cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asîda deoksîrîbonukleyî
Duhendebûna nîvparezî
Meselson û Sthal ezmûnê li ser ADN ya bakteriya bi navê E.colî de saz kirin. Ji bo şopandina ADNyên nû,15N (Nîtrojena giran) bi kar anîn. Li siruştê nîtrojena asayî, ya 14N e. Hemû bazên nîtrojenî yên nukleotîdan di pêkhateya xwe da nîtrojena aseyî, ango 14N lixwe digirin.
Di navika nîtrojena asayî de 7 proton û 7 nêtron heye. Nêtronek 15N-yê zêde ye, ango 7 proton û 8 nêtronê 15N-yê hene. Ango 14N û 15N îzotopê hev in. Ji ber ko nêtronekî wê zêdeye, 15N wekî nîtrojena giran tê navkirin. Taybetmendiya 15N-yê ev e ko, mîna 14N-yê bi hêsanî tevlê çêkirina bazên nûkleotîdan dibe. Zanyar jî ev taybetmendiya 15N-yê ji bo nîşankirina ADN-yê bi kar anîn.
Di destpêka ezmûnê de zanyar îyonên amonyumê (15N H4)+ didin bakteriya E.colî û rê didin ko bakterî bi dabeşbûnê pir bibe. Bakterî ji bo debaşbûnê ji dorhêla xwe nîtrojena di nav amonyuma giran digirin û ev nîtrojenê di çêkirina nukleotîd û proteînên nû de bi kar tînin. Bakterî di nav dorhêla 15N-yê de gellek nifşên nû çê dike, êdî ADN-ya hemû bakteriyan 15N lixwe digirin.
Xwêya bi navê Sezyum klorûr (CsCl) ji bo cudakirina ADN-ya 15N ji ya 14N tên bi kar anîn. Xestiya Sezyum klorûr û ya ADN-yê wek hev in. Xestiya herduyan jî 1.710 g/cm3 e. Xestiya ADN-ya giran 1.724 g/cm3, ya ADN-ya dureg (hîbrîd) jî 1.717 g/cm3 e.
Zanyar ji bakteriyên 15N-yê hinek bakterî digrin û di nav dorhêla 14N-yê de diçînin. Bakterî di dorhêla 14N-yê de bi qasî 4 nifşan pir dibin.
Zanyar di her nifşê de ADN-ya hinek bakteriyan ji xaneya bakteriyan der dixin û dikin nav Sezyum klorûrê. Paşê, Sezyum klorûr, di nav lûleya ezmûne de bi santrîfujê bi qasî 20-30 seat tê santrîfujkirin. Di vê demê de ADN-yên di nav Sezyum klorûrê li gor giraniya xwe di lûleya ezmûnê de rêz dibin. Zanyar giraniya ADN-ya her nifşê didin ber hev.
ADN-ya herî giran li binê lûleyê, ya asayî (a sivik) li jorê lûleyê ya durreg jî di navbera herduyan de kom dibe.
Bi vê ezmûnê hat piştrastkirin ko ADN bi awayekî nîvparezî (bi înglîzî: semiconservative replication) duhende dibe. Piştî duhendebunê, molekula ADN-ya nû ji zîncîrek nû û zincîrek kevn (zincîra bineratî) pêk tê.
ADN-ya xaneyên navikseretayî (prokaryotî)
Bakterî û arkea, zîndewrên navikseretayî ne. Di xaneyên navikseretayî de navik tune, loma kromozom di nav sîtoplazmayê de belavî ye. Bi gelemperî, tenê kromozomek bazineyî yên navikseretayiyan heye, lê hin bakterî kromozoma xêzî (linear) lixwe digirin. Hin corên bakteriyan jî ne yek lê du an jî zêdetir ADN-ya bazinî lixwe digirin. Ji ber ko ADN ya navikseretayiyan bi proteîn dorpêçî nîn e, kromozomên prokaryotiyan ji ne wek kromozomên navikrasteqînan (êkaryot) ê. Kromozoma navikseretayiyan bi şeweyî bazineyî (xelekî) ye û wekî kromozoma bazineyî (xelekî) an jî ADN-yê navikseretayî tê bi nav kirin.
Her wekî hemû zindewerên din, ADN-ya bakteriyan jî 4 cor bazên nîtrojenî lixwe digirin. Nukleotîd li gor zagonên Chargaf rêz dibin. ADN-ya bakteriyan jî bi şeweyî lûlpêçêhevcot e.
Ji xeynî ADN-ya navendî, di xaneyên bakteriyan de hin perçeyên ADN-yê jî heye. Ji van perçeyên bazineyî re tê gotin plazmîd (bi înglîzî: plasmid). Ne yek lê gellek plazmîd di xaneyên bakterî de cih digirin.
Di dema duhendebûnê de, di ADN-ya bakteriyan de tenê yek orjîn (destpêka duhendebûnê) peyda dibe, ev destpêka duhendebûne ji 100-200 nûkleotîdan pêk tê. Li vê bêşa duhendebûnê ya ADN-yê de bendên qels ên hîdrojenî pir e. Piraniya bazên tewawker A=T ye. Loma duhendebûna ADN-yê ji vir dest pê dike. Pirtikên Okazakî yên li ser zincîra ADN-ya navikseretiyan ji yên navikrasteqiyan girtir in (1000 - 2000 nukleotîd). Duhendebûna ADN-yê jî ji ya navikrasteqiyan leztir rû dide.
Hereş
Hereş, gundekî bi ser Herîra navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dêrkê, Sersink
Dêrikê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Pfakofen
Pfakofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Oissel
Oissel, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
19ê tebaxê
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Pîcîk
Pîcîk, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Birnêbilax
Birnêbilax, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Louesme
Louesme, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dêrî
Dêrî (Pêşmal ango bervank) Wekî nîv etekî ye. Rengê wê diguhere. Li hev qurmiçandiye û bi piştanekê li dora navtengê tê girêdan. Lê hertim 2 dêrî bi hev re li berdibin. Yek wek bervank (pêşmal) û yek jî wek nîv eteke (paşmal) tê liberkirin. Her du jî, ji yek cawî(qumaş) tên çêkirin.
Tavrişî
Tavrişî Dişibe şalê(davêjin ser an jî milên xwe), Tavrişî ji Şala Kurmancî siviktir û teniktir e. Ew bi qumaşekî sivik tê çêkirin. Jinên mezin li xwe dikin.
Penca Elî
Penca Elî, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Bingen, Baden-Württemberg
Bingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kesên ku di 2022an de mirine
Va ye lîsteya kesên navdar ên ku di 2022an de çûn ber dilovaniya Xwedê.
Şara Toksin
Şara Toksin (Tosin): Modeleke pir kevn e niha pir kêm tê bikaranîn. Ji gelek rengan pêk tê rişî bi rişî ye. Ji cawên buha çêdibe û kesên dewlemend didin serê xwe. (navê gelek jinên kurd ên Qafqasya, li ser navê Toksin in. Ev yek jî nirx û cihê vê şarê diyar dike)
Kesên ku di 2022an de mirine
Lîste bi vî awayî tê çêkirin: Meh û roja mehê ya mirinê (an jî roja ragihandina mirinê), nav, temen, etnosîte yan hemwelatî, sebeba navdarbûna wê/wî li gorî rêbazên Wîkîpediya kurdî, sebeba mirinê û çavkanî-serçavk.
Piştab
Piştab, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Omonville
Omonville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Pyotrê Mezin
Pyotr I, Pyotrê yekem yan jî Pyotrê Mezin (bi rûsî: Пётр I Великий, Pyotr Velîkî; jdb. 30ê gulanê/9ê tîrmehê 1672 li Moskoyê - m. 28ê kanûna paşîn/8ê sibatê 1725 li Sankt Petersburg), çarekî Ûrisêt bû.
Lawê çar Aleksey Mîxaîlovîç ji Natalya Kîrîllowna Narîşkîna ye. Bi darê zorê desthilatiyê ji bira û xwîşkên xwe distîne û di sala 1696an de bi tenê li ser text dimîne. Pyotrê Mezin di zexmkirina împeratoriya Rûsyayê de reformên bêhempa kiriye. Derketiye gera Ewropa û li wir çî dîtiye, xwastiya li Rûsya jî ava bike. Piştî vegera xwe bingeha artêşeke xurt davêje û girîngiyê dide hêza deryayê. Ji Ewropa gelek zanyar, hosta, endazyar hwd tîne û li seranser Rûsyayê nûvejînek pêk tîne.
Richard I
Richard I ya bi kurdî Rîşarê Şêrdilî (, ; jdb. ; m. ) keyê navdar ê Înglîz ê ku di salên 1189–1199î de desthilatî kiriye ye.
Rîşarê Şêrdilî di derdikeve text. Heman salê dest bi sêyemîn azadkirina sefera Yarûşelîmê dike. Ji Ewropayê hêzeke xurt li dijî serokê cîhana Îslamê Silhedînê Eyûbî berhevdike. Di vê seferê de bisernakeve lê wekî Kîpros gelek cihan dagirdike.
Rîşarê Şêrdilî keyeke mezin û girîng î di dîroka Înglîzan de. Xwedî karîzmayek mezin bûye.
Herbertingen
Herbertingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Jeanne d'Arc
Jeanne d'Arc (1412 - 30'ê gulanê, 1431), bakîreya Orleansê, ezîzeya parêzvan a Fransayê û lehenga netewî jî tê zanîn. Jeanne, di şerên sedsalê de, welatê xwe li li hemberî dagirkerên Îngîlîz parastiye û wekî din fermandariya vê berxwedanê kiriye û birêve biriye.
Bavê wê Jacques d'Arc cotkarek bû. Navê diya wê Isabelle ye. Jeanne ji malbateke 5 zarokan a 3emîn bû. Jeanne di 6`ê çileya 1412`an de li bajarê Domremy ku cîranê beşê hawirdora Champagne û Lorrainne'yê ye, tê dinê. Zarokatiya wê li çolter û şepalên gund, bi çêrandina pezê bavê xwe derbas dibe. Ew di heman demê de ji diya xwe bi guhdarkirina çîrokên dînî, derbarê dîn de agahî bidest dixe. Di karên malê de bi nîşandana hûnerê xwe mezin dibe.
Li gorî rîvayetê, Jeanne dema ku dibe 12 salî, dest bi bihîstina dengê ezîz Michael, ezîze Catherine û ezîze Margeretê kiriye. Êdî bawer dike ku ev deng ji aliyê xwedê ve jê re hatiye şandin. Dengên jê re tê, ferman dide ku `Welatê xwe ji Îngîlîzan rizgar bike, alîkarî bide Qraltiya Velîaht û textê Frensî bilind bike û ev karên ku bike `Mîlsyona wê ya pîroz e`.
Her wiha ev deng jê re dibêje ku porê xwe qût bike, kincên mêran li xwe bike û xwe bi çekan bixemilîne...
Di sala 1429`an de Îngîlîz, bi alîkariya hevalbendên xwe Burgonya'yî, hemû Fransayê heta Parîs û Bakûrê Loireyê dagir dikin. Frensî, ji ber xemgîniya ku bîhîstine û ji ber nebûna serokê xwe, gelek kêm li ber xwe didin.
Li ser wan keyê Îngîlîz Henryê 5ê, doza keyaniya Fransayê dik.
Jeanne, destpêkê fermandar û piştre jî velîaht ji bo bikaranîna hêza wan razî dike. Piştî ku ji îmtîhan û azmûnên bawermendan derbas dibe, dibe fermandara yekîneyeke leşkerî ya sed kesî. Jeanne, di şerê Orleansê de, ji yekîneyan re dibe pêşeng û bi awayekî mûcîzevî, li dijî Îngîlîzan serkeftinê bi dest dixe.
Pfatter
Pfatter şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Jeanne d'Arc
Di deverên cûda cûda yên welêt de tevlî şerê li dijî Îngîlîzan dibe. Piştre Jeanne, diyar dike ku divê velîaht, weke Charlesê 7ê taç bide serê xwe û bi vî awayî Velîaht razî dike. Di merasîma taçkirinê ya li katedrala Reimsê tê çêkirin, li cem Key cîh digire û bi vî awayî tê şehnazîkirin. Di sala 1430'an de, dema ku Compiegne ya li cem Parîsê diparast, ji aliyê Burgonyayiyan ve zeftkirin û radestî Îngîlîzan tê kirin. Îngîlîz, Jeanne di serî de bi efsûnbaziyê ji ber ramanên wê tewanbar dikin. Her wiha ji ber ku xwedî ramanên li dijî baweriya dêra Xiristiyan e û kincên mêran li xwe kiriye, radestî rêxistina Dêra Rouenê tê kirin. Dadgeha Girêdayî Rêxistina Dêrê, van ramanên Jeanne weke suç dipejirîne Di encama vê dadgehê de Jeanne tê mehkûmkirin û di 30`ê Gulana 1431`ê de, bi darekê ve tê girêdan û bi saxî tê şewitandin.
Jeanne D`arc dema tê şewitandin, keçeke 19 salî ye. Lê belê Charlesê 7ê ji bo rizgarkirian Jeanne'yê nakeve nava ti hewildanan. Di sala 1456`an de rûniştineke duyemîn tê vekirin û tê îlankirin ku Jeanne bê suç e. Dêra Xiristiyan, Jeanne d'Arc, di sala 1909'an de derdixe mertebeya ezîzetiyê û di sala 1920`an ve ev yek bi fermî tê pejirandin.
Keledoş
Keledoş, keldoş xwarineke pêjgeha kurd e. Li herêmên Serhed, Botanê pirr tê xwarin.
Ji koma xwarinên sîr û mastê ye. Li hin deveran cuda bin jî, ji keşkê tê çêkirin. Dahn, nok, goşt û giyayên ku zivistanê hişk dikin, tevlî hev dikin û dikelînin. Ku hazir dibe nan hûrdikin û li ser nan dikin û tê xwarin.
Li Serhedê ji sîr û mastê çêdikin. Berkelîna wê nan an pelhevîrka badayî (hin caran dagirtî), sîr, mast, îsota reş, rûn, xwê ye. Îsota reş di nava rûnê qijilandî de bi ser de dikin.
Li Çewlîg, rojhilatê Kurdistanê, Sêwas û gelek deveran ji dêvla nanê pişirandî, şikevaya pêçandî û dagirtî bikartînin. Li Kanîreşê jê re sîrapel dibêjin, hinekê cuda ye ev.
Ridêniya
Ridêniya, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Metroya Madrîdê
Metroya Madridê, (bi spanî: Metro de Madrid) pergalek veguhastina bilez e ku ji bajarê Madrîd a paytexta Spanyayê re dixebite. Pergal 14emîn pergala derbasbûna bilez a herî dirêj a cîhanê ye ku bi dirêjahiya pergalê digihîje 293 kîlomêtreyê. Di navbera salên 1995 û 2007an de ew di wê demê de di nav torên herî zûtirîn ên li cîhanê de cihê xwe digire, ku bi gelek metroyên Asyayî yên wekî Railway Transit Mass, Metroya Şanghayê, Guangzhou Metro, Metroya Pekînê, û Metroya Delhiyê re pêşkepiyê dikir.
Dîrok
Di 19ê îlona 1916an de bi biryarnameyeke keyaniyê plana 4-xet ji bo afirandina metroya Madrîdê hate pejirandin. Endezyarên ku plan amadekirin Mendoza, González Echarte, û Otamendi paşê dest bi pêvajoya berhevkirina 8 mîlyon pesetan kirin ku qonaxa yekem a projeyê, avakirina Xeta 1 ji Sol heta Cuatro Caminos dest pê bike. Carlos Mendoza bi Enrique Ocharán, rêveberê Banco de Vizcaya re têkilî danî û bi şertê ku gel 4 mîlyonek din jî soz bide 4 mîlyon peseta pêşkêş kir. Mengemor ji bo ku gel razî bike bexşê bidin, broşûrek weşand. Mengemor, ji 4 milyon pesetên ku hewcedariya wan hebû tenê 2.5 milyon peset berhevkirin. Key Alfonso XIII mudaxele kir û 1.45 milyon peseta pereyên xwe razandin.
Qonaxa yekem a avakirinê di sala 1919an de qediya. Jiber ku xet di beşek teng de hate çêkirin dirêjahiya platforma rawestgehan 60 mêtre bû. Berfirehbûna vê xetê û avakirina du yên din piştî 1919an de piştî demek kurt destpêkir û Metroya Madrîdê di 17ê Cotmeha sala 1919an de ji aliyê Key Alfonso XIII ve hat vekirin.
Hohenbollentin
Hohenbollentin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
20ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Belhomert-Guéhouville
Belhomert-Guéhouville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Paxo
Paxo (bi tirkî: Bayramyazı), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Mantidae
Famîleya balbalokan (bi latînî, Mantidae) yek ji mezintirîn famîle ye di nav koma Mantodea de. Tê de cureyên balbalok an hesîkên xwedî hene.
Jacob Elordi
Jacob Nathaniel Elordi (jdb. 26ê hezîrana 1997 li Brisbane, Queensland, Awistralya)  lîstikvanekî awistiralyayî ye. Ew ji bo rola wî di fîlmên ciwanan ên Netflix de The Kissing Booth (2018) û The Kissing Booth 2 (2020), û rêzefîlmê HBO Euphoria (2019 - niha) tête nasîn.
Jiyana berî
Jacob Elordi di 26 Hezîran 1997 de li Brisbane, Queensland, Awistralya ji dayik bû û kurê John û Melissa Elordi ye. Ew bi eslê xwe Bask e. Heya wî sê xwişkên mezin hene. Ew li dibistana navîn li St. Kevin's College li Melbourn û paşê li Nudgee College li Brisbane xwendi bû. Ew ji ciwaniya de ji lîstikvaniyê re bal kişand û beşdarî gelek dramayên dibistanê bû.
Mulk, Dîlok
Mulk, gundekî ser navçeya Şahînbeya Dîlokê ye.
Werîndas
Werîndas, gundekî bi ser navçeya Westana Wanê ve ye.
Perîcan
Perîcan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Berchères-Saint-Germain
Berchères-Saint-Germain, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
21ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Pistebêglû
Pistebêglû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pielenhofen
Pielenhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kêsan
Kêsan, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Percy Liza
Percy Liza (jdb. 10ê gulanê 2000, Chimbote) lîstikvanekî goka pê (futbolê) ê Perûyî ye. Percy Liza yek ji baştirîn lîstikvanên ciwan ên futbolê li Peru hate binav kirin.
Lucenay-le-Duc
Lucenay-le-Duc, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Qereman
Qereman yan jî Qehreman (bi tirkî: Karaman), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Berchères-sur-Vesgre
Berchères-sur-Vesgre, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Stanley Kubrick
Stanley Kubrick ( - ) derhêner, senarîst, filmçêker û wênesazê amerîkî.
Herdwangen-Schönach
Herdwangen-Schönach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Hugues Capet
Hugues Capet (Hûgo Kape tê bilêvkirin), (jdb. 938 - m. 996) yek ji keyên navdar ên fransî ye. Di nava salên 987 heya 996î de desthilatî kiriye.
Hohenmocker
Hohenmocker şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Palderin
Palderin, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kûbik, Dutax
Kûbik, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Ningde
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.821.996 kesî
Zîwa Pîramîs
Zîwa Pîramîs, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zalîhê
Zalîhê, Zalîḧê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lucey, Côte-d'Or
Lucey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Hohentengen
Hohentengen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mekirdan
Mekirdan, gundekî bi ser Herîra navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Regenstauf
Regenstauf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Talbendlî
Talbendlî, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Zêwa Seyda
Zêwa Seyda, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bérou-la-Mulotière
Bérou-la-Mulotière, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Tobzawey Sedîq Beg
Tobzawey Sedîq Beg, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
22ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Parçe Qişlaq
Parçe Qişlaq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
22ê tebaxê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Inzigkofen
Inzigkofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kentzlin
Kentzlin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qereşêx, Qowanciyan
Qereşêx (bi tirkî: Sarıbuğday), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Parçe Qişlaq Eher
Parçe Qişlaq Eher, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Illmensee
Illmensee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Superman
Superman navê kesayeteke xêzeçîrokan ye ku di 1930an de ji hêla her du amerîkan  Jerry Siegel û Joe Shuster ve hate afirandin û yekem xuyangiya xwe bi teşeya ku îro em pê dizanin di 1938 de çêkir. Ev fîgûr di dîroka xêzeromanê de yekem superlehengê yekem e, celebek xêzeromanê damezrandiye û yek ji koma karakterên aşopî ye ku xwedan nirxa herî bilind a cîhanê ye, ku wî jî dike yek ji lehengên herî populer.
Sedsala 5an b.z.
5emîn sedsala b.z. ango sedsala 5an berî zayînê di 1ê kanûna paşîn 500 b.z. dest pê dike û 31ê kanûna pêşîn 401'ê b.z.ê jî xelas dibe.
Superman
Raman û weşandina yekem
Fikir û têgeha resen ji bo Superman ji hêla du xortên Amerîkî Jerry Siegel û Joe Shuster ve di destpêka 1930an de hate pêşve xistin. Di sala 1932an de, Siegel û Shuster - du heyranên honaka zanistî yên ku dema li dibistanê bi hev re li Cleveland, Ohio civiyan - di dema xwe ya vala de dest bi weşandina kovarek amatorî ya xweser kirin. Di vê organê de, ku wan bi kurtasî jê re digotin Science Fiction, wan çîrokên ku di şanoya şêwaza bijare de nivîsandibûn weşandin. Dema ku Siegel wekî nivîskarek tevdigeriya, Shuster dest bi xêzkirina dîmenan kir da ku çîrokên Siegel nîşan bide.
Sedsala 5an b.z.
Gelemperî
Di wê sedsalê de Şerê Farsan nevbara fars û yewnaniyan de, di 500 b.z. de heta 448 b.z. bûbû.
Superman
Raman û weşandina yekem
Di sala 1933 an de wan çapa yekem a Science Fiction çêkir. Di nav tiştên din de, wan kurteçîrokek ku Siegel di sala 1932an de nivîsandibû bi sernavê The Reign of the Super-Man. Ev li ser bedmirovekekî keçelok bû ku plan dike ku bi jêhatîbûnên xwe giyanî yên sermirovî (telepatî, telekînez, hwd.) bikar bîne da ku kontrola mirovahiyê bike.
Di salên jêrîn de Siegel û Shuster fikra xwe ji nûvekirinek giştî pêk anîn: Ji aliyek ve, wan biryar da ku kesayetiya xwe ji bedmirovek biguhezînin "şervanek ji bo qenciyê" û, ji aliyek din ve, wan şûna "superhêzên" wî yên giyanî dan bi jêhatîbûnên laşî yên ku tê de Fikra ku dê vana xwediyê potansiyelek vegotinê ya mezintir bin û di hêla dîtbarî de jî dê bandorker bin. Hunermendê xêzeroman ê amerîkî Tony Strobl, ku Siegel û Shuster dema ku bi hev re dixwendin re hevdîtin pêk anîbûn, di pêşkeftina karaktera nû de beşdar bû. Lêbelê Strobl ji serkeftina vî karakterî guman kir.
Lusigny-sur-Ouche
Lusigny-sur-Ouche, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Superman
Raman û weşandina yekem
Bi konsepta xwe ya guherandî, Siegel û Shuster di salên 1934 heya 1938an de hewl dan ku cûrbecûr xaniyên rojnameyê biguhezînin ku ew hejmar wekî xêzeromanek di rojnameyên xwe de biweşînin. Piştî ku ev hewildan bi ser neketin, her duyan hewl dan ku weşanxaneyên cihêreng, ên ku di wê demê de dest bi damezrandina navgîniya nû ya lênûskên xêzeroman ên li sûkê li Amerîkayê dikirin, bi ramana xwe qanî bikin. Hewldanên wan di destpêkê de tenê bi salan binketî bûn: yek weşanxaneyek li pey yê din red kir ku çîrokên li ser karakterê Superman biweşîne, ji ber ku ew "xav", "herzekar" û "zarokane" bû û hêviya serkeftinê tune. Heya bihara 1938an weşanxaneya National Publications amade bûn ku derfetê bidin Supermanê Siegel û Shusters.
Piştî ku weşanxaneyê di salên berê de gelek caran ev raman red kir, du sedeman ew tehlîl kir ku têgehê biceribîne: Ji aliyekî ve, ji komxebata Siegel û Shuster, ku National Publications di nav bernameya xwe de girtibû, têgînên din ên rêzeyên xêzeroman hebûn - ji ber vê yekê serpêhatiyên di derbarê Doctor Occult ê razdar de ku di serpêhatiyên Detective Comics  de xuya bûn - maqûl serketî bûn. Sedemek hê girîngtir ji bo weşanger ku li ser têgîna Superman vegere dibe ku ew zexta ku wan di amadekirina hejmarên pêşîn ên Action Comics de pê re rû bi rû maye hebe: Her çend destpêka rêzeyê nêz bû, lê materyal têrê nekir ji bo ku bikaribe hemû rûpelên lênûskê tijî bike. Tê texmîn kirin ku 100 nusxeyên 200,000 xêzeroman çapkirî yên vê çapê hîn jî hene. Di sala 1938 an de lênûsk 10 Sent xerc dike. Di sala 2014an de, yek ji van çapên yekem bi 3.2 mîlyon dolarî li eBay hate mezad kirin.
23ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Ouainville
Ouainville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Putian
Putian, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di parêzgeha Fujianê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.778.508 kesî
Sikrîn
Sikrîn, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Demirçî, Qowanciyan
Demirçî (bi tirkî: Demirci), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Riekofen
Riekofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Béthonvilliers
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Lindenberg, Mecklenburg-Vorpommern
Lindenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Silvio Berlusconi
Silvio Berlusconi (jdb. li Mîlano ,Keyaniya Îtalyayê, m.12ê hezîrana Segrate /Mîlano, yek ji siyasetmedar û karsazên navdar û hemdemî yê Îtalyayê bû.
Kanala Suezê
Kanala Suezê (bi erebî: قناة السويس, Qanat es-Suweys) kanaleke çêkirî ya navbera Deryaya Navîn û Deryaya Sor de ye. Dirêjahiya kanala Suezê 163 km ye, firehiya derê herî teng jî 300 m ye. Li Port Said (Bort Seîd) li bakur dest pê dike, ber bi başûr ve diçe û li Port Tewfiqê digihêje kendava Suweyşê.
Kanal ji aliyê Compagnie Universelle du Canal de Suez (Kompaniya Gerdûnî ya Kanala Suezê) ve hat çêkirin. Kanal di 16ê çiriya paşîn a 1869an de hat vekirin.
Dîrok
Kanaleke navberê Deryaya Navîn û Deryaya Sor de ji berê de dihat plankirin. Di sedsala 14em a b.z. de Sethos I û Ramses II kanaleke Nilê heta Gola Timsah û ji Gola Timsah de jî heta Deryaya Sor çêkir. Ew kanala ji bo xopandinê, an jî ji bo pir teng bû, paşê qir bû. Di sedsala 7em a b.z. Necho II xwest ku kanaleke Nilê heta Deryaya Sor çêke. Lê gorî gotinên Hêrodotos di avakirina kanalê de 120.000 mirov mirine û nekanî kanalê temam bike. Li paş Necho II re Daryûs I ew kanal temam kir. Ptolemî (285 b.z.) jî xebata Daryûsê Mezin hîn rind kir.
Dema Kleopatra VII û roman de kanal wek berê ne bi qêmet (biha) bû.
Dema ereban Misir dest xwe xwist şinda Amr, cîhangirê Misir, dema Xelife Hz. Omer de, kanal Qehîre de heta Deryaya Sor çêkir. Sedsaleke din şinda, kanal carî din bêerk bû.
Daxwazê çêkirinê kanaleke li ser Nîvgirava Sînaî Serdema Navîn de jî dewam kir. Wekok venedîkan di 1504 bi Împeratoriya Osmanî re ji bo Kanaleke navbera Deryaya Navîn û Deryaya Sor de çêkin nivîsand.
Gottfried Wilhelm Leibniz jî li ser çêkirinê kanalê di 1671an de ji Ludwig XIV re nivîsand.
Kengê Napoléon Bonaparte çû Misirê 1798an xwest ku kanalekê çêke. Paş Endazeyar Gratien Lepère got ku Deryaya Sor li Deryaya Navîn 10 m bilindtirê şinde Napoleon ji çêkirinê kanalê vegeriya.
Di 1843an de Metternich xwest ku Mehmet Ali Paşa re kanalê çêka jî wî bala xwe nade ye.
Di 1854an de Ferdinand de Lesseps bi destekê serkowezîr Muhammed Said re dest bi xebatê çêkirinê kanalê kir. Di 1856an de jî Compagnie universelle du canal maritime de Suez hat sazkirin. Ew destpêk de 52% fransî û 44% jî dest Misir de bû. Serokê pardariyê Lesseps bû. Pardariyê mafên kanalê heta 99 salan standin. 99 salan şinda jî kanal dikir ya Misirê be.
Di 25ê adarê 1859an de li Port Said avakirina kanalê hat destpêkirin.
1,5 milyon mirov di avakirina Kanalê de şixûlîn. 125.000 mirov di avakirinê de ji bo kolera mirine. Di 18ê adarê 1869an de Deryaya Navîn gehîşta Gola Bitter, di 17ê çiriya paşîn a 1869an de jî kanal hat vekirin. Kanalê di binî de 22 m, di ser de 58 m fireh bûn, 8 m jî kûrbûna xwe hebû. Kanal bi 19.000.000 sterlîna înglîzî mal bû.
Krizên li ser Kanalê
Di 1875an de Britanya para Misirê stand û kargeriya de jî par dest xwe xwist.
29ê kewçerê 1888an de Kanala Suezê navçeykê bealî hat danezanîn û ji bo keştiyên navnetewî hat vekirin.
Di dema Şerê Cîhanî yê Yekem û Şerê Cîhanî yê Duyem de Brîtanya kanal sehêt (kontrol) kir.
Lux, Côte-d'Or
Lux, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kanala Suezê
Krizên li ser Kanalê
Di 1956an de Krîza Suezê derket. Nassir 26ê tîrmehê de kanal wek ya Misirê, ango netewî, dazanîn û para 44% ji Brîtanya dest stand. Li ser wê ve 29ê kewçerê de Brîtanya, Fransa û Îsraêl êrîşa Misirê kirin. Nassir 40 keştiyan wê demê di kanalê de bin av kirin. Nîvgirava Sîna hat vegirtin. Di 1957an de bi serwerî ya Lester Pearson, wezîrê karûbarên derveya Kanada, de krîz hat ji hev derxwistin. Kanal 1957an de bi ewleyî UN şinda hat vekirin. 1967an de dema Şerê Şeş Rojan de Misir carî din hat girtin. Kanal heta 1975 girtî ma.
Danen Kanalê Îroj
Dirêjahiya Kanalê 190,25 km. ye. Li bakur kanalê li ser 345, li bin jî 215 m firehe. Li başûr kanalê jî li ser 280 m, li bin jî 195 fireh bûna xwe heye. Kûr bûna Kanalê 22,5 m. ye.
Kanal Bakur li Bûr Saidê dest pê dike, heta Îsmaîlîa 78,5 km, Îsmaîlîa de heta Port Tevfik 83,750 km,
Serdaba Ahmed-Hamdi
Di 1980an vir de serdabakê (tûnel) Suez û Qehire bi hev gehî ne. Ew 1704 m direjahî û 42 m kûr bûna xwe heye.
Sergirkê
Sergirkê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
RSS
RSS rêbazeke şopandinê ya nû ku derfeta dîtina bi awayek tomarî ya nûçe û naverokên wekî wan ên di malperên înternetê yên cihê de tên weşandin, dide ye.
Guherîna kurtek û wateya navê RRS di nava demê de wisa ye;
Serderav
Serderav, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
RSS
RSS kurteyek ji tîpên pêşîn ên hevokên 'Real Simple Syndication, RDF Site Summary an jî Rîch Site Summary (Kurteya Malperan a Dewlemend) pêk tê ye. Dosyayên di şêwaza XML'yê de yekem car ji hêla fîrmaya NetScape ve hatine çêkirin. Bikaranîna dosyayên RSS'ê hindî diçe zêdetir dibe. Bi dosyayên ji hêla malperên alîkariyê didin rêbaza RSS'ê yên di şêwaza XML'yê de hatine çêkirin, mirov dikare xwe bigihîne gelek bernameyan.
Di malperên ku çavkaniya RSS pêşkeş dikin, piranî bi wan sembolan tê bikaranîn;
Ev barnameyên xwedarê XML'yê ne, çawa wekî gerokê web'ê an jî e-nameyê tê bikar anîn, di heman demê de tenê ji bo bernameya sermasê ya ji bo şopandina naveroka RSS'ê jê tê bikaranîn. Li hemû cihên we nîşaneya RSS'ê dît, bikaranîna daxwaza RSS'a xwe, hûn dikarin hemû daneyên RSS'ê hilbidin.
Ji ber ku daneyên RSS'ê bi gelemyerî, dosyayên XML'yê ne hûn dikarin di nav Internet Explorerê de baştir bibînin. Lê her tim nûkirina malperê û şopandina daneyên RSS'ê ya bi vî awayî rêbazek pir bi sûd nîne. Bi vê boneyê gelek kes daxwazeya RSS'ê bikar tîne û daneyên RSS'ê dişopîne.
Tomarkerên daneyan ên RSS'ê ji bo berhevkirina daneyên RSS'ê û şopandina we navbeşên guncan pêşkêş dike.
Kodên mînak
Mînakek bo pelekî RSS 1.0
<?xml version="1.0"?> <rdf:RDF xmlns:rdf=" http://www.w3.org/1999/02/22-rdf-syntax-ns# " xmlns=" http://purl.org/rss/1.0/ "> <channel rdf:about=" http://www.xml.com/xml/news.rss "> <title>XML.com</title> <link> http://xml.com/pub </link> <description> XML.com features a rich mix of information and services for the XML community. </description> <image rdf:resource=" http://xml.com/universal/images/xml_tiny.gif " /> <items> <rdf:Seq> <rdf:li resource=" http://xml.com/pub/2000/08/09/xslt/xslt.html " /> <rdf:li resource=" http://xml.com/pub/2000/08/09/rdfdb/index.html " /> </rdf:Seq> </items> <textinput rdf:resource=" http://search.xml.com " /> </channel> <image rdf:about=" http://xml.com/universal/images/xml_tiny.gif "> <title>XML.com</title> <link> http://www.xml.com </link> <url> http://xml.com/universal/images/xml_tiny.gif </url> </image> <item rdf:about=" http://xml.com/pub/2000/08/09/xslt/xslt.html "> <title>Processing Inclusions with XSLT</title> <link> http://xml.com/pub/2000/08/09/xslt/xslt.html </link> <description> Processing document inclusions with general XML tools can be     problematic. This article proposes a way of preserving inclusion information through SAX-based processing. </description> </item> <item rdf:about=" http://xml.com/pub/2000/08/09/rdfdb/index.html "> <title>Putting RDF to Work</title> <link> http://xml.com/pub/2000/08/09/rdfdb/index.html </link> <description> Tool and API support for the Resource Description Framework is slowly coming of age. Edd Dumbill takes a look at RDFDB, one of the most exciting new RDF toolkits. </description> </item> <textinput rdf:about=" http://search.xml.com "> <title>Search XML.com</title> <description>Search XML.com's XML collection</description> <name>s</name> <link> http://search.xml.com </link> </textinput> </rdf:RDF>
Mînekek bo dosyeya RSS 2.0:
Oudalle
Oudalle, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Schierling
Schierling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gokalê
Gokalê (bi tirkî: Yanlızçam), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Leibertingen
Leibertingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Cebel Bor
Cebel Bor, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Qişlaq Kohnelû
Qişlaq Kohnelû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tirkeşin
Tirkeşin, gundekî bi ser navçeya Westana Wanê ve ye.
Qişlaq Qelecix
Qişlaq Qelecix, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Barok
Gotina Barok bi zimanê Portekîzî tê wateya "susret". Ev gotin ji bo navê hunerekî ku ji sedsala XVI an de li Îtalyayê (di dema contre-réforman de) destpêkiriye, hetanî sedsala XVIII an li piraniya Ewropayê û li Amerika latîn jî bela bûye tê bikaranîn.
Gotina Barok, bi teybetî ji bo mîmariyê, û her wiha ji bo wêne, pêker, wêje, şano û muzîka wî wextî tê bikaranîn. Awayê barok, hasasiyetê serbest diberde û bi piranî bîntengiyê tîne ziman.
25ê tebaxê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Kletzin
Kletzin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Katolik Üniversitesi (Erbil)
Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê saziyek ne-qezenc a taybet a xwendina bilind û lêkolînê ye ku li taxa Hewlêrê ya Ankawa, Herêma Kurdistanê ye.
Ew di Kanûna 2015ê de ji aliyê Metranê Dêra Katolîk a Keldanî Beşar Warda ve hatiye damezrandin û bawernameyên hunerî û zanistî yên ku ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve hatine naskirin, dide.
Kevirê bingehê wê di 20'ê Cotmeha 2012'an de hat avêtin. Ji bo kampusê 30 hezar metrekare erd hat çêkirin. Konferansa Episkopalên Îtalyayê 2,3 mîlyon euro ji bo projeyê da, û Zanîngeha Ruhê Pîroz a Kaslik li Lubnanê ji bo alîkarî û rêberiyê têkilî danî.
Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê civakeke akademîk a vekirî ye, ku bingeha wê li ser kevneşopiya herî baş a xwendina bilind e, ku ji bo damezrandina nifşên pêşeroj ên rêberan ji bo xizmetkirina bi jêhatîbûna pîşeyî li Kurdistan, Iraq û li qada navneteweyî, ji bo berjewendiya giştî, û rûmeta kesayeta mirovî ye. Wekî endamek civata gerdûnî ya Zanîngeha Katolîk, Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê dê bikaribe xwendekarên xwe bi hin zanyarên herî baş ên cîhanê re ku dê bi rêkûpêk wekî profesor û mamoste li vir li kampusa Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê amade bibin, bide nasîn. Xwendekarên Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê dê di heman demê de xwedan şiyana ku bi zanîngehên hevkarên me yên li Avusturalya, DY û Ewrûpayê re bi rastî têkilî û beşdarî bibin.
Sefrezêr
Sefrezêr, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Maconge
Maconge, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Ourville-en-Caux
Ourville-en-Caux, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qişlaq Zaxir
Qişlaq Zaxir, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sinzing
Sinzing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Werqonîs
Werqonîs, gundekî bi ser navçeya Westana Wanê ve ye.
Ostrach
Ostrach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
24ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Meesiger
Meesiger şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Billancelles
Billancelles, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Dermîşan
Dermîşan (bi tirkî: Durmuşlar), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Siyarê
Siyarê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Siyanê
Siyanê, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Guatr
Guatr, perîzade, strûma, girep hemû term ji bo corek nexweşiya rijênê tîroîd tên bikaranîn.
Ji bo berdewamiya tendirustiya mirov, pêdivî bi mînerala îyotê heye. Mirovek gihiştî divê rojê bi qasê 145 mîkrogram îyot werbigire. Ji vî mêjerê kêmtir an jî zêdetira îyodê dibe sedema nexweşiyan.
Hormonên tîroksîn (T4) û trîîodotîronîn (T3) atomên îyotê lixwe digirin. Ango ji bo berhembûna van hormonan pêdivî bi îyotê heye. Eger asta rêjeya îyotê di nav xwînê de kêm be wê gavê hormon çê nabin.
Mergehe
Mergehe di nava Laleş de navê ciyekî ye, ku hemî avahiyên êzdiyan ên miqades li wir in. Ev avahiyên han bi navên mirovên mezin hatine çêkirin.
Guatr
Gava di nav xwînê de rêjeya hormonên hîpofîzê kêm be, ji hîpotalamusê hormona derpirandina rijênê tîroîd (Thyrotropin releasing hormone (TRH)) tên derdan. Ev hormon li ser hîpofîza pêş bandor dike ko ji hîpofîzê hormonek hander çê bike. Navê vê hormênê jî hormona handera rijênê tîroîd e(TSH). Armanca hormona TSHê rijênê tîroîd e.
Mergehe
Navên hin avahiyan
Derê melek Ferxedîn, mixara Şêx Mend, Quba melek şêx Husên, Avaniya Sicanîn, quba Şêx Şems, avaniya Nasredîn, avaniya Şerefedîn Mehdî, avaniya Şêx Bekir, avaniya mîr Hesen Mema (serekê pîran) Avaniya Şêx Mihemed Reşa, avaniya Amadîn, avaniya Şehsiwar, avaniya Xidir û Îlyas, avaniya Şêx Xidirê Şemsan, avaniya Şêx Xalê Şemsan, avaniya Şêx Tokilê Şemsan, avaniya Babadînê Şemsan, avaniya Hesnalek, (pîr) avaniya, Xatûna Fexra, avaniya Îsibiya, avaniya Şêx Mişelih, (gava ev şêx ji yekî dilxweş nebe, wî dişelîne) avaniya Şêx Bedir, avaniya Musê Sor, avaniya Şêx Îbrahîmê Xitmî, avaniya Şêx Îdrîsê xeyat, avaniya pîr xebît Sî, avaniya Alî, avaniya pîr Balî, avaniya pîr Bûtarî, avaniya Şêx Zendîn, avaniya Şêx Sêva, avaniya Mihemed Xuristanî, avaniya Çêl mêra, avaniya Bilêlê Ebêş, avaniya Şêx Hemê, avaniya Şêx Deqê Mêra.
Guatr
Bi bandora hormona TSH, tîrod dest bi berhemkirina hormonên tîroîdê dike. Ji bo berhembûna tîroksîn û trîîodotîronîn, li gel asîdên amînî, divê bi têra xwe îyot jî hebe. Di rewşa kêmîyotî de rijênê tîroîd bi têra xwe hormon çê nake, vê gavê di nav xwînê de asta rêjeya hormonên tîroîdê kêm dibe. Ji ber ko hormonên tîroîdê kêm in hîpotalamus hê pirtir TRH der dide, ji ber bandora TRH, hîpofîza pêş jî hê pirtir TSH berhem dike û ber dide nav xwînê. Ji ber bandora TSH rijenê tîroîd hewl dide ko hê pirtir hormon berhem bike, lê ji ber kêmîyotî bi têra xwe hormon berhem nabe. Her çiqas ji ber kêmasiya îyotê tîroîd hormon berhem neke jî, ji tîroîdê wetrê xaneyên wî kêm in loma bi têra xwe hormon berhem nake. Ji ber vî sedemê xaneyên tîroîdê dabeş dibin û tîroîdê gir dikin. Ji ber tîroîda girbûyî, di qirika mirov de girê çê dibe û qirik û gewrî diwerime. Ev rewş wekî perîzade (guatr) bi nav dibe. Nexweşiya guatr bi gelemperî ji ber kêmîyotî peyda dibe, lê hin caran hîpotîroîdîzm û hîpertîroîdîzm jî dibe sedema guatrê.
Mergehe
Navên hin avahiyan
Ji van pê ve jî gelek avahî hene. Ji wan avahiyên han pê ve di Mergeheyê de bi navê Berê Reş ê Mieleq, Zimzim, Kaf û Kaniya Spî çar ziyaretgeh hene ko bê dîtina wan heca mêrê êzdî tekûz nabe.
Guatr
Mirov iyotê di nav xurekan de werdigire. Gelekî xurek (adan) îyot lixwe digirin, lê di nav xurekên ji deryayê yên wekî kevz, masî, karîdes de zef îyot heye. Li gel vana, zerika hêkê, şîr, penêr, mast, kartol, tûfiringî (çîlek) û mûz jî gelek îyot lixwe digirin. Bikaranîna xweya biîyot jî rê li ber nexweşiya guatrê digire. Nexweşiya guatrê bi neştergeriyê çareser dibe.
Mergehe
Berê Reş ê Mieleq
Berê Reş ê Mieleq ev berê han di pencereyeke avahiya ava Zimzimê de bi dar de kirî ye. Her Êzdiyê dixwazê heca xwe tekûz bike, divê destê xwe di Berê Reş bike ko ev jî şertên hecê yek e.
Zimzim
Zimzim navê golekê avê ye ko di şikefta kafê de bi der têt. Bi kasî du dest av jê diherike.
Mixar
Ji şikefta ser ava Zimzimê re dibêjinê Mixar.
Kaniya Spî
Kaniya Spî ev ava han deh gazan di nîvroyê ava Zimzimê de der tê. Heciyên Êzdiyan xwe di vê de jî dişon, ko ev şûştin jî ji şertên heca wan in. Li ber vê avê, sê hewz hene ko yek ji bo mêran, yek ji bo lawan û ya din ji bo keçan e. Ji van her sê biran kes xwe di hewzê ê din de naşo.
Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê
Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê (bi inglîzî: Catholic University in Erbil, CUE) saziyeke neqezenc a taybet a xwendina bilind û lêkolînê ye ku li taxa Enkawaya Hewlêrê, Herêma Kurdistanê ye.
Ew di kanûna 2015ê de ji aliyê metranê Dêra Katolîk a Keldanî Beşar Warda ve hatiye damezrandin û bawernameyên hunerî û zanistî yên ku ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve hatine pejirandin, dide.
Kevirê bingehê wê di 20ê cotmeha 2012an de hat avêtin. Ji bo kampusê 30 hezar metrekare erd hat çêkirin. Konferansa Episkopalên Îtalyayê 2,3 milyon euro ji bo projeyê da û Zanîngeha Ruhê Pîroz a Kaslik li Libnanê ji bo alîkarî û rêberiyê têkilî danî.
Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê civakeke akademîk a vekirî ye, ku bingeha wê li ser kevneşopiya herî baş a xwendina bilind e, ku ji bo damezrandina nifşên pêşeroj ên rêberan ji bo xizmetkirina bi jêhatîbûna pîşeyî li Kurdistan, Iraq û li qada navneteweyî, ji bo berjewendiya giştî û rûmeta kesayeta mirovî ye. Wekî endamek civata gerdûnî ya Zanîngeha Katolîk, Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê dê bikaribe xwendekarên xwe bi hin zanyarên herî baş ên cîhanê re ku dê bi rêkûpêk wekî profesor û mamoste li vir li kampûsa Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê amade bibin, bide nasîn. Xwendekarên Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê dê di heman demê de xwedan şiyana ku bi zanîngehên hevkarên me yên li Awistralya, DYA û Ewropayê re bi rastî têkilî û beşdarî bibin.
Benito Mussolini
Benito Amilcare Andrea Mussolini (jdb. 29ê tîrmehê 1883 li Dovia di Predappio nêzîkî Forlì li parêzgeha Emilia-Romagna; m. 28ê nîsanê 1945 li Giulino di Mezzegra nêzîkî Dongo ber Gola Comer) avakerê îdeologiya faşîzmê û serokê desthilatiya faşîst di salên 1922 heya 1943 li Îtalya.
Di sala 1901´î de di nava resfên Partiya Sosyalîst a Îtalya de dest bi polîtîkayê dike. Herwekî gerînendetiya giştî ya rojnameya Avantî dike. Mussolini wekî çepgîriya li Tirkiyê hêdî hêdî rûyê xwe yî nîjadperest nîşan dide û li polîtîkayên nîjadperest digere. Xwe bi navê Dûçe (rêber) binavdike û komîteyên faşîst dadimezirîne.
Piştî amadekariyan di sala 1922´î de bi tevî 26.000 faşîstan meşeke dirêj berî bi Roma saz dikin. Li ser vê rûdanê keyser Viktor Emanuel III. wî wekî serokwezîr destnîşan dike. Herçendî ev biryar rastî rexneyên tûj were jî, hêza Mussolini roj bi roj li seranserê Îtalya xurt dibe û kes êdî newêrê li dijî faşîstan derbikeve.
Bi navê Antîkomîntern-Pakt bi Japan û Almanyayê re paktek lidardixin. Tevlî Şerê Cîhanî yê Duyem dibe. Bi milyonan mirovan li Spanya, Îtalya, Yewnanistan, Albanya hwd. dikujin. Dawiyê de faşîzm jî wekî Nasyonalsosyalîzm têk diçe.
Mussolini bi tevî jina xwe Clara Petacci ji aliyê partîzanên komûnîst ên Îtalya ve dîl tên girtin û bi cezayê mirinê tên tewanbarkirin.
Quanzhou
Quanzhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û bajar di parêzgeha Fujianê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 8.650.000 kesî
Mao Zedong
Li parêzgeha Hunan di malbateke cotkar de ji dayîk bûye. Di zaroktiya xwe de perwerdeya olî dîtiye. Di ciwaniya xwe de di nava hêzên li dijî keyser de cihgirtiye. Piştî perwerdeya amadeyî li bajarê Pekînê di pirtûkxaneyekê de kar dibîne. Pirtûkxane dibe sedem ku Mao gelek bixwîne û bi kesayetiyên navdar ên sosyalîst re têkiliyan dayne. Herwekî Mao amadekariya şoreşekê çekdarî dike.
Di sala 1928î de êdî Mao dibe xwedî hêzeke xurt û bi deh hezaran partîzanan. Bi meşeke dirêj a bi deh hezaran kîlometre lidardixe û ev meşa han di dîrokê de bi navê "Meşa dirêj" cihdigire. Mao di şoreşê de biserdikeve û sazûmaniyeke sosyalîst dadimezirîne. Di nava salên 1956 - 1957î de bi navê "Tevgera sed kulîlkê" tevgereke pirralî organîze û li tevahiya welêt belavdike.
Mao xwe nade bin siya YKSSê û îdeologiya Stalîn. Ew bi navê "Pirtûka Sor" nêrînên xwe wekî manîfestoyek diweşîne. Nêrînên wî li gelek welatan alîgiran peyda dike û hêj jî hêz û rêxistinên ku bi di rêça wî de dimeşin hene.
Mao berevajiyê Stalîn, berê şoreşa sosyalîst ji beyaran berî bi bajaran dibîne. Ew bêtir qîmetê dide hêza gundiyan. Dema Mao li Çînê şoreşê biserdixe bi navê "Şoreşa çandî" programeke pirralî dike jiyanê. Ev program herçendî gelek alîgiran peyda dike jî, gelek jî rexne dikin.
Cedîde Mayl
Cedîde Mayl, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Qişlaq Xiyalû
Qişlaq Xiyalû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mîrehmeda Jêr
Mîrehmeda Jêr  (bi tirkî: Aşağımirahmet), gundekî bi ser navçeya Qowanciyana Xarpêtê ve ye.
Sauldorf
Sauldorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Sigmaringen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Asîda akrîlî
Asîda akrîlî yan jî asîda propenê (IUPAC: 2-Asîda propenê) yek ji asîdên karbonê ye. Ew vê renge û kanê tevlî avê bibe. Behna wî bi şewate û wek sîrkê ye.
Bikaranîn
Asîda akrîlî ji bo vexwarna tiştên ron tê bikaranîn.
Ouville-l'Abbaye
Ouville-l'Abbaye, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Magnien
Magnien, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sêdara
Sêdara, gundekî bi ser navçeya Sersinka Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Joe Shuster
Joseph „Joe“ Shuster (jdb. 10ê tîrmeha 1914 li Toronto, Ontario, m. 30ê tîrmeha 1992, li Los Angeles) xêzkarê xêzeromanî yê amerîkan û hevdahênerê karakterê xêzeromanên Superman bû.
Jiyan
Gava Shuster neh salî bû, malbata wî çû Cleveland, Ohio, û li wir wî Jerry Siegel nas kir. Herdu zû zû bûn heval û bi hev re wan çîrokên xweyên yekem ên honaka zanistî weşandin. Di vê demê de, Shuster jî behreyên xwe yên nîgar çêtir kir. Wî ji bo rojnameya dibistana amadeyî The Glenville Torch nîgarên ku ji hêla Jerry Siegel ve hatine bi nivîs kir. Sala 1936 wî û Siegel ji bo DC Comics dest bi xebatê kirin û karakterên din ên nû wekî Dr. Okult, Slam Bradley û Radio Squad berî ku di 1938an de mafên Superman ji bo 130 $ bi DC-yê bifroşin.
Îlhama karakterê Superman bi piranî ji hêla xêzeromanên wekî Wash Tubbs -a Roy Cranes ve bandor bû. Joe Shuster û Jerry Siegel piştî ku çend caran destê xwe li kesayetek bi navê Funnyman diceribînin, Superman di sala 1932 de sêwirandin. Çavên ku kêm dibin pişt re kariyera Shuster kurtir dike. Lêbelê, wê demê Shuster û Siegel berê xwe dan çanda pop û dîroka Amerîkî. Shuster di 30ê Tîrmeha sala 1992an de mir. Di heman salê de ew hate girtin nav Hola Xelata Will Eisner.
Wilhelm Röntgen
Wî bo cara pêşîn bandora pêlên radyoaktîv ên nediyar pêderxistiye û pêleke bi nameyê wî tê binavkirin xistiye xizmeta bijîşkiyê. Pêla ku bi navê wî tê binavkirin ji wî re di sala 1901î de Xelata Nobel a fîzîkê tîne. Îro li seranser cîhanê di pişkîna nexweşan de Röntgen tê bikaranîn.
Bi xwe perwerdeya endazyariya makîneyan dîtiye. Wî xwandina xwe ya bilind li ser fîzîkê kiriye û di sala 1900î de wekî profesorê fîzîkê li zanîngeha Müchenê dest bi kar kiriye. Li ser angaştên wî piştî mirina wî makîneya ku tîrêjên Röntgen dineqşîne ser du-dîmeniyê tê çêkirin û bikaranîn.
Tegernheim
Tegernheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Regensburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gavrilo Princip
Gavrilo (Gavre) Princip (bi sirbî: Гаврило Принцип; * 13ê tîrmehê/25ê tîrmehê 1894 li Oblyay nêzîkî Bosansko Grahovo, Bosna; m. 28ê nîsanê 1918, Terezîn) Sirbekî ji Bosnayê ye ku çalakiya kuştinê li dijî mîrê Awûstûrya-Hûngarya Franz Ferdinand pêk anîbû.
Wekî tê zanîn ev çalakî bû sedem ku Şerê Dinyayê yê I. destpêbike. Wî ev çalakiya xwe li Sarajevoyê di 28ê hezîranê 1914î de lidarxist. Piştî bûyerê tê girtin û di zîndanê de ji serma û birçîbûnê bi nexweşiya tûberkûloza hestiyan dikeve û jiyana xwe jidestdide. Ji aliyê hin Sirban ve hîn jî wekî lehengekî tê dîtin.
Qişlaq Hacîlar
Qişlaq Hacîlar, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
26ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)