cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hevzayendîtî
Qanûniya hevzayendîtî
Ji vê mijarê xala werçerxê, biryara American Psychiatric Associationê ye ku hevzayendî di sala 1973ê de ji nav lîsteyên nexweşiyan derxistiye.
Weşanên J&J
Nav
J di nava dengên kurdî de yê herî kurdewar e. Di serdema ji hev veqetîna farisî û kurdî de yek ji dengên kurdî yê xweser J ye.
Rih
Fîlozof jî bi piranî hebûna giyanê mirov qebûl dikin. Hebûna rih li girêdayî bedena mirov nîne û bi mirina beden re namir e, rih nemir e. Beden tenê ji bo rih cîhek e, cîhe ku di tê de hatîye girtin. Dema beden mir rih jê derdikeve, diçe. Gor pir bawerîyan rih li pêş afirandina bedenan hatîye afirandin. Çavkanîya jîyanê rih e.
Hevzayendîtî
Qanûniya hevzayendîtî
Quebec yekem parêzgeh e ku cudakeriya berpêbûna zayendî qedexe kiriye.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Ez di bextê to û Îbrahîm nebî
Rih
Her çiqas pirayîya mirovan hebûna rih qebûl bikin jî yên qebûl nekin jî ene. Materyalîst mirov tenê ji bedena fîzîkî dibînin. Gor hinek bawerîyan jî rih bi mirina bedenekî derbazî bedenek din dibe. Ji wê bawerîyê re dibêjin tenasux /reinkarnation. Hinek bawer û nêrîn rih û can ji hev cuda dibînin, hinek jî nabînin. Di axavtina rojane de pir caran herdu peyîv di cîhên hevûdin de tên karanîn. Rih bi xwe peyîvek erebîye û derbazî zimanên dinên gelên misilman bûye. Di maneya rih de di dînê Îslamê de du peyîv hene. Ji wan yek “nefs”  yek jî “ruh” e. Her çiqas di zimanê rojane de herdu peyîv pir caran cîhên hevûdin de bên karanîn jî cudabûnek jî navbera wan de he ye.
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
1. Ferhenga Somerî – Kurdî & Kurdî – Somerî Suleyman Yildirim - Mamê Elî J&J-Ferhengname: 1/1 ISBN: 978-60562251-0-9 Pîvan: 13.5 x 21.0 cm Rûpel: 176 [11 forma]
Selete
Wateya bêjeyê
Yekemîn pirtûka ku li ser seleteyan hatiye nivîsîn a John Evelyn e ku navê wê Acetaria (1699) ye.
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
2. Kurdistan’da Etnik ve Dini Haklar Tarık Cambaz J&J-Ramyarname: 2/1 ISBN: 978-60562251-1-6 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 46 [3 forma]
Rih
Di Qur’anê de ayetên di derheqê rih de zêde nînin û pir jî malûmat nadin. Di sûreya îsra de wusa dibêje: “Ew yê pisyara ruhê ji te dikin, tu bêje wa: Ruh ji emrê Rebê min e (ji wî pêvetir qet kesekî dî nuzanît kanê ew çî ye û ya çewaye) Ne ji îlîm û zanînê hema kêmek bo hewe ya hatîye dan (Îsra 85).” Di hinek ayetan de mîna Ruh-ul Quds derbaz bûye û bi cîhê ferişte Cebraîl de hatîye karanîn. Zêdetir di tesewûf li ser mijara rih sekinî ye.
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
3. Çîrçîrokên gelêrî, Bêwar Diyadînî J&J-Wêjename: 3/1 ISBN: 978-60562251-2-3 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 80 [7 forma]
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Serpêhatem nêamey serey arminî
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
4. Desteçîrok, Îdrîs Farqînî J&J-Wêjename: 4/2 ISBN: 978-60562251-3-0 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 124 [8 forma]
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Nê cihûd, nê çermesûran, ez benî
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
5. Fablên Manzûm, Bazê Kal J&J-Wêjename: 5/3 ISBN: 978-60562251-4-7 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 88 [5,5 forma]
Hevzayendîtî
Qanûniya hevzayendîtî
Di salên 1980 û 1990ê de piraniya welatên pêşveçûyî, tevgerên hevzayendî j nav sûcbûnê derxistiye û cudakeriya bo gey û lezbiyen qedexekirine.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Nê yê samê mîyanê vewra zey pemî
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
6. Gotinên pêşiyan, Bêwar Diyadînî J&J-Ferhengname: 6/2 ISBN: 978-60562251-5-4 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 46 [3 forma]
7. Bi kurdî bikene, Yalçin Sarilmaz J&J-Wêjename: 7/4 ISBN: 978-60562251-6-1 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 46 [3 forma]
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Nê keşikê Afrîka de zey tenî
Cûn bibo bêedlî ra dinya genî
Hevzayendîtî
Zewaca hevzayendan
Îro şanzdeh dewlet û sêzdeh parêzgeha Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê destûrî zewaca hevzayendan (bi ingîlîzî same-sex marriage an jî gay marriage) didin.
Mihemed Cemîlê Seyda
Mihemedê Cemîlê Seyda (jdb. 1918 li Licê, m. 1987 li Cizîrê) danerê Ferhenga Jîn e. Mihemedê Cemîlê Seyda di sala 1918 de li navçeya Licê ya Diyarbekir ji diya xwe bûye. Bavê wî Cemilê Seyda yek ji leşker û lehengê şoreşa Şêx Seîdê Pîran e.
Hevzayendîtî
Zewaca hevzayendan
Zewaca hevzayendan a nuha di tevayiya dinyê de di 17 dewletan de, di tevayiya Ewropa de di 12 dewletan de qanûnî ye. Holanda di 2001ê de bû dewleta ewil ku zewaca hevzayendan disepîne. Pişt re Belçîka, Spanya, Denmark, Norwêc, Swêd, Portûgal, Îzlanda, Fransa, Keyaniya Yekbûyî, Lûksembûrg qanûnî kir. A dawî li Îrlendayê cara yekem bû ku zewaca hevzayendan rêya referandûmê bû qanûnî. Piştî li Îrlenda hat pejirandin Almanyayê jî zewaca hevzayendan pejirand.
Mihemed Cemîlê Seyda
Jiyan
Mihemed kurê Cemîl e. Cemîl kurê Mihemed Hadî (Seydayê Licî) ye. Mihemed Hadî kurê Sebxetullah e. Ew jî kurê Resûl Paşayê Sorî yê Rewandizê ye û birayê Kor Mihemed mîrê Soran e.
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
9. AŞ, Arîn Zîn, roman J&J: 10 ISBN: 978-605-62251-9-2 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 184 [11,5 forma]
Baske Dêrê
Baske Dêrê, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
10-	ÇEMÊ XERZAN [Roman] Arîn Zîn J&J: 11 ISBN: 978-605-62937-0-2 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 136 [8,5 forma] Reng		 [Renk]		: 1+1 Berg		 [Kapak]	: 4 renk mat selefon Kaxid		 [İç kâğıdı]	: Enso 70 gr. Bergkarî	 [Mücellit]	: Amerikan Cilt Çapejmar	 [Baskı âdedi]	: 1.000 Buha		 [Fiyat]	: 16,00 TL (Daşikandın 15,00 TL) Têbinî: © Ev berhem ji aliyê AJANS J&J ve li ser navê nivîskêr ji bo weşanê hatiye amadekirin.
11-	JANA EVÎNDAREKÎ XEMGÎN [Roman] Arîn Zîn J&J: 12 ISBN: 978-605-62937-1-9 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 152 [9,5 forma] Reng		 [Renk]		: 1+1 Berg		 [Kapak]	: 4 renk mat selefon Kaxid		 [İç kâğıdı]	: Enso 70 gr. Bergkarî	 [Mücellit]	: Amerikan Cilt Çapejmar	 [Baskı âdedi]	: 1.000 Buha		 [Fiyat]	: 16,00 TL (Daşikandın 15,00 TL) Têbinî: © Ev berhem ji aliyê AJANS J&J ve li ser navê nivîskêr ji bo weşanê hatiye amadekirin.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Kes bi halê ma çinîk o, ma tenî
Selete
Berkelî û sosên seleteyan
Seleteyek ji hêşînahiyê, pirranî bi çêncan (sosan) tê xwarin. Hin alîkar û berkeliyên seleteyan ên sereke:
Rih
Rih: Can, nefs, Cebraîl. Di tesewûfê de: a) Têgihîna însan a muceret (Kaşanî). b) Di însan de têgihîna bi zana û bi îdraq. Di elema fermanî de hatîye û di însanan de li ser rihê heywanî danîye, jê fêm kirin nemumkîn e. c) Rihê heywanî a di însan de ye. Maddeyek muceret e ku çavkanîya wî dil e. d) Rihê cemadî û nebatî ye ku hêza zindîtîyê dide. Di însan de rihê, maddi, rihê nebatî, rihê heywanî hene, yek jî rihê însanî ye. Rihê însanî ji alîyê Xwedê ve hatîye pifkirin û însanîyetê dide însan. Rihê di beden de mîna agirê di êzing de û rûnê di şîr de ye. Dî mirina mirov re jî dije. Mukellefetîya mirov ji wî rihê ye.
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
12-	MÊRÊ BI SED MÊRAN [Roman] Arîn Zîn J&J: 13 ISBN: 978-605-62937-2-6 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 176 [11 forma] Reng		 [Renk]		: 1+1 Berg		 [Kapak]	: 4 renk mat selefon Kaxid		 [İç kâğıdı]	: Enso 70 gr. Bergkarî	 [Mücellit]	: Amerikan Cilt Çapejmar	 [Baskı âdedi]	: 1.000 Buha		 [Fiyat]	: 16,00 TL (Daşikandın 15,00 TL) Têbinî: © Ev berhem ji aliyê AJANS J&J ve li ser navê nivîskêr ji bo weşanê hatiye amadekirin.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Nê camî, nê dêrey ma kerdî sitar
Şerq û xerb, dinya bêveng bî hey hewar
Selete
Servîsa seleteyan
Seleteyê mirov dikare bi tevî xwarinan jî pêşkêş bike, bi tenê jî. Li aşxaneyan pirranî bi xwarinan re bên dayîn jî, ji ber ku selete bo tenduritiya mirov bikêr û baş in, roj ji rojê xwarina wê zêde dibe, aşxaneyên xwerû bo xwarina seleteyan in vedibin. Seleteyên kurdî bêhtir xweş in, lewra kurd gelekê sûdê ji pincarên çolê werdigirin.
Mihemed Cemîlê Seyda
Jiyan
Piştî şikestina Şoreşa Şêx Seîd, Mihemed û her du birayên wî yên mezin Evdilbarî û Evdilqudûs digel dayka wan û pênc sed malên zaza ve ji Licê tînin nav Amedê, ku di rê de gelekê zarokan ji ber sermayê dimirin. Wê koça mezin xistine Mizgefta Hz. Silêman. Pişt re wan surgunî bajarê Nîgdeyê kirine. Sê sal ew li wê dûrgehê mane. Di sala 1928an de efû derketiye. Piştî vê fermanê malbata Mihemedê Cemîlê Seyda bi koçberî diçe Kurdistan Sûriyê. Her du birayên Mihemed îlma olî xwendine û bûne mele. Cemîlê Seyda kurê xwe Mihemed şandiye dibistana Şamê û ew spartiye Celadet Alî Bedirxan da ku dibistana fransî bixwîne. Mihemed li bin nihêrîn û şiyariya mamostayê hêja û serbilind, hozan Celadet Alî Bedirxan ku alaya ziman-rêziman û toreya Kurdî bi xurtî hildabû, dixwend û li mala Mîr razaye; zanîn û torevaniya Kurdî ji Mîr Celadet hîn bûye. Di sala 1930an de firansizan libatên civata XOYBÛNê li bajarê Şamê dane îskankirin. Libatên civatê ev kes bûn: Celadet Alî Bedirxan, Kamîran Elî Bedirxan, Qedrî Cemîl Paşa, Ekrem Cemîl Paşa, Mîqdat Beg, Bedrî Beg, Muhemed Beg, Dr. Memduh Selîm, Dr. Ehmed Nafîz, Nûredîn Zaza, Bozan Beg, Şahîn, Mistefa Beg (Hirço), Hemze Beg, Şewket Beg, Osman Sebrî, Qedrî Can û Haco Axa digel kurên xwe Hesen Haco, Çaçan Haco, Yûsif Haco, Cemîl Haco, Muhemed Şerîf Haco, Ekrem Haco û Behram Haco.
Gundikê Portî
Gundikê Portî, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Hevzayendîtî
Zewaca hevzayendan
Di 26ê hezîranê ya 2015an de Dadgeha Bilind a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê bi biryara Obergefell v. Hodges zewaca hevzayendan li tevayiya welêt qanûnî kir. Kanada di 2005an de li dinyê de bû 4. dewletê ku di nav qanûnên medenî de zewaca hevzayendan dipejirîne.Ji 2010an vir ve li Arjentîna zewaca hevzayendan qanûnî ye. Uruguay di parzemîna Amerîkaya Başûr de bû dewleta yekem ku vê zewacê pejirand.Li Brezîlyayê di 2013an de hikûmeta navendî li tevayiya welêt zewaca hevzayendan qanûnîkir. Li Mexico, herêma federal a Meksîkayê ye, zewaca hevzayendî fermî ye.
Corignac
Corignac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Loubens, Gironde
Loubens, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
14-	MIZGÎNA MIN [Helbest] Arîn Zîn J&J: 15 ISBN: 978-605-62937-4-0 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 72 [4,5 forma] Reng		 [Renk]		: 1+1 Berg		 [Kapak]	: 4 renk mat selefon Kaxid		 [İç kâğıdı]	: Enso 70 gr. Bergkarî	 [Mücellit]	: Amerikan Cilt Çapejmar	 [Baskı âdedi]	: 1.000 Buha		 [Fiyat]	: 8,50 TL (Daşikandın 8,00 TL) Têbinî: © Ev berhem ji aliyê AJANS J&J ve li ser navê nivîskêr ji bo weşanê hatiye amadekirin.
Hevzayendîtî
Zewaca hevzayendan
Îsraîl zewacên hevzayendan a dewletên biyanî li beşa qanûnî nasdike lê li nav welêt destûrî zewaca hevzyendan nake. Di 2006an de li Komara Afrîkaya Başûrê zewaca hevzayendan hat pejirandin ku ev li Afrîkayê cara ewil û yekem e. Li Zelanda Nû ji vir ve zewaca hevzayendan qanûnî ye.
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
15-	XANA XEMAN [Çîrok] Arîn Zîn J&J: 16 ISBN: 978-605-62937-5-7 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 96 [6 forma] Reng		 [Renk]		: 1+1 Berg		 [Kapak]	: 4 renk mat selefon Kaxid		 [İç kâğıdı]	: Enso 70 gr. Bergkarî	 [Mücellit]	: Amerikan Cilt Çapejmar	 [Baskı âdedi]	: 1.000 Buha		 [Fiyat]	: 12,50 TL (Daşikandın 10,00 TL) Têbinî: © Ev berhem ji aliyê AJANS J&J ve li ser navê nivîskêr ji bo weşanê hatiye amadekirin.
Hevzayendîtî
Pevratiya welatî
Welatin qanûnên ku pevratiya welatî (bi ingilîzî "civil union", "civil partnership" an jî "registered partnership”) dipejirînin, dipeyitin.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Pîl û qic pêru kenê gulebaran
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
16-	ÇIYAYÊ SOSINAN [Çîrok] Arîn Zîn J&J: 17 ISBN: 978-605-62937-6-4 Pîvan		 [Boyut]	: 13.5 x 21.0 cm Rûpel		 [Sayfa] 	: 80 [5 forma] Reng		 [Renk]		: 1+1 Berg		 [Kapak]	: 4 renk mat selefon Kaxid		 [İç kâğıdı]	: Enso 70 gr. Bergkarî	 [Mücellit]	: Amerikan Cilt Çapejmar	 [Baskı âdedi]	: 1.000 Buha		 [Fiyat]	: 12,50 TL (Daşikandın 10,00 TL) Têbinî: © Ev berhem ji aliyê AJANS J&J ve li ser navê nivîskêr ji bo weşanê hatiye amadekirin.
Hevzayendîtî
Pevratiya welatî
Pevratiya welatî, ji bo hevparên hevzayendan tê peyitandin bo mafên zewacên heteroseksuelan bidin wan mîna bac, mîrat û mijarên têkilî qanûnî wek koçerî.
Mihemed Cemîlê Seyda
Jiyan
Mihemed Cemîl Seyda di demeke girîng û giran de di nav box û beranên şoreşa kurdî de maye. Di nav hozan û torevan û konevanên neteweya kurd de jiyaye. Mihemed ta sala 1939an li Şamê li nik Celadet Alî Bedirxan li dibistanê xendina fransî û erebî berdewam kiriye. Tore, dîrok, ziman û rêzimanê kurdî û çi serpêhatî û babetên kurdî hene ew li ber destê Mîr Celadet fêrî bûye.
Weşanên J&J
Berhemên J&Jyê
17- J&J ENSÎKLOPEDIYA KURDÎ [Fasîkul-1] (A-ADEM) Weşanên J&J ISSN: 977 2146-6238
Çavkanî
Lîsteya weşanxaneyên ku bi kurdî diweşînin
Hevzayendîtî
Pevratiya welatî
Welatên Skandînavya, Awistralya, Brîtanya, Swîsre, Awistriya û Almanya yekem dewlet in ku hevratiya welatî pejirandine.
Mihemed Cemîlê Seyda
Jiyan
Mihemedê Cemîlê Seyda 9 sal dibistan xwendiye. Di sala 1939an de dîplomaya fransî stendiye. Di Cenga Cîhanê ya duyem de tevayî dibistanên fransî hatine girtin. Di sala 1940î de Mihemed hatiye Cizîra Binxetê û ji ber ku nivîsandin û xwendina kurdî bi tîpên erebî bû, wî dest bi arîkariya xort û xwendevanên kurd kiriye. Mihemedê Cemîlê Seyda pirr dil hebûye bo xwendina bilind biçe Ewropayê lê mixabin hejarî û xizaniyê vê riyê li ber wî girtiye, digel vî qasî dîsa jî karê wî her xwendin û nvîsandin bûye. Di sala 1962an de Dewleta Sûriyê hin pirtûk û helbestên wî şewitandine û wî xistine zindanê. Dû re, wî surgunî Siwêda kir. Di sala 1964an de dîsa vegeriyaye Cizîrê û dest bi daneriya Ferhenga Jîn kiriye ku heta bi sala 1987an berdewam çap kiriye.
Hevzayendîtî
Pevratiya welatî
Parêzgehên Dewletên Yekbûyî yên Amerîka ku berî yên din hevratiya welatî pejirandin e ev in: di sala 2000an de California û Vermont, di sala 2005an de Connecticut, di sala 2006an de New Jersey, di 2007an de Oregon û di 2008an de New Hampshire.
Selete
Galerî
<Gallery> Wêne:Romanian Cold Meat Salad.jpg|Seleteyeke romanyayî </Gallery>
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Birnenê kurdan fenê berx û beran
Bi hezaran dewî sotî cêr û cor
Ge arminî ge zî kurdî dor bi dor
La û çemî sûr kerdê rengê hennî
No kar Hîtlerî zî nêkerdo ez benî
Nêkena xo vîrî ra sêpêkê Amedî
Nê Qasimlo nê Qadî Muhemedî
Loubens, Gironde
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Nê mehabad nê Geliyê Zîlan
Kelat (navçe)
Kelat yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Kelat e.
Hevzayendîtî
Nêrînên civakan
Rêjeya pejra xêndî heteroseksuelî berpêbêbûniya zayendî li gorî yên din li welatên Asya û Afrîka yê herî kêm in, li welatên Ewrûpa, Awistralya û Amerîka ji yên din herî bilind in.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Nê Elîşêr û nê zî Rizayo Seyîd
Neolîtîka A ya berî Cervaniyê
Neolîtîka A ya berî Cervaniyê (NABC) (salên 10.000-8800 ) di çanda Neolîtîk a Levendî û Anadolî ya destpêkê de qonaxa yekem a Neolîtîka berî Cervaniyê nîşan dide. Bermayiyên arkeolojîk li herêmên Levend û Mezopotamyaya jorîn a Hîvika biadan de tên dîtin.
Hevzayendîtî
Nêrînên civakan
Di nav civaka Rojava de rêjeya pejirandina hevzayendîtî piştî 20-30 salan vir ve bilind dibe.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Nê serok Barzanî nê zî Şêx Seîd
Hevzayendîtî
Ol
Têkiliyê ol û hevzayendîtî li gorî herêm û demê gelek diguherin.
Bissingen, Bavyera
Bissingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Nê serdarê min Elçîyo namedar
Hevzayendîtî
Ol
Olên herî mezin, bi gelemperî xwediyê nêrînên negatîf in bo hevzayendî. Olin nîşandidin ku berpêbûniya hevzayendî guneh e û hin jî dibêjin tenê aktîvîteyên hevzayendî guneh in.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Nê Eşê Xincis ra Şêro porxelek
Hevzayendîtî
Ol
Hin ol jî hevzayendî dipejirînin û heta pal didin.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Çep gêrena tim mi rê çerxê felek
Neolîtîka A ya berî Cervaniyê
Periyoda vê demê bi xaniyên kerpîç ên dorpêçkirî yên biçûk, çandiniya dexlan, nêçîrkirina heywanên kovî, û edetên goristanê yên bêhempa ku tê de laş di binê xaniyan de dihatin veşartin, tê karekterîzekirin.
Hevzayendîtî
Ol
Di sedasala 21ê de di gelek civakan de nêrîn û baweriyên hevzayendî guheriye û bû mijarên nîqaşkirinê. Hevzayendî wekî vegotina zayendiya mirovî hat pejirandin û di vê encamê de bîr û baweriyên tewş û vala yên qala hevzayendî hatiye berdan. Bi gelemperî jî baweriyên ku di salên 50 û 60an de belaw bûbû mîna mêrên hevzayendî jinokî ne û jinên lezbîyen jî mêokî ne, bi rêjeyeke mezin hatiye berdan.
Steinfurt
Steinfurt, bajarekî navçeya (Landkreis) Steinfurtê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Kruchten
Kruchten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hevzayendîtî
Îslam û hevzayendîtî
Di sala 2003an de pirtûka binavê "The trouble with Islam" ya nivîskara Canadayî Irshad Manji derket.
Di sala 2007an de fîlma dokumenterî ya binavê "A Jihad for Love" ya Parvez Sharma tê pêşkêşkirin. Ev fîlm li ser hevgirtina Îslam û hevzayendîtiyê ye.
Zorkeriya li dijî hevzayendan
Zorkeriya [li dijî] hevzayendan ev e ku bi riya devkî an jî fîzîkî tacizkirina mêrê hevzayendî an jî jinê hevzayendî ji aliyê kesê/a ku heteroseksuel an jî berpêbûniya wê/wî nayê zanîn. Li gorî vekolîneke li Amerîkayê di sala 1998an de hatiye lidarxistin, di 14 deqîqeyeke carekî ciwan tevger û peyvên anti-gay mîna “homo”, “qûnde” û “serjinik” dibihîzin.
Heteroseksîzm û homofobî
Di gelek çandan de cudakerî û pêşbiryarî li hemberî hevzayendan tê dîtin.
Li gorî vekolîneke di sala 2011an de li Holandayê hatiye lidarxistin, ji % 49ê ciwan û ji % 58ê ciwanên ku pêgirî nijadê din a li Holendayê ji hevzayendîtî ne razî ne.
Hevzayendî mîna eqeliyetên din tên stereotipikirin. Ev ji ber homofobî û heteroseksîzmê ne.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Ehlê însanî çiqa estê temam
Hepisnas
Hepisnas, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Hevzayendîtî
Heteroseksîzm û homofobî
Heteroseksîzm; pejirandina heteroseksuelbûna herkesî ye loma jî têkiliya zayendên dij (jin-mêr) normal e û ji yên din bilindtir e.
Gelsenkirchen
Gelsenkirchen (bixwine: Gelsinkirşen) bajarekî li Ruhrgebiet di parêzgeha Almanyaya Nordrhein-Westfalen e.
Hevzayendîtî
Heteroseksîzm û homofobî
Homofobî; cudakerî, kêfnexweşî yan jî tirsa irrasyonel a li dijî hevzayendan e. Homofobî bi riyên cuda tê nîşankirin û tê pejirandin ku gelek tîpên wê ya cuda hene.
Li nav van tîpan de mîna homofobiya navxweyî, homofobiya civakî, homofobiya hestî, homofobiya ku hatiye rasyonelkirin û yên din hene.
Cinayetên ku ji ber vê tevgeran tên kirin, bi gelemperî bi têgînên cinayeta nefretê û zorkeriya [li dijî] hevzayendan tê nav lê kirin.
Stereotipiyên ku li qala LGB’yan bi gelmperî ev in: Ew nikarin pêwendiyên giran avabikin, ew bi her mirov re dikevin têkiliya zayendî, ew meyldarî tecawiza zarokan in û hwd. Lê daneyên zanyarî li ser van stereotipiyan tune ne.
Gay û lezbîyen dikarin pêwendiyên giran avabikin û ev pêwendî mîna pêwendiyên heteroseksuelan in.
Berpêbûniya zayendî, bandorî li ser tecawiza zarokan nakin.
Tundiyên li dijî hevzayendan
Ji ber hawireke êrîşker û lomeker, bedkariyê fizîkî û bidevkî, redkirina ji aliyê malbat û mirovên din û tecrît/tenêbûnê, rêjeya îhtimala xwekuştin, bendebûna narkotîkê,li dibîstanan xwe li nav pirsgirêkan dîtin û tenêbûna ciwanên gey û lezbîyen mezitirin e.
Zayendî û berpêbûniya zayendî weke yek ji hêmanên bingehîn a hebûnê ne, diyarkerên girîng a hestên takekesî û asta dilfirehiya li cîhan in.
Îro xebateke zanyarî ya têrkirî kêrhatiya li ser selihandin û guhartina hevzayendan tune ne. Di sala 1998an de ji ber ku Matthew Shepard gey bû, ji aliyên Aaron McKinney û Russell Henderson ve hatibû bi sêncê girêdan û ji dawiya lêxistina bi armanca kuştinê ve canê xwe dabû. Piştî vê bûyerê, berpêbûniya zayendî ketibû li navbera tawanên nefretê.
Pêkan e ke ji bo biguhere heterosekselî, lezbîyen tên tecawizkirin.
Li gorî raporên FBI, ji % 24ê cinayetên nefretê ji ber berpêbûniya zayendiyên kesan tê kirin.
Pêşbiryarên li dijî hevzayendan
Her çiqas hevzayendî ji aliyê bijîşkî û psîkolojî, wekî nexweşî yan jî pirsgirêkeke derûnî nayê hesibandin jî, piraniya civakên girtî, hîna jî hevzayendî mîna nexweşiyeke, pisrgirêkeke derûnî yan jî li gorî qeydeyên olî rêşaşî dipejirin û hevzayendan vederdikin.
Bi taybetî jî civakên kevneşopî ku hestên oliyê wan xurt in, hevzayendan mîna “ê din” dibînin. Li nav van civakan de rolên zayendî ji biçûkî tê nîşankirin û rê ji têkiliyên ji heteroseksuelî cuda, nadin. Ew bawerdikin ku hevzayendî “li dijî hebûna mirovan” e û ew berbendî zêdebûnê ne ku li gorî wan armanca ewil a mirovan ku zêdebûn e.
Di nav ferdên hevzayendan de xwekûjî
Ji ber hawireke êrîşker û lomeker, bedkariyê fizîkî û bidevkî, redkirina ji aliyê malbat û mirovên din û tecrît/tenêbûnê, rêjeya îhtimala xwekuştin, bendebûna narkotîkê, li dibîstanan xwe li nav pirsgirêkan dîtin û tenêbûna ciwanên gey û lezbiyen mezitirin e.
Rêjeya xwekûjiya girêdayî homofobî jî piranî li nav hevzayendên ciwan de gelek bilind e. Li gorî pirsnameya ku li Brîtanyayê ji aliyê komela mafên hevzayendan, Stonewallê hatiye lidarxistin, ji % 17ya hevzayendên ciwan gef lê hatiye xwarin û ji % 12ya wan îstismara zayendî dîtine.
Mihanî Licokic
Mewlûdê Kirdkî ra
Ka bivînê ro kurdan yewmil qîyam
3 (cudakirin)
Ji yekê bêhtir wateyên 3'ê hene.
Hevzayendîtî
Di nav ferdên hevzayendan de xwekûjî
Li gorî vekolînin, li Îrlendayê yek ji sê hevzayendên ciwan ketine keda xwekuştinê; li Skoçyayê nîvê hevzayendên di navbera temenê 15 û 26, xwekûştinê fikirîne; li Fransayê ji % 27ê hevzayendên mêr ên temenê wan li binî 20ê ne û li Îtalyayê ji % 13ê hevzayendan ketine keda xwekûştinê. Li Belçîkayê rêjeya rîska xwekuştinê ya hevzayendên di navbera temenê 15 û 20ê, li gorî kesên din pênç car mezintir in.
Li Almanyayê ji % 18 ya hevzayendên di navbera temenê 15 û 27ê, herî kêm carekî xwekuştinê fikirîne; ji % 66ê wan ji aliyê malbata xwe ve bedkariyê fizîkî û/yan jî bidevkî dîtine; ji % 27ê wan ji aliyê mamosteyên xwe ve tade dîtine.
Li gorî vekolîneke di sala 2007an de hatiye lidarxistin, ji % 30yê hevzayendan di dawiya 12 mehê de herî kêm carekî xeber xwarîne, gef lê hatiye xwarin an jî bûye qurbana êrîşeke. [202] Hin welat di dibîstanan de li dijî homofobiyê xebatan lidardixin. Wekî mînak, Li Spanyayê koma bi navê DecideT ku komeke mafên LGBT ye, ji bo ku astengî li zilm û zordariyê bike, broşureke weşandiye.
Di Ewrûpaya Rojava de homofobî, di beşa werzîşê de jî gelek belav e. Bi taybetî di civakên rugby û futbolê ku ev wekî maço tê dîtin, pir hindik wezîşvan wêrekiya berpêbuniya hevzayendiya xwe bi raya giştî re parve kirine.
Justin Fashanu, piştî coming outa xwe ku di sala 1990an de kiribû, ji aliyên malbat û heval û hejmetkarên xwe ve vederkirin û xeber ji wan xwar. Birayê John Fashanu, wî bi eşkere ji birayîtî redkir.
Justin Fashanu di 3. 05.1998ê de întihar kiriye û li paş xwe vê notê hiştiye: “ (…) Qey ez tawanbar im. Ez naxwazim ku îde heval û malbata xwe fedîkar derxînim… Ez hêvîdarim ku Îsa Mesîhê ku ez wî pir hezdikim, ewê dilnazikî nêzîkî min be û ezê aram bim. “
Menajerê Tîma Futbol a Neteweyî ya Albanyayê, Otto Barić, bi raya giştî re parvekriye ku ew qet nahêle hevzayendek têkeve tîma wî. Di 31ê tîrmeha 2007an de, ji aliyê UEFA ve ji ber homofobiyê 3000 euro ceza hatiye dan wî.
Homofobiya li nav sporê ne tenê li futbolê ye. Seroka Şaredariya Berlînê ya hevzayend, Klaus Wowereit, dema ew çûbû temaşeyî tîma hokeya ser qeşayê ya şarederiyê, aligirên tîma din dirûşmên mîna “Hauptstadt der Schwulen, wir sind die Hauptstadt der Schwulen” (‘[…]Paytexta Qûnekan’) gotibûn.
Hiqûq, polîtika û civak
Di gelek welatan de hevzayendîtî yan jî têkilî û seksa di navbera mêr bi mêr re, mîna tawaneke tê hesibandin. Lê belê di van salan de hejmarên van welatan kêm dibin.
Li gorî Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî ji sala 2007an vir ve ji aliyê 70 welat hevzayendîtî tê cezakirin.
Dewletên ku ji kesên hevzayendî an jî ketine têkiliya hevzayendî re cezaya kuştinê didin, ev in: Erebistana Siyûdî, Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî, Îran, Morîtanya, hin parêzgehên bakur a Nîjeryayê, Somalî, Sudan û Yemen.
Demografiya wan a li gorî bijîşkî
Buyera ewil a AIDSê di sala 1981ê de li New Yorkê û Kalîfornyayê hatiye qeydkirin. [208] Kesên ku nav li AIDSê dan piranî hevzayendên ku bi riya zayendî girtibûn û kesên bendeyên narkotîkê bûn ku şiringaya hevpar bikaranîbûn. Îro belavbûna HIVê ku riya herî pir tê dîtin, têkiliyên heteroseksuel in.
Hevzayendî di navbera heywanan de
Li nav cîhana ajalan de candarên ku tevgerên hevzayendî nîşan didin an jî têkiliya hevzayendî dikin, hene. Ev helwesta ku li nav cureyên civakî de gelek belav e, bi taybetî di nav guhandar û çûkên bahrê, meymûnan û apeyan de tê dîtin. Tevgerên hevzayendî bi nêzîkî di 1500 cureyê de hatiye dîtin û 500ê wan bi rindî hatiye vekolandin û dosyakirin.
Ev venasîn, nîqaşên ku têkiliyî “xwezayîbûn û miteberiya” hevzayendiyê û nîqaşê ku li gor hin kesan hevzayendî “biryareke civakî” tê hesibandin, germijandiye. Wekî mînak tê zanîn ku hin penguenên nêr bi jiyana xwe ya temamî derin ba hev û pev re hêlîn çêdikin û kevirên girover mîna hêkê xwedî dikin.
Di sala 2004an de karmendên Bexçeyê Ajalan a Central Park ê DYA, hêka bi kevir ên cotepenguenên nêr bi hêka rast guherandine û piştî derketina çêlik, ev cotepenguen ew çêlika wekî yên xwe xwedîkirine. Ev penguen dikevin têkiliya zayendî, ji hev du re stranan dibêjin û penguenên mê bi rundî red dikin.
Xebatin li ser mêşa Drosophila melanogasterê ji bo genetîka hevzayendiya ajalan hatiye kirin.
Hatiye gihaştin ku di ajalan de pêkan e pevrebûna hevzayendî û ketina têkiliya hevzayendî ji ber du genê derkeve holê.
Tê fikirîn ku ev gen bi riya feromonan û guhartina binyata mejiyê tevger kontrol dikin. Bi vê xebatê bandora faktorên hawirî ya li ser hevzayendiya mêşan jî vekolandiye.
Li gorî teoriya profesor Janet Mann ku li Zankoya Georgetown dixebite, şiklê tevgerên hevzayendî - bi gelemperî li delfînan- avantajeke werarî ye ku di nav cureyê de agresyonê kêm dike, bi taybetî di nav ferdên nêr/mêr de. Li gorî hin daneyan, hevzayendî di hin cureyên ajalan de berî zarokanînê heye. Ev dane ji bo mafên hevzayendan çend encamên polîtîk û civakî derxistiye.
Pierrefitte-sur-Loire
Pierrefitte-sur-Loire, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Rûkeşeşane
Rûkeşeşane, şaneya rûkeş an şaneya epîtelî (bi inglîzî:  Epithelial tissue) corek ji çar corên sereke yên Şaneyên mirov û ajalan. Ev şane li ser rûyî endam û navpoşê endaman de cih digire. Gelek erkên wê hene, wek parastin, derdan (secretion) û wergirtin.
Cureyên rûkeşeşaneyê
Corên wê ev in:
Xrîsanthos Theodorîdîs
Xrîsanthos di 30ê adara 2005an de çû ber dilovaniya Xwedê.
Hars
Hars, Harsî an Arsî , gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Algorîtma (kirmanckî)
Algorîtm karekew, ser u peynîcê bewlîkerde u her lingê (gav) karîde çiwgurkî go bêro kerdişî eşkerê kerdewo.
Algorîtma komputerde zaf yeno şoxulnayîşî, Algorîtmaykewo 1 ra hata 5 hejmaran top (yekûn gêno) keno:
Qizil Ereq Ehmed Reşîd
Qizil Ereq Ehmed Reşîd, Qizil Ereq Eḧmed Reşîd, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Algorîtma (kirmanckî)
L1. Dest pê bike (L1 = linga joyinan)
L2. yekûn = 0, çawo = 0 (yekûn u çawo (pê ma bizanin ma heta ça hamay) bike sifir)
L3. çawo = çawo + 1
L4. yekûn = yekûn + çawo
L5. egir çawo<5 se şo L3 nîyose dewam
L6. yekûn binusne
L7. vinde(qedîya)
gorey enî algorîtmara kar (gure) zey anakî yeno kerdişî
Dîroka Algorîtmayê
Algorîtmayê zanyarên misilman yê bi eslê xwe fars Xwarezmî dît, peyva Algorîtmayê jî ji navê Xwarezmî yê bi latînî   tê. Lê dûra gelekî zanyarên Ewropayê û yê dinê pêşve xistin.
Jargeau
Jargeau, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Capestang
Capestang, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Meşk Enber
Meşk Enber gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Louchats
Louchats, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Lîzbon
Lîsabon an jî Lîzbon (bi port: Lisboa) mezintirîn bajar û paytexta Portûgalê ye.
Wekî mezintirîn bajar û xwedî giringtirîn keştîgeha welêt, mezintirîn wezaret û daîreyên dewletê, xwedî şeş zanîngeh û akademiya zanistê, Lîsabon navenda polîtîk, aborî û çandî ya Portûgalê ye. Li gor serjimêra 2005'a hejmara niştecihên bajêr 517.802 e, lê li derdorê bajêr (Área Metropolitana de Lisboa) li gor statistikên 2001'ê 2.683.000 mirov dijîn û bi vê yekê 25 % ji gelê Portûgalê li Lîsabonê û derdora wê bicihin.
Louchats
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Başmax
Başmax, gundekî gundistana Tîlekoa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Kuhsorx (navçe)
Kuhsorx yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Rîvaş e.
Corme-Écluse
Corme-Écluse, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Blindheim
Blindheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bativrê
Bativrê, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Jouy-en-Pithiverais
Jouy-en-Pithiverais, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bellge
Bellge pajêk le zanyariye ke dekrê bo rageyandinî şitêk kellkî lêwergîrê. Zor caran kaxezêke ke zanyarî be merkeb têda nûsrawe, bellam emrroke bellgekan herweha detwanin dîcîtall bin.
Elewîtî
Elewîtî an Alevîtî navê baweriyeke olî li Kurdistan, Anatoliya û Rojhilata Navîn e. Ji navê pismamê pêxemberê ola îslamê Muhemmed ji Elî navê xwe digire.
Piştî wefata Muhemmed, ji bo xelîfetiya olî hinde nakokî derdikevin. Herwekî mezheb, kom û ber derdikevin. Eva dibe sedem ku di nava ola îslamê de him ji aliyê feylesofî, him jî ji aliyê tevgerî têkoşîna beran pêk were. Bawermendên ku xelîfetiya Elî dilxwaz dikirin, piştî kuştina wî li mizgeftê, nerazîbûnên xwe nîşanî serokatiya dewleta îslamê didin. Li Kerbelayê zarokên Elî û îmamên pêşeng tên êşkencekirin û qetilkirin. Nakokî êdî riya sunî û şiîtiyê zexm dike. Sunî parêzvaniya xîlafeta heyî dikin, şîa jî li dijî têdikoşin.
Bingeha elewîtiyê wiha dest pê dike. Mixabin elewî ne şîa ne û pirranî bi şaşî wisa tên zanîn. Wekî tê zanîn îslam dema ku li dinyayê belav dibe li cihê ku çûye, gelek ol û çand hene. Îslam kêm zêde bi wan çand û olên herêmî re digemûşe. Dema îslam li Kurdistanê belav dibe, hin kurd bi 100 % dipejirînin, hinek wekî êzîdiyan ji zerdeştîtî û îslamê gemûşek diafirînin hwd. Kurdên ku li wargehên bilind ku xweparastina wan hêsan e dijîn, nîvenîn îslamê dipejirînin. Helbet eva kurtiya derketine mezheb û baweriyên cuda li Kurdistanê ye. Bo mirov baş têbigihêje, divê mirov dîroka olan û civakan analîz bike, bizanibe.
Elewî baweriyeke taybet e. Ji zerdeştîtiyê, şamanîzmê (bo mînak elewîtiya berên tirkên koçber) û îslamê sûdwergirtiye, gemûşiye. Elewîtî ji Kurdistanê belav nava berên tirk, ereb, çerkez hwd dibe.
Elewîtî li Kurdistanê baweriyeke girîng e. Ji wan re li Tirkiyeyê "qizilbaş" jî dibêjin. Bawermendên elewî gelek zil û zordariyê ji sazûmaniyên sunî (wekî osmanî, emewî, komara Tirkiyê hwd) dibînin û hêj jî wisa ye.
Îro li Tirkiyeyê naskirina fermî ya dewletê ya elewîtiyê nîne. Şowenîzma îdeolojiya fermî ya tirk-îslamê ya li dijî bawerî û nasnameyên din didome.
Le Pin, Allier
Le Pin, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Herne
Herne (bixwîne: Hêrnê) bajarekî serbixwe di bakurê Ruhrgebietê de parêzgeha Almanyaya Nordrhein-Westfalenê ye.
Hesekor
Hesekor, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Gundê Hesekor, gundeke jî yên Eşîra Dorikan ye. Piranîya hemwelatiyên Hesekor Dorikane.
malpera Eşîra Dorikan: http://doreka.jimdo.com/
Bestenî
Norm û cureyên wê
Li Ewropayê xwarin û hilberîna besteniyê bo norman ve hatiye girêdan. Dadweriya YEyê ne tenê bestenî, tevahiya xwarin û xurdemeniyê bi norman ve girêdaye. Mirov nikare her tiştê tevlî besteniyê bike, ji madeyên organîk pêk hatiye. Bestenî ne ewçend dirêj tê xwedîkirin, besteniya baş a teze ye.
Gorî pirraniya têkela xwe, hin ji cureyên wê:
Şorax
Şorax, gundekî navçeya Oxlê bû, ku niha bûye taxeke navçeyê. Ev tax ji kurdên kurmancîaxêv pêk tê. Li vê taxê gelek qadên madenê hene, ku di wan de hesin, krom, sifir û mermer peyda dibin.
Heskalê
Heskalê, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Nîvgirava Korêyê
Nîvgirava Korêyê nîvgiraveke Asyaya Rojhilat e. Li ser vî nîvgiravê du dûgelên serbixwe hene: Korêya Bakur û Korêya Başûr.
Meşahîr Rûsta, Verzeqan
Meşahîr Rûsta gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lahr, Bitburg-Prüm
Lahr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Corme-Royal
Corme-Royal, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hevêrîn
Hevêrîn, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Carlencas-et-Levas
Carlencas-et-Levas, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Baleta
Baleta, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Buttenwiesen
Buttenwiesen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sumbas
Sumbas navê bajar û navçeyeke parêzgeha Osmaniyeya Tirkiyê ye.
Nîkolay Îvanovîç Lobaçevskî
Nikolay Îvanovîç Lobaçevskî (bi rûsî: Николай Иванович Лобачевский), li Kazanê) matematîknasekî rûsî bû.
Jiyan û girîngî
Lobaçevskî sala 1807 dest bi perwerdeya kîmya û dermannasiyê dike, li zanîngeha dewletê ya Kazanê. Dûv re diguherîne, perwerdeya fîzîk, stêrnasî û matematîkê dibîne.
Sala 1816'ê li heman zanîngehê dibe profesor. Di nava salên 1823 - 1824 dekaniya fakûlteya wê ya fîzîk-matematîkê, 1825 heya 1835 birêveberî, 1846' ê de rektoriyê dike.
Li ser geometriyê rawestiyaye. Zanîna geometriyê bipêşxistiye.
Hildeh
Hildeh, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Nîkolay Îvanovîç Lobaçevskî
Girêdanên derve
Kategorû:Rûs
Kûba
Kûba, navê fermî, Komara Kûbayê (spanî: República de Cuba), girav û dewleteke Karîbê ye. Serbajarê Kûbayê Havana ye.
Etîmolojî
Navê Kûba ji Zimanên Taíno tê. Ku wateya rastîn bi navê lê dibe wek wergerandî 'cihê ku erdên bi bereket bi firawanî ye' (cubao), or 'great place' (coabana). Nivîskar bawer dikin ku Christopher Columbus Portûgalîbûye û dewletekî bi navê Kûba ji aliyê Columbus ji bo bajarê Kûbayê li navçeya Beja li Portûgal bû.
Pêşdîrok
Berî hatina Spaniyan, Kûba ji aliyê sê eşîrên cuda ya gelê Hindî Amerîkan ve niştevan bû. Taíno (ku gelên Arawak), Guanajatabey, û Gelên Ciboney in.
Bav û kalên Ciboney koçberî parzemîna Amerîkaya Başûr bûn, ku bi kurtirîn malperên heta 5,000 BP digihêje.
Taino ji Hispanyola yên di wextekî sedsala 3emîn ya A.D de hat, dema ku Columbus hat ew sedestên çanda bi hejmara 150,000 hezar li Kûbayê bûn.
Navê "Kûba" ji rastiyên zimanê Taíno tê. Ev navdêr ji wateya coabana wek "cihekî mezin," an jî wateya cubao wek "cihê ku erdên bi bereket bi firawanî ye" tê.
Cotkarên Taino di dema cotkarên Ciboney herwiha nêçîrvan û ravkerê civyariyê bûn.
Findik, Dep
Findik, gundekî girêdayî navçeya Elezîzê Depê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Pax
Pax gundekî ser bi navçeya Mamekiya Dêrsimê ve girêdayî ye.
Yahya Menekşe
Yahya Menekşe (jdb. ? - m. li Cizîr, Bakurê Kurdistanê) ciwanzarokekî Kurd bû û di  de, li bajarê Cizîrê ji aliyê hêzên dewleta Romê ve hate kuştin.
Menekşe, di xwepêşandanên şermezarkirina dîlgirtina serokê PKKê Abdullah Öcalan de, ji aliyê hêzên ewlekariyê yên Tirkiyê ve bi panzerê tê pelixandin û jiyana xwe jidestdide.
Destana Zapê (stran)
Destana Zapê straneke Koma Awazê Çiya ye ku li ser şerê Zapê hatiye çêkirin.
Gotin
Şahiya Zapê bi deng e roja nû ye pîroz e nîşana yekbûna Kurd e dîsa cejn û newroz e
Quntarê Çiyayê Metînan bamernê bûye mertal li seranserê Kurdistan raperiyan deng û ar Îro dîsa li Zagrosan kurd bûn çeper û hêlîn bi rengê dewrana Îskender romî jî lê terpilîn
Li Çiyayê Reş bûye bager birûsk û ewran reş vedan pêlên Ava Zê rabûn li zordaran bû çirav Neviyên Enwer Paşa tewişîn siwar hatin peya çûn ji ber gurzê gêrilayan tar û mar û wêran bûn
Tew tew tew tew tew tew
Bihar hat û Zap xemilî neh gulên sor lê geş bûn bêhna gulan newroz geş kir cejn û şadî lê xweş kir Ji tîrêjên Apoyê Kurd lê dinyayê bûne deng ji Kawa heyanî Mazlûm Kurdê azad e pêşeng
Şahiya Zapê bi deng e roja nû ye pîroz e nîşana yekbûna Kurd e dîsa cejn û newroz e Destaneya Geliyê Zapê jîngarî û felat e wek Efsaneya Kawa ye rûmeta rojhilat e
La Couarde-sur-Mer
La Couarde-sur-Mer, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mêsqeran
Mêsqeran gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pouzy-Mésangy
Pouzy-Mésangy, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Findik
Çend cihên bi vî navî hene:
Juranville
Juranville, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Meşhed (navçe)
Meşhed yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Meşhed e.
Kevin Rudd
Kevin Michael Rudd (jdb. li Nambour, Queensland, Awistralya), siyasetmedar û dîplomatekî awistralî ye ku ji çiriya pêşîn a 2007an heta 2010an serokwezîrê Awistralyayê bû.
Ji Partiya Karkeran a Awistralyayê ye û ji çiriya pêşîn a 2006an virde serokatiya partiyê dike. Di hilbijartinên de partiya wî bi radeyeka dengdayîna bilind biserket û di  de Rudd bû 26emîn serokwezîrê Awistralya.
Rudd di propagandaya hilbijartinê de soz dabû ku heger ew bisebikeve dê ji gelê aborjîn lêborînê bixwaze û pêşî li asîmîlasyon û zordariya li wan tê kirin bigire. Berê jî carcaran ev yeka han dihate rojevê lê ji aliyê hikûmetan ve nedihate bicihanîn. Rudd piştî damezirandina hikûmeta xwe soza xwe digire û ji gelê aborjîn lêborînê dixwaze.
Hikûmeta Rudd Protokola Kyoto îmze kiriye.
Zêwe, Mirgewer
Ev gund wekî “Mêvan bajarok”ek "مهمان شهر زیوه" ji bo penaberên Barzanî ji aliyê “Rêxistina Bilinda Navneteweyî ya Penaperan” "کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل" hat çêkirin. Gundê zêwe di salên şerê Îraqê di dehsala 1980’an de bi destê Seddam hat bombebaran kirin. Idrîs barzanî kurê Mela Mistefa Barzanî jî di Ordîgeha Zêwe di sala 1982’an de dinya hêla bo zindiyan.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Zêwe 987 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 188 e.
Komûnîzm
Komûnîzm, (ji peyva latînî communis "digel hev" tê girtin) îdeolojiyekê ko civakekî bêçîn, bo vê jî qedexe kirinê milk kirina şexsiyê navgînên hilberînê armanc dike ye. Yanê gorî komûnîst sîstemê ew navgînên ko hilberînê pêk tînin divê ko bi tunî eyda cîvakê gîşkê bin. Karxane, çewlîg û hecetên ko hilberînê dikin eyda tu kesan nabin. Komûnîzm teşeyeke sosyalîzmê ye. Ew bi hin teşeyan, bo mînak li Çîn û YKSS hatibû nerîtandin.
Felsefeya komûnîzmê
Felsefeya komûnîzmê ji pê kapîtalîzmê ko xwe pala xwedaniya taybetî dike re, çînê karkeranê kontrolê dest xwe xine û xwedaniya taybetî ra kin û civakekê bêçîn pêk bînine û navgînên hilberînê bi her kesî re par ve kine. Gorî van teoriyan dewletê heta ko gel bixwe hîn dike ko kî hewceyî çi û çiqas dibe diyar bike û pê re jî civakê sîstemê were peresendîna komûnîzma rast û li wê şunda xelk hewceyî dewletê jî nabe û gelê navbera xwe de kom bi kom xwe îdare bike.
Gorî hin teorîsyenên komûnîzmê dewletên demokratîk de xelkê bixwe bixwaze ko sîstem were peresendîne komunîzmê û partiyên komûnîstê bi hilbijartinê werine desthildariyê û pê re sîstemê were wergerandina komûnîzmê. Lê hinên din jî bawer dikir ko di dewletên demokratîk de xelk naxwaze ko sîstem çerxa komûnîzmê be û bo wê şêr an şoreş pêwist in.
Li dewletên ko komûnîzm hatinî nerîtandin hilbijartin dibûn jî encax yên endama partiya komûnîst dikarîn beşdara hilbijartinan bin.
Dîrok
Di 1848an de, Karl Marx û Friedrich Engels Manîfestoya Komûnîstîyê ko bingehên sîstema komûnîzmê nîşan dide weşandibûn. Di wê pirtûkokê de, manîfestoya partiya komûnîstî bû, wan rewşa komûnîzmê û peresendîne sîstemanê komûnîzmê teswîr kiribûn. Gorî Marx heta ko sîstem çerxa komûnîzmê bûye, dewrekê deraziyê he be û pê re çînê karkeran ango proleterê werine kargeriyê.
Ew li Rûsyayê ji hêla Bolşevîkanê pêşengiyê Vladîmîr Lenîn û Lev Trotskî de di 1917an de hat pêkanîn û dewleta YKSS hat saz kirin. Ew cara pêşin bû ko komûnîzm dihat ceribandin. Lê ew teoriya Marx û Engelsê ko hatina dewra bêdewlet pêknehat.
Ji pê Rûsyayê re di sedsala 20'an de li hin dewletên din Komûnîzm hat ceribandin. Di 1940an de li Çînê sîstem bi pêşengiya Mao Zedong hat çerxandin e Komûnîzmê. Di 1950an de jî li Kûbayê bi pêşengiyê Fidel Castro û Che sîstema Komûnîzmê hat pêkanîn.
Di 1991an de pê xirab bûna Diwara Berlin re YKSS dest ji Komûnîzmê ber da. Lê îroj Çîn]] Koreya Bakur, Kûba, Vîetnam û Laosê sîstema komûnîzmê dewam dikeye. Li hin dewletên din bi taybetî li Emerîkaya Latînî tevgerên Komûnîstiyê hene.
Rostock
Rostock bajarekî li parêzgeha Mecklenburg-Vorpommern a Almanya ye.
Pfalz (herêm)
Pfalz herêmeke Almanyayê ya berê ye.
Melaeliyan
Melaeliyan, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
4 (cudakirin)
Pir manên 4 hene.
Birburî Jorî
Birburî Jorî, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Leimbach, Bitburg-Prüm
Leimbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Coulonges, Charente-Maritime
Coulonges, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kapîtalîzm
Kapîtalîzm an jî enflasyonîzm teoriyekê aborîyê ko navgînên hilberînê şuna dewlet û civakê ji hêla xwedaniya taybetiyê ango şexsî an kesîtiya darazî tê kontrol kirine. Di vê sîstemê de bihayê hilberîn, mal û xizmetan ji hêla bazara serbest tê diyar kirin. Îroj li dewletên dinê bi piranî sîstemê kapîtalîstê tevlihevê ko hin bihayan kontrol dikin tên karger kirin û va bi gelemperî wek sîstema digelhev(tevlihev) tê nav kirin.
Nav
Navê Kapîtalîzm ji peyva latînî capitalis hatiye ku tê wateya bingeh afirandine. Ew cara yekem jî ji aliyê David Ricardo hatiye bikaranîn.
Kapîtal di teoriya aboriyê de her kes dikare bi riya tiştekî xwe an pereyên xwe hilberînê bike û pereyan jê qezenc bike. Kapîtalîst ew xwediyê kapîtal e. Ew kesê ku ji bo aboriya xwe kar bike û ji bo vê sermayê xwe beden, zêhn û keda xwe ya dikeve çîna karkeran an proleteran.
Komûnîzm û kapîtalîzm
Komûnîzm û kapîtalîzm du sîstemên aboriyên ko li dijê hev in. Herwiha Sosyalîzm û gorî teorîsyonên Komûnîstan merhaleyê paşina Komûnîzmê Anarşîzm jî li dijê Kapîtalîzmê ne. Gorî yek ji teorîsyenên komunîzmêyê bingeh Marx, bo ko di sîstema kapîtalîstî de çîna karker û kedkaran her tim bindest in û kedên xwe têne xwarin ewnê bi şoreşê werine serdestiyê û sîstemê ko karker serdest pêk bînine. Lê va teorî an senaryoyê ko Karl Marx û Friedrich Engels di Das Kapitalê de nivisî hîn birastî nehate holê.
Seksa komî
Seksa komî, seksa garankî an jî boneya komî, ketina boneya zayendî ya di navbera bêhtirî du kesan re tê gotin.
Peyvên vê boneyê
Li teorî de kesê 2'yê bîtir ku boneyê kevin, dibê seksa grûp. Ancax hinik peyvên vê boneyê hene:
Sêkirin an jî Sêyî: Zayendiya ku sê kesan bi hev re dikin. Zimanî Îngilîzî de xelk jê re dibê threesome.
Çarkirin an jî Çarî: Zayendiya ku çar kes bi hev re dikê. Zimanî Frensî de gel jê re dibê Ménage à quatre.
Gang bang: Cureya boneyê ye ku kesek bi çendek kesan re eyni demê de an jî bi rêzê dikevê zayînê.
Cassagnoles, Hérault
Cassagnoles, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mehvelat (navçe)
Mehvelat yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Feyzabad e.
Gondwana
Gondwana yan jî Gondwanaland, perçeyek bejahî ya mezin bû ku gelek caran wekî superparzemîn hatiye binavkirin ku di dema Neoproterozoîka dereng de (nêzîkî 550 mîlyon sal berê) kom bûye û di serdema Jurasî de (nêzîkî 180 mîlyon sal berê) dest bi perçebûnê kiriye. Qonaxên dawîn ên perçebûnê bi veqetandina Antarktîkayê ji Amerîkaya Başûr (bi avakirina Deryaya Drake) û Awistiralya yê di Dema Paleogene de qewimiye. Gondwana ji ber ku axa Baltîka, Laurentia û Sîbîryayê jê veqetiyane, ji hêla pênaseyên dawî ve wekî superparzemînek nayê hesabkirin. Ji bo cudakirina Gondwana ji herêma Hindî ya bi heman navî gelek caran Gondwana wekî Gondwanaland jî tê binavkirin.
Parzemîna Gondwanayê ji berhevkirinaîên çend kratonan pêk hatiye. Bi van kratonan di dawiyê de Gondwana dine mezintirîn perçeyek parzemînî ya Serdema Palaeozoicê ku qadeke bi qasî 100.000.000 km² erd vegirtiye. Di Serdema Karbonîferê de, Gondwana bi Ewroamerîkayê (Laurasia) re dibe yek perçe û superparzemîna mezin a bi navê Pangaeayê tê avakirin. Gondwana (û Pangaea) gav bi gav di serdema Mezozoî de dest bi perçebûnan dike. Bermahiyên Gondwana dora du-sê parzemîna îro pêk tîne ku di nav wan de Amerîkaya Başûr, Afrîka, Antarktîka, Awistralya Zeland, Erebistan û Parzemîna Hindî heye.
Nav
Navê parzemîna Gondwana ji aliyê zanyarê Awistiryayî Eduard Suess ve hatiye binavkirin ku li gorî herêma navendî ya Hindistanê ya bi heman navî ku ji sanskrîtî ji "Daristana Gondan" hatiye wergirtin. Navê berê di çarçoveyek jeolojîk de yekem car ji hêla H. B. Medlicott ve di sala 1872an de hatiye bikar anîn ku jê re rêzikên rûbirû yên Gondwana (Permî-Trîasî) jî hatine vegotin.
Hinek zanyar têgîna "Gondwanaland" tercîh dikin ku cûdahiyek zelal di navbera herêm û parzemîna super de çêbikin.
Laas, Loiret
Laas, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Anizy-le-Grand
Anizy-le-Grand, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Mezreê Şadî
Mezreê Şadî gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Remedena
Remedena, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Biedenkopf
Biedenkopf, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.