cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lawija Mesîh
Pêşgotin
Ev agahdariyên di heqê lawija mesîh û herwiha kasêta ku tê de lawija mesîh tê gotin ji Besîm Bulutê 27 salî hatine girtin. Ew ji gundê Selhê (Seleh) yê Torê ye. Besîm jî ji zimanê xwe zikmakî pê ve gelekî baş bi Kurmancî jî dizane. Li gor wî Lawijbêjê vê kasêtê Qaşo Sefer e ku bi xwe keşeyê Selhê bû. Dema tomara vê kasêtê derdora berî niha bi deh sala ye (1992). Guhdêrê wî gelek caran dibêjinê de “yabo” ku dihêle were bawerkirin ku guhdêrên wî zaroyên wî û neviyên wî ne. Dema gotina vê lawijê de lawijbêj emirekî mezin kiribû û niha jî çûye ser dilovaniya xwedê. Piştî gotina lawijê, guhdêrên wî pirsên bi zimanê aramî jê dikin û ew jî bi aramî çend gotina li ser lawijê dibêje. Him li gorî agahiyên Besîm û him jî li gorî kasêtê mirov dikare bêje ku Mesihiyên li Torê “lawija mesîh” di nava civatên xwe de digotin û guhdariya wê dikirin. Ev variyanta li vir ji ber gotina Qaşo Sefer hatiye nivîsîn lê ew û variyanta nivîskî giş bi temametî li hev dikin.
Kuçik Serû
Kuçik serû, gundekî gundistana Seraya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Pelkane
Pelkane, gundekî bi ser navçeya Qeza dûbiz ya parêzgeha Kerkûk (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kuçik Serû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kuçik serû 271 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 54 e.
Lawija Mesîh
Pêşgotin
Li gor tê gotin lawija mesîh ji aliyê “Mor Basîliôs Şimcûn Mefriyan” ve hatiye nivîsîn. Ew di sala 1740 ji aliyê axayekî Kurd bi navê Ebdul Axa ve hatiye kuştin. Li gor gotinên ku li herêmê têne gotin di navbera Mor Şimcûn û Ebdul Axa de meseleyek çêdibe. Ebdel Axa dixwaze wî bi fel û finasan bide kuştin û wî dişîne cem Mîrê Botan. Axa dibêje Mîr Mehmed Beg: “Şertên ku Şimcûn nikaribe pêk bîne bide ber û paşê jî wî bikuje. Mîr Mor Şimcûn vedixwîne cem xwe û du şertan dide ber wî. Ya pêşî xwarina xwoştî ye ku li Mor Şimcûn heram e û ya dî jî gotina stiranên dinyewî ye ku nabe bêje. Mor Şimcûn salîbekê li ser goştî çedike û goşt dibe heşinayî û dixwe, paşê jî lawija mesîh di cih de li hev tîne. Ji ber tirsa axretê Mîr dihêle ku Mor Şimcûn vegere û dîsa li gor gotinan gelek xelatan jî dide Mor Şimcun.
Êdî va ye lawija mesih ji gotina Qaşo Sefer, kerem kin bixwînin:
Lawija mesîh
2) Lo ma dengê stirh û boqilnefîr ji cozmana hatiya cErd û cozman hejan we deng kete guhê miriya Rih kete xunavê, qiyametê bi ser wa de bariya We şîn bûna weke giyayê ku bihar lê hatiya
3) Lo insano, cihilo berê xwe bide cozmana çiqasî şîn a Sêr bike, li gerê vê felekê hemû stêrkêd rengîn a Siphan bike ji xudanê keremê re ê go rehma xwe li ser we danîna Belê heyf û xebîneta minî tê bû li hisn û cemalê bal ê go balê bikevê halê go em pê ketina
4) Lo hin dibêjin êxirzeman a Erd û cozman pev ketina Dolabê felekê sist bûna We stêrik hemû hejan û tidarekê xwe li ketinê kirina Belê heyf û xebîneta minî tê bû li şînayî, rihan û gulçîçek û beybûn û sosina Go xemlê xwe avêtin weke masiyê li bejê hişkbûn, lo mirina
5) Lo mîqatê Barî Tecela li dinê derbînê Defterê xêr û gunê min bînê We li ber calemê, dinyayê, milyaketa bixwînê Wey li min bêmefelo tê li huzûra mezin bikşînê Kî ciwaba rihê xwe bidê Bi xwudê mêra dihebînê
9) Lo ma wextê qiyamet bê, Barî Tecela hakim bê Mîxaêl gilehçî bê, àlem bê hizûrê, Cibraêl şahde bê, cUzraîl dacwaçî bê Û alîk jê herê buhiştê, alîk jê dojehî bê Wey li min bê mefelo, gunehkaro, wê secetê gelo halê me wê çi bê
10) Lo ez hawara xwe ji xwudê re dişînim Bo dojeha xwe ji ba’m bibê û bihudimê û tu cara bi çavê xwe nebînim Lê ne bes ez derdê dinê û e ji xemê mirinê go daîmen em bi çavê serê xwe dibînin Lê têda xemê digrê dojeh go dayê dilê mi dixwînê
11) Lo waweylika serê min bê go mi xwudê li huzûra mezin bikşînin Û kî cewaba rihê xwe bidê bi xudê mêra dihebînê Lo waweylika serê min bê go mi xweda li hizûra mezin bikşînê Defterê xêr û gunehê min bînin Û li ber calemê, civatê û milyaketa bixwînin Û min dest bi dest bikin û min bi zorê bişînin Ji xêra xwudê re ez nebama, min ev secet nedîtaya go min serzemîna dojehê dahelînin
Îrkens
Îrkens, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Taoîst
Taoîst, kesên ku bawerîya wî bi ola Taoîzm ê va heye ra tê gotin.
Seulline
Seulline, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Çerxa felekê
Çerxa Felekê an Çembera Bircan ango Zodyak çembereka bi parvekirina eklîptîka(rêgeha rojê ya di ezmên de ya saleke gerra xwe temam dike ye) 12 parên wekhev re dertê holê ye. Mîna rojê, rêgeha gerrstêrkên din û ya hîvê jî li nêzî rêgeha rojê, eklîptîk, li ser çerxa felekê dikeve. Dema dinê dor rojê re viz dibe, gorî nihêrîna merîv, roj di rêgeha xwe, eklîptîk, de hereket dike. Lê birastî ya hereket dike dinê ye. Gorî nihêrîna merîv, roj di çerxa felekê de her roj dereceyeke hereket dike û bi temamkirina di saleke de ye 360 dereceyan re, li dehûdu bircên çerxa feleke digere.
Di Astrolojiyê de
Di astrolojîyê de çerxa felekê cîhê ku eklîptîk, rêgeha rojê, tê re derbas dibe ye. Gorî vê rêgehê bircên astrolojîyê derketine holê. Lê îroj birc û komstêrên ku bircan navên xwe jê helgirtinî hev nagirin. Ew jî ji ber liva tewereya dinê ye. Nêzî 2500 salî berî îroj, wexta Çerxa Felekê ji hêla Babîliyan hatibû kifş kirin, cîhê komstêrên roj lê û mihleta birca wê di eynî wextê de bûn. Wê çaxê rojvegera biharî(Îng. Vernal equinox) de roj dikete birca Berên. Îroj wexta roj dikeve birca Beranê, birastî rêgeha xwe di komstêra Masî re derbas dibe. Yanê rojvegera havînî, wexta roj di komstêra Masî pêk tê.
Lawija Mesîh
Lawija mesîh
12) Lo stêra sibê hilatî, lo we dilezînê Destê xwe li ba dikê, dengê xwe hiltînê Go lo insano bilez û tobe bike, milyaketa bi xezeb e li pey me dikudînê Wî dibê ger heçî tobe nekê Xêr ji keda xwe nedî, roja paşî Barî Tecela wê îmanê jê bistînê
13) Lo insano bes va şer û guneha bike, biqere û rûna Lo deng li cozmana ketiya, dergeh li wa vebûna Barî Tecela bi xwe ye, milyaketê wî nazil bûna Û çiqas mirî hene ji tirba rabûna Wey li me gunehkara, lo me tobe nekir, ha îro qewmî li me butûna
14) Lo ma erd şade ne, cozman gilehçî ne Barî Tecela hakim e, milyaketê wî dacweçî ne Rih heta rehm li ba wî nebê, me xelas nekê, me mefel bi kesî dî nîne
15) Lo bavo çi bikim, e sefîl im, sergerdan im E rûreş im, gunehkar im Lo zikrê mirinê ne yê xêrê bê, go e xafil girtim nehişt tobedar bim
16) Lo dilê mi bi qewî ji xwe dinalî ji birîna, ji kerba li hêstirê go ji çavê mi dibarin Weke peşkê baranê, hemû ji xemê mirinê û zêde cezabê dojehê Û daîma tacm tahlîn e weke pelweşîn e
17) Xwuzî ji xêra xwudê re ez teyrik bame, ji wa teyrê li ber bayê Go ez biçuwama keviya behra mezin, mi xwe bavêtayê Mi xwe ji derdê dinê we ji guneha bi carekê xelas bikirayê We zêda xofa mi ji mirinê go ezî xafil bim, bi ser me de bigrê, bihatayê
18) Gelî birano em tobe bikin, serê xwe helînin, çavê xwe vekin We ji xew rabin, lê êdî em nakevin pey guneha şuxlê me xirab e Xwuzî ji xêra xwudê re mi ev rih nedîtaye Go rohniya wê ne bêna ye Paşî ev rih roja paşî wê li me bikê wa decwa û hesabaye
19) Gelî birano çavê xwe vekin, serê xwe helînin we ji xew rabin Lê dinya pevketiye, lo hin dibêjin êxirzeman e, û wacdê qiyametê hatiye De tobe bikin, tidarekê qiyametê bikin, lê ew berî mirina malxerab mirina me birriye
20) Lo mirîno tu qewî bi lez diçê li pey me dikudînê Tu daîm siwar î, sera dilezînê Û tu nehêlê heta em pîr bibin, heta go Barî Tecela bi sebr e, emanetê xwe bistînê
23) Lo mirîno tu pêşgal î me di zivistan we havîna Te mehbûbetê dilê me ji me stand xwudiyê hesp û zîn a Lê dinê te nehişt em têr sefa bikin li vê dinyayê, betalê Te axa ji me birin, te ji me re hiştin kor û ker û kala Lo zikrê te ne yê xêrê bê go ji xema we cefa Serserê me xistibûbû tevnikê reş û şala Belê mi ti sipartî xwudê, hukmê xwudê, Barî Tecela
24) Lo qulingo tu pir bilind dibî, tu dinyayê dibînê digo lo çi bîna ye, Çi hewce ye hûn pirsa dinê ji mi bikin li darî çava ya Îro şahi ye, her der şîn e, wesfê wêna hêja ya We heke ji min yeqîne go roja malxerab ew bi xwe ya Lê ev dinê mînaya miha zivistanê go darê mirhovê pîs û xirab dikê kawana Sibe go bû qiyamete mînaya mihê nîsana Go darê pir mirhovê diçê, qurmê xwe hilgirin û divê mihov qenc bizanin darê hişk û mirhovêt xerab roja paşî wê ji agirê dojehê re bibin xurdewana
25) Lo qulingo tu xweş bi ser me de gazî dikê we dixwînê Go lo bêhna dojehê ji vê dinyayê dibê Dikim û nakim hawara xwe dikim, ji xwedê re dişînim go laşê ti însana tê de nemînê Xwuzî bi mirhovî go jê birevê, xêr û xêrata bikê, pêşya xwe de bişînê
27) Lo qulingo e dibêjim tu xayîn î, biçî xwarî Her zivistan tu pişta xwe didê va çiya, va berfa, va pişta, va Sîpana Tu berê xwe didê deşt û berî, xwe berdidê rawana Dîsa go bû germ û havîna Tu berê xwe didê çiyayê bilind, hînikayî zozana
28) Digo lo ez ne’y xayîn im, Lê dinya xayîn e, e ji ber direvim û e dilezînim Nahêlê go e li derekê biqerim û rûnim Heta go ez cemrê xwe bi rehetî biqedînim Daîma li ser we re gazî dikim û dengê xwe hiltînim Divê lê hûn jê birevin lê daîma da em xayîntiya dinyayê bi çavê serê xwe bibînin
29) Wî dibêjin qulingo, malxirabo em nizanin tu biha yî yan, tu nivistî Çengê xwe bişidîne û bide xwe, çima tu qewî sist î Da pirsa dojehê ji te bikim, me ji mêj nebihîstiya Go lo saloxdanê wî e ji we re bidim, bera hûn jê birevin weke mirhovê mar geztî Go lo alîk jê behreke agir e, kefrîta nift û qîr a Bêhneke dijwar jê tê, reş e, tarî hawîr a Go alyê dîtir behreke serma ye wek bapûka ji zemherî ra
30) Lo feleko, zalimo ev çi zilûmata go te bi serê me aniya Go ji dêvla xweşî û sefa te dilê me ji xema we cefa dagirtiya Wekê ji me dihat em xêr û xêrata bikin îro te ji me re nehiştiya Niha te em ji tişt û malêt pir em xîzan kirin û îro te em anîne parsekiya, te em anîne parsekiya
31) Lo qulingo tu qewî bi hewa dikevê û çengê xwe dihejînê Tu erd û kurs û dinyayê bi çavê xwe dibînê Da pirsa dojehê ji te bikim, tu xwudê mêra dihebînê Go lo herê da go mizgîniya buhiştê ji me re bînê
32) Digo gelî birano wesfê buhiştê miqata pirî zor e Bajarekî bi qedr e, mezin e we bilind e we bi sûr e Jê difûrê û diherikê bêhneke xweş û behreke nûr e Belê hin jê sipî ye we heşîn e, hin jê kesk e we sor e Lo heke behra me tê nebê, xwuzî ji xêra xwudê re ez nebana Dojeh nedî mezin e, derdekî kûr e
33) Lo zikrê buhiştê yê xêrê bê Wesfê wî daîma degma serê me bê Tiştê go ne çava diye, ne guha bihîstiye û ne bi ser fikrê dila ketiye Lo heke we ji mi yeqîne mexelitin, yê ku buhişt diye Barî Tecela bi xwe ye
34) Lo buhişt welatekî bi qedr e, fereh e û derekî pir şîrîn e We buharekî xweş e, daîma heşîn e Da em dica ji Barî Tecela re bikin bo me jê mehrûm nekê, lê dilê me ji guneha şikestiye, bi kul e we birîn e Lo dojeh miqabilî me ye, me taqet cezabê wê nîne
Troisdorf
Troisdorf bajarokekî navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Lawija Mesîh
Lawija mesîh
35) Lo ma em çi bikin bi va guneha, bi kula, bi va birîna Lê mirin hatiye, me mical bi rihê xwe nîna Lê heke xwudê bi rehma xwe me xelas bikê, wê rojê de me mical bi tikesî dî nîna
36) Gelî birano berî mirinê rakî bide hil û rabe Lo Barî Teela cadil e, ne rûmet li balê heye, ne muhib e Mîr û feqîr, xer û xîzan hemû li balê yek hesab e Wê her yek wekalê bikê, gunehê wî bikê mîzêne û cizayê wî bidiyê, heke rihetî û sefa yan cifa û cezab e
37) Lo insano hilê da em tobe bikin, lê pelikî ji wa li ber me her sisê ne Wer ji mecr veke, wê li ber me veketîne, we bi ser wa de bikevê dav û derê rê ne Yek jê mirin e, yek jê huzûr e, we jî dojeh e Go şanek û kul û derdê mezin in, lê pa ew jî xilasiya me ji wa nîne Go qesas û cezayê me ne, cemrê xwudê ne
38) Gelî birano qewlê kitêba em gêj kirin, me guhdariya wa nekiriya Wî dibêjin wê qiyamet bê, wê mirî ji tirba rabin, guh li do ciha ya Da em dica ji Barî Tecela re bikin, bixwînin fatîhaya Go ya Reb ti bi [...]sitralê bi xwe kê, e nizanim hêyecana buhiştê û ti meke dojehê, lê girê hisretê besî me ya
Wirfus
Wirfus şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Lawija Mesîh
Lawija mesîh
39) Lo qulingo, hawara xwe dikim ji te dinyayê Dengê xwe hiltînim weke kewê ribab li suhrayê E li hezara dixwînin, her yek navê wî hiltînim We ji her hazarî yek li pey dengê mi nayê Lê go e deynekim ji qewlê difir go tu biha pê nayê Lê bavo çi bikim ji derdê axretê hedana mi nayê, hedana mi nayê
Oppstrynsvatn
Oppstrynsvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Sogn og Fjordaneya Norwêcê de ye.
Dedek
Dedek, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Koma pelkevçiyan
Koma pelkevçiyan, koma beqewaran (Alismatales) komeke riwekên monokotîledon yekçenik e. Riwekên aviyan in. Fosîla herî kevn a ji van riwekan hatiye vedîtin, 110 - 120 milyon salî ye. Hin endamên vê komê tên xwarin an di çêkirina dermanan te tên bikaranîn. Gelek ji wan jî bo baxçewanî, masîdankê (akvaryûm) tên çandin.
Systematik
Koma Alismatales sala 1829'ê ji aliyê Barthélemy Charles Joseph Dumortier ve, di Analyse des Familles de Plantes (avec l'indication des principaux genres qui s'y rattachent. Imprimerie de J. Casterman, Tournay), 54'ê de hatiye binavkirin.
Di vê komê de 13 famîleyên riwekan hene:
Kapîk
Kapîk gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 475 kes (110 malbat) bûn.
Meinerzhagen
Meinerzhagen, bajarekî navçeya (Landkreis) Märkischer Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Ekûz Gombedî
Ekûz Gombedî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mudanjiang
Mudanjiang, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Heilongjiangê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.798.723 kesî
Karêz Kilav
Karêz Kilav (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Karez Kilav), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Nêzgep
Nêzgep, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Toklu
Toklu gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Saint-Jean-de-Liversay
Saint-Jean-de-Liversay, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Demokrasiya nûnerî
Demokrasiya nûnerî li welatên demokratîk mafê mirovatîyê serdestî birastî bi lêgerîna nûnerên hatine hilbijartin sepan e. Nûnerên ku ji aliyê gel di demokrasîya nûnertîya ku parlamenê de bi wateya giştî, an jî bi navê parlamenê pêşwazî û biryarê bigire, yên li ser navê gelê hilbijartin e.
Heytenik
Heytenik, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Nêrevanê Bakur
Nêrevanê Bakur an Arktûros an jî α Boötis (Alpha Boötis) stêra tewrî geşa komstêra gavên e. Ew stêra reng sor û tirincî ye û bi qedra zahîriya −0,04 ve, stêra geştirîna nîvkada bakur û ji Qurix (-1,46), Suheyl (–0,86) Alfaya Kanturîs (-0,27) şûn ve çaram geştirîn stêra ezmana şev e. Nêrevanê Bakur ji herdu kadên dinê de dîtbar e. Ew ji dinê 37 salên roniyê dûr e. Giraniya wê qandî 200 car ya rojê ye û eşkala wê qandî 22 caran ya rojê ye. Ew bi Qelbê Şêr (Regulus) û Simak el-A'zel (Spica) ve sêgoşeya biharî pêk tîne.
Ew ji rojê 110 carî zêdetir ronîtir e. Ew ) tê navkirin.
Pîrdawid
Pîrdawid, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dere Wişke
Dere Wişke, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Dere Wişke' 214 kese (102 mêr, 112 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 40 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 214 kes rûniştvanên Dere Wişke, 133 kes dikarin bixwînin u binivsînin (71 mêr, 62 jin).
Finsing
Finsing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ishtar TV
Istar TV televîzyoneke Xirîstiyanî ye û ji başûrê Kurdistanê ji bajarokê Ankawa ser bi Hewlêrê bi zimanê aşûrî, erebî, suryanî û  kûrdî  weşanê dike.
Mekûkê
Mekûkê gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Minkar
Minkar, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Çîn (biyolojî)
Çîn (bi latînî classis) di zanista biyolojiyê de rêgareke taksonomîk a di nav dabeşandina biyolojîk yan zanistî de ye wek: jiyan, sercîhan, cîhan, filûm (yan pol), kom, famîle (yan malbat), cins (yan celeb) û cure. Çîn dikeve nav filûm û komê de û rêgara jêr çîn wek bineçîn tê nasîn.
Hiyerarşiya rêgaran
Nimûneke ji canewernasî yan zoolojiyê
Meiningen
Meiningen, bajarekî navçeya (Landkreis) Schmalkalden-Meiningenê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Êl (biyolojî)
Êl (latînî: Tribus) di dabeşkirinê de navê hiyerarşiyek e. Di taksonomiya biyolojîk de ji binekomên famîleyê re dibêjin.
Da dabeşkirina biyolojîk, ango taxsonomiya jîneweran de herwiha bêjeya êl tê bikaranîn. Jê re di zimanê zanistiyê de Tribus dibêjin. Êl û cins bi hev re famîleyekê pêk tînin.
Hebîbefendî
Hebîbefendî, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Mezra Dimis
Mezra Dimis, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Soignolles
Soignolles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Binningen, Rheinland-Pfalz
Binningen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Tilleul-Dame-Agnès
Tilleul-Dame-Agnès, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Saint-André-de-Cubzac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kalîk
Kalîk gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 324 kes (53 malbat) bûn.
Hebekî
Hebekî, gundekî gundistana Seraya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqizê girêdayî şaristana Seqizê ye.
Gulîzar (albûm)
Gulîzar, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 13 stranên albûmê hene.
Girêdanên derva
Girêdana yt musicê
Saint-Julien-de-l'Escap
Saint-Julien-de-l'Escap, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Papîrus
Papîrus (kaxeza levenî) yek ji malzemeyên herî kevin ên nivîsînê bû. Ew ji cûreyekî qamîş ê ku pir li besta Nîlê şîn dibû, pêk hatiye. Ji ber ku erzan bû, pir dihat bikaranîn, lê mixabin gelekî di ber xwe nedida; mesele li cihên hêwî papîrûs zûka diriziya. Ji ber vê yekê destnivîsarên papîrûs ên ji demên kevin, bi tenê li cihên ziwa, bi taybetî jî di qûmên Misirê de hatine parastin û dikaribûn heta dema me bên.
Siwinc
Siwinc, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Siwinc 261 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 38 e.
Meisenheim
Meisenheim, bajarekî navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Gurcî Boxazîaxurcix
Gurcî Boxazîaxurcix, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Dil perîşanim (albûm)
Dil perîşanim, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 13 stranên albûmê hene.
Girêdanên derva
Girêdana yt musicê
Muling
Muling, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Heilongjiangê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 330.000 kesî
Le Tilleul-Lambert
Le Tilleul-Lambert, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Molîze
Molîze (bi îtalî: Molise), yek ji 20 herêmên Îtalyayê ye ku bi Qanûna Bingehîn a sala 1948an de xweseriya herêmî ya qismî bidestxistiye. Molîze li başûrê Îtalyayê ye û duyemîn herêma piçûk a Îtalyayê ye. Heta sala 1963an ji herêmê re digotin Abruzzi û Molîse. Piştre ji herêm wek Molise û Abruzzo veguhastin du herêmên cûda. Rûerda herêmê 4.438 km² ye. Li gorî daneyên sala 2017an, hêjmara niştecihên herêmê nêzîkê 308.493 kes e. Navenda herêmê Molîzê bajarê Campobasso ye.
Parêzgeh û bajarên herêmê
Li herêma Molîze du parêzgehên ku hene ev in: Bajarên herêmê ku nifûsa wan 10 kesî (2010) kesî zêdetir in wiha ye:
Ji herêmê hinek bergeh
Molîze
İsmail Beşikçi
Îsmaîl Beşîkçî ,( z. 7ê kanûna paşîn a 1939 li Îskilip, Çorim , Tirkiye)nivîskar û civaknasekî tirk e.
Êl (cudakirin)
Çend peyvên bi vî navî hene:
İsmail Beşikçi
Jînenîgarî
Îsmaîl Beşîkçî di sala 1939a de, li bajarê Çorumê, li qeza Îskîlîpê hatiye dinê. Wi di sala 1962a de li kolêja polîtik ya zanîngeha Enqere xwendina xwe ya zanistiya polîtîk qedand û di sala 1964’a de, li Erziromê, li zanîngeha Atatürk wek asîstan dest bi kar dike. Beşikci ji aliyê doçentekî bi navê Orhan Türkdoğan ji heman faqultê ji ber qaşo propagandaya marksîzmê û herêmiyê (yanî kurdîtiyê) hate şikayetkirin. Di sala 1967 da tevli Xwepêşandanên Rojhilat (tr.:Doğu Mitingleri) bû û dûra li ser van xwepêşandanan lêkolînek çêkir ev lêkolîna xwe di bin navê Doğu Anadolu nun Düzeni, Sosyo-Ekonomik ve Etnik Temeller (Dezgeha Rojhilata Anatolyayê, Sosyo – aborî û bingeha etnîk) kir pirtûk û di sala 1969a de weşandin. Di sala 1969’a de, ji ber çapkirina vê pirtûkê ji zanîngehê tê avêtin. Ji ber pirtûk û dîtinên xwe yên li ser kurdan, piştî darbeya 12ê adara 1971a li dijî Beşîkçî doz hate wekirin û ew hate girtin. Ji sê salî bêtir di girtîgehê de dimîne. Di sala 1979’a de, ji ber pirtûk û dîtinên xwe, carek din tê girtin. Beşîkçî di navbera salên 1981 – 1987’a de, şeş salan di girtîgehê de dimîne. Piştî ku tê berdan disa bi xebatên li ser kurdan mijûl dibê.
Îsmaîl Beşîkçî û kurd
Îsmaîl Beşîkçî bi lêkolîn û nivîsên xwe yên li ser kurdan tê nasîn. Bi van nîvîs û lekolînên xwe wi bandorek mezin li ser tevgera kurdî jî kir. Ji ber van xebatên xwe bi giştî 16 sala di zîndanê de ma. Hemû li ser hev 100 sal cezayê zîndanê û 10 milyon TL ceza lê hatiye birrîn. Bêşîkçî di sala 1999a de bi guhertina hinek qanûnên tirkan û efûyek giştî serbest hate berdan û niha bêyî ku zêde deng jê bê jina xwe didomînê. Ji 36 pirtûkên wî 32 heb hatine qedexe kirin.
Berhem
Bi tirkî
Bi almanî:
Bîşan
Bîşan gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Forstern
Forstern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çalik
Çalik, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Ûm Amir
Ûm Amir, anku Ûm 'Amir, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Efşarcîq
Efşarcîq gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Styggevatnet
Styggevatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Sogn og Fjordaneya Norwêcê de ye.
Taoîzm
Taoîzm dîneke ku li axa Çîn ê dereketîye holê û bingeha wê pirtûk a Laozi, ya bi navê "Tao Te Ching" e. Li gorî rêbernameya Pinyin, rastnivîsandina wê Dao ye. Di zimanê çînî da tê wateya rê,meşîn, axaftin, rêbaz. Nûnerên damezrêner Taoîzmê Laozi û Chuang Tzu ne.
Taoîst hewl didin ku jiyanek hêsan û hevseng bi xwezayê re bijîn. Ev di nav Taoîzmê de yek ji girîngtirîn prensîp e. Taoîst her weha bawer dikin ku nakokî ne baş e û ku di navbera we û bi tiştekî da pirsgirêkek çêbibe, çêtir e ku hûn rêyek li dora wê tîştê bibînin.
Dîrok
Taoism yekem car 2500 sal berê di nivisarên Çînê da xuya dike. Mirov her gav di destpêkê da olên/dînên xwe nanivîsin, ji ber vê yekê dibe ku ev ol ji vê dirokê kevntir be.
Hin mirovên girîng ên dîroka Taoîzmê da ev in:
Bawerî û pratîkên wê
Kesên ku vê olê dişopînin bawer dikin ku bi gotin, raman, tevgerên sembolîk, û hwd. tiştek kirin, dikare di cîhana rastîn de tiştan biguherîne. Fehmkirina wê fikrê dijware.
Mînakek wiha ye: çîrokek kevnare heye ku dibêje Çîn wextekî bi lehî yê hatibû qewirandin. Cîhan ji alîyê Yǔ (禹 ) ku tenê linge kî wî hebu, hate rizgarkirin. Yǔ çû deverên cûda yên Çînê. Rê li ber avê vekir ku av here behrê. Gava ku li dinyayê tiştek pir xirab çêbibe, monak ên Taoîst dikarin herin peresthegê û kirinên Yǔ (禹 ) bibêjin. Ev dibe sedema tiştên xirab ji dinya yê rabin û dinya yê rast bike.
Monakên Taoîst gelek tiştên din jî dikin. Mînakî, ew dikarin agir û deng bikar bînin da ku cinan ji xwe dûr bixînin. Ew dikarin tiştan bikin da ku nexweşiyê rind/qenc bikin. Ew dikarin cenazeyan werbigirin û alikariya ruhên nû bikin ku ziyanê nebîne.
Taoîst bawer dikin ku dijberî ji bo hebin bawerîya hev dikin. Mînakî, mezin û piçûk, ronahî û tarî.
Soliers
Soliers, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Beqilxan
Beqilxan, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Windeck
Windeck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Tillières-sur-Avre
Tillières-sur-Avre, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Çîn (cudakirin)
Çend peyvên bi vî navî hene:
Ewîna, Stewr
Ewîna (wekî Êwêna û Avîna jî dinivîsin; 1928: عوينه /  'Ewîne ; 1946: Avine; ), bajarokekî ser navçeya Stewra Mêrdînê ye. Du beş li ser qelaçan beşek jî li bestê hatiye avakirin. Li derûdora wê Dengiza, Kunufur, Cilîn, Cirzê û Baqustan he ye. Rêyên wê hem ji aliyê Bismilê, hem ji aliyê Stewrê û hem jî ji aliyê Mêrdînê ve asfalt e.
Gundên Ehmed Axa
Ewîna gundê Ehmed Axa ye, yê ku xwediyê 33 gundan bû û ji aliyê xulamê xwe Reşo Kurî ve hatiye kuştin. Avahiyên dîrokî yên Ewîna giş bi navê Ehmed Axa hatine binavkirin, weke Qesra Ehmed Axa, Havîngeha Ehmed Axa...
Herêmên Ewîna
Ziyareta Pîr Îsa, Kaniya Feqîran, Kaniya Muqta, Kaniya Azîm, Kaniya Jinan, Kaniya Mêran, Kaniya Xelê, Giyarê Kevirê, Dergûşa Qîza Qerê, Şikefta Xeratan, Guhera Birê Xanê, Guhera Ebêz, Guhera navberê Dêrmehûyê, Guhera Wesê Elî, Guhera Şikeftê, Bîra Mîra, Neqeba Mistê Emo, Repinê Emê Zînê û Bêndera Silêman Axa.
Genewe
Genewe, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Genewe' 561 kese (278 mêr, 283 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 119 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 561 kes rûniştvanên Genewe, 327 kes dikLAin bixwînin u binivsînin (179 mêr, 148 jin).
Meißen
Meißen, bajarekî navçeya (Landkreis) Meißenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Amerlû
Amerlû (ameranlû, amerî an jî emerî) êleke mezin a kurdan e.
Ev êl li Gîlanê, Tehranê, Dilêman, Mazendaran û Xoresanê belav bûye. Ameranlû ji aliyê şah Ebasê sefewî ve di sedsala 17em de ji Kurdistanê hatine koçberkirinê bakurê Îranê.
Di dema qecaran de amerlû yek ji êlên herî bihêz bûn û xinamiye malbata qecar bûn. Ameranlû îro bi taybetî li paytexta Mazendaran, li Sariyê, di dema qecaran de navê taxeke Sariyê Kord Mahalle (taxa kurdan) girtiye, û li navçeya Amerlû li Gîlanê dimînin. Amerlûyên Tehran û Mazendaranê bi beşî asîmîle bûne, herwiha li hin herêman erebî (li vê herêmê eşîrên ereb hene û amerlû di nav wanan de heliyane), li hinekan jî farisî an tirkmenî diaxivin. Li Xoresanê ameranlû yek ji heft êlên kurdan ên mezin in (zaferanlû, şadlû, topkan, kawanlû, qereçorlû û lek).
Kanî Goran
Kanî Goran (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kani Goran), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Adigüzel
Adigüzel gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Saint-André-du-Bois
Saint-André-du-Bois, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Ebû Seîd Gerdîzî
Ebû Seîd Gerdîzî, (Farisî: ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود گردیزی, Abu Saʿīd Abdul-Hay ibn Dhaḥḥāk ibn Maḥmūd Gardēzī) Ji dayîkbûna wî nayê zanîn lê di sala 1061'de mir. Ew bixwe dîroknas û erdnas e. Ji bajarê Gerdeza Efxanistanê ye û bi eslê xwe faris e. Zeynu'l-Ahbar pirtûka wî ye û a herî girîng e Lê çend pirtûkên wî yên weke din jî hene.
Ay lê gulê (albûm)
Girêdanên derva
Girêdana yt musicê
Xanedana Hecbaniyan
Hecbanî, Hecebanî an Hezbanî (906-1080), xanedana kurdan a dîrokî ye. Hukumdariya Hadhabaniyan li herêma Hewlêr, Mûsil, Ûrmiye, Rewandiz, Pîranşar û Sine.
Dîrok
Koka vê êlê ji aliyê Mûsilê, ji herêma Bahdînan bû ye, û gorê Ensîklopediya Îslamê ev êl di sedsala 11mîn de li herêma Şino, li Rojhilata Kurdistan a îro jî dima. Sedema vê ciguhirînê dubendiyek bi hikûmdarê Hemdaniyan Evdilê bîn Hemdan rê di sedsala 10mîn de bûye. Şaxekeke Hecbaniyan ji Şîno koçberiyê Qefkasiyayê bû ye. Sê dewletê Kurdan a Rewendî (Şikakî?), Şedadî û paşê jî Eyûbî, çimkî Eyûbî digijiyan Şedadiyan, bi eslê xwe Hecbanî bûn e. Tê zanîn ku Rewendî ên pêşiyên Şedadiyan, çi qas navê wan Erebî be jî, ezbeteke Hecbaniyan bûn. Her wiha malbata Eyûbiyan xwedî du nisbeyên (pêşnav)  El-Hecbanî  an jî  Er-Reve(n)dî  bû ye.
Navê Hecbanî îroj
Li Kurdistanê û diyaspora Kurdan de çend eşîrên piçûk an jî ezbetên eşîran bi navên Hecbanî hene. Li parêzgehên Tirkiyên Yozqatê û Qeyseriyê eşîreke (beşî asîmîle bûne) piçûk bi vî navê heye. Genzgaze kû ev di bingeha xwe de ezbeteke êla Reşvend be. Li Xoresanê jî ezbeteke êla Zaferanlû bi navê Hecbanî (an jî Hezbanlû) heye.
Pêşveçûn
Pêşveçûn, werar, peresan, peresîn, ew bîrdoza guhertina taybetmendiyên genetîk ên gelheyê cureyan dike, yên ku derbasî cisn û nijadên nû dibin.
Dîroka ramanê peresînê
Bîrdoza peresînê ya ku behsa bijareya siruştî an xwezayî dike cara ewil bi awayeke berfireh ji aliyê Charles Darwin ve di pirtûka xwe ya ji sala 1859an de tê qalkirin. Di salên 1930î de bijareya xwezayî ya Darwin bi rêzikên mendelî yên irsîtiyê ve hatin girêdan. Bi vê yekê bîrdoza sentetîk a peresîn derket holê.
Genetîka
Li gorî vê, gen rastî guhertinan tên û bi rêya çiftbûnê (yekbûnê) derbasî nijadên nû dibin. Bi riya mutasyonê guhartoyên cuda yên wan genan derdikevin holê û ew dikarin bibin sedema derketina taybetiyên nû. Fermo, ew varyant û rekombînasyon an nûyekbûn dibin sedema cudahiyên genetîk di nava kit an ferdan de.
Qonye (parêzgeh)
Qonye (, grekî: Ἰκόνιον, Ikónion, latînî: Iconium) yek ji parêzgehên Tirkiyeyê ye. Navê serbajarê parêzgehê jî Qonye ye.
Gelhe
Jimara gelheya serbajêr 1.073.791 e. Di sala 2011'an de li tevahiya parêzgehê qasî 2.038.555 mirov dijiyan, ji wan 1.527.937 li bajaran û 510.618 jî li gundan dijiyan. Li gorî vê yekê 51 kes dikevin 1 km².
Di sala 1927 jimara gelheya parêzgehê 504.000 bû.
Li gorî jimartina gel a sala 1965'an, sedî 32% ya wan li bajaran dijiya û îro ev raqam di sala 2011'an de gihişte sedî 75%.
Ji aliyê hejmara xwendevanan ve mezintirîn zanîngeh, Zanîngeha Selçuk li Qonyeyê ye.
Erdnigarî
Li bakurê Qonyê parêzgeha Enqerê, li rojavayê Sparta, Afyonkarahisar û Eskişehir, li başûrê Mêrsîn, Karaman û Antalya, li rojhilata wê jî Niğde û Aksaray disekinin.
Ji aliyê îdareya fermî ve Qonye bi 38.257 km² a xwe mezintirîn parêzgeha Tirkiyeyê ye û di koma bajarên xwedî şaredariyên mezin de cih digire. 220 km li başûrê paytext Enqereyê dikeve. Herwiha, ew dikeve nava deşta bilind a Anatoliya navîn û bilindahiya xwe jî 1016 metran e.
31 navçeyên wê hene. Mezintirîn deşta Tirkiyeyê di nav erda Qonyeyê de ye.
Çiyayên bilindtirîn ên parêzgehê ev in: Geyik (3130 m), çiyayên Bolkar (3134 m) û çiyayên Aydos (3240 m).
Barîna salê ya navîn 326 mm e û ya herî kêm a Tirkiyê ye. Heta, ev raqam li herêmên li dora Behra Xwê (Tuz Gölü) kêmtir e jî. Hêjayî gotinê ye ku ev gol ji ber kêmasiya baran û çeman pêk hatiye.
Behrên din ên Qonyê ev in: behra Beyşehir, behra Çavuşçu, behra Akşehir, behra Suğla, behra Ereğil û behra Yunak.
Dîrok
Qonye di dîrokê de ji Serçûkiyan re paytextî kiriye. Dîroka herêmê wekî ya Anatolîyê ye.
Kurdên Anatoliyaya Navîn
Li Qonyeyê gelek kurd jî dijîn. Li navçeyên wekî Kulu (wek "Kûlû" tê xwandin). Cihanbeyli, Akşehir hwd gelek kurd hene. Ji wan re Sirgûnên Evdilhemîd anjî Kurdên Anatoliya Navîn tê gotin.
Çatalhoyuk
Li başûr-rojhilata bajarê Qonyê (qasî 40 km dûr) bermahiyên Çatalhoyuk hene ku ev yek ji herêmên herî kevnar ên mirovahiyê ye.
Herwiha, 70 km li rojavayê bajêr bermahiyên pîroz ên hetît ên bi navê 'Eflatun Pinar' peyda ne û tê gotin peykera mezin a Fasillar jî beşeke wê ye.
Navçên Qonyê
Qonye xwediyê 31 navçe û 620 gundan e. Navê navçeyan ev in:
Kela Pozreş, Stewr
Keleha Pozreş gundekî girêdayî navçeya Stewrê ya Mêrdînê ye. Li Derdora wê Dêrbendê, Dêrteyar, Dêrsilav û Ehmedî he ne.
Benî (gund)
Benî, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Brachtendorf
Brachtendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kaniyan
Kaniyan gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.214 kes (230 malbat) bûn.
Xopal
Xopal, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Yildiz Çakar
Yildiz Çakar (, li Amedê, Bakurê Kurdistanê, Tirkiye) helbestvan, şanonivîs û romannivîs, nivîskar û rojnamevaneke kurd e. Ji sala 2002an vir de li Amedê dijî, endama Komeleya Nivîskarên Kurd û PENa kurd e.
Jiyan
Yildiz Çakar di sala 1978an de li Amedê ji dayik bûye. Di temenekî ciwan de di rojnameyên bi kurdî û tirkî de peyamhênerî û edîtorî kiriye. Helbestên wê yên ku di navbera salên 1999-2003an de di rojnameya Azadiya Welat û kovara Jiyana Rewşenê de hatine weşandin, di sala 2004an de bi navê Goristana Stêrkan hatine çapkirin. Yek ji endamên damezirîner ên Komeleya Nivîskarên Kurd e û berî komele bê girtin seroka komeleyê bû. Heya niha heft pirtûkên wê hatine weşandin, ku şeş ji wan wêjeyîne.
Gelek helbest, şano û çîrokên Çakarê bo tirkî, erebî, elmanî û îngîlîzî hatine wergandin û hin weşanada de belav bûne
Saint-Just-Luzac
Saint-Just-Luzac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Çemenagelî
Çemenagelî gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Eşmeq
Eşmeq gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çorim
Çorim (, grekî: Nîkonya an Yankoniye) yek ji bajar û parêzgehên Tirkiyê ye.
Navê Çorim ji çoğu rum (pirranî rom) a ji zimanî tirkî derketiye û piştî hatina berên Tirk-Mongol a Anatoliyayê navê Nîkonya hatiye terikandin. Wekî parêzgehî hejmara niştecihên Çorimê gorî statîstîkên sala 2000´î 597.065 e. Rûber 12.820 km² ye. Dîroka herêmê ji ya Anatoliyayê ne cudatir e. 14 navçeyên wê hene. Gelek kurd jî li vê parêzgehê dijîn. Pirraniya wan kurdan ji ber komkujiya Dêrsîmê çûne wir.
Navçeyên Çorumê
Merkez | Alaca | Bayat | Boğazkale | Dodurga | İskilip | Kargı | Laçin | Mecitözü | Oğuzlar | Ortaköy | Osmancık | Sungurlu | Uğurludağ
Meldorf
Meldorf, bajarekî navçeya (Landkreis) Dithmarschenê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Pûr
Pûr, an Çorekan, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Sommervieu
Sommervieu, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Koma adirge, zerîşk û gulebûkiyan
Koma adirge, zerîşk û gulebûkiyan an bi kurtî koma adirgeyiyan (Ranunculales) komeke riwekên ji çîna riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) e. Riwekên wê dar û giha ne. Fosîlên wê yên hatine vedîtin 70 milyon salî ne.
Sîstematîk
Di vê komê de 7 famîleyên riwekan hene:
Fraunberg, Bavyera
Fraunberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Tilly, Eure
Tilly, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Aursund
Aursund, goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Merxuz
Merxuz, gundekî gundistana Seraya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqizê girêdayî şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Merxuz 909 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 195 e.
Gizerdere
Gizerdere, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Gizerdere 546 kese (278 mêr, 268 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 129 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 546 kes rûniştvanên Gizerdere, 318 kes dikarin bixwînin u binivsînin (183 mêr, 135 jin).
Tobizawa, Hewlêr
Tobizawa, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zêrîn
Zêrîn gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Arşûnî
Arşûnî, gundekî girêdayî bajarê Erzîromê ye.
Hemûg
Hemûg, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Nehe
Nehe, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma Heilongjiangê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 710.000 kesî
Hasan Tercan
Hasan Tercan Muzikjen, Hunermendekî Kurd e. 1969an de li navçe ya Mêrdîn, Li Midyadê li gundê Mizîzexê hatiye dinyayê. Heta heftsaliya xwe li gund maye. Dibistana serate yan navîn li vir xwendîye.
7 salî bi malbatî koçberî Konya, navçeya wê Seydişehirê kirine û di 11 saliya xwe de jî dest bi futbolê kiriye. Di 18 salîya xwe de di asta profesyonelî di Konya spor lîga ya yekem de berdevam kiriye.
Xwestek ya muzîkê her wext di dilê xwe de veşartî hiştiye. Di karê xwe yên pêşî bi qezenca xwe tembûr ji xwe re kiriye, ew roj û ev roj e ji hev veneqetiyane.
1992 an de koçberî Swêd bûye. ji 6 welatên biyanî bi şeş kesan re ji xwere Komek muzîkê çêkir, bi zimanên cuda cuda stran gotin.
Herdem li himberî pirsgirêkê ciwakî hişyarîya xwe kêm nehiştîye. Sekna Hunermendî ji Hunermendî ya xwe dûr nehiştîye. Berhemên wî yê bi tirkî, bi kurdî hene. Sitrana wi ya bi navê Anam Ağladı - Canın Olayım  ji aliyê bi 100dan kesan ve hatiye xwendin. 'Hasan Tercanhîn li Swêd dijî û li ser kar û xebatên xweye.
Deşta Cûmê
Deşta Cûmê li herêma Efrînê bi cih dibe. ew di navbera Çiyayê Kurmênc û Çiyayê Lêlûn de ye û Çemê Efrîn têre diherrike.
Melsungen
Melsungen, bajarekî navçeya (Landkreis) Schwalm-Eder-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Mendan, Stewr
Mendan (wek Menda tê gotin, bi tirkî: Akyürek) gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye.
Nesrîn (albûm)
Nesrîn, albûmeke hunermend Mihemed Şêxo ye û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 9 stranên albûmê hene.
Girêdanên derva
Girêdana yt musicê
Kanîsêfîd
Kanîsêfîd gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 225 kes (40 malbat) bûn.
Narincok
Gelek cure angaşt hene. Li gorî dûgelan guherîn heye. Pîvan carinan diguherin. Ji bo hedefên sabît têne bikaranîn. Herî hindik 5-10 metreyî de tê avêtin.
Dibe ku bi rîsk be, lê serketin zêdetir dibe. Bi gelemperî piştî ku bizmik bê kişandin, di navbera 3-5 saniyeyî de teqîn pêk tê û fena sîwan belav dibe. Narîncok du cure ne.
1) Parastin 2) Êrîşkirin
Mekanîzma xebata wê;
Di fûnyeyê qora destpêkê barûta xesas heye, ew bi têla tîngstenê dişewite, piştre ew jî teqemeniya destpêkê, dibe ku ev cîva fulmînat be an jî Kurşûn Azûdûr an jî ASA be dixe dewrê, û ev jî teqemeniyên navîn ên mîna RDX, TNT, HMX, C-4 û hwd. diteqîne.
Mînak:
1 kg TNT
1000 santîgrat wize derdixe 2 Ton zext diafrîne
Çavkanî
Kategorî:
Barûd
Barûd, di sedsela 9'an de li Çînê tê vedîtin. Di ss 13'emîn de li Ewropayê tê bikaranîn. Di ss 16'an de ji hêla kîmyagerên elmanî ve Nîtroglîserîn û Dînamît tê dîtin. Barût ji Kerkûd (S), Azot (N) û Karbon (C) ê pêk tê. Bi bandora agir, basinc, tevger û girnozbûnê pir zû diteqe.
Periya deryayî ya biçûk
Peykereke navdar a Periya deryayî ya biçûk heye li Kopenhagenê (Danîmarka).
Lîsteya gundên Tebrîzê
Navên gundên Tebrîzê bi rêza alfabê:
Soulangy
Soulangy, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Wachtberg
Wachtberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Tocqueville, Eure
Tocqueville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Milêzin, Stewr
Milêzin Menda gundekî girêdayî navçeya Stewrê  a girêdayî  Mêrdînê  ye.
Brieden
Brieden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Saint-André-et-Appelles
Saint-André-et-Appelles, komuneke li departementa Girondaya herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Deepika Padukone
Deepika Padukone (jdb. 5ê rêbendana 1986an) lîstikvanek Hindî ye ku bi giranî di fîlmên Hindî de dixebite. Ew li Hindistanê yek ji lîstikvana herî payedar e, û heta niha sê Xelatên Filmfare wergirtiye. Ew di navnîşên kesayetiyên herî populer ên neteweyê de ye; kovara Time wê di sala 2018an de yek ji 100 kesên herî bibandor li cîhanê destnîşan kir û di sala 2022an de wê bi xelata TIME100 Impact xelat kir.
Komediya romantîk Cocktail (2012) di kariyera wê de xalek zivirîn nîşan da, û wê bi rolên stêrk di fîlmên cuda serkeftineke mezin bidest xist: wek di komediyên romantîk ên Yeh Jawaani Hai Deewani û Chennai Express (her du di sala 2013an de hatin berdan), komediya Happy New Year (2014), dramên serdemê yên Sanjay Leela Bhansali yên bi navê Bajirao Mastani (2015) û Padmaavat (2018), û fîlma aksyonê ya Hollywoodê XXX: Vegera Xander Cage (2017), fîlma trajîk-romantîk a Bhansali Goliyon a bi navê Ki Raasleela Ram-Leela (2013) û Piku (2015). Di fîlma Piku de wê du Xelatên Filmfare wek Lîstikvana Herî Baş bidest xist. Li dû navberek kurt, Padukone di fîlma xwe ya Pathaan (2023) derket ekranan.
Padukone damezrînerê Weqfa Live Love Laugh e, ku li Hindistanê hişyariyê dide li ser tenduristiya giyanî. Di derbarê mijarên wekî femînîzm û depresyonê de dengdar e, û di heman demê de beşdarî pêşandanên sehneyê dibe, ji rojnameyan re quncik dinivîse, xeta xwe ya cil û bergên jinan sêwirandiye, û ji bo marka û hilberan piştgirek navdar e.
Padukone bi hevjîna xwe ya lîstikvan Ranveer Singh re zewicî ye.
Tortan
Du gundên bi vî navî hene:
Satîr
Kovî bûn, nêçîrê dikirin, reks dikirin, gelek şerabê wedixwarin. Bi bandora serxweşiyê gelek radizan.
Tenê ne mirov nîmfê jî ji wan ditirsan. Bi saya şerabê li derdora Dionîsos bûn û di gelek mîtan de ji wî ra hatibûn têkildar kirin. Jixwe rêberê satîran Sîlênos jî hem mamosteyê hem jî hevalekî Dionîsos bû.
Satîrên kal re dibêjin Sîlen û peykerê wan çêtir mîna şiklê mirovan hatine çêkirin.
Saint-Laurent-de-la-Prée
Saint-Laurent-de-la-Prée, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Armalik
Armalik, an Kaşûn, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Koma guhûşk û gihanavinciyan
Koma guhûşk û gihanavinciyan an koma guhûşkan (Cornales) komeke riwekên ji çîna riwekên bi kulîlk (Magnoliopsida) e. Pirranî li nîvkada bakur cihwarbûyî ne. Riwekên wê devî, giha, lavlavk in.
Memikan, Stewr
Memikan (wek Memika tê bilêvkirin, bi tirkî: Yaylayanı ) gundekî girêdayî navçeya Stewrê a girêdayî Mêrdînê ye. Di newaleke ku di navbera çiyayan de ye ava bû ye. Rêyên gund ên ku ne asfalt in yek ji Qillitê diçe yek jî ji rêya Dêrsilav û Cewzê vediqete.
Gund ji aliyê hêzên dewletê ve hate valakirin û di sala 2004an de ji niştecihiyên re ji nû ve hate vekirin lê pirraniya gundiyan venegeriyan. Nuha ji 20-25 malan pêk dihê.
Debara gund bi xwedîkirina heywanan û bi rezvaniyê ye. Li çiyayê gund çûkên zengilok, çilferşik, Carduelis cannabina û ji kulîlkan jî gelek pirr pizîlaqa bizinan dihê dîtin.
Tuwespî
Tuwespî (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Twaspi), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Benna (gol)
Benna (gol), goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Le Torpt
Le Torpt, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Ketban
Ketban gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 300 kes (70 malbat) bûn.
Korkop
Korkop, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Qûçik
Qûçik gundekî Karaza Amedê ye. Du heb mezrayê wê hene, yek jê Hilîlî, yek jê Hezderaka ye.
Tal
Tal, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin. Navê gund bi tirkî Kovanağzı kirine. Axayê vî gundî Xale Abdurrahman e.
Erqene
Erqene gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Baqolînê
Baqolîn, gundê Baqolînê (1928: باقولين / Baquoline; 1946: Bakolin; bi romî: Koyunlu), gundekî Êlihê ye. Di navbera Êlihê û Kercewsê de ye. Li derdora wê gundên Çala, Hoska, Bahewê he ne. Gundekî çiyê ye û debara gund bi granî li ser xwedîkirina heywanan e.
Bahewê
Bahewê (1928: باهوى / Bahvi; 1946: Bahavi), gundekî Êlihê ye. Li serê çiya ye. Li derdora wê Çala û Baqolînê û Sinsê heye.
Menden, Sauerland
Menden, bajarekî navçeya (Landkreis) Märkischer Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Refî Cevat Ulunay
Di sala 1922’an de, kete "Lîsteya sedûpênciyan" de û sûrgûnî dervehî welêt hate kirin; di 1938’an de dema effû derket vegeriya. Pêşî di ‘Yeni Sabah’, piştî 1953’an jî di rojnameya Milliyet’ê de nivîskariya pêkenokan kir.
Di nivîsên xwe yên ‘Tama Gotûbêjê’ de, nasnameyeke nivîskariyê ya kevneşop nîşan dide û di van nivîsên xwe de, bi taybetî li dijî hewildanên lêkolîna ziman derdikeve.
Refî Cevat Ulunay, di 4’ê mijdarê 1968’an de li Stenbolê mir ; li gorî wesiyeta wî, li Konyayê, li hemberî Tirba Mevlana, di Goristana Sisiyan de hate veşartin.
Ulunay, bi giranî rexneyên şanoyê dinivîsand.
Yozgad
Yozgad, bi fermî Yozgat, yek ji bajar û parêzgehên Tirkiyeyê ye. Di hin qeydên osmanîyan de bo Yozgadê navê Êlîşar jî derbas dibe.
Di dema Hethît (Hîtît) de hatiye avabûn. Gorî statîstîkên 2005an hejmara niştecihên Yozgadê 75.000 e. Beriya Terteleya Filehan, gelek ermenî li vir jiyane. Hêj jî pirraniya navên cografîk ên herêmê bi zimanê ermenîkî ne. Lê hemî hatine qedexekirin û navên tirkî pêve kirine. Gelek dêrên rûxandî û wargehên dîrokî hene. 13 navçe girêdayî Yozgadê ne.
Nenjiang
Nenjiang, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Heilongjiangê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 500.000 kesî
Boranîka siyaleyê
Boranîka siyaleyê li Mêrdînê navdar e lê kurdên rojhilatê Kurdistanê û gelek deveran jî dizanin û didin ser. Li vir terîfeya variyanta Mêrdînê hatiye dayîn. Ji siyaleyê re spenax, espenax jî dibêjin.
Çêkirin
Siyaleyê pakij bişon, berdin quşxaneyê, bi hinekê xwê bikelînin. Di nava rûn de goştê kişandî biqelînin, îsota reş û xwê bavêjinê.
Siyaleyên xaşandî berdin nava goştê kişandî, bi hev re biqelînin. Mast di nava avê de biçelqînin, sîrê kutayê tevlî bikin, tevbidin. Viya berdin ser siyaleyê. Xwarin amade ye, dikare were ser destexaneyê (sifre).
Payas
Payas navê navçeyeke ku bi ser bajarê Amedê ve ye. Li Payasê pitirî 151.862 (sala 2008) rûniştvan dijîn û navçe ji 12 taxan pêk tê.
Refik Halit Karay
Refik Halit Karay romannivîs, çîroknivîs û rojnamevan bû. Di 15'ê adarê 1888’an de li Stenbolê ji dayik bû. Di 18'ê tîrmehê 1965’an de li Stenbolê miriye.