cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dîroka mirovahiyê
Derguşên şaristaniyê
Van geşedanan bûn sedem ku dewlet û împaratoriyên herêmî ava bibin. Li Mezopotamyayê şêwazê şer-dewletên serbixwe yên bajar-dewletan û hegemonyayeke bêdestûr a ku ji bajarekî diçû bajarekî din, serdest bû. Berevajî vî yekî, li Misirê, pêşî li Misir a Jorîn û Jêrîn dabeşbûnek dualî hebû ku di demek kurt de li dora sala 3100 BZ yekbûna tevahiya geliyê pêk hat û piştre jî aştiyeke daîmî çêbû. Girîtê şaristaniya Mînoan di sala 2700 BZ de ketiye Serdema Bronzê û li Ewropayê wekî şaristaniya yekem tê hesibandin. Di hezarsalên pêş de li geliyên çemên din hate dîtin ku împaratoriyên monarşî dibin serwerê desthilatdariyê.
Dema ku şaristaniyên tevlihev li Nîvkada Rojhilatê derketin, civakên xwecihî yên li Amerîkayê bi rengek hêsan û di nav çandên herêmî yên cihêreng de perçe bûn. Di qonaxa damezrandin a li Mesoamerîkayê (bi qasî 1500 BCE heta 500 CE), şaristaniyên hê tevlihev û navendîdest dest bi pêşveçûnê kirin ku piranî ya wan niha Meksîk, Amerîkaya Navîn û li Peruyê ye. Wan çandinî pêş xist, mêş, îsotên çîlî, kakao, tomato û kartol, çandiniyên ku ji Amerîkaya yekta ne, mezin kirin û çand û dînên cihêreng afirandin.
Împaratoriyên herêmî
Hezarsala ji 500 BZ heta 500 PZ rêzek împaratoriyên bi mezinahiyeke nedîtî pêş ketin. Artêşên pispor ên baş-perwerdekirî, îdeolojiyên yekbûyî, û burokrasiyên pêşkeftî îmkana împaratoran çêkir ku li ser domên mezin ên ku nifûsa wan dikaribû bigihêje bi deh mîlyonan mijaran re serweriyê bike. Împaratoriyên mezin girêdayî girtina leşkerî ya axê û avakirina wargehên parastî bûn ku bibin navendên çandiniyê. Aştiya nisbî ya ku împaratoriyan anîn, bazirganiya navneteweyî teşwîq kir, nemaze rêyên bazirganiyê yên mezin ên li Deryaya Navîn, tevna bazirganiya deryayî li Okyanûsa Hindî û li Rêya Îpekê. Li başûrê Ewrûpayê, Yewnaniyan (û paşê Romayî), di serdemek ku wekî "antîkiya klasîk" tê zanîn, çandên ku pratîk, qanûn û adetên wan bingeha çanda rojavayî ya hemdem têne hesabkirin, ava kirin. Di vê serdemê de gelek împaratoriyên herêmî hebûn.
Padîşahiya Medan bi Îskîtên koçer û Babîliyan re li ser tunekirina Împeratoriya Asûriyan dibe alîkar. Nînewa, paytextê Asûran BZ di sala 612an de ji aliyê Medan ve hat desteser kirin. Împaratoriya Medyayê cih da împaratoriyên Îranê yên li pey hev, di nav wan de Împaratoriya Axamenî (550–330 BZ), Împaratoriya Parth (247 BZ–224 PZ) û Împaratoriya Sasaniyan (224–651 PZ). Çend împaratorî li Yewnanîstana îro dest bi serwerî yê kirin. Yekem Lîga Delîan (ji 477 BZ) û Împaratoriya Atînayê ya li pey (454–404 BZ) bû, ku navenda wê li Yewnanîstana îroyîn bû. Paşê, Îskenderê Makedonî (356–323 BZ), yê. Makedonî, împaratoriyeke dagîrkerî ava kir, ku ji Yewnanîstana îro heta Hindistana îro dirêj dibe. Împaratorî piştî bidawî bûna wî di demeke kurt de parçe bû, lê bandora paşgirên wî yên Helenîst ji bo heyamek Helenîstîkî ya dirêj (323–31 BZ) li seranserê herêmê çêkir.
Saulieu
Saulieu, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dîroka mirovahiyê
Împaratoriyên herêmî
Li Parzemîna Ewropayê, Împaratoriya Romayê, ku navenda wê Îtalyaya îro ye di sedsala 7an BZ de dest pê kir. BZ di sedsala 3an de komara Romayê bi dagirkerî û hevpeymanan dest bi berfirehkirina xaka xwe kir. Di Serdema tebaxê de (63 BZ - 14 PZ) împaratorê yekem a Romayê û Roma serdestiya xwe li ser piraniya Derya Navîn ava kiribû. Împaratoriyê mezinbûna xwe dewam kir û ji Îngilîstanê heta Mezopotamyayê gelek herêman kontrol kir. Di sedsala 3an a PZ de, împaratorî li herêmên rojavayî û rojhilatî, bi (bi gelemperî) bi navên împaratorên cuda, parçe bû.
Dîroka post-klasîk (500 PZ heta 1500 PZ)
Têgîna "serdema post-klasîk", her çend ji navê Euronavendî ya serdema "antîka klasîk" hatiye girtin jî, di nava erdnîgariyek berfireh de cîh digire. Serdem bi gelemperî ji hilweşîna sedsala 5an a Împaratoriya Romaya Rojavayî, ku di nav gelek padîşahiyên cihêreng de parçe bû, ku hinek ji wan paşê di bin Împaratoriya Romaya Pîroz de bêne konfederal kirin. Împaratoriya Bîzansê heta dereng di serdema post-klasîk an serdema navîn de ma. Serdema post-klasîk di heman demê de bi belavbûna misilmanên pêşîn, serdema zêrîn a îslamî ya paşerojê û destpêk û berfirehbûna bazirganiya koleyan a Ereban, li pey êrişên Mongolan ên li Rojhilata Navîn, Asya Navîn û Ewropaya Rojhilat û damezrandina li dora sal 1280an dihewîne. Asyaya Başûr rêzek padîşahiyên navîn ya Hindistanê dîtin. Li pey wî jî împaratoriyên îslamî li Hindistanê hatin damezrandin. Li rojavayê Afrîkayê Împaratoriya Malî û Împaratoriya Songhai pêş ket. Li peravên başûr-rojhilatê Afrîkayê, benderên erebî hatin damezrandin ku tê de zêr, biharat û kelûmelên din dihatin firotin. Vê yekê hişt ku Afrîka tevlî sîstema bazirganiyê ya Başûrê Rojhilatê Asyayê bibe û bi vê yekê re têkilî bi Asyayê re danî; ev jî li gel çanda misilmantiyê bi çanda Swahîlî encam da.
Rojhilata Navîn a Mezin
Piraniya vê hînbûn û pêşkeftinê dikare bi erdnîgariyê ve were girêdan. Beriya hebûna Îslamê jî bajarê Meke wek navendeke bazirganiyê li Erebistanê kar dikir û pêxemberê îslamê Mihemed bi xwe jî bazirgan bû. Bi kevneşopiya îslamî ya nû ya Hecê, çûyîna hecê ya Mekeyê, bajar hêj zêdetir bû navendek pevguhertina mal û ramanan. Bandora bazirganên Misilman li ser rêyên bazirganiyê yên Afrîqa-Erebî û Erebî-Asyayî pir mezin bû. Di encamê de, şaristaniya îslamî li ser bingeha aboriya xwe ya bazirganiyê mezin û berfireh bû. Bazirganan eşya û baweriya xwe ya Îslamî anîne Çînê, Hindistanê, Asyaya Başûr û padîşahiya rojavayê Afrîkayê û bi keşf û îcadên nû vegeriyan. Tevgera Xiristiyanî di destpêkê de motîvasyonên dînî û berfirehkirina Ewropî pêş xist da ku xaka misilmanan paşde vegerîne û kontrola axa xwe ji nû ve bi dest bixe. Di dawiyê da ne serkevtî bû û bû sedema lawazkirina Împaratoriya Bîzansê û Împaratoriya Bîzansê dest bi windakirina hejmareke zêde ya axa xwe kir.
Ewropa
Ewropa di serdema pêşîn a navîn de bi dejenerebûn, bêbajarîkirin û bi êrîşên hovane hate pênasekirin ku ev hemî di demên dawî yên kevnarde dest pê kiribûn. Êrîşkaran bi bermahiyên Împaratoriya Romaya Rojava de qraliyetên xwe yên nû ava kirin. Di sedsala 7an de, Bakurê Afrîka û Rojhilata Navîn, ku demekê beşek ji Împaratoriya Romaya Rojhilat bû, piştî ku ji aliyê şûngirên Mihemed ve hat desteser kirin, bûn beşek ji xelîfeta îslamê. Her çend di civak û strukturên siyasî de guherînên berbiçav hebin jî, piraniya padîşahiyên nû bi qasî ku ji destê wan dihat sazûmanên heyî yên Romayê di nav xwe de digirtin.
Di sedsalên 7 û 8an de Frankên di bin xanedaniya Carolingian da, împaratoriyek ava kirin ku gelek ji rojavayê Ewropayê vedigirit û Împaratorî heta sedsala 9an berdewam kir. Di Serdema Navîn a Bilind de, ku piştî sala 1000î dest pê kir, ji ber ku nûbûnên teknolojîk û çandiniyê hişt ku bazirganî geş bibe û hilberîna çandiniyê zêde dibe nifûsa Ewropayê pir zêde bû. Manoryalîzm, birêxistinkirina gundiyan li gundên ku deyndarê kirê û xizmeta kedê ji mîran re û feodalîzm, avahiyek siyasî ya ku tê de şovalye û esilzadên bi statûya jêrîn di berdêla mafê kirêya ji zevî û xaniyan de xizmeta leşkerî ji axayên xwe re deyndar in, du awayên birêxistinkirina civaka serdema navîn bûn ku di Serdema Navîn a Bilind de pêş ketine.
Padîşahiyan piştî bandorên nenavendî yên perçebûna Împaratoriya Karolîngê bêtir navendî bûn. Tevgera Xaçperestan hewl da ku desthilatdariya Katolîkên Romayî li ser axa xweyê ku ji Misilmanan bi dest bixe û ji bo demek dirêj biserket ku li Rojhilata Nêzîk hinek dewletên Xiristiyan ava bike. Bazirganên Îtalî ji bo ku di nav malan de an di hilberîna şekir de bixebitin, ji derve koleyan dianîn. Jiyana rewşenbîrî bi skolastîzmê û damezrandina zanîngehan ve hate nîşankirin, di heman demê de avakirina katedral û dêran Gothic yek ji destkeftiyên hunerî yên berbiçav ên serdemê bû.
Serdema Navîn a Dereng bi dijwarî û karesatan derbas bû. Birçîbûn, bela û şer nifûsa rojavayê Ewropayê wêran kir. Pandemiya Mirina Reş tenê di navbera salên 1347 û 1350î de nêzî 75 heta 200 mîlyon mirov kuştin. Ev pamdemî di dîroka mirovahiyê de yek ji pandemiyên herî kujer bû. Pandemiyê Ji Asyayê dest pê kir û di dawiya sala 1340an de gihîşt Deryaya Navîn û rojavayê Ewropayê. Di nava şeş salan de bi deh mîlyonan Ewropî jiber pandemiyê jiyana ji dest dan.
Serdema Navîn şahidiya yekem bajarîbûna domdar a bakur û rojavayê Ewropayê bû û ew heta destpêka serdema nûjen a destpêka sedsala 16an domand ku bi bilindbûna dewletên neteweyên dabeşkirina Xirîstiyantiya Rojava di Reformasyon, bilindbûna humanîzmê di Ronesansa Îtalya de, û destpêka berbelavbûna Ewropî ya li derveyî welat ku destûr da danûstendina Kolombiyayê.
Asya
Li bakurê Hindistanê, piştî hilweşîna (550 PZ) Împaratoriya Gupta, herêm di nav torek tevlihev û herikbar a dewletên piçûk ên padîşahî de hatine dabeş kirin. Di sala 712 PZ de, dema ku Xîlafeta Emewî ya Ereb piraniya Pakîstana îro bi dest xist, êrîşên misilmanên destpêkê li rojava dest pê kir.
Di sedsala nehan de Têkoşîna Sê alî ji bo kontrolkirina bakurê Hindistanê, di nav Împaratoriya Pratihara, Împaratoriya Pala û Împaratoriya Rashtrakuta de dest pê dike. Hinek dewletên girîng ên ku di vê demê de li Hindistanê derketine, di nav wan de Sultanate Bahmani û Împaratoriya Vijayanagara hene. Piştî demek jihevketina kurt, Çîn di sala 589an de ji hêla xanedana Sui ve hate yek kirin û di bin xanedana Tang de (618–907) de Çîn ket Serdemeke Zêrîn. Împaratoriya Tang bi Împaratoriya Tîbetê (618-842) re ji bo kontrolkirina herêmên li Asyaya Hundir û Navîn re hevrikî kir. Xanedaniya Tang di dawiyê de perçe bû û piştî pêncî salan tevliheviyê, xanedana Song ji nû ve Çînê xiste yek. Piştî vî yekbûnê li gorî William McNeill, "welatê herî dewlemend, herî jêhatî û herî qelebalix li ser rûyê erdê bû"
Zextên împaratoriyên koçber ên li bakur her ku diçû bileztir dibû. Di sala 1142an de, Bakurê Çîn di Şerên Jin-Song de ji Jurchens re winda bû û Împaratoriya Mongol di sala 1279an de hemî Çînê nêzîkî nîvê axa Ewrasyayê zeft kir. Piştî sedsalek serweriya xanedana Mongol Yuan, bi damezrandina Xanedaniya Ming (1368) çîniyên etnîkî dîsa Çînê kontrol kirin. Li Japonê, rêza împaratoriya di vê demê de hatibû damezrandin û di dema Asuka (538-710) de parêzgeha Yamato di nav dewletek eşkere navendî de pêş ket. Baweriya Bûdîzmê hate pênasekirin kirin û giranî li ser pejirandina hêmanên çanda çînî û Konfuçyûsiyê hebû. Serdema Nara ya sedsala 8an nîşana derketina dewletek bihêz a Japonî ye û pir caran wekî serdemek zêrîn tê pênaskirin kirin. Di vê serdemê de, rêveberiyên împaratorî karên gelemperî yên mezin, di nav wan de ofîsên hukûmetê, perestgeh, rê û pergalên avdanê dikirin. Serdema Heianê (794 heta 1185) lûtkeya hêza împaratorî dît piştre derketina eşîrên mîlîtarîzekirî û destpêka feodalîzma Japonî destpêkir. Serdema feodal a dîroka Japonê, ku ji hêla axayên herêmî yên hêzdar (daimyos) û serweriya leşkerî ya şerkeran (şogûnan) wekî şogunate Ashikaga û şogunate Tokugawa, ji sala 1185an heta sala 1868an berxwe dide.
Lucius Verus
Lucius Uerus ( an ; 15ê kanûna pêşîn a 130 – 23ê kanûna paşîn a 169) navbera salên 161 û 169 de împeratorê Romê bû. Lucius Uerus sala 161 heta mirinê xwe ya sala 169, bi zirbirayê xwe yê ve (Marcus Aurelius) împeratorê romê bû. Lucius endamê Xanedana Antoninî bû.
Lucius Verus û Marcus Aurelius di dîroka împaratorî de cara ewil bi hev re hikûm kirin. Piştê wî bûyerê; du împeratorê di demekî eynî de, hin caran dîsa di dîroka Romayê de hat dîtin.
Pistekan
Pistekan, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sommery
Sommery, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Russell Carollo
Russell John Carollo (z.16ê Adar, 1955 – mirin19ê Kanûna Paşiyê 2018) rojnamevanek xwedan xelata Pulîtzer bû, ku ji bo gelek weşanan, wekî Dayton Daily News, Los Angeles Times, û Sacramento Bee, wekî nûçegihanê lêpirsînê xebitî ye.
Kemuna
Kemuna an Kemûna gûndek di keve nahiya xankê ye ser bi qeza Sêmêl ve li parêzgeha Dihokê.
=Çavkanî= https://g.co/kgs/G7KytH
Saulon-la-Chapelle
Saulon-la-Chapelle, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Moléans
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Şerê Çaldiranê
Şerê Çaldiranê an jî Şerê Ebexê  di 23ê Tebaxa 1514an de pêk hat û bi serkeftineke diyarkeriya Împaratoriya Osmanî li ser Împeratoriya Sefewî bi dawî bû. Di encamê de, Osmaniyan Rojhilatê Anatolyayê û bakurê Iraqê ji Îrana Sefewî bin dest xistin. Ew yekem berfirehbûna Osmanî li Rojhilatê Anatolya (Bakurê Kurdistanê), û rawestandina berfirehbûna Sefewiyan ber bi rojava ve nîşan. Şerê Çaldiranê tenê destpêka şerê wêranker yê 41 salî bû, ku tenê di sala 1555an de bi Peymana Amasyayê bi dawî bû. Her çendên li Mezopotamya û Anatolyayê Rojhilat (Bakurê Kurdistan) ji aliyê Sefewiyan re di bin desthilatdariya Şah Abbasê Mezin (r. 1588-1629) de ji nû ve bihatana bidestxistin jî, bi Peymana Zuhabê ya sala 1639an wê ji aliyê Osmaniyan re her tim winda bibûna.
Li Çaldiranê, Erişên Osmanî artêşeke mezintir û baştir bi hejmara 60.000 heta 100.000 û her wiha gelek topên giran hebûn, lê artêşa Sefewîyan ji 40.000 heta 80.000 bû û di destê wê de top tunebûn. Serokê Sefewiyan bi nav Îsmaîl I, di şer de birîndar dibe û hindik maye ku tê girtin. Jinên wî ji aliyê serokê Osmanî Selîm I, hatin girtin, bi kêmanî yek bi yek ji dewletmerê Selîm re zewicî. Îsmaîl xanenişîn bû, ku qesra xwe û piştî vê şikestinê xwe ji rêveberiya hikûmetê vekişand û careke din beşdarî kampanyayeke leşkerî nebû. Piştî serketina xwe, hêzên osmanî kûrtir derbasî Pers bûn, ji bo demeke kurt paytexta Sefewiyan, Tebrîz, dagir kirin û xezîneya împaratoriya Îranî bi tevahî talan kirin.
Piştîklû
Piştîklû, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şerê Çaldiranê
Şer yek ji girîngiya dîrokî e ji ber ku ne tenê fikra ku Murşîdê Şîa-Qizilbaş bêsûc e red kir, lê di heman demê de bû sedem ku mîrên Kurd desthilatdariya xwe destnîşan bikin û hevalbendiya xwe ji Sefewiyan biguherînin û bibin Osmanî.
Paşîya Çeng
Selîm berê jî gelek caran li dijî Sefewiyan şer kiribû. Di sala 1505an de, artêşa Sefewî ya bi serokatiya birayê Şah Îsmaîlê têk bir, da pey wan û gelek qetilkirin. Di sala 1507an de di şerê Erzinganê de dîsa Sefewiyan têk bir, piştî ku Şah Îsmaîl derbasî axa Osmanî bû û êrîşî Dulkadiriyan kir, Selîm êrîşî Erzinganê kir û artêşek Safewî ya ku ji hêla Şah Îsmaîl ve li dijî wî hatibû şandin têk bir. Di sala 1510an de, di hemleya Trebzonê de careke din li dijî Safewiyan şer kir û tê de birayê Şah Îsmaîl têk bir.
Beriya ku Selîm dest bi kampanya xwe bike, fermana îdamkirina 40.000 Qizilbaşên Anatoliyê da "wek cezakirina tevgera wan ya serhildêr". Paşê wî hewil da ku îthalata hevrîşimê îranî li warê xwe asteng bike, tedbîrek ku "bi hindek serfirazî" hat.
Dema ku Selîm dest bi meşa xwe ya rojhilatê kir, Sefewî li rojhilat ji aliyê Ûzbêk ve hatin dagirkirin. Dewleta Ûzbêk di van demên dawî de ji aliyê Mihemed Şeybanî re hatibû nasandin, ku beriya çend salan di şerê li dijî Îsmaîl de ketibû. Îsmaîl ji bo ku li du eniyan şer neke, li rojava li dijî Selîm polîtîkaya erda şewitandî bi kar anî.
Leškerê Selîm ji ber zor û zehmetîya tedarîkkirina leškerê li ber ronahiya kampanyaya Îsmaîl axê şewitandî, erda pir dijwar a çiyayê Kurdistanê û ji ber ku ew li dijî Misilmanan diçûn, nerazî bû. Dema ku Selîm zanî ku artêşa Sefewî li Çaldiranê ava bûye, bi lez û bez dest bi şerê Îsmaîl kir, beşek jî ji bo ku nerazîbûna artêşa wî bifetisîne.
Şer
Osmaniyan topên xwe giran û bi hezaran Cenîçerên bi çekên barûtê li pişt bariyera li sînorên herdu bi cih kirin. Sefewîyên ku li Çaldiranê top di destê wan de tunebûn, siwarî bi kar anîn da ku bi hêzên Osmaniyan re mijûl bibin. Sefewiyan, ji bo ku xwe ji topxaneyên osmanî yên li navendê dûr bixin, êrîşî baskên arteşên Osmaniyan kirin. Lê belê, topxaneyên Osmanî pir manovra bûn û Sefewiyan wendahiyên mezin pê dan. Çekên pêşketî yên osmanî (top û mişkên nûçeran) faktora biryardar a şer bû ji ber ku hêzên Sefewî, ku tenê çekên wan ên kevneşopî hebûn, hatin tunekirin. Sefewiyan jî ber pîlanêkî nebaş û leşkerên ne dîsîplîn ne wek Osmanî bûn.
Meydanê Şer
Cihê şer nêzîkî gundê Çala Ashaqî ye, derdora 6 kîlometre rojavayê bajarokê Siyah Çeşme, başûrê Makû, bakurê Qere Ziyaeddîn. Di sala 2003an de li qada şer qubeyeke mezin a ji kerpîçan li gel peykerê Seyîd Sedredîn, yek ji fermandarên sereke yên Sefewîyan hate çêkirin.
Warin
Warin bajarokekî navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sommesnil
Sommesnil, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Şebxanê
Şebxanê gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zanîngeha Versayê
Zanîngeha Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelines an UVSQ yek ji zanîngehên Fransayê ye ku di sala 1991ê de hate sazkirin.
Ezîzan, Kanîreş
Ezîzan (bi tirkî: Sudurağı), gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewligê ve ye û gelê wî bi zazakî diaxive.
Zanîngeha Versayê
Li zanîngehê beşên zanista civakî, zanista xwezayî, zanista siyasî, endezyarî, teknolojî û bijîskiyê hene. Zanîngeh ji heşt kampûsên cuda pêk tê li Versay, Saint-Quentin-en-Yvelines, Mantes-en-Yvelines û Vélizy-Villacoublay / Rambouillet.
Diebach
Diebach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zanîngeha Versayê
Di sala 2017an de yek ji baştirîn zanîngehên Fransayê bû.
Şamlûyê Kûçek
Şamlûyê Kûçek gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saulon-la-Rue
Saulon-la-Rue, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dentlein
Dentlein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Tazêkend Ocan
Tazêkend Ocan, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gamêşan
Gamêşan (bi tirkî: Suğukpınar), gundekî bi ser navçeya Kanîreşa Çewligê ve ye.
Bad Kleinen
Bad Kleinen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Wirsberg
Wirsberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Untersteinach
Untersteinach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Rojvegera zivistanê
Rojvegera zivistanê, kêliya ku tîrêjên rojê li kelûya karê salê carek bi awayekî çik tên e. Li nîvkada bakur şeva herî dirêj tê dîtin û roj dest bi dirêjbûnê dikin. Li nîvkada başûr jî roja herî dirêj tê dîtin û roj dest bi kinbûnê dikin. Ev tarîx li hin welatên ku li nîvkada bakur cih digirin, wek destpêka zivistanê tê pejirandin. Li hin welatên ku li nîvkada başûr in jî, vê rojê wek destpêka havînê qebûl dikin. Li ber vana jî li hin welatan de ev roj wek nava havîn an jî nava zivistanê tên pejirandin.
Mondonville-Saint-Jean
Mondonville-Saint-Jean, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Zevika Jor
Zevika Jor (bi tirkî: Yukarıyağmurlu), gundekî bi ser navçeya Kanîreşa Çewligê ve ye.
Sorquainville
Sorquainville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Dietenhofen
Dietenhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Keberto
Keberto an Kebertû Keberto gûndeke di keve nahiya xankê ye ser bi qeza Sêmêl ve li parêzgeha Dihok ê.
=Çavkanî= Khanke, Iraq https://www.google.de/maps/vt/data=7bTCJC2wZBmEMmbYXEaDPk_d7kbFQmz34fmE5uTrBbHp7GIC7j3TZUrwk9b-cHBtfkoStayyEAEiyXDx35mPESFZ9sKDc6t9KqpXLLxg4HOz-Kybo35O_lD7ILVVU0N_bASHPwLiRNjmsmNMbCdQi-9cTo4QziwktmWNwNd1weUdAT40U-leXYH5rT37TuVOs0XgNQ1IKt0zdtiCSG5mOdZvWdP5VR2ja8Ylazy9OBiNpNYSHXBQIgC7s4MmVPKY?scale=4&h=126&w=344
Saulx-le-Duc
Saulx-le-Duc, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Şîrvanedêh
Şîrvanedêh, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Barnekow
Barnekow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Saussey, Côte-d'Or
Saussey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kemana min mîna gundekî digirî (pirtûk)
Kemana min mîna gundekî digirî yekemîn pirtûka helbestan a Ferîd Xan e.
Şamlûyê Bozorg
Şamlûyê Bozorg gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şêxbeglû
Şêxbeglû, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Elî Xaminêyî
Seyîd Elî Husêynî Xaminêyî ( 16ê Îlon 1939 ) bi navê Seyîd Elî Xaminêyî, oldarek misilman, muctehîd, deshilatdarê şîe û rêberê nimêja înê ya Tehran û rêberê duyemîn ê Komara îslamî ya Irannê tê nas kirin. Li gorî xalên 107 û 110 yên Destûra Bingehîn a Komara îslamî ya Iranê, ew rayedarê herî bilind ê welêt û Fermandarê Giştî yê Hêzên Çekdar e. Di heman demê de ew serokê Weqfa  îslamî ye.
Some, Keleyber
Some gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Elî Xaminêyî
Xaminêyî di çar saliya xwe de dest bi dibistanê kir. Dûv re ew çû dibistana seretayî û piştî ku dibistana seretayî xilas kir derbasî dibistana ayîn bû. Wî xwendina xweya klasîk jî heya sala duyemîn a lîseyê domand. Wî xwendina xweya ayînî li dibistana Meşhed, Necef û Qom ê dît. Dema ku destûra vegotinê ji Seyîd Muhemmed Hadî Mîlanî werdigire nêzê 18 salî bû.
Di xortaniya xwe de, Xaminêyî bi Seyid Mojteba Nevab Sefevî, damezrîner û rêberê nifûzê fedaye îslametyê re civiya. Li gorî wî, yekem çirûskên motîvasyona şoreşgerî ya îslametyê ji hêla Nevab Sefevî ve di wî de hatine afirandin. Civîna wî ya yekem bi Ruhollah xumêynî re di sala 1336 hicrî de pêk hat. Nasîn û hevdîtina bi Rûhollah xumêynî re ruhê şoreşgerî yê Seyîd Elî Xaminêyî xurt kir. Li gorî armancên tevgera xumêynî, wî çalakiyên xwe yên dijî Pehlevî berdewam kir, û di dema van têkoşînan de, hukûmeta Pehlevî wî şeş caran girtin. Di 1977-an de, cendirmeyê wî sê sal sirgûnî îranranşehrê kir.Ligel zêdebûna protestoyên gelêrî di 1978-an de, ev ceza bê bandor bû û ew vegeriya Tehranê.
Piştî serkeftina şorişa îranê di Sibata 1978-an de, Seyîd Elî Xaminêyî bû endamê koma serkeftiyê şorişê, rêberê nimêja înê ya Têhranê, û cîgirê wezîrê berevaniyê. Piştî wê, ew yek heyam bû nûnerê Tehranê di Civata parlimana îranê de û du serdem jî bû serokkomarê îranê. Piştî mirina Rûhollah xumêynî di 1989 de, Meclîsa Pisporan ew wekî rêberê duyemîn ê îranê hilbijart. Ji sala 1373-an ve, ew wekî yek ji rayedarên îslamî û muctehîd ku ji hêla Civata Mamosteyên ayînî Qomê ve hatî qebûl kirin.
Kovara Forbes Xaminêyî di rêza 18mîn mirovên herî hêzdar ên sala 2015-an de rêz kir.
Ribêbî
Ribêbî an Ribêbiyê gûndek di keve nahiya xankê ye ser bi qeza Sêmêl ve li parêzgeha Dihok ê.
Dombühl
Dombühl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çerme, Kamîreş
Çerme (bi tirkî: Ilıpınar), gundekî bi ser navçeya Kanîreşa Çewligê ve ye.
Michelle Monaghan
Michelle Lynn Monaghan (z. 23ê Adar 1976) lîstikvaneke amerîkan e. Dema ku di fîlma ( Mission: Impossible, ) de rola xwe ya bi navê (Julia Meade) pêk anî Xelata kûreya zêrîn for Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film (2015) wergirt.
Montboissier
Montboissier, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Bekir Bozdağ
Bekir Bozdag (jdb. li gundê Akdağmadeni, Yozgad) olnas, hiqûqnas û siyasetmedarekî kurd e. Ji kanûna paşîn a 2022an û vir ve di kabîneya 4an ya Erdogan de Partiya Dad û Geşedanê ye.
Bobitz
Bobitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Wonsees
Wonsees şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kulmbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saussy
Saussy, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dorf Mecklenburg
Dorf Mecklenburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Navro
Navro (bi tirkî: Harmantepe), gundekî bi ser navçeya Kanîreşa Çewligê ve ye.
Şingilabad
Şingilabad, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Selah Piyes
Selah Piyes gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
School of Rock (rêzefîlm)
School of Rock (bi kurdî: Dibistana muzîka rockê) rêzefîlmekî muzîkal û komedî ye ku ji 12ê adara 2016an heta 8ê nîsana 2018an li ser kanala Nicklodeonê hatibû weşandin. Bingeha rêzefîlmê fîlmê ji sala 2003an de ku bi eynî sernavê bû.
Şêwira
Rêzefîlm li Austin, Teksas (li DYAyê) de dilîze û derbarê komek xwendekarên rêpîvanperest de ye ku ji aliyê mamosteyê nû birêz Dewey Finn, muzîkvanek ku zimanê "rock û roll" bikar tîne îlhama xwe ji pola xwe re dikin da ku komek veşartî ava bikin û ewna him dibin rîsk bigirin û qadên nû bigihîjin. Li seranserê salê, ev pola navîn xwe dibînin têkiliyên navînî, jêhatîyên xwe yên nenas vedibînin û dersên fêrbûnê li ser dilsozî û hevaltiyê hîn dibin.
Dürrwangen
Dürrwangen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Montharville
Montharville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Şeblî
Şeblî, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sotteville-sous-le-Val
Sotteville-sous-le-Val, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Seferlû
Seferlû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Truman Capote
Truman Garcia Capote an Truman Streckfus Persons, (jdb. 30ê îlona 1924 -m. 25ê tebaxa 1984) çîroknivîs, senaryovan, şanonivîs û lîstikvanê Amerîkî bû. Çend kurteçîrok, roman û şanoyên wî wekî klasîkên edebî hatine pesinandin, di nav wan de romana Breakfast at Tiffany's (1958) "(Taştêya li Tiffany)" û romana tawana In Cold Blood (1966), ku wî wekî "romaneke ne honakî" bi nav kiribû heye. Berhemên wî ji bo ji 20î zêdetir fîlm û rêzefîlmên televîzyonê hatine adaptekirin.
Nataša Pirc Musar
Nataša Pirc Musar (jdb. ) parêzer û nivîskarek pirtûkan a slovenî ye. Ew Komîsera berê ya Agahdariyê (2004–2014), rojnamevan û seroka berê ya Xaça Sor a Slovenyayê (2015–2016). Ew wek yekemîn seroka jin a Slovenyayê kete dîroka welêt.
Ehingen, Frankonyaya Navîn
Ehingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nataša Pirc Musar
Pirc Musar herî zêde bi biryar û pirtûkên xwe yên li ser azadiya agahdarî, ramana dadrêsî, û dozên qanûnî yên payebilind tê zanîn. Wê herwiha nûneriya Melania Trump (jina Donald Trump a bi eslê sloven), partiya siyasî ya Sosyal Demokratên Slovenya, û xerîdarên din ên navdar kir.
Kurtejiyan
Pirc Musar di sala 1992 de li Zanîngeha Ljubljana Fakulteya Hiqûqê xwend, ku Marko Ilešič çavdêrê wê bû. Di sala 1997 de, ew di îmtîhana baroyê de derbas bû, û paşê ew karek li Television Slovenya girt, ku şeş salan li wir wek rojnamevan û mêvandarê bernameya nûçeyan a navendî xebitî. Piştre, pênc salan, ew pêşkêşvanê bernameya nûçeyan a navendî ya 24UR di televîzyona bazirganî POP TV de bû. Di 2001 de, ew bû seroka beşa ragihandinê ya pargîdanî li Aktiva Group, ku mêrê wê Aleš Musar lê dixebitî.
Nataša Pirc perwerdehiya zêde li ba CNN li Atlanta qedand. Paşê xwendina xwe du semester li Zanîngeha Salford a Îngilîstanê berdewam kir, di wê demê de li BBC, Granada TV, Sky News, Reuters TV û Border TV staj kir. Di 2015 de wê doktoraya xwe li Fakulteya Hiqûqê ya Zanîngeha Viyanayê bi teza li ser hevsengiyek adil di navbera mafên nepenîtiyê û azadiya agahdariyê de stend.
Pirc Mûsar di havîna 2022an de bi daxuyaniyên piştgiriyê yên welatiyan bû yekemîn namzet. Ji roja ku li hember Anže Logar di 13ê çiriya paşîn a 2022an de, demjimêr 22:00 danê êvarê pêşbirk hat kirin, %90ê dengan hatin jimartin, ji wan %54 ji wê re çû. Bi vî havî di gera duyemîn a hilbijartinên serokatiyê de di çiriya paşîn a 2022 de, ew wek yekem seroka jin a Slovenyayê hate hilbijartin.
Groß Stieten
Groß Stieten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bediran, Kanîreş
Bediran (bi tirkî: Buncukgöze), gundekî bi ser navçeya Kanîreşa Çewligê ve ye.
Sotteville-sur-Mer
Sotteville-sur-Mer, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Zeyiniyat
zeyiniyat an Zeyniya gûndek di keve nahiya xankê ye ser bi qeza Sêmêl ve li parêzgeha Dihok ê.
Zolko
Gundekî Bismilê ê herabe ku niştecihên wê ên kevn Malbata Akaydinên Zerî ne. Gund li peravê Çemê Caferî di navbera ((Hola Sofî Hemê]] û Hola Hecî Qado de hatiye avakirin.nuha li şûna gund bi tenê çend xaniyên xerabe ma ne.
Zeyiniyat
=Çavkanî= https://g.co/kgs/mUxiQH
Zanîngeha Ewropaya Navîn
Zanîngeha Ewropî ya Navendî (Central European University, CEU) zanîngehek lêkolînê ya taybet e ku li Avusturya, Macarîstan, û Dewletên Yekbûyî, bi kampusên li Viyana û Budapest ve hatî pejirandin. Zanîngeh bi hêza xwe di zanistên civakî û zanistên mirovî, rêjeya xwendekar-fakulteya kêm, û laşê xwendekarê navneteweyî de tê zanîn.
Sîrk, Keleyber
Sîrk gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zanîngeha Ewropaya Navîn
Rêgezek bingehîn a mîsyona zanîngehê, pêşvebirina civakên vekirî ye, wekî encamek nêzîkbûna wê bi Weqfên Civaka Vekirî re.
Siyehnab
Siyehnab, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Savigny-le-Sec
Savigny-le-Sec, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Flachslanden
Flachslanden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Montigny-le-Chartif
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Savigny-lès-Beaune
Savigny-lès-Beaune, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Mihemed Pîro
Mihemed Pîro (jdb. 1952, Dihok, Başûrê Kurdistanê – m. 2016 Enqere, Tirkiye), dengbêjekî navdar ê kurd bû ku di 1952an de li Batîfa, parêzgeha Dihokê, hatiye dinyayê. Ew ji eşîreta Hosta bû.
Mihemed Pîro ji zarokiyê dest bi gotina stranan kiriye û berdewam bûye heta roja wexerkirinê û beşdarî çend bernameyên folklorî bûye. Mawê rojên borî hunermend tûşî nexweşiyeke giran bû û li nexweşxaneyê mabû û pişt re bo welatê Tirkiyeyê hatibû şandin.
Di 31ê kanûna biçûk a 2016an de hunermend Mihemed Pîro li Enqereya paytexta Tirkiyeyê çû ber dilovaniya Xwedê. Ew di 1ê kanûna mezin a 2017an de li Kurdistanê hate veşartin.
Xêrava
Xêrava (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kherava), gundek e ku dikeve nahiye Xankê ser bi qeza Sêmêlê ve li parêzgeha Dihokê.
Sîsan Qedîm
Sîsan Qedîm, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zanîngeha Charles
Zanîngeha Charles (Univerzita Karlova, UK; Universitas Carolina; Karls-Universität; ), ku wekî Zanîngeha Charles li Pragê an jî di dîrokê de wekî Zanîngeha Pragê tê zanîn, zanîngeha herî kevn û herî mezin a Komara Çekyayê ye Ew yek ji kevintirîn zanîngehên Ewropayê ye ku di xebata berdewam de ye.
Klîpa Marên Birçî (pirtûk)
Klîpa Marên Birçî duyemîn pirtûka helbestan a Ferîd Xan e. Ji 29 helbestan pêk tê. Di pirtûkê de helbesta Çîroka Kûçikên Birçî gellek derkete pêş û ji aliyê gellek kesan ve hate xwendin.
Hohen Viecheln
Hohen Viecheln şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburg li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sîran, Keleyber
Sîran gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qirtozî
Qirtozî (bi tirkî: Dörtyol), gundekî bi ser navçeya Kanîreşa Çewligê ve ye.
Montigny-sur-Avre
Montigny-sur-Avre, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Zanîngeha Edinburghê
Zanîngeha Edinburghê (bi înglîzî: University o Edinburgh, skotlendî: Oilthigh Dhùn Èideann; bi kurteya Edin. di paşnavdêran de) zanîngehek lêkolînê ya gelemperî ye ku li Edinburgh, Skotlendayê ye. Di 1582an de ji hêla key James VI ve destûrnameyek key hate dayîn û di 1583-an de bi fermî hate vekirin, ew yek ji çar zanîngehên kevnar ên Skotlendayê û şeşem zanîngeha herî kevn e ku di xebata domdar de li cîhana îngilîzîaxêv e.
Montigny-sur-Avre
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Zanîngeha Edinburghê
Zanîngeh li Edinburgh ku di dema Ronakbîriya Sketlendî de bibe navendek rewşenbîrî ya sereke rolek girîng lîst û beşdarî kir ku bajar bi navê "Atînaya Bakur" were binavkirin. Edinburgh di nav zanîngehên herî pêşîn ên Keyaniya Yekbûyî û cîhanê de cih digire.
Sergey Surovîkîn
Sergey Sorovîkîn an jî bi fermî Sergey Vladimirovich Surovikin (bi rûsî: Сергей Владимирович Суровикин; 11'ê kewçêrê 1966), generalekî artêşa Rûsyayê û Fermandarê Hêzên Esmanî ye. Ew berpirsê damezrandina Midûriyeta Serekî ya Polîsa Leşkerî bû, ku di nava Artêşa Rûsyayê de rêxistinekî nû ye. Surovîkîn di navbera salên 2013 heta 2017an de fermandariya Navçeya Leşkerî ya Rojhilatî kiribû û weke fermandarê Koma Hêzên Sûriyê di destwerdana leşkerî ya Rûsyayê di şerê navxweyî yê Sûriyê de, ji medyaya nûçeyan re hat pêşkêşkirin.
Ew fermandarê Koma Artêşa "Başûr" ya Hêzên Artêşa Rûsyayê di sala 2022an de, di êrîşa Rûsyayê li ser Ûkraynayê de bû. Di 8ê cotmehê de, ew bû fermandarê hemû hêzên rûsî yên ji bo dagirkirina Ûkraynayê.
Xizmeta leşkerî
Surovîkîn di 11ê cotmeha 1966an de, li Novosibirsk hatiye dinyayê. Di sala 1987an de, Surovîkîn ji Dibistana Fermandariya Leşkerî ya Bilind a Omsk mezûn bû. Ew ji bo yekîneya spetsnazê hate tayînkirin û di Şerê Sovyet-Efxanistanê de xizmet kir.
Di tebaxa 1991an de, ew kaptan û fermandarê Tabûra Tivingê ya 1emîn di beşa 2. Gardiyana Tamanskaya bû. Di dema Derbeya Tebaxê ya li Moskoyê de ferman hat dayîn ku Surovîkîn tabûra xwe bişîne tunela li ser Garden Ring, ku sê xwepêşanderên dijî derbeyê hatin kuştin. Piştî têkçûna derbeyê, Surovîkîn hat girtin û 7 mehan di bin lêpirsînê de ma. Lêbelê, doz di 10ê kanûnê de hate rakirin ji ber ku Borîs Yeltsîn destnîşan kir ku Surovîkîn tenê fermanan dişopîne. Paşê ew bi pileya sereke hat bilindkirin.
Surovîkîn beşdarî Akademiya Leşkerî ya Frunze bû. Di îlona 1995an de dijî firotina neqanûnî ya çekan ji aliyê dadgeha leşkerî ya garnîzona Moskoyê salek ceza lê hat birîn. Piştî lêpirsînê ew derketibû holê ku Surovîkîn ji bo bikaranîna pêşbirkê razî bûye û çekekî bide hevalekî xwe, ji ber armanca wê tune ye, ku mehkûmî hate betalkirin. Di sala 1995an de, Akademiya Leşkerî ya Frunze qedandiye. Surovîkîn şandin Tacîkistanê û li wir fermandariya tabûreke tivingên motorê kir. Paşê bû serfermandarê alaya 92emîn a tifengên motor, serfermandar û fermandarê alaya 149emîn a pasdaran û serokê karmendê 201emîn.
Chris Hedges
Christopher Lynn Hedges (z. 18.9. 1956) rojnamevan û xelatgirê xelata Pulitzerê Amerîkî ye. Ew her wesa keşîşê presbîterî û nivîskar û pişkdarê bernameyên televîzyonê ye.
Sergey Surovîkîn
Xizmeta leşkerî
Ji pûşpera 2004'an de, wî serkêşiya 42'emîn Beşa Çekdarên Pasdaran ku li Çeçenistanê bi cih bûbû, kir. Gelek caran dema fermandarên bindest sûc kirin, di nav de piştî operasyona Borozdinovskaya, Surovîkîn kiryarên xwe rastdar kir.
Gebsattel
Gebsattel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sergey Surovîkîn
Xizmeta leşkerî
Ji sala 2005an de, serfermandarê artêşa 20’emîn a Pasdaran bû. Di avrêla 2008an de, bû fermandarê artêşê.
Di mijdara 2008'an de, Surovîkîn bû serokê Midûriyeta Operasyonên Sereke ya Serfermandariya Giştî. Di çileya 2010'an de, ew bû serekê karmendê Navçeya Leşkerî ya Volga-Urals, ku di demek kurt de bû beşek ji Navçeya Leşkerî ya Navendî. Di 9’ê pûşperê 2017’an de, wekî Fermandarê Hêzên Çekdar ên Rûsyayê yên li Sûriyê hate bicîhkirin û ji nûnerên medyaya nûçeyan re hat naskirin. Tê gotin, ku wî di adara 2017an de ev wezîfe girtiye.
Di sala 2021an de, Surovîkîn bû Generalê Artêşê. Ji ber ku yek ji çend efserên rûsî yên gihîştine pileyek weha, hin kesan texmîn kirin ku ew bibe cîgirê Valery Gerasimov.
Di pûşpera 2022an de, hat eşkere kirin ku ew bû fermandarê Koma Artêşa "Başûr" ya Hêzên Çekdarên Rûsyayê ya êrîşa başûrê Ûkraynayê. Di 8ê cotmehê de hat ragihandin ku ewê bibe fermandarê hemû hêzên Rûsyayê yên dijî Ûkraynayê.
Danekirin
Di sibata 2022an de, Surovîkîn ji ber "berpirsiyarê ji bo piştgirîkirin, pêkanîna çalakî, polîtîkayên yekparbûna axê, serwerî, serxwebûna Ûkraynayê û hem jî aramî an ewlehiya Ûkraynayê xera dike û tehdîd dike" di lîsteya cezayên Yekîtiya Ewropayê de hate zêde kirin.
Xelat
Surovîkîn 3 caran bi Fermana Stêrka Sor, Fermana Leşkerî û Ordîna Wêrekiyê hatiye xelatkirin. Di kanûna 2017an de, Xelata Hero ya Federasyona Rûsyayê wergirtibû.
Jiyana kesane
Zewicî ye û du zarokên wî hene. Surovîkîn Xiristiyaniya Ortodoks e.
Tancarville
Tancarville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Savigny-sous-Mâlain
Savigny-sous-Mâlain, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Mehmet Özkan Şüküran
Mehmet Özkan Şüküran (z. 1994 li Kanîreşê), nivîskar û helbestvan.
Mehmet Özkan Şüküran, di 20ê gûlana sala 1994'an de li Kanîreşa Çewlîgê ji dayik bû. Sala 2016an de di zanîngeha Anatolyayê de faqulteya darayî qêdand. Di sala 2016an de xelata helbestê ya Yaşar Nabi Nayır, wergirt. Di kovara Evrensel Kültür û Varlık ê de nivîsand.
Plasenta
Plasenta, hevalpiçûk an jî wêllaş (bi înglîzî: placenta), pekhateyek taybet e ji bo alûgorkirina madeyan di navbera xwîna dayik û xwîna korpelêyê de
Di cîhana ajalan de li gor peresîna embriyo û korpeleyê, pola memikdaran ji sê jêrepolan pêk tê;
Kangûrû (bi înglîzî: kangaroo) ajalek memikdar e, lê plasenta ya embriyoya kangûrûyê bi têra xwe naperise, ji ber wê yekê korpeleya hê bi têra xwe neperisî ji dayik dibe û peresîna xwe di tûrikê dayika xwe de bi şîrmijandinê didome, loma navê van ajalan memikdarên tûrikî ne.
Ajalek memikdar a bi navê platîpûs (bi latînî: platypus) heye, her çiqas ev ajal pirraniya taybetmendiyên memikdaran lixwe bigre jî, korpeleya vê ajalê bi hêkkirinê peyda dibe. Ango platîpûs mîna balindeyek hêk dike, piştê kurkketinê çêjik ji hêkê derdikevin û bi şîrên dayikê tên xwedîkirin. Gopika memikên platîbûs nîne, şîr ji çerm diherike ser pirçên wê, çêjik şîrê ne ji memikan lê ji pirçan dimijin. Memikdarên hêkker û memikdarên tûrikî taybet in ji bo parzemîna Awistralyayê û başûrê parzemîna Emerikayê. Pirraniya memikdarên cîhana ajalan, ji memikdarên plasentayî pêk tên. Mirov, hirç, çêlek, mişk, rovî û şêr mînak in bo memikdarên plasentayî.
Peresîn û pêkhateya plasentayê
Blastoçikildan pêkhateyek piçûk e, ji bo çebûna korpeleyê divê bi têra xwe xurek û madeyên pêwîst bigihîje xaneyên balastoçikildanê ko xane dabeş bibin, biperisin û bibin embriyo û korpele. Di dirêjiya 2 heta 4 hefteyên peresînê de embriyo xurekê ji navpoşê malzarokê dabîn dike. Paşê plasenta peyda dibe, xurek û madeyên pêwist ji xwîna dayikê bi navbeynkariya plasentayê derbasî nav xwîna embriyo û korpeleyê dibin. Ango plasenta endamek taybet e ji bo nezîkkirina herrika xwîna korpeleyê bi xwîna dayikê ve.
Piştî çeqîna blastoçikildanê, ji çîna koriyonê, pêkhateyên bi şeweyî tilî ber bi navpoşê malzarokê dirêj dibin. Ji van pêkhateyan re tê gotin memîleyên koriyonî. Memîleyên koriyonî dewlemend in bi lûleyên xwînê. Xaneyên çîna koriyonê enzîmên herisê lixwe digirin. Bi van enzîman xaneyên navpoşê malzarokê diherisînin. Her ko memîle dirêj dibin, xaneyên navpoşê malzarokê diruxînin û di navpoşê malzarokê de valahiyên (hewz) piçûk peyda dibe. Valahiyên navpoşê malzarokê bi xwîna dayikê tijî dibin, memileyên koriyonî jî xwe dirêjê nav vê xwînê dikin. Bi vî awayî plasenta dirist dibe.
Plasenta endamek bi şêweyî xepleyî ye. Rûyê aliyê korpeleyê ya plasentayê qoqiz e, rûyê aliyê malzarokê pehn e. Giraniya plasentayê bi qasî yek kîlogram e. Plasenta ji du beşan pêk tê, beşa aliyê dayikê û ya aliyê korpeleyê. Beşa aliyê dayikê ya plasentayê wekî pişka plasentayê ya dayikê tê navkirin. Ev pişk ji rûkeşeşane, xwînber û xwînhênerên navpoşa malzarokê pêk tê. Beşa aliyê korpeleyê ji koriyonê pêk tê û wekî pişka plasentayê ya korpeleyê tê navkirin. Ji çîna naverast (mezoderm) a embriyoyê xaneyên mezenşîmî (bi înglîzî: mesenchymal cells) peyda dibin û di nav memîleyan de kom dibin. Bi gorankariya xaneyên mezenşîmî, lûleyên xwînê ava dibin. Di nav van lûleyên xwînê de sê hev lûle, wekî lûleyên xwînê yên navikebendikê tên navkirin. Di navbera plasenta û korpeleyê de navikebendik (bi înglîzî: umbilical cord) heye. Xwîna embriyoyê bi xwînberên navikebendikê digihîje plasentayê û bi xwînhênera navikebendikê jî vedigere laşê embriyoyê.
Xurek û oksîjen ji lûleyên xwîna dayikê derbasî nav xwîna dayikê ya derdora memileyan dibin, ji wir jî bi belavbûnê (dîfuzyon) an jî bi veguhastina çalak derbasî nav lûleyên xwîna korpeleyê dibin. Karbona dîoksîd û hin paşmayîyên din jî ji lûleyên xwîna korpeleyê ber bi xwîna dayik ve tên guhestin.
Erkên plasentayê
Sê erkên serekî yê plasentayê heye.
Erkê alûgorkirina madeyan
Ji bo geşebûn û peresîna korpeleyê, xurekemade, hormon,vîtamîn, mîneral, av û hwd ji xwîna dayikê derbasî xwîna korpeleyê dibe.
Di laşê korpeleyê de ji karlêkên kîmyayî madeyên paşmayî peyda dibe. Ji ber ko koendama deravêtinê ya korpeleyê hê çalak nîn e, madeyên paşmayî bi navbeynkariya plasentayê, ber bi xwîna dayikê ve tên guhaztin.
Erkê henasedanê
Pişikên korpeleyê piştê jidayikbûnê çalak dibin bo alûgorkirina gazên oksîjen û karbona dîoksîdê. Loma di dirêjiya ducaniyê de ji bo alûgorkirina gazen henaseyê, plasenta kar dike. Oksîjena korpeleyê ji xwîna dayikê bi belavbûnê (dîfuzyon) tê dabînkirin. Herwiha karbona dîoksîda nav xwîna korpeleyê jî bi navbeynkariya plasentayê derbasî xwîna dayikê dibe.
Erkê hormonderdanê
Plasenta komek hormon jî berhem dike û der dide, loma li gel karên din, plasenta wekî rijênek jî kar dike.
Hormonên plasentayê;
1. Hormona koriyonî ya handerê gonadên mirov (bi înglîzî: human chorionic gonadotropin (hCG))
3. Procesteron
4. Hormona koryonî ya handrê memikên mirov (bi înglîzî: human chorionic somatomammotropin (HCS))
5. Rîlaksîn (bi înglîzî: relaxin).
Hormona koriyonî ya handerên gonadên mirov (hCH) bandor li ser tenê zer dike, rê li ber hilweşîna tenê zer digire, bi vî awayî stûriya navpoşê malzarokê tê parastin. Ango hCH berdewamiya derdana hormonên tenê zer dabîn dike. Procesteron û êstrocen pêşî ji aliyê tenê zer ve tê derdan, paşê ji aliyê plasentayê ve tê derdan. Ev herdu hormon gellek girîng in ji bo berdewamiya ducaniyê. Heke di nav du mehên destpêkê ya ducaniyê de, di xwîna laşê dayikê de asta hCG nizim be, an jî hCG qet tune be, tenê zer hildiweşe. Ji ber hilweşîna tenê zer, stûriya navpoşê malzarokê kêm dibe, çeqîna embriyoyê bi ser nakeve, jiberçûna embriyoyê rû dide û dawî li ducaniyê tê. Herwisa hCG di dirêjiya ducaniyê de rê li ber hêkdanê jî digire.
Di korpeleyên nêr de çalakiya hCG dişibe çalakiya hormona handerê tenê zer (LH) a mirovên pêgihîştî. hCG di korpeleyên nêr de xaneyên Leydig han dike bo derdana testosteronê. Testosteron pêwist e ji bo peresîna endamên zaûzê ya korpeleya nêr. Herwisa hCG bandor li ser koendama bergiriya dayikê dike û korpeleyê ji bandorên neyînî yên koendama bergiriya dayikê diparêze.
Erk û pêkhateya êstrocena plasentayî û êstrocena hêkdankê heman in.
Erk û pêkhateya procesterona ji plasentayê tê derdan û ya ji hêkdankê tê derdan heman in.
Hormona koryonî ya handrê memikên mirov (HCS) hormonek peptîdî ya plasentayê ye. Hin caran ev hormon wekî “hormona plasentayî ya çêkerê şîr”(bi înglîzî: placental lactogen) jî tê navkirin. Bandora wê mîna hormona prolaktîn û hormona geşê ya hîpofîzê ye. Bi taybetî li ser geşebûna memikên dayikê û li ser geşebûna korpeleyê bandor dike. HCS di xwîna dayikê de rêjeya glukoz û çewriyê zêde dike, bi vî awayî hê pirtir xurek derbasî xwîna korpeleyê dibe. Korpele bi alikariya van xurekan diperise û geşe dibe.
Rîlaksîn hormonek firepeptîdî ye, ji tenê zer tê derdan. Dema zarokanînê (zayîn) de plasenta û memikên dayikê gelelk ji hormona rîlaksînê der didin. Rîlaksîn stûyê malzarokê fire dike bo derbasbûna korpeleyê.
Erkê dabinkirina bergiriyê
Koendama bergiriyê ya korpele piştê jidayikbûnê diperise û çalak dibe. Lê korpele bi alîkariya koendama bergiriya dayikê ji hin hokarên nexweşiyan tê parastin. Ji xwîna dayikê hin dijeten derbasî nav xwîna korpeleyê dibe û bergiriya sist a korpeleyê dabîn dike.
Mixabîn li gel madeyên sûdbexş, dibe ko madeyên ziyanbexş jî ji xwîna dayikê derbasî xwîna korpeleyê bibe. Dema ducaniyê, korpele ji pişikên dayikê sûd digire. Loma divê dayik cigare nekişîne, an na madeyên nav tûtina cixareyê jî ji xwîna dayikê derbasî laşê korpeleyê dibe. Herwisa heke dayik di ducaniyê de alkol vebixwe an jî derman bigire, ev madeyan jî derbasî xwîna korpeleyê dibin û bandorek neyînî li ser peresîna korpeleyê dikin.
Dibe ko hokarên hin nexweşiyan jî ji dayikê derbasî korpeleyê bibe. Wekî mînak, heke dayik bi nexweşiya AIDS (nîşana nemana bergiriya destketî) be, vîrûsa nexweşiyê bi navbeynkariya plasentayê derbasî korpeleyê dibe,korpele jî bi nexweşiya AIDS ji dayik dibe.
Josip Broz Tito
Josip Broz Tito, (jdb. 7ê gulanê 1892, Kumrovec, îroyên Kroatya - m. 4ê gulanê 1980, Ljubljana, îro Slovenya) dewletparêz û siyasetmedarekî Yugoslavyayê xwedî nêrînên Marksîst-Lenînîst bû. Fikrên wî bi navê "Tîtoîzmê" têne zanîn.
Esîl
Ew zarokê heftemîn ê malbateke gundî ya feqîr e û panzdeh zarokên wî hene. Bavê xwe Kroatî ye û diya xwe Slovenî ye. Di sêzdeh saliya xwe de li bajarê Sîsak bi cih bû. Li vir dest bi karê şagirtê qeflefiroşiyê kir. Di xortaniya xwe de li Trieste, Awistirya, Bohemya û Almanyayê karê metalê kiriye. Bi beşdarbûna di çalakiyên sendîkayan de cihê ku lê dixebitî û tevlî Partiya Sosyal Demokrat a Kroatya bû, rolên aktîf girt.
Kanîtax
Kanîtax (bi tirkî: Kanitaht), gundekî bi ser navçeya Kanîreşa Çewligê ve ye.
Gerolfingen
Gerolfingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ansbach li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Elaine Hendrix
Katherine Elaine Hendrix (jdb. 28ê kanûna pêşîn 1970)   lîstikvan, modela, stranbêj, dansvan û çalakvanekî Amerîkî ye. Navdarbûna wê dinav temşevana, dema ku rûla xwe gêrandî, di Filmên weka ( remake of The Parent Trap) de.
Sîr Vesetî
Sîr Vesetî, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Montireau
Montireau, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Zanîngeha Viyanayê
Zanîngeha Viyana (bi almanî: Universität Wien) zanîngehek lêkolînê ya gelemperî ye ku li Viyana, Avusturya ye. Ew ji hêla Duke Rudolph IV ve di 1365an de hate damezrandin û zanîngeha herî kevn a cîhana almanîaxêf e.
Terres-de-Caux
Terres-de-Caux, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Zanîngeha Viyanayê
Digel dîroka xweya dirêj û dewlemend, zanîngeh bûye yek ji mezintirîn zanîngehên Ewropayê, û di heman demê de yek ji navdartirîn, nemaze di Zanistên Mirovî de. Ew bi 21 xelatgirên xelata Nobelê re têkildar e û ji gelek zanyarên dîrokî û hem jî girîngiya akademîk re bûye mala akademîk.
Savilly
Savilly, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Stella Georgiadou
Stella Georgiadou stranbêj û karsazeke ​​Yewnan a Kîprosî ye. Wê di dawiya salên 1990an de wekî hunermendek pir-tomar serkeftin dît. Ew bi taybet bi strana xwe ya " Tóra mou miláei " tê nasîn.