cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hrant Dînk
Kuştina Dînk gelek kesan rakirin ser piyan. Xwepêşandanên bi navê "Em hemî Ermenî ne" hatin lidarxistin. Dewleta Tirk bi lez kesekê derêxist û wekî bersûc da nîşandan. Bersûcê bi navê Ogün Samast sûc hemî xist para xwe. Lê ronakbîr di wê baweriyê de ne ku, wekî her carê dewleta Tirk dîsa "belengazek" derdixe û tewanbariya xwe vedişêre. Parêzgerê wî daxûyanîkirin ku Dînk ji aliyê serkaniya Artêşa Tirk û orgeneral Veli Küçük ve dihatibûye geflêkirin.
Dînk xwedî gelek xelatên navneteweyî bû. Gelek caran Dewleta Ermenistanê, dîasporaya Ermeniyên jî rexne dikir.
Şikeftan, Çinar
Şikeftan, mezrikeke gundê Xanika Jêr ê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Bergîcî
Bergîcî, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Hemreş Reşo
Kurtejiyan
Hemreş Reşo li mêjuyê 11ê sibatê sala 1939ê li gundê Saqo'yê li qeza Kolik ê ku li nav herêma bajarê Semsûrê ye, ji dayika xwe bû ye. Dibistana dest pê kî û navînî li Kolikê xwendiye. Kolêja Amerîkî li bajarê (Qeyserî) biriye li serî. Di navbera salên 1957-1960î de li Stanbolê xwandina xwe ya dibistana madehiye yê kiriye. Di salên 1961-1963'yî de jî, li Enqerê xwendina zankoyî ya Zanîngeha Enqere biriye li serî.
Ingelfingen
Ingelfingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Hemreş Reşo
Kurtejiyan
Di sala 1963yî de hatiye Swîsrê û paşê ji wir jî derbasê Almanyayê bû ye. Di navbera sala 1967-1975ê de jî li zanîngeha Berlînê xwendina aboriyê kiriye.
Hemreş Reşo van salên xwe yên li dîasporayê ku tam 40 sal dike, bi tevayî di riya pêşvexistin û parastina çand û zimanê kurdî de buhurandiye. Ji me re sê govarên kurdî yên di dîroka çand û zimanê me de, her yek bi serê xwe sê dîmen û bihnên geş û xweş in, pêşkêş kiriye.
Kovarên ku derxistiye
Doz û têkoşîna Hemreş Reşo'yî, xebata wî ya di warê çand û zimanî de, di dîroka xebata li derveyî welêt, gavên pir ber bi pêş de ne û di dîroka ziman û çanda kurdî de wê her dem xwedî ciyek herî diyar be.
Hemreş Reşo di roja 27ê kanûna pêşîn sala 2003yî de li bajarê Duisburgê li Almanya'yê koçê dawiyê kiribû.
Girêdanên Derve
Hevpeyvînek Bi Hemreş Reşo
Çavkanî:Malpera Pirtûkxaneya SARA
.bd
.bd navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Bengladeş e. (ccTLD)
Reichenbach im Vogtland
Reichenbach im Vogtland, bajarekî navçeya (Landkreis) Vogtlandkreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Dîzec Mîrhomey
Dîzec Mîrhomey, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Başberat
Başberat gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 328 kes (66 malbat) bûn.
Mertal
Mertal çekekî gelek kevn e. Mirov pê xwe diparêze. Ew ji text yan jî ji hêsin tê çêkirin.Destikekî wî heye,ji mirov pê bigirê. Şêkîlên mertalan li gor deman guherînê. Carina gilover,carina şêgoşe û hwd bûne.Bi piranî rûyê mertalan neqişandî ne. Li pir serdeman dihatin bi kar anîn, le niha dema wan çêkan derbas bû ye.
Aschau im Chiemgau
Aschau im Chiemgau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
.gn
.gn navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Gînê ye. (ccTLD)
Mennessis
Mennessis, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Tewî
Tewî dareke li rohilatê Ewropa û roavayê Asyayê ye. Navê bi latînî Celtis tournefortii ye.
.be
.be navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Belçîka ye. (ccTLD)
Rebt, Ûrmiye
Rebt, Ûrmiye gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 125 kes (36 malbat) bûn.
Agos
Agos yekemîn rojnameya hefteyî ya ermenî li Tirkiyê ye.
Bi tirkî û ermenî weşanê dike. Di bin pêşengiya Hrant Dink de ji aliyê komeke dilxwazên ermenî ve di 5ê nîsanê 1996î de dest bi weşanê dike. Heya kuştinê, gerînendeyê giştî yê rojnameyê Hrant Dink bû. Agos ji deh rûpelan pêk tê. Ji deh rûpelan tenê du rûpel bi zimanê ermenî ne.
The Legend of Zelda
The Legend of Zelda (bi japonîゼルダの伝説, Zeruda no Densetsu), bi kurtî wekî Zelda tê binav kirin, rêzelîstikek vîdyoyê ya pargîdaniya japonî Nintendo ye. Yekem The Legend of Zelda di sala 1986an de hate berdan, ji hingê ve 20 "beşên sereke" û hin jêder derketine. Rêze ji hêla Shigeru Miyamoto ve hate afirandin, yê ku karmendek Nintendo ye ku bi gelemperî di pêşkeftina lîstikan de rola hilberîner dilîze. Lîstok hema hema hemî ji hêla beşa Analysis & Development ya Nintendo Entertainment ve hatine pêşve xistin, ji bilî çend lîstikên ku pêşkeftina wan bi Flagship/Capcom, Vanpool û Grezzo ve hatin peyman kirin. Rêzelîstik yek ji lîstikên herî girîng ên Nintendo ye.
Agos
Rojname bi tîraja 5.000 ji bo xwendevanên xwe yên bingeh-ermenî tê derxistin.
Go, Dog. Go! (rêzefîlm)
'Go, Dog. Go!' rêzefîlmekî amerîkî ye ku ji aliyê Adam Peltzman ve ji bo televîzyona Netflix hatiye çêkirin. Xêzefîlm di January 26, 2021 de dest pê kir.
Mendeleqa Jorîn
Mendeleqa Jorîn, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Komelgeha Gelale
Gelale (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Galala), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1981ê de hatiye avakirin.
Di sala 1981ê de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 4.044 kesan.
Oshawa
Oshawa, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê ye.
Nîjadperestiya tirkan li dijî kurdan
Nîjadparêziya tirkan li dijî kurdan digîhîje nêzîkê sal berê, Herwiha pirraniya tirkan ji kurdan hez nakin û nîjadperarêzî dikin. Naxwazin kurd bibin xwedanê tiştekî. Bingeha vê nîjadperarêziyê bi pirranî ji aliyê Kemalîzmê ve hate avêtin.
İsmet İnönü (bi kurdî "Îsmetê Kerr" jî dibêjin) Di sala 1935an de raporek ji bo Bakurê Kurdistanê amade dike û dide Misto Kemal di wê raporê de ji bo kurdan pir xebitiye ku asîmîle bike û bike tirk. Wê çaxê paşnavê gelek kurdan dikin "Türk", "Öztürk", "Bozkurt" û hwd. Di vê raporê de ji bona Erziromê jî gotiye "Ku em bikaribin di demek kurt de Erziromê pêşvebibin li dijî kurdan bajarekî saxlem ê tirk ava dikin". Ji ber vê yekê ye ku nîjadperestên herî tûj (pir zêde) ên li dijî kurdan li bajarê Erziromê ne.
Di 1925î de di Serhildana Şêx Seîd de Şêx Seîd û çil hevalên wî dardekirin.
Mizirqe
Mizirqe amûreke biçûkê ku mirov bi pifê lêdide.Parçetextekî qulqulî û bi zimanokên metalî ne.Hinek ji wan qulik û kanalan di pifkirinê de û hinek ji di di kişandina bêhnê de tonên cuda derdixin.Mizirqe di salên 1800î de hatiye çkirin.
Nîjadperestiya tirkan li dijî kurdan
Di sala 1930'an de 10 an jî 15 hezar kurd li Zîlanê kuştin.
Di sala 1937'an de di Serhildana Dêrsimê de 13-40 hezar kurd kuştin.
Pirsên nîjadparêzî ku tirk ji bo kurdan dibêjin.
(Ji darê maşe, Ji kurdan paşa (çê) nabe)
Şêrê deryayî
Şêrê deryayî (Otariidae), binefamîleyek fokên biguh dirûvê fokan.
Nîjadperestiya tirkan li dijî kurdan
Pirsên nîjadparêzî ku tirk ji bo kurdan dibêjin.
(Ji hirç post, ji kurdan dost (çê) nabe)
(Kurdên herî baş yên mirîne)
(Kurd li gorê gawiran (nemisilmanan) misilmanin.
(Kurd seatê bi tevşo temîr dikin) (Wate: Kurd ewqas nezan in)
(Li ber derê xwe kuçik, li qirikan xwe kurdan nêzik neke)
(Ji kerê re gotine "Kurd", Kerê du hefteyan kayê nexwariye)
(Kurdan negre hewşê, Ji Kurdan ewliya çênabe, Ku ji Kurdan ewliya çêbe negre hewşê, dizî dike)
William Henry Harrison
William Henry Harrison (jdb. li Charles City County, Virginia; m.  li Washington D.C.) generalekî amerîkayî bû ku sala 1841ê, bû nehem serokdewletê DYAyê.
Jiyan
William Henry Harrison, li Colony of Virginiayê di malbateke cotyar û siyasetmedar de çavên xwe vekiriye. Bavê wî Benjamin Harrison îmze avêtibû danezana serxwebûnê ya sala 1776ê û di nava salên 1781-1784ê de parêzgarê Virginiayê bûye. Bo demekê kurt bijîşkî xwendiye, tevlî artêşa DYAyê US Armyyê bûye (1791). Li dijî kevnexwediyên Amerîkayê, Îndiyaniyan şer kiriye. Li bajarokan parêzgarî yan burokratî kiriye. Sala 1800ê ji aliyê serokwezîr John Adams ve dibe parêzgarê herêma kevnexwedî Îndiyaniyan.
Parêzgarê Çermesoran (Îndiyanî)
Bajarê Vincennes dike paytextê herêmê. Berê Îndiyaniyan re dijmin, lê diviyabû îcar jî dostiyê bike. Lewra dewletê jê dixwest ku wan qanî bike daku çermespî werin li herêmê bicih bibin. Geh aramî, geh pevçûn dibû. Harrison di riya xapandinê de bisernakeve, dîsa şer û qirkirina Îndiyaniyan destpê dike. Di de Têkçûna yan Şerê Tippecanoeyê pêk tê. Di bin fermandariya Shawnee, Tecumseh û birayên wî Tenskwatawa de hêzên çermespiyan dişkên, vedikişin. Ji rûbara Ohio River û golên mezin herêm ji çermespiyan tê pakijkirin.
Rágesjávri
Rágesjávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol, li Deşta Finnmarksviddayê cih digire û 22 kîlomêtre dikeve bakurê rojhilata gundê Máze.
Poussan
Poussan, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Dîn
Dîn an ayîn an jî ol, pergaleke baweriya bi Xweda yan xwedayan e. Di hemû dînan de xweda nînin lê ew dîn jî hin teoriyên bo çawan peydabûna û mirovan pêşkêş dikin.
Di cîhanê de dînên îbrahîmî (dînên birahîmî) anku xiristiyanî û îslam herî zêde belav bûne û alîgirên wan hene. Ew herdu dîn li ser yekxwedatiyê ava bûne û bingehê wan ji cihûtiyê ye. Tê bawerkirin ku di nav kurdan de berê dînê serekî zerdeştîtî bû. Lê niha pirraniya kurdan misilman in. Herwiha nêzî milyonek kurdan êzidî ne.
.ke
.ke navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Kenya ye. (ccTLD)
Rougé
Rougé, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Melîkan
Melîkan, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Rojen Barnas
Rojen Barnas (Berfenbar 1944 an li Farqînê), şanenavê Mehmet Gemici ye ku helbestvanekî kurd e.
Rojen Barnas ji Farqînê ye û di salên 60î de dest bi nivîsandina kurdî kiriye. Di dawiya heftêyan de bi hin hevalên xwe re Kovara Tîrêj derxist, her di wan salan de kitêbeke şiîran bi navê Li bandeva spêde weşand. Barnas bi wê kitêba xwe riyeke nû di şiîra kurmancî de vekir û tesîr li gelek şaîrên nû kir. Rojen Barnas mîna gelek rewşenbîrên kurd mecbûr ma ku welatê xwe terk bike û piştî 80yî li Swêdê bi cih bû. Wekî din Rojen Barnas di kovarên mîna Tîrêj, Hêvî û Nûdemê de gelek nivîs nivîsandine.
Wî bi gelek navên cihê di mijarên cihê de nivîs nivîsandine. Barnas heta niha ev kitêb weşandine;
.bf
.bf navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Burkîna Faso ye. (ccTLD)
Hevkîs
Hevkîs gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Eyûb
Xwedê hişt ku Eyûb ji aliyê Îblîs ve bê ceribandin, da ku baweriya wî kifş bibe. Pêşî Eyûb bi destê Îblîs hemû mal û milkê xwe winda kir û her heft kur û her sê keçên wî jî hatin kuştin. Dîsa jî Eyûb dev ji baweriya xwe berneda, perizî Xwedê û got: «Ez ji zikê diya xwe tazî derketim û ezê tazî vegerim wê derê. Xudan da û Xudan stand; navê Xudan pîroz be.»
Piştî demekê sê car dostên wî hatin da ku hanê bidin wî, wî teselî bikin. Lê ew hemû difikirîn ku divê sedema belayên Eyûb gunehekî wî yê veşartî be, lê Eyûb ev yek qet qebûl nekir û hêviya xwe bi Xwedê ve gireda. Lê jê re pir zehmet bû ku Xwedê ji bo demeke dirêj qet bersîva wî neda.
Di Încîlê de li ser Eyûb weha tê gotin: Birano, pêxemberên ku bi navê Xudan peyv gotine ji bo xwe wek mînaka êşkişandin û sebrê bigirin. Binêrin, em wan ên ku tengahî ragirtine, bextewar hesab dikin. We ragirtina Eyûb bihîst û we dît ku Xudan di dawiyê de ji bo wî çi kir. Çimkî Xudan gelek dilovan û tije rehm e. (Aqûb 5:11)
Di Quranê de jî du caran behsa sebira Eyûb tê kirin (21:83-84 û 38:40-44).
Windows 2000
Windows 2000 yek ji Pergaleke Xebatê ji aliya Microsoft bi 32 bits hatê çêkirin û weşandin. Navê Windows 2000 (bi kurtî Win2000 anjî Win2k, dîsa W2K) navê bazarê versiyona 5.0 ya Windows NT ye.
Ew piştî 4 salan nîsanê 1996, li 17ê sibata 2000 de serketiya Windows NT 4.0 hat derxistin. Windows 2000 bi çar versiyona xwe tê naskirin: Professional (bi kurtî en Pro)), Server, Advanced Server, et Datacenter Server.
Reichenbach/O.L.
Reichenbach, Oberlausitz, bajarekî navçeya (Landkreis) Görlitzê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Cengo Elî
Cengo Elî wênesazekî kurd e.
Cengo Elî di 25ê gulana 1967an de li bajarê Amûdê xwedê daye. Li Amûdê jî ta bakalorya xwendiye. Di salên 1986-1987 li Şamê di xwendegeha hunerî de xwendiye. Di salê 1987-1993 li Akademya hunerî li Lenîngradê xwendiye û vê demê bo dektoratê li Akademya Şanoyî (hunerê dekorê) dixwêne.Di 2-an pêşangeheke hevbeş bi hunermendên Rûs re li Salona Yekîtiya Hunermendên Rûs çêkiriye.
Şêxko
Şêxko, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Dîzec Ezîm
Dîzec Ezîm, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bouisse
Bouisse, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Malxas
Malxas, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Bedirlû
Bedirlû gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Frettenheim
Frettenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Fûad Ehmed
Jiyan
Stranbêjê dengxweş di sala 1933yan de li gundê Ewêne li bajarê Hewlêrê hatiye dunyayê.
Di sala 1953yan de xwendina mamostatiyê biriye serî. Wî li dor sed stran li Radyoya Kurdî kom kirine. Li dor pêncî stran li Televîzyona Kurdî li Bexdayê kom kirine. Fûad Ehmed piraniya stranên xwe bi xwe dibeste û dibêje. Muzîka wî li seranserî Kurdistanê dihate guhdarkirin û ew yek ji wan hunermendan bû, ku muzîka wî bandoreke mezin li ser muzîka kurdî heye. Heyşt zaroyên Fûad Ehmedî hene.
Rehîmava, Ûrmiye
Rehîmava gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 145 kes (25 malbat) bûn.
Kurik, Çinar
Kurik, mezrikeke gundê Ayweriyê yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Siltan Sencer
Sencer (1085 – 8'ê gulanê, 1157) siltanê selcûqiyan e. Kurê Melîkşah e. Di sala 1085’an de li Sincarê ji dayik bûye. Di 1157’an de wefat kir. Dema wefat kir 91 salî bû. Li tirba xwe ya bi xwe dabû çêkirin li Mervê hat veşartin. Arîşeya di navbera begên Oguz û selcûqiyan de mezin bû. Li ser vê, di navbera Oguz û selcûqiyan de li wilayeta Belxê di sala 1153’an de şer qewimî. Di encama şer de selcûqî şikestin û têkçûn. Siltan Sencer di şer de êsîr ket destê Oguzan. Lê oguzan Siltan bi roj datanîn ser textê wî û bi şev jî dibirin dixistin qefeseke hesinî. Siltan xwe li vê ranegirt û berî wefata xwe bi salekê ji vê esareta sê salan dewam kirî reviya.
Peqok
Ji bo peqokê tasek û piçek av divê.Hinek dermanê firaxan têxe tasekê û li hev bixe.Serê têlekê yan jî tayekî hesinî biçemîne û bika mîna xelekekê. Paşê xelekê hêdika têxe av û derxe. Dema tu pifî bikî peqok çêdibin.Hemû rengên keskesorê jî di wan de xuya dikin. Zarok pir ji hez dikin.
.bg
.bg navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Bulgaristan e. (ccTLD)
Sedvan
Wateya bêjeyê
Sedvan ango serê sed kesan, ji bandora artêşên Romayiyan. Romayiyan centurio (serê sed kesan) gotine. Forma artêşên Romayê derbasê kurd, rom (tirk), ereb û farisan jî bûye. Wan jî ev paye girtine. Di hin devokên kurdî de sitvan jî dibêjin ku ev ji peyva sedvan e.
.jo
.jo navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Urdun ye. (ccTLD)
Beuzeville-la-Guérard
Beuzeville-la-Guérard, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Dûdûzar
Dûdûzar, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Krautheim
Krautheim bajarokekî navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ogün Samast
Ogün Samast (jdb. 1990 li Trabzon), ji ber kuştina gerînendeyê giştî yê rojnameya Ermenî Agos, Hrant Dink hatiye girtin û darizandin.
Tê payîn ku Samast dixwastibûye bireve Azerbaycan an komareke "Tirkî" li Asyayê, lê hatiye girtin. Pirraniya ronakbîrên lîberal û demokrat ên Tirkiyê di wê baweriyê de ne ku kuştina Dink ji aliyê artêşa Tirkiyê ve hatiye plankirin û Samast an kujende ye, yan jî hatiye bikaranîn, xapandin.
Malbata Samast li Trabzonê dijî û tê payîn ew endamê Alperen Ocakları ya girêdayî BBP (partî)ê ye ku ev partî xwedî nêrînên neteweperest e. Samast di tomarkirinên polîs de ji ber tewanbariya diziyê jî cihgirtiye.
Honaka zanistî
Honaka zanistî (an jî xeyala zanistî, aşopa zanistî, endîşeya zanistî) ji peyva Science-Fictionê ya zimanê îngilîzî hatiye wergerandin û wekî têgih nîşanî vê pênasê dike: Çîrokên ku li paşerojê û carinan jî pêşerojê derbas dikin û bi hêmanên zanistî û teknolojiyan ên piranî nediyar û xeyalî ve hatiye honandin. Honaka zanistî di heman cûreyên navgînên ragihanê de tê bikaranîn, wekî li roman, xêzeroman, fîlm, rêzefîlm, lîstikên komputerê, şano û hwd.
Dîrok
Her çiqas berhemên wekî True History ya Lucian ê di sedsala 2an de jiyaye , çend çîrokên li nav  Hezar û yek şev  , The Tale of the Bamboon Cutter (sedsala 10an), Theologus Autodidactus a Ibn al-Nafis (sedsala 13an) , Voyage de la Terre à la Lune a Cyrano de Bergerac (sedsala 13an), Des états de la Lune et du Soleil (sedsala 17an) honaka zanistî yên yekem têne pejirandin jî mîtolojî berî van berheman bo fêmkirina cîhanê honandin û çîrokê bikaraniye û ev jî wê dike çavkaniya honaka zanistî.
Mînakên rastîn a honaka zanistî yên yekem, di serdema Ronesansê de hatine berhemandin û yek ji wan ev in: Micromégas a Voltaire, Gerrên Gulliver a Jonathan Swift û Somnium a Kepler. Somnium ji aliyê Carl Sagan ve Isaac Asimov ve wekî yekemîn berhema honoka zanistî tê pejirandin. Pirtûk rêwîtiya heyvê û ji wir tevgerên cîhan çawa tê dîtin, wîya vedibêje.
Di sedsala 18an de li dû pêşketina cureya romanê, di sedsala 19an de berhemên bi navê Frankenstein û The Last Man ên Mary Shelley alîkarî bo pênasîna forma honaka zanistî kiriye. Dawiyê Edgar Allan Poe çîrokeke qala rêwîtiya heyvê nivînsandiye. Di vê sedsalê de gelek çîrokên din hatine berhemandin. Piştî geşbûna teknolojiyên elektrîk û telgrafê û navgînên gihanî yên nû wekî trênên bûxarê, nivîskarên mîna Jules Verne û  H. G. Wells cureyekî nû afirandine û vê cûreyê nû li Brîtanyayê, di civata honaka zanistî de wekî “serpêhatiya zanistî” hatiye navandin. Bi riya Flatland: A Romance of Many Dimensions (1884) a Edwin Abbott mînakên vê cûreyê çeşîtdar bûn. Bikaranîna têgiha “serpêhatiya zanistî” heta serê sedsala 20an ji aliyê nivîskarên wekî Olaf Stapledon ve hat domandin.
Ev dem pêşketinên teknolojiyê ya heta dawiya şerê domand, piştî wê kovarên mîna Galaxyyê ya bin rêvebiriya Pohlê û nifşên nîvîskarên nû derî tarza Campbellê çîrokên cuda berhemandin. Di salên 1950î de di nav nifşa Beatê de nivîskarên wekî William S. Burroughs ê ku têkildarî honaka zanistî hebûn. Di salên 1960 û 1970î de nivîskarên wekî Frank Herbert, Samuel R. Delany, Roger Zelazny, Harlan Ellison, meyldarî, raman û stîlên nivîsê yên nû kifşkirin. Di vê demê de li Brîtanyayê de komek nivîskar bi navê New Wave dihat nasîn. Di salên 1970î de Larry Niven û Poul Anderson carekî din destpê pênasandina honaka zanistî ya hişk kirin. Ursula K. Le Guin û yên din jî rêberiya honaka zanistî ya civakî kirin. Di salên 1980î de nivîskarên cyberpunk (sîberpunk) ên wekî William Gibson dev ji optimizma kevneşopî berdan û piştgirî dan honaka zanistî ya kevneşopî. Star Wars ji rastiya zanistî bêhtir girîngî da çîrok û karakteran û bal kişand li ser tarza operaya fezayê ].
Lêkolînên hûrik ên fezayiyan û li ser têkoşînên zanistî yên C. J. Cherryh, têsîrî li komek nivîskar kir. Di salên 1990î de van temayan derketin pêşî: pirsgirêkên hawirî, tora giloverî û têsîra zanyariyên pêşketî ya gerdûnî, pirsên qala biyoteknolojî û nanoteknolojiyê, pêwendiyê li ser civakên xelayê ya piştî Şerê Sar û hwd. Neal Stephenson, di berhema xwe yê bi navê The Diamond Age de van temayan bi dorhêlî vedikolîne. Rêzefîlma televîzyonê ya bi navê Star Trek: The Next Generation rêzefîlmên honaka zanistî populer kir.
Endîşeyên li hemberî leza pêşveçûnên teknolojiyê yekem car ji aliyê Vernor Vingeê ve di romana Marooned in Realtime de populer bû û gelek nivîskarên din jî sedema wê ya “tenêtiya teknolojîk” di berhemên xwe de şixulandin.
Ramanên Nû
Honaka zanistî li aliyêkî pêşveçûnê û teknolojiyên paşerojê dinirxînin, aliyê din jî ramanên nû û teknolojiyên nû diafirînin. Ev tişt ji derdorên zanistî zêdetir ji aliyê derdorên wêjenas û civaknasan ve hat nîqaşkirin. Vivian Sobchack a teorisyena medya û sînemayê, diyaloga li navbera fîlmê honaka zanistî û hêza xeyalê vekolandiye.
Teknolojî bandor li ser sêwirandina mijarên hunermendan nake, lê belê cîhana honandin hêza xeyalê xurttir dike û têkarî zanistî dibe. Wekî mînak berhemên Arthur C. Clarke û Michael Crichton teknolojiyên ku sepandina wan bê îmkan in, di nav çîrokên xwe de nêzîkî rastbûnê kirine.
Ev tişt di gotara bi navê Bridging the Gaps: Science Fiction in Nanotechnology a José Lopez ê ku profesorê Zanîngeha Ottowayê ye, hatiye peyitandin. Lopez, pêşniyarên teorik ên gerdûnên honanindinê û operasyonên nanoteknolojiyê ya zanistî têkildarî hev kirine.
Honaka zanistî ya hişk
Taybetmendiyên sereke yên honaka zanistî ya hişk (bi îngilîzî: Hard SF) ev in: Hûrgiliyên bêkêmasî ya zanistên pîvandî yên mîna fizîk, kîmya, stêrfizîk û hwd., didin û/an jî gerdûnên ku hatiye honandin bi hûrgilî disêwirînin. Pêşbîniyên rast ên der heqê paşerojê ya honaka zanistiyan piranî di binecûra hişk de hatiye pêşniyarkirin. Nivîskarên honaka zanistî ya hişk ên mîna Gregory Benford, Geoffrey A. Landis di heman demê de zanist in jî. Rudy Rucker û Vernor Vinge jî him nivîskar in û him jî matematîkzan in. Nivîskarên hêja yên din a binecûra honaka zanistî ya hişk ev in: Hal Clement, Larry Niven, Robert J. Sawyer û Stephen Baxter.
Honaka zanistî ya civakî
Têgiha “honaka zanistî ya civakî” ji bo pênasîna xebatên li ser zanistên civakî ya mîna derûnnasî, aborî, polîtîka, civaknasî, mirovnasî û hwd., tê bikaranîn. Di vê warê de yên herî bal dikşînin Ursula K. Le Guin û Philip K. Dick in. Têgih berî her tiştî ji bo çîrokên ku girîngî didin hest û karekteran, tê bikaranîn. Ray Bradbury yê Hosteya Mezin ê SFWAyê hostayê herî navdar ê vê warê ye. Van nivîskaran sinorên di navbera honaka zanistî ya hişk û civakî şêlo û tevlîhev dikin. Utopya û dîstopya jî binecûrên vê cûreyê ne. Çîrokên The Handmaid’s Tale, 1984 û Brave New World mînakên honaka zanistî ya civakî ne. Gerrên Gulliver û mînakên din mimkun e ku di hesaba honandinên afirîner bê pejirandin.
Cyberpunk
Cûreya cyberpunkê di salên 1980î de derket holê; bêje pevgihana peyvên “sîbernetîk” (bi îngilîzî: cybernetics) û “punk”ê ye û cara yekem ji aliyê Bruce Bethkeê ve wekî navekî çîroka wî hat bikaranîn. Di vê cûreyê de gelemperî dem, paşeroja nêzîk e û cih jî distopia ye. Di nav temayên cyberpunkê de wekî pêşveçûnên teknolojiyên zanyariyê û pergalên kontrolê yên civakî a bi înternet (an jî fezaya sîber) an jî şîrketên li derî demokrasiyê henin. Bi berbelavî di nav van berheman de nîhîlîzm, post-modernîzm û teknîkên fîlmên reş têt bikaranîn û lehengên rêber piranî dilnexweş û îsyankar in, carinan jî antî-leheng in. Nivîskarên hêja yên binecûrê cyberpunkê ev in: William Gibson, Bruce Sterling, Alfred Bester û Pat Cadigan. Li gorî James O’Ehley fîlma Blade Runner a di 1982ê de hatiye çêkirin, mînakek baş e bo cyberpunkê.
Rêwîtiya demî
Pêşhatiyên çîrokên ku qala rêwitiya demî dikin, heta di sedsalên 18 û 19an de tê dîtin. Lê populerbûna vê binecûrê bi saya romana H. G. Wells ê ya bi navê The Time Machine ye. Çîrokên vê cûreyê ji ber pirsgirêkên mantiqî ya wekî paradoksa bapîr, gelekî tevlihev in. Rêwîtiya demî, temayek bikaranîna wê gelek berbelaw e. Xêndî romanan, di rêzefîlmên televîzyonan de (Doctor Who, hwd.) û tenê sere xwe di fîlman de (The Flipside of Dominick Hide, hwd.) hatiye şuxilandin.
Dîrokên alternatîf
Çîrokên li ser dîrokên allternatîf, guherandina dîrokên rastîn in û bala xwe didinê geşedana wê ya nû. Ev çîrok geh ji bo guherandina pêşerojê rêwîtiya demî bikartînin geh jî ji dîroka cihana me cudatir gerdûneke din diafirînin. Yek ji klasîkên vê binecûrê ev in: Bring the Jubilee ya Ward Moore ê ku li vê romanê Şerê Navxweyî ya Amerîkayê Başûriyan bi ser dikevin. The Man in the High Castle a Philip K. Dick ê ku li vê romanê jî Almanya û Japonya di Şerê Cîhanî yê Duyem de bi ser dikevin. Harry Turtledove ji aliyê gelek kesan ve wekî “hosteya dîrokên alternatîf” tê navandin. Xelata Dîrokên Alternatîf a Sidewiseê herî başên vê binecûrê hildibijêre.
Honaka zanistî ya serbazî
Vê binecûr li ser şer an jî lihevxistinên hêzên çekdar ên wekî neteweyî, navgerstêrkan an jî navgerdûnan tê avakirin û lehengên wan ên girîng serbaz in. Van çîrokan hûrgiliyên prosedur, merasîm, dîrok û teknolojiyên serbazî vedigrin; çîrokên serbazî mimkun e ku nêzîkî an jî wekî lihevxistinên dîrokî bin. Nivîskarên honaka zanistî ya serbazî yên navdar ev in: David Drake, David Weber û S. M. Stirling. Weşanxaneya Baen Booksê ji ber xwedîkirin û gihandina nivîskarên honaka zanistî ya serbazî, têt naskirin.
Candarên derasayî
Çîrokên qala candarên derasayî û sermirovan dikin, mijarên wekî derketina holê ya van candarên derî normal dişuxlînin. Ev mijar geh mîna Odd John a Olaf Stapledonê bi sedemên xwezayî destpêdikin, geh jî mîna Slan a A. E. Van Vogtê ceribandinên bi mebest derdikevin holê. Van çîrokan bi gelemperî girîngî didin bîyanîbûna van candaran û tevgerên civakê ya li hemberî wan. Vê binecûr di jiyana rastîn de rol li nîqaşên zêdekirina mirovan lîstiye.
Dawiya cîhanê
Honandina mehşerê rewşa cîhanê ya piştî afetan disêwirînin an jî têkçûna şaristaniyê ya piştî şerên nukleerê, nexweşiyên perrok û hwd vedigrin. Hin berheman pêk hatina afetan û dawiya wî (mînak Rê-Cormac McCarthy) dişuxlînin, hin berheman jî sedan sal piştî afetan rewşa dinyayê (mînak Riddley Walker–Russell Hoban) nîşan didin. Yek ji klasîkên vê binecûrê ev in: Earth Abides a George R. Stewartê û Alas, Babylon a Pat Frankê.
Westerna fezayê
Westerna fezayê dibe ku wekî binecûra operaya fezayê bê pejirandin: Di van çîrokan de westerna DYAyê bi rûerda fezayê ya futurîstîk tên berhemandin. Westerna fezayê li cihekoloniyên ku bi aborî pêşdikevin dikin mijarên xwe; lê li wê deran mîna Rojavaya Kovî ya Amerîkanê bêqanûnîtî desthilatdarî dike. Mînaka herî baş ê vê binecûr rêzefîlma televîzyonê ya bi navê Firefly a Joss Whedonê ye.
Binecûrên din
• New Wave: Ev têgih bo xebatên honaka zanîstî yên ku van taybetiyan vedigrin: Him li şiklê û him li naverokî xwe dispêre cerribandinekî mezin, çêjekî xweş û hesyariyeke hunermendane.
• Şêtiya Bûxarê (Steampunk): Van berheman bi gelemperî di sedsala 19an de û pir caran jî di serdema Vîktoryayê de derbas dibin ku di vê serdemê de bûxar bi berbelawî dihat bikaranîn. Mîna berhemên Jules Verne û H. G. Wells ji xêndî bûxarê, teknolojiyên ku li wê dewrê nedihat bikaranîn jî tê sêwirandin.
Honandina teorîk
Ev têgih warekî gelek fireh dihewîne, mîna honaka zanistî, fantastîk û dîrokên alternatîf, hwd. Edîtorin rastîbîniya efsûnî (magic realism) jî têdixin li bin vê cûrê.
Wêjeya fantastîk
Pêwendiyek nêzik li navbera fantastîk û honaka zanistî heye. Gelek nivîskar bi her du cûreyê berheman nivîsandine. Berhemin nivîskarên mîna Anne McCaffrey û Marion Zimmer Bradleyê di horta her du cûreyê de ne. Car caran têgiha fanteziya zanistî ji bo van berheman têne bikaranîn. Li Amerîkayê komeleyek bi navê “Komeleya Nivîskarên Honaka Zanistî û Fantazî ya Amerîkayê” (SFWA) heye ku xelatan didin berhemên ku him warên honaka zanistî û him jî wêjeya fantastîk hatine nivîsandin. Kongreyên honaka zanistî mijarên wêjeya fantastîkê birêkûpêk têdixin rojevên xwe. Nivîskarên fantastîkê yên ku mîna J.K. Rowling ê, xelata herî mezin a warê honaka zanistiyê bi navê Xelata Hugo histendine. Honaka zanistî bi gelemperî tiştên mimkun in ku li paşerojê bêne çêkirin, qal dikin. Lê fantastîk tiştên derasayî û bêîhtimal dihonînin. Sêr(efsûn) û mîtolojî mijarên herî populer ê wêjeya fantastîkê ne.
Wêjeya erjengê
Wêjeya erjengê yan jî tirsê li ser derî xweza û derasayî tê avakirin. Armanca vê cûreyê xwendevanên xwe car caran bi riya pêşdariyên tundî bitirsînin û aciz bikin. Gelek berhemên tirsê hêmanên honaka zanistî dihewînin. Di romana Mary Shelley a bi navê Frankenstein her çiqas hêmanên tirsê ji yên din zêdetir be jî, ji ber ku afirandina cinawer bi honandina xeyala zanistî tê kirin, tê hesibandin ku berhema yekem a honaka zanistî ye. Ji bo pênasîna cûreyên honaka zanistî û erjengê ji berhemên Edgar Allan Poe jî hatiye sûd wergirtin. Îro wêjeya erjengê kategoriyek populer a fîlmên erjengê ye.
Wêjeya veşartî (mystery)
Di van berheman de temaya serdest honaka zanistî ne, lê belê çîrok xwe dispêrin rastiyên rojane. Mîna romanên erjengê yên Tom Clancy û Michael Crichtonê û fîlmên James Bond pir caran li nav vê cûreyê tê hesibandin. Xebatên modernîst ên nivîskarên wekî Kurt Vonnegut, Philip K. Dick, Stanisław Lem li ser sînora honaka zanistî û wêjeya veşartî ne. Li gorî Robert J. Sawyer “Li nav honaka zanistî û veşartiyê lihevhatineke mezin heye. Her du jî ferisandina xaçepirsê dilbijî dikin û ji bo wê jî çîrokên nêzikî rastiyê hewce dikin.” Isaac Asimov û Walter Mosley di nav berhemên xwe yên honaka zanistî de hêmanên veşartî (mystery) bicihkirine yan jî di nav berhemên xwe yên veşartî de hêmanên honaka zanistî bicihkirine.
Wêjeya sûperleheng
Taybetmendiya karakterîstîk a vê cûreyê ev e: Lehengên van çîrokan ku xwediyê behreyên derasayî ne, bi xwestekî an mecbûrî welateke yan jî gerdûneke ji destê gefan (carinan gefên xwezayî û carinan gefên super ên çêkirî) diparêzin an jî ji bo parastina wan alîkarî dikin. Gelek sûperleheng bi xwestekî an bêhemdî xwe li nav teknolojiyên pêşketî, cîhan an jî gerstêrkên biyanî, li nav rêwitiya demî dibînin. Lêbelê hêmanên zanistî yên van çîrokan dûrî aqil in li gorî çîrokên honaka zanistî.
Xelat
Xelatên herî mezin û girîng ên cîhana honaka zanistî ev in: Xelata Hugo ku ji aliyê World Science Fiction Convention (Worldcon) ve tê belavkirin û Xelata Nebula ye ku ji aliyê Science Fiction and Fantasy Writers of America (SFWA) ve tê belavkirin. Di sînemaya honaka zanistî de Xelata Saturn xelateke gelek mezin e.
Li wêjeyê honaka zanistî
Nivîskarên ku li warê honaka zanistî navdar û serkeftî ne, hin ji wan ev in:
Ocax
Ocax (ji romikî: ocak = kuçik, wek ocax ketiye kurdî ) peyveke eşîrî ye. Bi rastî, mirov dikare bibêje, ev peyv bi peyva esil Kurdî ya mal ve hemwate ye. Li hin herêmên Kurdistanê di şûna "mal" (mall, çê) de vê peyvê bikartînin. Ev term di nava eşîrên Êzîdî û elewî de gelekî belavî ye. Her wiha li Dêrsimê ji ezbetên/malên seyîdan û pîran re û di nava eşîrên Êzîdiyên jî ji ezbetên Şêx û pîran re ocax têye gotin. Belê ne tenê ew, hinek eşîrên Misilman, bi taybetî li Badînan û Botan, jî vê peyve ji bo binmalên qebîlan/eşîran bikartînin.
Künzelsau
Künzelsau bajarokekî navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Windows NT
Windows NT malbatek Pergale Xebate ye ji aliya Microsoft berhêmanîn, yek jî yekem versiyonên ku di sala 1993'en de derket. Bi esasî re tevkirinê versiyonên Wokstation ya Windows ser bingeha MS-DOS ya kevintirîna 2001'e, bi bersîvên pergalekî serbixwe-xebatkarî, bingeh-zimen, bilind-pîvanî pirbikarhêneriya pirxebatkirin, bergîdan bona Unix hatê berhêm anîn. Ev versiyon yekem versiyona Windowsê bi 32 bit bû. Windows XP û Windows Server 2003 versiyonên herî dawî ya Windows NT ne.
Reinbek
Reinbek, bajarekî navçeya (Landkreis) Stormarnê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Şemsedînê Şehrezûrî
Şemsedînê Şehrezûrî (jdb. ? - m. 1288î şûnde ?) dîroknas, bijîşk û fîlozofê misilman yê kurd e. Ew li ser felsefeya Şîhabedîn Suhrewerdî xebitiye û fikrê Îşraqîtiyê berdewam kiriye.
Jiyana Şemsedînê Şehrezûrî
Şemsedînê Şehrezûrî yan jî Şemsedîn Mihemed bin Mehmûd eş-Şehrezûrî di sala 1250î de li Başûrê Kurdistanê li bakurê Şehrîzûrê hatiye dinyayê. Wî li ser metafizîk, dîrok û felsefeya Îslamê gelek kitêb nivîsandine, lê tenê pênc kitêbên wî gihane roja me. Gelek fîlozof di bin bandora wî de mane.
Tê texmînkirin ku Şehmsedîn ji sala 1288an çend sal şûnda wefat kiriye.
Kitêbên wî
Pênc pirtûkên wî yên ku gihane roja me ev in;
Mercin-et-Vaux
Mercin-et-Vaux, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Cirîde
Cirîde, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Serheng
Serheng, mîralay, amîrhez payeyek leşkerî ye. Ji cihgirê serheng û serdar jortir, ji generalê herî payenizm jî jêrtir e.
Serheng fermandariya hengan dikin. Artêşên nûjen teknîka çekan û mobîliyê bingeh digirin. Gorî wê heng, gurdan, deste, tîm (leşkerî), parartêşan saz dikin.
Serheng cara pêşîn di artêşên Îtalyayê de hatiye bikaranîn. Di artêşên kurd de, payeya herî mezin serdarî bû. Serdar jî di bin fermana mîran de bû. Mîrheng (mîrê hengê) an mîralay dihat gotin ji wan re. Îtaliyan berê ew wekî colonello di serdema 16an de binavkirine. Spanya, Fransa û Brîtanyayê erka wê gorî xwe şîrove kirine.
Instagram
Instagram malpereke parvekirina wêneyan e. Di vê malperê de mirov dikare wêneyên xwe parve bike.
Instagram di çiriya pêşîn a 2011an de hatiye sazkirin. Ew sepan di ser de têne di iPhone de dihat bikaranîn lê edî êdî di Androîdê de jî tê bikaranîn. Îro 400 milyon bikarhênerê Instagramê heye.
Terîqeta Zahidiye
Terîqeta Zahidiye, ji aliyê Zahid Gîlanî ve bingeha wê hatiye danîn. Safiyedînê Erdebîlî li ser bingeha terîqeta Zahidiye terîqeta Sefewiye avakiriye. Ji bo Îranê rêber û murşîdê vê terîqetê, Gîlanî, mirovekî giranbuha ye.
Komelgeha Herîr
Herîr (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Hareer), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1978an de hatiye avakirin.
Di sala 1978an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 7.280 kesan.
Bouriège
Bouriège, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Inbox
Mirov dikare lê ser Inboxê li e-posteya xwe binêre Heger te ji bo vebijartina e-posteyên xwe fîlter çênekiribe, hingê e-posteyên nû dê bikevin kataloga Inboxê (Mirov çawa e-posteyên tên û fîlter bi kar anîne vedibijêre). Nêrîna li e-posteyan ji Inbox ê:
Pouzolles
Pouzolles, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Bilûz
Bilûz gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 160kes (44 malbat) bûn.
Dimilî (eşîr)
Dimilî, Dunbulî an jî Dumilî, eşîreke mezin ê kurdan e.
Li Erzîromê, Şêxalê, Sêwregê û Makûyê. Navê Dimilî di sedsala 11'mîn de, di nav eşîrên Kurdên ên li Surî derbas dibe. Herwuha îro jî gundekî bi navê Dumilî li herêma Çiyayê Kurmênc de heye.
Şerefxanê Bedlîsî diyar dike ku, Dimilî esle xwe ji Botan û dînê wan Êzdî bûye, paşê bibûne Misilman. Ji wan rê "Dunbuliye Boxtî" hatiye gotin. Di sedsala 16. de mîrengeha Sekmanabade û wextekî jî a Hekariye di destê wan de bûye.
Ziman û Ol
Dimilî ên Sekmanabade (Makû) Şiîne, zûdaye asîmîle bûne û wa 200 sale tenê bi Tirkî diaxavîn. Ên Erziromê û Sêwrege hemû Misilman in û li Erziromê navçeya Xinûsê û Qereyaziyê Kurmancî û li Sêwrege Dimilkî diaxavîn. Li Şêxan û Şengale jî Kurdên ji wê eşîre hene, li vir bi Kurmancî diaxavîn û Êzdî ne.
Tevrana Jêr
Tevrana Jêr, mezrikeke gundê Lugusê yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Mandy Patinkin
Mandel Bruce Patinkin (jdb. 30ê çiriya paşîn a 1952an li Şîkago, Illinois, DYA) aktorekî amerîkî ye.
Korkoya Etmankî
Korkoya Etmankî, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Isqanbo
Isqanbo gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Doris Lessing
Doris May Lessing CH OMG (jdb. li Kirmaşan, Îran (li axa Kurdistana rojhilatê) – m. ) yek ji nivîskarên navdar ên Brîtanyayê ye. Di sala 2007an de xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.
Ji ber xebata bavê xwe li derveyî Brîtanyayê ji dayîk bûye. Di 5 saliya xwe de ji Îranê çûne parzemîna Efrîqayê. Di avabûna partiyeke çepgîr de cihdigire. Xwedî nêrînên komûnîst û çepgirbûna wê, wê nêzîkî siyasetmedarekî Alman dike û bi Gottfried Lessing re dizewice.
Helena, Montana
Helena paytextê federedewleta DYAyê Montana ye.
Doris Lessing
Lessing di çîrok û romanên xwe de derûnî û nakokiya kesayetiyan, bi taybetî yên bindestan tîne zimên. Herwekî femînîzm, têkiliyên cinsiyetan û şer-aştî mijarên wê yên sereke ne. Pirtûka wê ya herî navdar a di sala 1962î de hatiye weşandin Deftera Zêrîn (Dagirtûka Zêrîn) e.
Helena, Montana
Bi 25.780 (2000) gelheya xwe bajareke girîng ê çandinî, maden û bazirganiyê ye. Bi tevî devedora xwe hejmara niştecihên wê zêdetirî 40.000 e.
Helena li navçeya County Seat a girêdayî Lewis and Clark County ye. Rûbera wê 36,3 km², bilindahiya axa wê ji rûyê avê 1.205 m ye. Bi dîtin û derxistina zêr li herêmê di 30'ê kewçêrê 1864'î de hatiye damezrandin. Di 1889'î de dibe paytext.
Neuenstein, Baden-Württemberg
Neuenstein bajarokekî navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Programnayiş
Programnayiş oyo ke sîstemê komputerî de karê arîtmatîkîê ke hardwareê komputerî senên gurîyeno, lazimo ke senên kar kero, biguriyo, komutê ke terefnenê komputerî ra, înan qal keno u parametrey înan eyarneno.
.iq
.iq navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Îraq ye. (ccTLD)
Programnayiş
Şinasyanişo bîn ra, programnayîş oyo ke nusîyayişê programunê komputerî, testkerdişê inan u raştnayişê inan cı sero gêno. Programnayiş, jû zon de kerîyeno. No ki zonê programnayişî şeno Java ya zi zono zey sewîya berze de zey C# bo, heto bîn ra ancîa zon şeno zonê makîne di bo zey assembly. Kodê çimey ke nusîyenê, pêro arê beno yeno tê lewe u eve destegnayişê bestoxê halê karkerdoxî ra ano. Jû zî kodê çimey eve destegê fikirê xo vatişî ra arêkerdiş ra ğeyrî zî satir be satir şeno bigurîyo.
Arêkerdox, oyo ki programi ke nusiyeni, înan wano u virenîya nuştişî ya ki virenîya mentiqinî estê se, înan raştneno u eg xelete çinîya se program o programî kar keno u peynîya ci mocneno. Komputer de arêkerdox platformo. Programkerdoxî programnayişî pêro zey ciwîyayişê raştikênî vênenî. Programê nuştiş ya zi hal kerdişê programî, raverî lazimo ki komut vîra vo u semedê çarey xo, zey ciwîyayişê raştikêni fikirnayiş lazim beno. Komut teyniya aye eyarneno.
Carbon Copy
CC (Carbon Copy) Kopyaye Karbon
Atlantîs
Heman demê de gelên Yewnanistana kevn qebîleyên Fenîkeyên ku di bakurê Afrîkayê de dijiyan re jî digotin Atlantîsiyan.
Carbon Copy
Ji bo serê e-posta; mesaj diçin bo kesên ko navnîşanên wan di malika Cc de hatine nivîsandin.
Atlantîs
Di wêjeya klasîk de li ser Atlantîsê Platon, Plutarch, Diodorus Siculus, Aelian, Pliniusa kal nivîsandine.
Carbon Copy
Hemî bigir (yanî kesên ko mesaj ji wan re tên verêkirin) dê navnîşanên di malika Cc de bibînin.
Atlantîs
Hemû çîrokên derheqê Atlantîsê de behsa dewlemendî û serbilindiya şaristaniyê dikir. Dibe ku ew şaristanî yên Mînosê jî be, lê tê texmînkirin ku ew tenê çîrokek ji bo gelên Yewnanistanê dewlemend bibe şîret. Ji ber ku delîlên arkeolojîk tinne, rastbûna wê îspat bike.
Ziyaretgeha Uzêr Pêxember, Besre
Ziyaretgeha Uzêr Pêxember (bi erebî: al-'Uzayr), ziyaretgeheke nêzîkî Besreyê ye ku dikeve başûrê Îraqê.
Cirîd
Cirîd yek ji navçeyên Gurgumê ye. Gorî hejmartinên sala 2000 hejmara niştecihên navendê 12.642 û bi giştî jî 29.580 ye. Firehiya erdê navçeyê 642km², bilindahî ji rûyê avê 1.150m ye. 2 nehiye û 9 gund girêdayî navçeyê ne. Aborî pirranî li ser çandinî û xwedîkirina ajalan e. Li herêmê nêzîkî 5.000 kewarên mozhinguvê hene.
Merlieux-et-Fouquerolles
Merlieux-et-Fouquerolles, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Le Pradal
Le Pradal, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Pouzols
Pouzols, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
St. Catharines
St. Catharines, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê ye.
Bourigeole
Bourigeole, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Saffré
Saffré, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Niedernhall
Niedernhall bajarokekî navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ûsyaq
Ûsyaq gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Derwêşê Evdî (destan)
Derwêşê Evdî ( jdb. di sedsala 18an de li herêma Wêranşarê) destanek a bi nav u denga ya kurdiye li herêmê wêranşarê bi gorî gelek sitranbêj û çêrok û kêtaban ev dastan dihête şilovekirin.
CC
Çend wateyên CC hene.
Derwêşê Evdî (destan)
Jiyan
Derwêşê Evdî di sedsala 18an de li herêma Wêranşarê jiyaye û berxwedaneke mezin li dijî Dewleta Osmanî û eşîrên Ereban nîşan dayê. Wê demê Temir Paşayê Milî di sala 1780î de dibê serokê eşîrên kurd ê kîkan, milan û eşîrên êzdiyan li Beriya Wêranşarê û Derwêşê Evdî jî ji bêr jîrekiya xwe dibê serleşkerê Temir Paşayê Milî. Di şerekî sala 1790î di navbera eşîrên Temir Paşayê Milî û Osmanîyên û eşîrên Ereban de Derwêşê Evdî tê kujtin.
Wekîdin evîna Derwêşê Evdî, ku bi eslê xwe kurdê êzdî bû û Edûlê ku bi eslê xwe kurdê misilman bû di nava civaka kurd de tê naskirin. Di nav kurdên de gelek stran û çîrok bi awayên cûda li ser Derwêşê Evdî hatine gotin.
Şanoya Bîra Welat
Şanoya Bîra Welat li Awustralyayê xebatên xwe didomîne. Şanoya Bîra Welat, girêdayî Komeleya Kurdên Vîctorîa ye. (Victoria, eyaletek Awustralya ye.) Koma Şanoya Bîra Welat, di sala 1999’an de dest bi xebatên Şanoyê kir. Bi lîstika bi navê Kes Nikare Roja Me Tarî Bike di Mijdarê de dest bi şanoyê kir. 15’ê Çilê 1999’an de navê koma xwe kirin Şanoya Bîra Welat.
Lîstikên Şanoya Bîra Welat
Şanoya Bîra Welat lîstikên xwe bi gelemperî li Melbournê û li Sydneyê dileyizin. Azîna wan ya şanoyê azîna epîk e. Ew bi azîna Bertolt Brecht dixwazin lîstikên xwe amade bikin.
PC
PC dikarê bibe:
2015 Şerê Oremarê
Şerê Oremar, di 7ê îlonê 2015î de di navbera hêzên çekdar ên PKKê û Artêşa Tirk de, li Oremarê derbas bû. 16 leşkerên Tirk kuştin û heşt leşker jî dîl girtin.
.eg
.eg navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Misir ye. (ccTLD)
Cela
Cela (tirkî: Ekinözü) yek ji navçeyên Gurgumê ye. Navê wê di sala 1983 ´î de kirine Ekinözü. Cela di sala 1991 ´de bûye navçe. Firehiya erdê navçeyê 692km², bilindahî ji rûyê avê 1.200m ye. 17 gund û 77 mezrayê wê hene.
Reinfeld (Holstein)
Reinfeld, Schleswig-Holstein, bajarekî navçeya (Landkreis) Stormarnê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Keclan
Keclan, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Qerase
Bi alîkariya qeraseyê mirov dikare gelek tiştên giran ji cî bilivîne û rake. Ev kurik bi qeraseyekê kevirekî mezin ji cî ra dike. Serê qeraseyê dike bin kevirê mezin û kevirekî biçûk wek destek dide bin qeraseyê. Mirov çiqas ji desteke dûr pê li qeraseyê bike livandina kevirê mezin hewqas hêsantir dibe.
.hu
.hu navê navperê asta bilind e ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Mecaristan ye. (ccTLD)
Cidaqiye
Cidaqiye gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 144 kes (33 malbat) bûn.
Ebdullah bin Mesûd
Ebdullah bin Mesûd (? - 653, Medîne), sehabe yê Muhemmed e. Her wiha ji hedîsvan û mufesirê herî pêşînan e. Û ji kesên pêşiyê bûye Misilman yê şeşem e.
Jiyane xwe a pêşîn de şivantî kiriye. Dema ku bi îslamê dihese ew birayê xwe û dêya xwe têne dibin Misilman.
Goma Çiftelar
Goma Çiftelarê, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Ömer Öcalan
Ömer Öcalan, ( Emeran, Xelfetî, Riha, Bakurê Kurdistanê) parlamenter û ramyarekî kurd e. Ömer Öcalan di hilbijartinên parlamenter ya sala 2018an de wekî parlamenterê Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) ya Rihayê hate hilbijartin. Perwerdeya xwe ya zanîngehê, li Zanîngeha Enqereyê beşa rojnamegeriyê de xwend. Berî ku nebibû parlementer Öcalan li Rihayê di ajansên cûda de rojnamevaniyê dikir. Ömer Öcalan biraziyê Abdullah Öcalan e.
Dibistan û xwendin
Ömer Öcalan di 1987an de li Emaran ji dayik bû, lê beşek mezin ji zaroktî û xortaniya xwe li Yakapınar, li nêzîkê bajarê Edene, ku bavê wî lê bar kiribû da ku ji bal hêzên ewlehiyê derkeve, derbas kir. Li gorî vegotina xwe, wî zordariya dewletê ya li dijî bavê xwe Mehmet ji nêz ve jiyaye.
Pişt re bav vegeriya Emeran û debara xwe bi cotkariyê kir. Ömer Öcalan dibistana seretayî û navîn li Yakapınarê xelas kir û piştî xilaskirina dibistana navîn yekem car wekî îmzekirina daxuyaniyek çapemeniyê hate girtin. Öcalan di ezmûna ketina Zanîngeha Enqereyê de derbas kir û ji 2007 heta 2011 li wir rojnamegerî xwend. Di 2012an de wî li Lozanê navê masterê di zanistên civakî de tomar kir, lê piştî şeş mehan ji ber sedemên aborî neçar ma ku dev ji kar berda.
Kariyera ramyarî
Ömer Öcalan ji 2014 heta 2016 li Mêrdînê hevserokê Partiya Herêmên Demokratîk (DBP) bû. Sala 2016, li mala Öcalan lêgerîn hat kirin û Ömer Öcalan bi demkî hate girtin û du roj şûnda hate girtin. Lêpirsîn têkildarî daneyên têlefonê yên endamekî PKKê ku hat kuştin bû. Nêzîkî du meh şûnda, serbestberdana Öcalan hat ragihandin. Di adara 2018an de girtinek din a Öcalan hebû.
Dema ku xwarziyê Abdullah Öcalan, Parlamenter Dilek Öcalan, di sala 2018an de ji ber darizandina cezayê reviya çû welatên din ên Ewrûpa, HDP li şûna hilbijartinên parlamenê Ömer Öcalan xist nav lîsteya li herêma Dilek Öcalan ya Rihayê. HDP-ê li navçeyê ji sedî 29-ê dengan stend û Ömer Öcalan jî di nav de çar parlamenter şand. Li gorî ajansa nûçeyan Demirören, di 2019an de ji bo rakirina parêzbendiya wî hewl hat dayîn. Di sala 2019an, hackeran bi kontoya Ocalan a Twitterê nûçeya ku Abdullah Öcalan wefat kiriye belav kirin.
Öcalan, di parlamena Tirkiyeyê de endamê Komîsyona Pîşesazî, Bazirganî, Wize, Çavkaniyên Xwezayî, Agahdarî û Teknolojiyê ye
Öcalan zewicandî ye û du zarokên wî hene. Jina wî di çarçoveya tedbîrên piştî teşebusa derbeyê ya li Tirkiyeyê ya 2016an de ji karûbarê giştî hat avêtin.
Mala Hamid
Mala Hamid, mezrikeke gundê Hicetiyê yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Qalenz
Qalenz gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Rende
Rende aleteke xerat û dartiraşan e. Mirov bi rendeyê dikare rûyê text û daran rast û şayik bike. Rende destikekê ku kêrikeke mîna gûzane pê ve ye.Gele cureyên wan hene,hinek darîn û hêsinî ne.
Mesbrecourt-Richecourt
Mesbrecourt-Richecourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Dîzec Şûr
Dîzec Şûr, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Haluk Öztürk
Haluk Öztürk di sala 1956a de li Agiriyê qeza Dutaxê gundê Qereqê hatiye cîhanê. Li gundê Berdavê dest bi xwendina dibistana seretayî kiriye. Dûra li Agiriyê dibistana navîn û li Wanê lîse xwendiye. Di sala 1979an de hatiye Swêdê û li Stokholmê dijî. Piştî xwendina Dibistana Bilind ya Mamostetiyê (Zanîngeha Stokholmê), ji sala 1986a heta îro li dibistanên şaredariya Stokholmê mamostetiya zimanê zikmakî (kurdî/kurmancî) dike.
Gundersheim
Gundersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.