cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mewlana Xalidê Kurdî
Jiyana wî
Berkûlî di Dîwana helbestan a bi nave Mîssbahud`dîwan de nivîsiye ku: Helbestên xarîqul ´ade yên Mewlana, wek dîwan li Îranê çap kiriye. ´Ellame Dawid di pirtûka El T´erîf de nivîsîye ku ´Ellame Mela Mihemed Qizilcî yê mezintirîn miftiyê Bexdadê gotiye: Mewlana Xalid bi zimanê kurdî, farisî û erebî dîwaneke helbestan nivîsiye. Û li Astanê bi fermana padîşahê wextê çap bûye. Mewlana Xalid ji Se´îdê Larî û ji Hafizê Şêrazî mezintir û zanatir bûye. Kovara Gilawêj di 1943an û Mêjûyî Xulasey Kurd û Kurdistan Cildê Yekem di rûpela 365an de nivîsîne ku: Zanayê navdar M. Emîn Zekî Beg wiha gotiye: Mewlana Xalid di 1197-ê hicrî, 1783-ê Mîladî de li gundê Qeredax ji diya xwe re çêbûye, ji eşîra Pîr Mikaîl e. Ew li Cafê bûye navdarê bi Mikaîliyan.
Mamoste Şepûl nivîsiye ku wî ji bavê xwe weha bihîztiye: Mewlana Xalid gelekî li nav eşîrên Rojhilata Kurdistanê geriyaye, li gundê Tîkantepe mizgefta Mewlana heye, ku niha jî xelk ew der cihê wî dizane. Ew mizgeft Ellame Mela Seîd saz kiriye. Ew´Ellame bapîrê Şepûl bû û di 1269an de li wirê dersdarî kiriye, di 1290î de jî miriye.
Gelek pirtûk û keşkol li ser keşf û keramet, payedarî û zanyariya Mewlana Xalid bi zimanê erebî û yê farisî hatine nivîsandin. Herwiha pir kesan jî li serê lêkolînên hêja kirine. Hin ji wan kesan ev in li jêrê:
Pirtûkên wî
Mewlana Xalidê Kurdî, ji hîmdariya Rêçika Nexşebendî û murşidtiyê zêdetir, nivîskar û helbestvanekî menşûr bû jî. Wî gelek pirtûk nivîsîne, gelek helbest ristine û broşîrên di derbareya Rêçikê de ji bo kiryar û rêveçûna mirîd û peyrewên xwe belav kirine. Hin pirtûkên ku Mewlana nivîsîne ev in li jêrê:
1- Te´lîqatî Mudewene, li ser Xeyalî û li ser Ebdulhekîm Xeyalî, 1889, Astane.
2- ´Eqd-ul Cewherî Fî Ferqî Beyne Kesb-îl Matûrîdî, Ebdulhemîd Xerpûtî şerh kiriye.
3- Şerhek bi Farisî li ser Ezzehb.
4- Şerhek li ser meqamatê Elî Herîrî Kurdî. Destxeta Mewlana bi xwe hetye.
5- Haşiye li ser kitêba Cem-´ul Fuad.
6- Nîhayeyî Remelî, behsa înê, du cild.
7- Şerha ´Eqayida ´Eddûdî.
8- Peraweyek di Îbadatê bo mirîdên Henefû ku çûne ser rêçika şafi´î.
11- Xalîbet-îl Ekrad Fî Teqelubat-îl Emssar.
12- Feraîl-il Fewaid.
13- Cela-ul Ekdar we Seyf-il Bîtarî we Selewat.
14- Rîsala Adabên Şêx û Mirîdan.
15- Rîsala Zikrkirina di Tefrîqa Nexşebendî de.
16- Îsbata Rabîte.
17- Mektûbatê Erebî.
Peyrewên wî
Bêguman gelek xelîfe, salik û  peyrewên Mewlana Xalid hebûne. Eger li ser vê babetê lêkolîn bêne kirin, ez bawer im dê hîn zêdetir tişt derkevin holê. Wek nimûne, li gorî gotina kurdnasê Holendî, Martin van Bruinessen; ew sîstema îslamî ya di layê rêçikan de ku gihaye Endonezyayê, ji aliyê Kurdan ve çûye. Herweha li Afrîka û gelek welatên dinyayê jî her ew tişt çêbûne. Hin ji wan xelîfe û salikên Mewlana yên menşûr ev in:
Gene Roddenberry
Eugene Wesley "Gene" Roddenberry (jdb. 19ê tebaxa 1921an li El Paso, Teksas, DYA; m. 24 çiriya pêşîn a 1991an li Santa Monica, Kalîforniya, DYA) fîlmnamenivîs, hilberînerê wêneguhêz û fîlman û afirînerê Star Trek bû.
Mewlana Xalidê Kurdî
Peyrewên wî
1- Şêx Seyîd Elî Sebtî Efendî Diyarbekîrî summe Palevî
2- Şêx Ebdullah şemzînî Nehrî, di 1814an de li Bexdadê bûye Xelîfe.
3- Seyîd Tahayê Nehrî
4- Şêx Ebdulah Erzencanî Mekkî, li bajarê Mekkeyê rûdinişt.
5- Şêx Xalid Kurdî, li bajarê Medîneyê rûdinişt.
6- Mela Mistefa kurê ´Ellame Celaledîn Gulenberî.
Mêrge
Mêrge, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mewlana Xalidê Kurdî
Peyrewên wî
7- şex Ebdulfettah Akireyî, di sala 1869an de miriye.
8- Seyid Ehmed Serdar Berzencî.
9- Mela Ehmed Kurdî Hekarî.
10- Şêx Ebdurehman Kurdî, li bajarê şamê rûdinişt.
11- Şêx Mehmûd ´Umer Sûsî, li Imareyê rûdinişt.
12- Şêx Ebdullah Qerdî, li Qudsê rûdinişt.
13- Şêx Ebdulqadirê Berzencî, li bajarê Medîneyê rûdinişt.
14- Şêx Ehmed Qestemûnî.
15- Şêx Smayîl Enaranî. Piştî wefata Mewlana, ketiye şûna wî û Tekya Nexşebendî îdare kiriye.
16- Şêx Ebdulah Hirewî, duyemîn serwesiyê Mewlana Xalid.
17- Şêx Mihemed Nasih, duyemîn wesiyê Mewlana Xalid.
18- Şêx Mihemed Salih, pêşewayê şafiiyan, li Beytê û Mekkeyê rûdinişt.
19- Şêx Mehmûd Efendî Geylanî.
20- Mele Resûl Sablaxî.
21- Hacî Huseyn Efendî, li bajarê Meletiya rûdinişt.
22- Şêx Ehmed kurê Slêman Terablusî.
24- Şêx Mihemed Hafiz Erqelî Zehawî.
26- Şêx Ehmed Exrîbûrî, li bajarê Izmirê rûdinişt.
27- Şêx ´Ubeydilah Heyderî.
28- Şêx Ebdulxefûr El Muşahidî.
29- Şêx Mihemed Xeczûb ´Imarî.
30- Şêx Xalid Cezerî, li Diyarbekir rûdinişt.
Zimanê tagalogî
Tagalogî yek ji zimanên zimanmalbata Awûstûralyayî ye. Li Fîlîpînê zimanê fermî ye.
Mewlana Xalidê Kurdî
Peyrewên wî
32- Şêx Osman Sîracedîn, di 1866an de miriye.
34- Mela Ebdulxefûr Kerkûkî.
Zimanê tagalogî
Hin agahdarî
Beriya dagirkeriya Spanyayiyan di sedsala 16. de Tagalogî nebûye zimanê nivîskî. Di pêvajoya dagirkerî û misyoneriyê de bi tîpên latînî jiyana nivîskî jî destpêkiriye.
Mewlana Xalidê Kurdî
Peyrewên wî
35- Şêx Mihemedê kurê Slêman, xwediyê pirtûka El Hedîqetun`nediye.
36- Şêx Mehmûd Sahêwu.
37- Mele Mûsa Cebûrî.
39- Mele Hîdayetulah Hewlêrî.
40- Şêx Tahir Erqanî.
41- Şêx Mela Ebûbekr Kurdî, li şamê rûdinişt.
42- Xêweyî.
43- Şêx Mes´ûd Amêdî.
44- Şêx Ehmed Hewlêrî.
Île-d'Aix
Île-d'Aix, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mewlana Xalidê Kurdî
Peyrewên wî
45- Şêx Ebdulqadir Deymelanî.
46- Şêx Mihemed ´Aşiq.
47- Şêx Mihemed Qeremeşkî, li Diyarbekir rûdinişt.
48- Şêx Mele Xalid Kurdî, îmamê Mizgefta Sewîqe bû.
49- Şêx Hesen Qazanî.
50- Şêx Ehmed Semîn, dersdarê E´zemiyeyê bû.
51- Şêx Elî Balolê.
54- Şêx Mihemed Herayî, li Ulebê rûdinişt.
55- Xwace Mehmûd Rasim Efendî.
56- Mele Ebdulahê kurê Mele Ebdurehman Celî, di 1817an de li Bexdadê bûye Xelîfe.
Secereya Neqşîbendiyan
Li gorî beyana pirtûka Tenwîr-ul Qulûbê, "Silsile" ya Rêçika Nexşebendî ku di "Xitme" ya zikran de tê xwendin, ji Mewlana Xalidê Kurdî heta ku digîhîje Muhemmed Pêxember navên van şexsiyet dibihure:
1- Mewlana Şêx Xalid.
2- Şêx Ebdullah Dehlewî.
4- Şêx Nûr Muhemed el-Bedwanî.
5- Şêx Muhemed Seyfudîn.
6- Şêx Muhemed Me´sûm.
8- Şêx Muhemed Baqî Bîllah.
9- Şêx Muhemed Xwacekî.
10- Şêx Derwêş Muhemed el-Semerqendî.
11- Şêx Nasirudîn Ubeydullah.
12- Şêx Y´eqûb el-Cerxî.
13- Şêx Mela Elaedîn ´Ettar el-Buxarî el-Xwarzemî.
Ganges, Hérault
Ganges, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mewlana Xalidê Kurdî
Secereya Neqşîbendiyan
14- Şêx el-Seyîd Emîr Kulal.
15- Şêx Muhemed Baba Semasî.
17- Şêx Mehmûd-il Incîlfexnewî.
18- Şêx Arif-il Ribukerî.
19- Şêx Ebdulxaliq Xucduwanî.
20- Şêx Ebî Yaqûb Yûsif Hemedanî.
Hetabînê
Hetabînê, gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Mewlana Xalidê Kurdî
Secereya Neqşîbendiyan
21- Şêx Ebî Elî.
22- Şêx Ebî Hesen Elî Binu Ebî Ce´fer.
23- Şêx Ebî Yezîd Teyfûr.
24- El Îmam Ce´fer-ul Sadiq.
25- Qasim Binu Muhemed Binu Ebîbekir el-Sidîq.
26- Selmanê Farisî
27- Ebûbekir
28- Muhemmed Pêxember
Hîmdarê yekemîn ê Rêçika Nexşebendî, Behaedîn Muhemmed Buxarî di 1318an de li gundê Qesr-ul Arifîna (Qesra Hinduwan) li nizî Buxarayê hatiye dinê û di sisiyê Rebîulewela 791 ê de jî dawî li jiyana wî hatiye.
Pirtûkên ku li ser Mewlana Xalid hatine nivîsandin
2- Miftî Zehawî, bi zimanê kurdî.
3- Esf-el Mewarid, Fî Silsali Ehwali Îmam Xalid, Şêx Osman Kûrî.
4- El Feyz-il Warid ´Ela Mersiyetî Mewlana Xalid, Ebû Sena Seyîd Mehmûd Alûsî.
5- El Meced El Talid Fî Menaqibî Mewlana Xalid, îbrahîm Fesîh Heyderî.
6- Hisam-ul Hindî Lî Nesretî Mewlana Xalidê Nexşebendî, Mihemed Emîn ´Abidîn.
7- El Esawir-ul Mescîdîye Fî Masiri-il Xalidîye, Şêx Hesenê kurê Ehmed Besrî.
8- El Heqîqetun´nediyet wel Behcet-ul Xalidîye, Mihemedê kurê Silêman Henefî.
9- En´neşr-ul Werdî bî Îxbarî Mewlana Xalidî Nexşebendî yî Kurdî, Ebûbekir Mihemed Henefî Ehsanî.
Winterscheid
Winterscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mewlana Xalidê Kurdî
Pirtûkên ku li ser Mewlana Xalid hatine nivîsandin
10- El Qewlîs´sewab Bî Reddî Ma Summîye Bî Tehrîr-îl Xîtab, Mihemed Emîn Nûqî
Bêceme
Bêceme yan jî pîjame, cilekî sist ku însan ji bonî razanê li xwe dikin e. Ev cil paqên yekî digire û gelek caran tenik e.
Kolombiyaya Brîtanî
Kolombiyaya Brîtanî (bi îngilîzî: British Columbia) yek ji parêzgehên welatê Kanada ye û dikeve herêma rojavayê Kanadayê.
Bajarên parêzgehê
Bajar û navendên parêzgeha Kolumbiyaya Brîtanî
Mewlana Xalidê Kurdî
Pirtûkên ku li ser Mewlana Xalid hatine nivîsandin
12- Husûl-îl Însî Fî Întîqal, Seyîd Smayîl Xerewî ´Amirî muftiyê şafi´î, şam.
13- Riyad-ul Muştaqîn Fî Munaqîbî Mewlana Xalid Diyaeddîn, ´Ellame Mela Hamid şarezorî.
14- Mesl-il Wacid we Mesîrînnewacid Fî Teştîrî Mersiyetî Mewlana Xalid, Şêx Dawudê kurê Silêman Kûrê.
15- Beqîyet-ul Wacid, Mihemed Es´ed, 1924, şam.
16- Cem´û-l Qelaîd we Mecme ´ûşşewarid Fî Qîraetî Hezzretî Mewlana Xalid, Mihemed Es´ed Sahibzade.
17- El Rehmet-ul Habitte Fî Zikrî Îsmî Zat Wel Rabîte, Şêx Huseynê kurê Ehmed.
18- Hedaîqî Werdiye, Mecîd Xan Xalidî Nexşebendî.
20- Nûr-ul Hîdaye wel ´Îrfanu Fî Murabîte Wel Tewecuh, Xwace, 1894, Qahîre.
21- Fuyûdat-ul Xalidiye, Mihemed Es´ed Sahiwzade.
Çavkanî
1-Tarîxa Edebiyata Kurdî-1, Profesor Qanadê Kurdo, 1983, Stockholm, rûel: 137-138, weşanên Roja Nû.
2- Jînawerî Zanayanî Kurd Le Cîhanî Îslametî, Mihemed Salih Îbrahîm Mihemedî şepûl. Rûpel: 29-75, 1364, Tehran, Çapxana Meharet.
4- Ansiklopediya Îslamê, Cild: 9, rûpel: 52-54, çapa wergera bi tirkî.
5- Kîtabû Tenwîr-ul Qulûb, El şeyx Muhemed Emîn El Kurdî El Erbîlî, rûpel: 500-520.
6- Aga, Şeyh ve Devlet. Martin van Bruinessen.
7- Kovara Nûdem, lêkolîna Zeynelabidîn Zinar 1993 09 11
Dewreqela
Dewreqela, Dewreqeła, gundekî gundistana Xurrxurreya navçeya Zêwyeyê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Dewreqella 557 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 109 e.
Pressigny-les-Pins
Pressigny-les-Pins, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Qerexan, Bêgirî
Qerexan, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Treban
Treban, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Sûspêrt
Sûspêrt, gûndeke bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye. Gûnd li herêma çîyayî ya Kosorê cîh digire.
Cesenatico
Cesenatico, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hêjmara niştecihên komûnê 25 hezar û 760 kes e.
Treignat
Treignat, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Le Mesnil-Villement
Le Mesnil-Villement, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hibab
Hibab, gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Bîbozê
Bîbozê, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Butîn
Butîn an Botîn an Bûtîn ev çiyaye di keve Başûrê Kurdistanê. Çiyayê Butînê bi dûriya 4 km di keve bakurê rojhilata gondê Pêndro, bilindahiya wî 2534 mîtro ye. Ji sala 2017 ve ji layê artêşa Tirk ve hatî ye dagirkirin û naha ew keleha ava dikin li srê çiyayê.
Qobek
Qobek (1928: قوبك / Kobak ; ), gundekî Kaniya Xezalan e.
Ez (helbest)
Ez berhemeke Feqiyê Teyran a pirr dirêj e. Di deme ku tê gotin de, di nav de ku bi awayekî vegotinî jî tê gotin a. Tê gotin, "ji destpêka heta dawiyê di sê civatan de bi dawî nabê." Lê di roja me de, beşeke wê gihiştîya destê me. Hin gotinên ku bi vê re dihatina gotin ev in. Tê gotin, ku deme ku "Feqiyê Teyran, ketibû înzîwayê û ketibû nava hizran de û piştre ku pirtûkaka xwe ya aqil di nivîsand, piştre ev berheme xwe bi lêv kirîya û hanîya ser ziman." Lê ji bo ku mirov vê gotinê piştrast bike jî, î ro di destê me de, zêde zanîn jî nîn in:
Berhem
Beşek ji berhemê ku gihiştîya roja me.
Kluis
Kluis şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qinhuangdao
Qinhuangdao, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Galyon
Kalyona tîpîk bi sê dîrekan e (stûn). Bi babirek (xêlî) e, babirekên wê bayê dibirrin, bi hêza bayê ajnê dike. Heger ba nebe yan kêm be, bi sekanan ajnêkirin didin. Bi derketina keştiyên bi motorên hilmê dixebitin, çi di veguhastinê, çi leşkeriyê de, qîmeta wan daket.
Taybetiyên sereke yên babeleyên leşkerî
Sêstûnî bûn, topên şer lê hebûn û ji gelek parçeyan pêk dihatin. Pêhnikên wan (guverte) qatqatî bûn. Li binî sîntîne hebû. Embara topê ji bo ajarê (berûbarûd, cebilxane) bû. Lûmbarên wan bi devangê bûn.
Mitbex
Mitbex odeyek e ku yek tê de xwarinê çêdike û firaxan dişuwe.
Cham, Oberpfalz
Cham bajarokekî navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
La Jard
La Jard, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hop
Hop  gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Puiseaux
Puiseaux, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Marktoffingen
Marktoffingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Lauscha
Lauscha, bajarekî navçeya (Landkreis) Sonnebergê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Kêç
Kêç (bi latînî, Siphonaptera), komeke ektoparazîtan e. Mezinbûna kêçê 1,5-3,3 mm ye û bedena wê te got qey ji her du aliyan guvaştî bûya. Bi lingên xwe yên dirêj kêç bi hêsanî dikare zêdeyî 18 cm hilpeke. Dikeve çermê guhandaran û bi xwînê dijî.
Li cîhanê 2.400 cureyên kêçan hene.
Bot
Bot (ji boot an boat) bûye navê giştî yê keştîyên nûjen û carnan bo keştiyê jî tê bikaranîn. Di navandinên kurdî de hin tevlîhevî hene, lewra nehatine standardkirin.
Hin cureyên botê
Bot; bi Kurdî di wateya dol u newala piçuka ku av tê re diherike, cihê av u tiştên avî ku têde biherike. Wateya peyva bot bi Tirkî = Oluk e.Nave hêrêma Botan jî ji vê peyvê tê. Li Bakûrê Kurdistanê navê gelek gund,cih û waaran bot e .Bota bi destik ku maden té de té helandin,Gava ku maden heliya wekî avé léhat di boté re té herikandin ji ax û madenén din té veqetandin.
Karl Abraham
Jînenîgarî
Abraham li Würzburg û Berlinê perwerdeya zanîngehê dibîne û doktoraya xwe li Freiburg im Breisgau bicih tîne. 1904 heya 1907 li cem Eugen Bleuler wekî asîstan, li zanîngeha Zürich Burghölzli dixebite.
Di heman demê de Carl Gustav Jung û Sigmund Freud jî navdar in û Abraham wan baş dişopîne.
Ew angaşta Freud a geşedana psîkoseksûal hinekê bipêş dixe û di nava radeyan de bisînor dike:
Kemîna
Kemîna, gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Treteau
Treteau, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Chemnitz
Chemnitz, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Garrigues, Hérault
Garrigues, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gopikkirin
Hinek zîndewerên tekxaneyî û firexaneyî bi gopikkirinê hejmara xwe zêde dikin. Wekî mînak; hin corên bakterî û karokên havênê zîndewerên têkxaneyî ne û bi gopikkirinê pir dibin. Ajal û riwek firexaneyî ne. Ajalên wekî hîdra, îsfenc, bûka deryayê (bi înglîzî: jellyfish), hin corên kurmên pan û mercan jî bi gopikkirinê pir dibin.
Garrigues, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Gopikkirin
Ne tenê hîdra û karoka havên, lê hinek bakterî, pêşenge (protîst), ajalên wekî îsfenç, bûka deryayê û mercan jî bi gopikkirinê pir dibin. Pirbûna nezayendî li gor pirbûna zayendî, bi awayekî hêsantir, leztir û bi xerckirina enerjiyek kêmtir rû dide. Heke hawirdor guncaw be û li hawirdorê guherînên neyînî çê nebe, wê gavê bi pirbûna nezayendî, di demek kurt de ji yek bavanek, bi hêjmarek zêde weçe çê dibin. Lê heke hokarên wekî germahî, sermahî, ronahî hwd ên hawirdorê di demek kurt de biguhere, ev rewş li ser jiyana zîndewerên bi pirbûna nezayendî zêde dibin de bandorek neyînî dike. Ji ber ko zindewerên bi pirbûna nezayendî zêde dibin ji aliyê bomaweyî de kopyayê hev in, guherînek neyînî ya jîngehê dibe ko hemû endamên corê biqelîne. Wekî mînak; heke hokarek nexweşiya nû di hawîrdora van zîndeweran de belav bibe, ne yek û du lê hemû endamên corê bi carek ve bi vê nexweşiyê dikevin. Bazdan (mutasyon) yek ji hokarên sereke yên hawirdorê ye ko dibe sedema guherîna bomaweyî li zîndeweran.
Sînem
Sînem, berhemeke Feqiyê Teyran ya pirr ku wî ji dil gotiya ya. Ew berheme wî li ser jinake bi navê sînem a.
Berhem
Beşek ji berhemê ev a. Tê gotin ku hê dirêjtir bûya. ..
(*)şer çû sota Xwedê
Winringen
Winringen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Weleşî
Weleşî, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rehmîn
Rehmîn, Reḧmîn, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Muhemmed Emîn Cemîl
Hunermend Muhemmed Emîn Cemîl di sala 1955 hatiye dinyayê û ti dibistana li ser mûzîkê nexwendiye. Destpêka hunera wî bi erebî bû ji ber wa navê "Al-Endelîb Al-Esmer" dihate (العندلیب الاسمر) lêkirin. Lê dayika wî nahêle ku bi erebî stranan bêje, ji ber wa hunermend Muhemmed Emîn Cemîl bi kurdî stranan çêdike û dibêje. 2 kasêt amadekirin bi alîkariya "Ebdo Elanê", ê ku ji Dêrikê bû. Gelek gotin û awaz yên Muhemmed Emîn Cemîl bûn. Gelek caran skeçên mûzîkê ji bo şano çêdikir. Heya niha xwedî bêtirî 35 berhemane. Ku tev di rewşek zor û giran'de hatine amadekirin. Berhemên xwe bi alîkariya hunermendan: "Merwan Sebrî", "Selah Resûl" û "Sîpan" amadedikirin. Heya niha jî hîna li ser rêya hunerê ye û berheman ji bo guhdarvanên xwe çêdike. Ji ber ku hunermendên kurd hîna negihiştine wê asteya ku tenê ji hunera xwe bijîn, hunermendê hêja Muhemmed Emîn Cemîl, li kêleka hunera xwe karê berberiyê dike, ji bo karibe tim berheman çêbike. Gelek ji stranên wî, yên şêxanî û koçerî li dawetan tên stran, û gelek awaz û stranên wî yên windayî jî hene. Hunermend Muhemmed Emîn Cemîl, yek ji wan hunermendane, yên ku xwedî keda mezine, lê negihaştiye mafê xwe yî xwezayî.
Li gor jêderên me, klîpa yekem Hunermend Muhemmed Emîn Cemîl çêkir bi alîkriya Sîpan. Tevî zor û zehmetiyan jî, tevî kêmasiyan di wê demê'de klîp çêkir. Hunermed Muhemmed Emîn Cemîl gelek îlhamên xwe ji der û dorên xwe, ji êşên xelkê digre û dike stran, gelek stranên wî çîrokên rastîne, wek strana "Ayid". Gelek caran jî bûye bilbil û li ser zimanê jinê stran gotine. Hunermend Muhemmed Emîn Cemîl berhemekê çêdike ji stranên Hunermeda ereb, a bi nav û deng „Um-Kelsûm" (ام كلثوم) piştî ku werdigerîne kurdî. Hunermend Muhemmed Emîn Cemîl ji bo demekê çûbû welatê Lîbiya ji bo ku kar bike, niha dîsa vegeriyaye Qamişlo û jiyana xwe berdewam dike…
Çavkanî
malpera û Zuhêr Cemîl, birayê Hunermend M. E. Cemîl
Bâleybelen
Baleybelen (bi osmanî: Bâleybelen, "zimanê ziman dide lala"), ji hêla Muhyî-i Gülşenî ve (1528-1604) ji bo agahiyên bawerî li avamê veşêri û ji bo zimana çanda hevparê Împeratoriya Osmanî çêke sala 1574 ên ve hatiye çêkirin. Ev zimanê çêkirî li gerdûnê seretayî ye.
Muhyî-i Gülşenî
Muhyî-i Gülşenî (navêwê ya giştî: Mehmed bîn Fethullah Ebu Talîp, 1528 Edîrne, 1605 Misir). Helbestvanê Osmanî.
Bâleybelen
Muhyî, bi vê zimanî 200 berhem nivîsandîye. Dawiyê mirina Muhyî re bikaranîna baleybelen disekini.
Muhyî-i Gülşenî
Bi navê Bâleybelen ku li gerdunê zimanê çêkirîya pêşîn pêk anîye.
Bâleybelen
Li rojame berhemên vê zimanê çêkirî ya hatiye nivîsandin pir hindik mayîye.
Sirmûsê
Sirmûsê, gundekî gundistana Xurrxurrea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sirmûsê 192 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 37 e.
Lauta
Lauta, bajarekî navçeya (Landkreis) Bautzenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Yûzpiling
Yûzpiling, yûz, şîpa nêçirvan, kurebesk, şekê nêçîrvan yan çîta (Acinonyx jubatus), cureyekî pisîkên mezin ji binfamîleya ( û berê wek ango êl) Felinae ye ku li gelek waran li parzemîna Afrîka yê dijî, lê berê li Asyayê, Rojhilata Navîn.
Quiers-sur-Bézonde
Quiers-sur-Bézonde, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Origne
Origne, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Jarnac-Champagne
Jarnac-Champagne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hecî Qadirê Koyî
Hecî Qadirê Koyî (b. 1816 Koye - m. 1897 Stenbol) helbestvanekî neteweperwer ê kurd e. Di nav kurdan de weke Ehmedê Xanî yê duyem tê binavkirin.
decî Qadirê Koyî di sala 1816an de li gundê Gorqereç ku dikeve başûrê rojavayê bajarê Koyê ji dayikbûye. Navê wî Qadir yan 'Ebdulqadirê kurê Mela Salih kurê Mele Ehmedê Gewre ye. Hecî Qadir hec nekiriye, ango neçûye hecê, ji ber ku di meha haciyan de ji dayikbûye hê ji biçûkanî jê re digotin Hecî Qadir. Hê zaro bû bavê wî dimire, di 7 saliya wî de dayika wî, wî li ba Mela Ehmedê ku kurxalê wî ye, datîne ber xwendinê, piştî 2 salê din ku dayika wî ji dimire, kurxalê wî, wî bixwedî dike. Duvra li cihê curbecûr li bajarên mîna; Serdeşt, Sablax û Şino, xwendina xwe didomîne û di sala 1862 an de îcazeya xwe ya 12 îlmî werdigire û vedigerê bajarê xwe Koyê.
Hecî Qadirê Koyî Xanîyê duyem e. Ew jî weke Xanî bi derdê miletê xwe dişewitî. Şi'r û qesîdeyên wî tev de li ser milet û welat in.
Athies-sous-Laon
Athies-sous-Laon, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Hecî Qadirê Koyî
Çend helbestên Hecî Qadir di sala 1925an de li Bexdayê di bin navê Komele helbestên Hecî Qadirê Koyî de hatine çapkirin. Di wê komelê de biserhatiya Hecî jî gotine. Li gora wê komelê Hecî Qadir kurê Mele Ehmed e, di gundê Gorqeraçê de ji diya xwe bûye, û ji eşîra Zengenê ye. Lê ji ber ko di zarotiya xwe de guhastiye Koyeyê navê "koyî" pê ve bûye.
Hecî jî weke Nalî û Şêx Riza çûye Stembolê û ketiye civata edîb û helbestvanên Stenbolê. Ji helbestvanên wê heyamê pirê wan farisiya xwe li ber destên Hacî xwendine.
Mesrop Maştots
Mesrop Maştots (jdb. 361 an jî 362 - m. 17ê sibata 440) keşe, olnas û zimannasekî ermenî bû.
Hecî Qadirê Koyî
Hecî dîwaneke mezin heye an hebû. Min dîwana wî dîtiye; bi destnîviseke hûr qederê 800 rûpel hebû. Hecî ji dîwana xwe du nisxe nivîsandî bûn; heke nisxeke wê tirkan şewitandiye heye ko nisxa din rojekê bikeve destên me.
Hacî di sala 1897ê li Stembolê çûye rehmetê. Dibe ku li Skûdarê di Goristana Qerece-Ehmed de veşartî ye.
Helbestên Hecî Qadirê Koyî
(*) Killawsûr: Osmanî Killawreş: Safewî
Bêban, Şêxan
Bêban, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tîl, Pêrtag
Tîl, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Marxheim
Marxheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pentagon
Pentagon navê serfermandariya artêşê û wezareta parastinê ya DYAyê ye.
Navê xwe ji avahiyê digire ku pêncgoşeyî (bi Grekî: Pentagon - Pêncgoşe) ye. Li Arlington (Virginia), Washington D.C. ye.
Avahiya wê di nava salên 1941 - 1943'î de hatiye çêkirin. Li ser rûerdek 135.000 m² ava ye. Dîwarên wê yên derveyî 280 m dirêj in. Di ber rûbara Potomac River de ye.
Di bûyera terorîstî ya 11'ê rezberê 2001'î de Pentagon, bi balafireke rêwiyan hatibû lêxistin û avahiyê ziyaneke mezin dîtibû.
Rudolf Arnheim
Rudolf Arnheim (jdb. li Berlin) zanistê medyayê û psikologê hunerê ye. Hevwelatiyekî DYAyî yê alman e.
Yek ji alîgirên angaşta Geştaltpsîkolojî (bêjeyeke Almanî ye Geschtalt tê nivîsîn û wateya wê di kurdî de nêzîkî bêjeya "giştî" ye) e. Tê zanîn ev dibistana psîkolojiyê li Almanyayê xwe dabû rûdan û pirranî jî li Almanya bipêşketî bû. Piştî bipêşketina Rêbaza tevgerzaniyê li DYA û derketina beşên nû yên psîkolojiyê alîgirên Geştaltê kêmtir bûn.
Keştî
Keştî an jî gemî amyareke deryadariyê (deryageriyê, deryavaniyê) ye ku bu prînsîpên Arşîmed li ser avê ajnê dike, diajo. Ji kelek, bot û gelek amyarên din mezintir e.
Keştî li barengan (tersane) tên çêkirin. Keştî bo veguhastina mal û rêwiyan, bo leşkeriyê û gelek armancan tên bikaranîn. Bi hêza mirovan an motorê dixebitin. Belem û keştiyên bi sekanan tên ajotin, ji vir 4-5 hezar sal berê jî dihatin zanîn û bikaranîn.
Egîptiyan (misir), fenîkiyan, îraniyan (faris, kurd ûêd), vîkîngan bi gelek awayan belem û keştî çêkirine, deryavanî bipêşxistine. Herwiha çînî, afrîkayî û grekiyan jî. Fenîkiyan li Deryaya navîn wargehên mezin û navdar ên deryavaniyê ava kirine û dema behsa deryavaniyê tê kirin, fenîkî tên bîra mirov.
Li Kurdistanê keştî û dîroka wê
Li Misira kevnare, ji ber ku li ber çemê Nîlê ya, li wir jî, tê gotin ku keştî hatina çê kirin. Her wusa, piştî sadsalên piştre, ku li Anatolya pêşketinên bi şariştanî dibin êdî li wanderan jî li deverên li beravê hatina çê kirin. Piştre, di demên piştre de, wê keştî zêdetir bibin û bo barkirina leşkeran ji herêmekê li herêmeka din wê werina bikarhanîn. Bi vî rengî êdî ketina xizmeta şerên ku hin bi hin zêde dibin û tên dayin de jî. Piştre, wê gelek cudayên keştîyan biafirên. Keştîyên bo barkirin û veguhaztina tiştan, keştîyên bo rêwîtîyê. Weke ku di roja me de jî, keştîyên bo şer ku li ser wan qada balefiran jî hena, hatina çêkirin û li cihanê li ser avê diçin. Lê keştîyên ku bin dibin avê de jî diçin û û tên hena. Ev rengê keştîyan jî, tenê bo armanca leşkerî û hwd tên bikarhanîn. Weke din jî, zêde bo rêwîtîyî pêşketina wan ne hatina kirin.
Li Kurdistanê di demên berê de, biteybetî li ser çemên weke Dîclê û Firatê keştî hatina avakirin. Keştî, pirr başî hatina naskirin. Di destana Tûfana Nûh de jî bahse kiştê hatiya kirin. Minaq, hatiya gotin Keştiya Nûh. Lê hertimî li ser rûbarên Kurdistanê ew hebûna.
Di demênberê zayînê û ankû di dema hûrî û mîtaniyan û heta ku berî wan di dema gutî û berî wan jî di dema qasîtan de dibêt ku bo veguhaztina leşkerên şer jî hatibibin bikarhanîn. Hin bi hin, dema ku dîrok tê kifşkirin, nîşanakê vê jî tên dîtin û kifşkirin. Rûbarên li kurdistanê û golên wê ên weke gola Wanê, gola Urmiyê û hwd, golna mezin ku pirr fireh bûn û weke bahrna bûn. Li ser wan jî, keştî hebûna.
Keştî li Misra kevn
Li Misra kevn, tê gotin ku hebûya. Piştre, di demên dawiyê ên pêşketina şariştanîya misra kevn de tê gotin ku ew hatina çêkirin. Bi vê yekê, hinbi hin di vî warî de jî hizrên ku tên ser ziman hena.
Misrî, di demên xwe yên dawiyê de, wê artişaka xwe ya mazin ava bikin. Lê piştre, hin bi hin weke ku çawa Kurdistan rastî hêrîş, telan û hwd hat, wê ew jî bi heman rengî rastî hêrîş û pêvajoyên telankirinê werê. Bi wê re jî, êdî di wan telanan de hemû dewlemendî hatina ji holê rakirin û birin.
Di serdemên navîn de keştî
Di serdemên navîn de, wê bi teybetî, êdî keştî bi teknîkeka pirr pêşketî wê derkevina li pêş. Wê keştîyên leşkerî û ên mazin werina çê kirin. Bi wan re, wê bi rojan û heyvan wê rêwîtî werina kirin. Bi wê re jî, di serdema navîn de wê ji roja, keştî bi kevina rêyan de û wê bi ber şariştaniyên nû de herin. Ew dîroka ku rojava ku bi rengê "dîroka kifşan", hemû bi armanca hîrîşên li wan şaritaniyên kevn bûna. Li parzemîna Emerika, mayayî, çermsor û hwd dijîn. Ew jî, piştî dîtina wan, rastî hêrîşan tên û î ro weke ku ji dîrokê hatina birin mana.
Têgînên deryavaniyê û zimanê kurdî
Wêjeya devkî ya kurdî de gelek binavkirinên keştiyan hene: Kelek, belem, keştî, babele, keştiya cotlenger, şeşrim, keştiya serdîk, qilonçxwar, keştiya cinan, keştiya dizan hwd. Evana nav in an rengdêr in lê xebatekê nehatiye kirin.
Çend ji wan:
Neuenkirchen, Rügen
Neuenkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qawiraway Silêman
Qawirawy silêman, gundekî gundistana Xurrxurrea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qawirawy silêman 425 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 81 e.
Wawern, Bitburg-Prüm
Wawern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Binefamîle
Binfamîleya (bi înglîzî subfamily û berê wek tribe ango êl) beşek e ji famîle yan malbat ji dabeşandina zanistî yan biyolojîk.
Mizgeftok, Tîl
Mizgeftok, gûndeke bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye.
Lauter-Bernsbach
Lauter-Bernsbach, bajarekî navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Clausthal-Zellerfeld
Clausthal-Zellerfeld, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Xirbê Balan
Xirbê Balan, gundekî Kaniya Xezalan e.
Hilbijartinên giştî yên 7'ê hezîrana 2015'an li Dîlokê
Li Dîlokê di hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê yên 7'ê hezîrana 2015'an de 12 parlamenter hatin hilbijartin. Li Dîlokê Partiya Dadwerî û Werarê 6, Partiya Tevgera Neteweparêz 2, Partiya Komara Gel 2, Partiya Demokratîk a Gelan 2 parlamenter derxist.
Theodor Abt
Theodor Abt (jdb. 1947 li Zürich) ji sala 1977 ve wekî profesorê civaknasiya çandiniyê li ETH Zürichê kar dike.
Mézidon Vallée d'Auge
Mézidon Vallée d'Auge, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gigean
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Celîle
Celîle, navê herêma bakûr a Filistîn Antîk e. Celîle li rojava yê Çemê Şerîa (Urdun) dimîne. Îroj li bakurê Îsraîl a Nûjen de ye. Celîle ji 3 perça pêk tê: Celîle yê Jor, Celîle yê Jêr, Celîle yê Rojava.
Îsa yê Nasirayî
Bajaroka Nasira ku li Celîleyê ye, welatê Yûsif peyxember e û vê bajaroka li Pirtûka Pîroz (Incîl) tê qalkirin. Zaroktiya Îsa peyxember li vir derbasbûye. Ji bo vî havî cihê hac e u tê pîroz qebûl kirin.Jixwe li Îsa re "Îsa yê Nasirayî" jî tê gotin.
Scandiano
Scandiano, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê 25 hezar û 896 kes e.
Malbata zimanên afrîkayî û asyayî
Zimanên afrîkayî û asyayî yan zimanên afroasyayî (berê zimanên hamî-semîtîk) malbateke zimanan e ya ku ji zimanên li Afrîkaya Bakur û Rojhelata Navîn pêk tê. Ew ji pênc an şeş şaxan ê bi tunî 350 zimanan (ji wan nêzî 40 mirî ne) pêk tê û 350 milyon kes pê diaxîvin.
Awdil Shakar
Awdil Shakar (jdb. 1982, Diyarbekir), vîrtuoza gîtara bas ê bêperde yê kurd e.
Jiyana wî
Awdil Shakar di sala 1982an de li Diyarbekirê ji dayîk bûye û li wir mezin bûye. Di 8 - 9 saliya xwe de dest bi mijûlahiya muzîkê kiriye. Di pola 5em ya dibistana seretayî de konsera xwe ya yekem daye.
Xebat
Li Swîsreyê tevî Suren Asatryan rêzekonserekî bi navê "Du Vîrtuozên Ji Mezopotamyayê" (Two Virtuosus From Mesopotamia) daye.
Trézelles
Trézelles, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Ramoulu
Ramoulu, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Sarîmehmed
Sarîmehmed, Sarîmeḧmed, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
1,1-Dîklorêtan
Xeterên xwe
1,1-Dîklorêtan şêrpencê kane cem însên çêke û kane dil û gurçikê xerebike.
Çêkirin
1,1-Dîklorêtan pir ji Vînylklorîd tê çêkirin, ji ber ko HCl xwe bi Vînylklorîd dixe.
Bikaranîn
1,1-Dîklorêtan berê wek dermanî bencê dihat bikaranîn. Niha ew ji xarakirina rengan li ser dîwaran ra tê bikaranîn.
Baglica, Xesxêrê
Baglica (gundê Xesxêrê), gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Clingen
Clingen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Turîngiyayê ye.
Reşdur
Reşdur, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dehak
Dehaq an ku Dehak, li gor mîtolojiya kurdî û îranî desthilatdarek xwînmij bû û zarok ser jê dikirin û dixwast ku xelqê bike kolê xwe. Zilm li xelqê dikir lê ji aliyê Kawayê Hesinkar ve hat kuştin. Roja ku Kawa Dehaq (Dehak) kuşt ew roj bû cejna azadîyê û serxwebûnê. Dehaq pirr navên wî hene: Dehak, Dehaq, Dihak, Duhak, Zehak, Zihak, Zuhak, Ejdeha.
Paillet
Paillet, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Dehak
Çi qas navên wî hebin jî xuya ye ku ew kesek bû ku ew bi zilm û zordariyê ve tê naskirin.
Attilly
Attilly, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Paillet
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Watzerath
Watzerath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bîwsî Xwarû
Bîwsî Xwarû, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Megesheim
Megesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Alberta
Alberta, yek ji parêzgehên Kanadayê ye û dikeve herêma Rojavayê Kanadayê. 17e navend û bajar di Parêzgeha Albertayê de cih digire. Bajarên Edmonton û Calgary di nav sînorê vê parêzgehê de ye.
Bajarên parêzgehê
Bajar û navendên Parêzgeha Albertayê
Namo Ezîz
Namo Ezîz (herwekî Azîz) (jdb. 1958) yek ji rojnamevan û nivîskarên Kurd e. Ji Başûrê Kurdistanê ye. Li Almanya dijî û berhemên xwe bi zimanê Elmanî diweşîne.
Le Molay-Littry
Le Molay-Littry, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Rebréchien
Rebréchien, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Zikula
PostNuke li ser daxwaza malpersazê malpera www.malpersaz.com Serhad Ronahî, ji alî rexnegir Rêzan Tovjîn (edîtorê malpera rexnegirî www.nirxandin.com û edîtorê çand û hunerê yê rojnameya heftane Azadiya Welat) ve li kurdî hate wergerandin. Tovjîn berê jî Opera 7.23, Opera 5.51 û Opera 7.53 wergerandibû kurdî û versiyona Opera 7.53 di malpera www.opera.com de hatibû weşandin.
PostNuke nivîsbariya azad bin GPL e.
Binêre: Nivîsbariya kurdî
La Jarrie
La Jarrie, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dêrik, Şirnex
Dêrik, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Tronget
Tronget, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Céline Dion
Céline Marie Claudette Dion (jdb. li Charlemagne, Québec, Kanada) hunermendeke Kanada’yî ye.
Di salên 1990-an de, piştî derketina gelek albûmên îngilîzî yên ku zêde hatine firotinê wek Falling into You (1996) û Let's Talk About Love (1997), ku hem diamond de pejirandî bûn, ew navûdengê cîhanî bi dest xist. Wê her weha hejmarek navnîşên navdewletî yên hejmar-yek tomar kir, di nav de "Hêza Love", "Du caran Bifikirin", "Ji ber ku te ji min hez kir", "Ew Hemî Tişt Li Ser Dike Min Vegere", "Dilê min Dê Bimeşe", û "Ez Mela te me". Dion di berdewamiya weşana albûmên Fransî de di navbera her tomara îngilîzî de; D'eux (1995) bû albuma fransî-firotanê ya her dem, di heman demê de S'il suffisait d'aimer (1998), Sans pjesëmarrre (2012), û Encore un soir (2016), hemî diamantiya pejirandî bûn. Fransa. Di salên 2000an de, wî nasnameya xwe wekî performansek zindî ya serfiraz a A New Day... li Las Vegas Strip (2003–07) ava kir, ya ku niştecîhbûna konsepta herî qelebalix a her dem, û her weha Cîhana Taking Chances. Tour (2008–09), yek ji serhêlên konseptê ya herî bilind-rojane.
Muzîka Dion bi bandorkirinên cûrbecûr hatine dorpêçkirin, ji rock û R&B heta giyan û klasîk. Dîmenên wê bi piranî Frensî û Îngilîzî ne, her çend ew di Spanî, Îtalyayî, Almanî, Latînî, Japonî û Mandarin Mandarinînî de jî diweşîne. Dema ku serbestberdanên wê gelek caran pêşwaziya rexneyê ya tevlihev kir, ew wekî yek ji dengên herî bandor ên muzîka popê tê hesibandin. Wê pênc xelatên Grammy, tevî Album of the Year and Record of the Year xelat kir. Billboard ji ber ku herî zêde hejmara wan li ser radyoya ji bo hunermendek jin heye navê wê kir "Queen of Adult Contemporary". Ew di serdema Nielsen SoundScan dê de Hunermeda jin a duyemîn yê Dewletên Yekbûyî ye. Di sala 2003an de, ew ji hêla Federasyona Navneteweyî ya Pîşesaziya Fonografî (IFPI) ve ji bo firotina zêdetirî 50 mîlyon albûmên li Ewropayê hate honandin. Ew hunermendê Kanadayî û yek ji hunermendên herî firotanê yên hemû deman dimîne û bi tomara firotanê 200 mîlyon kopî li çaraliyê cîhanê re dimîne.
Jînenîgarî
Di salên 1990an de, bi alîkariya Angélil, ew ji bo albumên xwe ya bi îngilîzî û Frensî li cîhanê navdar bû. Dema ku albumên Falling into You (1996) û Let's Talk About Love (1997) li Dewletên Yekbûyî pejirandina diamond wergirtin, D'eux (1995) bû albuma fransî ya herî firotirîn ya her dem. Dion di heman demê de li seranserê cîhanê ji bo stranên wî yên wekî "Hêza Love", "Du caran difikirin", "Ji ber ku te ji min hez kir", "Ew hemî vedigere berbi min vedigere", "Dilê min dê bi ser bikeve" û "Ez Angelja Te im" tê zanîn.
Ew di yek-yek de bû. Lêbelê, di sala 1999an de, wî ragihand ku ew dev ji kariyera xwe berdaye û wextê xwe bi jina xwe re derbas dike, ya ku bi nexweşiya penceşêrê hat nasîn. Di 2002an de, wî vegeriya muzîkê û li New Yorkê li darxist konser da (2003-07) li cîhê, The Colosseum li Caesars Palace li Paradise, Nevada. Van konseran pêşandana niştecîhtirîn a herî serkeftî ya her dem, bi dahatiya 385 mîlyon Dolar bû.
Muzîka Dion bi bandorkirî bû ji stîlan, ji rock û R&B heta muzîka gospel û muzîka klasîk. Dion ku stranên wan piranî bi Englishngilîzî û Frensî ne; Wî jî stranên Spanî, Italiantalî, Almanî, Latînî, Japonî û Chineseînî diweşîne. Tevî ku albûmên wî rexneyên cûda digirin, Dion yek ji dengên herî bandor ê muzîka popê tê hesibandin. Wî pênc xelatên Grammy, tevî Album of the Year and Record of Year. Li Dewletên Yekbûyî, Nielsen duyemîn hunermendê jin-firotanê yê serdema SoundScan e. Ew di 2003 de ji hêla firotina zêdetirî 50 mîlyon albûmê ve li Ewrûpa ji hêla Federasyona Navneteweyî ya Fonogramê ve hate honandin. Li gel zêdetirî 200 mîlyon tomarên li seranserê cîhanê têne firotin, ew hîn jî hunermendê Kanada-yê herî firotik û yek ji hunermendên herî firotirîn ên hemî deman e.
Rambin
Rambin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Diljen Ronî
Jînenîgarî
Diljen Ronî sala 1981 ê li Cizîrê hatiye dinê, zaroktiya wî heta deh salî wê derê derbast bu ye û paşê mala wan hatiye Amedê. Wê derê jî Navenda Çanda Mezopotamyayê dest bi xebata xwe li ser muzîkê dike, lê belê dilê wî de bijîjkî jî heye û piştî xebatek xurt fakulteya bijîjkiyê ya li Wanê qezenc dike. Li wêderê pirtir dem da ye xwendina bijîjkiyê û muzîkê. Tenê ji xwe re malekê kirê dike û dest bi hevaliya stranan dike. Li Wanê zêdetir fêrî newayan û fêrî lêdana gîtarê dibe û hinek komên muzîkê re dixebite. Piştî xwendina zanîngehê dest bi xebata xwe ya bijîjkiyê dike. Paşê hevalên xwe re li ser albumekê di xebitin. Bi alîkariya hevalên xwe jî deh berhev dike û dikevin ser rêya Stenbolê… Li vê derê jî gelek hevalên hêja alîkariya wan dike. Derhenêr û aranjoriya vê albumê Seyîthan Kizil dike. Û albuma wî ya yeqem bi navê "Çend gotinen evînê..." di derkeve. Piştî wê albumê 2012 yê albuma ya xwe ya bi navê "Du Demsal" di derkeve. 2017 an jî albûm ya bi navé Çile derxist. Niha jî hê xebatên xwe yên bijîjkiyê û muzîkê ber dewam dike.
Dîskografî
Albûm
Gignac, Hérault
Gignac, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
PSPad
PSPad bernameyeke edîtorî ye. Bi alîkariya vê amûrê, mirov dikare script'an binivîse, an bernameyan saz bike, an jî wergera bernameyekê, an dosiyekê bi hêsanî, di demeke kin de pêk bîne. Her wiha cudahiyên di navbera gelek guhertoyan de jî bi hêsanî tê dîtin.
PSPad bernameyeke bi gelek zimanan hatiye weşan. Lê kurdiya wê tunebû. Ji bo hêsankirina nivîsandina script û bernameyan PSPad gelekî pêwist bû.
Binêre: Nivîsbariya kurdî
Şimik
Tarîx
Tarîxa qeydkirî ya şimikan dikare heta sedsala 12an ve were şopandin. Li Rojavayê dinyayê, qaîde karin tenê heta sala 1478 were şopandin. Şimik li Çînê ji 4700 berî mîladê ve hene. (çavkaniya baştir hewce ye) Ew ji pembû yan ji xiftanê dihatine çêkirin.
Dewlet (Platon)
Komar an jî dewlet navê pirtûka ku li şûn Platon maya ya. Ev pirtûk, hemû ji danûstandinên ku Sokrates bi mirovên din re dike ya. Lê ew di wan danûstandinên de, li ser hemû mijarên di jîyanê de ku tên aqilê wî, li ser wan disekinê. Ji ber vê yekê ji wan re tê gotin "danûstandinê sokratikî" û an jî "dîyalogên sokratik" jî. Mijarên têde, bi teybetî, felsefe ahlaq, jîyan, ol, xweza, mirov, cihê mirov di jîyanê û hwd, ku hê gelek mijarên din jî di nav de mijarên bi vî rengî ên felsefî di hildê rojava xwe. Sokrates, heta î ro, ti pirtûk ji wî nemana li roja me. Lê ji wan dîyalogan, tê bawerkirin û fikirîn ku ew di serê xwe de xwediyî çi bûya.
Beşa pêşî
Komar; perwerde
Ziyaret (ol)
Ziyaret, goristanên go têda şêx û mişayîx qencê xwedê veşartîne ne. Di rojên piroz de girseyen gel ji bo hêvî û daxwazên wan bêne cî li ser gora wan di şexsê wan de ji bo xaliqê mezin nimêj û dûa dikin.
Mercîmek
Mercîmek, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Lauterecken
Lauterecken, bajarekî navçeya (Landkreis) Kuselê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Hans Morgenthau
Hans Joachim Morgenthau, (jdb. li Kobûrgê - m.  li Nyû Yorkê), zanayê siyaset ê yê Alman-Amerîkî bû, ko zanayekê bi navûbang yê sedsala 20ê bû di warê peywendiyên navneteweyî da. Ew bi mezintirîn bîrdozvanê ketwarbîn anko realistê qonaxa piştî şerrê cihanî yê duyê diêt nasîn. Morgêntawî pişikdariyeka berçav di berfirehkirina bîrdozên peywendiyên navneteweyî û vekolanên li ser qanûna navneteweyî da kiriye. Kitêba wî ya bi navê Siyaset di navbera neteweyan da: Hevrikiya jibo Hêz û Aştiyê (Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace) di heyama jiyana wî da pênc caran hatibû çapkirin, û bibû kitêbeka giring ya zanîngehên amerîkî. Paşî ev kitêba wî di sedsala 20ê da, di warê bîrdozî da bû lêvegera serekî ji bo bîrdoza ketwarbîniyê.
Bil ji wê ko ew vekolerekê warê siyaset ê û peywendiyên navneteweyî bû, herwisa ew rewşenhizr ekê çeleng yê warên cida-cida jî bû. Ew hevalê rewşenhizrên serdema xwe bû, û wî û gelek siyasetmedar, zana û rewşenhizr ên mezin yên wê serdemê mîna Reinhold Niebuhr George Kennan, Carl Schmitt û Hannah Arendt herdem name ji hevre dişandin. Li destpka şerrê sar dema ko Kennan serokê koma pilandanana wezareta derve ya Amerîkayê bû, Morgêntaw bibû şêwirmend ê wezaretê. Bo cara duyê jî li serdema serokatiya John F. Kennedy û Lyndon B. Johnson bibû şêwirmend heta ko Lyndon B. Johnsonî ew jiber rexne yên wî yên li siyaseta Amerîkayê li Viyetnamê ji karê wî derxistî. Lê heta mirin ê jî ew li cem wezareta derve ya Amerîkayê gelek rêzdar bû.
Xwandin, kar û jiyana wî
Morgêntaw ji maleka Cihûyên Aşkenazî li 17 sibata 1904ê li Coburg a Almanya yê ji dayik bûye. Piştî ko wî li zanîgeha Casimirianumê xwandî, li zanîngehên Berlîn, Frankfort, Miyûniş ê xwandina xwe berdewam kir. Wî li sala 1929ê bi name anko teza xwe ya bi navê Desthilata Dadwerî ya Navneteweyî: Xwerisk û Sinorên wê diktoraya xwe stand. Paşî çû Cenevreya Swîsreyê û li Peymangeha Derçûyên Vekolanên Navneteweyî kar kir.
Berî ko ew li sara 1937ê biçe Amerîka yê, wî çend salan li Frankfort ê parêzer î û dersderiya qanûn ê kir. Yek ji karên wî yên destpêkî li Amerîka yê ew bû ko li dibistanên şevê li Kolîja Brooklynê ders didan. Li sala 1939ê heta 1943ê li bajarê Kansas ê li Cemiyeta Kênêsiz Îsraîl Şalomê (Keneseth Israel Shalom Congregation) ders didan. Paşî heta sala 1973ê li Zanîngeha Şîkagoyê (The University of Chicago) dersder bû.
Morgêntaw endamê hilbijartî yê Akademiya Huner û Zanistên Amerîkî û Civaka Felsefeya Amerîkî bû.
Morgêntaw li, li Nexweşxaneya Lenox Hillê li Nyû York ê mir, û li Goristana Montefioreê hat veşartin.