cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şahmaran
Cihê ku Şahmaran lê Jîn bûya
Li van herêmên Kurdistanê, gelek kevneşopî bi hebûne vegotin û Şahmaran bixwe, hatina afirandin. Xalk, haya demên dawiyê bi wan jîn bûya. Deme ku li civatekê rûniştin bûbana, pêşî li ser Şahmaran axiftin dihata kirin. Ku bahs nehatina kirin, weke ku ne dibû. Lê bi vê yekê re, ku baweriyê ve girêdayî divêt ku mirov bêje ku baweriyeka mazin bi Şahmaran ve dihata ser ziman. Vegotina Şahmaran jî, li herême bi gelek dev û vegotinên jev cuda dihata vegotin. Pişt dirêj dihata vegotin. Ji ber ku ji aliyê hizrî ve, weke nêzîkatiyaka olî hatiya ser ziman û pir mazin û bi rêz hatiya ser ziman, piştre jî, pir di nav xalkê de bicih bûya. Êdî ne tenê di nav kurdan de, di nav xalkên herêmê yên din de jî bi cih bûya û weke hizreke baweriyê ew jî bi bandûr kiriya. Bi vê yekê mirov karê bêje ku piştî deme Mîtanî û Hûriyan re, her xalkê ku derketiye û an jî têkiliyek bi herêmê re daniya, vê vegotinê bandûr li wan û hizir û baweriya wan kiriya. Bi vê yekê weke baweriyeka Mîtolojiya Mezopotamya li herêmê di nava xalkan de bi varsiyonên xwe yên cûr bi cûr û cuda bicih bûya. Weke destana Rûstemê Zal ku tenê di nav kurdan de dihata vegotin û piştre ku Firdewsî ew nivîsand û piştre di nava xalkê pers de jî bicih bû, her weha wilo ev vegotin û dîrok bi hizir û baweriya bi xwe re bicih bûya. Bi heman nêzîkatiyê mirov karê bêje ku mîtolojiya Yewnanî jî bi bandûr kiriya. Ve vegotina herêmî, hin varsiyonên xwe de di vê Mîtolojîyê de jî çêkiriya.
Serhildana Êzdînşêr
Êzdînşêr, Izedînşêrê Botî, Mîr Izedîn mîrê Botan û reqîbê Mîr Bedirxan bû. Li gorî hin jêderkan pismamê Mîr Bedirxan bû. Piştî ku dewleta Osmanî serhildana Bedirxan Beg tefandibû, Êzdînşêr li welatê Botan di 1854an de li dijî Dewletê rabû. Ev bûyerên dîrokî wekî Serhildana Êzdînşêr tên nasîn û ji sala 1854 heta meha kanûna mezin a 1855an çêbûn.
Strana "Ez Xelefim" Li Pişte Ev Çirokeye.
Girêdanên derve
http://www.haberdiyarbakir.com/serhildananen-kurdan-v--1397yy/#ixzz2tud7ioBW
Parkorman
Parkorman, parkeke mezin a Dîclekenda Amedê ye. Park ji bo xelkê Amedê di sala 2007an de hate vekirin.
Şahmaran
Kevneşopiya Şahmaran
Bi xalîçe û tiştên ku bi nav û wêneye Şahmaran têne naqşkirin û çêkirin, li alîyekî nirx û kevneşopiya bi Şahmaran de tê ser ziman, li aliyê dî jî, bi ve gotin û pîrozkirinê re tê ser ziman. Deme ku bahs tê kirin, pir li ser tê sekinadin û hêjabûnak tê dayîn jê ra. Li gor baweriyekê tê ser ziman. Ji gelek aliyan ve vegotinên ku li ser hatina afirandin û vegotinên ku bi van vegotinan ve hatina zêdekirin û afirandin jî hene. Hemû jî yên demên berê ne. Di wan vegotinan de hinekan ji wan de ji aliyê Şahmaran yê ku weke jineke pir xweşik hatiya afirandin, weke zilem jî hatina nîşandin. Bi vê yekê zêdebûn hatina kirin. Vegotinên li ser Şahmaran, yên li aliyê rojhilatê Kurdistanê de gelekan ji wan, têde aliyê mirov "mêr" jî hatiya nîşandin. Lê ji wî aliyê ve her ku çend wêneyên ku aliyê mirov mêr in, hatina çêkirin jî, lê ew wêne wilo zêde derketina pêş di nav xalkê de. Ji ber ku li ser wêneyê Şahmaran, ku aliyê mirov jin e, pir pîrozyeka mazin hatiya çêkirin û ew pîrozî ji ji aliyê bandûriyê ve pir mazin û bi bandûr bûya. Ev alî jî, weke aliyekê din yê vegotina Şahmaran derkete pêş. Her afirandinên ku di nav xalkê de li gor çanda Şahmaran bi ve gotina Şahmaran ve hatina afirandin di nav xalkê de mazin dihatina vegotin û ser ziman. Navende Çanda Şahmaran û afirandinên bi wê ve jî, Nisêbîn û Cizîra Botan bû.
Parkorman
Dirêjiya wê ya ji serî heta dawî 421 metre ye. Qada wê jî 72 donim (72.000 m²) e.
Girêdanên derve
Ji malpera bi navê Parkên me
Şahmaran
Kevneşopiya Şahmaran
Ji aliyê hizrî ve, ku di vegotina Şahmaran de, ku bahsa deme ku ew jin bûya ku tê kirin, weke demeke di aramî û aştiyê de tê ser ziman. Di naqabîna mirov û ajalan de jî ew aramî û aştî heya. Mar bi ti mirovî ve nadin. Mirov ti marî ne kujin. Her weha herkesek li ber hevdû di başiyekê de ya. Di ve gotina Şahmaran de ev yek pir mazin derdikeve pêş. Lê bi vê yekê re du hizrên din jî derdikevine pêş. Ew jî, her weha yek bêbaxtiya mirov e, û ya din jî her weha xamginiye dilê Şahmaran e. Di nav xalkê de jî, deme ku bahsa xamgînîya dilê Şahmaran dihata kirin, pêre xamginiya dilê mirov dihata ser ziman. Kengî dilê yekî xamgin bû, hingî ew xamginî dihata ser ziman. Deme ku yekî li yekî dî bêbaxtî jî kiribana, di cih de hingî, ew bêbaxtiya ku hatiya serê Şahmaran dihata bîra mirov. Di wê heyemê de jî, pir bahsa wê dihata kirin. Bi ve yekê re Çanda Şahmaran afirî bû. Di nava kurdan de jinên ku daq li ser li laşê xwe çêkirin, keçikên ku naqş dikirin, di naqşkirinên xwe de Şahmaran bi kar dianîn. Çi di Mîtolojiye Şahmaran de tê ser ziman, bihizir bê an jî bi wênegerî bê, di naqşan de dihata afirandin.Dîroka Şahmaran-ji PENA Kurd hatîya vegirtin
Zanîn
Ev nivîsa li ser dîroka Şahmaran, nivîsa Nivîskarê kurd Abdusamet Yigit e û ji malpare PENa Kurdê hatîya girtin. Dîroka Şahmaran-pen-kurd Çîroka Şahmaran destanek dîrokî, kevnar, mîtolojîk û folklorî a neteweya Kurd e.
Şahmaran, bi zimanên din
Bi ketelanî: Xamaran, la reina de les serps. Edicions de 1984, Barcelona. ISBN 978-84-96061-33-0. Wergera pirtûka Bavê Barzan e.
Piranis
Piranis, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Cefer Êlmcû
Cefer Êlmcû (bi farisî: جعفر علم جو) hunermendekî kurd e ku di 22ê tebaxa 1994an de li gundê Dêm bi ser Makû ve hatiye dinyayê.
Münchhausen am Christenberg
Münchhausen am Christenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Marburg-Biedenkopf li Hessen, Almanyayê ye.
Ariskûx
Ariskux gundekî Tetwanê ye.
Kiwan
Kiwan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Endarnòs
Endarnòs (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Bostanciyê Navîn
Bostanciyê Navîn an Bostanciyê Ortê, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Cefer bin Ebû Talib
Cefer bin Ebû Talib yan jî Cefer Teyar (, jdb. 588 - m. 629), sehabeyê Muhemmed e.
Kurê apê Muhemmed e û birayê Elî ye ku deh sal ji Elî mezintir bûye. Bi xwe ji kesên ku herî pêşîn bawerî bi pêxember aniyan e.
Girîga
Girîga, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Marsa, Aude
Marsa, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Seeshaupt
Seeshaupt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mîşeveddaxî
Mîşeveddaxî, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kêlan
Kêlan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Valmascle
Valmascle, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Sirêma berguhêr
Sirêma Berguhêr sirêmeka karevayî ye ko bervajî Sirêma Yekrast anko DC meznahî (matêmatîk) û berê (simta) wê bi awayekê xulanî (sîklîk) dihêt guhartin. Pêlşekila edetî ya SB pêleka sînosî ye. Ev herî zêde kêrayî ya veguhastina hêzê desteber dike. Lê li hindek cihan û jibo hindek karên taybetî pêlên dî yên mîna pêlên sêgoşe û çargoşe jî tê bikaranîn.
Kiyaksar
Kiyaksar, Key Xusrew  , Kiaksarês (bi îraniya kevn: 𐎢𐎺𐎧𐏁𐎫𐎼, Uvaxştra , bi avestayî: Huxşaθra "Hikûmdarê baş", bi akkadî: Umakiştar , bi frîgiya kevn: Ksuwaksaros, navbera li dor 625–585 berî zayînê), Li gorî Herodot keyê sêyem yê împertoriya Med. Ew ji bavê xwe Frawartiş û ji bapîrê xwe Deyoses (Diyako) jî hêjatir bû. Ji hêla leşkerî ve Ew gelek yê bi navûdeng bû. Keyxusrew bi komkirna piranîya êl û hozên Îrana kevn karî dast bi dagîrkirina deverên cîranên împeratoriya Medî bike.
Sirêma berguhêr
Bi awayekê giştî, SB jibo wan karevaya ko digehit malan û karxaneyan vedigirit. Lê sîgnalên bîstarî (audio) û dîtarî (video) jî ko di têleyan da dibihurin her awayên SB in. Di van baran da, armanc destxistina zanyarên nepenkirî anko modulekirî di karevaya SB da ye.
Ahorn, Baden-Württemberg
Ahorn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Tauber-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kiyaksar
Pîştî kuştîna Frawartiş. Kurê wî yê bi navê Key Xusrew desthilatîyê digir e. Key Xusrew bi Rengekî serkî ji bo bi Rêvebirine karûbarên welat serokekî bêhempa bû. wî şervanên herî beş ji leşkerên xwe dirustkir. Û di nav de jî tîrhavêjên kêrhatî û ji hajî hebûn û şervanên wî yên Rimhavêj jî hebûn.
Almåsgrønningen
Almåsgrønningen, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 10 kîlomêtreyê dikeve aliyê bakurê rojavayê gundê Høylandetê û di navbera golên Øyvatnet û Storgrønningenê de cih digire.
Kiyaksar
Ji berkû welatê mad welatekî ji hajî bû sebarat Hespsûriyê û karûbarên şervaniyê de. lewme jî ev yaka ji dibú sedam ku Huxşter bi kara xwefîdayên bi cûrat û ji hajî li xwe kombike. ew leşkerê ji çû şeran ne di tirsan. Bi dirstikirina wî leşkerî û şervanên xweragir wan karîn skayiyekan ji nav bibin. ku ew Demêkî dirêj bû skayiyekan li wilatê maddiya kuştin û wêranî dijî xelkên sivîl dikirin. Bi wê serkeftinê jî wî karî Heyfa  bavê xwe wilatê xwe ji skayiyekan vekin.
Paşra Huxşter têkîldarî û havgirtinê bi paşayê babiliya ra çêdike. Ji hajî gotinê ye. ku babilya bi hilgirtina  havkariya laşkerî ji madd karîn xwe ji bin destiyê xilsa bikin. Û bi havgirtina Med û babilya Aşûriyan tên şikestin. û bajarê Neynewa li sala 612ê berî zayînê tê dagîrbikin ji hêla madday û babiliya ve. Sarakus paşay Împertoriya aşûriyan xwe û jin û zarokên xwe dike dinav agir de eva jî diba sedam ku bi timamî hûkmê hezar salî ya  împeratoriya aşûr ju nav harit. Û huxşterda di sala 584ê ya berî zayînê jiyane xwe ji dest dide.
Pîrêgurî
Pîrêgurî gundekî Tetwanê ye. Di salên notî de hate valakirin û niha jî vala ye.
Simple Dictionary Application
Simple Dictionary Application an jî SDA bernameyeke ferhengan e. Nivîskarê SDA Zdenek Broz e.
Ji bo bikaranîna SDA Java Runtime Environment pêwîst e.
SDA nivîsbariya azad e.
Arrans
Arrans, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Steffenberg
Steffenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Marburg-Biedenkopf li Hessen, Almanyayê ye.
Beizhen
Beizhen, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 495.000 kesî
Romeny-sur-Marne
Romeny-sur-Marne, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Kawa Urmiye
Kawa Urmiye hunermendekî kurd e ku di 1975an de li gundê Kûran, Somabiradost bi ser Urmiye ve hatiye dinyayê.
Askirî
Askirî gundekî Tetwanê ye.
Yûrqanlû
Yûrqanlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 284 kes (65 malbat) bûn.
Canas
Canas navê gundekî Tetwanê ye.
Marseillette
Marseillette, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Koşkar (ajal)
Koşkar sernavê komek ajalên wek kulîyan yên bê perik e. Yên ku tên zanîn 2.300 cureyên xwe hene. Hin cureyên xwe yên girin lê hin cureyên xwe yên pir ziravin. Bi giştî rengî xwe yî zerengî ye. Gorî olê zarokan ew ajala solên merivan dirî didirû. Wê lomê pê ra dibêjin koşkar. Yek jî dibêjin ku ewan hepikên xwedê ne. Cureyê xwe yê ter navdar balbalok e.
Mêhter Ehmed, Şeboster
Mêhter Ehmed, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Weşanên Rewşen
Weşanên Rewşen weşanxaneya Stokholmê ye.
Çend nivîskarên ku pirtûkên wan ji aliyê Weşanên Rewşen ve hatine weşandin ev in:
Okyanûsa Mezin
Okyanûsa Mezin, herweha bi Okyanûsa Pasîfîk û Okyanûsa Aram jî tê navandin, bi 179,7 milyon km² aqar okyanûsa herî mezin a li cîhanê ye. Kûrtirîn cih radigihe 11.034 m'yê (li Korta Marianayê, bi îngilîzî: Mariana Trench), ew cihê herî kûr ê cîhanê ye.
Parka Sumerê
Parka Sumerê yan jî Sumerpark, parkeke mezin a Amedê ye. Ew berê cihê Fabrîka Xaliyan a Sumerbankê bû û di navbera Îstasyona Trênê û Deriyê Rihayê de ye.
Okyanûsa Mezin
Erdnîgariya Okyanûsa Mezin
Deryaya Mezin navbera bakur li Cemsera Bakur, li bakur rojhilat Amerîkaya Bakur, li rojhilat Amerîkaya Navîn, li başûr rojhilat Amerîkaya Başûr, li başûr Antarktîka, li başûr rojava Awistralya, li rojava Okyanusya û li bakur rojava Asya de ye. Li Bakur radigehine Cemsera Bakur, li başûr jî radigîhe Cemsera Başûr.
Danen Okyanûsa Mezin
Okyanûsa Mezin xwediyê 250,7 milyon km² aqar e. Ew li sedî de 35 aqara dinya ye, nîvê aqarê deryayên dinya ye. Barista Okyanûsa Mezin 723,7 milon km³ e. Kêmzêde kûr bû ne xwe 4.028 m. ye.
Deryayên ku digihen Okyanûsa Mezin
Deryaya Bering, Deryaya Japon, Deryaya Çîna Rojhelat, Deryaya Çîna Başûr, Deryaya Tazmanyayê, Kendava Kalîforniyayê, Kendava Alaskayê.
Nav
Navê Okyanûsa Mezin ji bo aqarê xwe hate dan. Navê Okyanûsa Pasîfîk jî (bi latînî tê wateya "aram") ji bo deryavanî ji Ewropa herî pêş de rehet rêwîtî kirî hatiye dan.
Kaloxane
Kaloxane, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Astiyag
Iştovigo padşahê dawî ya Mad bû. Paş Kiyaksar, kurê wî ku navê wî Asteyax bû deselat girte dest. Ew jî nêzîkey 34 sal deselatdarî kir. Li serdema wî de wilatî Mad hêmin û kir û kip bû. Astiyag be lasayîkirdinewey patşayanî Aşûrî baregay drust kird û xelkêkî zor tiyaî kewtine kar kirdin. Derbariyekan cilî rengawrengiyan leber dekird û le rêwresim û bone taybetiyekanda zincîr û milwankey zêrîniyan dekirde mil.
Sindelsdorf
Sindelsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Astiyag
Astiyag kiçêkî hebû be nawî Mandana, em kiçe dirabû be mêrd be yekê le serkirdekanî pars le başûr. Ewîş diwacar kurêkî debê ke nawî denên Kûruşê (Mezin). Katê Kûruşê gewre debêt xoy be Parsêkî tewaw dezanê û biriyarîş deda ke wilatî Mad dagîr bikat.
Bew cor e împiratorî Mad le salî 550î pêş le zayînda estêrey deselatî le tirûske dekewê.
Xecê
Xecê ( li navçeya Cizîrê) hunermendeke kurd e.
Cicero
Marcus Tullius Cicero [] (106 BZ - 43 BZ) fîlozof û siyasetmedarekî romî bû.
Romery, Aisne
Romery, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Valras-Plage
Valras-Plage, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Xola Arjentînî ya Futbolê
Tîma netewî ya Arjentînî tîma futbolê ya Arjentînî ye. Tîma netewî ya Arjentîna yek ji tîmên herî biserketî yên futbolê li cîhanê ye
Lîstikvanên tîma netewî
08/12-09
Goalci:
Difa:
Niveda:
Xirreco
Xirreco, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Xirreco 150 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 15 e.
Imaginaerum
Imaginaerum, albûma şeşem a Nightwish e. Li 'yê di 2011'an da albûm derket.
Les Martys
Les Martys, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Birakom
Birakom gundekî Tetwanê ye.
Andorsjøen
Andorsjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol bi qasî 25 kîlomêtreyê dikeve aliyê rojhilatê gundê Snåsayê.
Hesto
Hesto, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Xeto
Xeto (navê wî yê fermî Hatip Önen) kesatiyekî dîn ê meşhûr ê Dêrika Çiyayê Mazî bû. Xeto di sala 1933an de hatiye ser dinyayê. Ew û birayê wî Remo (Remezan Önen) ji ber nexweşiya mîkrosefaliyê kêmaqil bûn. Di nav xelkê Dêrika Çiyayê Mazî de gelek hêja bû û wekî maskotekî Dêrikê hate dîtin.
Eugenio Montale
Eugenio Montale (jdb. 12ê çiriya pêşîn 1896 li Genova; m. 12ê îlonê 1981 li Mailand) nivîskareki îtalî bû û sala 1975î guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatibû dîtin.
Jînenîgarî
Zarokê dawîn ê karsazekî bû. Tevlî şerê yekemîn ê cîhanî dibe. Sala 1922î bi pisporî dest bi nivîsandinê dike. Heman salê bi hinekan ve bingeha damezrandina kovarekê davêjin. Dema sazûmaniya faşîst a Mûssolînî tê ser desthilatdariyê, jiyana wî jî dikeve asteke awarte û bixetere. Piştî têkçûyîna faşîzmê dibe yek ji hîmên ronakbîriya serdemê ya îtalî. Di heman demê de li rojnameyan jî dixebite.
Asnières-en-Montagne
Asnières-en-Montagne, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Tuareg
Gelekî di bakûrê Afrîka yê dijîn.Zimanê wan ji cureyê zimanê Berberi yan e. Gelhe ya wan nêzîkê 1,2 mîlyon e. Di nav hidûdên Burkîna Faso, Cezayîr , Lîbya , Malî , Nîjer de dijîn. Nivîsên Tîfînagh ê ku nivîsekî kevnarê yên Lîbyayê ye ew diparêzin.
Gegoran
Gegoran, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kinasor
Kinasor gundekî Tetwanê ye.
Pêrtag
Pêrtag (1928: Pértéque; 1946: Pertek), navçeyê Dêrsimê ye. Rûber 947 km², bilindahî ji rûyê avê 1.050m ye. 52 km ji Dêrsimê dûr dikeve. Gorî hejmartinên sala 2000´î hejmara navendê 5.737 û bi giştî jî 13.199 e. Hemî daristanên herêmê ji aliyê hêzên ewlekariyê ya dûgela Tirk hatine rûxandin.
Gundên Pêrtagê
4 nahiye û 47 gundên navçeya Pêrtagê hene:
Qeranix
Gundî hemû debara xwe çandinî û xwedikirina dewaran va dikin. Gund navbera du robarên paqij û zelal da ye. Di van robaran da masiyên belek (xwezayî) hene û pir navdar in. Li fêza gund çiyayen (ko) rezedor hene ev çiya siya xwe pir zu û lez dide ser gund. Ji bo ve yekê nave gund danine Qeranlix (Karanlık). Qeranlix di zimanê tirkî de tê wateya şev an ji tarî. Lê gelê gund navê gundê xwe wekî Qeranix telafuz dikin.
Weimar (Lahn)
Weimar (Lahn) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Marburg-Biedenkopf li Hessen, Almanyayê ye.
Rêzanî
Rêzanî, bi kurdî rêvebirine. Wekî di polîtikaye de. Mirovên ku politîka dikin, ji wan re rêzanvan tê gotin.
Hisên Mîlan
Hisên Mîlan (bi farisî: حسین میلان) hunermendekî kurd e ku di 22ê tebaxa 1981an de li gundê Xelec bi ser Makû ve hatiye dinyayê.
Großrinderfeld
Großrinderfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Tauber-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Yûrqanlû Cenîze
Yûrqanlû Cenîze gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 158 kes (44 malbat) bûn.
Heso
Heso, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Hêzên Parastina Gel
Hêzên Parastina Gel (HPG) navê gerîlaya kurd e. HPG di 7. kongreya PKK'ê di sala 2000'a de hatin damezarandin. Navê hêza leşkerî ya berê ARGK bû.
Di 1'ê heziranê 2004 agirbesta yekalî bi dawî bû. HPG di helwesta parastina rewa de ne.
Mûcûmbar
Mûcûmbar, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hecik
Hecik, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Endless Forms Most Beautiful
Endless Forms Most Beautiful albûma şeşem a Nightwish e ku di 2015an de albûm derket.
Ronchères, Aisne
Ronchères, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Silîvana, Gever
Silivana, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Bakur rojhilat
Bakur rojhilat an jî bakurê rojhilat aliyê navendê bakur û rojhilat dikeve ye. Ew aliyeka navber e.
Hacî Melik
Hacî Melik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Qerekilîs
Qerekilîs, gundekî girêdayî navçeya Erdîşê û parêzgeha Wanê ye. Nufûsê gund nêzîkî hezar û çarsed kesiye. 15 km dûrî navçeyê ye. Li gund zêdetir, genim, kartol, tivir û silq têne çandin. Qerekilîs zêdetir bi hêşînayi ya xwe meşhûr e. Li Rojavayê gund aveke sarogerm derdikeve, ew av zivistanê jî germe, ji bo vê yekê ji wê derê re dibêjin "Germik". Li aliyê rojhilatê gund girekî mezin bi navê Kengekox heye. Gund di aliyê tariş de zêde pêşketî nîne. Di demên borî de li gund sê heb aş hebûne, lê îro her sê aş jî bi erdê ve bûne yek.
Arbanats
Arbanats (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Çiyayê Bêxêr
Çiyayê Bêxêr çiyayekî Başûrê Kurdistanê ye. Dikeve ber tenişta çiyayê Cûdî li milê çepê. Heger mirov ji Cizîra Botan û Silopiya diçe Zaxoyê, çiyayê Bêxêr dikeve pêşber.
Wohratal
Wohratal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Marburg-Biedenkopf li Hessen, Almanyayê ye.
Mas-Cabardès
Mas-Cabardès, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Asnières-lès-Dijon
Asnières-lès-Dijon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Şîlan Aliş
Şîlan Aliş, ji Bakurê Kurdistanê ye û li Amedê jidayikbûye. Ew bi eslê xwe ji Dêrika Çîyayê Mazî ye.
Wekî hin hunermendan, Şîlan ê jî ji biçûkbûna xwe ve dest bi muzîkê kirîye. Wê her sal beşdariya Pêşbirkên Muzîkê li dibistanê pêk dihate dikir û piraniya caran xelata yekem werdigirt.
Şîlan li Swêdê 2 salan çû Dibistana Muzîkê û qursa piyano û kemanê wergirt.
Di sala 2001'î de albûma Şîlanê ya yekem a bi navê Yara Min derket.
Hunermend Şîlan, niha bi hevkariya bestekar û hunermend Mistefa Gazî û muzîkar Hêmin bi CD ya xwe ya duyem ve mijûle. Herwiha bi muzîkarê Swêdî Thomas Ruden re xebatên hevbeş yên pêşerojê dike.
Bangsjøan
Bangsjøan, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol bi qasî 10 kîlomêtre dikeve bakurê golê Snåsavatnetê û bi qasî 18 kîlomêtreyan li bakurê rojavayê gundê Snåsayê cih digire.
Steingaden
Steingaden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Daẍe, Xelîfan
Daẍe, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Daẍe 30 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 7 e.
Valros
Valros, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Chaoyang, Liaoning
Chaoyang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Valros
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Anaksîmandros
Feylosofekî yevnanî ye. Di heman demê de Astronomi yê ra jî mijûl bûye. Sala b.z. 610 li Mîletos ê hatiye dinê. Sala b.z. 546 de miriye. Xwendevanên Talês ê bû. Xebatên wê yên herî navdar nexşeya dinyaya ku demên berê de dihat zanîn û navênda wê jî Behra Ege yê heye xêz kiriye.
Girê Qûçî
Girê Qûçî, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Melqart
Melqart xwedawendekî mîtolojiya Fenîkeyîyan e. Parezvanê bajarê Tîreyê û xwedawenda danûstandin, behr û kolonîzasyonê bû. Agahiyên derheqê wî de wek agahiyên dîroka Fenîkeyê kêm e. Lê populerîteya Melqartê gihaye şaristaniyên Yewnan û Kartacayê ku pêş wê de di nav Deryaya Navîn de derketî jî. Ji xwe agahiyên derheqê Melqartê hatiye zanîn, piranî ne çavkaniyên yekem, ji wan her du şaristaniyan hatiye standin.
Perestgeh û perestîyên Melqartê
Li ser gorîgehê jî hem ji kevirê hem jî ji darê situnên nedirê hebû. Li ser wan situnan dua û hêvî hatibûn nivîsandin. Hin cihên peresgehê ji bo hezîneyê dihat bikaranîn ji ber wê ew ketina van cihên taybet ji bo xerîb û berazan hatibû qedexe kirin. Ji derheqê persertgehê Herodotos:
Wek Romayîyan an Yewnanan, Fenîkeyî perestgehên xwe de peykerê xwedawendên xwe yên sembolên mirovî û mezin çênekirin. Ji ber wê Xwedawendên xwe perestgeha de pê agiran dihebandan û wisa sembol dan xwedawendên xwe. Lê disa jî Tîreyê li ser polikê çaxên direng de Melqart li ser pişta masîhespik de hatiye teswîr kirin.
Li Derveyê Welatê Xwe Melqart
Destpêka kolonizasyonên Deryaya Navîn ji hêla Fenîkeyiyan, Melqart jî derket derveya welat. Kîprosê perestgehekî din hate avakirin, bi taybetî jî aliyê Kartacayî yan ve hat hebandin. Navê Hamilcar Barcayê fermandarê Kartacayî jî ji wê dihat. Watêya Hamilcarê xulamê Melqartê bû.Hannibal jî sonda xwe ya neyartiya Romayê li ser navê Melqartê xwar.
Yewnaniyan Melqartê lehengê xwe yên Hêraklêsê re wekehevî kirin. Diya wî Astarteyê jî xwedawenda xwe Afrodîtê re wekehevî kirin. Li ser bandora çanda Greko-Pûn ve ev wekehevîkirin berdewam kir. Di demên direng de li ser Mîtolojiya Romayî dereng de ev bandor xwe domandiye. Wekhevê Hêraklêsê Herkûl, ji Melqartê re hat wekhevî kirin. Piştê bilindbûna Xiristiyanî hêdî hêdî navê Melqartê winda bû.
Yûrqanavaya Jorîn
Yûrqanavaya Jorîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 195 kes (44 malbat) bûn.
Igersheim
Igersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Tauber-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Girgecû
Girgecû, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Roucy
Roucy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Menûr
Menûr, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mas-des-Cours
Mas-des-Cours, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Arcaishon
Arcaishon (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Guhê navî
kevaneyîGuhê navî (bi îngilîzî: inner ear) endamên bihîstinê û hevsengiyê lixwe digire. Di guhê navî de pêkhateya bi navê labîrent heye. Labîrent ji cog û kîsikên bi hev re girêdayî pêk tê. Labîrent ji du çînan, çîna hestî û çîna perdeyî pêk tê. Wekî mîna lûleyên di nav lûleyan de, çîna hestî li aliyê derve, çîna perdeyî jî li aliyê hûndir ve torek ava dikin. Ango di hundirê labîrenta hestî de labîrenta perdeyî heye. Guhê derve û guhê naverast bi hewayê, lê guhê navî bi şileyê tijî ye. Guhê navî, labîrent ji sê beşên serekî pêk tê ,
2.cogên kevaneyî (bi îngilîzî: semicircular canals)
3.lûlpêç (bi îngilîzî: cochlea)
Dalan
Beşa herî nezikê guhê naverast e. Li ser dîwarê aliyê guhê naverast a dalanê de, kuna hêlkeyî û kuna bazinî cih digire. Dalan du kîsikok lixwe digire, navê van kîsokan utricle û saccule e (bilêvkirin: utrîkil û sekul). Di nav van kîsikokan de mûxane hene. Mûxane corekî hestewergir e. Mûxaneyên nav kîsikokan, bi navbeynkariya mîkanîkewergirên xwe, li gor arasteya rakêşê(erdkêşî), hevsengiya laş rêk dixin. Dalan di navbera cogên kevaneyî û lûlpêçê de cih digire.
Cogên kevaneyî
Ji sê lûleyên bi şeweyî kevan pêk tê. Devê cogan vedibe nav dalanê. Hersê cog wisa cih bûne ko, livîna kiloxê ya bo her alî, jorê, jêrê,çepê, rastê û xwarê hest dikin. Parastina hevsengî erkê cogên kevaneyî ye. Ango cogên kevaneyî û mejîk hevsengiya laş rêk dixin û diparêzin.
Lûlpêç
Şeweyî lûlpeçê dişibe qalikê şeytanokê. Aliyê binî ya lûlpêçê fire ye û bi dalanê ve girêdayî ye, aliyê serik jî ko ye. Panîbirgeh (bi ingilîzî: cross-section) a lûlpêçê ji du perde û sê cogan pêk tê.
1.Coga serî an jî coga dalanî( bi îngilîzî: scala vestibuli)
2.coga naverast an jî coga lûlpêçî ( bi îngilîzî: cochlear duct)
3.coga binî an jî coga perdeyî (bi îngilîzî: scala tympani) Coga serî ji kuna hêlkeyî dest pê dike heta serikê lûlpêçê dirêj dibe. Coga serî bi şileya perîlîmf tijî ye. Coga naverast (coga lûlpêçî) bi şeweyî sêgoşehî ye, di navbera coga serî û ya binî de dirêj dibe. Coga lûlpêçî ji labîrenta perdeyî pêk tê û bi şileya endolîmf tijî ye. Hestewergirên bihîstinê di coga lûlpêçî de cîh digirin. Coga binî jî bi şileya perîlîmf tijî ye, coga binî li dûmahika coga dalanî, ji serikê lûlpêçê dest pê dike û di kuna baznî de bi dawî dibe. Ango herdu cog bi hev re girêdayî ne.
Endamê Corti
Li ser rûyê jorîn a coga bînî de xaneyên rûkêş bi awayekî taybet rêz dibin ji boy avakirina endamê Corti. Endamê Corti ( bilêvkirin: kortî) endamê hestê bihîstinê ye. Ev endam ji aliyê zanyarê îtalî Alfonso Corti (1822-1876) ve hatiye kefşkirin. Di nav endamê Corti de mûxane hene. Mûxane mîkanîkewergir in. Livîna endamê Corti dibe sedema tewîna(çemîn) mûxaneyan. Li mûxaneyan de erkê kar ava dibe, ji mûxaneyan derdana demareguhêzar dest pêdike, demareguhêzer bandor li ser demarên bihîstinê dike.
Lîsteya oblastên Ûkraynayê
Eve lîsteya oblastên Ûkraynayê ye. Lîste li gor mezinbûna oblastê tê rêzkirin.
Heyber
Heyber, wanek, serve, obje(kt), berker, berkirde, cemid, pêger, bireser nav, têgîn û konsepteke bingehîn e. Di zimanê axavtinê û kolanî de pirranî bo wê bêjeya "tişt" tê bikaranîn.
Bêjeya tişt ji bo hemiyan e, axavtinê hêsantir dike. Kîjan tişt ji bo kîjanê ye zimannasên kurd dizanin.
Vicente Aleixandre
Vicente Aleixandre y Merlos (bilêvkirina bi kurdî: Viçente Aleyksandre î Merlos jdb. li Sevilla, m.  li Madrîd) yek ji lîrîker û nivîskarên Spanî bû û di sala 1977î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatibû dîtin.
Zaroktiya xwe li Málaga derbasdike. Bavê wî şoforê lokomotîvê bû. Perwerdeya dadnasî û aborîzaniyê dibîne. Dihat payîn kû ew jî bibe karsazek lê wî bala xwe berdida wêjeyê. Wêjevan û rexneger rêbaza wî ya edebî di bin siya sûrrealîzm û îndîvîdûalîzmê de dibînin.
Gencoxane
Gencoxane, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
PewDiePie
Felix Arvid Ulf Kjellberg (jdb. 24 çiriya pêşîn 1989, Göteborg, Swêd) an jî bi nasnavê wî yê youtubeyî PewDiePie, youtuberekî swêdî ye.
Wî di sala 2010an de dest bi çêkirina vîdeoyên ser YouTubê kir. Di 2012an de gihîşte milyonek endamî û di nav salên 2013 û 2019 mezintirîn kenala YouTubê bû.
Wetter, Hessen
Wetter bajarokekî navçeya (Landkreis) Marburg-Biedenkopf li Hessen, Almanyayê ye.
Nûbihar Akademî (kovar)
Nûbihar Akademî kovareke bi hekem, akademîk û navneteweyî ye ku weşana gotarên kêrhatî yên di qada kurdolojiyê de dike. Kovara Nubihar Akademî, bi rêbazeke akademîk cih dide her cure nivîsên zanistî û bi nêrîneke multidisiplinerî nivîsên li ser zanistên ziman, edebiyat, çand, huner, aborî, civakî, olî û hwd. di nava xwe de dihewîne. Di kovarê de dê nivisên mîna gotar, werger, tîpguhêzî, danasîna sempozyum, pirtûk û tezan diweşin. Gotarên ku ji bo weşandinê tên şandin dê bi sîstema “hekemtiya kor” ku ji hêla hekemên pispor ên ku navên wan dê tên veşartin ve tên nirxandin. Kovara Nûbihar Akademî di demsalên Bihar û Payîzê de salê du caran tê weşandin. Zimanê weşanê kurdî (bi hemû zaravayên xwe ve) û îngilizî ye.
Oblasta Odesayê
Oblasta Odesayê (bi ûkraynî: Одеська область, Odes'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.
Byavatnet
Byavatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol bi qasî 2,5 kîlomêtre li aliyê başûrê gundê Ekne û bi qasî 3 kîlometre li aliyê rojavayê gundê Ronglanê cih digire.
Wessobrunn
Wessobrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ker
Ker an her (Equus asinus), binecureyekî kerê kovî ne ku yeksimdar e.
Dîrok
Cara pêşîn li Mezopotamya hatiye kedîkirin. Kerên îro pirranî ji Afrîkayê belav bûne. Cureyên kerên Asyayê jî hene lê evana bi hesp an hêştiryan ve hatine gandin.
Ker herçendî ajaleke bikêr e, ewçendî jî di çanda devkî ya kurdan de cihdigire. Yek ji elementên bingehîn ên zargotina kurdî ye. Ker di şîretkirina zarokan de sîmbola bêhiştî, derenmayînî, mafdaxwarin û kêm agahdariyê ye. Dîsa di kurdî de bi navê kerê çêr/dijûn jî tên kirin.
Fexredîn Razî
Fexredîn Razî (jdb. 1148, Îran, Rey - m. 1209, Herat), tefsîrvan û fizîknasekî Îranî ye. Navê wî yê temamî Fexredîn Muhemed bin Omer bin el-Husên bin el-Hesen bin Eli et-Temimi el-Bekri er-Razi eş-Şafiî ye.
Jiyan
Fexredîn di sala 1148an de li Reyê hatiye dinyayê, pêşyê li cem bavê xwe Omer bin el-Huseyn perwedehiya îslamê tefsîra Quranê ditiye, dûre jî dest bi hevotina fizîkê kiriye, Wî gelek pirtûk nivîsandîye li ser fîzîkê û dengê cisma lêkolin kiriye.
Ravekarekî (şirovekarekî) bihêz yê Qûranê ye. Tefsîra wî pir navdar e.
Dollpemo
Dollpemo, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Dollpemo 38 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 4 e.
Athée, Côte-d'Or
Athée, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Königheim
Königheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Tauber-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Niccolò Machiavelli
Machiavelli ji aliyê gelek kesan ve hate rexne- û nahletkirin, lê gelek kes jî wî weke yek ji mezintirîn nivîskarê politîk û afirînerê zanistiya politîk (ya siyasî) qebûl dikin. Navê Machiavelli bi bêjeya Machiavellizm ji ber şaşnaskirin anjî tênegihiştina berhemên wî îro di gelek waran de û bi taybetî di warê polîtikayê û aboriyê de weke hevwateya (sînonîma) xerabî û bêehlaqiyê tê dîtin. Li gor vê şîroveyê kesekî ku bi awayê machiavelli tevbigerê, tenê li gor berjewendiyên xwe, bi hemû aletên xapandin û derewan û dûr ji ehlaq û zagonên dînî ji bo armancên xwe dixebitê.
Berhem
Giringtirîn berhemê Machiavelli:
Berhemên din:
Massac, Aude
Massac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Simehîlk
Simehîlk, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Oblasta Dnîpropetrovskê
Oblasta Dnîpropetrovskê (bi ûkraynî: Дніпропетровська область, Dnipropetrovs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.
Polat Can
Polat Can (jdb. sala 1980 li Kobanî, Rojavaya Kurdistanê) nivîskar û fermandarekî kurd e. Ev gelek sal in bi karê rojnamegerî û nivîskariyê re mijûl dibe. Di gelek kovar, rojname, malper û alavên din yên ragihandinê de kar kiriye. Her wiha jî di dehan kovar û rojname û malperan de dinivîsîne. Polat Can yekemîn radoyoya kurdî ya bi navê CUDÎ FM vekir. Her wiha 3 radoyên din bi navê Kobanê FM û Rojava FM û Efrîn FM vekirin. Polat Can konfedresyona Xwendekarên Kurd ên Welatparêz ava kir û bû koordînatorê wê yê giştî. Pirtûkên wî bi gelek zimanan çap bûne.
Şoreşger
Polat Can yek ji çalakvan û şoreşgerên kurd e ku gelek salên dûr û dirêj di nava şoreşa azadiya Kurdistanê de li gelek cih û xebatan de cih girtiye. Polat Can yek ji damêzrênerên YPG ye û di nav de bi awayekî aktîv kar û xebat kiriye. Di sala 2013an de bû berdevkê ragihandina YPG û berpirsyarê navenda giştî ya ragihandina YPG û berdevkê ragihandinê. Di sala 2014 heya 2016 nûnerê Rojava di koalîsyona navdewletî ya li dijî Daiş de dikir. Her wiha wek rawêjkarê yekemîn yê hêzên Sûriya Demokratîk erk kiriye.
Rêvebiriya wî ya weşanên kurdî
Nivîskar û rojnamevan Polat Can rêvebiriya gelek weşanên kurdî kiriye, wek
Parka Koşûyolê
Parka Koşûyolê (bi tirkî: Koşuyolu Parkı), parkeke mezin a taxa Rezika Amedê ye. Ev park di 1995an de hate çêkirin. Qada parkê 73 donim (73.000 m2) e.
Ev park di dîroka nêzîk a Amedê de cihekî girîng digire. Her wiha di 12ê îlona sala 2006an de êrîşê ku ji aliyê Lîvaya Tolhildanê ya Tirk ve bi termosa avê hate kirin, di vê parkê de çêbû. Di vî êrîşê de 7 zarok û 3 kes jiyana xwe ji dest dan.
Girêdanên derve
parklarimiz.com/kosuyolu-parki.html
Pilemor
Pilemor an Pilemûriye (1928: Pilûmî ("Plumér"), Pilomî ("Plomér"), 1946: Pülümür ; bi tirkî: Pülümür) yek ji navçeyên Dêrsîmê ye. Gorî hejmartinên sala 2000'î hejmara navendê 1.870 û bi hemûyê jî 4.050 ye. 49 gund û 5 nehiyeyê navçeyê heye.
Vîna azad
Vîna azad, têgînek e ku pirranî di dad û zanistiyên gotinî de tê bikaranîn.
Vîna ku hêza hilbijartina armancan dide ye. Mirov bo bigihê armancên xwe, dikare daxwaz, hest û rêbazên xwe kontrol bike, wan gorî pêdiviyan biguherîne, saz bike, ji nû ve bikarbîne. Mirovên ku ne xwedî vîna azad in, nikarin viya bikin. Ew alûde (pêgir) ne, bindestê vînên din e.
Ybbs an der Donau
Ybbs an der Donau (wekî Îps bixwîne) yek ji bajarên Nemsayê ye.
Kûçûk Manxid
Kûçûk Manxid, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Kulî
Şayes û reftar
Wediyê şeş lingan e. Herdu lingên xwe yên paşîn ku ji yên din drêjtirin ji bo xwe hilkirin û çengbûnê bikartîne.Mezinbûna wan ji 2cm heyta 20 cm diguhere. Bi zad û giyayan xwedî dibin û bi hêkan zêde dibin. Carinan bi kewtan wek ewrên reş bi hevre ji aliyê welatên germ dihên û erîşî zad û bexçeyan dikin û zerarek mezin didin wan.
Dabeşandina jorefamîle û famîleyan
Hin cureyên xwe mezin drêj difirin lê cureyên xwe yên biçûk xwe hindik difirin. Pêrikên xwe gorî cureyan tê guhartin. hin per yên hêşin in hin yên surin. Perên cureyên gir yên boz in.
Yûrqanavaya Jêrîn
Yûrqanavaya Jêrîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kulî
Dabeşandina jorefamîle û famîleyan
Jorefamîleya: Tridactyloidea
Melêkzadê, Şeboster
Melêkzadê, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Yûrqanavaya Jêrîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 408 kes (110 malbat) bûn.
Kulî
Dabeşandina jorefamîle û famîleyan
Famîleya jor: Tetrigoidea
Famîleya jor: Eumastacoidea
Famîleya jor: Pneumoroidea Famîleya jor: Pyrgomorphoidea
famîleya jor: Tanaoceroidea
Famîleya jor: Trigonopterygoidea
Rougeries
Rougeries, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Bersîvdana hewdanî
Bersîvdana hewdanî (bi înglîzî inflammatory response ) yek ji rêbazên beravaniya laş e. Heke hokara nexweşiyê bikeve nav laş an jî li beşek laş de birindarbûn rû bide, bersîvdana hewdanî çalak dibe. Armanca bersîvdana hewdaniyê tenêkirin, bêçalakkirin û tûnekirina hokarên nexweşiyê û xaneyên tuşbûyî ne. Her hokara ko ziyan dide xaneyan, an jî şaneyan birîndar dike, dibe sedema çalakbûna bersîvdana hewdaniyê. Li gel vîrus, bakterî, mişexwer, tozkulîlk, jehr û hwd, birînên li ser çerm, ên wekî birînên kêrê, çûyina sitriyek (dirî, kelem) jî bersîvdana hewdaniyê han dike. Li gel hokarên nexweşiyê û birîndarbûnê, hestiyarî (allerjî) jî bersîvdana hewdaniyê çalak dike. Nîşaneyên sereke yên bersîvdana hewdaniyê, sorbûn, ta, werimî û êş e. Sedema van nîşaneyan, derdana madeyên kîmyayî yên xaneyên hellûşêner û xaneyên ziyangirtî yê.
Bersîvdana hewdanî ji çar qonaxên serek pêk tê:
Firehbûna lûleyên xwînê
Madeyên wekî hîstamîn û prostoglandîn bandor li ser masûlkeyên li ser diwarên mûlûleyan dike û mûlûleyên xwînê fireh dikin. Xwîn di nav lûleyên firehtir de hê zûtir diherike.Mûlûleyên xwînê hê pirtir xwînê diguhezîne cihê birînê, firehbûna lûleyên xwînê, dibe sedema germbûn û sorbûna dewera tûşbûyî.
Zêdebûna delînbariya lûleyên xwînê
Bi heman dema firehbûna lûleyên xwînê de, navbeynkarên bersîvdana hewdaniyê (hîstamîn, prostaglandîn, lêkotrîen) lûleyên xwînê hê pirtir delînbar dike. Ev rewş rê li ber herika plazmaya xwînê û proteînên plazmayê vedike ko ji xwînê derbasî nav şaneyan bibe, ji ber zêdebûna şileya nav şaneyan, derûdorê birînê diwerime.
Gazîkirina (bangkirin) hellûşêneran
Lêkotrîen madeyên kîmyayî ne ji aliyê xaneyên xiroka spî ve tên berhemkirin û derdan.Lêkotrîen ji bo xaneyên nêtrofîlê nîşaneyên kîmyayî ne, heke li cihekî derdana lêkotrîen dest pê bike, ev nîşaneyan ji bo nêtrofîlan bandora bangê dikin. Nêtrofîl ber bi cihê derdana lêkotrîen ve koç dikin û li wir kom dibin. Koça nêtrofîlan a ji ber nîşaneyên kîmyayî, wekî kemotaksî bi nav dibe. Her ko nêtrofîl li dewera tûşbûyî de kom dibin, hê pirtir hellûşênerên gewre lêkotrîen der didin. Bi vî awayê li derûdora birînê hê pirtir hêllûşêner kom dibin. Nêtrofîl bi hellûşînê hokarên nexweşiyê û xaneyên ziyangirtî qûtdide. Dema têkoşîna li dij hokarên nexweşiyê de, hin ji xirokên spî jî têk dişkên û dimirin. Paşmayî yên xirokên spî, wekî kêm (îltihab) bi nav dibe. Kêma birînê ji aliyê hellûşênera gewre ve tê tunekirin.
Exdat
Exdat gundekî ser navçeya Tetwanê ye.
Padîşahiya asîmanan ( fîlm)
Padîşahiya asîmanan ( sernavê resen; Kingdom of Heaven) fîlmekî amerîkî ya beşa fîlmên monumental e û di sala 2005'an de bi derhêneriya Ridley Scott kete weşanê.
Çîrok û senaryo
Senaryoyê fîlmê di sala 1186'an de, di dema seferên xaçê de diqewime. Balian (Orlando Bloom), hesînkarekî feqîr e ku şîna jina xwe ya avis a întîharkirî derbas dike.
Rojekê xaçperest Godfreyê Îbelînî dibe mêvanê wî û jê re dibêje ku ew bavê wî ye. Heta neha Balian nezanîbû bavê xwe kî ye, lewra bi hatina wî matmayî dimîne. Godfrey dixwaze wî bi xwe re bibe sefera xaçê ji bo Orşelîmê, lê Balian vê yekê qebûl nake. Piştî demeke kin ew keşîşê herêmê dikuje ji ber ku pê dihese ku wî serê hevjîna wî ya mirî jêkiriye. Lewra mecbûr dimîne ji gundê xwe dûr keve, pêşniyara Godfrey dipejire û bi hespê xwe li şopa wî dikeve.
Gava digihêje Orşelîmê, Balian ji jiyana hevpar û aştiyane ya her sê olên cihû, xiristiyan û misilmanan gelek dilxweş dibe. Piştî demeke kin Godfrey ji ber birîneke xwe ya ku di şerekî de lê hatiye nexweş dikeve û dimire, lê berî ku jiyana xwe ji dest dide hemû tiştê xwe (mal, rez û hwd.) mîrasî Balian dike.
Xwedî lê derketina rezê bavê xwe li Balian giran tê, ji ber ku rez wêran bûye û paqijkirin û çandinî gelek bi zehmet e. Tenê dikare sîstemeke biçûk a avdayînê lê bike. Lê hevkarên wî yên wek Tiberias (Jeremy Irons) bi entrîkayên cuda serê wî diêşînin û hewl didin jiyana aştiyane ya digel misilmanan bi xapandin û suîkastên li wan xira bikin.
Ne bes e, keyê Orşelîmê (hevalekî rind ê bavê Balian e) ku nexweşiyeke giran û bê derman derbas dike alîkariya wî dixwaze sewa hûnik kirina dilê misilmanan, da kû misilman ji ber pêkhatinên nebaş ên li dijî rûniştvanên misilman êrîşî Orşelîmê nekin. Bi vî havî xwîşka ciwan a keyê Sibylla (Eva Green) hevkariya xwe jê re eşkere dike. Lê piştî wefatkirina keyê ji ber feqe û fend û fêlên giran ên hinek xaçperestan êdî şerê di nava xiristiyan û misilmanan nêz e û leşkerên misilman amadekariyên xwe dikin ji bo şerê Orşelîmê.
Balian hewl dide li gorî prensîp û ehlaqê xwe hereket bike, mecbûr dimîne bi leşkerên bajêr Orşelîmê biparêze, lê armanca xwe ya herî mezin parastina jiyana hemwelatiyên xwe ye, her çiqas leşkeriya misilmanan ji ya wan xurttir û meztir be jî.
Şerekî ewqas dijwar diqewime ku pêşeroja Orşelîmê girêdayî vî şerî ye.
Cihê kurdan di fîlm de
Hêjayî gotinê ye ku siltan Selahedînê Eyûbî yê ku navê wî di çîroka fîlm de derbas dibe bi eslê xwe kurd bû û navê xwe îro jî bi dilnermiya xwe ya bêhempa rastî sempatiya civakên xiristiyan û cihû tê.
Derhênerên fîlm cih dane çend stranên ku ji aliyê koma muzîkê Kardeş Türküler ve hatine xwendin. Wek mînak:
Mishercek
Mishercek, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Oblasta Çernîhîvê
Oblasta Çernîhîvê (bi ûkraynî: Чернігівська область, Chernihivs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.
Engac
Engac, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Arsin
Arsin (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Gilêne
Gilêne, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Soryan
Soryan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Mas-Saintes-Puelles
Mas-Saintes-Puelles, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Vélieux
Vélieux, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Encewîz
Encewîz, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Oblasta Xarkîvê
Oblasta Xarkîvê (bi ûkraynî: Харківська область, Kharkivs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.
Teorî
Teorî peyveke xwedî du wateya giştgir e: yek ji wan duyan di zanistên ezmûnî da tê bikaranîn (hem zanista xwezayî, hem jî zanista civakî), wê yeke din di felsefe, bîrkarî, lojîk û di nav parên dîtirên zanistên mirovî da tê bikaranîn. Ciyawazî û hetta mirov dikare bêje gengeşeyeke berçav heye navbera şaxên akademîk ên curbicur li dor çawahiya bikaranîna peyva teorî.
Pênasa zanistî
Teorî, di wateya xweya zanistî, pêkhateyeke tehlîlî ye ku bi mebesta ravekirina komek ji çavdêrîyên ezmûnî hatiye dariştin.
Gayê Pîroz ê Krîtê
Di gorî mitolojiya yewnanî de ew ga aliyê xwedawend Posîdon ve hatibû şandin. Posîdon vê gayê diyariya gelê Mîkênê kiribû. Ji behrê hatibû şandin, pir spehî dixwuya. Xatûna Mîkenê Pasîfaê ji Dedalosê xwest ku çêlekekî sextê çêke û ew jî biçe nava wê çêlekê. Dedalos vê gotinê cih anî Pasîfaê pê çêleka sexte, gayê ra tekîliyên cinsî kir. Di encama vê tekîliyê Mînotor hate dinê.
Teorî
Pênasa zanistî
Teoriyeke zanistî du tiştan dike:
Gayê Pîroz ê Krîtê
Girtina gayê di nav donzdeh peywirên Hêraklês ê hebû. Li aliyê Hêraklêsê tê girtin. Piştî vê girtinê Hêraklês dîsa wê gayê serbest berdide.
Teorî
Teorî bi giştî
Teorî amûrên tehlîlî ne ku bo têgihiştin, ronîkirin, û pêşbînîkirina mijaran tên bikaranîn. Li gelek û curbicur gorepanên vekolînê da, mîna zanist û huner, teorî hene.
Derbirîn û vegotina teoriyan, pir caran bi zimanê xwezayî ye (mîna: zimanê îngilizî) û herdem bi awayekî tên avakirin ku bi giştî form û şeklên van destnîşankerê teoriyekî çêkirî bi zimanê şêweyî be.
Vegotin û Derbirîna teoriyên bîrkarî bi zimanê şêweyî ye.
Dibe ku vegotina teoriyan bi her şewazek be: bi şewaza bîrkarî, bi şewaza dawerî (sembolîk), herwisa bi zimanê asayî; Lê bi giştî ji vana tê payîn ku li dû pransîpên bîrkirina hizrî an lojîkê biçin.
Teoriyên felsefî
Ji van teoriyan re ku mijara van pirtir bîrokan e, û ne zanyarîya ezmûnî "teoriya felsefî" tê gotin.
Werbach
Werbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Tauber-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Koms
Koms gundekî Tetwanê ye.
Stadtallendorf
Stadtallendorf bajarokekî navçeya (Landkreis) Marburg-Biedenkopf li Hessen, Almanyayê ye.
Meşniq
Meşniq, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Egrek
Egrek, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Eidsvatnet
Eidsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Zimanê xwezayî
Zimanê xwezayî an Zimanê siriştî ji zimanek re tê gotin ku mirov pê diaxivin û ji ber xwe hatiye bûn û geşe kiriye. Weke mînak kurdî, îngilîzî, erebî, ... .
Athie, Côte-d'Or
Athie, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Wielenbach
Wielenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nurettin Turgay
Nurettin Turgay yek ji îlahiyatnasên kurd e. Ew di 5ê gulana sala 1952an de li gundê Xursa Uzêr ê Qoserê ji dayik bûye.
Ew niha (2016) di fakulteya Îlahiyatê ya Zanîngeha Dîcleyê de wek profesor dixebite. Di heman katî de jî carna li kanala kurdî ya bi navê Dîjle TV di derbarê Îslamê de programekî saz dike.
Nebza avê ya helandinê 1B
Navê nebzên avê ya helandina din ên piştî qeşayê bi gelemperî wekî nebza avê ya helandinê 1A0 (pulsea avê 19ka), Nebza avê ya helandinê 1A, Nebza avê ya helandinê 1C, Nebza avê ya helandinê 1D û Nebza avê ya helandinê 2 têne zanîn. Ew û van serdemên din ên pêşniyarkirî yên bilindbûna bilez a asta deryayê wekî nebza avê ya helandinê têne zanîn ji ber ku sedema texmînkirî ya wan berdana bilez a avê li nav okyanûsan ji hilweşîna qeşayên parzemînî bû.
Roupy
Roupy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Gundê Hedîd, Silopî
Gundê Hedîd gundek ji gundên navçeya Silopiya ye.
Li Gundê Hedîd Silopî û Cizîrî dijiyan û heta 5 km dûrî Silopiyê ye. Di zude tabûra Iskerê Tirkî têde hebû û li Silopiyê qereqûl hebû û heta elektrika vî gundî jî hebû. Li wira jî çandîniya genim hebû. Tête gotin ji berî ku Silopî bibe navçe, dihata behskirin, ku Gundê Gundê Hedîd bibe navçe ji şûna Silopîya. Bes weke tête zanîn, di Silopîya de xelkê Silopî hene, gotinên wan li cem hikmetê mihimtir bûn. Ji ber vê yekê jî rabîn Silopî kirin navçe û Gundê Hedîd hêlan. Gundê Hedîd gundek gelek xweş bû, hişînatiya vî gundî zêde bî û ji Silopiyê xweştir bî. Bes wextê Silopî bî navçe, Gundê Hedîd rengê xwe yê berê winda kir. Di gund de mêrek bi navê Ebdula Efendî hebû, bi xwe dewlet katibî bû û dilekçe ji xelkê re dinivîsî û vêrgî distand. Di wextê wî de gelek Kurdan xwendin û nivîsana wan tune bûn, ji ber vê yekê ji ewî bi dexdîlo ya xwe arîkariya kesê ku nivîsana wî nebû dikir. Ebdula Efendî û xwe eslê wî ji Cizîra Botan bû û dibî mirovê Mala Mîr û Bedirxaniyan.