cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serhildana Seyîdan û Berazan
Serê bûhara 1930 de Ferzendê Emer diçe Geliyê Berazan, herêmeke li Xinûs'ê Qereyaziya Ezirmê (Erzîrom) û Dûtaxa Agiriyê, ba Elîcanê Bişar axayê eşîra Berazan û jê dixwaze ku bila ji bo welatê xwe bixebete. Piştî du mehan Elîcan bi sî suwarên xwe ve serî hildide. Li nahiya Parsînê Qereyaziye de li Qirxûnderê erişê mifreza romî dike. Di vî şerê de çar hesp, du tifing dest dixe û çar eskeran jî hêsîr digre. Piştî çend ardebê di navbera peşmergên Elîcan û mifreza romî de, Elîcan derbasê Kela Kopê cem Seyîdxanê Kerr, yek ji giregirên êla Hesenan ji koma Seyidan (Seydo) dibe. Gava kû Seyîdxan û biraye wî tevlibûnê serhildanê dibin hêjmara peşmergên kurd digîje 400 merî. Elîcan û Seyîdxan bi lehengî di navbera Bedlîs û Ezirmê de li hember romê û yek caran jî hember eşîrên kurdên elewî (Çarekan), ên ku li aliye dewleta romî kirine, qasê du mehan şer dikin. Dema ku di şerekî de Elîcanê Bişar û bi wî re gelek şervanên kurd tên kuştin, dawî li serhildanê tê. Di vî demê de eskerên romê êriş dibin li ser gundên koma Seyidan li Kela Kopê, Seyîdxan mecbûr dimîne ku mafûye Sûrî bike. Li ser rêya Sûrî li herêma Mêrdînê leşkerê romê jê re kemînên datînin. Seyîdxan di vê kemînê de şehîd dikeve.
Lutzingen
Lutzingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kefirzût
Kefirzût, Keferzût, gundekî navçeya Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Eşkezer (navçe)
Eşkezer yek ji navçeyên parêzgeha Yezdê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Eşkezer e.
Kawrî Biçûk Birayim Yûsif
Kawrî Biçûk Birayim Yûsif, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Çolbaşî
Çolbaşî, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Egît Varto
Erdal Karadağ, Egît Varto, Egîtê Şîpê (jdb. 1979, li Stembol - m. 16ê hezîranê 2006, li parêzgeha Ezirganê) şoreşger û pêşmergeyekî HPGê bû.
Malbata wî ji gundê Şîpê ya Gimgima Mûşê ye. Egît li Stembolê tê jiyanê. Çendeyek xebatên polîtîkî dike, piştre sala 2000î li Ewropayê biryara xwe dide tevlî refên gerîllayên PKKê dibe.
Li parêzgeha Ezirganê di êrîşeke artêşa Romê de, jiyana xwe jidest dide.
Loupiac, Gironde
Loupiac, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Birkenfeld, Nahe
Birkenfeld bajarokekî navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nasingen
Nasingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Patzig
Patzig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Michiel Leezenberg
Maarten Michiel Leezenberg kurdnasekî holendî ye ku di sala 1964an de hatiye dinyayê.
Jiyana wî
Leezenbergî sala 1988an beşê fîlolojiya klasîk qedandiye û sala 1989an felsefe û zimanasî. Di 1988an de ew cara yekem çûye Kurdistanê û dest bi hînbûna zimanê kurdî kiriye. Sala 1992an ew li Başûrê Kurdistanê bû çavdêrekî hilbijartinên 19ê gulanê û paşê jî wekî mamoste li Zanîngeha Selahedînê li Hewlêrê xebitiye. Wî sala 1995an doktoraya xwe staniye, li ser felsefeya zimanî. Sala 1996-1997 ew bûye mamoste li beşê Zimanên Rojhilata Nêzîk li Zanîngeha Utrechtê, mamosteyê ziman û çanda kurdî. Di 1999an de wî karê beşê felsefeya zanistiyê li Zanîngehê Amsterdamê wergirt û heta îro li wir û di programa Îslam di nav dinyaya nûçeyan de kar dike.
Zewacên Muhemmed
Zewacên Muhemmed an Jinên Muhemmed Muhemmed pêxember pêşiyê di 25 saliya xwe de bi jinekî bî a 40 salî Xetice bint Xuweylid re dizewice. Piştî wextan bi jinên ku mêrên wan dimirin ku ji bo li derve nemînin bi wan re jî dizewicî.
Misilman dema qala jinên Muhemmed dikin ji bo hurmetê dibêjin "Dayikên mu'mînan". Sedemê wî ji di sureya Ehzab ayeta 6'an e ku dibêje xanimên wî dêyên wanin.
Armanca zewacên Muhemmed
Francis Edwards Peters dibêje ku; Zewacên Muhemmed bi pirranî ji bo ku jinên mêrên wan dimirin ku wan jinan li rastan nemînin, ji bo belavkirina misilmantiyê, ji bo gunehê wî bi wan dihat, û ji bo tengasiyê nekşînin zewiciye.
John Esposito jî dibêje; Zewacên Muhemmed bi taybetî ji bo jinên bî re jiyaneke nû bidest bixe zewiciye.
Muhittin Akgül jî dibêje; Zewacên Muhemmed hinekî jî ji bo xwendin û nivisê bûne.
Binêrin
Jin di îslamê de
Manîfestoya Komunîstî
Manîfestoya Komunîstî (bi almanî: Das Manifest der Kommunistischen Partei an jî tenê Das Kommunistische Manifest) ew manîfestoya ko ji hêla Karl Marx û Friedrich Engels di sala 1847'an de li Londonê bi daxwaza yekîtiya Komunîstan re hatibû nivisîn. Ew di 1848'an di dema Şoreşa Şibatê de li London û Fransayê dema Şoreşê Adarê jî li welatên din belav bû.
Çapa Pêşin û Çapên bi Zimanên din
Bingehên program û lênêrîna jiyanêyê Marx û Engelsê ko paşê bi gelemperî wek Marksîzm hat zanîn di vê manîfestoyê de hatibû rave kirin. Di rûpela destpêkê manîfestoyê de navê Marx û Engels tev şûn digirin. Lê di 1883'an de di pêşgota çapa Elmanî de Engels wiha dinivise: "Fikrên bingehên ko di manîfesto de serwer ditînî... bitenê û bitûnî eyda Marx in."
Çapa Manîfestoya pêşinê ko bi rengekî keska tîr, di 1848'an li Londonê hatibû çap kirin. Ew çapa bi zimanê almanî bû. Wergera wêyê îngîlîzî ji hêla Helen MacFarlane di 1850'î de hat kirin. Ew navbera 1872'an de heta 1893'an bi pêşgotinên cida yên ko hin zimanên din hat çap kirin: Di 1871'an de bi fikrên Marx û Engels ên li ser Komûna Parîsê, di 1882'an de bi pêşgotinekê ji nû ve bi rûsî, bi Marx di 1883'an de mir re jî, 1890'an de bi pêşgotinên Engels almanî, 1892'an de bi zimanê polonî, 1893'an de jî bi îtalyanî hat çap kirin.
Rondvatnet
Rondvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Manîfestoya Komunîstî
Çapa Pêşin û Çapên bi Zimanên din
Manîfesto bi peyvên ko komunîzmê dişibîne şevreşkekê dest pê dike „Şevreşkek li Ewropayê digerê – Şevreşka Komunîzmê. Hêzên Ewropayê kevin bo ko vê şevreşkê def bikin hevlabendîyekê pîroz pêkanîn: Papa û çar, Metternich û Guizot, radîkalên fransî û ajanên polîsê almanê..." Ew bi bangê navdar jî xelas dibe: „Prolêterên hemû welatan, yekbin!“.
Ew manîfestoya 30 rûpelan ji çar beşan pêk tê.
Beşa duyem: Proletar û Komunîst
Gorî Marx Komunîst Partî ne li hembera tu partiyên karkeran e. Gorî Marx û Engels Komûnîst bo ra kirina milkên şexsî têkoşînê dikine. Dîsa gorî Manîfestoyê Komunîstan tu welat tune ne û hemû komûnîst di çîna proleterê de ne.
Beşa sêyem: Lîteratûra Komunîzm û sosyalîzm
Di vê beşê de Marx û Engels beşên Komunîzm û Sosyalîzm û merhaleyên wan salix didin.
Beşa çaram: Şûna Komunîst Partî di li hembera Partiyên hember de
Di vê beşê de Marx û Engels li hin welatên dijên tevgerên komunîstan û rewşê wan salix didin.
Sêxiştiyên Modern
Sêxiştiyên Modern qalibek helbestan e ku ji aliyê Yehya Elewîferd helbestvanê kurd, hate pêşniyarkirin. eva qaliba ji sêxştiyên klasîkên kurdên xorasanê hatiye girtin. Sêxiştî, yek ji qalibên helbestan e ku li ba kurdên Xorasanê dîrûkek taybet û çend hezar salî he ye û li heft şelpan tê gotinê. Helbestvanên Xorasanê jî, hinek helbestên xwe bi qalibê sêxiştî gotine. Ku mîna sêxiştiyên klasîk hatine gotin. Lê tenê Şelpek (Hicayek) li ewan zêde kirin. pêşniyara Elewîferd ev bû ku bikaribe evê qalibê, bi rewşek zanistî modern bike.
Trêna lezgîn
Trêna lezgîn ji trênên ku 200 km/katjimêr lezgîn an jî lezgîntir diajon re dibêjin. Pirranî bi elektrîkê dixebitin.
Dîroka trênên lezgîn
Heya destpêka sedsala 20. ku hêj trembêlên bimotor nehatibûn dîtin, veguhastin ji xeynî bikaranîna hêza ajalan, li ser trênan bû û trênên lezgîn ên nûjen jî nebûn. Trên bi motorên hilmê dihatin xebitandin. Trêna herî bilez heya 160 km dikaribû biajo.
Sala 1957'ê li Tokyo Odakyu Electric Railway, trêna lezgîn a Japonê, 3000 SSEyê çêdike. Ev trên 145 km/katjimêr diajo. Ev trên riya pêşbaziya trênên lezgîn jî vedike.
Sala 1965 li Almanya di nava bajarên München û Augsburgê de DB Class 103 dest bi seferê dike ku heya 200 km/katjimêr diajo. Fransa jî di nava Parîs û Toulouseê de TEE "Le Capitole"ê dide xebitandin.
Barnim
Barnim, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Ronnet
Ronnet, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Deverûn
Deverûn, nanê tewikî yê rûnkirî, tewtew, eşîrkî, qetmer, qatmer cure nan û kateyek kurdî ye. Gelên cîran jî çêdikin.
Kilor e yan kate ye?
Hin kes deverûnê wekî cureyekê kilorê jî didin nasandin. Kilor, xwarinên an nanên ji pelhevîrkê (şikevayê) tên çêkirine. Heger ew şîrîn bin, dikevin kategoriya şîraniyan.
Rast e mirov dikare ji pelhevîrkê jî deverûnê amade bike. Lê pelhevîrka deverûnê divê stûr be. Ji ber ku pelhevîrka wê stûr e, baştir e mirov wê bixe bin kategoriya kateyan. Wekî şîranî jî qetmer heye, bo mînak qetmera Dîlokê.
Çêkirin
Ardê xwe têxin teştekê, xwê bavêjinê. Nava wê wekî hevîrê vebikin, hêdî hêdî bi av û rûnê ron bistrên. Bû hevîrê nermijî, 15-20 deqe rawestînin.
Girikên xwe amade bikin, bi darikê tîrê (darkilorê) wekî pelhevîrkê vebikin, lê divê pelhevîrka wê stûr be.
Rûloyên xwe bi darkilorê bêî ku pirr tenik bikin, vebikin. Deverûnên xwe li ser sêlê yan di rûnbirêşka teflonî de bipijînin.
Hasan Celal Güzel
Hasan Celal Güzel (jdb. 1945 Dîlok- 19 Adar 2018) yek ji siyasetmedar, bûrokrat, rojnamevan, karsaz û nivîskarên Tirkiyê ye.
Dibistana seretayî, navendî û amadeyî li Meletîyê bidawîdike. Li Zanîngeha Enqereyê, fakûlteya zanînên polîtîk, beşa aborî û bûtçeyê de dixwîne. Di DPTê (saziya plansaziya dewletê) de dixebite û ji aliyê artêşê ve ji bo derkirina kêmasiyan û perwerdeya bilind bo DYAyê tê şandin. Di Kara Harp Okulu (Dibistana şerê bejayiyê) ya artêşê de demekê dirêj dixebite. Rola wî ya di vê dibistanê de pirr baş nayê zanîn. Herwekî Güzel de dema cûntaya leşkerî ya 1980ê de ji bo artêşê şêwirmendiyê û di sala 1983î de jî ji bo serokwezîr şêwirmendiya aboriyê dike. Sala 1986î de di nava refên partiya ANAPê de wekî parlamenterê Dîlokê tê hilbijartin.
Di 23ê çiriya paşîn 1992î de bi navê Yeniden Doğuş Partisi (YDP) partiyekê dadimezirîne. Piştî mirina Turgut Özal û polîtîka guhartina ANAPê bêhtir bi karsaziyê û karên weşanêre bilîdibe.
Xwedî nêrînên rastgîriya navendiyê ne û lîberalîzmê di nava çarçaviya îdeolojiya fermî ya dewleta Tirk û di bin kontrola artêşê de diparêze. Güzel herwekîyek ji hezkiriyê mîrata Osmanî ye.
Hasan Celal Güzel niha di rojnameya tirk ya Radikalê de nivîsaran dinivîse.
Abdi İpekçi
Abdi İpekçi (jdb. 9ê tebaxê 1929, Stembol – m.1ê sibatê 1979, Stemnbol) rojnamevanê tirk, berpirsiyarê karê nivîsaran ê giştî yê berê yê Milliyetê ye. Ew di sûîkastekê de jiyana xwe jidestdide.
Ew xwedî gelek xelatên çapemeniyê yên navxweyî bû. Di saziya radyo-TV ya dewleta Tirk TRTê de di nava salên 1961 - 1970ê de bername çêdikir. Di sendîkayên çapemeniyê de cihdigirt û lêdigeriya ku di standardên navneteweyî de karê çapemeniyê were kirin.
Ew ji aliyê Mehmet Ali Ağca ve hat kuştin.
Courpignac
Courpignac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qereoxlan
Qereoxlan, gundekî ser Zerenika Dêrsimê ye yê ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Meybod (navçe)
Meybod yek ji navçeyên parêzgeha Yezdê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Meybod e.
CEO
CEO (Îngilîzî: CEO, chief executive officer) bi kurdî wate Serokê/a Pêkanîna Civatê kesên ku rêvebirên kar û fermanên fermî an ne fermî di kargerî û kompanyayê de tînin cih. Ango bi kurtasî rêveberê/a giştî yê/ya kompanyayê ye.
Bîrê
Bîrê, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bischofsheim in der Rhön
Bischofsheim an der Rhön, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Arsène Lupin
Arsène Lupin karakterekî aşopî ye ku ji hêla nivîskarê fransî Maurice Leblanc ve hate afirandin. Dizê camêr li Fransa û herêmên Kanadaya fransîpeyv de pir binavûdeng e.
Gulîstan (pirtûk)
Gulîstan [Gulistan] (bi farisî: گلستان), kitêba nivîskarê faris Şêx Sediyê Şîrazî ye. Ev kitêb ji heşt beşan pêk tê û di serî de jî li ser jiyana Şêx Se'dî û kitêba Gulistanê hin agahî hene.
Mêmalî
Mêmalî (tr.: Kesmetepe) beldeyekê bi navçeya Semsûrêyê Bêsniyê ve girêdaye. Nifûsa wê gorî hêjmarê 2000an de 4.566 kes e. Ew di 1992an de bû belde.
Gulîstan (pirtûk)
Ji helbesta nav çîrokan mînakek
Wergêrên vê kitêbê Muhammed Înal û Mahmut Yamalak vê kitêbê wiha didin nasandin: "Eger mirovek bipirse ku Gulîstan çi ye? Mirov dikare bêje: Gulîstan, çîroka rêwiyan e. Hem rêwiyên li ser rûyê dinyayê û hem jî yên li rêya heqîqetê.
Arsène Lupin
Jiyana aşopî
Arsène Raoul Lupin di sala 1874an de wek kurê Henriette d'Andrésy û Théophraste Lupin hatiye cîhanê.Lupin di warê dadwerî û bijîşkiyê de perwerdehiyek hêja stend û di çermnasjiyê de pispor bû.Ji bilî latînî, îngilîzî û yewnanî, ew çend zimanên nûjen jî baş dizane. Ew bi kincan şarezayê nepeniyê ye û her wiha hunerên şerî yên cihêreng û pispor hunerî û wênesazek ​​e ku di Aiguille d'Etretat ya vala de  gencîneyên hunerî yên hêja berhev dike,  di nav wan  de Mona Lîza ya Leonardo da Vinci jî ye. Lupîn jêhatiya xwe dizane, û ji wî re zor e ku nefsbiçûk be. Lîstina pisîk û mişk bi polîsan re carinan ji wî re ji dewlemendiya kesane girîngtir xuya dike. Lupin bi jinan re jêhatî û kibar e. Ew ji şîdetê nefret dike û ji ber vê yekê tenê di xweparastinê de dikuje. Bi piranî di romanan de - wekî di cîhana rastîn de - ew ji sempatiya raya giştî kêfxweş dibe, ji ber ku mexdûrên wî her dem bi awayên pir gumanbar dewlemend bûne.
Bi demê re, Lupin ji dijberê rayedaran radibe û dibe alîkarê wan ê veşartî - ku bê guman ji ber kariyera afirînerê wî jî ye. Lupin ji bo Sherlock Holmes (ji ber sedemên mafên daneriyê di pirtûkên Leblanc de jê re "Herlock Sholmes" tê gotin, an bi fransî ya orîjînal "Herlock Sholmès"), detektîvê mezin û navdar ê Îngilîstanê, dereceyek rêz û heyran nîşan dide, ji ber ku ew yekane ye ku wî nas kiriye ku  wî ji carekê bêtir tengî kir. Lupin welatparêzekî mezine û lewma ew ni kare pergala vîktoryayî bipejirîne - carinan ew diziyên ramyarî jî dike.
Arsène Lupine hez dike ku ji bo nepandinên xwe bernavkan bikar bîne. Hin ji wan ev in:
Gulîstan (pirtûk)
Wergera li kurdî
Kitêba Gulîstanê berî Muhammed Înal û Mahmut Yamalak, ji aliyê M. Muhammed Garsî Farqînî ve jî li zimanê kurdî hatiye wergerandin (Şêx Se'dî, Gulistan, Wergêr: M. Muhammed Garsî Farqînî, Weşanên Nûbihar, Stenbol, 2005).
Arsène Lupin
Pêkhatin
Serpêhatiyên Arsène Lupine di navbera salên 1905 û 1935an de ji aliyê Maurice Leblanc ve di 20 roman, du şanoname û çend kurteçîrokan de hatine vegotin. Arséne Lupin serpêhatiyên xwe di romanên berdewamiyê ku di kovara „Je Sais Tout "  derketin destpê kir. Tê gotin ku Leblanc dizê camêr wekî hevtayê Sherlock Holmesê Arthur Conan Doyle afirandiye . Yek ji romanên Leblanc bi sernavê Arsène Lupin kontra Herlock Sholmes ( Arsène Lupin dijî Herlock Sholmes) e. Gelek mirov ji bo Arsène Lupin  îlegalîstê anarşîst Marius Jacob wek mîsal texmîn dikin, her çend Leblanc her dem ev yek înkar kiriye.
Fîlm
Ji bo sînema û wêneguhêzê pir fîlm hene. Fîlma herî nû li ser sernavê resen Arsène Lupin  tê naskirin û çêkirinek ji sala 2004an e. Fîlma yekemin yê Hollywoodê bi Arséne Lupin ji sala 1932an e. Ji berê di sala 1910an de jî fîlmekî bêdeng hebû.Her wiha rezayên -filmê kartonê-û- xêzeroman hene ku li ser çîrokên Arséne Lupin binyatkirî ne.
Lîcîn
Lîcîn gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Arsène Lupin
Muzexane
Li vîlaya berê ya Maurice Leblanc li Étretat, muzexaneya Le Clos Arsène Lupin, Maison Maurice Leblanc ji hêla neviya wî ve di sala 1999an de hate vekirin, ku tê de gelek aksesûarên lehengê aşopî yên romanan hene.
Léouville
Léouville, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Neolîtîka B ya berî Cervaniyê
Neolîtîka B ya berî Cervaniyê (NBBC) (salên 8.800-6.500 ) beşeke ji Neolîtîka berî Cervaniyê ye, çandeke neolîtîk a ku li Mezopotamyaya jorîn û Levendê bi cih bûye. Ji aliyê Kathleen Kenyon ve dema kolandinên arkeolojîk ên li Jerichoyê ya Urduna Rojava de hatiye karekterîzekirin.
Rêdûr Dîjle
Rêdûr Dîjle (z. 1987 Mêrdîn), helbestvanê kurd ê ji bakurê Kurdistanê ye. Di sala 1987'an de li Mêrdînê hatiye dinê. Li zanîngeha Amedê dixwîne; beşa îktisadê.
Nivîs û helbestên wî di kovara W'yê û kovarên din de tên weşandin.
Dirêjan (eşîr)
Dirêjan, yek ji eşîrên herî mezin ên Meledî û Kurdistanê ye.
Di sala 748'an de piştî zayîne, ji alî Ebû Muslim Xoresanî ve 24 êlên kurd ji Xorasan tên şandinî Kerkûk, Erbîl û Rojavayê. Eba bi hêza wan Emevî ger kirin û şûna wan Ebasî hatin karînê (îktîdarê). Di sala 754'an de jî, Ebû Muslim Xoresanî ji alî Ebû Cafer Mansûrî bi qeleşî tê kuştin. Bi ser vê de 24 eşîret, ji bo kû heyfa wî heynin terin li ser Ebasiyan; sê mehan şêr dikin, lê têk terin û wedigerin Heleb, Riha û Meledî. Heta sala 1164'an li wê mintiqê û li deştên Hama, Amik û Gurgum dijîn. Canbegan, Celikan, Bilikan, Molikan, Galeriyan, Karacelikan, Manogriyan, Mîrîdostan, Nermikan û Sînanan êrîşî ser Beyliga Ramazanoxullari ya li Adanê kirin û konên xwe li Çûkurovê wekirin. Di sala 1165'an de jî ji ber germa li wir bar kirin Qonye, Qeyserî, Kırşehir, Enqere, Haymana û Polatlî ye…
Gosho Aoyama
Gosho Aoyama (, jdb. 21ê hezîrana 1963an li Daei (îro Hokuei, Prefektoriya Tottori) mangagayekî japone.
Gosho Aoyama mangaya xwe ya yekemîn di sala 1986an li ser sernavê : Chotto Mattete (ちょとまってて) weşand. Ji berhemên wê herî navdar li hindê din : Yaiba, Magic Kaito û Detektîv Conan tên hesibandin. Bi taybet Detektiv Conan rojane bi 94 bandên mangayê ,896 beşên rezefîlm û 21 fîlmên sînemayê Aoyama navnetewî navdar kir û pereyî jî biserkeftî bû. Di sala 2000an ew li ser siraya sêyemîn yê kesên privat japonî yê herî pere distînin, di sala 2001 ew siraya şeşemîn bû û di sala 2006an ji wekî Rumiko Takahashi mangavanê wê herî rind pere distînin.
Di sala 1993an Aoyama ji bo Yaiba Xelata Shogakukan Manga yê 38mînê di kategoriya zarok distand û ji bo Detektîv Conan ewî di kategoriya Şonen (Shonen) Xelata Shogakukan Manga yê 46mînê distand.
Gosho Aoyama li ber xêzkirina mangayan jî çalak Kendo û beyzbolê dileyze. Her wiha jî ew ne tene fanê goga pê ew him jî fîlm û romanên polisiye ye (bi taybet romanên Sherlock Holmes) wê ew bi fîgûran û motîvan gelek caran di naveroka Detektiv Conan jî bi kar anî.
Di 5ê gulan 2005 Ayoma bi Minami Takayama zewici bû wê di koma popê Two-Mix stranbêje û dûblajvane rezefîlmên anime ye, di nav wande ewî Conan jî dûblaj dikir û di rêzefîlm de jî pêşwîsteyekî wê hebû. Di kanûna pêşîn a 10ê 2007 de rojnameyên japonî derbarê teleqa wan de dinivîsin.
Topûzlî
Topûzlî, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Saint-Angel, Allier
Saint-Angel, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Bischofswerda
Bischofswerda, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Coux, Charente-Maritime
Coux, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Poseritz
Poseritz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Solyask
Solyask giyayekî ji famîleya sîr û pîvazan e ku bi pelên xwe dişibe pîvazan û bi koka xwe dişibe sîran. Ev giya wextê biharan li beyaran û li nav zeviyan şîn dibe. Li Kurdistanê ev giya di çêkirina girar û nanê tenûrê de weke çêjekê tê bikaranîn.
Spanya
Spanya an jî  Keyaniya Spanyayê (fermî ; ; ) dewletek e li başûr rojavaya Ewropa, li nîvgirava Îber. Paytexta Spanyayê Madrîd e.
Demên Antîk
Tê bawer kirin ku mirovên pêşîn berî 500 hezar sal berê bi rêya Asyayê gihîştine cihê ku paşê bû Spanya. Ev nêçîrvan bûn û Arkeologan serê tîr û kêrên firtonê dîtin. Li Altamira li Kantabriya, şikeftek bi wêneyên şikeftê hatiye dîtin ku nêzîkî 16 000 – 10 salên berî zayînê ne. Tê bawer kirin ku tabloyên şikeftê ji hêla Cro Magnon ve hatine çêkirin. Nêzîkî 3000 BZ Îberî ji Afrîkayê hatine Spanyayê. Ew cotkar bûn, û dixuye ku ga di ol wan de rolek taybetî lîstiye. Di goran de bi sedan fîgûrên jin ên kevirî hatine dîtin. Arkeologan jî tabloyên ji heriyê ku li ser nivîsandî ne dîtine, lê nekariye wan deşîfre bike. Îberî di nav eşîran de dijiyan û eşîrên li başûr bi taybetî dewlemend û pêşketî bûn. Keyaniya yekem a Îberiyan bi navê Tartessos bû û li başûrê nîvgiravê bû. Navê wan çi ye, nayê zanîn, lê Yewnaniyan ji wan re digotin Îberî ji ber ku ew li kêleka çem Ebro dijiyan.
Nêzîkî 1100 BZ Fenîkiyan li ser spanî Atlantîk bajarekî ku jê re digotin Gadir, Cádiz ya îroyîn ava kirin, û tiriyên ku jê re digotin Malaka çandin. ', îroyîn Málaga. Fenîkiyan metalên ji Îberiyan diguherandin, û paşê ew metal bi tiştên ji çar aliyê Deryaya Navîn bazirganî dikirin. Fenîkiyan navê wî welatî kirine Ishaphan ku tê maneya girava hyraxes (an jî berava hîraxes). Tiştê ku Fenîkiyan nizanibûn ev bû ku "hîraksên" spanî yên ku wan ji welatê xwe nas kiribûn, bi rastî kevroşk bûn. Navê paşê di Romayiyan de bûye û. Nêzîkî 900 B.Z. li bakurê nîvgiravê kelt bi cih bûne. Komên gel tevlîhev bûn û çanda Keltîberî rabû. Kelt ji îberiyan çerm siviktir bûn û heta îro jî mirovên li bakurê Spanyayê ji mirovên ji başûrê Spanyayê siviktir in. Di sedsala 6an berî zayînê de Yewnanî li ber peravê bi cih bûne. Ji welêt re digotin Hesperia, Welatê Rojavêtinê. Çêker bi xwe re anîn û darên zeytûnan çandin.
Fethiya Romayê
Kartagiyan demek dirêj li peravê qereqolên bazirganiyê hebûn lê di sedsala 2an de berî zayînê. wan beşên mezin ji Nîvgirava Îberyayê dagîr kirin. Wan bajarê Carthago Nova (niha Cartagena) ava kirin. Di bin general Hannibal de, şervanên Keltiberian hatin leşkerkirin û bi wî re di sala 281 B.Z. li ser Alp li dijî Roma di Şerê Punîk ê Duyem. Dema ku Kartaginiyan di şerê li dijî Romayê de winda kirin, Romayî parêzgehên wan girtin û navê wî welatî Hispania kirin. Lêbelê, Keltiberian şerekî gerîla yê qismî serkeftî meşand. Lêbelê, piştî 200 salên şerê gerîla, Romayî pir zêde di bin kontrola wê de bûn. Hispania bi kanên xwe yên zêr bû yek ji dewlemendtirîn beşên Romayê û çend împeratorên Romê ji wir hatin: Traianus, Hadrianus, Marcus Aurelius û Theodosius I. Welat bû sê parêzgehan: Baetica (piraniya Endulus ya îroyîn), Lusitania (niha Portûgal) û Hispania Tarraconensis. Dûv re, beşa bakur-rojavayê Tarraconensis di bin navê Gallaecia et Asturia de bû parêzgeha xwe.
Visigoth
Ji hêla Hûnên ku ji rojhilat hatin ajotin, Vandal di zivistana 406 de Reynê derbas kirin û derbasî axa Romayê bûn. Di 409 de ew derbasî Pîrenê bûn û li başûr bi cih bûn, û navê herêmê Endulus danî. Piştî wan Vîzîgot yên şerker hatin ku, piştî ku Roma di sala 410 de talan kirin, li başûrê îro Fransa bi cih bûn. Hêdî hêdî wan bandora xwe li seranserê nîvgiravê zêde kir û di dawiyê de paytexta xwe ji Toulouse bar kir Toledo piştî ku Vandalan ajotin Afrîkaya Bakur. Vîzgot Mesîhî bûn û gelek jî peyrewên Arianîzmê bûn. Pevçûnên navxweyî li ser baweriya rast derketin û di 589 de Rekaredê Katolîk bû desthilatdar û Katolîk kir ola dewletê. Wê demê Visigothan karîbûn peravên başûr ku di bin kontrola Östrom de bû bi dest bixin. Di sedsala 10an de Cihû li welêt bi cih bûn û Vizigothan di sedsala 6an de li dijî wan dest bi çewsandinê kirin. Lê nakokiyên tund di navbera eşîrên Visigothic de bû sedema qelsbûnê dema ku Cihû û Arî nerazî bûn.
Fetha misilmanan
Li Bakurê Afrîkayê Ereb û Berberan bi lez û bez fetih kirin. Di şerê desthilatdariya navxweyî ya Visigothan de di navbera Roderick û esilzadeya Visigothic de, hin mîran di havîna 711 de bi 7 000 mêr re alîkariya Berberan kirin ku ji Tengava Cîbraltarê derbas bibin. Ev hêz ji aliyê fermandarê garnîzona Tengier, Tarik ibn-Ziyad ve dihatin birêvebirin û ew li çiyayekî bi navê Cêbel el-Tarik, îro Cebiltar daketin. Ji hêla 5 mêran ve hatin xurtkirin, Berberan di 19ê tîrmeha 711ê de bi hêzek Visigothîk ya belkî mezintir rû bi rû man. Asturias li bakur. Ji welatê Cezîra Endulus re digotin "Girava Vandalan". Paytexta wan a yekem Hispalis bû, ku navê wê kirin Îşbiliya, îro Seviliya. Wan pêşveçûna xwe li seranserê Pîrenê û nav Keyaniya Frankan berdewam kirin heya ku ew têk çûn. Di bin tebeqeya jorîn a Misilman de, elîta vîzîgotîk binerd ma. Di berdêla dabînkirina kelûpelan de, destûr ji wan re hat dayîn ku li ser herêmên xwe desthilatdariya xwe bidomînin. Çandinî bi avdanî, kaniyên avdanê, avkanî û aşxane pêş ket. Lêbelê, di navbera Berber û Ereban de şer hebûn û Karlê Mezin dikaribû vê yekê bikar bîne da ku herêmên li bakurê rojhilat dagir bike. Vekişîna Frankan a li ser Pîrenê, ku ji hêla Bask ve hatin êrîş kirin, bû çavkaniya îlhamê ji bo Strana Roland. Berberan li bakur erdekî xerabtir hatibû dayîn û dema ew vegeriyan Afrîkaya Bakur axa wan ji hêla Xiristiyanan ve hate girtin. Ereban çu carî nekarîn tevahiya nîvgiravê dagir bikin, lê hin padîşahiyan piçûk ên xiristiyan karîbûn xwe li erdê bigirin.
Di salên 820an de, kela Alcazar li ser girekî wêran li Kastîlya hatiye avakirin. Li dora kelehê bajarekî bi navê Mayrît rabû, ku îro Madrîda ye. Di 31ê tîrmeha 844an de, peravên Asturias ji hêla Vîkîng ve hat êrîş kirin ku paşê hem Lîzbon û hem Sevilla talan kirin. Vîkîng hema hema her sal vedigeriyan, di nav tiştên din de wan xwe li peravên Fasê ("Blåland") dianîn û mirovên ku wekî kole difirotin digirtin. Serdema misilmantiyê bû sedema geşbûna rewşenbîrî û Xelîfetiya Kordobayê bû yek ji navendên rewşenbîrî yên Ewropayê. Pirtûkxane, dibistan, doktor, stêrnas, riweknas û kîmyager hebûn. Ji sala 929an pê ve welat bû xîlafetî serbixwe lê di sedsala 11an de xelîfetî di nav çend keyaniyên piçûk de bi padîşahên xwe ve parçe bû. taifa padîşahiyan. Li bakur, padîşahiyan cihêreng ên xiristiyan dikaribûn bi Aqûb (hesp) re bibin yek wek sembola yekbûnê. Ji bo van Xiristiyanan España herêma Moorî bû, lê misilmanan ji herêma Xirîstiyanan a li bakur re digotin Ishpanja. Ji dawiya sedsala 11-an vir ve, Xirîstiyanan gelek serketinên girîng pêk anîn, wek Toledo (di sala 1085 de, Zaragoza (di sala 1118 de hate fethkirin), Valensiya (di sala 1238 de hate fetihkirin) û Sevilla (1248 fetih kirin). Lêbelê Xirîstiyanan hişt ku çanda kozmopolît a ku Xirîstiyanî û Îslametî tê de tevlihev bûne ji bo demek dirêj bimîne. Yekane padîşahiya misilman a ku ma Îmarata Granadayê li başûr bû.
Spanya di bin dîktatoriya Franco de
Di sala 1936 de, Franco, ku ji aliyê hikûmeta çepgir ve tê rêvebirin, li Giravên Kenariyê bû, ku ew bixwe sirgûn bû, dema ku li ser daxwaza komên paşverû ku serhildanek leşkerî li dijî Hikûmeta Komarparêz a niha li Madrîdê, di tîrmeha 1936an de fermandariya herî bilind a hêzên serhildêr girt. postên Serokê Spanya û serokê hikûmetê girt. Key piştî referandûmek di 1947 de hate vegerandin, bi Franco re dîktator, serok heya mirina wî di 1975 de.
Têkiliya Franco bi cîhana derve re
Spanya di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de bêalî ma, her çend welat di destpêka şer de helwestek alîgirê Alman pejirand. Di 23ê çiriya pêşîn a 1940î de, Franco û Hitler li Hendaye, Fransa hatin cem hev. Ji bo ku li aliyê Alman bikeve şer, Franco, di nav tiştên din de, xwarin, cebilxane, Cîbraltar û Afrîkaya Bakura a Fransa xwest, ku Almanan nikaribû qebûl bikin. Di paşerojê de jî li ser mafên madenê yên Alman ên li Spanyayê nakokî derket. Franco di dema şer de bêalî ma û bi vî awayî piştî şer ji dîktatoriyê rizgar bû. Spanya piştî şer ji aliyê hemû cîhanê ve hat îzolekirin û dûr bû. di gelek waran de bi taybetî di çandinî û pîşesaziyê de ji pêşkeftinê paşde maye. Welat feqîr bû û ji bo ji nû ve avakirina piştî şerê navxweyî ku zirareke mezin dabû avahî û binesaziyê, pêdivî bi alîkariyê hebû. Lê alîkarî ji cîhana derve nehat û Neteweyên Yekbûyî pişta xwe da welat.
Îdeolojiya dîktator Franco
Partiya desthilatdar li Spanyaya Franco faşîst Partiya Falangîst bû, lê faşîstên dilpak ên li dora wî zû xwe xiyanet dîtin, ji ber ku Franco di salên 1950an de hêmanên faşîst ji hikûmeta xwe paqij kir. . Desthilatdariya wî ji bilî Faşîzmê bi mihafezekar, olperestî û otorîterîzm klasîk bû. Bi rastî jî îdeolojiya wî hebû Çima şaş tê şîrovekirin ji ber ku Felangîstan heman reng û sembolên faşîstan bikar anîn. Bikaranîna wan ji ber mîrasek ji Ferdinand II û Isabella I di sedsala 15an de dema ku wan Spanya di nav keyaniyek de kir yek bû. Franco xwest ku wan bi bîr bîne û rêz bigire.
Warisê dîktator Franco
Franco di 1923 de bi Carmen Polo y Martínez-Valdès re zewicî bû. Di sala 1926an de zaroka wan a yekane bû: Maria del Carmen Franco y Polo. Piştî mirina Franco di 1975 de, Maria del Carmen ji hêla Juan Carlos ve sernavê "Duquesa de Franco" hat dayîn. Tê gotin ku Franco mîrê wê demê Juan Carlos wekî kurê wî qet nedîtiye û bi awayekî aktîf beşdarî mezinkirina wî bûye wekî mîlîtan. Franco bingehên ji nû ve avakirina keyaniya li Spanyayê, lê key Juan Carlos, ku piştî mirina xwe derket ser text, hilbijart ku dîktatoriya Spanyayê bike demokrasî.
Tepeserkirina rejimê ya rexnegiran
dîktatorî Franco hunerên azad perçiqand. Wek mînak, nivîskar û helbestvanên rexnegirên rejîmê bi darê zorê hatin sirgûnkirin an jî hatin kuştin. Medya jî hat sensûrkirin. Azadiya olî hat rakirin û tenê baweriya katolîk hat pejirandin. Kastîlî bû zimanê tenê yê naskirî li welat, îşaretên rê hatin guhertin, û pirtûkên bi zimanên hindikahiyan ên wekî Baskî û Katalanî hatin şewitandin. Di medyaya girseyî de ji bilî Spanî zimanên din jî hatin qedexekirin. Zêdetirî du mîlyon kes ji ber çalakiyên rexnegirên rejîmê hatin zîndanîkirin. Dibistan ji aliyê Dêra Katolîk ve hat girtin û zêdetirî 6 mamoste hatin îdamkirin û 7 000 jî hatin zîndanîkirin. Ji aliyê siyasî ve, Partiya Falangîst yekane partî bû ku destûr jê re hat dayîn û hemû ciwan neçar bûn ku tevlî rêxistina xwe ya ciwanan bibin. Hemû muxalîfên siyasî yên ku bi eşkereyî hewl dida ku fikra xwe bitewîne, hatin zîndanîkirin. Tenê dawetên dêrê rewa bûn û hevberdan bi qanûnê qedexe bûn.
Li gorî hin agahiyan, tê gotin ku di navbera salên 1939 û 1944an de nêzî 200 hezar kes hatine îdamkirin. Lê belê li gorî çavkaniyên din reqemên gelekî kêmtir diyar dikin. Lêbelê, kêm û zêde îdamên bi kurtî yên rexnegirên rejîmê li seranserê rejîmê berdewam bûn. Dîktatorî di salên 50î de nerm bû, lê di sala 1969an de rewşek awarte hate danîn ji bo ku muxalefetê ragire, ku heya hilweşandina rejîmê ma.
Erdnîgarî
Firehiya xakên Spanyayê li derên herî fireh bakur başûrî de 856 km û rojava rojhelatî de jî  1.020 km e. Spanya, bi Portûgal û navçeyekê Keyaniya Yekbûyî ser deryan Cîbraltar ve li ser nîvgirava îber dimê ye. Xakên Spanya yên li ser nîvgirava Îberî, ji heftan şeşa îber digirin. Li sînora Spanya yê bakur rojhelat, ser çiyayên Pîrenê re, Fransa û Andorra dimê ye.
Li parzemîna Spanyayê deştên bilind û rêzeçiyayên wekî Pîrenê û Sierra Nevada serdest e. Çend çemên mezin ji van bilindahiyan diherikin, wek Tajo, Ebro, Duero, Guadiana û Guadalquivir. Li ber peravê zozan hene; ya herî mezin li ser Guadalquivir li Endulus ye, û li rojhilat deştên siltî ligel çemên navîn ên wekî Segura, Júcar û Turia hene. Spanya li rojhilat bi Derya Spî, li bakur Kendava Bîskay û li rojava Atlantîk sînor e. Giravên Balear li Deryaya Navîn û Giravên Kenariyê li Okyanûsa Atlantîk li ber peravên Afrîkayê ne.
Avhewa
Avhewaya Spanyayê dikare li çar deveran were dabeş kirin:
Girav
Giravên wek Balear, Kenariyê, Ceuta û Melilla de pêk tê ye. Balearê li Deryaya Navîn, Kenariyê yê li Atlantîk û bajarên li beravên Maroko, Afrîkaya Bakur dimên Ceuta û Melilla jî hundura xakên Spanyayê ne. Navçeyeke Spanya ya Llívia di hundura sînorên Fransayê de dimê ye.
Steve Ballmer
Steve Ballmer karsazekî amerîkî ye ku ji sala 2000an heta 2014an CEOyê ango rêveberê giştî ê Microsoft Corporationê bû.
Spanya
Girav
Giravên mînak Alborán a Perejil bi Spanyayê ve girêdan ne.
Herêmên Spanyayê
Spanya bi 17 navçeyên xweser û 2 bajarên xweserên li Afrîkaya Bakur (Ceuta û Melilla) tê karger kirin.
Bibîne: Herêmên xweser ên Spanyayê
Gel
Li Spanyayê bi gelemperî zimanên spanî, ketelanî, galîsyayî, baskî û aranî (okzîtanî) tên axaftin. Spanî li dewleta Spanî bi tenê zimanê fermî ye û ew her sê zimanên din jî li welatên xwe zimanê fermî ne. Li Ketelonyayê li dibistan û zanîngehan him zimanê ketelanî û him jî spanî tên bikaranîn. Wek li Valensiya zaravekî ketelanî valensî (valencià) tê axaftin.
Werziş
Li Spanya spora herî girîng pêgog (goga pê) e. Real Madrid û FC Barcelona yek ji du yaneyên dinêyê pêgogê herî girîng in. Maçên navbera wan de li dinê baleke mezin dikişînin.
Bafq (navçe)
Bafq yek ji navçeyên parêzgeha Yezdê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Bafq e.
Ligny-le-Ribault
Ligny-le-Ribault, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Kuneyn
Kuneyn (1946: Küneyin; ), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.
Ebasan
Ebasan an jî Qalan, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kefirhewar
Kefirxewar, bajarokekî navçeya Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Kaschenbach
Kaschenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Elagabalus
Elagabalus, bi fermî Antoninus navbera salên 218 û 222 de împeratorê Romê bû.
Îsîrwan
Îsîrwan, bi tirkî kirine Akarsu, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Lemberan
Lemberan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bînarîk
Bînarîk, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Keremê Qolaxasî
Keremê Qolaxasî an jî Kerem Begê Zîrkanî ( an jî Kolağası Kerem Bey ) yek ji şervanên kurd ên di serhildanên Şêx Seîdê Paloyê û serhildanên Agiriyê ye.
Jiyan
Kerem di 1880dan de li gundê Qiskaniye, li Qereyaziya Erziromê ji dayîk bûye. Navê bavê wî Ehmed Begê Zirkî ye, ji giregirên eşîran Zirkî. Dayîka wî Cewê Xanim ji toriniyê Hesenan, ji Mala Emer e. Birayê wî Evdal jî weke Kerem şervan bûye. Kerem bi keça Mirad Axayê Dimilî ji gundê Kosa bi navê Hediye re zewicîbûye. Sê keçên wan bi navên Mihtesîme, Xêyriye û Xanim çêdibin.
"Alayê Hemîdiyê"
Dema avakirana hengên (alayên) Hemîdiye de Kerem dibe Qolaxasî yê alayeke eşîra Zirkî li Qereyaziyê. Di şerê cîhanê yê yekemîn de ew hêla gogsiye li dijî rûsan (ûris) diparêze. Kerem him li hember çeteyên ermeniyan him jî li hember Ûrisan şerên dijwarî dike.
Serhildanên Şêx Seîd û Agiriyê
Piştî rakirina hengên Hemîdiyeyê, dewlet dixwaze Kerem û birayê wî Evdal tewqîf bike, ji ber ku wî çekên xwe teslîm nekiriye. Ew û birayê wî Evdal demeke dirêj fîrar in, heta ku serhildana Şêx Seîdê Paloyî dest pê dike. Di wê serhildanê de Kerem roleke mezin dilîze ew û siwarên xwe bi Xalid Begê Hesenî ve li herema Kela Xinûsê û Kela Milazgirê şerekî mezin li hember romê dikin. Çawa ku tê zanîn êv serhildan serfiraz nabe, belê Kerem jê saxî difilite. Du salan şûnda bi Ferzendê Emer ve tevli serhildanên Agiriyê dibe. Kerem yek ji şervanên herî giring, ê serhildanen Agiriyê ye. Gorî hin çavkanîyan şervanên kurd dixwazin di 1931'î de derbasê Îranê bibin, li ser sînor îxtîlaf di navbera wan û leşkerên Îranê ve çêdibe û şer dikin. Di vî şerî de Kerem şehîd dikeve.
Kerem di kilamên dengbêjî de
Gelek kilamên Dengbêj Reso di derbarê Keremê Qolaxasî de hene. Di kilama wî ya "axao", ya ku Reso avetiye ser Kilama Ferzende Beg û şervanên Agiriyê de behsa Kerem jî tê kirin :
Bismark, Altmark
Bismark, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya-Anhaltê ye.
Miqrê
Miqrê, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Birnan
Birnan, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Saint-Aubin-le-Monial
Saint-Aubin-le-Monial, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Doğan Erbaş
Doğan Erbaş, siyasetmedarekî tirk e, bi eslê xwe kurd.
Jînenîgarî
Doğan Erbaş, di sala 1964ê de li gundê Qêrîn (bi tirkî: Çığlık) yê Wêranşera Melediyê ji dayik bûye. Ew bi xwe ji eşîra baylan e. Erbaş, dibistan, dibistana navîn û dibistana amadehiyê li Wêranşara Melediyê qedand.
Serokatiya HADEP a parêzgeha Stembolê çêkiriyê (2000-2002). Bêtir pişt re jî dîsa Serokatiya parêzgeha Stembolê DTP çêkiriye (2006-07). Di hilbijartina giştî ya 22ê tîrmeha 2007ê de namzedê 2em ê herêma Stembolê bû. Îroj Erbaş parêzerê Abdullah Ocalan jî ye.
Kelezîr
Kelezîr, bi tirkî kirine Aşağıdere, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Lucmau
Lucmau, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Cozes
Cozes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Lion-en-Beauce
Lion-en-Beauce, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Keledoşiya masiyê
Keledoşiya masiyê, hilmijîna masiyê hilm-gulmê de pijandina goştê masiyan e. Navê komekê xwarinan e ku bi rêbaza keledoşiyê tên çêkirin. Li Kurdistanê ji deqsor, palamûd, masîmûsa, kîlkeyê tê amadekirin.
Castelnau-le-Lez
Castelnau-le-Lez, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Keledoşiya masiyê
Çêkirin
Masiya xwe amade bikin, bişon, di forma fîletê de jêbikin. Têxin quşxane yan li ser daxwazê beroşê. 1,5 stekan mergeyê (ava firingiyê) û stekanek avê berdinê. Herdu pelên defneyê tevlî bikin. 2 dendik sîrê bikutin.
Pîvaza xwe di awayê xwarina seleteyê de hûr bikin. Bi tevî rûnê ron, têxin quşxaneyê. Tîkeyek lîmon, sosa soyayê, îsota reş, îsota sora xwe, bi tevî xwêyê tevlî bikin.
Dema ava we keliya, kevçiyek ardê hêdî hêdî pê werbikin, ji bo nebe girik baş tevdin. Bi vî awayî 5-10 deqe bikelînin.
Kelandin bidawî bû xwarinê berdin binikeke xwarinê ya kûr. Hûn dikarin biharbêhn (biharat) û hêlizê jî bikarbînin. Êdî dikarin bixwin.
Julie Bowen
Julie Bowen Luetkemeyer ( jdb. 3ê adara 1970 li Baltimore, Maryland wek Julie Bowen Luetkemeyer )  lîstikvan  û modeleke amerîkan e. Dinav temşevanan de bi navdarbû. Dema ku rola xwe ya bi navê (Claire Dunphy) gêrandî li ser televiziyonê, di Rêzafilma ( Modern Family 2009–2020) de. Herwesa hatîye xelatkirin bi xeltê weka (Primetime Emmy Award ).
Erdheja Silopiya 2012
Erdheja Silopiya, erdhejeke ku di 2012an de li navenda navçeya Silopiya Şirnexê çêbû. Gundê Eywanê navenda erdhejê (epîsenter) bû.
Bi şevê di saet 2:10an de dest pê kir û heta saet 5:50 berdewam bû.
Hemkan
Hemkan, bi tirkî kirine Beşağaç, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Bochotnica
Bochotnica, qezayek li başûr-rojavayê Polonyayê ye. Di navbera Puławy û Lublinê li kêleka çemê Wisłayê ye. Di navçeya Puławy a ku bi voyvodatiya Lublînê ve girêdayî ye. Gorî hijmartinên sala 2011'an niştecihên xwe 1.069 kes in.
Erdekan (navçe)
Erdekan yek ji navçeyên parêzgeha Yezdê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Erdekan e.
Werneuchen
Werneuchen bajarokekî navçeya (Landkreis) Barnim li herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Nibil
Nibil (ya jî Nêblîyê, bi tirkî Toptepe), gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Kêranlix
Çend cihên bi vî navî hene:
Menningen
Menningen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kawrî Gewre Birayim Yûsif
Kawrî Gewre Birayim Yûsif, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lion-en-Sullias
Lion-en-Sullias, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Cramchaban
Cramchaban, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kohmelik
Kohmelik, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Saint-Bonnet-de-Four
Saint-Bonnet-de-Four, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Kîtîr
Kîtîr, bi tirkî kirine Boğazören, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Bitburg
Bitburg bajarokekî navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bîşî, Elkê
Bîşî, bi romî kirine Bolağaç, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Cumhuriyet (rojname)
Cumhuriyet (bi kurdî tê wateya Komar) rojnameyeke li Tirkiyeyê ye. Bi fermana Mustafa Kemal Atatürk ji aliyê Yunus Nadi ve di 7'ê gulanê 1924'an de hat derxistin. Îro (2012) yek ji rojnameyên mezin ên Tirkiyeyê ye.
Ev rojname ji aliyê damezrênerê Tirkiyeyê Atatürk ve ji bo propagandaya partiya tekane ya dewletê CHP'ê, çêkirina neteweya tirk, ravekirina alfabeya nû ya latînî û pesindayîna komara nû ya Tirkiyeyê hatiye damezrandin. Yunus Nadi bi xwe karsazekî bingeh cihû bû. Di rojnameyê de kesên wekî Ziya Gökalp ê îdeologê avakirina neteweya tirk cih girtine.
Makrînus
Macrinus navbera salên 217 û 218 de împeratorê Romê bû.
Cumhuriyet (rojname)
Rojnameya ku di her serhildanê de Kurdistan dikir goristanê
Cumhuriyet polîtîkaya xwe wiha bi nav dike "Rojnameyeke çepgiriya neteweperest, kemalîst û unîterîst e". Navenda rojnameyê li Stenbolê ye û tîraja wê li dora 100.000 e.
Lehlû, Verzeqan
Lehlû gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çet, Pulur
Çet, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Mödingen
Mödingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ludon-Médoc
Ludon-Médoc, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kêsûn
Kêsûn (tirkî: Çakırhüyük) yek ji beldeyên Bêsnîyê ye. Gorî hejmêrtina nîfûsêyê di 2000an de nifûsa wê 6037 kes e. Ew 34 km dûra Bêsniyê ye.
Rûmanlî, Cîngîfe
Rûmanlî, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Xirbê Alê
Xirbê Alê, Xirbexala, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Bitterfeld-Wolfen
Bitterfeld-Wolfen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya-Anhaltê ye.
Lombreuil
Lombreuil, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Werayê Xokan
Werayê Xokan, bi tirkî kirine Doğanyol, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Rappin
Rappin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Saint-Bonnet-de-Rochefort
Saint-Bonnet-de-Rochefort, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Zaruk
Zaruk, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Yezd (navçe)
Yezd yek ji navçeyên parêzgeha Yezdê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Yezd e.
Bêske, Şêxan
Bêske, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Noqkirin
Noqkirin an baptîzm (ev gotin, tê gotin bi koka xwe ve ji grekê û tê wate ya "noqkirina li avê" ye), di hin dînan de, weke xaleke bingeh e.
Noqkirina di dînê mesîhî de
Deme ku Nebî Îsa, tê gotin ku dema ku ji aliyê Yaqûb ve hat noqkirin, giyana Xwedê ket şeklê kevokekê û hat û li ser milê wî danî. Bi wê Xwedê got ku baptîzma wî qebûl bûye. Di filahiyê de piştî ku zaro derket ser cil roja xwe re êdî bi rojaka ku têde dua tê kirin ku tê kifşkirin, zaro ku dê û bavê wê li ber keşe sekinî na, tê noqkirin.
Noqkirina di nav mesîhiyên protestan
Noqkirin, di mezheba dînî ya filahiyê ya protestanan de, ku keşe sê caran destê xwe di nav avê dike û di dêne ser serê zaro û pişt re ku mûma ku pêxistî dide dayika wî û an jî wê ku weke sembola rohniya xwûdê tê zanîn ev dayin û bi wê re tê wê watê jî ku ew zaro êdî li mesîhiyê hatiye qabûlkirin û êdî filehek e.
Noqkirina di nav mesîhiyên ortodoks de
Di mezheba ortadoks de jî ku ew ev mezheb di nava xwe de bûya çend mezhebe, di beşeke wê de, zaro noqî avê dikin. Baptîzm, çawa ku mêjkirin di misilmantiyê de şertekê sereke yê bingeh tê tên, wisan di filahiyê de jî baptîzm weke şeretekê sereke tê zanîn û hijmartin.
Mindûllî
Mindûllî, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
Blankenburg, Harz
Blankenburg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya-Anhaltê ye.
Caracalla
Caracalla, bi fermî Antoninus navbera salên 197 û 217 de împeratorê Romê bû.
Karsi
Karsi, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ewrek
Ewrek, bi romî kirine Çökçe, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Ardong
Ardong, gundekî bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye. Di deşta Mûşê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya gundê Ardong 1.130 kes e.
Çavkanî
nufusune.com/korkut
Behabad (navçe)
Behabad yek ji navçeyên parêzgeha Yezdê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Behabad e.
W. K. Merdimîn
W. K. Merdimîn Çewlîg ra yo. Bi kirmanckî (kurdiya Zazakî) şîîran nuseno. Yew kitabê ey ê şîîran bi nameyê Dîwan Weşanxaneyê Vateyî ra çap bîyo.
Nê kitabî ra teber zî şîîrî, meqale û roportajê ey zî kovara Vate û Nûbihar de weşanîyênê.
HÊVÎ
Xeyal' ma deşt û wareyande mendo Çi heyf, gurey ma vateyande mendo Her çiqas hêviyê ma nêbiryaya zî La, aqîbet' nêweş nûşteyande mendo
W.K.MERDIMÎN
Ahrensfelde
Ahrensfelde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
W. K. Merdimîn
Hewce çin o ke, sima ra vajî ez kam a Ez nê begêko serewişk, ne zî ewam av
Bate
Bate, bi tirkî kirine Güneyyaka, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
Crazannes
Crazannes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
W. K. Merdimîn
Hendo ke wa gûreyi ma heta sere şêro Miyan namedaran de, ez xo rê bênam a
Hürriyet
Hürriyet yek ji rojnameyên li Tirkiyê derdikeve ye. Wekî logo serê Mustafa Kemal Atatürk, alaya Tirkan û slogana « Tirkiye ya Tirkan e! » bikartîne.
Baqirce
Baqirce, gundekî Cîngîfeya Entabê ye.
W. K. Merdimîn
Gama ke heqê bêkesan binê lingan de di şi Ez zaliman rê, nê goşdar a, nê zî ram a
Hürriyet
Ji aliyê Sedat Simavi ve di 1'ê gulanê 1948'ê de bo cara pêşîn hatiye derxistin. Niha girêdayî holdînga Doğan grubu tê derxistin. Gorî hin ronakbîrên Tirk Milliyet rojnameya fermî ya serkaniya artêşa Tirk û Hürriyet jî ya saziya sîxuriyê ya Tirk MİTê ye û ew nêrînên xwe bi van rojnameyan tînin zimên û belavdikin. Lê tê zanîn hemî rojnameyên mezin ên Tirkiyê îdeolojiya fermî ya dewletê dihewînin û diparêzin.
W. K. Merdimîn
Tikeyî, werd û dawetan ra mest û tewş ê Tayen rê, nê arayî, nê zî taşt û şam a
Hürriyet
Rojnameya Hürriyetê di çapa xwe ya Ewropayê de nêrînên lîberal û Ewropayî û li ya Tirkiyê jî li dijî lîberalîzmê, YE û krîterên Koopenhagenê derdikeve. Herwekî di çapa xwe ya Ewropa de kiryarên neyînî û nebaş dixe para Kurdan û li ya Tirkiyê jî navê Kurdan pirr bikarnayne. Hürriyeta Ewropa û ya Tirkiyê mirov dikare bêje hîç naşibin hevûdu.
Germavê, Elkê
Germavê, bi tirkî kirine Ilıcak, gundekî ser Elka Şirnexê ye.
W. K. Merdimîn
Homa mela çirey firset bêbextan nêdo Kar û gûreyi yin, fesadî û dek û dam a
Qozca
Qozca, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
W. K. Merdimîn
Eki bêkesî xelasê xo zaliman divînî Qalêkê ma çin e, hin axirê qiyam a
Castries, Hérault
Castries, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
W. K. Merdimîn
Awê nêzanan wa tim û tim qeyme şêro Dinyayê zanayan bi sikûn û aram a
Nazdariyê waştî ra ma gelek bêzar bî Gelo aqilê xo de nêmcet a, yan tam a?
Merdimîn, vera qîyl û qalan ma ko vaje: “We îza merrû bil-lexwî merrû kîramen” (*)
W.K.MERDIMÎN (*) (وَالَّذِينَ لَا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَاماً) Quran; 25:72
Hürriyet
Polîtîkaya Hürriyetê di nava tixûbên îdeolojiya fermî ya dewletê û di bin kontrola leşkeran de rewadîtina hemî rê û rêbazan e. Bi tundî li dijî Kurdperweran derdikeve û heya van nêzîka hebûna Kurdan jî nedipejirand. Gorî hin zanayên Tirk polîtikayeke « lîberalîzmeke leşkerî û alatûrka » dimeşîne û ji bo înkarkirina mafên Kurdan têdikoşe.
Dirûşmeya rojnameyê « Türkiye Türklerindir » / « Tirkîye ya tirkan e » ye.
Saint-Bonnet-Tronçais
Saint-Bonnet-Tronçais, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Sarioglan
Sarioglan, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Blankenhain
Blankenhain, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Turîngiyayê ye.