cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zewaca bêdil di zargotina kurdî de
Zewaca bêdil di dilok, payîzok û heyranokan de
“ Kuriko dîno min bihîst te girt yarek Heke ji min çêtir bit, li te pîroz û mubarek Heke ji min çêtir nebit Bi te vede heft dûpişk û koremarek”
“ Gede qurba, minê bihîstîye, teyê ser mira girtîye tole yarek, Hergê min çêtire, te bimbarek, Hergê min yaxtire, bira xwedê kula Helebê, mala bavê teda bîne salê carek.”
“ Gede lawko, qurba, xema neke, xem xirabin, Cixarekê bikşîne bira xemê dilê te bela bin, De bira dayka min xêrê wayê nevîne, Çima sala îsalîn xemê dinê tera peyda kirin?”
“ Çi dareke rû gelîda, Hemû belga hevra sî da, Belkî dê û bavê min xêrê nevînin, ça destê min girtin dane mêrê bîda.”
Çend dilokan de jî keçik an jî lawik gazin û nifiran şênî û çînaran jî dikin. Dijî edet û kevneşopiyan derdikevin ku bi destê mezin, kal, şêx û pîran tn meşandin û nahêlin dilgirtî bigihîjin mirazê xwe.
“ Steyrê gundê me çiqayî pirin, Nivî lalin, nivî durin, Xêrê wayê nebînin qomsî nemamê kavlê gunda, çawa kewa gozel, kawa kubar ji mala bavê min dibirin?”
“ Ava Mûradê tê çarde bira, Ez çawa nedame xortekî çarde salî, çaxê mira, Dame gîskekî gurî nav kavira.”
“ Gede lawko me derketîye hîva sava, Hîv ungirîye, naçe ava, Bira sebeb baysê min xêrê nebînin, çawa nehîştin, xortê çardeh salî mala bavê mida bive zava.”
Minakên jêrê de jî keçik dev ji xortê delal bernade û hewîtiyê ji razi dibe.
“ Derdê dila ez danîme, Heger solî ez penîme, Heger jinî wekî bînî, dîsa ez hêwîme.”
“ Tu sorgul î, ez penî me, Derdê dila ez danî me, Bavê heft kura bî, heft qîza bî, Axirsongî ez hewî me.”
“ Ez berfa hûr kulîme, Heyata mala bavê te barîme, Tu were, sala îsalîn ramûsanekê min kerem ke, hesêbanî ez hêwîme.”
Çend dilokan de jî em rastî hezkirina neveger tên ku ji aliyê lawik tê vegotin. Ev qasî keçikê hez dike ku heta ku dilketiya wî bikeve bin dara dergûşê hêviya xwe jê nabire. Lê ji ber şert û mercên edetî ger kete ber dergûşa darîn êdî eyb û şermeke mezin e ku lê binêre. Êdî ew destçûyi ye. “ Te qemerê rû xişûşê, Zozan xweşe yalîyê Mûşê, Wezê terka çev-birîyê belek nakim heta têkeve ber darê dergûşê.”
“ Çemo, çemo, çemê Payê, Çem qerimîye, deng lê nayê, Minê sondeke isa sond xariye, terka çev-birîyê belek nakim, heta dergûşa kurîn nevê: ‘Dayê’.”
Zewaca bêdil di destanên kurdî de
Zewaca bêdil di nav destanên kurdî de herî berbiçav di destana “Binefşa Narîn û Cembelîyê Kurê Mîrê Hikariyê” de hatiye bikaranîn. Di destanê de bavê Binefşê merivekî lawaz e, destteng e lema dixwaze Binefşê bide Dewrêş Beg, lê birayên wî naxwazin xwişka xwe ji bo malê dinê bidin yekî dewlemend. Lê wexta ku Cembelî rastî wan tê û mêranîya wî dibînin û pê dihesin ku Binefşê jî ew ecibandiye, Binefşê didin Cembelî. Zewaca bidil dixwazin.
Binefşa Narîn keça Fariz Begê ye. Fariz Beg ji ber  xwinê ji êla xwe qetiyaye û konê xwe  di fêza êla Derwêş Begê de vergirtiye. Wexta ku çavê Derwêş beg Binefşê; bedewî, delalî  bejn û bala wê dikeve,  aqil û hiş ji serê wî  diçe. Derwêş beg, hemû hebûna xwe ji bo dayîna Binefşê pêşkeş dike û Fariz beg  dixwaze ku Binefşê bide wî. Fariz beg jî dil dike Binefşê bide Derwêş beg ku di êla wan de bisitirin. Di berhevokeke din de tê gotin ku bavê Binefşê, dilê qîza wî nîbe jî, dide axayekî dewlemend. Her sê birayên Binefşê pê razî nabin ku xwişka xwe ya çarde salî bidin yekî nod salî. Binefş jî hember bavê xwe radibe. Ji ber tirsa Derwêş begê konê xwe nîvê şevê de bardikin û vedigerin êla xwe.
Derwêş beg pêdihese ku reviyane, bi pêncî siwarê xwe dikevin dû wan û digihîje wan û şerekî giran dikin. Di wî şerî de du birayên wê tên kuştin, sed siwarên Derwêş beg davêjin ser birayê din, ji nişkeva Cembelîyê kurê mîrê Hikarîya ji neçîrê wan dibîne û tê hawariya wan. Zorê dide Derwêş beg û Binefşê destê wan derdixîne. Cembelî gustîla xwe dide Binefşê û xatir ji wan dixwaze diçe. Derwêş beg vî yekî wekî firsend dibîne û dajo ser wan û bav û birayê Binefşê dikuje û Binefşê bi darê zorê tîne dike jina xwe. Binefş dibêje “ Derwêş axa, tu bav û birayê minî, mar kirin tine, suxulê te bi zorye” Tê gotin ku Derwêş beg ji ber Cembelî revîyaye û Cembelî jî sond xwariye ku heta Binefşê nebîne nasekine.
Binefş bê dilê xwe, darê zorê bûye jina Derwêş beg, lema “bi gav û sehet çevê Binefşa Narîn bi hêstêrke, û dilê wê bi kule û bi girîne. Tu car li dinîyayê, di mala Derwêş-axada nakene. Şuxulê wê tev bi kîne.”
Saleke wan qediyaye û kurekî wan bûye û Binefşê navê kurê xwe daniye Cembelî. Bi navê kurê xwe sebra xwe tîne. Cembelî jî pey şopa Binefşê dikeve û rojekê rastî keriya pezê Derwêş beg tê û dikeve dilqê şivan û xwe nîşana Binefşê dide. Binefş ji ber ku Cembelî re bireve planeke datîne û kurê xwe Cembelîyê dergûşê de dihêle û evîndarê xwe Cembelî re direve. Rev ji ber zewaca bêdil wekî çareyekê hatiye bikaranîn. Revandina jina bimêr jî encama zewaca bizorê ye. Keç revandin di destana Mehr û Wefa de jî tê honandin. Her çiqasî Mehr û Wefa dilketiyên hev bin jî, Melîkşah bi darê zorê Wefayê bi kurê xwe re dibe û roja ku dewata Wefayê dibe, dilketiya xwe direvîne lê axir her du jî tên kuştin.
Çend destanan de em zewaca bêdil an jî xwesteka dilê bêdil aliyê jinê li ser mêran hatiye ferz kirin dibînin. Çawa ku keç xên ji dilketiyê xwe kesî naxwaze, xort jî xên ji dilketiya xwe kesekê ku bêdilê wî ye naxwaze. Berî ku Cembeliyê Hikarî xwe bigihîne dilketiya xwe ew di rê de rastî kesên mayîn jî tê. Carekê dilê keça şêxekî ereban dikeve Cembelî, navê wê keçikê Wedîha bûye. Wedîha bi dilekî na hezar dilî dibe evîndarê Cembelî. Ji bo ku ew û Cembelî timê hev bibînin, hev şabin, ew rêkê difikire, diçe bal bavê xwe wekî Cembelî Hilde ser karekî û di mala wan de bimîne. Lê Cembelî vê yekê razî nabe, çi dike nake ji destê keçikê nafilite. Şevekî Cembelî bi dizîka ji mala keçikê direve û pey rêça mala bavê Binefşa Narîn dikeve. Di vî beşê de keça şêxê ereban pê dihese ku wek bi zorê du dil nabine yek. Di destana Zembilfiroş de Gulxatûn jî dixwaze Zembilfiroş bi malê dinê bike yarê xwe. Çend şaxên destanê de tê gotin ku Gulxatûn hetanî mirinê li pey zembilfiroş ketiye.
Destana Kurdan ya herî qedim tê zanîn, Memê Alan, gelek kevneşopiyên kurdan yên resen û berî  misilmantiyê dihewîne. Mînak; keç û xort ji bo hilbijartina dilketiyekî/ê roja newrozê dadiketin qada cejnê û berzewac mebesta dîtina û naskirina hev bi eşkere û bi serbestî li gorî dilê xwe tevdigeriyan. Zordestî bi keç an xortan nehatiye kirin ku bêdilê xwe bizewicin. Di vî warî de serbestî û dilnermiyeke berbiçav jî derdikeve pêş me. Wexta ku Mem digihîje Cizîra Botan dibe mêvanê Çeko, Qeretacdîn û Hesen. Raza dilê xwe ji wan re eşkere dike. Pê dihesin ku dilê Mem Zînê de ye ku ev sê sale dergistiya Çeko bûye. Çeko jî dizane ku Zîn ne li wî, Mem hezdike û dizane ku evîna bêdil naçe sêrî, Çeko dev ji Zînê berdide ne bi dilêşîyek, dilrikiyekî ne ji dilxirabiyekî. Her sê bira hewl didin ku mirazê wan biçe sêrî. Lê encam de dilketî ji ber xayîntî û bêbextiyê nagihîjin mirazê xwe. Destanê de ev yeka hatiye protestokirin. Keça Bekoyê Ewan jî dixwaze Mem bixapîne û ber bajarê Cizîrê rastî Mem tê û xwe wek  Zînê nîşan dide. Dixwaze Mem bi xwe re bibe û bike mêrê xwe lê ev yeka jî naçe sêrî.
Destanên kurda dijî zewaca bêdil in, dijî zordestî û dilxirabiyê ne. Destana Şor Mehmûd û Merzînganê de jî neheqî dilketiyan tê kirin û bavê Merzînganê keça xwe nade Şor Mehmûd lema Merzîngan xwe li ser pirê re davêje avê û dixeniqe. Pirevan bûye şede. Şor Mehmûd jî bihîstina vê xeberê ew jî xwe berdide avê û dixeniqe. Pirevan bûye şedeyê bûyerê û nifirên ku Merzîngan li dê û bavê xwe kirine neqîl dike. Destana Şêx Fexr û Astî de jî, ji ber ku bavê Astiyê ev daye yekî ne bi dilê wê ye, astî ker û gêj bûye û kerba dila miriye.
Zewaca bêdil di çîrokan de
Çîrokên kurdî de jî em gelek caran rastî zewaca bêdil/darê zorê tên. Lehengên çîrokan ger keç bin ger xort gelek caran nagihîjin mirazê xwe. Ji ber destê fesad û dexesan ji hev dûr dikevin. Dawîyê de her dû bermiraz digihîjin hev û em dibînin ku mal-milk, dewlemendî, pere-pûl ewqas ne giring in. Hezkirina jidil, dilpakî, rastî, heqî her tim wan çîrokan de serdikeve. Çîrokan de qîmeteke bilind ji bo keçan hatiye danîn. Keç li hember neheqîya dê û bavan rabûye û gelek caran bi alîkariya lehengê çîrokê ku ev dilketîya keçikêye, zora stemkara û yên ku dixwazin wê bi darê zorê bibin  serî rakiriye. Çirokan de destdirêjiya li ser jinan jî hatîye honandin. Jin pakî û bi aqilîya xwe, beyî ku xwe û kesê destdirêjiyê dike rezîl bike çareyekî digere û wî belayê xilas dibe. Hinek çîrokan de jî, ye ku destdirêjîyê dike padşa an jî meleyeke û bi dek û dolaban mêrê jinê dişînin riya hat û nehatê û vê kirinê dixwazim bi darê zorê dest bidin ser jinê. Çîroka bi navê Jin û Padşa de, dilê padîşahêkî dikeve jineke mêrkirî. Mêrê jinikê leşkeriya xwe dike û padşa dixwaze jinikê re şa bibe lê jinik pakîya xwe nayê jêr û padşa wê û mêrê wê dikuje. Çîroka Jina Wezîr ya Aqil de jî, em dibînin ku jinik bi zanebûna xwe bikartîne û padşa kirina wî çawa dide şermandinê. Mele jî çev bardane jinên xelkê û dawîyê de ji ber kirinên xwe yên kirêt û helaliya jinê rezîl û rusva bûye û cîvatê ev yeka qet bi carekî nepejirandiye û ev melleyan merivên xirab û pîs hesibandiye. Di van çirokan de serketina jinê derxistine pêş. Em helaliya di nav mêr û jin de di van çîrokan de dibînin.
Ji ber gelek nimûneyên gelek çirokan de jî eşkere dibe ku heta berî çend sedsalan di nav gelê kurd de zewaca bêdil ne berbeleav bûye. Gelek çîrokan de keç li gor dilê xwe tevdigerin. Ji xwe re dilketiyekî peyda dikin, an jî berevajî vî yekî xort bi azadî tevdigerin. Ev yeka gelek destan û çîrokên kurdî de tê dîtin ku stran û dilok-heyranokan kevintir nimûneyên zargotinê ne. Dibe ku guherîna demê, pêwendiyên olî û cîvakên cinara re ev şeweya xirab ketibe nav çanda kurdan.
Xelatên Stranên Amerîkayê
Xelatên Stranên Amerîkayê, xelatên Grammy ya li ser endustriya muzîka Amerîka ye, ku piştî xelatkirinê de xelatên herî navdar in. Xelat di sala 1973'an de ji bo cara yekemîn ji aliyê Dick Clark ve hatin şidandin.
Lencan (navçe)
Lencan yek ji navçeyên parêzgeha Îsfehanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Zarrin Şehr e.
Zewaca bêdil di zargotina kurdî de
Zewaca bêdil di çîrokan de
Zewaca bêdil an bi darê zorê di çîrokan de jî gelek encamên xirab bi xwe re tîne; jinên bi yar. Sînorên çîrokan gelek fireh in. Dikarin gelek tiştên civatê de nepêkbûyî, bibin. Lema jin jî li ber nerazîbûn û bêdilbûna mêrê xwe ku sebra wan cem mêrê wan nayên, xwestiye xwe re yarekî peyda bike ku qet nebe, kula dilê xwe hinekî rehet bike, sebra xwe wê jiyana kirêt bîne. Jin ji ber ku mêrê wê ne bi dilê wê ye, xwestiye bişîne der û yare xwe re bikeve kêf û henekan. Di çîroka bi navê “Silo û Rehmo”de jinên bi yarik gelek zêde ne. Silo di gomekî de xwe vedişêre, mêze dike dor bi dor sê mêrên çîptazî, hatin gomê tevî pêz bûne. Ev kes yarikên wê jina ku Silo di goma wê de xwe veşartiye, bûye. Dema mêrê jinikê tê, diçe gomê rastî çend kesan tê. Silo mêrik re dibêje ev yarên jina te ne. Silo jî radibe diçe mala xwe jina wî derî venake, jina w jî bi yar e. Jinik yarê xwe dike kûpekî, vedişêre. Piştî demekî, mêrik vî kûpê dibe difroşe, dide cihûkî. Cihû dibêje, Silo bibe mala min, dema Silo kûp dibe mala cihû, mêze dike heft bûkên cihû her yek ji an bi yarê xwe ve ketine nav kêf û henekan. Hinek çîrokan de jî hesûdiya birayan ser keçikan tên honandin. Serpêhatiyên du birayên ezep di berhevoka A.Jaba de wisa derbas dibe. Dilê birayê mezin Hesen Axa dikeve keça bi navê Lalî xanim. Paşê birayê wî yê piçûk Çeleng Axa jî keçikê dibîne, dilê wî jî dikeve keçikê lê dilê keçikê Hesen Axa de bûye. Birayê piçûk bi dek û dolaban Lalî Xanimê ji destê birayê mezin derdixe û pê re dizewice. Zewaca bi zorê naçe sêrî, Lalî Xanim vê yekê napejirîne û jehrê dixwe, xwe dikuje.
Axurî
Axurî, Axûra an jî Mexzo Zilo (?) gundekî li ser girêdana navçeya Başanê ye. Ew gund 22 km dûrî navçeya Başanê û 67 km jî dûrê bajarê Îdirê ye.
Brietzig
Brietzig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Lisa Kudrow
Lisa Valerie Kudrow (jdb. 30, Tîrmeh, 1963, Kalîforniya) lîstikvaneke amerîkî ye, herî baş bi rola xwe ya Phoebe Buffay li ser Friends tê zanîn.
Ew ji Lee Kudrow û Nedra Stern çêbû. Piştî ku ji Dibistana Navîn a Portola qedand, wê ji Zanîngeha Vassar di biyolojiyê de mezûn bû.
Wî kariyera xwe ya komediyê wekî endamê The Groundlings dest pê kir. Yekem rola wê ya sereke di cîhana televîzyonê de wekî garson Ursula Buffay li ser Mad About You bû. Vê rola wî derfet da ku bibe yek ji lîstikvanên sereke yên rêzefîlma TV Friends. Rola wê di Friends'ê da cewika Ursula'yê Phoebe Buffay bû.Bi wî qerekterê ra di sala 1998 de xelata Emmy wergirt. (Lîstikvanê herî baş di Komediyê de).
Çelnab
Çelnab gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zewaca bêdil di zargotina kurdî de
Zewaca bêdil di çîrokan de
Di çîroka Nêçîra Çiyayê Reş de em rastî zewacên bi zorê tên ku keça pîra heftserî û dergstiya dêwê Canpolat benda lehengekîne ku wan destê neyarên zorbe azad bike. Ev yek bi destê Mîrze Mihemed pêk tê, ev keçikan bi formekî dijî zordestiyê û bêdiliya bavan, mêran derketine. Çîrokeke din de Mîrze Mihemed, keçika bedew, Çilkeziyê ji destê dêwê Canpolat aza dike û digihîne mirazê wê. Dîsa çîroka Usifê Tenbûrvan de, Usif ji ber bêbextî û dilreşiyên birayên xwe mecbûr dibe ku dêwê Canpola re keça mîrê cinan Gulbarînê bîne. Di bin mercan de Gulbarînê tîne. Dilê Gulbarînê dikeve wî, lê Usif ji ber merca xwe wê radestê Canpola dike paşê ji ber bêdilî û bêçaretiya Gulbarînê kirina xwe poşman dibe. Dev ji Gulbarînê bernade û bi alîkariya wê raza ruhê canpola hîndibin û Usif ruhê Canpola dest dixe û wî dikuje. Bi vî şêweyê her du digihîjin mirazê xwe. Wekî van lehengan Rostemê Zal jî keçên bêdilê wan hatine revandin, destê dêw û neyaran xilaskirîye û gihandiye mirazê wan. Hevberdan her çiqas di civata kurdan ya kevneşopî de tiştekî nelirêzê dihat hesibandin ev yeka di çîrokan de jî rê nedaye ku zewaca bêdil an jî biteşqele hevberdanê encam de. Ev zewac him ji bo mêr him jî bi bandorî ji bo jinê heta hetayê bûye barekî giran maye. Çend çîrokan de keçîke xwe kuştîye. Hinek çîroka de jî xwe re yarek peyda kirine. Nimûneya hevberdanê çîrokekî de tê honandinê. Zewaca Qijik û Kevokê de piştî wextekî ser zewacê re pirsgirek di nav wan de çêdibin û mebesta hevberdanê diçin ba qazî. Dawa hevberdanê dikin.
Abvank
Abvank, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Zewaca bêdil di zargotina kurdî de
Zewaca bêdil di stranan de
“Baro malmîrato min ji te re negot, tu megrê destê min rebenê merevîne, Te îro sê roje girtiye destê min rebenê Xwedê revandîye, Dergûşa ber pêsîra nazdara Xwedê maye li malê. Ez nizanim dergûşa min rebenê kî dimêjîne, Lo Baro malmîrato, îro sê roje dergûşa berpêsîra min nazdara Xwedê maye li malê Ber û pêsîra min tijî bûne, ez nexwaşim, îro ji bedhal im, halê min tunî ne De oy oy oy rebenê Xwedê ye Pêrîşanê.”
Reva bidilê keçikê jî heye û ji bo dilê bidil e, ji ber dilê bêdil. Wexta ku zewaca bêdil li ser keçikê tê ferz kirin, ji bo wê û dilketiya wê xên ji revê êdî çareyek nemaye. Rev ji alîkî de protestokirina pêwendiyên nemirovî û paşdamayînê ye. Her revek riya xelasiya jinêye û dilê bimiraz hev digihîne, riya zewacên bêdil dixitimîne. Di gelek kilaman de keçik dilketiyê xwe dixwaze ku hêj wê rênekirine bila bê û wê birevîne. Di kilama Hesenê Mala Mûsa de, dilketiyê Hesen, Hedo gazinên xwe dê û bavê xwe dike ku ji ber desttengiya Hesen lê nedanê. Lê Hesen herçiqasî kîsê wî vala be jî dilê wî fireh e û tijî ye lema dev ji Hedo bernade û wekî Hedo jî gotiye, ewqasî ji bo xwastinê hatiye-çûye sola wî qetiyaye, çilên mala bavê wê qetyane ji danînê, raxistinê, guhê diya wê qulkirine bi gotin û galegalê. Hedo xwe nagirê û dîsa dibêje “Xwedê xirab bikî mala xwedyê dilgirtinê. ..wele bi Xwedê min didinê-min bidinê,min nadinê ezê kincê xwe bişênime ser boyaxa reşkirinê, ez ê mara mêra piştî çavê reş û belek li xwe heram kim dara dinê.” Êdî xên ji revê çareyek namîne û di encamê de Hesen bi destê bira û pismamê Hedo tê kuştinê. Dawiya dilgirtinê, revandinê tim kuştin û girî û berberî talan bûn. Ev bû di Kurdîstanê de xelata heskirin û dilketinê. Ev berxwedana Hedo me dide eşkerekirin ku gava ku jinê dil nekir, her tim serê xwe natewîne û çareya xilasiyê jî digere. Em dikarin bibêjin ku her serpêhatiyeke kurd de nefreteke mezin li dijî zewacên bêdil heye.
“Min go; bila birayê min ê mezin xere bike, ayê can û bedenê xwe nebîne wax li min e. Ax min bêdilê”
“Lê lê yadê navê Xwedê  ger min nedin Hesenê Mala Mûsa, Ez ê jê re bidim soz û qiralê, yadê, lê revatinê,”
“Were mam û birano meke meke, lo lo min bidinê, wax li minê Qelingê min dêlê xwe re bigrin, urf edetê dinê, Kul bi mala we keve, çar qurişê we bimînin, hûn jî hildin bona xatirê min dêlê, sev dil ketinê Wele heger hûn min nadinê, qisem navê Xwedê Ez ê gulîyê soro bidim revandinê,”
Di strana Hesenîko de, Asê nagihîje mirazê xwe û bi  darê zorê dibe jina Xirno. Tê gotin ku Asê û Hesen gelekî ji hevudu hezkiribûn. Malbata Hesen çend caran ji malbata Asê, wê xwestibû jî qîza xwe nedabûnê. Nedixwastin qîza xwe bidin yekî ne ji eşîra wan. Lema destê Asê digrin didin Xirno yê eşîra wan. Lêbelê bi nedayînê, hezkirina wan nehatiye birrînê. Evîna wana timî lê zede bûye. Bi deng ketiye li ser hevudu kilam gotine.
Malbata Asê li gorî tore û edetên welat êşyane. Xwe di tengasîyê de dîtine, lema biryar dane ku Asê bizewicînin û bi darê zorê dane lawê Hesê Xello, Xirno, bi gotina Asê, Xirno yê pîsî heram. Her çiqasî li ser vê zewaca bêdil re gelek sal jî derbas bibin û sê zarên wan jî çê bibin jî, dilê Asê hêji Hesen de ye û kilama wan jî hêji berbelav bûye. Paşê şerê cîhanê ya yekem destpê dike û Xirno jî neçar dimîne mala xwe bar dike û ber bi başûr diçin. Wexta ku li ber birekî pez re derbas dibin, dengê şivanekî dibihzin ku kilama Hesenîko ku li gor gotina Asê li ser gotibû dibihîzin.‘Ev Xirno yê ku heyanî wê kêlê, wê seetê, wê tawê, weqas, bi salan ew strana jina wî li ser merivekî, li ser evîndarê xwe Hesen gotîye, guhdarî kirîye bêdeng maye. Wê demê di wê taxê ra, jibona wê yekê, wê bûyerê teng dibe, bêxûlq dibe. Pir û pir li hal dikeve, ruhê wî di bedena wî hilnayê. Di dilê xwe da dibêje “hela li min û vê ecêba giran, derdê min ji min ra bes nîne, di vî halî de ez bi weqas rojane ji cih û cangiyê xwe ewqas dûr ketime, ewqas diltengiya min heye, lê vire jî ev kilama tê gotinê. Min digote ka ev kilam li cihê me hebû, li wê derê dihate gotin. Li wir ma? Ez dibînim û dibihsim ku heyanî vira jî hatiye. Ma qey li her derê jî ez ji vê kilamê xilas nabim?”
Xirno êdî tehemûl nake û dixwaze ew jina ku wî heznake û dayîka sê zarokan bikuje. Zarokê ku hêj yek salîye li ser pişta Asê dide datînê û bi sê gulleyan berê canê Asê dide û cinyazê wê li erdê dihêle û riya xwe didomîne. Zewaca bêdil dîsa naçe sêrî û Asê seb xatirê kilama Hesenîko dibe qurbanî.
Di strana Xalê Cemîl de jî em rastê zewaca bêdil tên û hawara Werdem Xanimê, lawakirina wê ji ber mêrê wî ku bi qelenekî zêde daye, jê re dibêje “Xalê Cemîl ez gune me”  tu bandorê li ser zava nake.
Xalê Cemîl, Xalê Cemîl, Xalê Cemîl Xalê Cemîl wez gune me Lo lo Xalê Cemîl min heyrano, Welle tu extiyarî dîno wez gede me, Lo lo Xalê Cemîl emrê te çûye çil û şeşan Wez çarde me Lo lo Xalê cemîl malşewitiyo Ji min veger, wez stûxwar û bê çare me, Xalê Cemîl malşewitîyo Wez ne parîyê devê murdarê fena te me, Xalê cemîl wez gune me.
Keçikeke çardeh salî ji ber zewaca bêdil serî rakiriye lê dê û bavê xwe na, mêrê xwe yê bi qelen hatiye dayîn lawa dike, lê wisa xûyaye girî û gazinên keçikê tu çare nake û dilê Xalê Cemîl de tu dilnermiyekî pêknayîne. Werdem xanim ji ber qedera xwe bi tenê dikare straneke bîne holê.
Lo lo Xalê Cemîl malxirabo wele tuyê ji min gerabe tu mezin î li şûna xalê min î Lo lo Xalê Cemîl tu mezin î li şûna bavê min î Lo lo Xalê Cemîl ez gede me malxirabo wele tu mezin î Lo lo Xalê Cemîl tu yê nebe sebebê lo lo qedera min î xalê Cemîl ez gune me, Xalê Cemîl, xalê Cemil lo lo ez birîndar im Wezê birîndarê destê kesê kal im oy…
Jin herçiqasî hewl bide jî zane zewaca bêdil veger ne mimkûn e. Ev wekî “qeyda hikumatê”ye.
Heger min bizanibûya qedera min ê serê, Kotî, şindoqê heramê heramê mêran bûya, Ezê danê sibê rabûma ser postê nimêjê, Minê qameta miriyê herdu tiliya cotê bikira, Çevê vê qederê, rebiyo, Rebiyo, Rebiyo, Xwedawo, ez evdê te nebûm, min çi kir? Te yê kirasekî êtîman bêmil û bêpastî anî li min kir, Te nîkaha vî kurê kerê, mînanî qeydeke hikumatê, anî lingê min kir. Te derd û kulê dinyayê temamî top kir, Sê payek da temamî, du payek para min kir. Dîsa zewaca ne bi dilê keçikê kilama “Sînanê Kiriv” de derdikeve pêş me û dilketiya Sînan, Sakîne ji ber ku malbatên wan kirîvên hevûdu ne, li ber edetên kirîvatîyê,  Sakîneyê nadin dilketiyê wê Sînan. Dil û hebandin qeydeyên edet û kevneşopiyan nahesibînin lema Sakîne dijberê edet û rêzikên cîvatê derdikeve û Sinan dixwaze ku wî birevine. Lê destê Sînan nayê û narevîne û Sakineyê didin yekî din û Sakîne her çiqasî bi zorê mêrkirîbe jî dilketiyê xwe re dibêje “ Sakînayê bê Mamo bûye ji masiyakî spî ji masiyên Gola Hîmo, welleh bê bavê rûh dê diya tor avêtin lo ji xwe re girtin lo.” Sakîne ji ber evîn û şewata dilê xwe car caran nifiran Sînan  dike û dibêje “Şûrê Şamê me li pişta teme lo”,  car caran jî  agirê dilê xwe nagire û dibêje “de tu yê xema nekişînî, Sakînayê bê Mamo soz û qirarê dide, ger ez bimirin ji  axa sar re me, ger ez bimînin lo ez ya te me.”
Gazin li pey daxwazên pêknehatî dibin. Gelek caran daxwazên mêran bi cih tên lê kêmcaran her tişt li gor daxwaza jinan dibin lema gazin hema bêje ji layê jinan hatine kirin. Piştî zewaca bêdil keçik gazinên xwe dilketiyê xwe dike çima nelezandiye ku mirazê wan bi cî bihata. Kilana “Têlî”yê de xûyaye. Têlîyê digo; “Lê kuliya zimanê te nexwaribû, ava reş bi çavê te nehatibû, tiliya min bi çavê te re neçûbû, rokî teyê heval û hogirê dora xwe re bigota dilê min ketî Têlîyê. Wê gavê min û te, me hevdu birevanda, tu yê ji min re bibûya malxê, wezê jî te re bibama kevanî û bermalî. Wele tuyê vê sibê li hal û demê min napirsî. Ez ê ketim bext û tora vî kalê heftê û heştê salî, rojê carê mirin çêtir e, ji min ra ji vî halî, Têlî, were Têlî.”
Gelek stranan de ji ber bêçaretiya kur û keçan ji destê dê û bavan gazin û nifir li wan hatine kirin. Car caran jî gazin û nifir wekî di kilama Sînanê Kirîv de lawik tê kirin ku nikaribûye keçikê birevîne an jî bixwaze ji ber vê yekê bûye nesîbe yekî ne ji dilê wî û dibe ku heta hetayê vî derdê binale. Car caran jî lawik piştî çend salan dilketiya xwe dihêle, yeke din re dizewice û wexta ku keçik vê bêbextiyê dibihîze kerba kula dilê xwe dide der û ji ber hezkirina kûr dev ji lawik bernade û ger jina lawik jê çêtir be berdestiya wê jî qayîle, lê keçik dîsa jî bêbextiya lawik dide rûyê wî. Strana Lawikê Metînî de jî keçik şeva berê dewata xwe, xwe davêje ber bextê dîya xwe ku xeberekê Lawikê Metînî re bişîne ku bê, wê zewaca bê dilê wê rizgar bike û bigihîje dilketiyê xwe. Lê dibe ku berê de xeber şandibûye û lawik nehatibûye lema gazinan jî jê re dişîne dibêje;
“Eger tê min dixwaze bila delo bê min bixwaze, Heger tê min direvîne bila bê min birevîne, Heger min narevîne sibê wê min rêkin Ay feleka me xayîn e, welle me dixapîne me re nayê.”
Bi vê yekê keçik mecbûrî zewaceke bêdil dibe û heta hetayê di dil de dinale.
Dema keçikê dil kir, bêtirs dikare bi dilşahî memikên xwe pêşkeşî delaliya canê xwe bike. Di merc û hoyên zewaca bêdil de, êdî keç vê comerdiyê nîşan nadin, ewqas “sîngvekirî” nîn in. Memik para kê ye? Bersiva vê pirsê bi daxwaziya keçê ve girêdayiye, di serpêhatiya Hecî Mûsa û Gula Ermenî de,… Gulê naxwaze bibe jina Hecî Mûsa, dilketîkî wî heye, navê wî Miqsî ye. Ev keça ermenî enînivîsa xwe ji zû de kifş kiriye: “…heta ez li darê dinyayê sax bim, cot memikên min wê ji Miqsîyê lawê apê min re be…”
Gelek stranan ku ji zarê jinan hatine gotin de, jin gazinên xwe mêrên xwe dikin û em pêdihesin ku zewaca xwe ne qayîl in. Jin wan wekî mêr napejirînin û navên nexoş li wan dikin wekî ; dewar, kund, kundo, şindok, çepel, mêrê kotî-mirdar, mêrê herifî, nemêr, pintî, serhevde, miskînî heramî mêran,serjinik …û hwd. Ev jinan her tim çaverê dikin ku dilketiyên wan bên û ji ber mêrên kotî, gazî ‘gede lawik’ên xwe dikin lê gede lawikê wê jî newêrek derdikevin.
Gelek stranan de jî keçik bêyî daxwaza wê, didin kesekî dûrî malbavê wê û xerîbekî. Dibe ku keçik zimanê wan jî nizanibe. Di kilama “Dewranê” de keçik gazinan dike ku ew nedane berdilka dilê wê ku heft salî de dilê wan hev de ye, bi êzîdikî serhedê mehr kirine. Dibêje ku, îro di êvara xwedê de derdê dilê xwe re dibêje, pê re dimire. Kilameke din de jî gazin dê û bav tê kirin û tê gotin; “lawikê mal di gund de, me dil tê de, ez xwestime, nedane. Xwedê bi dê û bavê min re qebûl neke, qet qehir mede, ez dame kotî mîskînî nemerdî heram î mêrê xirab.” Li ser de zêde dike û dibêje ku “ Minê ji derdê dilê rezîl, nexşê Çîn û Maçînê tev jibîr kir, min kotiyê mêra ra tu mal nekir.” Dinya keçikê reş û tarî bûye û dibêje “ne sax im, ne mirî me.” Kilameke din de jî jinik dilketiyê xwe re dibêje “de were teresê kuçkê mêrê min bikuje.” Di van stranan de jî xuya dibe ku jin ji ber zewaca bêdil gelek xemgîn û dilsar in. Derd û kulên xwe di dilê xwe de veneşartine, wekî stran û kilam derbirîne. Dibe ku xên ji vê yekê tiştek din jî destê wan nehatibûye.
“Destê min negirtin nedane Ahmedê Şivîn, Dane neviyê Temoyê axê, Kalê heftê salî, Mêrê sê jina Îşev, şeva çara dora min e, Va kopeka çawa bûye mexmûnê ber tendûrê”
“ sîng û berê xelkê delal usa ne, Mîna birincê Ûlexanê, Mîna dimsê di leganê, Meriv xwe ra qorî bike, Berê vê biharê, Kotî dewarê mêra rabe, Kerî garanê xwe berdanê.”
Di kilama ‘Hey Narîn’ de dîsa keçik dilketiyê xwe re gazinên mêrê xwe dike ku mêrê wê kal e û ew keçikekî xama ye, nazik û  delalî ye, sing û berên wê jî wisa ne. Dibêje ku kopegê mêrê wê li ser sîng û berê wê hilke dike lê kûr dinale û dixwaze ku li gor şerîeta dînê Mihemed mehra wê û serê kotiyê mêrê pîs bila betal be.
Nifirên ji boy zewaca bêdil
Zewacên bêdil her dem di navbera mêr û jinan de bûye mijara nîqaşê. Di gelek kilama de jin ji mêrê xwe yên xerab gazinan dikin.Gelek caran jî nifiran dikin, ji van nifiran de bavê keçikê bi xwe jî para xwe distînin. Helbet ev yek ne belasebeb e. Jin di temenê piçûk de hatine zewicandin. Ew zewac bi piranî zewacên bêdil in. Mêr gelek salan ji keçikê mezintirin yan jî keçik ji bo qelen hatiye dayîn.
Heçî kesê dila dila sar ke, Xudê kula Şamê, Helebê, mala bavê wanda çar ke, Biharê ne ga be, ne golik be, mala bavê xwe pişta kûsî bar ke Nifirên mezin li mêrên ku careke din zewiciye hatiye kirin. Ji bo jinekê, yek jî bobelatên mezin “Hewitî”ye. Tu jin bi dilê xwe naxwaze ku mêrê wê careke din bizewice. Lê hin mêr cara duyemîn dizewicin û jinê tînin ser jinê. Her du jin di malekê de hev nakin. Pev diçin. Her du jin jî mexdûr dibin. Jina pêşî jî ji ber vê bêbextiya ku lê hatiye kirin nifiran li mêrê xwe dike.
Di kilama “Sîno” de jina wî ber wî digere ku li ser wê re nezewice ku bi êşa hewîtiyê nekişîne û wiha dibêje;
“Sîno qurban min ji te re çi go lo tu xeyîdi, Lo lo dilê min xerîbi çi xereca li min nema lo lo tu’b şewitî, Dilê min go te li delawê re çi zerar dît, li ser min re dizewicî De meke, meke, meke lo lo dilê min xerîbî, lo lo dilê min evdala Xwedê xirab meke.”
Di kilama Ehmedê Ronî de jî, Besna nifiran li dê û bavê xwe dike ku lê nedane Ehmed, dane yekî xwedanê heft jinan, heftê salî, diran tune dêv de û dibêje ku bila dê û bavê min xêrê bikin, ayê qet nebînin.
Ez naçime Meqlûbê Şêxan, meqlûbê sotî Ez li hêre nabim de dê mala xwe barkim Dê biçime wî gundê Hizarcotî Îşalla çi kesê mabeyna min û bejna bilind Çavên reş û belek enya kal û gewer baxivit Ez dil nahêlim çi nifirat bikim Bo xatirê Xwedê û Nebiyê Ummetê Axlevê/serê biharê lê bimirît şivanê pez Çirya ewilî lê bimirit her du gayên cotî.
Zewaca bêdil meteleok û gotinên pêşiyan de
Metelok û gotinên pêşiyan neynika civatê ya ceribandinên salên dûr û dirêj in. Piştî gelek rûdanên wekî hev, hatine gotin û bûne rêzik, gotin û şîroveyên zêde kurtisandine û ketine formake sade û têr û tijî. Helbet zewaca bêdil jî para xwe vê yekê girtiye. Di van metelok û gotinan de jî wekî nimûneyên din dilmayîn, nefret û kîna li hember zewaca bêdil hatiye derbirîn. Li jêrê çend metelok û gotinên pêşiyan hatine rêzkirin. Me dest neda rastnivîsa wan ku reseniya gotinê biparêzin.
Çavkaniyên dîjîtal
Şakiro, Huseynê Mûşî, Karapetê Xaço, Şakiroyê Mûşî, Gulîstan Perwer
Îhsan Colemêrgî
Îhsan Colemêrgî, nivîskarê kurd e. Di sala 1944an de li Colemêrgê hatiye dinê. Li Amedê dibistana mamosteyi xwand. Çend salan mamosteî kir. Hinek kovar û rojnaman de li ser mîtolojiya kurdî û dîroka Colemêrg nivîsên wî derketine.
Gelîkura
Gelîkura   gundekî ser navçeya Kerborana  Mêrdînê  ye.
Otho
Otho di sala 69 de împeratorê Romê bû.
Asnières-la-Giraud
Asnières-la-Giraud, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Parsaniyan
Parsaniyan , gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Parsaniyan 332 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 60 e.
Êsfinê
Êsfinê, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Chanteau
Chanteau, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Leo von Caprivi
Georg Leo Graf von Caprivi de Caprara de Montecuccoli (24ê Sibatê, 1831 - 6ê Sibatê, 1899), leşkerê dewletê ye ku piştî Otto von Bismarck di navbera 1890-1894 de bû serokwezîrê Almanya.
Kariyera leşkerî
Wî li Berlînê xwend. Di sala 1849an de dikeve leşkeriyê. Di sefera Awistirya de di 1866an de beşdarî komîteya Artêşê yekem bû. Di şerê duyem a Fransa-Prusya de, di komîteya Artêşa 9emîn de wekî serokê komîteyê karkir. Ew hem li dora Orléans û hem jî berî Metz beşdarî şer bû. Di sala 1883an de wekî fermandarê behrê hate tayîn kirin. Di dema vê wezîfeyê de, wî di Reichstag de nûnertiya hêzên behrê jî kir. Di sala 1888an de dest ji erkên xwe berda. û piştre wekî fermandarê korpusê hate wezîfedarkirin.
Kariyera siyasî
Bismarck di wan salan de wek xalîgirê wî dihat dîtin, ji ber ku jêhatîbûnên xwe yên rêveberiya bilind îsbat kir û tu têkiliyên wî bi tu partiyeke siyasî re tune bûn Di Adara 1890an de wek kamslêr û wezîrê karê derve hat wezîfedar kirin.
Serkeftina wî ya yekem wekî kanslêr di Tîrmeh 1890an de bû ku Brîtanya û Alçanya li Afrîkayê peymaneke berfireh hate îmzekirin. Piştî ku li Rojhilata Afrîka û Nîjerya siyaseta êrişkar hate terikandin û di berdêla Helgoland de daxwaza Zengibar hat terikandin, partiyên kolonyalîst dest bi hovane êrîşî serokwezîrê nû kirin. Peymanên bazirganî yên bi Awistirya, Romanya û dewletên din re Peymana Anglo-German a 1890an şopandin. Bi saya van peymanan, Împerator Wilhelm II pesnê eşkere yê Wilhelm stend û navê gurê wî hate dayîn. Piştî wê, bi êrîşên domdar ên berjewendîyên çandinî re rû bi rû ma. Wî hewl da ku hêza xwe bi piştgiriya lîberal û partiyên din ên ku berê li dij derketibûn bidomîne. Tevî ku ji nû ve rêxistinkirina artêşê di meclîsê de bû sedema krîzê, lê wê rêkeftin bi serfirazî qedand. Lêbelê, wî dema ku leşkeriya xwe kurt kir dijminahiya hin leşkeran bi dest xist. Di 1892 de, dema ku wî pêşnumaya perwerdehiyê derbas nekir, ku wî parastina xwe kir bi îdiaya ku pirsgirêka di rojevê de hilbijartina di navbera Xiristiyanî û Ateîzm bû, rewşa wî bi giranî hate hejandin. Wî ji Serokwezîrê Prûsya îstifa kir. Di dema êwirmendê Almanyayê de, Count Eulenburg ne razî bû, û di Çirî de mîrek her du jî ji kar derxist.
Îsa
Îsa, (jdb. 4 – 30 yan 33ê yê ) pêxembereke yekxwedayî ye ku di sedsala yekem de rêberê dînî yê Cihû'yan ne ku li Roma yê jidayik bûye û wekî kesayeta navendî ya Xirîstiyantiyê ye. Gelek Xirîstiyan bawer dikin ku Yêşû Mesîh, enkarnasyona Xwedê ye ku di Peymana Kevn tê behs kirin. Ji ber ku Yêşû li gorî Peymana Nû bi navê Yosef (Ûsiv) bavekî wî yê dinyayî hebû, di civata Cihûyan de "Yêşûyê wekî kurê Ûsiv" tê naskirin.
Leo von Caprivi
Kariyera siyasî
Wî salên dawiya jiyana xwe bi tevahî ji civakê dûr kir.
Îsa
Xirîstiyan bawer dikin ku Yeşûa sê roj piştî mirina xwe yê bi giradana xaçê ve vevejiya û civata ku wî damezrand diguherre Dêra xirîstiyanan. Li gorî doktrînên xiristiyanan, Yeşûa ji keçikeke bi navê Meryem hatiye dinyayê ku ji aliyê Rihê Pîroz ve hatibû emilandin gelek keramet kir, paşê dêrê damezrand û di dawiyê de bi girdana bi xaçê ve mir ku gunehên mirovatiyê bibihûre û careke din dîsa hatiye vejandin û heta hatina xwe ya ji nû ve hilkişiyaye ezmanan.
Leo von Caprivi
Kariyera siyasî
Ew di Crossen mir.
Îsa
Dema yek dibû key, an pêxember, an serokkahîn, ew dihat meshkirin, yanî rûnekî taybetî li serê wî dihat dan.
Fumichon
Fumichon, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Îsa
Serkanî
Serkaniyên li ser jiyana Îsa Mesîh ên herî girîng û kevin, nivîsarên Metta, Markos, Lûkas û Yûhenna ne. Metta û Yûhenna şagirtên Îsa Mesîh bûn; Markos û Lûka şagirtên Mesîh rû bi rû naskirin.
Îsa Mesîh di Quranê de
Quran dipejirîne ku Îsa ji Meryema keçik çêbû (19:16-33) û dibêje ku wî kerametên nedîtî kirin (5:110). Ew Mesîh e (3:45) û Tewratê erê dike (3:50). Navê wî "Peyv ya ji Xwedê" û "Ruh yê ji Xwedê" tê gotin (4:171). Yên ku baweriya xwe bi wî nayînin, dîwana wan wê bê kirin (4:159). Li gor Quranê Îsa Mesîh pêxemberekî mezin e, lê Muhemmed Pêxember gotinên pêxemberan û nivîsarên Peymana Kevin û Peymana Nû yên li ser Mesîh rast hesab nekirin. Hin dibêjin nivîsar bi xwe hatine guhertin (îspata vê yekê tune), an jî ew xelet tên şîrovekirin (5:47/51; 4:169/171; Tabarî, Ibn Xaldûn).
Jiyana Îsa Mesîh li gora xirîstiyaniyê
Îsa Mesîh li welatê Îsraîl, li Beythlemê (bajarê Dawid) ji Meryema keçik çêbû (Metta 1) û li bajarê Nisretê mezin bû. Çaxê Yûhennayê imadkar derket û xelk îmad dikir, Îsa jî hat ba wî û ji aliyê wî ve hat imadkirin (Metta 3). Di wê gavê de Ruhê Xwedê li ber çavê hemûyan hat ser Îsa û li ser wî ma. Piştî vê yekê Îsa ji aliyê Îblîs ve hat ceribandin, lê bi ser ket û ma bê guneh (Metta 4).
Îsa ji bo sê salan li Celîlê, li Cihûstanê û li derên din Mizgîniya Xwedê da bihîstin. Bi ser ku wî peyva Xwedê ji gel re digot û gelek keramet jî dikirin, li dawiyê gelê wî ew red kir.
Dema ew hat Orşelîmê (Qudsê), ew li gor daxwaza serwerên Cihûyan ji aliyê Romayiyan ve hat xaçkirin (Metta 27). Wek ku wî berê gotibû, piştî sê rojan ew ji nav miriyan rabû (Metta 28), xwe nîşanî şagirtên xwe da û piştî çil rojan vegeriya ezman (Karên Şandiyan 1). Wî soz da ku ewê li dawiya demê vegere û wan ên ku li pey wî diçîn, bibe ba xwe (Yûhenna 14:1-4). Di Roja Dawî de ewê dîwana hemû mirovan bike (Metta 24-25).
Şagirtên Îsa Mesîh
Îsa Mesîh diwanzdeh şagirt hilbijartin, da ku ew tevî wî bin û ji wî hîn bibin (Metta 10:1-4). Piştî hilkişîna Îsa Mesîh a ezmên, Xwedê Ruhê Pîroz da wan (Karên Şandiyan 2) û bi qewata Ruhê Xwedê ew çûn her derê û Mizgîniya Îsa Mesîh didan bihîstin (Karên Şandiyan 8-28). Di nav şagirtan de yên herî nasdar ev in: Petrûs, Aqûb û Yûhenna.
Îro li hemû dinyayê ji du milyar mirovan bêtir Xiristiyan hene; heyf û mixabin gelek ji wan ji hînkirina Îsa Mesîh dûr ketine.
Hindareya Îsa Mesîh
Îsa Mesîh Mizgîniya hatina «Padîşahiya Xwedê» dida (Metta 4:17). Pêxemberên berê gotibûn ku Xwedê wê xilaskarekî (Mesîh) bişîne û di dema Îsa de, gelek mirov li hêviya vî Mesîhê Xwedê bûn. Îsa got ku ew bi xwe ew Mesîh e (Yûhenna 4:25-26). Keramet û gotinên wî yên bi qewet ev yek eşkere dikirin: Wî gelek mirovên nexweş sax kirin û sê mirovên mirî rakirin (Metta 9; Lûqa 7; Yûhenna 11). Wî dikarî gunehên mirovan jî efû bike (Metta 9). Îsa dixwest ku mirov tobe bike, ji gunehê xwe vegere û jiyaneke nû bistîne (Marqos 1:14-15). Yê ku Mizgîniya Mesîh a li ser Padîşahiya Xwedê qebûl dikir, diviyabû Îsa Mesîh Xudanê xwe jî qebûl bike.
Îsa ji şagirtên xwe re li ser jiyaneke nû digot a ku li gor daxwaza Xwedê ye (Metta 5-7) û gelek caran bi meseleyan hînî wan dikir (Metta 13; Lûqa 15).
Di Tewratê de emrê herî mezin ev e: «Ji Xudan Xwedayê xwe bi hemû dilê xwe, bi hemû canê xwe û bi hemû hişê xwe hez bike» û: «Wek ku tu ji xwe hez dikî, ji cîranê xwe hez bike.» Îsa ev tam qebûl kir û mana vê hê bêtir şîrove kir (Metta 5:17-48). Xelkê li gotinên wî yên li ser hezkirina rast şaş ma: Wî ne bi tenê got ku mirov ji dijminê xwe hez bike (Metta 5:44), wî bi xwe jî weha kir (Lûqa 23:33-43).
Peyvên Îsa Mesîh bi desthilatî û bi qewet bûn û gelek mirovan ji xwe dipirsî, ka ew kî ye. Hinan digot ku ew yekî dînî ye. Hinan digot ku ew pêxember e. Hinan ew qebûl kir, lê dixwestin, ku Mesîh bi zorê li hember dijminên gelê xwe rabe; çaxê dîtin ku Îsa ev yek nekir, dev ji wî berdan. Hinên din jî ew û Mizgîniya wî ji dil û can qebûl kirin.
Îsa eşkere got ku ew ne wek pêxemberên din e (Metta 22:33-45, Yûhenna 10:7-18) û hin bi hin şagirtên Îsa têgihîştin ku Îsa bi xwe Mesîhê Xwedê ye.
Çend caran Îsa Mesîh ji wan re eşkere got ku divê ew bimire (Metta 16; 17; 20), lê wan ev yek fêm nedikir. Lê belê Îsa dizanibû ku Xwedê ew şandiye, da ku li gor gotina Îşaya pêxember di ber mirovan de bimire (Îşaya 52-53), da ku mirov ji gunehan û ji mirinê xilas bibin (Marqos 10:45; Yûhenna 10:11).
Piraniya serwerên dîn li hember Îsa rabûn. Sedem ev bû ku Îsa rexne li wan dikir; wan bi adet û hîndariyên xwe, mana emrên Xwedê xera dikirin û barên giran datanîn ser pişta mirovan (Metta 23).
Ji ber ku di nav xelkê de bandora Îsa mezin dibû, serwerên dîn ditirsiyan ku hukumdariya wan wê ji wan bê standin (Yûhenna 11:47-53). Wan şêwira kuştina Îsa dikirin û bi alîkariya şagirtekî wî, ew girtin. Li ber dîwanê çend şahidên derewîn rabûn, lê şahidiya wan hevdû negirt; lê belê çaxê Îsa got ku ew "Kurê Yê Pîroz, Mesîh" e, wan ev kirin sedemê kuştina wî (Marqos 14:53-64) û ew anîn ber Pîlatosê walî. Bi ser ku wî sedemê kuştina Îsa nedît jî, wî ew da xaçkirin (Lûqa 23:1-25).
Gemert-Bakel
Gemert-Bakel, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Îsa
Hindareya Îsa Mesîh
Serwerên dîn dizanibûn ku Îsa li ser rabûna xwe ya ji nav miriyan gotibû. Ji ber vê yekê nobedar şandin ber gora wî (Metta 27: 62-66), lê Îsa rabû, ji gorê derket û hat nav şagirtên xwe (Mat 28). Piştî ku ew çil rojan di nav wan de ma û hînî wan kir, ew hilkişiya ezmên û li wir li aliyê Xwedê yê rast rûnişt; ewê li wir be, heta ku ew dîsa vegere.
Meseleyên Îsa Mesîh
Xaniyê yê aqilmend û yê bêaqil: Metta 7:24-27,Erdê qenc û neqenc: Metta 13:3-8, Paleyên Rez: Metta 20:1-16, Rezvanên xerab: Metta 21:33-41, Deh keç: Metta 25:1-13, Telant: Metta 25:14-30, Roja Dawî: Metta 25:31-36, Sameriyê qenc: Lûqa 10:30-37, Dostê ku nîvê şevê tê: Lûqa 11:5-8, Dewlemendê bêaqil: Lûqa 12: 16-21, Xulamê hişyar: Lûqa 12:35-40, Şahneyê dilsoz: Lûqa 12:42-48, Şîva Mezin: Lûqa 14:16-24, Kurê windabûyî: Lûqa 15:11-32, Mirovê dewlemend û Lazar: Lûqa 16:19-31, Fêrisî û bacgir: Lûqa 18:10-14
Kerametên Îsa Mesîh
1. Rakirina miriyan
2. Qenckirina nexweşan
Yekî kotî: Metta 8:2-3, Deh zilamên kotî: Lûqa 17:11-19, Yekî felcî: Metta 9:2-7, Du mirovên kor: Metta 9:27-31; Jineke qof: Lûqa 13:11-17, Yekî lal û cinoyî: Metta 9:32-33, Zarokekî cinoyî: Metta 17:14-18, Gedarîniyên cinoyî: Metta 8:28-34, Nexweşê 38 salan: Yûhenna 5:1-9, Yê ji zikmakî kor bû: Yûhenna 9:1- 41 û gelekên din
3. Kerametên din
Çend gotinên Îsa Mesîh ên bi nav û deng
«Hûn dizanin ku serekên miletan serdestiyê li wan dikin û giregirên wan jî hukumdariya xwe li ser wan dikin. Lê di nav we de wê ne weha be. Di nav we de, kî ku bixwaze bibe yê mezin, divê bibe xizmetkarê we. Û di nav we de kî ku bixwaze bibe yê pêşî, divê bibe xulamê we. Çawa ku Kurê Mirov (= Îsa) jî nehatiye ku jê re xizmet bê kirin, lê hatiye ku xizmetê bike û di ber gelekan de canê xwe berdêl bide.» (Metta 20:25-28)
«Werin ba min, ey hemû yên westayî û bargiran, ezê rihetiyê bidim we. Nîrê min deynin ser stûyê xwe û ji min hîn bibin, çimkî ez nerm û ji dil nefsbiçûk im û hûnê rihetiyê ji bo canê xwe bibînin. Çimkî nîrê min hêsanî û barê min sivik e.» (Metta 11:28)
«Ez şivanê qenc im. Şivanê qenc ji bo miyan canê xwe dide.» (Yûhenna 10:11)
«Vejîn û jiyan ez im. Yê ku bawerî bi min anîbe, miribe jî ewê bijî. Û her kesê ku dijî û baweriyê bi min tîne, qet namire.» (Yûhenna 11:25-26)
Heşda Şebî
Heşda Şebî, Yekîneyên Çalakbariya Gel bi kurte (YÇG), yan jî Hêzên Çalakbariya Gel (HÇG) ( Al-Hashd al-Sha'abi), rêxistina ji 40 milîsên binasîna sîwanî ya dewleta Iraqê pêk tê, wekî ku bi taybetî komên misilmanên şiî û misilmanên sunî ne, tevî ku li wir kesên xiristiyan û êzidî yên baş jî hene. Yekîneyên Çalakbariya Gel ji bo Mûsilê dijî Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAIŞ) hatiye avakirin. Wezareta Karên Hundir di hezîrana 2014an de bi rêxistineke ji aliyê yekgirtina milîsên heyî di bin "Komîteya Çalakbariya Gel" ve ava bû. Yekîneyên Çalakbariya Gel ji bo binpêkirinên mafên mirovan ên li hemberî sivîlên sunî û xwînrijên mezhebî hatine gunehkarkirin hatiye dîtin.
Di 19 kanûna pêşîn 2016an de, Serokkomarê Iraqê Fuad Masum qanûna ji aliyê parlamenê di meha çiriya paşîn de derbas bû, cihgirtina YÇGê tevî hêzên çekdarên li wî welatî de pejirandin. Bi vê beralîkirinê de, YÇGê niha bi fermandarê giştî yê hêzên çekdarên neteweyî û dê êdî ji bo hemû komên siyasî an civakî yên girêdayî ye.
Taliş
Taliş (bi talişî: Tolışon; bi farisî: مردم تالش‎‎; bi azerî: Talışlar) yan Toliş yan jî Talî, neteweyeke îranî ye    ku li ser peravê başûrê rojava yê Deryaya Xezerê di navbera Azerbaycan û Îranê de dijîn. Pîraniya wan zimanê xwe dizanin lê gelek ji wan hene ku tenê bi zimanê azerî û farisî diaxivin. Taliş bi taybetî misilmanên Şiîtî ne û li Azerbaycan dijîn, kesên sunnî jê li Îranê dijîn.
Xaziyana Jêrîn
Xaziyana Jêrîn, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Taliş
Esil
Gelê Taliş xwe wek neviyên Kardûsî dibînin. Ev gel li basûrê rojavayê zeryaya qezwînê dijiyan, herêma wan digihişt heta Erdebîl û Zengan. Dibe ku navê Deryaya Kaspiyan jî ji vî gelî hatibe.
Ziman
Di talişî du zaravayên serekî hene, ya bakur li Azerbaycan û Îranê tê axaftin, ya başûr li Îranê tê axaftin. Lê zimanê wêjeyê hîn jî azerî û farisî ne.
Bêdirav
Bêdirav, bêpere navê seleteyek e. Seleteya lowiyan (fasûlî) e. Li Serhedê jê re bêdirav, bêpere dibêjin. Ev nav çawa derketiye, kes nizane. Pirraniya seleteyên pêjgeha kurd wisa bi rengdêran navan digirin.
Amadekirin
Lowiyan bikelînin (bixaşînin). Ji wê stekanek lowiyê veqetînin. Yên mayî li makîneyê bixin. Ew lowiyên we veqetandiye, bixin badiyekê. Tehîn, sîra kutayî û ava nîvê lîmonê tevlî bikin, tevdin, jê çencekê amade bikin. 1 stekan lowiya xwe bixin bindanka xwarinê. Pîvazê hûrê navê bikin û bexdenûsê bixinê. Sosa we çêkiribû berdin serê. Herwiha rûnê zeytê jî.
Îsota sor tîke bikin, bi tevî zeytûnan têxin bindankan. Sirkeya xwe jî pê werbikin û bînin ser destexaneyê.
Gêrka Cehfer
Gêrka Cehfer   gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Bad Liebenwerda
Bad Liebenwerda, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Brandenburgê ye.
Durdat-Larequille
Durdat-Larequille, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Mobareke (navçe)
Mobareke yek ji navçeyên parêzgeha Îsfehanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Mobareke ye.
Halveliyan
Halveliyan, gundekî girêdayî navçeya Çewlîgê Gêxiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gilze en Rijen
Gilze en Rijen, şaredariyeke bi ser parêzgeha Brabanta Bakur a Holendayê ve ye.
Çamurî
Çend cihên bi vî navî hene:
Xalta
Xalta, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
1793
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Berlîn
Berlîn, paytext û bajarê Almanyayê ye ku ji aliyê rûerd û nifûsê ve bajarê herî mezinê Almanyayê ye. Bi 3 700 000 şêniyên xwe li gorî nifûsa di nav sînorên bajêr de ye, bajarê herî qerebalixê yê Yekîtiya Ewropayê. Berlîn yek ji şazdeh eyaletên Almanyayê ye û ji aliyê Eyaleta Brandenburgê ve hatiye dorpêç kirin û bi Potsdam, paytexta Brandenburgê ve girêdayî ye. Navenda bajêr a Berlînê ku nifûsa wî derdora 4 500 000 kes e, piştî Ruhr devera duyem ê herî qerebalixê li Almanyayê ye. Herêma paytext Berlîn-Brandenbûrgê bi qasî 6.2 mîlyon niştecih lê dijî û piştî herêmên Reyn-Ruhr û Reyn-Main sêyem herêma metropolê ya Almanyayê ye.