskrîtî vatingana bûye navê wê û navên îro tevahiya zimanan de tên bikaranîn, bingeha xwe ji binavkirina kevn a aryanî digirin. Kurd ji fringiyê re bacanê sor jî dibêjin. Tê peytandin ku beriya fringî (pamîdor) ji parzemîna nûvedîtî, Amerîkayê were, kurdan bi fringiyê dizanibûne. Fringî piştî vedîtina Amerîkayê frîngî (tomatos, şamî) li cîhanê belav bûye.
Mitheng
Mitheng, Metink? gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Darabiyê
Darabiye, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
1916
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Îlalî
Îlalî an jî Îlano (?), gundekî li ser navçeya Mêzgirê ye.
1916
Zayîn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Gawistê
Gawistê, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Çay, Sason
Çay, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Hergok
Hergok, gundekî girêdayî navçeya Êlihê Kabilcevzê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
1917
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Terolar
Terolar , gundekî navçeya Mereşê ye. Gundî hemû elewî ne û bi zaravayê kurmancî diaxivin.
1919
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Beek
Beek (bi limburgî: Baek), şaredariyeke bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ve ye.
Jankovice, Uherské Hradiště
Jankovice (bixwîne weke:yankovîtse) navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradištěyê ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 476 kes e û 12 km dûrî Uherské Hradištěyê ye. Navê wê yê îroyîn di sala 1715an de lê hatiye kirin.
1920
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
1918
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
1920
Kurdistan
Serhildana Koçgiriyê
1918
Kurdistan
Têgeyştinî Rastî rojnameyeke nîv hefteyî bi zimanê kurdî ji hêla Artêşa Brîtanyayê ve li Iraqê tê weşandin.
1920
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Cûnawa
Cûnawa an jî Ceyhûnabad (Kurdîya Başûrî: Cünawa), gundekî li parêzgeha Kirmanşanê ya Rojhilata Kurdistanê ye. Cûnawa 525 kîlometre dûrî paytexta Îranê, Tehranê ye.
1918
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Cûnawa
Cûnawa li nêzîkê çiyayê Bêstûn e ku li ser vî çiyayî ji serdema şahê hexamenişî, Daryûsê Mezin nivîskên li ser zinaran hene.
Di sedsala 20an de Cûnawa gundek bû ku hejmara gelheya wê li derûdorê 100 kesî bû.
Ev gundê di dîroka çanda kurd a mîstîk de rolekê girîng leyîstiye. Kurdê mîstîk ê navdar Hacî Nemat li vir ji dayîk bûye.
Xecesor
Xecesor, gundekî bi ser navçeya Elbaka Wanê ve ye.
1921
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Thil, Aube
Thil, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Mizrê
Mizrê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şomî
Şomî, gundekî li ser navçeya Mêzgirê ye.
Charles Wilkes
Charles Wilkes (jdb. 3. nîsan 1798 li New York; m. 8. sibat 1877 li Washington) kaşîfekî Emerîkayê ye û bi keşfkirina Antarktîkayê tê nasîn.
Cihê ku Wilkes li Antarktîkayê derketibû reşayiyê navê wî lê hatiye danîn, ango Wilkesland.
Di sala 1844an da pirtûkek ku têda qala riwîtiya xwe dike weşand.
Triple H
Paul Michael Levesque (27'ê tîrmehê, 1969) gemşkarekî gemşa profesyonel (professional wrestler) e o nha l welate America djit
1922
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Çalîximaz
Çalîximaz gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Lordîn, Bêsnî
Lordîn (bi tirkî: Yeniköy), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Zaha Hadid
Dame Zaha Mohammad Hadid, (bi erebî: زها حديد, Zahā Ḥadīd, Zeha Hedîd; jdb. 31 çiriya pêşîn 1950 – m. 31 adar 2016) mîmar, hunermend û sêwiranereke brîtanî-iraqî bû ku di dawiya sedsala 20an û destpêka sedsala 21an de wekî kesayetiyek sereke di beşa mîmariyê de hate naskirin. Hedîd li Bexdayê (Iraq) ji dayik bû, lîsansê matematîkê wergirt û paşê xwe li Dibistana Mîmarî ya Komeleya Mîmarî di sala 1972an de tomar kir. Hadîd ji bona "ji nû ve vekolîna ceribandinên şikestî û neceribandiniyên Modernîzmê [...],“ wênesaziyê wekî amûrek sêwiranê û abstrakasyon wekî prensîpek lêkolînê bikardianî ku qadên nû yên avahîsaziyê derxîne holê.
Çalîximaz
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1431 kes (341 malbat) bûn.
1923
Jidayikbûn
Çiriya paşîn – Günter Dönges, nivîskarê alman
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Zaha Hadid
Ew ji hêla The Guardian ve wekî "Qiralîçeya kêşeyan" hate binavkirin, ya ku "geometriya mîmarî azad kir û bi vî awayî nasnameyeke nû ya îfadeyê da mîmariyê". Di nav xebatên wê yên sereke de Navenda Aquatics London ji bo Olîmpiyadên 2012, Muzexaneya Hunerê ya Berfireh (Broad Arts Museum), Muzexaneya MAXXI ya Romayê û Opera Guangzhou hene. Hin xelatên wê piştî mirinê hatine pêşkêşkirin, di nav de peykerê ji bo Xelatên Brit (Brit Awards) 2017. Gelek avahiyên wê di dema mirina wê de hîn di bin çêkirinê de bûn, di nav de balafirgeha navneteweyî ya Daxing li Pekînê û Stadyûma al-Wakrah li Qatarê, cihek ji bo Kûpaya Cîhanê ya FIFA 2022.
Alia Shawkat
Alia Martine Shawkat, anku Eliya Şewket (jdb. 18ê nîsanê, 1989 li Riverside, Kalîforniya) aktrîseke amerîkayî ye. Bavê wê Tony Shawkat kurdê Bexdayê ye. Diya wê jî bavekî îrlendî û dayikeke norwêcî ye.
Jiyan
Sala 1999ê di rêzefîlmekê de rol digire û jiyana wê ya aktrîstiyê jî wisa destpê dike. Heman salê di fîlmê Three Kings ê David O. Russells de rolekê digire. Di nava salên 2001 - 2002an de di rêzefîlma State of Grace de dilîze.
Sala 2005ê xelata Young Artist Awardê digire.
Bapîrê wê (ji dayikê) jî aktor bû, Paul Burke.
Antarktîka
Antarktîka yan jî Antarktîk yek ji parzemînên dinyayê ye. Li başûrê dinyayê dikeve û parzemîneke bêşêniye, ango ji xeynî zanîst û lêkolîneran kes lê najî. Li başûrê Okyanosya û Afrîkayê dikeve.
Ji vir bi qasî 200 sal berê Charles Wilkes da pejirandin ku Antarktîka ne tenê derya û bûz e, parzemînek e. Rûbera vê parzemînê 14 Milyon km² ye. Rûyê Anktarktîkayê ji bûzê (cemedê) ku stûriya wê ji 2.000´î heya 4.335m ye dagirtiye. Gelek giravên ji bûzê hene û hin ji wan salê 1-3m tevdigerin. 92 % buzê tevahiya dinyayê li Antarktîka ye.
Ev parzemîn a herî sar e. Germahî -20 heya -70C ye. Li perên parzemînê gelek ajal dijîn. Wekî Pengûen, Fok hwd.
Herçendî li Antarktîka niştecih nînin jî koda têlefonê ya Antarktîkayê +672 ye. Herwekî kodê Înternetê da jî .aq ye.
Beekdaelen
Beekdaelen (bi limburgî: Baekdale), şaredariyeke bi ser parêzgeha Limburga Holendayê ve ye.
Thors, Aube
Thors, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
1924
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Narince
Narince gundekî girêdayî Kolik a Semsûrê ye. Li Bakurê Kurdistanê ye. Gundê yê bî eslê xwe Bajêr e Gêl ango Amed hat bûn.
Penélope Cruz
Penélope Cruz Sánchez (jdb. 28ê nîsanê 1974 li Alcobendas ,Spanya ) lîstikvaneke spanî û xelatgira Xelata Oscarê ye.
Jiyan
Wê du xwişk û birayên piçûk hene:Micanica, ew jî akterek e, û Eduardo jî, stranbêje li Spaniya.
Fîlmnîgarî
Evên li xwarê navê wan filmane yên wê beşdarrî têve kirrî, têbînîn navên filmên li xwarê bi Spanî û englîzî û Almanîne nivêsîne.
Xelat û namzet
Oscar
Golden Globe Award
Primetime Emmy Award
British Academy Film Award
Screen Actors Guild Awards
Boston Society of Film Critics Award
National Board of Review
Goya
Goy ji li van sala
Europäischer Filmpreis
Broadcast Film Critics Association Awards
César
MTV Movie Award
Citroën
Citroën navê fîrmayeke otomobîlan hildiberîne ya Fransî ye. Di sala 1919'î ji aliyê André Citroën ve hatiye damezirandin û navê xwe jî ji wî digire.