cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hecîhesen, Miyanduaw
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1098 kes (250 malbat) bûn.
Otonomiya federal a neteweyî ya çandî ya kurdên Federasyona Rûsyayê
Otonomiya federal a neteweyî ya çandî ya kurdên Federasyona Rûsyayê, OFNÇ (bi rûsî: Федеральная национально-культурная автономия курдов Российской Федерации, Federalnaya natsîonalno-kulturnaya avtonomiya kurdov Rossiyskoy federatsî) saziya civakî ya tevrûsyayî ye û kurdên li Rûsyayê hildigire nav xwe. Kongreya avaker a OFNÇyê di 28ê nîsana sala 2000î de li Moskowê pêk hat.
Serokê îroyîn Ferhat Patiyev e.
Xebata li herêmên Rûsyayê
Otonomiya federal a neteweyî ya çandî ya kurdên Federasyona Rûsyayê xebatên xwe li herêmên Yaroslavil, Moskowa, Îvanovo, Nîjniy Novgorod, Tambov, Saratov, Krasnodar, Stavropol û bajarê Moskowê, herwiha li Komara Adige dimeşîne. Otonomiya federal a neteweyî ya çandî ya kurdên Federasyona Rûsyayê xwedî dibistanên yekşem e, perwerdeyên çand, huner û ziman ji bo zarok û ciwanên kurd dide. Rojên dîrokî û cejnên netewî pîroz dike. Rojname diweşîne û xwedî malpera web e.
Serokên Otonomiya federal a neteweyî ya çandî ya kurdên Federasyona Rûsyayê
Otonomiya federal a neteweyî çandî ya kurdên Federasyona Rûsyayê ji hêla Serokê Konseyê ve tê rêvebirin. Serokê Konseyê di Kongreya wê ji bo du salan tê hilbijartin.
Aşan
Aşan gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Neoklasîzm
Di sedsala 20. da hinik kesên wek Jean Moreas, Ernest Raymaud, Charles Maurras ev cûre parastinê û hinik berhemên li ser van pîvanên klasîzme nivisîne û ew jî wek Neoklasîzm hatine binavkirin.
Kurum
Kurum, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Verrières, Aube
Verrières, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Saint-Bomer
Saint-Bomer, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Abentheuer
Abentheuer şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kirchenpingarten
Kirchenpingarten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bayreuth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sîbîrya
Sîbîrya, Sibîrya an jî Sibîr (bi rûsî: Сибирь, Sibir, tê wateya Welata Xewî) welata navçayên Rûsyayê li ser parzemîna Asyayê dikeve ye. Ew li rojava bi Ural, bakur Okyanûsa Arktîk, rojhelat Pasîfîk û başûr jî Çîn, Mongolya û Qezexstan tê sînorkirin. Ew li sêyan du xakên Rûsyayê di welata Sîbîrya de dimên û bi tunî nêzî 9,6 milon km² digire. Ew erdnîgarî wek Sîbîryaya Rojhelat, Sîbîryaya Bakur, Sîbîryaya Navîn û Sîbîryaya Başûr tê parvekirin.
Berendamên Yekîtiya Ewropayê
Berendamên Yekîtiya Ewropayê welatên dike di Yekîtiya Ewropayê kevine an jî ji bo ketine werê beraftin e. Welatên Pîvanên Kopenhagê temam kirîn dikanin endama YE bin. Li wan Bulgaristan û Romanya ve berafî hat temam kirin û di 1ê çiriya paşîn 2007an de dike endama YE'yê bine. Bi Tirkiye û Xirvatistanê re jî beraftin dewam dikin.
Bulgarîstan
Berafiyên Bulgaristanê di 15ê hezîranê 2004 hat temam kirin. Dirava xwe Lew bi Euro ve hat guherandin. Di 25ê nîsanê 2005an de peymana beşdariyê hat îmzekirin. Ew ji aliyê komîsyana YEyê ve jî hat pejirandin û Bulgarîstan di 1ê kanûna paşîn 2007an de dibe endama YEyê be.
Sîbîrya
Erdnîgarî
Sînorên Sîbîryayê bi vebirî hat diyar nekirin e.
Berendamên Yekîtiya Ewropayê
Tirkiye
Tirkiye di 1999an de berandameka Yekîtiya Ewropayê ye, li ber wê di 1996an de jî endama Yekîtiya Bacgehêya. Paş di 17ê kanûna pêşîn 2004an de Parlamena Yekîtiya Ewropayê ji bo berafiyan pejir da şunda di 4ê çiriya pêşîn 2005an de berafiyan dest pê kir.
Çi qas hîn kêmavî li wê aliyê de pire jî, berafiyên Yekîtiya Ewropayê û bi Tirkiye ji bo Demokratîk bûnê Tirkiye de gelek kêr kir û hîn jî gelek girîng e. Ji bo kurdan jî gelek kêr bû, lê ji bo demokratîk bûnê bi tûnî hîn gelek tişt gerek e û Berafiyên Tirkiye û YE ji bo wê bi kurdan û gelê Tirkiye re fersendake mezin e.
Sîbîrya
Erdnîgarî
Di zimanê mongolî de Sîbîrya tê manê welatê razî.
Berendamên Yekîtiya Ewropayê
Tirkiye
Li Ewropayê, ji bo Tirkiye bi rûerd bi kêmavî li ser Ewrope ye (%3) û nifûsa xwe li welatên Ewropayê Almanya bêtir li gîşka mezintir e (di 2015an de dike dor 80 milyon kes be), gelek kes endam bûna Tirkiyê na xwezê ye. Ew ji bo aboriya (ekonmoîk) Tirkiye û demokratîk rewşa Tirkiye jî nê xwestin.
Xirvatistan
18ê hezîranê 2004an de Xirvatistan berandaem bûna fermî hel girt. Parlamena Yekîtiya Ewropayê ew di 17ê kanûna pêşîn 2004an de pejir kir û berafî di 17ê adarê 2005an de hat dest pê kirin. Gorî rawêjan Xirvatistanê li 2009an jî 2010an de endama YEyê be.
Berendamên gumanî
Li wan bêtir; bi Albanya re ji bo berendam bûnê berafî û xebat dewam dike û bi gumanî dorî 2020an de dikana bi endama YE be.
Bosniya Herzogovîna jî ku ekonomîk rewşê xwe û arîşeyê (problem) etnîk bikana ji hev derxa wek Elbanya dikana bi endam be.
Montenegro û Serbistan ber tev bûn dixwastin ko bi endama YE bû ne ye. Paş di 2006an de li hev veqetiyan şunda jî yek bi yek ji bo endam bûnê dil xwestina xwe rave kirin. Lê ji bo Sirbîstan Ratko Mladić, gunehkara cenga Bosna, diparast berafiyê berendam bûna niha di şikê de ye.
Sabahat Tuncel
Sabahat Tuncel (jdb. 5ê tîrmeha 1975 li Yazixan, Meletî, Bakurê Kurdistanê) siyasetmedareke kurd e.
Sabahat Tuncel niha endama Parlamena Tirkiyê ye. Sabahat Tuncel li ser lîsta DTPê weke parlamentera Stenbolê hate hilbijartin. Sabahat Tuncel beriya ku weke parlamenter bê hilbijartin, ji ber îddiaya ku endama PKKê ye hatibû girtin û di zinanê de bû. Sabahat Tuncel ji girtîgehê hate hilbijartin.
Zanîngeha Koyeyê
Zanîngeha Koyeyê an jî Zankoya Koyeyê (bi soranî: زانکۆی کۆیە, Zankoy Koye; bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Zankoy Koya) li paytexta Başûrê Kurdistanê Hewlêrê cih digire. Zanîngeh di sala 2003'an de hate avakirin. Beşên li zanîngehê çandyarî, endazyarî, zagonsazî, çand, huner û perwerdehî ne.
Piştî raperînê başûrê Kurdistanê ji dijminan veqetiya û bû xweser. Di warê aborî, perwerdehî, pêşxistin û hwd. de Kurdistan gelek pêşket. Lijneyên akademîk û peywirên navneteweyî de ew gavene gelek rolek mezin leyîstin. Zanîngeh ji hêla serokkomarê Iraqê Celal Telebanî ve, di 11'ê cotmeha 2003an de hate vekirin.
Destûryariya ewil piştî heyama xwendina 2003-2004'an, di 20'ê tîrmeha 2006'an de hate radest kirin.
Behnuney Sindî
Behnuney Sindî, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Abdülhamit Gül
Abdülhamit Gül, (jdb. 12ê Adar 1977 li Bêlqîs, Entab) siyasetmedarekî tirk e ku endamê AKP yê ye, ku du salan sekreterê giştî bûyê. Ji sala 2018 heya Çileya 2022 di kabîneya Erdoğan IV de Wezîrê Dadê yê Tirkiyê bû.
Jiyan
Gül di Malbatekî kurd ji dayîk bûyê. Gül bi zikmakî kurdî diaxivi. Dayika xwe ji Çêrmûgê ye.
Piştî dibistana seretayî û navîn li parêzgeha xwe dibistana Îmam Hatîp xwend. Paşê bawernameya xwe ya akademîk li Fakulteya Hiqûqê ya Zanîngeha Enqereyê wergirt. Ji bilî karê parêzeriyê, Gul di rojnameyên rojane yên wekî Millî Gazete de jî dixebitiye.
Abdülhamit Gül zewicandî ye û bavê sê zarokan e.
Papa Lûkiyûs II
Lucius II, di nava salên 1144-1145´an de bû papa. Navê ku ew pê hatî waftizkirin ´Gerado´ bûya. Li Bologna hatîya dunyê. Lucius II, papa duyemin bû ku navê wî hebû.
Xweseriya demokratîk a kurdan
Gelê kurd, piştî denezanedîna xweserîyê li her deverên Kurdistanê û li her bajarên wê bi girseyî bidest pîrozbahîyan kirin. Pîrozbahyên wê denezandina xweserîya kurdan di nava Kurdan ser 40 rojî re doma. Lê Dewleta Tirk, li ber wê ket hêrîşê de. Dewletê, bi ravakirin û gotinên xwe re yên ku ji devê rayadarên xwe da gotin, rave kir ku ew xweserîya kurdan qabûl nakê û vîna wan nasnekê. Ji xwe, piştî wê denezanedinê, êdî dewletê, bidest hêrîşê li hemû saziyên kurdan kir. Partîya kurd ya andamê kongereya civata kurdistanê bû û li pişta wê Denezandina xweserîya kurdistanê disekinî, Piştî wê denezandinê re di nava çend heyvan de ser 10(deh) hzaran re rêveberên wê hatina girtin. Sazîyên kurdan yên çapameniyê, rêvebirinê yên zimanî û çand ên weke kurdî-der û TZP-kurdî, enstutîya çanda mesopatamya û hwd, hatina girtin û bi dehan rêveberiyên wan hatina girtin.
Qelmox
Qelmox (bi tirkî: Derinçay), gundekî bi ser navçeya Şêrwana Sêrtê ve ye. .
Klasîzm
Klasisîzm bizavek wêjeyî ye.
Hêmên klasîzmê di dema Ronesansê de li ser bingeha dema Yewnana Kevnare û Romayê hatiye danîn. Ji ber vê yekê gelek lêkolîner, nivîskarên dema Ronesansê yên wek William Shakspeare û Montaigne di nav klasîzmê de dihesibînin û wan wekî rêberan dipejirînin. Lê berhemên vê cûreyê bêtir di sedsala 17. de li Fransayê di nivîsên Nicolas Boileau de derketine holê.
Bi zanistî perwerde kirin, hîn kirin û mezintir kirin hêmanê bizava klasîzmê ne û klasîzm cih nade hestiyariyê. Nivîskarên vê bizavê cih, dem û hevgirtin û yekitiya çalakiyê rasterast di berhemên xwe de bi kar anîne. Taybetiyên wan ên herî kifş; hilbijînêr, delalî û bedewî, hevgirtî, exlaqî, gerdûnî, vekirîbûnî û hêsanbûnî ye. Mijarên rastîn, li gor xwezaya mirovan dihilbijêrê, tevger di bin kontrola hiş de ye, karekteran naafirînin, kesayetên hilbijartî bi kar tînin û ji herêmtiyê bêtir gerdûnîbûyînê dipejirênin.
Hinek nivîskarên ku bi vê cûreyê berhem nivîsandine ev in;
Goethe (1749 - 1832), Schiller (1759 - 1805), Corneille (1606 - 1684), Racine (1639 - 1699), Moliere (1622 - 1673), Goldoni (1707 - 1793), Drydon (1631 - 1700), Krilov (1768 - 1844), Ehmedê Xanî, Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran
Hecîhesen, Xalise
Hecîhesen, Xalise gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Alekanan
Alekanan, gundekî navçe Gever a bi ser Colemêrgê ve ye.
Herwiha li gelek deveren din li bakurê Kurdistanê gundên bi navê Alekanan hene. Gundek ji wan jî Alekanana girêdayî navçeya bajarê Wanê Şaxê ye. Alekaniyên vî gundî xwe Mîrşamî bi nav dikin û rûspiyên gund dibêjin ku Mirşamî çend nivş bêrê ji Şamê mişext bûne. Ewan bi babik û malbat ve xwe li gelek deverên bakurê Kurdistanê belavkirîye û gund ava kirine. Navê piraniya van gundan jî bûye Alekanan.
Lorîn Berzincî
Lorîn Îbrahîm ( jdb. 14ê hezîrana 1980 li Qamişlo ,Kurdistana rojava ) ku bi navê hunerî Lorîn Berzincî tê Lorîn Berzincî tê nas kirin stranbêja kurd e.
Jiyana wê
Lorîn Berzincî di sala 1980ê de li bajarê Qamişloyê ji dayik bû, di malbateke mezin de mezin bû. Jiyana kurdî ya siyasî û çanda kurdî beşek giring bû di vê malbatê de. Muzîkê di temenekî zû de ciyê xwe di jiyana Lorînê de girt. Gava pênc salî bû dest bi strangotinê û fêrbûna gotinên stranan û awazê wan kir.
Lorînê di temenê 10 saliyê de bi malbata xwe re mal bar kir Ewropayê û li welatê Swêdê bi cih bû. Riya koçberbûnê rêkek gelekî dirêj bû û tijî êş bû, bi wê êşê re jî zarokbûn wenda bû, tiştê ji zaroktiyê ma bû muzîk bû. Bavê Lorînê yekem kes bû ku hesta mûzîkê li ba keça xwe dîtî û û wî herdem piştgiriya wê dikir bo ku ew di rêya muzîkê de berdewam be û li ser şanoyê dest bi strangotinê bike.
Lorîn 14 salî bû dema ku wê dest bi nivîsandina stiranan û çêkirina awazan kir. Ew di gelek grûpan/koman de beşdar bû ye û li ser gelek şnoyan sekiniye, lê Lorînê biriyara xwe da ku ew muzîka xwe ya taybetî çê bike. Muzîkek nêzîkî şexsiyeta wê, muzîkek ku ji çand û muzîka kurdî be digel muzîka ewropî ya ku tesîra xwe li Lorînê, bi salên mana wê li ewropayê kiriye.
Lorîn îro xwendina bilind li fakulta zanistiya rojhilata navîn bi zanistiya siyasî û zimanê rojhilata navîn re, wek kurdî (soranî, kurmancî), farisî û erebî dixwîne. Wê ji bilî xwendina universîtêyê muzîk û teknîka stirangotinê xwendiye.
Lorîn dibîne ku girîng e mirov bi hemû zaraveyên kurdî stranan bibêje, xerîbiya derveyî welatî ew fêrkiriye ku mirov kurd e dema ku ew beşek be ji çanda kurdî û zimanê kurdî bi awayekî giştî.
Seyno
Seyno, gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Lorîn Berzincî
Jiyana wê
Berzincî, beşdarî gelek komên muzîkê bûye. Piştra biryara xwe daye ku ew muzîka xwe ya taybetî çê bike. Albûma wê ya yekemîn di sala 2007an de derket.
Sorxe
Sorxe, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Christophe, Eure-et-Loir
Saint-Christophe, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Olga Îvanovna Jîgalîna
Olga Îvanovna Jîgalîna (bi rûsî: Ольга Ивановна Жигалина, Ol'ga Ivanovna Zhigalina, z. 1946 li Krasnovosk, Rûsya - 23ê çiriya pêşîn a 2013an) dîroknaseke rûs bû. Wê serokatiya beşa kurdî ya Enstîtûya Rojhilatnasiyê ya li Akademiya Zanistî ya Rûsyayê dikir.
Saint-Christophe, Eure-et-Loir
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Olga Îvanovna Jîgalîna
Kurtejiyan
Jigalîna Olga Îvanovna di sala 1946an de li bajarê Krasnovoskê ji dayîk bû û di sala 1964an de li Moskowê dest bi xwendina beşa fîlolojiyê kir. Wê di sala 1969an de li Zanîngeha Moskowê di fakulteya fîlolojiyê de beşa roman û germanî qedand û di heman salê de li Enstîtuya Rojhilatnasiyê ya beşa Asyayê (ku serokatiya wê kurdnasê navdar N.A. Halfîn dikir) dest bi kar kir. Piştre di sala 1973an de teza xwe ya aspîrant, di sala 1996an de jî teza xwe ya doktorayê qedand û di sala 2005an de bû profesor. Olga Jîgalîna di navbera sala 1974-1979an de ji bo karkirinê bi zilamê xwe re çû Îranê: Li wê derê zilamê wê berpirsê buroya APN - Ajans Press Novostî ya Sovyetê li Îranê bû. Dema mayîna xwe ya li Îranê, ew fêrî farisî bû û ji nêz de Îranê nas kir. Piştî vegera xwe ya ji Îranê, li Enstîtuya Rojhilatnasiyê beşa kurdî ya Akademiya Zanistî ya Rûsyayê dest bi kar kir, ku wê demê bi înisiyatîfa Yevgenî Prîmakov hatibû ava kirin û serokatîya wê Manvel Hasretyan dikir. Prîmakov wê demê her wiha hinek pisporên din jî anî beşa kurdî û bi vî havî dest bi lêkolînên li ser pirsa Kurdistanê kirin. Di vê çarçovê de Olga Jîgalîna wek pispora Kurdistana Îranê dest bi kar kir.
Di sala 2004an de piştî xanenişînkirina profesor M.S. Lazarêv, Jîngalîna li şûna wî bû seroka beşa kurdî ya Enstîtûya Rojhilatnasiyê.
Kesayetiya wê
Olga Jîgalîna wek miroveke nefsbiçûk, bi disîplîn û mêvanperwer dihat zanîn. Di karên xwe yên zanistî de jî gelek bi rêk û pêk bû. Ew tevlî gelek konferansên li Sovyet, Rûsya û yên navneteweyî bû: Wê di hemû konferansan de her dem bi erênî gotarên xwe yên di derbarê tevgera rizgarîya neteweyî ya Kurdistanê de pêşkêş dikir. Olga Jîgalîna bi gelek berpirs û serokên tevgera rizgariya neteweyî ya Kurdistanê hevnas kar dikir. Meriv kane bêje ku ew kurdan gelek ji nêz ve nas dike.
Berhemên wê
Olga Jîgalîna xwedîyê gelek berhemên di derbarê pirsa Kurdistanê de ye û hinek ji wan ev in:
Gelek pirtûkên wê ji bo zimanê kurdî hatin wergerandin. Herwiha, wê di gelek pirtûkên din ên kolektîv ên ligel pisporên din de cih girtiye. Ji bilî wan, bi sedan meqale, raport û bulten di derbarê pirsa Kurdistanê de çap kiriye.
Wefat
Olga Îvanovna Jîgalîna, di 23ê çiriya pêşîn a 2013an de li Akademiya Zanistên Rûsyayê li odeya xwe ya beşa Kurdolojiya Enstîtûya Zanistên Rojhilat di encama Mirina masûlkeyên dil de jiyana xwe ji dest da. .
Oberschwarzach
Oberschwarzach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schweinfurt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Cemalabad, Meraxa
Cemalabad gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Papa Gregor V
Gregor V, bi eslê xwe ji ´Brun û an jî ´Bruno´ li Kärnten di nêzî 972 - 18. sibata 999´an. Ji dema 3´ê gulana 996´an bû papa heta ku mir, Kurê hertug Otto bû. Newîyê key(kayser) "Otto´yê mezin" bûye. Ew li dûv Johannes XV hat û ku hê 24 salî bû. Ew, li keseyê malê li cem mala bavê xwe Otto III´min. Wî Otto III, ew weke papa pêşnîyar kir û bû papa.
Gregor V, papayê ku bi eslê alman bû û almanê pêşî bû ê ku bûbû papa. Wî bi politikî, gelek derfet ji afirand ji dêra alman-roma. Wî Otto bitaç kir weke kayser di 21 gulane 996´an de.
Îlam (parêzgeh)
Parêzgeha Îlamê yek ji parêzgehên dewleta Îranê ye ku li rojavayê Îranê ye. Axa vê parêzgehê gelek hişk e û i nav parêzgehên Îranê de kêmtirîn daristan li vê parêzgehê hene. Bakurê parêzgehê çiyayî ye û başûrê parêzgehê bi giştî ji deştan pêk tê. Navenda parêzgeha Îlamê bajarê Îlamê ye. Parêzgeha Îlamê ji rojava ve cîranê Iraqê, ji başûr ve cîranê parêzgeha Xûzistanê, ji rojhilat ve cîranê parêzgeha Loristanê û bakur ve jî cîranê parêzgeha Kirmaşanê ye.
Parêzgeha Îlamê ji layê neft û gazê gelek zengîn e.
Gel
Îlam ji gelên cûrbecûr tê de dijîn, bi piranî Kurd digel 89.6%, li dû Lurs bi 6.4%. Li Abdanan, Dehloran û Mehran pirraniya niştecîyan bi rêzdarî bi Kurdî û Lûrî diaxivin. Li Darreh Shahr, piraniya niştecî di Laki û Lurish de diaxivin, û di heman demê de hin eşîrên Lurs mîna Shuhans, Seleyverzis û Kaydkhordeh ku li deverên başûr û rojhilatê parêzgehê dijîn hene. Bakur bi piranî ji eşîrên Kurd ên ku bi du zaravayan diaxivin dijîn: Kalhuri û Feyli. [13] Piraniya wan Feylî ne, wek yên wan Kurdên Malekshahi, Khezel, Arkawâzi, Beyrey û (Ali şanêrwan). Piraniya nişteciyan li parêzgeha Ilam misilmanên şiî ne.
Ziman
Pirraniya ziman xelkê îlam Kurd in.Zarava gelê îlam kelhorî û feylîyê
Şaristanên Îlamê
Navçeyên parêzgehê û bajarên parêzgehê ev in :
Rêvebirina îdarî
Bi dûçûna rêvebirina îdarî ya Îranê, navên parçeyên dabeşkirî û rêvebirên parçeyan wiha ye :
Eurovision
Eurovision, wekî Ewrovîsyon jî tê naskirin, navê saziya Yekbûyîna Rêxistinên Radyo û Televîzyonên Ewropayê (bi îngilîzî: European Broadcasting Union - EBU) ye. Di sala 1951an de li bajarê Cenevreyê ji bo danûstendinên bernameyên radyo û televîzyonê hatiye avakirin.
Berî weşanên Eurovisionê logoya Eurovisionê û beyta Eurovisionê (ya ku ji destpêka strana Te Deum ya Marc-Antoine Charpentier pêk tê) destpê dikin.
Di yekemîn weşana fermî ya Eurovisionê de Mîhrîcana Nergîzê ya Montreux di roja 6ê hezîrana 1954an de hatiye weşandin.
Li navenda EBU (European Broadcasting Union) ya li Cenevreyê bi rêya kanaleke taybet danûstendina nûçe û weşanan pêk tê. Bi vî rengî hemû kanalên endamê EBU malzemeyên xwe bi hev re parvedikin.
Duranville
Duranville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Konstantînopolîs
Navê wê tê guhertin
Di sala 1453yan de Konstantînopolîs dikeve destê osmaniyan. Di wêjeyê de ji ber ku bajareke gelek xweş e jê re Dersaadet ango "cihê xweşî û bextewariyê" jî gotine.
Heya sala 1930î tirkan ji bajar re digotin Qostantîniye. Bi avabûna komara Tirkiyeyê re û bi derxistina yewnaniyan ji herêmên Ege, Trakya û Marmarayê re bi fermî gelek navan diguherînin û yan dikin tirkî, yan jî dişibînin tirkî. Navê Qostantîniye jî bi qanûnî dikin İstanbul.
Elêzî
Elêzî, Elêzê? , gundekî bi ser navçeya Elbaka Wanê ve ye.
Stronsiyûm
Stronsuyûm (, ji navê ) metalek û elementek e.
Befircan
Befircan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Fêrisa
Fêrisa ango Ferisan, gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Windows 95
Windows 95 ji ye sîstêmê werozkî bo şirketên Microsoft Windows kirin. Xweşen ji çawa sîstêmê grafîka zarbikaye.
Dîverzim
Dîverzim gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hecîkendî, Miyanduaw
Hecîkendî, Miyanduaw gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 444 kes (74 malbat) bûn.
Tongchuan
Tongchuan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shaanxiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 834.437 kesî
Famîleya qajan
Famîleya qajan (Pinaceae) famîleyeke riwekan e, di nava riwekên Coniferales de cih digire. Darên vê malbatê, bo mirovan kêrbar in. Di baxçevaniyê de jî hin endamên vê malbatê tên çândin.
Cureyên vê darê yên ser
Bêhtir li nîvkada bakur cihwar in. Çar binekom, deh cins, bi qasî 230 cureyên vê malbatê hene.
Navê din ê in Pinaceae Lindl. jî Abietaceae Gray. e.
Saint-Denis-des-Puits
Saint-Denis-des-Puits, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Bihêrê, Zaxo
Bihêrê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dirac Olya
Dirac Olya gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mêrê avis (pirtûk)
Mêrê avis yek ji pirtûkên çîrokan yên nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e.
Pirtûk cara pêşîn li sala 1991ê bi zimanê erebî li Şamê derkevt. Paştir, li sala 1997ê, weşanxaneya Avesta ew pirtûk bi zimanê kurdî li Stembolê çap kir. Nusxeya almanî ya vê pirtûkê bi paçveya Heidi Karge li sala 2004ê derkevt.
Şewk
Şewk, çengela ku pê masî tên girtin.
Mêrga Recal
Mêrga Recal, Mêrgerecal? (1928: مركه رجال / Mergerecal; 1946: Mergerecel; ), gundekî bi ser Qubîna Batmanê ve ye.
Banê Botuyan
Banê Botuyan, gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Osman Kader Ehmed
Osman Kader Ehmed (jdb. sala 1962 li Silêmanîyê, Herêma Kurdistanê) wênesazekî kurd-Brîtanyayî ye.
Di nava salên 1980 - 1985ê li Silêmanîyê li ser hunera rind xwendiye. Li Londonê, di kolêja hunera rind a bi navê Camberwell College of Artê de herwiha perwerde dîtiye.
Li Fransa, Îtalya, Îran, Îraq, Almanya, Sûrî û Brîtanyayê pêşangeh vekiriye. Wî herwiha li Brîtanya, Îran û başûrê Kurdistanê dersdariya hunerê jî kiriye.
Porsche
Porsche Automobil Holding SE bi kurtasî Porche (bilêvkirina kurdî: Porşe). Sala 1947an de ji aliyê kurê Ferdinand Porche yê Ferry Porcheyê ve li bajarên Almanyayê Stuttgartê şirket hate avakirin.
Tevî van şirketan digel şirketên Koreyî jî peymandar bûye wekî Subaru û Daewoo.
Modelên ku hildiberîne
Modelên hê jî tê hilberandin
Modelên ku hilberandina van qediyane
Modelên Pêşbaziyê
Çilik
Çilik, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Canîg
Canîg, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Manîla
Manîla (bi zimanê takalogî: Maynila) serbajarê Filîpîn e. Li ser girava herî mezin a welat, Luzonê ava ye.
Gelheya wê ji 1,78 milyonê zêdetir e (2015). Herwiha Manîla serbajarê herêmekê ye ku nêzîkê deh milyon kes lê dijîn. Ev herêm ji 17 bajar û bajarokan pêk tê. Di zimanê tagalogî de navê riwekekê ye Manîla. Heya sala 1946ê di bin desthilatdariya DYAyê de maye.
Saint-Denis-Lanneray
Saint-Denis-Lanneray, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Hasilqobî, Efşar
Hasilqobî, Efşar gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Écaquelon
Écaquelon, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Hasilqobî, Efşar
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 26 kes (5 malbat) bûn.
Kendala
Kendala, gundekî girêdayî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Xurekana Jêrî
Xwrekana Jêr, gundekî navçe Gever a bi ser Colemêrgê ve ye.
Baryûm
Baryûm (, ji ) metalek û elementek e.
Deveboynî
Deveboynî gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Medikan
Medikan, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Luristan (parêzgeh)
Dabeşkirina parêzgehê
Bi dûçûna rêvebirina îdarî ya Îranê, navên parçeyên dabeşkirî û rêvebirên parçeyan wiha ye :
Navçeyên parêzgehê û bajarên parêzgehê ev in :
Sainte-Gemme-Moronval
Sainte-Gemme-Moronval, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Hesenawa, Miyanduaw
Hesenawa, Miyanduaw gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 662 kes (169 malbat) bûn.
Coşik
Coşik, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Nerêx
Nerêx, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Erîs
Erîs (nîşan: ) (gerstêrka qambost, bi îngilîzî (dwarf planet) tê gotin) sedema wê jî eve ku bibejnbihostî gerstêrka Plutonê mezintir e. Yekîtiya Ezmannasî ya Navneteweyî wê gerstêrkê nexist nava 9 gerstêrkan de. Bîryar dan ku ew gerstêrke bi mezinahiya xwe nikare bikeve nava Pergala rojê bibe gerstêrka 10mîn. Ji ber wê ew jî mîna gerstêrkên Plûton, Haumea, Makemake û Ceresê bû Gerstêrka Qambost
Biyava
Biyava, gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Xurekana Jorî
Xwrekana Jor, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Kelê
Çend gundên bi navê Kelê hene:
Medya Muzîk
Medya muzîk li bajarê Stenbolê li ser tomarkirin û belavkirin a çand û huner ê xebat ên xwe didomîn e. Berpirsyar û produktor ê wê,Mûhsîn Altintop e.
Romantîzm
Romantîzm Bizavek wêjeyî ye.
Romantîzm di dawiya sedsala 18. de li Fransayê derketiye holê. Taybetiya xwe; di berheman de têrbûna hestan, firehiya xeyalan, vebûna çoşiyan berferehtir bi sembolan cî digirin. Li dijî hemû bizavan derdikeve. Romantîzm hemû rêç û rêbazên klasîzmê dixe bin piyan û rasterast li dijî wê disekine. Li dijî hiş hestiyarî, rêbazên bêrêbazî, çîna xwûyanga gel, şoretiyê xwezayiyê dide pêş. Di çand û pîşeyê de ji sînoran bêtir azadiyê diparêze. Romantîzm jî wekî klasîzmê pêşî xwe di berhemên Fransî de rava dike. Di hêla Victor Hugo(1802-1885) de gelek pêşdikeve. Bandorê li hemû cûreyên wêje û pîşeyê (roman, helbest, şano û hwd.) dike. Rexne û rexnegirî pêş ve diçe. Têgeha kesayetiyê derdikeve pêşiyê. Azadî, wekhevî, dadmendî, welatperwerî, bawermendî dibine babetên berheman. Kesayetî, hêza xeyalê, derketina derveyê sînorên hiş, geştiya hestan, mijarên rojane, jiyîna rewşên evîndarî, dildarî, hestiyarî hinek taybetiyên romantîzmê ne.
Hinek nivîskarên ku bi vê cûreyê berhem nivîsandine ev in;
Victor Hugo (1802-1885), Lamartine (1790-1869), Musset (1810-1857), Friedrich Hölderlin (1770-1843), Heinrich von Kleist (1777-1811) Byron (1788-1824), Coleridge (1772-1834), Keats (1795-1821), Manzoni (1785-1873), Pellico (1788-1854), Leopardi (1798-1837),Mellive (1819-1891), Edgar Allan Poe(1809-1849), Whitman (1816-1892), Şêx Nurî Şêx Salih, Reşît Necîp, Goran, Ebdurehman Nifûs, Kamûran Elî Bedirxan, Qedrîcan, Osman Sebrî, Cegerxwîn, Celadet Alî Bedirxan
Şerefiya
Şerefiya, ango Şerefiyan gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Spîvyan
Spîvyan, gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bolûk
Boluk, gundekî navçe Gever a bi ser Colemêrgê ve ye.
Saint-Éliph
Saint-Éliph, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Şewçila
Şewçila kovareke wêjeyî-hunerî ye û serê sê mehan carekê derdikeve. Şewçila tenê bi kirmanckî (kurdiya zazakî) tê çapkirin. Hejmara yekemîn di bihara 2011'an de hate çapkirin. Edîtor û redaktorê vê kovarê Roşan Lezgîn e.
Kendava Adenê
Kendava Adenê an Deryaya Adenê kendaveke navbera Qoçê Afrîkayê û Nîvgirava Erebistan de ango Asya û Afrîkayê de ye.
Erdnîgarî
Kendava Adenê li rojavaya Okyanûsa Hindî dikeve û bi tengava 27 km Bab el-Mandab bi Deryaya Sor ve girêdaye.
Dirêjahiya kendavê 1.000 km û firahiya xwe jî 150 de heta 440 km ye. Wê li aliyên rojava heta 874 m navîn 3.478 m û li rojava jî, derên ku digêhe Okyanûsa Hindî, heta 5.029 m kûrahiya xwe he ye.
Girav
Giravên Kendava Adenê de wiha ne:
Dewlet
Dewletên li dora Kendav e:
Şehrezûr
Şarezûr, Şahrîzor an jî Şehrezûr bajarekî li Başûrê Kurdistanê ye ku di navbera Silêmanî û Derbendîxanê de dimêne. Dîroka wê, diçê ta dema Medan. Tê gotin ku ji aliyê Zehaq (Zanhaq) ve hatiye avakirin. Keyê wê yê kurd ku hem navê wî pirr derketiye û dema wî weke demeke zêr hatiye dîtin Yezdankerd e. Kurdên Şahrîzorê, yarsanî ne.
Şahrîzor, weke mîrgeheke ku navê wê di Avestayê de jî bi cih bûye. Heta sedsala şeşem a piştî zayînê Şahrîzorê hebûna xwe domandiye. Di sala 642an de, rastî hêrîşên ereban tê. Bi salan rastî hêrîşê tê û piştre Şahrîzor dikeve. Tê gotin ku dema ku Şahrîzor ket, pirtûkxaneyên wê bi hezaran nivîsar û binatêr hebû jî, ji holê hatine rakirin.
Peyvnasî
Şahrezûr ji du peyvên îranî tê, "Şah" (key, mîr) û "rezûr" (daristan), yanî "Daristana Şahane" an "Daristana Keyê".
Wateya din jî; "şehr" (keyanî, herêm, welat) "zor" (dijwar) welatê dijwar.
Bero Bass
Jînenîgarî
2007ê Bero Bass bi tevî OJ Kingpin fîrmayeke ewlekariyê dadimezrîne La Honda. Tebaxa sala 2007ê yekemîn duo-albûma xwe dertîne, Gorillas im Nebel. Albûm ji aliyê German Dream Entertainment ve tê derxistin û tê de keda Baba Saad, Ceza, Eko Fresh, Farid Bang, Killa Hakan û Summer Cem jî heye. 2008ê duyem albûm derdikeve, La Honda Nostra, di viya de herwiha Azad, Jonesmann, Manuellsen û Valezka cihdigirin. Di hevpeyvîneke xwe de Bero Bass dibêje La Honda „dengê gelê kurd e“.
Di îlona sala 2009ê Bero Bass yekem soloalbûma xwe, ''Basstime'ê dertine. Ev albûm ji aliyê ''Carioca Musicê ve tê derxistin.
Bêî dilê xwe tevlî pevçûnekê dibe û tê darizandin. Lê 2 sal cezayê zîndanê û 7000 Euro yê diravî tê birrîn. 21ê nîsana 2011, soloalbûma duyem dertîn Gangstafilm. Di viya de, Şivan Perwer jî cih digire.
Herêmên Fransayê
Herêmên Fransayê (fransî: Régions, tekane: Région) navçeyên ku Fransayê pêk tînin. Fransa ji 26 herêmên ku ji wan 21 li ser axên Fransayê parzemînê Ewropayê ne, yek Korsîka li ser giravê Korsîka bi şûn bûye, çar herêm jî yên ku ser deryayî ne. Ji wan Korsîka navçeyekê bi unvana Collectivité territoriale xwediyê satuyekê taybetî ye. Çar herêmên ser deryayî (fr., Régions d'Outre-Mer) Martinique, Guadeloupe, Réunion û Guyane française) navçeyên ku ne li ewropa û ji kolonîyên Fransayê de mane.
Dîrok
Herêmên Fransayê îro di 1956an de bi programa herêman (Régions de programme) hatin avakirin.
Heta 1970an Korsîka tevlî herêma Alpes-Côte d'Azur-Corse Provence-Alpes-Côte d'Azur-Corse bû. Lê wê wextê ew jê veqetî û bû herêmekê xweser. Lê
Di 1986an de meclisên herêmî car siftê hatin hilbijartin (li herêmên ser deryayî di 1983an de hatibûn hilbijartin). Ji wê vir ve rayeyên herêmî gorî kargera navend têne zêdekirin.
Korsîkayê di1982an de statuya taybetî xist destê xwe û ji bo kargeriya herêmî di heman salê de hilbijartin hat kirin. Di sala 1991an de statuya Korsikayê taybetî hat çerxa Collectivité territoriale kirin.
Rastîparêzî
Rastîparêzî, an realîzm bizaveke wêjeyî ye.
Navê xwe ji peyva realîte ya fransî girtiye. Tê wateya rastiyê; tişta ku heye a ku derew û lihevhatî nîne. Di nîvê Sedsala 19an de li Fransayê li dijî romantîzmê derketiye holê. Armanca wê ya mezin vegotina rasterast a jiyan û xwezayê ye. Li gor parêzvanên realîzmê vegotina rasterast bûyerên bi mirov û xwezayê re têkîldarê erk û berpirsiyariya rewşenbîr û hunermendan e. Taybetiyên realîzmê; nêrîna “huner ji bo hunerê ye” napejirîne, girîngiyê nade rabirdûyê, ji bo realîzmê jiyana hevdem girîng e û girîngiyê dide vegotina bêkêmasî û rasteqîn a jiyana hevdem û ya civakî. Li gor îmkanên heyî hunera wêjeya rastiya jiyana rojane salox dide.
Yên xerîb
Stendhal (1783-1842), Balzac (1799-1850), Flaubert (1821-1880), Fontane (1819-1898), Storm (1817-1888), Hebbel (1813-1863), Çexov (1860-1904), Tolstoy (1828-1910), Gogol (1809-1852), Dickens (1812-1870), Eliot (1819-1880), Shaw (1856-1950),
Yên kurd
Goran, Bêkes, Pîremêrd, Ahmet Muxtar Caf, Qedrîcan, Dildar, Cegerxwîn, Hêmin, Hejarî
Serdar
Serdar payeyek leşkerî ye. Di artêşên klasîk de ji sedvan jortir, ji serheng û cihgirê serhangan jêrtir e.
Wateya bêjeyê
Serdar peyveke kurdî-îranî ye. Ne tenê di artêşê de tê bikaranîn. Navekî mêran e, tê maneya mêrxas, destxurt, fermandar, desthilatdar. Hêzên çekdar ên dewlet û mîrîtiyên kurd li gorî pîşe û erka eskeran hatibûne sazkirin. Kêm-zêde deh sedvan di bin fermandariya serdarekî de bûne. Di artêşên kurdan ên dîrokî de payeya herî bilind serdarî bû. Ya rastî berê di tevahiya artêşan de wisa bû. Payeyên din ên wekî general, bi mezinbûna artêşan derketin.
Pûl
Pûlê postayê an pûl an pol an jî pîl, perçeyeke kaxizî ya çargoşe û biçûk e, li ser aliyekî wê wêne û nivîs neqişandî ne, wekî giroveyeke fermî li belgenameyan û zerfên nameyan didin.
Pûlê pêşîn ê cîhanê di sala 1840'î de li Brîtanya derketiye. Li Kurdistanê jî di sala 1923'an de hikûmeta Şêx Mehmûdê Berzencî pûlê xwe yê pêşîn derxist.
Pûlên postayê, bi taybetî yên kevn, dihên berhevkirin û ji berhevkirina pûlan re dibêjin Pûlhezî û ji berhevkarên pûlan re jî pûlhez.
Hesenkendî, Miyanduaw
Hesenkendî, Miyanduaw gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 800 kes (184 malbat) bûn.
Gustav Hertz
Gustav Ludwig Hertz (jdb. li Hamburg; m.  li Berlînê, aliya DDR), Fizîknasekî navdar ê Alman bû. Sala 1925î bi tevî James Franck Xelata Nobelê ya Fizîkê wergirtiye. Bavê mekanîka qûantan jî tê binavkirin. Li Berlîn, Göttingen û Münchenê perwerdeya xwe ya fizîkê dibîne. Bi tevî hevalê xwe James Franck xebat û lêkolînên mezin li ser fizîkê kirine. Xebat û angaştên wî riya ûranbombeyê (bombeya ji ûranyûmê tê çêkirin) vekiriye. Bi eslê xwe cihû bûye. Ji ber wê jiyana wî di dema nazîyan de ketiye xetereyê. Bi dawîbûna şerê cîhanê yê duyem re li Almanya ya rojhilatê (DDR) dimîne.
Sala 1954î dibe gerînendeyê fizîk enstîtuya Zanîngeha Karl Marx a li Leipzigê. Li DDRê bi taybetî li ser fizîka dendikî wekî otorîteyeke mezin hatiye naskirin.
Basret
Basret, gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Orhan Dogan
Orhan Dogan (jdb.  li gundê Xelîla ya Kerboran a Mêrdînê - m.  li Wanê) siyasetmedar, dadnas û parlamenterekî kurd bû.
Di malbateke karmend de ji dayik bûye. Ji ber karê bavê xwe jiyan û xwandina xwe li gelek cihan bi dawî kiriye. Piştî bidawîkirina dibistana amadeyî sala 1974an de dest bi Zanîngeha Fakûlteya Dadnasiyê ya Enqereyê dike. Dibe parêzer û di rewşên dijwar de parêzvaniya çalakgerên Kurd dike. Bi damezrandina partiya legal a kurdan (li Bakurê Kurdistan û Tirkiyê) HEPê ve dest bi karê polîtikayê dike. Wekî parlamenterê Kurd tê hilbijartin û dikeve meclîsa Komara Tirkiyê. Sala 1994î de bi darê zorê Dogan û parlamentêrên kurd ên DEPê, bi dijûn û geflêkirinan ji aliyê polîsên dewletê ve ji meclîsê tên derxistin û zîndanîkirin.
Dogan jî wekî Leyla Zana, Selim Sadak, Hatip Dicle nêzîkî 11 salî di girtîgehê de dimîne. Piştî serbestberdanê dîsa dest bi xebatên xwe yên polîtîk dike.
Tenduristiya Orhan Dogan di axavtineke xwe ya li Bazîdê de xirab dibe û ew bi mirina masûlkeyên dil (qeyrana dil, krîza dil) li nexweşxaneya Zanîngeha Wanê jiyana xwe ji dest dide. Dogan zewicî û bavê pênc zarokan bû.
Avyan, Gever
Awyan, gundekî navçe Gever a bi ser Colemêrgê ve.
Dirban
Çend cihên bi vî navî hene:
Cinet
Cinet, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Hisênawa, Qele
Hisênawa, Qele gundekî ser bi navenda bajarê Miyanduawê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 223 kes (48 malbat) bûn.
Qarnê
Qarnê, Qernê? gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Çivan Olya
Çivan Olya gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dirban, Mêzgir
Dirban, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Daşatan, Meraxa
Daşatan gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çardîwar
Çardîwar, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Avka Masya
Avka Masya, gundekî Şirnexê (Bakurê Kurdistanê) ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Çivan Elemdar
Çivan Elemdar gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çivan Sofla
Çivan Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Divin
Divin, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Karê
Karê, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Çivan Bax
Çivan Bax gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zeytûnik
Zeytûnik, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Banê Cindiya
Banê Cindiya, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Avyan, Şirnex
Avyan, gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Navyan
Navyan, gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kopanî
Kopanî, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Îsmet Dax
Îsmet Dax (z. 1965) hunermend û bestekarekî kurd e.
Kosret Resûl
Kosret Resûl, bi navê resen Ebdullah Resûl Elî, siyasetmedarekî kurd e.
Îsmet Dax
Kurtejiyan
Îsmet Dax,di sala 1965an de, li Dêrika Çiyayê Mazî ser navçeya Mêrdînê hatiye dinê. Dibistana seretayî, navendî û amadeyî li Dêrikê xwendiye. Dax, hîna di zaroktiya xwe de bi muzîkê ve mijûl bûye û gava kû diçû dibistanê,di gelek şevên çand û hunerî de derketiye ser dikê.Wê demê hunermend ên bi navdar bi rêz Erdoğan Yapıştıran û Turhan Yapıştıran ji wî re li sazê dane. Ji ber ku wê çaxê kurdî qedexe bû,wî helbestên xwe bi tirkî dixwend e.
Kosret Resûl
Ew di 1ê tîrmeha 1952an de li gundê Şîwaşok ya bi ser navçeya Koye ya bi ser Hewlêrê ve hate dinê. Sala 1968an xwendina seretayî li dibistana Îbnî Xelekan temam kiriye. Her li wê salê da pêwendî bi Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê û PDK ve kiriye. Sala 1974 navendî û paşnavendiyê li Hewlêrê temam kiriye. Sala 1975 bûye endamê navçeya PDK. Li dawiya meha îlona sala 1975 bi sedema şehîd Ebdulrezaq ve pêwendî bi Komele ve kiriye. Sala 1976 Peymangeha Kiştukalî (Çandinê) li Bulgaristanê qedandiye. Sala 1976 li Wezareta Bazirganî - Sayloya Hewlêrê bûye fermanber, çend pileyekî wergirtiye, bûye cîgirê Emîn Mexzen (Kogeh) paşê Emîn Mexzen û cîgirê birêveber
Îsmet Dax
Kurtejiyan
Ji bo têkefe azmûnê zanîngehê,di sala 1985 an de ji welat derdikeve û tê bajarê Îzmîrê,û li wir bi cih dibe.
Di sala 1986 an de li İzmirê ew û kekeç Kurd ji hev hezdike û dizewice.
Kosret Resûl
Sala 1984 û li konferansa sêya Komele da ji rêzbenda kesên hatin hilbijartin de rêza çarem de dibe Endamê Serkirdayetiya Komele û YNK Li 14 Eylula 1984 ji fermanberiyê tê veqetin û jiyana çiya û Pêşmergayetiyê hildibjêrê û dibê berpirsê malbenda sê ya Hewlêr ya Yekitiya Nîştimaniya Kurdistanê. Sala 1985 bi bordumana firokeyên helîkopter li Simaqulî bi sextî birîndar dibê.
Çanaqbilax Olya
Çanaqbilax Olya gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kosret Resûl
Piştî ku her du malbendên Sê û Çar ê Yekîtî yek digrin, dibe berpirsê malbenda nû ku bi malbenda sêya Hewlêrê tê naskirin. Li raperîna mezin ku sala 1991 ji aliyê bereya Kurdistanî ve serpereştiyarê rizgarkirina bajarê Hewlêr pê hatibû spartin li rizgarkirina bajarê Kerkuka Qudisa Kurdistanê da rolekî diyar û berbiçav dîtiye.
Sala 1991 dibe berpirsê Bereyê Kurdistanî li sînorê parêzgeha Hewlêr. Di salên 1991 û 1992 de berpirsê her du mekteba pêwendiyên derve û rêxistinên demokratik bûye. Sala 1992 bûye kargêrê mekteba siyasî û li yekem hilbijartina Parlemena Kurdistanê da bi Endamê Parlemena Kurdistanê tê hilbijartin. Sala (1993 heta 1996) dibê Serokê Kabîneya duyemê Hikûmeta Yekgirtiya Herêma Kurdistanê. Sala 1996-2001 bûye Serokê Encumena Wezîrên Hikûmeta Herêma Kurdistanê li îdareya Silêmaniye. Li sala 2001 bûye berpirsê Desteya Kargêriya Mekteba Siyasî YNK. Li sala 2006 ve wekî Cîgirê Yekemê Sekreterê Giştî YNK kar dike. Li damezrandina Serokayetiya Herêma Kurdistanê ve Posta Cîgirê Serokê Herêmê wergirtiye. Li adara 2012 cara duyem posta Cîgirê Serokê Herêma Kurdistanê wergirtiye. Bi dirêjahiya salên derbasbûyî bû nûnerayetiya YNK) û gelê Kurdistanê beşdarî çendîn kor û kongreyên navçe û navdewletî kiriye û karê dîplomatî encam daye.
Kosret Resûl niha cîgirê serokê Herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî ye.
Mankireg
Mankireg, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Îsmet Dax
Kurtejiyan
Di sala 1990 an de, Îsmet Dax û çar hevalên xwe Faysal Oktay, Saadettin Karaaslan, Hamît Bîlirmiş(TOFAN) û Ziwer(ZİYA), bi navê Koma Tûrcel'an komeke muzîk ê dadimezirînin. Koma Tûrcel'an, nêzîkî sê salan li Îzmîrê tevlî şahî û govend ên kurdan dibe.
Piştî avabûna Navenda Çanda Mezopotamya (NÇM) şaxa Îzmîrê, Dax, di sala 1993an de ew û du keçikê xwe li wir dest bi xebatên xwe dike. Di sala 1997an de Dax û sê heval ên xwe Xafur, Feyrûzşah û Welat komekê di bin baskên NÇMê şaxa Îzmîrê de, bi navê Koma Jiyana Welat ava dikin.
Di sala 14-04-1998 an de bi biryara Kargeri û Serokatiya NÇM a şaxa İzmir,birêz Hatice Çoban û Serokatîya Navendiya NÇM ê,bi rêz Nuray Şen,İsmet Dax Ji dervî NÇMê xebatên xwe domand e. Di sala 1999an de wî albûm a xwe ya yekem a bi navê Dewra Mêhdî hat amadekir û ev kaset ji hêla Medya Mûzîkê ve hate belavkirin. Ev kaset ji donzdeh helbestan pêk hatibû, gotin û muzîka vê albûmê ji aliyê Îsmet Dax ve hatibû amadekirin.
Gezerok
Gezerok, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Dera
Dera, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Çalan Olya
Çalan Olya gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Juanes
Juan Esteban Aristizábal Vásquez (jdb. 9ê tebaxa 1972) an jî bi kurtasî weke Juanes tê nasîn. Muzîkvnekî kolombiyayî ye ku endamê koma Ekhymosis a muzîka heavy metal bû û niha xebatên xwe mîna solo berdewam dike. Bi albûma Fíjate Bien sê xelatên Grammy ên Latînî bidest xist. 13 milyon albumên wî hatin firoştin. Juanes, 17 xelatên Grammy a Latînî bidest xist in, ku ti kesî dî wilqasî ev xelat ne stendiye. Herwiha xelateke Grammy bidest xistiye.
Pagê
Pagê, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Banê Mehînda
Banê Mehînda, gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Zîzan
Zîzan, gundekî navçe Gever a bi ser Colemêrgê ve ye. Pir gûnd durbarēn wî henē. Hinek gûndēn durbarēn wî: çardîwar, pîzalan, dara hwd. Bu navceyê navber 10 km dûre. Cihe wî barē pirtir rastē. Eşîreta herî pir silehîye... Nifûsa wî nuzî 1000 rîye. Dibistana seratîyi gundiye ya navencî û amadeyî jî navçeya geverēye.
Çanaqbilax Sofla
Çanaqbilax Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gundmitrib
Gundmitrib, gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Xwarê Pizo
Xwarê Pizo, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Silyan
Silyan, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kaport
Kaport, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Hema
Hema, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Radyûm
Radyûm metalek û elementek e.
Çalan Sofla
Çalan Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mohammad Rashid Mazaheri
Mohammad Rashid Mazaheri (  z. 18 Gulana 1989)  futbolvanek  Îranî ye. Ew golkeeper û endamê tîma neteweyî ya Iranê ye.
Rûmet
Xelat
Viâpres-le-Petit
Viâpres-le-Petit, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Werneck
Werneck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Schweinfurt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Königslutter am Elm
Königslutter, bajarekî navçeya (Landkreis) Helmstedtê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Komara Gel a Donetskê
KGD di sala 2014an de piştî Şoreşa Ûkraynayê ya 2014, ligel Komara Gel a Luhanskê û Komara Krîmê serxwebûna xwe ji Ûkrayna ragihand. Di navbera Ûkrayna, KGD û KGL pevçûnên çekdariyê piştî daxuyaniyên serxwebûnê berdewan dike. KGL û KGDê arîkarî ji Rûsyayê wergirtin. Li gorî NATO û Ûkrayna, Rûsyayê jî alîkariya leşkerî pêşkêşî serhildêrên KGD kiribû, ku îdiayekî Rûsya red dike. Ûkrayna, KGDê û jî KGLê wekî rêxistinên terorîst dibîne, tevî ku ev ji hêla sazî an hikûmetên navneteweyî ve nayê piştgirîkirin (YE, DY, û Rûsya di nav de) binavkirin.
Di sibata 2015an de, Peymana Mînskê ji aliyê KGD, KGL, Rûsya, OSCE û Ukrayna ve hat îmzekirin. Armanc ew bû ku şer rawestîne û ji nû ve entegrê bibe. Xaka di bin destê serhildêran derbasî Ûkraynayê û di berdêla xweserî zêdetir ji bo herêmê dibe, lê peyman tu carî bi tevahî ne pêkhat.
Ji sibata 2017an ve Rûsyayê belgeyên nasnameyê, dîplomê, belgeyên jidayikbûnê, zewacê û plaqeyên qeydkirina wesayîtan ji aliyê KGD ve hatine weşandin nas kiriye û got heta "çareseriyeke rewşa siyasî" di bin kontrola cudaxwazan de bidomîne. Herwiha herêmên li ser bingeha peymana Mînskê pêk tê. NATO, pisporên leşkerî yên Ûkraynayî û Cîhana Rojava îdia kirin ku yekîneyên rûsî yên birêkûpêk alîkariya KGD û KGLê dikin, ku ew bi tank û topên nûjen ên rûsî dixebitin. Rûsya vê yekê red dike, lê diyar kir ku dilxwazên rûsî alîkariya KGD û KGLê dikin.
Ûkraynayê Komara Gel a Donetskê - ligel Komara Gel a Luhanskê, Komara Xweser a Krîmê û Sevastopol wek yek ji çar erdên Ûkraynayê yên demkî dagirkirî ji ber encama Destwerdana leşkerî ya Rûsyayê dihesibîne.
Yekder
Yekder, gundekî bi ser Herîra navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Komara Gel a Donetskê
KGD û hikûmeta Ûkraynayê texmîn dikin ku li derdorê 2 milyon kes ji nîvê nifûsa giştî ya Oblasta Donetskê dijîn. Tevî serhildêrên Oblasta Donetskê ji hêla herêmê ve tenê 7 853 km2 piraniya kontrola rêveberiyê dikin, ku bajarên mezin ên wekî Donetsk (paytext), Makiivka û Horlivka jî di destê wan de ne.
Di 21ê sibatê 2022an de, serokê Rûsyayê Vladîmîr Putîn niyeta xwe ya naskirina her du Komara Gel a Luhanskê û Donetskê wekî dewletên serbixwe ragihand.
Erdnîgarî û demografî
KGDê niha bi rûbera bi qasî 7 853 km2 ye, ku ji başûrê bajaroka Novoazovskê heta bakurê bajarê Debaltseve dirêj dibe, lê ji nîsanê heta tîrmeha 2014an komara nenaskirî bi qasî piraniya 26 517 km2 ya Oblasta Donetskê ya Ûkraynayê kontrol dike.
Piraniya axê di destpêka tîrmeha 2014an de êrîşa hikûmetê ya piştî agirbestê li ser Deryaya Azovê, li bakurê Sviatohirskê, Slovianskê û nêzî sînorên oblasta Xarkivê ket bin kontrola Hikûmeta Ûkraynayê û devera di bin kontrola serhildêran bi giranî bû. Di tebaxa 2014an de di êrîşeke dijbera alîgirên Rûsyayê û Komara Gel a Donetskê bi alîkariya leşker û çekên rûsî hin deverên windabûyî vegerandin. Di sibata 2015an de KGDê Şerê Debaltseve bi alîkariya KGLê û Rûsyayê (wekî Ukrayna îdia dike) li derdor û nava bajarê Debaltseve deverek bi dest xist. Di vê navberê de, Tabûra Azovê û Parastina Neteweyî ya Ûkraynayê axa berê ya KGDê nêzî bajarê Mariupolê ji Hikûmeta Ûkraynayê re girtin. Ev şer di Şerê Donbasê de guherîna dawîn ya girînga axê bû.
Di mijdara 2014an de zêdetirî 50% ji tevahiya nifûsa oblasta Donetskê, bi qasî derdora 1 870 000 milyon kesî li herêmên di bin kontrola veqetî de dijiyan (li gorî texmînek teşrîna 2014an, texmînek cudaxwaz, bi texmîna hikûmeta Ûkraynayê re têkildar e). Tevî serhildêrên bi piraniya kontrola oblasta Donetskê tune ye, ku ev hejmar nisbeten zêde ye. Ji ber ku KGDê herêmên bajarî û bajarên mezin ên wekî Donetsk û Horlivka kontrol dike. Zêdetirî nîvê nifûsê beriya şer ji axa di bin kontrola KGDê û Komara Gel a Luhanskê derketiye. Di hezîrana 2015an de, hat texmînkirin ku dora nîvê mirovên li herêmên di bin kontrola cudaxwazan dijîn, teqawidbûyî bûne. Di sibata 2022an de belgeyên pêşnîyara bi qasî 38% ji nifûsa veqetandî ya kontrolkirî teqawid bûn.