cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erdnîgariya fîzîkî
Erdnigariya fîzîkî, beşa erdnigariya gelemperî ya ku bûyerên fîzîkî û jîndarî lêkolîn dike ye. Li gor cureyên bûyeran û çêbûna cihê bûyeran beş dibe: Jeomorfolojî, qlîmatolojî hwd.
Qişlaq Mededlû
Qişlaq Mededlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Étreillers
Étreillers, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Keltern
Keltern şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Destbend
Destbend  alavek têne çêkirin ku merivên kesê nêzîkî hevûdu bibin û pêşî li tevgerê bigirin. Ew bi gelemperî ji du parçeyên hêkiye pêk tê, ku bi zincîreyek an baranê ve bi hev ve girêdayî ne. Wekî din û alloy metal, pêlîstikên plastîk ên pratîkî pir belav bûne. Paşayên metal bi gelemperî mekanîzmayeke girtinê heye ku dikare bi bişkojkek were vekirin. Li ser hin modelan, berpêş dikare bi alîkarîya pişka zivirandinê were girtin û vebû. Destbend bi gelemperî ji hêla polîs û karbidestên din ên ewlehiyê ve têne bikaranîn ku nehêleya revîna gumanbaran.
Anwar al-Hamadani
Enwer Elhemedanî (, Anwar al-Hamadani, rojbûn 2 nîsan 1974, Bexda, Iraq), pêşkêşvanê televîzyonî ye di Al-Baghdadia TV de li Iraqê. Fermana girtinê ji bo wî hate dan piştî ku yek ji mêvanên wî di pêşandana Hemedanî de rexne li Nûrî Malikî girtîn, ku weka "gendel" û "mezhebperest" Nûrî Malikî bi nav kiribû.
Jesús Castillo
Jesús Castillo (jdb. 11ê hezîranê 2001, Callao) lîstikvanekî goka pê (futbolê) ê Perûyî ye. Jesús Castillo yek ji baştirîn lîstikvanên ciwan ên futbolê li Peru hate binav kirin.
Têkiliyên Iraq û Tirkiyeyê
Têkiliyên Iraq û Tirkiyeyê hemû têkilîyên di navbera Tirkiyeyê û Iraqê de hene dihundirîne. Têkiliyên Iraqê û Tirkiyeyê piştî şerê cîhanî yê yekem di bin sîbera Brîtanya destpê kir. Piştî di navbera van hersê dewletan de Pirsa Mûsilê hatiye çareser kirin li sala 1928ê li Iraqê jî li Tirkiyeyê jî balyozxaneyan van herdu dewletan vebûn û dest bi têkiliyên dîplomatîk kirin. Lê tesîra Brîtanî heta serxwebûna Iraqê ya sala 1932ê jî dewam kir li ser Wezareta Derve ya Iraqê.
Nêrîna giştî
Piştî çareserkirina hidûdên Îran û Tirkîyeyê, pirsgirêkên hidûdî yên Îran û Iraqê jî li 4ê tîrmeha 1937ê bi taybetî pirsgirêka Şetelereb hate çareser kirin. Her wiha hindek pirsgirêkên hidûdî di navbera Îran û Efxanistanê jî de hebûn. Ev xebatên han, rê da van welatan ku piştî pirsgirêkên hidûdî, di pirsgirêkên din de jî çareser bikin. Bi taybetî Kurdistan di navbera Îran, Tirkîye û Iraqê de hatibû parçe kirin û xetera avabûna Kurdistanê di nav dilê van her sê dewletan de hebû. Ji ber vê sebebê, van hersê dewletan û efxanistanê xwestin bi hevra hevpeymaneke din destnîşan bikin. Li 8ê tîrmeha 1937ê de di navbera van hersê dewletan de Hevpeymana Neêrişkirina Hev hate destnîşan kirin. Ji ber ku ev hevpeyman li qesra Sadabadê hatîye destnîşan kirin, jê re dibêjin Peymana Seedabadê an jî Pakta Sadabadê. Ji bilî Efxanistanê, endîşeyên dewletên din ya esas pirsgirêka kurdan bû. 10 madeyên hevpeymanê hebûn û çar ji wan rasterast behsê kontrolkirina kurdan dike
Li sala 1946ê van herdu dewletan Peymana Hevkariyê ya Tirkiyeyê û Iraqê 1946 destnîşan kir.
Wisa hatibû dîyar kirin ku her pênc salan carek ev hevpeyman dê dîsa were destnîşan kirin. Lê li sala 1955ê ji ber xetera Sovyetan Hevpeymana Bexdadê hate destnîşan kirin. Ji ber vê girîngîya Hevpeymana Sadabadê ber bi kêmê ve çû. Li sala 1980ê de jî ji ber şerê Îran û Iraqê ev hevpeyman ji holê rabû.
Li sala 1958ê li Iraqê derbeya lêşkerî çêdibe û ev dibe sedema xerabûna têkiliyên Tirkiyeyê li gel Iraq û Sovyetan. Wek tê zanîn ev derbeyeke sosyalîst bû û Tirkiyeyê jî wisa difikirî ku ew ê ji aliyê sosyalîstan vê bê dorpêçkirin. Wezîrê derve yê Tirkiyeyê Fatih Rüştü Zorlu daxuyaniyeke xwe de dibêje ku li Iraqê 500 hezar tirkmen dijîn û dixwazin wan biparêze. Dijî van gotinan Kruşçev daxuyaniyekê belav dike ku eger Tirkiye liveke leşkerî bike, Sovyet jî dê bersiveke leşkerî bide Tirkiyeyê
Peymana Ewlehiyê (1983)
Li destpêka sala 1983yê Tirkiyeyê bi Iraqê Peymana Hevkarî û Ewlehiya Hidûd destnîşan kir. Piştî vê peymanê Tirkiyeyê li dijî PKKê li Başûrê Kurdistanê dest bi operasyonan kir.
28 gulana 1983yê yekem car dewleta tirk li Iraqê dest bi operasyona derveyî hidûd kir.
Li cotmeha 1984ê dewleta Iraqê rêda Tirkiyeyê ku şopa germ li dijî tevgerên kurdan bike li Başûrê Kurdistanê
Li salên 1990an Bulent Ecevit dixwast ku sinorê Iraq û Tirkiyeyê bê biguherîn. Diparastin ku sinorê Tirkiyeyê divêt 25 km yan bikeve nav axa Iraqê
Operasyonên leşkerî yên Tirkiyeyê bo Iraqê
Tirkiyeyê piştî çalakiyên PKKê gelek operasyon lidarxistin li dijî PKKê, bi giştî;
Hesp
Hesp an astor (Equus ferus caballus), binecureyekî guhandarê gihaxwer ji cureyê hespê kovî (Equus ferus), ji cinsê Equus û ji famîleya hespan an Equidae ye. Hesp ji ker mestir e, bo siwarbûn û barhilgirtin û cotajotinê têt bikaranîn. Ta ku simên wan nêşînin, tên nalkirin.
Şayes
Dirêjiyê hespê gor cureyên wî qasî 76 ta 175 cm û giraniyê wî digihîje 54 ta 998 kg.
Reftar
Hesp pir zexm û hêzdar e. Ew girseya xwe ku çi qas bi kar e jî li hêlekê mixeter ye jî. Ajalên mina ker û hespan zîtan davên, yanê simên xwe yên paş li merivan dixin. Ku hepsek zîtekê rasta berjorî zikî merivan bîne dikan merivan bikuje. Hespên çê bi rehwanî direvin. Reva rehwanî ew reva ku her du nigên pêşiyê bi hev ra davên e. Mehnê ku hespan hubiki rehwaniyê sindifê davên nigên pêşiyê. Reveka din ya hespan heye ku pê ra dibêjin liq. Liq revê hêdî ya ku hesp nigên bi hev ra navên e.
Hesp di çandeyê da
Hesp di çandeyê kurdan da ciyekî giring digire. Ji bo şuxul û karan bi kar anîn li hêlekê dema berê bûk li hespan dikirin. Wextê ku bûk diwirin jî xortan hesp xar dikirin.
Gewrgewrik, Qerekose
Gewrgewrik gundekî bi ser navçeya Qerekoseyê ve ye.
Teha Kerîmî
Teha Kerîmî (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Taha Karimi) sînemakar û derhênerekî kurd bû ku di sala 1976an de li bajarê Baneyê li rojhilatê Kurdistanê ji dayik bûye.
Kurtefîlmên Teha Kerîmî di gelek fîlmefestîvalan de hatine pêşandan, li Berlîn û Ourense (Galîsya, Spanya) û Goa (Hindistan) û Londonê û sînemakarê kurd tê de bi xelatên cuda cuda hatiye xelatkirin.
Derhêner Teha Kerîmî di 29ê gulana 2013an de bi sedema rûdaneke hatûçûnê (trafîkê) li bajarê Silêmaniyê jiyana xwe ji dest da û termê wî li goristana Silêmaniyê hate veşartin.
Di Duyem Fîlmefestîvala Dihokê ya Navdewletî ya îsal (9-16 çiriya pêşîn a 2013an) de du fîlmên sînemakarê wexerkirî dê bi awayekî taybet bên pêşandan: Çiyayên Spî (White Mountain) û Hezar û yek sêv (1001 Apples).
Esparron, Hautes-Alpes
Esparron, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Blåsjø
Blåsjø, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Bilindahiya golê ji asta deryayê 1.055 mêtre ye.
Hirz-Maulsbach
Hirz-Maulsbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qaî Berd, Bane
Qaî Berd gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Kieselbronn
Kieselbronn şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Fistiqa axê
Fistiqên axê (navê zanistî yê latînî: Arachis hypagaea) riwekeke ji famîleya baqilan e.
Welat û dîrok
Tê bawerkirin ku fistiqên axê cara pêşîn li welatê Perûyê hatine çandin. Li gorî agahiyan fistiqên axê berî niha bi 7,600 salan hatine çandin. Bi rêya kaşifan ji Afrîkaya Başûr ber bi Ewropa, Asya û Afrîka ve hatiye, anîn. Îroj li gelek welatên cîhanê çandina fistiqên axê tê kirin.
Fethî
Fethî helbestvaneke kurd e. Navê wî yê rastî Ebdulfettah û paşnavê wî jî Yazici ye. Li derdora xwe û li herema ku lê dijiya bi navên Mela Ebdulfettahê Hazroyî û Hecî Seyda dihat naskirin. M. Cevat Ergîn di nivîsa xwe ya ku di derheqê wî de nivîsandiye de sedema van unvanên wî wiha îzah dike: “Ebdulfettah Yaziciyê ku wek Seyda Hacî tê naskirin piştî ku perwerdehiya xwe ya medresê xelas kir re dest bi dayîna dersê kir ku ji ber vê yekê unvana “Seyda” ya ku li heremê ji bo alimên mezin tê bikaranîn, ji ber ku di emreke piçûk de çû hecê jêre “Hecî Seyda” û ji ber ku birayê wî bi navê Evdirrehman Yazici ji Begên Hazro re katiptiyê dikir paşnavê ‘Yazici’yê wergirt.” Mela Ebdulfettahê Hazroyî di temamê helbestên xwe yên ku bi Kurdî, Erebî û Farisî nivîsandiye de mexlasa FETHÎ bikar aniye Wek mînak: Bes e Fethî ji heddê xwe meçe der Te‘alellah ji vê nezma delal e Seyda Ebdulfettahê Hezroyî weke ku ji navê wî jî diyar e eslê xwe ji Hezroya Diyarbekirê ye. Seyda hêj dema ku biçûk bû dest bi tehsîla ilmê dike. Di derbarê dîrok û cihê salbûna Seyda Ebdulfettahê Hazroyî de Mehmet Yalar wiha neqil dike: “Seyda Yazici di h. 1310/ m. 1892an de li Taxa Camiya Hazroya ku di wextê xwe de girêdayê Farqînê bû hat dinyayê. 2 jê qîz 2 jê lawik tevde çar xweşik û birayên wî hene û ew bi xwe di nav malbatê de zarokê herî mezin e. Seyda weke kevneşopiya heremê hêj 10-12 saliya xwe de dest bi tahsîlkirina ilmê dike.”6 Seyda piştî ku 12 salan telebetî û 52 salan jî muderrîsî dikî re di Sibata sala m.1975an de li Hazroyê wefat dike. Mela Ebdulfettahê Hazroyî hêj di xortaniya xwe de digel xalê xwe Ebdullah Düşünücü, rêya hecê girtiye û bi sed zehmetiyê vê rêwîtiya xwe ya hecê qedandiye. Di derheqê vê yekê dîsa Ergîn wiha radigihîne: “ Di sala 1908an de dema ku 16 salî bû digel xalê xwe yê bi navê Ebdullah çûye hecê. Di ya rastiyê de Seyda niyet kiribû digel xalê xwe ji Hazrro heta Diyarbekir pê re were, lê îhtîmal e ji ber ku negihaştina kafîleya hecê û ji ber şertên nebaş ên wê heyamê, xalê wî jê xwastiye ku heta rêwitiya hecîbûnê xilas bibe pê re be û bi vê wesîlê Seyda Hazroyî çûye hecê û ji ber vê yekê jî bi navê Hecî jî hatiye binavkirin. Seyda Ebdulfettah Hazroyî du caran zewiciye. Pêşî bi qîza xalê xwe Ebdullah Düşünücü re zewiciye, lê qet zarokên wî çênebûne. Piştî ku xanima wî di sala 1944an de wefat kir re bi qîza Şêx Muhammed Selîmê Hezaniyê (qs) ku întîsabî wî kiribû re zewicî û heta dawiya emrê xwe pê re zewicî ma. Encax ji vê zewaca wî ya duyemîn jî qet zarokên wî çênebûn
Erdnîgariya herêmî
Lêkolînên vê beşa erdnigarîyê, li herêmeke sînorkirî ye. Lêkolînên erdnigariya gelemperî li ser tevaya dinyayê ye, lê lêkolînên erdnigariya herêmî tenê herêmekê dide ber xwe. Ev herêm dibe parzemînek, welatek, herêmeke welatekî, navçe an gundek be. Lêkolîn, dibe bi gelemperî be û dibe ku di hin babetên erdnigariyê de be jî. Wek mînak; erdnigariya fîzîkî ya Kurdîstanê, sirûşta Botan. Di van mînakan de tên dîtin ku him cih ne tevaya dinyayê ye û him jî babet ne hemû babetên erdnigariyê ne. Hilbijartina cih, babet û metodan li gor nivîskar, lêkolîner û welatan tên guherîn.
Fethî
Berhemên Wî yên bi Kurdî
Tev de ji 5 helbestan pêk tê ku ew helbest ev in: a-Divêtin Ger Bi Qencî Bî Muweśśef: 60 malik b- Munebbeh Be Ey ‘Arifê Bû El-Kemal: 36 malik c- Di Tewĥîda Xweda da ‘Ebdê Kemter:63 malik d- Ela Ger Ŧelebkarî Ez Qa’il im:12 malik e- Hezar ĥemd û ŝena û xweş meqale (tecwîd): 26 malik
Berhemên Erebî
1. Qesîdeya Tayî (Mulimmatul-ahzan) 2. Qesîdeya Alfabetîk 3. Hediyyetu 's- Sibyan 4. Tehyîcul-Qulûb 5. Lexez û nîşankirina dîrokê 6. Manzûmeyên di Derheqê Nahîv, Sarf û Qira’atê de
Virginia Wetherell
Virginia Wetherell (jdb. 9ê gulana 1943 li Farnham, Surrey, Înglistan) lîstikvaneke îngilîz e ku herî baş bi rolên xwe di fîlmên tirsnak ên kompaniya Hammer de wekî Dr. Jekyll and Sister Hyde (1971) û Demons of the Mind (1972) tê nasîn.Fîlmên wê yên din jî ev in The Big Switch (1968), Curse of the Crimson Altar (1968), The Other People (1968), Man of Violence (1969), A Clockwork Orange (1971), Disciple of Death (1972) û fîlma televîzyonê Dracula (1974). Di televizyonê de, ew di The Troubleshooters de wekî Julie Serres endamek birêkûpêk bû, û Dyoni di rêzefîlma Doctor Who The Daleks de Dyoni lîst.
Étrépilly, Aisne
Étrépilly, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Virginia Wetherell
Jiyana wê
Virginia Wetherell di 9ê gulana 1943 de li Farnham, Surrey, Îngilîstan, Keyaniya Yekbûyî jidayik bû. Piştî qedandina dibistanê li bajarê xwe, Wetherell li Londonê beşdarî dibistana lîstikvaniyê bû.Wetherell ji sala 1973an heya mirina wî ji şêrpenceyê di sala 1991an de bi lîstikvan Ralph Bates re zewicî bû. Ji vê zewacê keça wan Daisy (jdb. 1974) û her wiha kurê wan William (* 1977) tê ku ew jî wekî lîstikvan dixebitin.
Maferan
Maferan gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 339 kes (60 malbat) bûn.
Selkirk
Selkirk, bajarekî herêma Manitobaya Kanadayê yê.
Schaafheim
Schaafheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Qişlaq Keranlû
Qişlaq Keranlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Guneh
Guneh di tevnax anko konteksteka dînî da, binpêkirin an pêşêlkirina qanûneka xwedayî ye. Wer weha, guneh dikare her hizir an kiryarek be ko havilî û peywendiya dilxwaz û îdeal di navbera Xûdê û kitekesî da xerab bike an wekî varrêbûneka ji jiyana îdeala mirovan be. Her weha, guneh dikare wekî binpêkirina binemayên exlaqî jî bihêt dîtin.
Koka peyvê
Peyva "guneh" an gunahê di zimanê kurdî da ji peyva zimanê pehlevî "winah/winas"ê hatîye. Ew di zimanê farisî da bûye "gunah". Lê forma "winas"-a wê jî di kurdîyê da maye û bûye "binas", ko ev form di zimanê farisî da nemaye. Her çend e ko mehnaya binas û gunehê êdî ne yek e. Guneh di tevnaxeka dînî/exlaqî da dihêt bikarînan û binas di tevnaxeka civakî/mentiqî/zanistî da. Ji bo mînakê kurd dibêjin, "Binasên te bûn ez dereng mam".
Le Clapier
Le Clapier, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Konstantin Simonov
Helbesta wî ya ku hestên leşkerekî dihêne ziman "Li bendî min bimîne" gelek navdar e.
Botnsvatnet
Botnsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Rûbara golê 5,61 km² ye û 1.020 mêtre ji asta deryayê bilind e.
Peymangeha Federal a Teknolojiyê ya Minas Geraisê
Peymangeha Federal a Teknolojiyê ya Minas Geraisê (bi portûgalî: Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais) yek ji zanîngehên dewletê ya Belo Horizonteya Brezîlê ye.
Zanîngeh di sala 1910an de hat damezirandin.
Gewrgewrik, Zêdka
Gewrgewrik gundeki li ser navçeya Zêtka ve ye. Gund li ser rêya gundê Qopizê ye.
Espinasses
Espinasses, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Ekrem Kîro
Ekrem Kîro derhênerekî kurd e.
Ekrem Kîro di sala 1973'an de li bajarê Efrînê li başûr rojavayê Kurdistanê ji dayik bûye. Wî Zanîngeha Hunerên Ciwan li Beyrûtê leystikvanî û herweha derhêneriya film û şanoyan xwendiye. Ew ji sala 2002'an ve li Elmanyayê dijî, ku xwe berdewam mijûlî derhêneriya filman û şanoya bêdeng dike.
Königsbach-Stein
Königsbach-Stein şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Xurremabad (navçe)
Gel
Bi dûçûna serjimariya sala 2006ê 487.167 bûn ku seda 27,7 ji şaristanê Luristanê ye. Bi vê esasê ev bajar di şaristanê Luristanê de bajarê mezintirîn û pirkestirîn e. 354.855 kesên ji vê navçeyê li çar bajaran; li Xurremabad, Sepîddeşt, Beyranşehr û Zaxe dijîn. 132.034 kes jî li menteqeyên gundan dijîn. Jimara malbatên vî bajarî 128.680 lib in. Ev şaristan bîst û çaremîn şaristanê pirmirov e li dewleta Îranê.
Amûra kevirî
Amûreke kevirî, di maneya xwe ya herî fireh de her amûra ku qismî an jî tevahî ji kevir hatiye çêkirin e. Her çend civak û çandên girêdayî amûrên kevirî îro jî hebin, amûrên kevirî bi çandên pêşdîrokî (bi taybetî yên serdema kevirî) ên ku êdî tunebûne re têkildar in. Arkeolog bi gelemperî civakên pêşdîrokî yên wisa dikolin û lêkolîna amûrên kevirî wekî analîza lîtîk bi nav dikin. Etnoarkeolojî ji bo bêtir fêhmkirina bandorên çandî yên bikaranîn û çêkirina amûrên kevirî, bûye qada lêkolînekê ya hêja.
Qişlaq Êşiqelî
Qişlaq Êşiqelî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Étreux
Étreux, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Lohkirchen
Lohkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qerebilax, Bane
Qerebilax gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku bi ser bajarê Baneyê ve ye.
1648
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Steiermark
Parêzgeha Steiermark an ji Stîrya (wekî Stayermark bixwîne), (Almanî; Bundesland Steiermark, Zaraveyî awistirî bundeslaund Steiamoak) navçe û welatê federal ê Awistriyayê ye. Paytexta wê Graz e. Avusturya bi Slovenya û dewletên federal ên Carinthia, Salzburg, Avusturya Jorîn, Avusturya Jêrîn û Burgenland re sînordar e. Paytext Graz e. Styrîa bi qasî 1.2 mîlyon niştecî ye
Tarîxa Japonê
Tarîxa Japonê, welatê Japonê û têkiliya wê ya bi dinyayê re digire nav xwe. Ew bi dewrên xwe yên îzolasyonî, nîv-vekirî û berfirehkirinî hatiye wesifandin.
Steiermark
Erdnîgarî
Dewleta çiyayî ya Styria li dora çiyayê Niedere Tauern, ku xetek dabeşkirina avê ya girîng pêk tîne. Styria Jorîn ji Alpên Limestone li bakur heya rêza rojhilatê Alpên Navîn dirêj dibe û geliyên çemên Mur, Mürz, Salza û Enns Jorîn dihewîne. Styria Jêrîn beşa navendî ya Geliyê Mur û Cor Alpên ku ji 2,000 m li rojava zêdetir in, Alps Pack û li rojhilat jî herêma gir vedihewîne.
Tarîxa Japonê
Bicihbûna însanên pêşîn yê li komgirava Japonê digihîje heta zemanên pêştarîxî. Dewra Jomonê, navê xwe ji dîzik û xilikên "bi girêkê nîşankirî" girtiye. Di hezarsala yekem yê Beriya Mîladê de piştî dewra Jomonê, Dewra Yayoiyê tê ku di vê dewrê de teknolojiyên nû ji parzemîna Asyayê hatiye anîn. Di vê dewrê de, belgeya pêşîn yê ku ji Japonê behs dike kitêba bi navê Hanshu (bi çînî 漢書, Kitêba Tarîxa Hanê) ye ku ev kitêb di sedsala pêşîn yê Piştî Mîladê di zemanên Xanedaniya Hanê de hatiye nivîsîn.
Di navbera sedsala çarem û sedsala nehem de, gelek mîrîtî û qraliyetên Japonê hêdî-hêdî di bin hikûmetek merkezî yê ku ji aliyê Împerator ve tê kontrolkirin de hatine yekkirin. Hakimiyeta vê xanedaniya împeratoriyê ya li Japonê hê jî berdewam e. Di sala 794an de, li Heian-kyō (di îro de bajara Kyoto) paytexta nû ya împeratoriyê hatiye înşakirin, ev paytexta nû wekî nîşana destpêka dewra Heianê bû ku ev dewr heta sala 1185an dewam kir. Dewra Heianê di çanda japonî yê klasîk de wekî serdema zêrîn tê qebûlkirin. Heyata dînî yê japonan ji vê demê û pê ve ji tevliheviya baweriyên Şîntoya xwecihî û Budîzmê pêk dihat.
Steiermark
Dîrok
Navçeya ku ji Paleolîtîk ve mirov lê dijîn û ji Serdema Bronz ve hatiye kankirin, yekem beşek ji padîşahiya Keltî bi navê Noricum bû. c. BZ Di sala 15 berî zayînê de ew bi Imparatoriya Romayî ve hate girêdan, di navbera parêzgehên Romayî yên Noricum û Pannonia de hat dabeşkirin. Li pey wê Avar û Slav (Sloven) eşîrên Alman ku di sedsala 5. de êrîşî herêmê kirin. Di bin serweriya Baverya de di sedsala 8. de, herêm bû yek ji herêmên sînor ên Împaratoriya Frank. Di 1180 de, di bin navê Duchy of Styria, Duke IV. Di dema Ottokar de, piştî ku bi tevahî serbixwe bû, ji hêla Babenbergan ve hate bidest xistin (1192). Dema ku ev xanedan di sala 1246-an de mir, dûkok bû Bohemian II. Otakar ji hêla Premysl ve hate girtin û piştî ku Rudolf I Premyslids têk bir (1278) beşdarî axa Habsburgan bû. Ew di 1282 de bû axa padîşah. Dukatê Styria gelek caran ji çekên piçûk ên malbatê re hate xelat kirin. Kolonîzasyona Almanan Slovenî kir hindikahiyek ne girîng. Di sedsala 12-an de bi saya kanên hesin welat bi pêş ket. Piştî sala 1480'î ji aliyê Osmaniyan ve hat hilweşandin, Styria jî ket bin bandora krîza reform; piraniya Protestan azadiya olî bi dest xistin (Aşitiya Graz, 1572), lê duk Karl (1564-1590) gazî Jezuit û kurê wî Ferdinand (paşê Ferdinand II) Katolîk Wî zor kir. vegerek li hebûnê. Piştî ku Duke Ferdinand ket şûna Mathias (1619), Styria, ku çarenûsa Avusturya parve kir. Bi Peymana Saint-Germain piştî Şerê Cîhanî yê Duyem, beşên Slovenî (Styria Jêrîn; 6,010 km² di nav de Marburg (Maribor), Cilli (Celje) û Pettau (Ptuj) li başûr) beşek. ) ji wê birin Yûgoslavya (paşê Slovenya). Piştî ragihandina komarê di sala 1918an de bû dewlet.
Tarîxa Japonê
Di sedsalên peyî de, qeweta împaratorî û dadgeha împeratorî hêdî hêdî kêm bû, ku pêşî derbasî komên mezin ên arîstokratên sivîl (mîrektî) - ya herî girîng Fujiwara - û piştre jî derbasî qebîleyên leşkerî û artêşên wan ên samurayî re bûn. Hoza Mînamotoyê li bin serdariya Minamoto no Yorimotoyê bi serkeftinê derket ji Herba Genpeiyê ya 1180–85an, hoza eskerî ya reqîb Tairayê mexlûb kirin. Piştî ku Yorimoto bû hakim, paytextê li Kamukurayê ava kir û inwana shōgun bi dest xist. Di salên 1974an û 1281an de şoguniya (shogunate) Kamakurayê li hemberî du êrîşên moxolan xwe ragirtibû, lêbelê di sala 1333an de ji aliyê heqwazeke reqîb ve hate jêxistin, di dewra Muromachiyê de. Di dewra Muromachiyê de mîrên herêmî yên xweyî-artêş yên wek daimyōs têne binavkirin, qewetên xwe zêde kirin, li hemberî shōgunê. Axirî, welatê Japonê derbasî dewra herba sivîl bû. Di seranserê taliya sedsala şazdehem de, welatê Japonê cardin hate yekkirin di bin serdariya mezinê wan daimyō Oda Nobunaga û peyrewê wî Toyotomi Hideyoshi de. Piştî mirina Hideyoshiyê di 1598an de, Tokugawa leyasu hate serê û ji aliyê Keyakser ve wek shōgun hate tayînkirin. Şoguniya Tokugawayê ku ji Edoyê (Tokyoya modern) dihate îdarekirin, pêşengiya dewreke mirefeh û aram kir ku wek dewra Edoyê (1600-1868) tê zanîn. Şoguniya Tokugawayê sîstemeke sinifê yê dijwar ferz kir li ser civaka japonan û temamiya îrtîbatên li gel dinyaya derveyî qut kir. Di bin îdareya Keyakser Kōkaku û Şahbanûya teqawid Go-Sakuramachi de, di dawiya sedsala 18em û di serê sedsala 19em de, şogunî dest bi windakirina qewetên yên berê kir.
Steiermark
Dîrok
Di dema yekbûna bi Almanyayê re (Anschluss) (1938-45) bû yek ji yekîneyên îdarî yên bi navê Reichsgau. Di sala 1945 de statuya dewletê ji nû ve bi dest xist.
Çand
Alman piraniya nifûsa eyaletê pêk tînin. Piraniya mirovan Katolîk ne. Li herêmên çiyayî çand, stran û dîlanên kevnar ên gelêrî hê jî hene; Cilê kevneşopî yê gewr-kesk Styrian bûye cilê neteweyî yê Avusturya. Bajarên mezin bi navenda parêzgehê Graz heta Leoben, Kapfenberg, Bruck, Eisenerz, Knittelfeld, Köflach, Mürzzuschlag û Fohnsdorf.
Aborî
Aboriya dewletê ji mêj ve li ser Madenê bû. Erzberg (Çiyayê Ore) li nêzî Eisenerzê, ku pirraniya hesin Avusturya dabîn dike, ji dema Keltî ve li herêmê tê derxistin. Linît li Fohnsdorf û Köflach, magnezît li Shale Alps, grafît, talc, gypsum û xwê li deverên din ên eyaletê tê derxistin.
Enerjiya ku ji bo saziyên pîşesaziyê hewce dike ji hêla santralên termîk û santralên hîdroelektrîkê yên li ser Mur û çemên din ve tê peyda kirin. Pîşesaziyên giran li Geliyê Mur li jêr Fohnsdorf û li Geliyê Murz kom dibin. Pîşesaziya Metalurjî, makîne, dar, kaxiz û kaxiz di aboriya dewletê de cihekî girîng digire. Dewlet her wiha madeyên kîmyewî, tekstîl, çerm û madeyên xwarinê jî çêdike.
Li çiyan navendên betlaneyê hene ku di warê tûrîzmê de xwedî girîngiyeke mezin in.
Siyaset
Her çend Styria ji sala 1945-an vir ve ji mêj ve keleha meyla Demokratên Xiristiyan Partiya Gel a Awûstûryayê (ÖVP) ye, lê paytexta parêzgehê Graz di heman demê de keleha Partiya Komunîst a Avusturyayê (KPÖ) ye. Partiya Sosyal-Demokrat a Awûstûryayê (SPÖ), ku di hilbijartinên meclîsa parêzgehan de di sala 2005 de bi ser ketibû, dawî li desthilatdariya ÖVP ya 60 salî li parêzgehê anî.
Kurdên Steiermarkê
Kurdên li Stewrê ji salên 1970yî vir ve hindikahiyeke etnîkî li wî welatî ava kirine, ku li gor texmînan ji 6.000 heta 25.000 diguhere. Kurdên li wir bi piranî ji Tirkiye û Sûriye, di nav civakên piçûk de jî ji Iraq, Îran û Lubnan û Rûsya tên.
Mönsheim
Mönsheim şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Makûkendî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 708 kes (178 malbat) bûn.
Évergnicourt
Évergnicourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Horhausen, Altenkirchen
Horhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Colombiès
Colombiès, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Neuhausen (Enz)
Neuhausen (Enz) şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Lodève
Lodève, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Étoile-Saint-Cyrice
Étoile-Saint-Cyrice, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Qişlaq Daxlû
Qişlaq Daxlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şiyar Kobanî
Şiyar Ebdî yan Şiyar Kobanî derhênerekî kurd e.
Şiyar li bajarê Kobaniyê li başûr rojavayê Kurdistanê ji dayik bûye û ji sala 2005'a ve li Elmanyayê dijî. Ji sala 2006'a ve ew li Dortmundê derhêneriya filman dixwîne.
Şêran
Şêran, bajarokekî Kobaniyê ye.
Merîdyen
Hevêrkeya ekwatorê bi 360 dereceya tê xet kirin. Di her dereceyekê re xêzikeke ku ji cemserekê digihêje cemsera din tê kişandin. Ji van xêzikên ku her du cemseran pev girêdidin re merîdyen an hêlîlar tê gotin. Hemû merîdyen li cemseran digihêjin ser hev, hevdu dibirin. Paralel hevêrke, lê merîdyen nîvhevêrke ye. Ji ber vê yekê hejmara merîdyenan du qatî paralelan, 360 in.
Merîdyena destpêkê (sifir-0), di ser dîdegaha Greenwich'ê (London) re derbas dibe. Ev, ne hilbijartineke xwezayî ye. Berî vê hilbajirtinê, her welatekî merîdyena ku di payîtextê wê re derbas dibe wek merîdyena destpêkê dipejirand. Ev rewş, jibo seeta navnetewî dibû sedemê tevliheviyê. Jibo vê tevliheviyê ji holê rakin, komcivîneke navnetewî hate sazkirin. Di vê komcivînê de sazûmana paralel û merîdyenan ya ku pisporên îngîlîz amade kiribûn hate hilbijartin. Di sazûmana ku wan amade kiribûn merîdyena destpêkê di Londonê re derbas dibû. Ji merîdyena destpêkê ber bi rojava 180 û ber bi rojhilat 180 merîdyen hene. Ji yên li rojava re merîdyenên rojava û ji yên li rojhilat re merîdyenên rojhilat tê gotin. Merîdyena 180 dereceyî li hemberî merîdyena sifirê ye, her du nîvhevêrke bi hev re hevêrkeyekê çêdikin û ev hevêrke dinyayê wek nîvkada rojava û rojhilat bir dike.
Şêran
Dîrok
Şêran bi gelek navan dihatiye nasîn:
Gundên girêdayî
• 2
Peymangeha Federal a Teknolojiyê ya Celso Suckow da Fonseca
Peymangeha Federal a Teknolojiyê ya Celso Suckow da Fonseca (bi portûgalî: Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca) zanîngeheke ji zanîngehên dewletê yên Rio de Janeiroya Brezîlê ye.
Di sala 1917an de hat damezirandin.
Turgut Uyar
Turgut Uyar ( 4 Tebax 1927, Ankara - 22 Aغustos 1985, İstanbul), Helbestvanekî Tirk e.
Di helbesta Tirkiyeyê de nexasim di nav lebata Nûyê Duwem de ciyekî grîng digre.
Qulîawa, Bane
Qulîawa gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Karêberg
Amadekirin
Karêbergê binermijînin. Nîskê hêşîn tê xin nav. Pîvazê biqelînin bixin nav û 10 xulekê bikelînin.
Sala tîrêjê
Sala tîrêjê an sala roniyê an jî saletîrêj (bi soranî: sallî tîşkî) pîvaneke astronomiyê ye, jibo pîvana dûrbûna cismên asûmanê ji dinyayê tê bikaranîn. Leza tîrêjê di saniyê de 300.000 km tê pejirandin. Li gor vêya dûrbûna rojê ya ji dinyayê 8 deqîqe û 16 saniyeyên tîrêjê ye. Dûrbûna Stêra Cemserê ya ji dinyayê, 40 salên tîrêjê ye.
Saletîrêj = 365*24*60*60*300.000 km.
Gazi Köroğlu
Gazi Köroğlu derhênerekî kurd e.
Gazi Köroğlu di sala 1975'a de li Meletîyê ji dayik bûye. Wî zanista civakî xwendiye û ev 15 salen wî ne ku leystikvanê şanoyê ye û du kurtefîlm kişandine.
Jeomorfolojî
Babeta beşê jeomorfolojî yê erdnîgariyê, bûyerên li kada kevirîn (lîtosfer) e. Bûyerên hundir û derve ev in: Zelzele, volqan, bûyerên tektonîk, çem, cemed, ba, maşîna pêlan û hwd.
Combret
Combret, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Eygliers
Eygliers, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Model (koma muzîkê)
Model an jî Koma Model komeke muzîka rocka alternatîv, rock û pop rock e. Di sala 2005an de bi navê A due Carmen hate avakirin û di sala 2008an de bi navê Model hate guherandin.
Dîrok
Di sala 2005'an de Okan Işık (Gîtarjen), Aşkın Çolak (Perkûsyona-Def) û Can Temiz (Bas-Def) bi navê A due Carmen hate avakirin. Kom di sala 2007an de bi tevlîbuna Vokalîst Fatma Turgut û Gîtarjen Serkan Gürüzümcü re dewan kir. Bi piştgirîya GNL Entertainment albûma xwe ya nû Perili Sirk di sala 2009an de ber bi piyase re rêvebir. Model bi xebatên xwe yên Albûm û Sahnê re û bi derxistina Stranên Single re encamê gellek Fîrmên Şîrketên Muzîkê bu.
Xelat
2007
2011
2012
Xebatkarên Komê
Okan Işık Okan Işık (jdb. 1986 Îzmîr), Gîtarjen ê Koma Model. Jidayikbûn 9 adar 1986 li Îzmîrê, di sala 2003an de destûryar ê 60. Yıl Anadolu Lisesi. Bi alîkarîya birayê xwe yê mezin perwerdeya Gîtar girt. Du re bi destûryarê xwe yê Makina Mühendisliği de tevlîbuna Koma Model bu û çu Stenbolê bi cîh bu.
Can Temiz
Can Temiz (jdb. 1987 Îzmîr, Bas Gîtarjen ê Koma Model. Di sala 1987'an de li Îzmîrê hate Cîhanê. Li Îzmîrê bi Xuşka xwe re di çu Dibistanê. Bi Alîkarîya Xuşka xwe di Dibistana xwe de perwerdeya Gîtar girt. 13 salî de bi Gîtar destpê kir. Di sala 2004an de destûryar ê Biyokimya Bölümü bu. 2009'an de tevlî Koma Model bu û çû Stenbolê bi cîh bu.
Hîn Roj bi Komê re dixebite.
Neulingen
Neulingen şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Faverolles, Aisne
Faverolles, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Herdecke
Herdecke, bajarekî navçeya (Landkreis) Ennepe-Ruhr-Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Qişlaq Hesenkengerlû
Qişlaq Hesenkengerlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mobarekava
Mobarekava gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 543 kes (105 malbat) bûn.
1847
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesên ku di vê salê de ji dayîk bû ne.)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Oer-Erkenschwick
Oer-Erkenschwick, bajarekî navçeya (Landkreis) Recklinghausenê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Fayet, Aisne
Fayet, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Loupian
Loupian, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Golgulî
Golgulî ev kesên ji Gola Gulê ne golgulî dibêjin. Gund piştî derba leşkerî, ji ber ku gund parêstî qebûl nekirin, piraniyan wan rewiyan hatin Amedê (Diyarbekir) û gelek ji wan li bajarên metropolên tirkan bicih bûne. Gund bê xwedî maye, çend salên dawî hinek ji golgulî vegeriyan gundê xwe, lê piraniyan wan li dervayê gundê xwe jiyan dikin.
İlhan Berk
İlhan Berk ( 18 Sermawez 1918, Manîsa - 28 Tebax 2008, Bodrûm).Helbestvanekî Tirk e.Di nav herka Nûyê Duwem de cî digre.
Ji Helbesta Berk
SÊWAN
Delala min,va Rezber
û va ruyê te ku hêdî hêdî fîtikan dide
dem ku bêdawî ye
wek helbestên neqediyayî ye
û hinek çeman e
Ma ne ji ber vê ye di evîna me de
kesrek êvarî he ye tim
Îlhan Berk
Wergêr: Dûrzan Cîrano
Qwrîçay, Bane
Qwrîçay gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Niefern-Öschelbronn
Niefern-Öschelbronn şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ingelbach
Ingelbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Wanê
Wanê an jî Wahnê, gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye. Navê xwe yê tirkî Sırataşlar e.
Şkeftên gundê Wanê: Bûk û Zava
Nêzî neh qatên şkefta Bûk û Zava hene û bilindbûna xwe diguhêje 40 metran. Ji hêla mimarî de Bûk û Zava xwediyê taybetiyeke ecêb e: hemî neh qat ji aliyê korîdorên teng bi hev re girêdayî ne. Korîdorên di nav qatan bi gelemperî tîkane hatine cêkirin û meriv ji bo ku biguhêje qatên bilind wan korîdorên tîkane hildikeve.
Dû têketinên Bûk û Zava hene: ya mezin du qatî ye û heman li ber kenara behra Ferêt disekine. Ya dûwemîn ji ya din ilindtir radiweste: Ev têketin ewqas taybet e ku li erdê, di kevirê kilsînî de merdêwanek hatiye cêkirin û ev merdêwan li ber têketina dûwemîn diqede. Dirêjbûna merdêwana kevirî qasî 15-20 metran e û ji nêzî 30 gihanekan pek tê. Derveya Bûk û Zava xwariyeke bi rengê qehweyî tê dîtin. Ev derên ku qehweyî xuya dikin dibe ku ji aliyê însanan ve hatine bandor kirin. Bi rêya oksîdasyonê ev deran rengên xwe wergerandine qehweyî.
Tirbên dîrokî
Xuyabûna her tirb cûda ye û werganî xuya dike ku her tirb bêhempa ye. Li gundê Wanê bi dehan tirbên werganî hene û bi gelemperî merdêwan wan hene. Ew merdêwan dicin jêr û meriv dibin têketina tirbê. Gelek têketinên tirban bi dekorasyonên cûr bi cûr hatine xemilandin. Terzê têketinan bile taybet in û wek qentirme xuya dikin.
Hundurê tirban ji cend odeyên bicûk pêk tên. Dema ku meriv dikeve hundir, li her hêla rastê, cepê û li hemberî dêrî yek ode hene.
Tê gotin ku ew tirb berê wek ên malbatan hatine bikaranîn, lê kes nizane ew tirb kîcax hatine avakirin. Li gorî lêkolîneran ew tirb diguhêjin heta dema berî jidayikbûna Îsa.
Bi taybetî gundê Wanê ji boy tirbên xwe yên dîrokî nas e.
Zanîngeha Federal a Bahiayê
Zanîngeha Federal a Bahiayê (bi portûgalî: Universidade Federal da Bahia) zanîngeha dewletê ya Salvadora Brezîlê ye. Zanîngeh di sala 1946an de hat damezirandin.
La Fare-en-Champsaur
La Fare-en-Champsaur, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Compeyre
Compeyre, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Steinbach
Steinbach, bajarekî herêma Manitobaya Kanadayê yê.
Medreseya Axtepeyê
Medreseya Axtepeyê di çarîka pêşîn ya sedsala 19an de, ji aliyê Şêx Hesenê Nûranî ve (1786 -1866) li gundê Axtepeyê hatiye avakirin.
1882
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Metroya Edeneyê
Metroya Edeneyê an jî Rêbiniya Edeneyê, metroyeke bi 13 westgeh e ku di 2010an de li Edeneyê hatiye vekirin. Tenê xetek heye û ji Kurttepeyê (bakurê bajarê) destpê dike û di navenda bajêrê re derbas dibe digihîje Çema Seyhanê û piştî çend westgeha diqede. Dirêjahiya wê 13,5 km ye.
1882
Jidayikbûn
(Kesên ku di vê salê de ji dayîk bû ne.)
Metroya Edeneyê
Ev metro bi eslê xwe di sala 1988an de hat projekirin lê heta 1996an avakirina wê destpê ne kir. Ji 1996an heta 2000an înşaeta wê berdewam kir lê di 2000î de ji sedema kêmasiya diravdanî înşaet hat sekinandin. 2006an de dîsa dest bi înşaetê kirin û di 2009an de nîviyê metroyê qediya û hat vekirin lê piştî hilbijartinên şaredariyan dîsa hat girtin. Gulan 2010an de dîsa jî hate vekirin û hê jî didome.
1882
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Metroya Edeneyê
Westgehên metroyê yên ku qediyane û tên
{| class="wikitable" ! Westgeh !! Cûre!! Pêwendî
Serê Kanî
Çend cihên bi vî navî hene:
Ferhenga Erdnigariyê
Ferhenga Erdnigariyê, ji hêla Konseya Ewropa di sala 1967'an de hatiye weşandin. Ev çapa yekem, ji 3 hezar bêje û biwêjan pêk hatibû û bi şeş zimanên ewropî hatibû weşandin. Di vê çapê de bêje wek listê bê wateyên wan hatibûn weşandin. Çapa Tirkî ji hêla Sami Öngör bi wateyên bêjeyan hatiye nivîsîn û di sala 1975'an de Wezareta Perwerdeyê ya Netewî weşandiye. Sami Öngör, zimanê holendî bi kar naniye.
Di wergera kurdî de, wergêr ev çapa tirkî wek çavkanî bi kar anî, lê zimanên îtalî û spanî nenivîsandin, tenê tirkî, fransî, almanî û îngilîzî nivîsandin.
Melhey Serû
Melhey Serû, Melḧey Serû, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
La Fère
La Fère, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Weiterstadt
Weiterstadt bajarokekî navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Ölbronn-Dürrn
Ölbronn-Dürrn şaredariyeke navçeya Enzê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Melhamed
Melhamed, gundekî bi ser navçeya Xursina Erzîromê ye. Hemû gelê wê kurd e. Gel pir bi girêdayî ol û adete ye.
Wilhelm Wundt
Wilhelm Maximilian Wundt (jdb.  li Neckarau — m., Leipzig)  wekî avaker û bavê psîkolojiyê tê zanîn. Wî îspat kiriye ku xebatên ceribandinê li ser psîkologiya mirov dikarê were kirin.
Di navbera salên 1803-1890an de li Zanîngeha Heidelbergê û Tübingenê perwerdeya xwe diqedîne. Di 1874an de dibe profesor li zanîngeha Zürichê û Leipzigê kar dike. Di sala 1879an de li zanîngeha Leipzig enstîtûtek ji bo psîkolojiya experimental ava dike. Cara yekemîn e ku li dinyayê yek psîkolojiyê bi rêbazên experimental bide ber xwe. Li ser çand, zanîstiya sirûştê, ziman, bajarî, mîtos hwd gelek keşfên nû dike û diweşîne. Di destpêka Şerê Cîhanî yê Yekem de berevaniya Almanyayê dike. Ev yeka han dibe sedem ku gelek rexne li Wundt çêbin. Bi sedan gotar û pirtûkên wî hene.
Qişlaq Hacîlotfelî
Qişlaq Hacîlotfelî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
La Faurie
La Faurie, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Mecrûsê
Mecrûsê gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 63 kes (14 malbat) bûn.
Qol Ester
Qol Ester gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Qedriyê Cizîrî
Seyid Qedrî Haşimî an Qedriyê Cizîrî Helbestvanekî Kurd e
Navê wî yê durist Muhemed e, Kurê Haşim ê kurê Muhemed e. li berê da li Cizîrê bûne û xwe ji malbata Pêxemberê Îslamê û Seyîd dizanin.
Isert
Isert şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qedriyê Cizîrî
Seyîd Muhemed bi nasnavê Qedrî tête nasîn.li sala 1317 koçîya heyvî beranber bi sala 1900 a zayînî li taxa Mîrelî li Cizîra Botan hatiye dinyayê. û li sala 1961 ê jî her li Cizîrê çûye ser dilovaniya xwe û li mizgefta Nebî Nûh li Cizîrê hatiye veşartin.
Dîwana wî ya bi navê "Dîwana Irfan" cara yekê li sala 1980 ê belav bûye û salên dawî jî bi têkoşana Tehsîn Doskî li Başûr hatiye çapkirin.
Çemê Seyhan
Çemê Seyhan an jî robarê Seyhan çemekî mezin ê Tirkiyeyê ye. Ji Pinarbaşı Qeyserîyê ji bilindahiya 1500 mitroyê derdikeve û di nav Torosan re derbas dibe di nav Edeneyê re diherrike û digihîje Derya Navîn (an Deryaya Spî). Bendava Seyhanê, Bendava Çetelanê, Bendava Yedigözeyê li ser vê çemê de hatine avakirin. Dirêjahiya vî çemî 550 km ye û tejaneya anku hewza wê 20.600 km² ye.
Kurmanc
Kurmanc bi taybetî li Bakur û Başûr-Rojavayê Kurdistanê dijîn.
Lê kurmanc her wiha li Başûr û Rojhilata Kurdistanê jî hene. Li başûr ji Behdînanra dibêjin kurmanc. Li rojhilat jî ji Şikakî ra dibêjin kurmanc, li rojhelati bajarê Urmiyeyê û derdorên wê ber bi bakur ve kurmanc lê dijîn.
Mettenheim
Mettenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kurmanc
Etîmolojî
Peyva Kurmanc wiha tê vekirin: Kur(d)+Man(c)=Kur(Kurd)+Man(Manda/Med/Medan)=Kurmanc=Merove^ ji ku Medan(Kurde^ ji ku Medan)
Wateya peyva din jî: Kur(d)+Man+Cîh = Kurdên ki Cîhê xwe da Man =Kurdên ki şûna xwe nelivî
teoriya din jî: Kur a Sumerî û mannu a Avestiyê tê yane Kur (Çiya) û Mannu (Mêr, Mîrov) "Mêrên çiyayê"
1615
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesên ku di vê salê de ji dayîk bû ne.)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Blog
Blog cureyekî rojnivîsk an malpera rojnamegeriyê li ser înternetê ye. Peyva blog ji înglîzî "web" û "log" pêk hatiye. Nivîskarekî ku bi giştî gotarên xwe li blogekê belav dike jê re blogger dibêjin.
Compolibat
Compolibat, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Herkan
Herkan, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Helge Ingstad
Helge Marcus Ingstad (z. 30ê kanûna pêşîn 1899 li Meråker, Norweç, m. 28ê adarê 2001 li Oslo) kevnarnas, nivîskar û serpêhatîperestekî norwêcî bû. Bi jina xwe Anne-Stine Ingstad re, wî li L'Anse aux Meadows, Kanada, rûniştina Vîkîng dît, û bi vî rengî bingeha rastîn a sagayên Vinland ên îslandî îspat kir, li gorî ku niştecihên Skandinavî ji Grînlenda 500 sal berî Kolumbus Amerîka vedîtin.
Jiyana wî
Ingstad di 1932an de çû nav ramyariyê û bû parêzgarê (Sysselmann) Eirik Raudes Land li Gronlanda Rojhilat. Devera ku ne yeksan e ya ku Erikê Sor bi rastî lê bicîh bûye, bi kurtasî ji hêla Norwêcê ve hatî dagirkirin. Gava ku Norwêc neçar ma ku axê vegerîne Danimarka piştî darizandina Dadgeha Navneteweyî ya Laga ya 5'ê Nîsana 1933an, ew bû du salan Sysselmann a Parêzgeha Svalbard. Li wir wî jina xweya pêşerojê Anne-Stine Moe, ya ku kevnasnasî xwendiye, nas kir û di 1941 de bi wê re zewicî. Keça wan Benedicte, ku ew jî bû kevnarnas, ji ​​zewacê çêbû.
L'Anse aux Meadows
Di dawiya 1950an de, Ingstad dest bi lêgerîna Vinland a Leif Erikson kir. Sagas û wêjeya duyemîn a li ser wî wekî çavkaniya tenê jê re xizmet kiribû. Bi vekolînek ji nêz ve, Ingstad li notên William Azariah Munn ê newfoundlandî jî hatibû, yê ku berê di sala 1914an de li Newfoundland ê lihevhatinek guman dikir, ku di paşiya paşîn de ji cîhê ku Munn diyar kirî 20 kîlometre dûrî wî bû.
Li şûna şopandina vê şîretê, pêşî Ingstad li tevahiya perava rojhilatê Kanada û bakurê Dewletên Yekbûyî geriya, berî ku ew di dawiyê de ji hêla masîvanek ve ber bi hin xirbeyên li Newfoundland ve were rêve birin, ku heya wê gavê dihat bawer kirin ku bi eslê xwe çermsorî ne. Kolandinan zû gumana ku ev xirbe niştecîhên bi eslê xwe Ewropî bûn piştrast kir. Hevjîna Ingstad bi vî rengî delîla rastiya sagayan peyda kiribû.
Salên paşîn
Di salên paşîn de, Helge Ingstad bi giranî bi nirxandina materyalê û nivîsandina pirtûkan û şanonameyekê re mijûl bû. Ew di 101 saliya xwe de li Oslo mir û merasîma cenazeyê dewletê stend ku tê de Wezîrê Dewletê yê Norwêcî Jens Stoltenberg axaftina cenaze kir û keyê Norwêcî Harald V û keybanû Sonja jî amade bûn.
Girêdanên derveyî
(note that the name of Ingstad's wife, Anne Stine, is misspelled, twice, differently, in this otherwise well-written obituary)
* Concise obituary from Memorial University of Newfoundland Gazette, April 12, 2001
Edip Cansever
Edip Cansever (z. 8'ê tebaxê 1928 − m. 28'ê gulanê 1986), helbestvanekî tirk ku weke Cemal Sureya,Turgut Uyar û Ece Ayhan di nav grûba Nûyê Duwem de ciyekî grîng digre.
Halloween
Halloween, Cejna cindaran, Cejna caziyan an jî cejna şevê kêmtir wekî Allhalloween tê zanîn an Hemû Pîrozên Şevê , pîrozbahiyekî di 31ê çiriya pêşîn de, li gelek welatan, bi taybetî li welatên anglosakson, şeva cejna Xiristiyanên Rojavayê ya Roja Hemî Pîrozan e. Ew bi pîrozkirina Allhallowtide dest pê dike, dema ku di sala merasîmê ji bo bîranîna miriyan, di nav de pîroz, şehîd û hemû miriyan tê vediqetîne.
Lunas, Hérault
Lunas, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Halloween
Teorî, destnîşan dike ku gelek kevneşopiyên cejna şevê ji cejnên dirûnê yên keltîkî ye, bi taybetî festîvala galîkî ya Samhain e, ku bandora kokên paganî bûne tê bawerkirin. Hin pêşdetir diçin û pêşniyara Samhain ji aliyê Dêra destpêkê ve wekî roja hemû cejnê dikin, ku digel êvara wê xiristiyanî bûye. Akademîsyenên din bawer dikin ku cejna şevê tenê wekî cejnekî bi xiristiyan dest pê kiriye, ku nobeda roja hemû şevê ye. Cejn bi sedsalan li Îrlenda û Skotlendayê dihat pîrozkirin, ku koçberên Îrlendî û Skotlendî di sedsala 19'an de gelek adetên cejnê birin Amerîkaya Bakur, û paşê bi bandora Amerîkî cejna şevê di dawiya sedsala 20'an de û di destpêka sedsala 21'an de li welatên din belav bû.
Çalakiyên Cejnê ya popûler di nav xapandin-an-dermankirin (an jî xêzkirin û giyankirina têkildar), beşdarbûna şahiyên cil û bergên cejna caziyan, xêzkirina kumikên di nav fenerên jack-o'-lantern, pêxistina agirê, xistina sêvan, lîstikên fêlbazî, lîstina qeşengan, serdana seyrangehên balkêşiya cindar, çîrokên tirsnak û temaşekirina fîlimên tirsnak an cejna cindar vegotin. Hin kesên ayînên olî yên Xiristiyanî yên Êvara Hemû Xiristiyanan dikin, tevlî beşdarbûna karûbarên dêrê û pêxistina mûmên li ser gorên miriyan dibin, ku ew her çend cejnekî laîk e.  Hin xirîstiyan dîroka di şeva hemû pîrozbahiyê de dev ji goşt berdidin, ku kevneşopiya roja nobetê di xwarina hin xwarinên zebzeyan de, di nav de sêv, pancakên kartol û kekên giyanî xuya dike.
Lunas, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Halloween
Etîmolojî
Peyva Halloween an Hallowe'en ("êvara ezîzan" ) bi eslê xwe xirîstiyanî ye; ku peyvekî hevwate ya "All Hallows Eve" di îngilîzî ya kevn de hatiye tesdîqkirin. Peyva hallowe[']en ji forma Skotlendî ya All Hallows' Eve (êvara beriya Roja Hemû Hallows) tê zanîn: peyva Skotî ji bo "eve" an "êvarê" ye, û bi peymana  an ; (Hemû) Hallow(s) E(v)en bûne Hallowe'en.
Edip Cansever
Bi pirtûka xwe ya navê wê Yerçekimli Karanfil di sala 1958an de Xelata Helbestê ya Yeditepe; di sala 1977an de bi pirtûka xwe ya navê wê Ben Ruhi Bey Nasılım Xelata TDK'ê û di sala 1982an de bi pirtûka xwe ya Yeniden (Ji nû ve) xelata Sedat Simavî girt.
Halloween
Cil û berg
Cil û bergûn cejnê bi kevneşopî li gorî fîgurên wekî vampîr, giyan, îskelet, sêrbazên tirsnak û şeytan hatine çêkirin. Bi demê re, hilbijartina kincan dirêj bû ku karakterên populer ên ji çîrok, navdar û arketîpên gelemperî yên wekî ninjas û prenses vedihewîne.
Xwarin
Di Êvara Hemû Pîrozbahiyê de, gelek mezhebên xiristiyanên rojavayî teşwîq dikin ku dev ji goşt bernedin, ku bi vê rojê ve cûrbecûr xwarinên nebatî peyda dikin. Lîsteya xwarinên bi cejnê re têkildar in:
Reinheim
Reinheim bajarokekî navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburg li Hessen, Almanyayê ye.
Glamorgan
Glamorgan ( an ; an ) wîlayetek Walesê ye. Berê wîlayetek îdarî bû. Paytexta wê paytexta Walesê e: Cardiff.
Glamorgan beşek ji keyaniya bû. Di dema Morgan Henê de, di dema sedsala 10-an de, Glamorgan wekî hate nas kirin. Welat di serdema Normanî de bû "". Glamorgan di 1536 de bû wîlayet ( an ).
Glamorgan gelek kanên komirê bûn. Li geliyên Glamorgan gelek gundên madenê hene, lê komkirina komirê êdî bidawî bûye. Pîşesaziyên pola û hesin di Glamorgan de di sedsalên 18 û 19 de, nemaze li û, pêşve çûn. Piraniya pîşesaziya nûjen nêzîkê otobana M4 () û nêzîkê Cardiff e. Cardiff bi orjînal bendergeh bû û bû paytexta Walesê û hem jî Glamorganê.
Thompson
Thompson, bajarekî herêma Manitobaya Kanadayê yê.
Jack-o’-lantern
Jack-o’-lantern kundirê riwek a tîrêjekî xêzkirî, kundir an fanosên din ên nebatiyên kok in, bi gelemperî cejna cindaran re têkildar e. Navê wê ji diyardeya raporkirî ya roniyên xerîb ên li ser torfê diherikin tê, ku jê re dibêjin will-o'the-wisps an Jack-o’-lantern. Nav di heman demê de bi efsaneya îrlendî ya Stingy Jack ve girêdayî ye, serxweşî ya bi Şeytan re danûstendinê dike û mehkûm e ku li ser rûyê erdê tenê bi zincê qulikî bigere da ku riya xwe ronî bike.
Jack-o’-lantern ji kundiran hatine xêzkirin û kevneşopiya cejna cindaran a salane ye, ku li Dewletên Yekbûyî pêşket dema ku koçberên îrlendî kevneşopiya xwe ya xêzkirina sebzeyan bi xwe re anîn.
Pîşesaziya kundirê
Parçeyên kundir an zirav têne qut kirin da ku kundiran çêkin, bi gelemperî rûyekî xuya dikin, ku dibe şad, tirsnak an jî komîk be.