cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Komeley Jiyanewey Kurdistan
Vê rêxistinê 3 salan xebatên veşartî û girîng kirin. Piştî sê salan ev rêxistin wek partiyeke modern hate ava kirin. Partiya ku bi li ser vê bingehê ava bûyî Partiya Demokratîk a Kurdistana Îranêye. Bi dûçûna Abbas Valî ev komel jî ji Komeley Azadixwazî Kurdistan çêbûye. Piştî belavbûna Komeley Jiyanewey Kurdistanê şûna wê Partiya Demokratîk a Kurdistana Îranê ava bû. Hêjayî gotinê ye ku Partiya Demokratîk a Azerbaycanê li îlona 1945ê de bi alikariya Rusiyan ava bû. Partiya Demokratîk ya Kurdistana Îranê jî mehek piştî vê partiyê di cotmeha 1945ê de ava dibe.
Weşana fermî ya vê komelê Niştiman (rojname) bû.
Îdeolojiya Komeleyê
Endam û kesayetên girêdayî vê komeleyê bi giştî azadîxwaz û welatparêz bûn, peyrewên ramanê komûnîzmê nebûn.,
Voulaines-les-Templiers
Voulaines-les-Templiers, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Cléry-en-Vexin
Cléry-en-Vexin, komuneke departementa Val-d'Oise ya li bakurê Fransayê ye.
Barsomîk
Barsomîk (bi tirkî: Tütenocak), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Seîdê Nado
Seîdê Nado, Bavê Dilşayê, (jdb. 2. berfanbar a 1874 an li gundê Bostankend, parêzgeha Mûş ê, m. 20. adar a 1916, di Şerê Kopê de li nêzîkî Kop ê) lehengekî kurd e ku li ser wî gelek kilamên dengbêjiyê hene. Kurê Nado kurê Dirbaz kurê Elî Axa yê ji Mala Siwêr e ku ev ji eşîra cibranê ye.
Kirîvê Silîmînê Huto yê Redkî, dostê Cîhangir Axayê Êzîdî ye ku bi hev re li Bêgiriyê li dijî Osmaniyan şer dikin. Seîd bi xayînî tê jehrkirin û dîlgirtin. Bi qasî 4 salan li Taşxaneya Erziromê dimîne. Dema Rûs dikevin Erziromê, zîndan tên valakirin û Seîd bo parastina Kurdan pêşmergeyên xwe birêxistin dike.
Di Adara 1916an artêşa wî li dijî 3 artêşan (Rûs, Ermenî û Tirk) şer dike. Di kilamên dengbêjiyê de ev wekî Şerê Kopê tê ziman. Herêmê ji dagirkeran paqij dike û jıyana xwe jidest dide. Roja 20ê adara 1916 jiyana xwe jidest dide û li gundê Melexidran tê veşartin.
Tirk wî wekî peyayê Ermeniyan, Ermenî jî yê Tirkan didin nasandin û gelek derew û bobelatan dixin stûyê wî. Dîroknasên Ermeniyan bo wî dibêjin tevlî komkujiya Ermeniyan bûye lê ev derew e lewra Seîd 4 sal bûn di zîndanê de bû. Herwiha dibêjin keçikek 14 salî ya Ermenî revandiye ev jî derew e lewra dema komkujiyê Seîd 40 salî bû 2 zarokên wî hebûn û di zîndanê de bû.
Seîdê Nado pesnê xwe bi keça xwe Dilşayê dide. Dilşa jineke pirr şervan bûye bi bavê xwe re tevlî gelek şeran bûye. Nivîskarê tirk Yaşar Kemal gelek caran heyraniya xwe bo Seîdê Nado anîbû ziman.
Sedemê girtinê jî parastina Êzîdiyan bû li Bêgiriyê. Ji ber ku li Curnayê ziyaneke mezin dide artêşa Tirkan, rojnameyên Tirkan jê re Curna Deresi Çetesi û Jurnalli Çete (çeteyê binavûdeng) dibêjin. Gelek dengbêj bêî ku wateya Jurnalli Çete bizanibin, viya wekî Curnali Çetîn bilêvdikin.
Châtillon-sur-Broué
Châtillon-sur-Broué, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Dîlan Yeşilgöz-Zegerius
Dîlan Yeşilgöz-Zegerius (jdb. 18 hezîran 1977 li Enqerê), siyasetmedareke holendî ye ku bi eslê xwe kurd e ku malbata wê ji Dêrsim a Bakurê Kurdistanê ye. Dîlan Yeşilgöz, ji 10 kanûna paşîn a sala 2022an ve wekî siyasetmedara Partiya Gel ji bo Azadî û Demokrasiyê (VVD) di kabîneya Rutte IV de wekî Wezîra Dad û Ewlekariyê ye di kabîneyê de wezaretî dike. Ji 23 adara sala 2017an heta 3 îlona sala 2021an endama Meclîsa Nûneran bû.
Jînenîgarî
Di navbera salên 1991 û 1997an de li Koleja Vallei ya Amersfoortê perwerdeya amadeyî qedand, li Zanîngeha VU Amsterdamê zanistên civakî û çandî dixwîne. Di heman zanîngehê de, di sala 2003an de bawernameya masterê di warê çand, rêxistin û rêvebiriyê de werdigire. Di heman demê de jî xwediyê ajansekê bû ku di karê wan de alîkariya derhêneran dikir. Di sala 2015an de, Yesilgöz ji bo Studio PowNed ya weşanger PowNedê wekî şirovekar xebitiye.
Polîtîka
Dîlan Yeşilgöz ji bo ewlehî û lênihêrîna şaredar û endamên meclîsa Şaredariya Amsterdamê wekê şêwirmendê lijneyê û ji 2014an heya sala 2017an ji bo Partiya VVD endamê meclîsa Şaredariya Amsterdamê bû. Di salên borî de di nav Partiya Sosyalîst, GroenLinks û Partiya Karkeran de çalak bû. Di 25ê gulana sala 2021an de Yeşilgöz di kabîneya Rutte III de dibe Sekretera Dewletê ya Karûbarên Aborî û Avhewayê. Ji ber statûya derketina kabîneyê ew û hevkarên wê Steven van Weyenberg û Dennis Wiersma di destpêkê her çend ev di prensîbê de li gorî qanûna destûrî li hev neyê jê kursiyên xwe yê parlamenê de parastin. Şêwirmendiya Encumena Dewletê vê yekî li dijî Destûra Bingehîn nedît lê "wek bêbextî" hatiye dîtin. Piştî vê yekê Yesilgöz û her du wezîrên din ên dewletê ragihandin ku ew ê jî dest ji kursiyên xwe yên li parlamenê berdin. Weke wezîra dewletê wê qismek ji erkên wezîrê Bas van 't Wout girt ser xwe, ku ji ber westiya bû herî kêm sê mehan ji erka xwe îstifa kiribû.
Di 10ê kanûna paşîn a 2022an de wê di kabîneya Rutte IV de wek Wezîrê Dad û Ewlekariyê dest bi karê xwe kiriye ku cîgirê Ferdinand Grapperhaus e.
Xelatên Satellite
Xelatên Satellite xelatên salane yên ku ji hêla Akademiya Çapemeniyê ya Navneteweyî ve têne dayîn ku bi gelemperî di kovar û tevnvîsên pîşesaziya şahiyê de têne destnîşan kirin. Xelat di destpêkê de wekî Xelatên Satelala Zêrîn têne diyarkirin. Merasîmên xelatê her sal li Otêla InterContinental li Century City, Los Angeles pêk tê.
Di sala 2011 de, namzetên Satelîtê di kategoriyên dîmenên tevgerê de ji 22 ber 19 polandin hatin kêmkirin; guherîn yekbûna Drama û Komedî / Muzîkal di bin sernavê giştî ya "Fîlma baştirîn" de, sernavên "Lîstikvanê Herî Baş", "Lîstikvana Herî Baş", "Lîstikvanê piştevanî" û :Lîstikvana piştevaniyê " vedihewîne.
Benediktbeuern
Benediktbeuern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nuakşot
Nuakşot (bi fransî; nwak, erebî; Nawākšūt) bajar û paytexta Morîtanyayê e. Bi zêdetirî yek milyon niştecîhan re, ew heya niha bajarê herî qelebalix e ku duyemîn bendera herî mezin a welêt e.
Descêrd, Miyane
Descêrd gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nuakşot
Cihê xweş ê Nuakşot li ser Okyanûsa Atlantîkê li başûrê welêt di sala 1958an de hate hilbijartin da ku paytextek ava bike ku welat li ser cîhê gundek bi 500 niştecîh di dawiya serdema kolonyalîzma fransî de serbixwe bibe. Di serxwebûna welêt di sala 1960an de, gelheya hê jî di nav rêza çar-hejmar de bû; Ji ber koçberiya gundan di encama qeyranên aborî û serdemên ziwabûnê de di salên 1970an û 1980an de, ji wê demê ve ew bi giranî ne plankirî ku di sala 2017an de gelhe gihîştiye ser 1,116,000 kes. Beşek mezin ji kesên nûhatî dûrî navenda karsaziya bi şêwaza rojavayî di çarçoveyek berbelav de li xaniyên erzan û bi binesaziya ne têr li hemî deveran dijîn.
Erridupizir
Erridupizir (bi kurdî Erîdupizîr) 2141_2138 BZ: Yekem padişayê Gutî(Kurd) bo ye.
Copy
Noçwan
Noçwan gundekî ser bi navenda bajarê Serdeştê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Commeny
Commeny, komuneke departementa Val-d'Oise ya li bakurê Fransayê ye.
Noçwan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 107 kes (25 malbat) bûn.
Çîxulk
Çîxulk  an jî ney fluteke ku di muzîka rojhilata navîn da pir zêde girînge. Piranî ji çîxê tê çêkirin. Çîxulk 4.500-5.000 sal in bi berdewamî tê lê xistin û ev yek ji amûrên muzîkê yên herî kevn e ku hê jî tê lê xistin. Çîxulk bi piranî di performansên hêdî û yên ku aramiyê, nefsbiçûkîyê didin da tê dîtin. hunermendên çîxulka re çîxulkvan tê gotin.
etîmolojî
Ji çîx = (reed) + qulik = (holê)
Hizba Demokrat a Kurdistanê, Îran
Hizba Demokrat a Kurdistanê (HDK) xwe wek dewama Partiya Demokrat a Kurdistanê dibîne. Piştî kongreya 13demîn a di sala 2006ê de Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê bû du parçe. HDK bi rêberiya Xalid Ezîzî partiyek nû ava kir. Li sala 2017ê Mistefa Mewlûdî wek sekreterê giştî şûna Xalid Ezîzî hate hilbijartin. Li kongreya 17ê wê partiyê (2019) carek din Xalid Ezîzi wek sekreterê giştî hat Hilbujartin. Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê jî beşê din ê vê parçebûnê ye. Navê vê partiyê bi soranî Hizbî Dîmokratî Kurdistan e. Kurtenav jî HDK ye. HDK yekem hizba Îraniya kû bûye tam endamê Înternasionala Sosyalîstan.
Rêxistina leşkerî ya vê partiyê PRK(Parezeranî Rojhilatê Kurdistanê)
Binêre
Şoreşa Rojhilatê Kurdistanê
çavkanî
(Lader)
Goltepe Hesenabad
Goltepe Hesenabad gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Condécourt
Condécourt, komuneke departementa Val-d'Oise ya li bakurê Fransayê ye.
Mehmûd Onder
Mehmûd Onder (z. 1952, Amed, Bakurê Kurdistanê – m. 31 kanûna mezin 2017, Kopenhag, Danîmarka), rojnamevan û xebatkarê çapemeniya kurdî bû.
Ew di sala 1952an de li taxa Elîpaşayê ya Amedê hatiye dinyayê û zaroktiya wî li wir derbas bû. Pişt re di destpêka 1970î de bû şoreşger û wî doza sosyalîzm, kurd û Kurdistanê nas kir. Piştî darbeya 12ê îlonê 1980’î hat desteserkirin û piştî çend carên binçavkirin û îşkenceyên giran, weke bi hezaran şoreşgeran, ew jî çû derveyî welêt.
Niha çend sal e ew bi nexweşiya pençeşêrê (kanser) ket û ev demeke dirêj bû li nexweşxaniyeke Kopenhaga Danîmarkayê dihat dermankirin.
Di 31ê kanûna mezin a 2017an de rojnamevanê kurd Mehmûd Onder çû ber dilovaniya Xwedê.
Sako, Kolik
Sako (bi tirkî: Pınar), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Bichl
Bichl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Niamey
Niamey paytextî Nîjerê e. Bi zêdetirî dû milyon niştecîhan, ew bi dûrtirîn bajarê herî qelebalix ê welêt e, ku dora 24 mîlyon niştecî ye. Bajarê milyon nîştecîhî li ser çemê Nîjer, navenda siyasî, çandî û aborî ya welêt e.
Li gorî bajarên din ên mezin ên Nîjerê mîna Agadez û Zinder, Niamey bajarek ciwan e ku tenê di sedsala 20an de derketiye holê. Sedsal li herêmek ku berê tenê ji gundên piçûk ên wê demê hêza kolonyala Fransayê de pêk dihat. Ji salên 1903an heya 1910an, û dûv re di dawiyê de ji sala 1926an, Niamey şûna Zinder girt wekî paytexta Koloniya Nîjerê ya Fransî. Heya ji serxwebûna Nîjerê ve di sala 1960 de, Niamey paytexta yek ji xizantirîn welatên cîhanê ye û bi binesaziya xwe ya çêtir li gorî deverên gundewarî yên wî welatî, ji bo koçberan seyrangehek bênavber maye.
Gulûce Xemî
Gulûce Xemî gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pergala Testkirina Zimanê Îngilîzî ya Navneteweyî
Pergala Testkirina Zimanê Îngilîzî ya Navneteweyî (IELTS), testa standardkirî ya navneteweyî ya jêhatîbûna zimanê Îngilîzî yên ji bo axaftvanên zimanê Îngilîzî yên ne-xwecihî ye. Ew bi hev re ji aliyê Encûmena Brîtanî, IDP: IELTS Australia û Cambridge Assessment English ve tê rêvebirin, û di sala 1989an de hate damezrandin. IELTS yek ji îmtîhanên sereke yên zimanê Îngilîzî ya cîhanê ye.
IELTS ji aliyê piraniya saziyên akademîkî yên Awistralyayî, Brîtan î, Kanadayî, Ewropî, Îrlendî û Nû Zelendî, ji aliyê zêdetirî 3,000 saziyên akademîkî yên Dewletên Yekbûyî û ji aliyê rêxistinên pîşeyên cihêrengên seranserê cîhanê ve tê pejirandin.
Çar beşên testa IELTS
Tevahiya dema testê ev e: 2 saet û 45 deqe.
IELTS û CEFR
== Girêdana Pûanên IELTS bi Rêjeyên Pûanên TOEFL iBT ==
Nürnberger Land
Nürnberger Land, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Dietramszell
Dietramszell şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gozelek
Gozelek (bi tirkî: Büyükgöz), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Beylikdüzü
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 331,525 kes e.
Châtrices
Châtrices, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Moped
Moped cureyek motorsîkletek a piçûk e. Ev corayek ku ji herdû teybetmendiyên motorsîklêtan û peysiklêtan pêk dihê. Mirov dikare wek nîv peysikil û nîv motorsîkl bide nasandin. Hem pêdalên bisîkletan û hem jî motorê motorsîkletan heye. Moped bi gelemperî ji bisîkletên ser rêyên hinekî bi laztirin.
Hin ji wan dişibin bisîkletan, lêbelê piraniya wan dişibin motorsîkletan, û di rastî de bi gerek coreyan hene û her corayek bi rengekê û teybetmendiyên xweyên cûda hene.
Buraq, Dîlok
Buraq taxeke Şehîdkamîla Dîlokê ye.
Taxeke çîna navîn e.
Tax bi avahiyên bilind pêk tê.
Ol û Civak
Temamiya gelheya taxê misilman e.
Piraniya xelkê taxê kurdên Ûrfayê ne.
Gulûce Xalêse
Gulûce Xalêse gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Egling
Egling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nokirdar
Nokirdar gundekî ser bi navenda bajarê Serdeştê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 85 kes (19 malbat) bûn.
Sami Khedira
Sami Khedira ( jdb. 4ê nîsana 1987 li Stuttgart ) lîstikvanekî Alman di fûtbolê de, û di heman demê de hevwelatiy bûna Tûnisî jî heye û girêbesta wî ya di ( 2015) digel tîme (Juventus Turin ) bû. Ew behira bêtir di midfona berevanîya navendî gog lîstinê dike.
sernava destkeftiyan
Bi tîmê neteweyî re
VfB Stuttgart (2006-2010)
Jari Litmanen
Jari Litmanen (jdb. li Lahti, Fînlendayê) futbolvanekî navdar ê Fînlendayê ye.
Sami Khedira
sernava destkeftiyan
Real Madrid (2010-2015)
Juventus Turin (ji sala 2015) ve
Taybet
Ji 2011 heya 2015,ew digel kicha modela Lena Gercke re derbas bû heta ku wi di Tîrmeha 2015 de ji hev cuda bun.
Sobhan Onkology Pharmaceutical Company
Sobhan Onkology Pharmaceutical Company (Farisî: شرکت داروسازی سبحان انکولوژی ) (Public Joint Stock Company) yekemîn şirket e ku li Rojhilata Navîn dermanên penceşêrê çêdike, ku di Sala 1381'an de li Tehran û Îran hatiye damezrandin.
Otan
Otan (bi tirkî: Fıstıklı), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Esenyurt
Esenyurt, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 891,120 kes e.
Saúl Ñíguez
Saúl Ñíguez Esclapez (jdb. 21ê çiriya paşîn a 1994 li Elche), lîstikvanekî fûtbolê yê spanî ye. Ev futbolvan e de [[Ortevan]] e  di naveraste gorepanê de.
Serketin
Tîmê neteweyî
Xelatên kesane
Malbat
Birayên Saúl Jonathan (jdb. 1985) û Aarón (jdb. 1989) di heman dem de jî lîstikvanên fotbolê yên profesyonel in. Bavê wê lîstikvanê berê yê futbolê José Antonio Ñíguez bû di sala (jdb. 1962).
Adolph Zukor
Adolph Zukor derhênerekî amerîkî bû.
Wî Pargîdaniya Fîlma Famous Players ava kir, ku ji hêla Zukor ve, berê kurkfiroş bû, hate damezrandin û fîlimên Mary Pickford dikişand. Pargîdaniya ku derket holê dema ku Jesse Lasky, Feature Play Company, pargîdaniya Zukor kirî, di sala 1933de veguherî Pargîdaniya Paramount Picture, ku hîn jî li Dewletên Yekbûyî belavkerek fîlimê ye. Damezrandina nû, zû dest bi xebitandina hejmareke mezin a salonan kir.
Nataša Andonova
Nataša Andonova ji dayik bûyê (14ê kanûna pêşîn a 1993an li Negotino ) lîstikvanek e Makedonîye  ya .futbol ê .Û girêbesta wî ya (2019 ) digel tîme (Levante UD ) bû. Ev Futbolvan e di taktîka pozîsyona fûtbolê de Êrîşber e.
Nonmam
Nonmam gundekî ser bi navenda bajarê Serdeştê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Chaumuzy
Chaumuzy, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Sıdıka Avar
Sıdıka Avar (jdb 1901, Cihangir, Stenbol, mrn 1979, Stenbol) mamosteyeka mîsyoner a tirk e. Di asîmîle kirina zarokên kurd de cih girtiye. Bi eslê xwe Balkan î bû. Ango devşîrme bû. Di 12 saliya xwe de sêwî dimîne û li baregehên eskerî yên Stenbol ê tê xwedîkirin û perwerdekirin.
Nonmam
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 3 kes (1 malbat) bûn.
Chaudefontaine, Marne
Chaudefontaine, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Sıdıka Avar
Perwerdeya sîxurî, operasyonên civakî dibîne. Bi nasnameya mamostetiyê li Kurdistan ê, bi taybetî li Dêrsim ê sîxuriyê dike. Tevlî Komkujiya Dersimê dibe. Piştî komkujiyê di asîmîlekirina Dêrsimiyan de cihê xwe digire.
Zêwikê
Zêwikê  gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Arnavutköy
Arnavutköy, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.
Sıdıka Avar
Avar jî wekî jina serfermendarê artêşa Romê Ayhan Akkoyunlu, di êşkence kirina keçikên revandî yên Dêrsimiyan de kar dike. Organîzasyona wan keçikan direvand, êşkence dikir û bo destdirêjiyê li serbaz û payebilindên dewletê belavdikirin. Bi vî awayî bi hezaran keçikên Dêrsimî winda bûn, kes aqûbeta wan nizane.
Arnavutköy
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 270,549 kes e.
Sıdıka Avar
Ataturk jê re li Elezîz ê enstîtuyekê çêdike (Elazig Kiz Yatili Enstitüsü). Ev enstîtu bo asîmîlekirin, berhevkirina zarokên Kurd tê bikaranîn. Gelek kes şahîdî kirin ku li vir destdirêjiya zarokan dihatibûye kirin û Siddika Avar jî tevlî wê dibûye. Avarê cure cure êşkence dikiriye, bo mînak zarokan birçî dihîştiye piştre jî cezayên zayendî didabûye.
Li Tirkiye yê wekî qehremanekî kemalîst, nûjen, mamoste, îdealîst tê nasandin lê di eslê xwe de sîxureka sadîst û kujer bû.
Xizmên wê piştre wê rexne dikin. Di dawiya temenê xwe de her bi dizî jiyana xwe birêvedibir. Di pirtûka xwe ya bi navê "Dağ Çiçeklerim - Kulîlkên min ên çiyayî", Dêrsimî wekî paşverû, nîv-mirov teswîr dikir û çiqas bixwasta jî nedikarî sadîzm a xwe veşêre. Bo mînak di pirtûkê de hin caran dibêje "wekî ajalan bûn", "rûyê zarokan ên masûm min tehrîk dikir" hwd.
Goltepe Xêyrabad
Goltepe Xêyrabad gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Horîk, Kolik
Horîk (bi tirkî: Kayadibi), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Albert Edelfelt
Albert Edelfelt (jdb. 21ê tîrmeha 1854an – m. 18ê tebaxa 1905, li Porvoo Fînlendayê) wênesazê fînlendî bû.
Lauf an der Pegnitz
Lauf an der Pegnitz bajarokekî navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gulûce, Miyane
Gulûce gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gaißach
Gaißach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Eurasburg
Eurasburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Golbûs
Golbûs gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Aşorge
Aşorge (bi tirkî: Akkavak), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Sultangazi
Sultangazi, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 523,765 kes e.
La Chaussée-sur-Marne
La Chaussée-sur-Marne, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Îbnûdehak
Îbnûdehak, ankû Îbnûdeḧak, Îbnu'd-Dehak, serhozekî kurd bû ku dev ji îslamê berda, bû xiristiyan û kete rajeya împeratorê bîzansî Romanos I Lekapenos ( serwerî 920–944). Romanos diyariyên dewlemend dan wî û ew vegerandin baregeha xwe, keleha el-Ca'ferî, ku belkî nêzîkî Tarsûsê bû. Lêbelê, di dawiya payîza 927an de, ew ji hêla parêzgarê Ebasî yê Tarsûsê, Semal el-Dulafî ve rastî êrişê hat, têk çû û hat kuştin.
Ashley Williams
Ashley Errol Williams (z. 23 tebax 1984 li Tamworth, Înglistan), yarîkerekî goga pêyî yê walesî ye. Girêbesta wî ya 2019 di gel tîma Bristol City bû.
Leza dengê
Leza dengê, li hewa yê,li asta deryayê û di germi ya 21 °C de wek 343.2 m/s(nêzîkî 1235.5 km/saet) tê girtin.
Leza dengê wek girêdayî frekansê naguherê, deng her frekansê de di heman lez de diçe.Li gorî rewşa germahî û kesafet(çirî) ya hewa yê leza pijilînê ya dengê diguhere. Di hewayê sar de leza dengê kêm dibe.
Leza dengê ya ku li hewayê wek nêzîkî bi vê formûlê tê hesibandin.
\vartheta\, (theta) îfadeya germahî ya ji cureyê santîgrad(°C) e.
Li qadekê de, eger ba ji paş bê deng ber bi zemînê ve araste dibe.Eger ba ji pêş bê, deng ber bi jor ve araste dibe.Biroj, ji ber ku zemîn germ dibe pêla deng bi sedema teka tînê ve ber bi jor ve araste dibe.Bişev jî, ji ber ku zemîn sar dibe, pêla deng dê ji biroj dûrtir biçe û ew dê ber bi jêr ve araste bibe.
Li derya yê pêkhateya avê rûxareke şewqvedêr pêk tînê.Ji ber vê yekê li deryayê deng di hawirekê sekan de qasî 4-5 km karê dûr biçe.
Eger ku leza çavkaniya dengê ya livdar, leza pijilînê ya dengê derbas bibe,deng wek dengê teqanê tê bihîstin. Van pêlan wek pêla şokê(teys) tê bi navkirin.Mirovê yekem ê ku leza dengê derbas kiriye Chuck Yeager e.
Di hin hawiran de leza dengê
Li gorî germahiyê leza dengê ya li heweya:
Cemal Batun
Cemal Batun, rojnamevanek navdar ê kurd e. Ew 21ê meha îlonê 1963an li bajarê Nisêbînê hatiye dinê.
Sala 1987an zanîngeha Rojnamevaniyê ya Uniwersiteya Sofyayê (Bulgaristan) qedandiye. Di sala 1986an de li Rojnameya Otechestven Front a bulgarî, berpirsiyariya beşek ji Rojhilata Navîn, Tirkiye û Pirsa Kurd kiriye. Di heman salan de di rojnameya Kurdistan Press de nivîsên wî derketin e. Sala 1989an hatiye Swêdê û heman salê di redaksiyona kovara Demokrat de cîh girtiye. Sala 1990an bûye endamê redaksiyona kovara Berbang organa federasyona Komeleyên Kurdistanê li Swêdê. Sala 1993an bûye nivîskarek sereke yê kovara Hevdem.
Her di salên 1990an de pirtûkên wî Şerê Kendavê û Kurd (li gel Amed Tigris û Paşa Uzun), wergera wî Mitolojiyên Mezopotamya hatine çapkirin. Di sala 2001ê de, di Radyoya Swêdê beşa kurdî de, dest bi xebatê kiriye. Di heman salan de, di televizyona Swêdê de SVT / UR rêzebernameyên wî ji bo zarokên kurd, bi zimanê kurmancî hatine weşandin. Di sala 2006an de derbasî Rojhilat TV bû ye û berpirsiyariya beşa kurmancî kiriye. Sala 2010an xebata xwe di ASOsat TV de berdewam kiriye.
Röthenbach an der Pegnitz
Röthenbach an der Pegnitz bajarokekî navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Joanna Palani
Joanna Palani (jdb. 1993 li Ramadî) xwendekareke kurd û  şervana Yekîneyên Parastina Jinê  ( YPJ ) yên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) û Pêşmerge ye ku li Danîmarkayê dijî.
Jiyan
Joanna Palani ji malbateke kurd a Îranê ye û li kampa penaberan a Neteweyên Yekbûyî li Ramadî ji dayik bûye. Dema ku Palani sê salî bû, malbata wê bi wê re koçî Danîmarkayê kirin.Piştî dibistanê, wê li Zanîngeha Kopenhagê dest bi xwendina felsefe û ramyariyê kir.Di dema xwendina xwe de di sala 2011an de çûye Helebê. Piştî perwerdeya leşkerî ya li gel Yekîneyên Parastina Jinên Kurd, di sala 2014’an de beşdarî şerê Kobanê û sala 2016’an jî di şerê Minbicê de bû.Şeş meh di nava YPG'ê û 6 mehên din jî di nava Pêşmergeyê de bû. Li gorî nûçeyên çapemenî, wê zêdetirî sed terorîstên Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê di dema leşkeriya xwe de weke sekvanek kuştine û di azadkirina zîndaneke Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê de bi keçên temenbiçûk yên ku bi darê zorê hatine laşfiroşiyê de beşdar bûne.
Di sala 2016’an de di dema serdana malbata xwe ya li Danîmarkayê de, Palani ji bo 12 mehan derketina derve hat qedexekirin. Piştî ku di hezîrana 2016'an de her wiha çû Dohayê, ew hat binçavkirin. Ger Palani bê sûcdarkirin, heta du sal cezayê girtîgehê jê re tê xwestin. Bingeh zagonek e ku Danîmarka di adara 2015an de ji bo rêgirtina li ber geşta alîgirên Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê bo Rojhilata navîn derxistiye holê.
Li gorî Palani, ew nikare vê nêzîkatiyê fêm bike ji ber ku mafê xwe yê parastina welatê xwe yê kurdî li dijî rêxistina terorîst a Dewleta Îslamî bi kar aniye.
Ew dibêje ku ew ê her weha çekan hilgire da ku welatê xwe yê duyemîn, Danîmarka biparêze, û bawer dike ku wê di şerên şerê navxweyî li Sûriyê de nirxên Ewropayê parastiye.
Palani li Kopenhagê dijî û dixwîne.
Gelenbevî Îsmaîl Efendî
Gelenbevî Îsmaîl Efendî (z. 1730, Manisa - m. 1790 ?) Matematîknasê tirk ê osmaniyan bû.
Mîr Hisênê Kurdî
Mîr Hisênê Kurdî bi erebî Emir Hussein al Kurdî ; أمیر حسین الکردي ) ji hêla portûgaliyan ve bi navê  Mirocem  ,   Mir-Hocem an jî  Mihir Hussain tê nasîn , parêzgarê bajarê Cide  li Deryaya Sor bû, wê ku demê destpêka sedsala 16an beşek ji Siltaniya Memlûqî ya Misrê bû.Ew wekî amiralê komkeştiya Memlûqî a ku ji hêla hêzên Împeratoriya Portûgalî  li Okyanûsa Hindî ve şer kir, rawesta.
Gelenbevî Îsmaîl Efendî
Li Manisayê li qeza Gelenbeyê ji dayik bûye, Navê wî yê rastî Îsmaîl e. Wî bi zimanê erebî û zimanê tirkî nêzikî 30 berhem nivîsine.
Greiling
Greiling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nêzêy nawend
Nêzêy nawend gundekî ser bi navenda bajarê Serdeştê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Daryûş Sekan
Daryûş Sekan di 2002an de, di warê klavyeyê de dest bi kariyera xwe kir, û di 2018an de dest bi govend û stranan kir, û di 2019an de, yekem vîdyoklîpa wî bi navê Yara Min ji hêla KurdmaxTV ve hate weşandin. Ew tembûr û saz dijene.
Ew niha li Hewlêrê, li Kurdistana Iraqê dijî û bi veguhestina navneteweyî re mijûl e.
Daryûş Sekanlû yekem klîba xwe ya bi navê "Yara min" bi gotinên helbestvanê kurd Behnam Manda û muzîka Afşîn Şokrî çêkir.
Golgolab, Miyane
Golgolab gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mîreketiya Eretna
Mîreketiya Eretna (bi tirkî: Eretna beyliği) mîreketiyeke dîrokî ya tirkî ya ku li Anatolyaya îro bû. Mîrektiyê di ji sala 1335an heya 1381ê li Sêwas û Qeyseriyê hikum kiriye.
Büyükçekmece
Büyükçekmece, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 247,736 kes e.
Kalemêr û Behr (pirtûk)
Werger bi Kurdî
Wergêrê kurd Azad Avci ev berhema Ernest Hemingway li ser sernavê: Kalemêr û Behr wergerand bo kurdî. Pirtûk di sala 2004ê de li weşanxaneya Komal de derket.
Chavot-Courcourt
Chavot-Courcourt, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Icking
Icking şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qereçor, Kolik
Qereçor (bi tirkî: Oluklu), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Mîrê hungilîskan (rêzefîlm)
The Lord of the Rings ( Mîrê gustîlan) ji aliyê John Ronald Reuel Tolkien ve  hatiye nivîsandin, ew trîlojiya fîlmê ya Peter Jackson e, ku ji rêze edebiyata fantastîk hatiye adaptekirin.
Îbn Kec
Îbn Kec an Îbn Geç yan jî navê rastî  Yûsifê Ehmed bi dirêjî Yûsif bin Ehmed bin Kec Ebu'l-Qasim el-Qadî  (erebî: يوسف بن أحمد بن كج أبو القاسم القاضي) alimekî kurd e lê zêde agahî li ser jiyana wî tuneye, bi texmînî di sedsala 10an 11an de jiyaye. Îbn Kec bi koka xwe ji Dînewerê ye. Mihemed Emîn Zekî jî di berhema xwe de behsa wî kiriye.
Ebû Zebî
Ebû Zebî ( Abū Ẓabī Bilêvkirina Emîratî ) paytext û duyem nifûsa bajarê herî mezin a li ser Emirtiyên Yekbûyî yên Ereb e (hebûna tîrbûna gelên mezin ji Dubaî), û jî paytexta Îmarata Ebû Zebî, herî mezin ji heft mîrîtiyên li Îmaratê heye. Ebû Zebî ji ber keviya navendî ya rojava wek girava teşeyên-T dikevin Kendava Fars. Li bajar nifûsa 1,5 milyon di sala 2014an de hebûn.
Ebû Zebî meclîsa baregehên hikûmeta federal ya li ser kursiyên hikûmeta Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî e, ku meclîsa malbata emirîya li Ebû Zebî ye. Ebû Zebî bi pêşveçûna lezgîn û bajarbûnê de tevî ku derameda naverast nisbeten bilind yên xelkê xwe wek bajarê nav metropoleke mezin û pêşketî guhertin bûye.
Îro di navenda bajar de li welat ji xebatên siyasî û pîşesaziyê û navendeke çandî û bazirganî mezin e, ku ji ber helwesta xwe ya ku li paytext e. Hesabên Ebû Zebî li ser Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî aboriya dora-milyar $ 400.
Ebû Zebî çaremîn bajarê herî erzan ji bo karmendên meşhûr li herêmê ye, û di sala 2014an de li 68emîn bajarê mezin herî erzan di cîhanê de bû.
Gerdelaîn
Gerdelaîn gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Le Chemin, Marne
Le Chemin, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Jachenau
Jachenau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çatalca
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 72,966 kes e.
Cheminon
Cheminon, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Ordûgeha Awareyên Iraq, Serdeşt
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 127 kes (25 malbat) bûn.
Pirût
Pirût (bi tirkî: Belenli), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Şêx Nîmetullah
Nîmetullah yan Şêx Nîmetullah (jdb. 1860, Rojhilata Kurdistanê - m. 1915, Hewlêr) zanistvanê kurd ê ku li ser mentiq, astrolojî û rêziman gelek berhem nivîsandin.
Di sala 1860an de li bajarê Sîneyê li gundê Hezarkaniyan ji dayik bûye. Kurê Şêx Ebdulkerîmê Merdûhî ye, ji malbateke kurd ên alim û zanyar tê. Şêx Nîmetullah perwerdehiya xwe pêşiyê li cem bavê xwe standiye, piştî wefata bavê xwe jî çûye cem Reîs el-Ulema Şêx Ebdulqadir li wir Quranê ji ber kiriye. Di mescîda Darul Îhsan de pirtûkên fiqihê xwendiye piştî wextan jî bi apê xwe re ji Erdelanê diçe li  Silêmaniyê bi cîh dibe. Şêx Nîmetullah piştî mirina apê xwe ijar diçe Stembolê û cardin ji wêderê tê Hewlêrê di temenê xweyê 55 saliyê de wefat dike.
Ryan Gosling
Ryan Thomas Gosling (jdb. 12ê çiriya paşîn a 1980 li London, Ontario, Kanada) lîstikvan, derhênerê fîlman, senaryoyê û muzîkvanekî kanadî ye. Destpêke karê wî li sala (1993-1995) bû, bi The Mickey Mouse Club re. Herwesa 2 zarokên Ryan hene.
Xelat û namzet
Oscar
Xelata Kûreya Zêrîn
Xelata Fîlimê ya Akademiya Brîtanî
Gavliq
Gavliq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gavînerûd
Gavînerûd gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Silivri
Sîlîvrî anjî Silivrî, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2012an gelheya navçe yê 137,861 kes e.
Chenay, Marne
Chenay, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Şêx Yûsifê Naîb
Şêx Yûsifê Naîb, alimekî îslamê yê navdar ê kurd yê Mûsilê bû. Di Medreseya El Cercisiyê de ders dida. Li ser matematîk û fiqihê xwedî îlm bû. Bi xwe di sedsala 18an de jiyaye.
Kochel
Kochel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Neyik
Neyik (bi tirkî: Tabaklı), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Velden (Pegnitz)
Velden (Pegnitz) bajarokekî navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şêx Hesenê Îmadî
Şêx Hesen an bi navê naskirî Kurdî Îmadî bixwe ji kîjan bajarêye nayê zanîn lê di sala 1622an de hatiye Sûriyê bajarê Şamê li nêzikê Medreseya Zahîriyeyê sekiniye û li wêderê ders daye telebeyan. Şêx Hesen di tefsîr, fiqih û felsefeyê de weke behr bû, gelek pirtûkên wî yên hêja hebûn pêşiya mirina xwe wesêt kiriye gotiye "Dema Ez mirim pirtûkên min bidin zanistvanan". Şêx Hesen di sala 1638an de wefat dike û di goristana Feradîs de veşartine.
Königsdorf
Königsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gavanî, Miyane
Gavanî gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Îmarata Ebû Zebî
Îmarata Abû Zebî (, ;  Imārat Abū Ẓaby, ), yek ji heft îmaratên Emirtiyên Yekbûyî yên Ereb e.
Alfeld, Bavyera
Alfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Recake
Recake gundekî ser bi navenda bajarê Serdeştê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 63 kes (12 malbat) bûn.
Lenggries
Lenggries şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Behlîk
Behlîl (bi tirkî: Yeşilkaya), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Gav, Miyane
Gav gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Reşikan, Serû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 3 kes (1 malbat) bûn.
Pêvekirina Krîmê ji Rûsyayê
Di sibat û adara 2014'an de, Rûsyayê Nîvgirava Krîmê ji Ûkrayna dagir kir û pişt re girêda xwe. Ev bûyer piştî Şoreşa Rûmetê pêk hat û beşek ji nakokiya berfireh a Rûs-Ûkrayna ye.
Münsing
Münsing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pêvekirina Krîmê ji Rûsyayê
Di 22-23 sibat 2014'an de, Serokê Rûsyayê Vladîmîr Putîn bi serokên servîsên ewlehiyê re civîneke tevahiya şevê li dar xist da ku li ser derxistina serokê îstifakirî yê Ûkraynayê, Viktor Yanukovych gotûbêj bike. Pûtîn di dawiya hevdîtinê de destnîşan kir ku "divê em ji bo vegerandina Krîmê ji Rûsyayê re dest bi xebatê bikin." Di 23'ê sibatê de li bajarê Sêwastopolê yê Krîmê xwepêşandanên alîgirên Rûsyayê hatin lidarxistin. Di 27'ê sibatê de, leşkerên rûsî yên bi maske û bê nîşan, dest danîn ser Konseya Bilind (parlamen) Krîmê û cihên stratejîk li seranserê Krîmê girtin, ku bû sedema avakirina hikûmeta Sergey Aksyonov ya alîgirê Rûsyayê li Krîmê, pêkanîna referandûma statuya Krîmê û Daxuyaniya serxwebûna Krîmê di 16'ê Adara 2014'an da. Rûsyayê bi fermî Krîmê wek du welatên federe yên Rûsyayê-Komara Krîmê û bajarê federal Sêwastopolê di 18'ê adara 2014'an de ji bo xurtkirina statukoya nû li ser erdê bi nav kir.
Hikûmeta Rûsyayê li dij etîketa “pêvegirtinê” ya Pûtînê referandumê li gorî prensîba çarenivîsa gelan tevdigere diparêziya.
Nav
Navên şerê Krîmê bi dereceyek domdar diguhezin. Li Rûsyayê, ew bi navê tevlîbûna Krîmê ji bo Federasyona Rûsyayê (Присоединение Крыма к Российской Федерации), bi vegera Krîmê (За возвращение Крыма) û ji nû ve yekbûna Krîmê. Li Ukraynayê, navên wan jî bi navê Dagirkirina demkî ya Komara Xweser a Krîmê û Sêwastopolê ji aliyê Rûsyayê ve (Тимчасова окупація Автономної Республіки Крим і Севастополя Росією), dagirkirina neqanûnî ya Komara Xweser a Krîmê, herwiha hilweşîna Krîmê û dagirkirina Krîmê.
Fendoqlû, Miyane
Fendoqlû gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Axçakend
Axçakend (bi tirkî: Akçakent), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Pergala koordînatên erdnîgarî
Pergala koordînatên erdnîgarî bi kurte (PKE) pergalek koordînata spherîkî an jî elipsoidal e, ku ragihandina ji bo pîvana li ser Erdê wekî pozîsyonên dirêjahî û firehî rasterast e. Ew ji hezaran pergalên referansa fezayî têne bikaranîn. Sadetirîn, kevintirîn û herî berfireh tê bikaranîn. Ji bo piraniya bingehek din ava dike. Ligel firehî û dirêjahî pergala hevrêzên karteziyan wek kulmek koordînat pêk tînin. Pergala hevrêziya erdnîgarî ne kartîzî ye ji ber ku pîvan goşe ne û ne li ser rûxeyek plankirî ne.
Gustavo Petro
Gustavo Francisco Petro Urrego yan jî Gustavo Petro, ( li Ciénaga de Oro, Córdoba, Kolombiya) aborînas, siyasetmedar, gerîlayekî berê, senator û serokê hilbijartî yê Kolombiyayê ye. Gustavo Petro, Rodolfo Hernández Suarez di gera dengdayîna duyemîn a hilbijartinên serokatiya Kolombiyayê ya sala 2022an de di 19ê hezîranê de têk bir û bû serokê Kolombiyayê. Wî di hilbijartinên serokatiyê yên Kolombiyayê de herî zêde dengên ku her berbijarek ku heta niha wergirtiye, bidest xistiye.
Jînenîgarî
Petro li Ciénaga de Oro, li beşa Kordoba, di sala 1960an de ji dayik bûye. Dê û bavê wî cotkar in û bi eslê xwe îtalî ye. Petro bi baweriya xiristiyaniya katolîk mezin bûye û her çend wî hebûna Xwedê jî bipirse jî diyar kiriye ku dîtina wî ya Xwedê ji ber teolojiya rizgariyê heye.
Jibo pêşerojek baştir, malbata Petro biryar da û di salên 1970an de koçî bajarokê Zipaquiráyê ku li herêma navend a Kolombiyayê li bakurê Bogotáyê ye.
Petro di 17e saliya xwe de bû endamê Tevgera 19ê Nîsanê û tevlî çalakiyan bû. Di 19ê avrêlê de Petro bû rêberê tevgerê û di sala 1981an de wekî ombudsmanê Zipaquirá û ji sala 1984an heta sala 1986an wekî endamê meclîsê hate hilbijartin.
Gerîllatiya M-19yê
Di temenek ciwan de (dora 17e saliya xwe de) Petro bû endamê Tevgera 19ê Avrêlê (M-19) ku tevgerek rêxistina şoreşger a Kolombiyayê ye, di sala 1974an de li dijî Koalîsyona Eniyê piştî çalakiya sextekariyê di hilbijartinên 1970an de derketiye holê.
Di sala 1985an de Petro ji aliyê artêşê ve ji ber tawanbarkirina wergirtina neqanûnî ya çekan hate girtin.
Perwerdehiya wî
Petro ji Zenîngeha Universidad Externado de Colombia dîplomeya xwe yê aboriyê stand û li Escuela Superior de Administración Pública (ESAP) dest bi xwendina lîsansa bilind kir. Paşê, wî bawernameya masterê di warê aborî de li Universidad Javeriana yê wergirt. Piştê demekê kurt Petro çû Belçîkayê û li Université catholique de Louvain di beşa Aborî û Mafên Mirovan de dest bi xwendina bilind kir û bi xwendina xwe ya doktorayê di rêveberiya giştî de li Zanîngeha Salamanca ya Spanyayê perwerdeya xwe berdewam kir.
Burgthann
Burgthann şaredariyeke navçeya (Landkreis) Nürnberger Land li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mele Ebdulwacid
Mele Ebdulwecîd (jdb. ? Meşhed; m. 1434, Kütahya) zanayê stêrnasî, hedîs, tefsîr û fiqihê ye ku bi koka xwe ji Meşhedê ye.
Ji herêma Xorasanê koçî Anadoluyê kiriye di medreseya Umur Beg de xebitiye. Tirba wî jî di hundirê medresê de ye.
Xartûm
Xartûm (bi erebî: al-Chartūm) paytexta welatê Sûdan e.
Erdnigarî
Bajar li kêleka Nîlê Spî û Nîlê Şîn e. Navê al-Chartūm, "kurmê fîlan", li ser çemê ev derê, ku li girava Tutî ye tê hesibandin.
Gelhenasî
Nifûsa bajara Xartûmê 2,7 milyon niştecîh e û 8,363,915 niştecîh (hejmar 2007) di kombûna bi navçeyên Omdurman û El-Xartûm Bahriyê re hene. Bi wê ra jî, Xartûm bajarê herî mezin a pençêmîn gorî kombûna nifûsê de ye. Li gorî hesabên sala 2012an, yekîneya îdarî ya Xartûmê 5,827,729 nîştecîh jimartin da.
pêşveçûna nifûsê:
Ji ber koçberiya gundewarî û bi gelemperî mezinbûna nifûsa li welêt, kombûna Xartûmê bi lez berfireh dibe. Ji bo sala 2050an, nifûsa 16 milyon niştecîh li herêma metropolê û ji bo 2100an jî 57 mîlyon niştecîhan tê pêşbînîkirin.
Dîrok
Xartûm di sala 1820an de ji aliyê Misiriyan ve di bin serokatiya Mihemed Elî (ku bi eslê xwe kurd bû) de weke kampeke leşkerî hatiye avakirin. Şêniyên herêmê zû li wir bi cih bûn da ku bazirganiya bi Misriyan re zêde bikin.
Di salên 1970 û 1980 de, Xartûm bû cihê bi sed hezaran penaberên ku ji pevçûnên li Çad, Etiyopya û Uganda digeriyan. Wan penaberan li zozanên mezin ên li derûdora bajêr bi cih bûne. Ji sala 1983an vir ve, ji ber şerê nû yê veqetîna Sûdana başûr û şerê Darfûrê, gelek kesên ji Sûdanê bi xwe jî koçber bûne.
Di 20ê Tebaxa 1998an de rêveberiya Clinton a Amerîkî fermana bombekirina kargeha dermanên Aş Şîfa ya li derûdora bajarê El Xatûm Behrî da, ji ber ku guman hebû ku pêkhateyên çekên kîmyewî li wir têne hilberandin.
Di Nîsana 2023 de, şerekî giran li Xartûmê di navbera artêşa Sûdanê û Hêzên Piştgiriya Bilez, paramîlîterekî ku ji aliya serokatiya Cîgirê Mihemed Hamdan Daglo re şêr dijî hikûmetê kirin.
Kalîteya jiyanê
Di rêzbendek ji sala 2018an ji bajarên dinyayê ji bo hêla kalîteya jiyanê ve, di nav 231 bajarên ku hatin lêkolîn kirin, Xartûm di rêza 227an de bi cih girt.
Ezîz Tamoyan
Ezîz Tamoyan (z. 1ê tîrmehê 1933 li Zovûnî, Ermenistan – m. 2ê rêbendanê, 2021) siyasetmedarekî kurd e ku serokê partiya „Yekîtiya Neterwerê Êzdîtî“ bû, partiyekî wekî înkar dike ku kesên bi dînê Êzdîtî û zikmakiya kurdî ne kurd in, lê ne tuh lêkolînekî piştgirya ve dike. Ji bêr ve yekê jî Ezîz Tamoyan di nav civata kurdî de ne populer e û wekî xayîn tê binavkirin.
Di 30ê îlona 1989an, ew wekî serokatiya Partiya Êzdîyên Ermenistanê hat hilbijartin. Di sala 1997an de, ew bû serokatiya partiya Yekîtiya Neterwere Êzdiyan.
Emîn Fewzî
Emîn Fewzî an Emîn Feyzî Beg (jdb. 1862, Silêmaniye - m. 1928 Stembol) zanistvanê kurd yê sedsala 19an û 20an e ku li ser felsefe, matematîk û fizîk xebitiye.
Mîtolojiya fînîkî
Mîtolojiya fînîkî di nav xwe de çand, ol û vêjeya qewmê Fînîkya û tevahiya cîhana kevnar dihewîne. Efsane û mîtên fînîkiyan pêk tê. Derheqê agahiyên fînîkiyan de pir kêm e ji ber wê agahiyên derheqê wan çavkaniyên nivîskî yên gelek kêm û nivîsê cîranên wan pêk tê.
Emîn Fewzî
Jiyan
Emîn Fewzî sala 1862an de li Silêmaniyê ji dayîk bûye. Demek di Artêşa Osmaniyan de jî xebitiye. Zanistvanek pir mezin bû li ser matematîk, fizik, kimya, felsefe û wêjeyê gelek berhem nivîsand. Bi fikr û ramanên xwe yên li ser fen û wêjeyê gelek ateîstan kerr kiriye. Ji bo heca xwe çûye Mekeyê jî, û ji wêderê çûye Hindistanê jî geriyaye. Piştî wextan çûye Viyana û Parîsê jî geriyaye. Emîn Fewzî di sala 1928an de nexweş dikeve û li Stembolê wefat dike.
Mîtolojiya fînîkî
Mîtolojiya fînîkî di jiyana rojane de
Lêkolînên li ser gelê Fînîkyayê wisa xuya dike fînîkî gelek qewmekî bawermend û oldar bûn ji ber wê ola wan her dem di nav jiyana wan bû. Li ser navê yazdanên xwe perestgehan çêkirin, bi awayekî rêkûpêk qurban ji wan re dihatin pêşkêşkirin, Key wekî serokkahîn dihatin hesibandin û keştiyan jî nûnertiya xwedawendan dikirin.
Fînîkî ji dewletên bajar-dewletan pêk dihatin ew yek xwe dînê fînîkî jî xwe nîşan dide. Her bajar xwedî xwedawendekî sereke bû.
Dînê fînîkiyan li cîhana kevnar
Fînîkî cara ewil li rojhilatê Deryaya Navîn derketin qada dîrokî. Li wir jî ji saya deryavaniyê belavê hema hemû herêma Deryaya Navîn bûn. Ji ber vê yekê ol û çanda wan gelek ma di bin bandora cîranên xwe û gelek şaristanî jî ketin bin bandora ol û çanda fînîkiyan.
Fînîkyan bi rêya deryavaniyê koloniyan li Anatolyayê, Afrîkaya Bakur, Îtalyayê, Balkanê, Nîvgirava Îberî ava kirine. Çanda xwe jî birin wan deran. Fînîkî bi taybetî jî wan gelên ku li nêzîkê koloniyan dijîn re alfabeya xwe û pergala xwe ya olî bir. Gelên wan herêman man di bin bandora wan. Ji ber vê yekê mîtolojiya yewnanî û mîtolojiya romayî gelek tiştên ku ji Fînîkyayê hatine di nav xwe de dihewîne.
Mîtên fînîkiyan
Di mîtolojiya fînîkî da afirandin bi berhemên Fîloya Bîblosî hatiye nivîsandin û bûye çavkaniyeke baş ji bo pêşerojê. Fîlo berhema xwe Sançuniathonê de dibêje ku: afirandin ba û xwestek(Potos)ê dest pê kiriye. Beriya her tiştî tenê ew her du hebû, bi hev re bûn û hêkekî wan çêbû. Tiştên zindî û tiştên mirî hemû di nav wê hêkê mane benda wextê xwe. Wextê wan hat hêkê şikandin û derketin derve.Dema ku qalik şikest, roj, heyv û stêrk li ezmên cihê xwe girtin, av û ezman ji hev dûr ketin. Kolpia (Ba) û jina wî Baau bi hev re Aion (Jiyan) û Protogonos (zayînayekem) ava kirin, Genos û Genea, ku ji wan çêbûn, perestiya rojê dîtin û Agir, Agir û Ronahî, ku neviyên wan bûn, dîtin ku ew jî agirê bikar tînin. Hyposouranios, yek ji dêwên agir, gundên yekem ava kir, dema ku Ousoos cilên yekem bi karanîna çermên heywanan çêkir. Xwedayên wek Aştar, Atlas, Baitulos, Dagon, El, Zeus Demaros, ku ji cotek Ûranos (Esman) û Gê (Erd), zarokên Elioun û Berouth çêbûn. Mîna Zeus di mîtolojiya Yewnanî de, xwedayên bi pêşengiya El bi alîkariya Gê li dijî Ûranos serî hildan.
Derheqê vê mijarê Damaskius jî dibeje ku: Beriya her tiştê Wext(Kronos) û Xwestek (Potos) û diya her tiştê Omîkle hebû. Bi hev re bûna wan Aer û Aura çêbû.
Bi gotina Athenaeûsê di berhemên wî yên Mokhosê jî dibêje ku: Ji Ether û Aer, Oumolos çêbû, ku ew jî pêşiya xwe Kousoros û paşê hêka kozmîk ava kir. Dema ku hêk çikiya, Ûranos û Gê derketin holê.
Di nav wan sê versiyonan da yên herî nêzîkê rastiya mîtolojiya fînîkî versiyona Fîloya Bîblosî ye. Ji ber ku encamên lekolînên arkeolojîk ew derketin holê. Nivîsên bi navê Ugarît maf dide Fîloya Bîblosî.
Gulrîz Qahreman
Gulrîz Qahreman, ( li Meşhed, Îran) siyasetmedar, parlamenter, çalakvan û nivîskarekî bi eslê xwe kurd e ku parlamentera parlamena Nû Zelandayê ye. Gulrîz Qahreman, berê parlementeriyê parêzerê berê yê Neteweyên Yekbûyî, zarokek penaber e û penabera yekem ku dibe parlementera Nû Zelandayê. Wekî endamê Meclîsa Nûneran a Nû Zelandayê ya Partiya Keskan kar kiriye.
Jînenîgarî
Qahreman, di sala 1981an de li Îranê ji dayik bûye. Malbata wê li Meşhedê, duyem bajarê herî mezin ê Îranê jiyan kirine ku bavê wê endezyarek çandiniyê li Wezareta Çandiniyê li ser lêkolîn û pêşxistina sotemeniyên alternatîf ên nebatî kar dikir. Diya wê wekî psîkologê zarokan xwendiye lê li dijî "psîkologên ku soza dilsoziya dînê bidin" bû, ji ber vê yekê red kir ku azmûnên îslamî yên ku ji bo pratîka wê hewce ne bike, li Îranê dest bi karê psîkolojiyê nekiriye. Bavê wê şîe û diya wê kurda sunnî bû, lê her du dê û bav kesên sekûler bûn.
Kariyera pîşeyî
Gulrîz Qahreman, li Nû Zelandayê ket pratîka dadrêsî ku wekî parêzerek piçûk pispor di berevaniya sûc de dixebite û ew wekî "qada qanûnê ya herî pêşîn a mafên mirovan a ku hûn dikarin li Nû Zelandayê di pratîkê de bixebitin; "her roj hûn Qanûna Qanûna Mafên Mirovan bi cih tînin û bi binçavkirin, lêgerîn û cudakariyên neqanûnî re rû bi rû ne."
Qahreman wekî parêzer ji bo Neteweyên Yekbûyî wek beşek ji tîmên parastinê û dozgeriyê bi dadgehên li Rwanda, Kamboca û Den Haagê xebitiye. Wê li dadgehên wekî Dadgeha Cezayê ya Navneteweyî ya ji bo Rwanda, bi dilxwazî ​​wek stajyer kar kiriye û ji bo tîma parastinê hatiye wezîfedarkirin.
Di sala 2012an de vegeriya Nû Zelandayê jibo qanûnên mafên mirovan û parastina sûc wekî parêzerek pispor xebitî. Herî dawî ew derkete pêşberî Dadgeha Bilind a Nû Zelandayê di dozek ku di dawiyê de bû sedem ku polîs qaîdeyên xwe yên di derbarê operasyonên veşartî de sererast bike.
Qin Er Shi
Qin Er Shi (çînî: 秦二世; "Qín Èrshì") an jî bi navê ratîn Huhai (胡亥) (B.Z. 229-B.Z. 207), duyemîn împerator ê xanedana Qin ya Çîn ê ye. Rêveberîya wî ji sala 210an heya 207an B.Z berdewam kir. Di 22 salîya xweda jiyana xwe ji dest da.
Üsküdar
Üsküdar, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.
Qin Er Shi
Qin Er Shi kurê duyemîn ê Qin Shi Huang bû. Ji ber kuştina birayê wî Fusun, ew derket ser text. Serdana wî sê sal dom kir, û salek piştî mirina wî, xanedana Qin hate hilweşandin.
Ferahîye
Ferahîye gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Reşikan, Xwarû
Reşikan, Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Serdeştê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 14 kes (4 malbat) bûn.
Reichersbeuern
Reichersbeuern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Tölz-Wolfratshausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Halle Berry
Halle Maria Berry (jdb. Maria Halle Berry ; 14ê tebaxa 1966an) lîstikvanek Amerîkî ye. Berry ji bo lîstikvaniya xwe di fîlima drama romantîk Monster's Ball (2001) de, xelata Oscarê ya Baştirîn Lîstikvana stend, û bû yekane jina bi nijada Afrîkayî-Amerîkî ya ku xelat standî. Cara êkê ya Destpêkirina karê wê yê aktiriyê di Sala 1989 de bû.
Mehmed Seîd Paşa
Mehmed Seîd Paşa (jdb. 1838 li Erzîrom – m. 1914 li Stembol), ku bi navê Küçük Seîd Paşa ("Saîd Paşayê Biçûk") an jî Şapur Çelebî an jî di ciwaniya xwe de wekî Mabeyn Başkatibi Seîd Bey jî tê nasîn, monarşîst, senator, dewletparêz û edîtorê rojnameya tirkî Jerid-i-Havadis bûyê. Ew di nav wan dewletan de bû ku ji aliyê Îtihad û Tereqî, partiya siyasî ya ku piştî derbeya Osmanî ya 1913an hat ser desthilatdariyê nefret dikirin.
Bejyan
Bejyan (bi tirkî: Susuz), gundekî bi ser navçeya Kolika Semsûrê ve ye. .
Mehmed Seîd Paşa
Jinengarî
Li gorî hevdemê Petre Kharischirashvili, ew bi eslê xwe Gurcî bû. Ew bû sekreterê yekem ê Sultan Evdil Hemîdê II. paşê ew li pey hev bû wezîrê navxwe û paşê parêzgarê Bursayê, û di sala 1879an de gihîşte posta bilind a wezîrê mezin. Ew heft carên din jî di bin destê Ebdulhemîdê II de, û carekê jî di bin cîgirê wî Mehmedê V. de bû vizêr. Ew bi dijberiya xwe ya li dijî berfirehkirina bandora derve li Tirkiyê dihatîye naskirin.