cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gundê Hedîd, Silopî
Ev gund niha jî dimîne, bes berû xirabînê çûye.
Şanghay
Şanghay (bi çînî: 上海; pinyin: ; şanghayî: Zånhae ), navê bajarê herî mezin ê Çînê ye û herwiha di cîhanê de bi mezinahiya xwe yê heştem e. Mîna şaredariyê tê birêvebirin. Li kêleka çemê Yangtzeyê hatiye avakirin. Di sala 2005an de Şanghay bûye bendera kargoyê ya herî mezin a cîhanê. Şanghay ji aliyê aborî ve zûka bi pêş de diçe. Di sala 1990an de reformên pêşvebirina aboriya bajêr ji aliyê Deng Xiaoping ve hatin danasîn û bi awayekî lezgîn bi ser ketin. Jixwe îroj Şanghay weke nîşana berbiçav a pêşveçûna aboriya Çînê tê dîtin. Ev bajar ji aliyê turîstan ve gelekî tê ziyaretkirin. Weke perestgeha Yezdanê Bajêr, muzeya Şanghayê û baxçeyê Yuyuanê gelek cihên turîstîk hene.
Etîmolojiya navê Şanghayê
Şanghay bi tîpên çînî ji 上 (banî ,ser) û 海 (derya) pêk tê ku ev tê wateya Serê Deryayê yan jî Li Ser Deryayê. Dîroka vî navî digihîje sedsala 11an ku di bin serweriya Xanedana Song de bû. Her çiqasî gengeşî hebe jî di derbarê dîroka nêv de, bi gelemperî wisa tê pejirandin û li gorî dîrokzanên çînî, ji ber vî navî tê gotin ku xanedana Tang li ser deryayê hatibû avakirin. Herwiha di demên berê de navên din jî ji bo Şanghayê dihatin bikaranîn. Yek ji wan Huatîng(华亭) bû. Di serdema xanedana Tang de herêma Huatîng hatibû avakirin ku ew niha dikeve herêma Songjiangê.
Dîrok
Mirov ji sedsalên 5-7an ve li vê herêmê bi cih bûne. Bajar pêşî di sala 751ê de wekî gundekî hatiye avakirin. Di dema xanedana Song (960-1279) de mezintir bûye û weke navçeyeke bazarê lê hatiye. Di dema xanedana Yuan de jî bi pêş dikeve, lê di sala 1927an de bi fermî dibe bajar. Di dema xanedana Mîng de cara pêşî sûrên bajêr di sala 1554an de li hemberî êrîşên korsanên japon tên avakirin. Ew dîwar 10 metre bilind û nêzîkê 5 kîlometreyan dirêj bûn. Dîsa di dema xanedana Mîng de perestgeha Yezdanê Bajêr tê avakirin. Ev tê wê wateyê ku bajar êdî rûmeteke mezin e û weke bajar de tê dîtin. Di demên berê de li Çînê ev şanazî ji bo bajarên mîna paytextên sereke dihat dayîn.
Di serdema Xanedana Qing de bajar bûye bendereke girîng a deryayê. Lewma siyaseta xanedaniyên çînê tên guhertin û li gorî pêşveçûna bajêr hewldanên parastin û bidestxistin ên vê herêmê zêdetir dibin.
Ji sedema potansiyela aborî û bazirganiya çemê Yangtzeyê di sedsala 19an de çavên biyaniyan bêhtir kete ser vê herêmê. Di dema Şerê efyonê yê yekem de (1839–1842) hêzên brîtanî rêveberiya vê herêmê bi dest xistin. Şer di sala 1842an de bi peymana Nanjingê bi dawî bû. Li gorî vê peymanê bazirganiya benderan ji bo brîtaniyan hat serbestkirin. Bi peymana Bogue (1843) û Peymana Wanghiayê (1844) bazirganî û ziyaretkirina herêmê ji bo biyaniyan hate serbestkirin.
Di navbera salên 1860–1862an de herêm bi serhildanên Taipingê du caran rastî êrîşan hat. Piştre brîtanî û amerîkî li herêmê bi cih bûn. Di navbera salên 1920 û 1930an de 20.000 mirovên ji artêşa Spî û rûsên Cihû ji YKSS reviyane Şanghayê û bi cih bûne. Ev rûsên Şanghayê li bajêr civaka duyemîn mezin a biyaniyan pêktînin. Di sala 1932an de Şanghay dibe pêncemîn bajarê mezin ê cîhanê. Di salên 1930'an de nêzîkê 30.000 penaberên cihû ji Ewropa têne Şanghay û bicihdibin.
Piştî şerê Çîn û Japonan ê Yekem li gorî peymana Shimonoseki japon bûne hêzeke xurt li Şanghayê. Cara pêşî japonan kargeh ava kirin û biyaniyên din jî çav li wan kirin. Lewma Şanghay di aliyê aboriyê de bû bajarê sereke yê Rojhilata Dûr û weke Atînaya Gewre ya Çînê hate binavkirin.
Di bin rêveberiya Komara Çînê de (1911–1949), Şanghay bû xwediyê rewşeke siyasî ya bilind û di 14ê pûşpera 1927an de kete rewşa şaredariyê. Di wê demedê plana avakirina gelek avahiyên mîna pirtûkxane, stadyum, muzeyê hat çêkirin.
Di navbera 1932 û 1937an de şerê Şanghayê di navbera artêşên çîn û japonan de pêk tê. Di sala 1941ê de herêmeke Şanghayê ji aliyê japonan ve tê dagirkirin.
Di 27ê gulana 1949an de Artêşa Rizgariya Gelê Çînê herêma Şanghayê dixe bin destê xwe. Lewma piştî 1949an gelek fîrmayan karxaneyên xwe barkirine Hong Kongê.
Di navbera salên 1950 û 1960an de Şanghay dibe navenda sanayî û çepgirên radîkal. Çepgir Jiang Qing û koma wî li wir bi cih bûbûn. Li Şanghayê bi salan gelek guhertin pêk hatin. Herî dawî reformên aborî ji bo pêşketina Şanghayê di sala 1991ê de dest pê kirin.
Erdnîgarî
Şanghay li ser deltaya Çemê Yangtzeyê dimîne ku ev dikeve ser keviya rojhilatê Çînê. Herêm di navbera Yangtze û Chongming, û gelek giravên din li herêma Şanghayê hene. Parêzgeha Jiangsu dikeve bakur û rojavayê Şanghayê. Li başûr parêzgeha Zhejiang û li rojhilêt jî Deryaya Çîna Rojhilat heye. Bilindahiya herêmê 4 metre ye û cihê herî bilind serê girava Dajinshanê ye.
Av û Hewa
Bajar zivistanan sar û hêwî ye. Ji Sîbîryayê bayên sar tên, ev dibe sedem ku bi şev tînahiya hewayê digihe bin sifirê û seqem dikeve. Lê bi giştî li Şanghayê salê yek an jî du rojan berf dibare. Havînan hewa germ e û bilindahiya termometreyê digihe 35 °C yan. Havîna û di destpêka payîzê de carnan tayfûn çêdibin. Lê di salên dawî de ti ziyanên mezin pêk nehatine Tê gotin ku demsala herî xweş li Şanghayê bihar e. Rewşa hewayê gelek caran tê guhertin di vê demsalê de û bi giştî baran dibare. Payîzan hewa bi tavik û ziwa ye.
Navçeyên Şanghayê
Şanghay ji 17 navçeyan pêk tê û her navçe xwediyê rêveberiya xwe ya herêmî ye. Navenda bajêr dikeve navbera Bund, kolana Nanjing, perestgeha kevn a bajar û kolana Huaihaiyê. Gelek zanîngeh li navçeyên Yangpu û Putuoyê hene. Neh navçeyên sereke yên Şanghayê ev in :
Pudong herêmeke nû ya bajêr e
Heft navçeyên dora bajêr:
Demografîk
Li gorî serjimara 2010an gelheya bajêr gihaye 23.019.148 kesan ku ji wan 8.977.000 kes niştecihên dem-dirêj in. Ji sala 2000an ve mezinbûneke %37,53 a nifûsê pêk hatiye ku di sala 2000an de 16.737.734 kes hebûn. Ji % 98,8 mirovên Şanghayê ji Gelê Hanê ye û yên din jî kêmneteweyên cuda ne. Li gorî hejmarên fermî yên 2009an li Şanghayê 152.050 biyanî hebûn. Ji wan komên zêde japon (31.490), amerîkî (21.284) û koreyî (20,700) ne.
Dalian
Dalian, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Şanghay
Perwerdehî
Şanghay di derbarê perwerdehiyê de yek ji bajarên sereke yên Çînê ye. Li Şanghayê bêhtirî 930 mala zarokan/hêlîn, 1200 dibistanên seretayî û 850 lîse hene. 760.000 xwendekarên lîseyê û 871.000 xwendakarên dibistana seretayî hene. Li Şanghayê 30 zanîngeh û kolej hene.
Dalian
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 6.690.432 kesî
Şanghay
Çand
Şanghay li gorî bajarên din ê Çînê cihê tiştên pêşîn e ku lê hatine bikaranîn. Mînak erebeya bi motor pêşî li vir hatiye ajotin. Herwiha trên pêşî hatiye vî bajarî. Kanalîzasyonên modern pêşî li vî bajarî hatine çêkirin. Bajar herwiha qada nîqaşên navbera ronakbîrên sosyalîst e. Mînak nivîskarên navdar Lu Xun (鲁迅), Mao Dun (茅盾), Nien Cheng li vî bajarî jiyan kirine.
Ziman
Gelek niştecihên bajêr ji parêzgehên Jiangsu û Zhejiang e ku di dîrokên cuda de koçî vî bajarî kirine. Zimanê fermî mandarîn e. Lê li herêmê bi navê zimanê şanghayî zaravayek heye ku ji zimanê çîniya Wuyê ye.
Muze
Li bajêr çendîn muzeyên neteweyî û navneteweyî hene. Muzeya Şanghayê xwediyê koleksiyoneke dewlemend a dîroka Çînê ye. Muzeya Hunerî ya Şanghayê xwediyê berhemên giranbuha yên hunerî ye. Herwiha muzeya Şanghayê ya Dîroka Xwezayî derbarê berhemên dîroka xwezayî de yek ji muzeyên girîng e.
Huner
Dibistana Şanghayê (海上画派) yek ji dibistanên girîng a hunera kevneşopî ya Çînê ye. Ev dibistan ji serdema Xanedana Qingê maye. Dibistana Songjiangê (淞江派), dibistaneke biçûk a wênesazî ya ji serdema xanedana Mingê maye. Herwiha dibistana Huatingê (华亭派) dibistaneke dî ya girîng a serdema xanedana Ming e.
Bajarên Hevçeng
{| cellpadding="10"
Pînkas
Pînkas gundekî Tetwanê ye.
Mayreville
Mayreville, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Arés
Arés (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Yûsifavaya Şahmîrzakendî
Yûsifavaya Şahmîrzakendî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 58 kes (17 malbat) bûn.
Dûseyd
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Dûseyd 66 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 8 e.
Zanîngeha Federal a Recôncavo da Bahia
Zanîngeha Federal a Recôncavo da Bahia (bi portûgalî: Universidade Federal do Recôncavo da Bahia) zanîngeha dewletê ya Cruz das Almas a Brezîlê ye.
Zanîngeh di sala 2006an de hat damezirandin.
Graham Greene
Henry Graham Greene (jdb. 2ê çiriya pêşîn a, 1904 li Berkhamsted, Hertfordshire; m. 3ê nîsana 1991 li Vevey, Swîsre) romannivîs, şanonivîs, çîroknivîs û rexnegirekî îngilîz bû ku ji hêla pir kesan ve wekî yek ji romannivîsên sereke yên îngilîzî yê sedsala 20an tê dîtin. Greene rêzdariya wêjeyî bi gelek popûlerbûn re berhev kir, ew di destpêka jiyana xwe de wekî nivîskarek mezin, hem ji yên romanên katolîk a cidî, ​​hem ji handaran (an "hewandin" ji ber ku  ew wê wisa binavkir) navûdengî bidest xist. Ew di salên 1966 û 1967an de, ji bo Xelata Nobel ya Wêjeyê, hat listandin. Bi 67 salên nivîskarî, yên ku ji 25 romanan pêk tê, ew pirsên biexlaq û ramyarî yên cîhana nûjen, pirê caran bi perspektîfek katolîkî ve girêdide.
Omeriya Mirsom
Omeriya Mirsom pirtûka nivîskar Şerefxan Cizîrî ye. Mijara pirtûkê eşîr, herem û dîroka Omerî ya ye. Cizîrî pirtûka xwe bi zimanê Kurdî nivîsandiye.
Mongol
Mongolya yan Mongolistan welatekî mezin ê li Asyaya Navîn e.
Ziman
Zimanê mongolî ji zimanmalbata altayî, beşa zimanên mongol ên navendî ji binekoma xalxayî mongolî ye. Bi zimanê tirkî re lêzim e, herdu jî ji yek zimanmalbatê ye.
Cûliz
Cûliz, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Solon
Solon siyasetmedar, dadnas û helbestvan bû li Yewnanistana Kevn. Navbera salên 640 bz. û 560 bz. jiyaye. Solon rêxistinbûna Atînayê nû kir, bingeha demokrasiyê avakir. Bi wê awayê serkeftineke pir mezin bi dest xist. Dewlemendiya çaxên yewnaniyên klasîk bi saya wî bû. Ji ber wê bû kesayeteke efsaneyî.
Li gorî Plûtarxos ew nav malbatekî zengîn de mezin bû. Navê bavê wî Eksêkestîdes bû. Lê Plûtarxos derheqê Solon çarçoveyeke romantîk xêz kiriye û piranî behsa helbestvaniya wî kiriye. Plûtarxos wisa gotiye:
Di heman demê de Plûtarxos ji me re dibeje Solon xortaniyê xwe de bazirgan bû.
Xebatên Solonê
Navdarbûna wî ya ewil di fermandariya wî yên şerê Atîna û yên Megarayê ji bo Salamîsê de bûye. Solon piştî şer hate asta herî bilind yên hikumeta Atînayê. Êdî dikaribû guhertinên mezin birêvebibe. Wek gotina remilvanên Delfiyê:
Li Atînayê kriza aborî derket. Ax piranî di destê arîstokratan bû, ji destê cotkaran bacê distandin. Rêjeya bacê şeşê de yek bû. Ev jî cotkaran dikir belengaz û ew wextekî şûnde dibûn xulam û dihatin firotin. Solon çareserkirina vê pirsgirêkê hat wezîfedarkirin û bû diallaktes (navbeynkar). Solon bi awayekî radîkal biryara jêbirina hemî deynan kir. Cotkarên bûne xulam jî dîsa bûne zilamên azad.Deyndar dîsa jî hin deynê xwe dan û dîsa bûne xwedî ax. Qanûna temînatbûna endamên malbatê jî qedexe bû. Piştê wan guhertinan tebeqeyên civakî jî dîsa hat sererastkirin. Polên civakî kire 4 beş bi rêza devlemendiyê re : pentakosoimedimnoi, hippeis , zeugitai ve thetes bûn. Polên civakî li gor hilberîne danê dihat jihev cûdakirin. Polên herî nizim Thetes jî kesên bê hilberîn pola karkeran bû. Heman demê de mafên mirovan yên siyasî jî di gorî wan polan bû. Mînak Pentakosoimedimnoi û Hippeis tenê dibûn xwedî cihên sîyasî yên bilind, Thetes dikariyan bikevin nav meclîsa Atînayê lê nedikariyan bibin xwedî navekî sîyasî, Zeugitai dikariyan bikevin pozisyonên sîyasî yên biçûk.
Ev biryarên Solonê jiyana Atînayê yên civakî bi tewahî guherand. Êdî tekîlîyên civakî ne li gorî malbatan li gorî rewşe aborî dihatin çêkirin. Kesên ne xwedî milkên mezin jî dikariyan di peşeroja bajar de bibin xwedî deng. Guhertinên dadwerî bandor li her kesî kir, her çend, ji ber ku nuha dozgeriyên aliyên sêyemîn destûr didan (berê tenê kesê zirar gihayî dikaribû dadbar bike) û pergalek îtirazê(?) hate danîn.
Qanûnên Solonê
Atîna li gorî Qanûnên Draco yê birêve diçûya. Solon li ser qanûnên nu xebitî. Qanûna derheqê kuştinê pêştir, piraniya qanûna guherand, hukmê wan nermtir û cezayên wan siviktir kir. Ew qanûnên nu hate nivîsandin û paşe hat aliqandin, 200 paşê jî kes dest neda wan qanûnan ji ber prestîja zagonsazê. Komên qanûnên ku ji hêla Solon ve hatî çêkirin ji hêla Atînayên paşerojê ve wekî pir berfireh têne hesibandin, ku mijarên cûrbecûr ên wekî mîras, cenaze, zînayê, dizî, zirarê û xebata saziyên siyasî vedihewîne. Qanûnên wê yên derheqê aboriyê jî dîsa alikarê pergala aborî bû. Derveşandinîya zeytûnan qedexe kir ev jî kêra pîşesazîyê kir.
Ew hemû qanûn di dîroka Yewnanistan ê de cihek mezin da Solonê. Serdema Klasîkê Yewnanan de pê alikariyan wan qanûnan jî netewên yewnanan bûne hêzekê Deryaya Navîn. Lê belê Arîstoteles ji wan qanûnên Solonê nirxandin. Li wê qanûnên Solonê nedîyar, nezelal bûn. Arîstokratên jî ji qanûnên wî hez nekirin. Acizbûna xwe nîşandan. Di salên 550 bz. û 540 bz. Tîran Peisistratus sê caran desthilatdariyê li destxist. Dîsa jî xebatên Solonê ji bo bêhêz bûna Arîstokrasîyê û hêzbûna Demokrasîyê bêhempa bû.
Hêrodotos dibêje Solon demê sîyaset u hiquqê re mijûl nedibû, Helbesta dinivîsand û digeriya, lê diroknasên modern vê tezê qebul nakin. Solon di gerên xwe de çûye Kroîsosa Lîbyayê, li Misirê çîroka Atlantîsê vedîtiye. Li Delfîyê buye endamê Heft zanayê. Ji nav nivîsên wî de tenê 285 rêz mane îroyê. Diroknas Plûtarxos hinek jêgiran di devê dike:
Şarbilax
Navekî navenda bajarê Agirî yê berê ye, Osmanîyan navê Şarbilaxê kire şorbulak.
Demareşane
Demareşane an jî şaneya demarê (bi îngilîzî: nervous tissue) yek jî çar corên şaneyên laş e.
Laşê mirov ji çar cor şaneyan pêk tê; bestereşane, masûlkeşane, rûkeşeşane û demareşane. Endam û koendamên mirov ji van şaneyan çê dibe. Demareşane, şaneya taybet e ji bo demarekoendama navendî û demarekoendama çêwe. Koendama demar bi navbeynkariya demareşaneyê hevsengiya navendî ya laş rêk dixe. Xane, şane û endamên laş di bin kontrola hormon û demareşaneyê de kar dikin. Demareşane bi sînyalan( demareragihandin) xane û şaneyên laş ji hev agahdar dike. Demareşane ji du cor xaneyên serekî pêk te; demarexane û xaneyên glîa
Demarexane
Demarexane (bi îngilîzî: nerve cell, neuron) kartêkir werdigire ji derve û hundirê laş. Kartêkir di demarexaneyê de bi şêwêyê elektrîkî û kîmyayî tê şandin ji bo xaneyên din. Demarexane ji sê beşên sereke pêk tê; laşê xaneyê, dendrît(liq û pop) û tewere .Laşê demarexaneyê navik û endamokan lixwe digire. Dendrît niçikên mîna liqên darê ne, ji laşê xaneyê ber bi derve dirêj dibin. Ji hawirdorê an jî ji demarexaneyêk din bi navbeynkariya dendirîdan kartêkir tên girtin û ber bi laşê demarexaneyê ve bi şêweyê elektrîkî tên şandin. Ji laşê xaneyê niçikek derdikeve, ew ji dendrîdan dirêjtir e û wekî tewere tê navkirin. Tewere demareragîhandinan(sînyal) vediguhêzîne dûrê laşê xaneyê. Demarexane girîng e ji bo girtin û ragihandina kartêkiran, lê heke alikariya xaneyên glîa  nebe, nikarin bi tena serê karê kartêkir bigire û bişîne ji  bo xaneyên din.
Xaneyên glîa
Xaneyên alîkar in ji bo demarexaneyan. Xaneyên glîa ji demarexaneyan hûriktir in, tewere û dendrîtên wan tune ye. Loma xaneyên glîa ji  bo gihandina sinyalên elektrîkî kar nakin. Hin ji xaneyên glîa, xwe li ser tewereyên demarexaneyan ve dipêçînin. Pêçên xaneyên glîa ên li ser tewereyê wekî bergê maylînî tê navkirin. Bergê maylînî çînek negihîner e. Bergê maylînî, tewereyên demarexaneyan ji hev dadibirrine (ji hev cihê dike), bi vî awayê demareragîhandin hêsantir û leztir dibe. Xaneyên glîa li ser demarexaneyan, li hawirdor û navbera demarexaneyan de, an jî li ser mûlûleyên xwînê de hebûna xwe didominin. Di mejiyê mirov de hêjmara xaneyên glîa ji ya demarexaneyan 10 car zêdetir e. Heke xaneyên glîa erkê xwe cih neynin, nexweşiyên metirsîdar rû dide. Wekî mînak; sedema piraniya şêrpenceyên mejî ji ber bazdana(mutasyon) xaneyên glîa e. Demarexane nikarin dabeş bibin, lê xaneyên glîa heta dawiya jiyana mirov dikarin dabeş bibin û hêjmara xwe zêde bikin. Tewere û dendrîtên xaneyên glîa tune, lê dîsa jî hem di navbera xaneyên glîa de hem jî di navbera xaneyên glîa û demarexaneyan de alûgorkirina  ragihandinan rû dide. Şeş corê xaneyên glîa heye. Ji vana çar heb di demarekoendama navendî de, du heb jî di demarekoendama çêwe de cih digirin .Xaneyên glîa yên demarekoendama navendî; stêrkexane, olîgodendrosît, mîkroglîa û ependîmî ne .Xaneyên peykê(peykexane) û xaneyên Schwann jî xaneyên glîa yên demarekoendama çêwe ne.
Wittighausen
Wittighausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Tauber-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rouvroy, Aisne
Rouvroy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Aubaine, Côte-d'Or
Aubaine, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Boqsor
Boqsor, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Mezree, Şeboster
Mezree, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Oblasta Xersonê
Oblasta Xersonê (bi ûkraynî: Херсонська область, Khersons'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.
Mayronnes
Mayronnes, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Gomezerde
Gomezerde, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Feren
Feren, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Arsac
Arsac (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Talane, Gever
Talane, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Zavyekendî
Zavyekendî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 71 kes (17 malbat) bûn.
Samuel Beckett
Samuel Barclay Beckett (jdb. 13ê nîsana 1906 li Dublin - m. 22ê kanûna pêşîn a 1989an li Parîs, Fransa) yek ji navdarên nivîskarên îrlendî bû. Ew bi eslê xwe îrlendî bû, li Brîtanya hatibû jiyanê û temenê wî gelek li Fransayê borî bû. Sala 1969an de Xelata Nobelê wergirtiye.
Wî di hemî berên wêjeyê de berhem didan. Li ser zimanê înglîzî û zimanên romanî perwerde dîtiye. Li gelek cihan dersa fransî û înglîzî dida û derfet bidîta derdiket geran. Di destpêka şerê cîhanî yê duyem de tevlî hin rêxistinên berxwedêr ên îlegal dibe û li dijî faşîzmê têdikoşe. Pirraniya berhemên xwe bi fransî nivîsiye.
Dramayên wî
Şano Radyo Televîzyon
Sînema (Kîno)
Çîrok
Roman Tevlîhev (Çîrok, roman hwd) Bîranîn û serpêhatî Ên din
Vendargues
Vendargues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
MySpell
MySpell bernameya ji bo kontrolkirina rastnivîsê ya OpenOffice.org e. Ji bo MySpell ferhengeke bi kurdî heye. Ji ber vê OOo bernameya ofîsa yekemîn bi kontrola rastnivîsa kurdî ye. Bernameyên din ji bo kontrolkirina rastnivîsê Ispell û Aspell in. Ferhengên MySpell ji bo Aspell jî tên weşandin. Ji ber vê ferhenga Aspell a kurdî jî heye. MySpell di asta ceribandinê ye. Guhertoya dawî ya MySpell a Kurdî 0.20 ye.
Sazkirina Jixweber
Sazkirina MySpell êdî jixweber jî dibe, bi DicOOo 1.4.1 û jê pêşketîtir jixweber tê sazkirin.
Sazkirina bi Destan
Di guhertoyên kevin (<1.9) de zimanê kurdî hîn di nav zimanên fermî yên OpenOffice.org de tune bû. Ji ber vê yekê divê mirov bi xwe saz bike. Pêşî bi DicOOo ferhenga MySpell a kurdî daxe. Heke sîstema te Microsoft Windows be, peldankeke (klasor) wekî jî heye. Tê de lîsteya ferhengên heyî heye. Vê dosyayê veke û rêza lê zêde bike. Êdî OpenOffice.org ji bo zimanê "Afrikaans" ferhenga kurdî bi kar tîne. Kompûtera xwe bigire û dîsa veke. Qediya. Ji bo pelgeyên bi kurdî zimanê "Afrikaans" bi kar bîne.
Şerafettin Halis
Şerafettin Halis(z. 1956, Xozat, Tunceli ) siyasemedarekî kurd e. Şerafettin Halis endamê DTP'ê ye û niha parlamenterê Dêrsimê yê DTP'ê ye. Derçûyê Enstîtuya Perwerdehiyê ya Mêrdînê ye. Mamoste, helbestvan, Meclîsa Neteweyî ya Mezin a Tirkiyeyê XXIII. Wekîlê termê Dersim e. Ew bi çar zarokan re zewicî ye.
Zimanê astûrî
Zimanê astûrî (bi astûrî: asturianu), bi şiklê bable jî tê zanîn, zimanekî di malbata zimanên romanî yên rojava yên îberî de ye. Tenê li Spanyayê neteweya astûrî diaxive. Zimanê astûrî 100 000 kes wek zimanê zikmakî û 450 000 kes jî wek zimanê duyem diaxive. Li Spanyayê hê zimanê fermî nebûye û li dibistanê wek zimanekî hilbijartinê tê xwendin.
Dîrok
Zimanê astûrî ji aliye astûriyan ve tê axaftin. Astûrî wekî zimanên nûlatînî yên din di serdema navîn de ji zimanê latîniya vulgar werar bûye.
Raffaello Sanzio
Raffaello Sanzio da Urbino (1483 - 1520) ku bi navê Raffaello tê zanîn, nîgarvan û mîmarekî îtalîyanê yê Ronesansa Bilind bû. Wî wêneyeke Zerdeşt jî çekiriye.
Xebata wî ji ber zelaliya form, hêsaniya pêkhatinê û destkeftiya dîtbarî ya îdeala Neoplatonî ya mezinahiya mirovî tê heyrankirin. Bi Leonardo da Vinci û Michelangelo re, ew sêyek kevneşopî ya mamosteyên mezin ên wê serdemê pêk tîne.
Raffaello pir berhemdar bû, kargehek neasayî mezin dimeşand û tevî mirina xwe ya zû di 37 saliya xwe de, xebatek mezin hişt. Kariyera wî bi xwezayî dikeve sê qonax û sê şêwazan, ku yekem car ji hêla Giorgio Vasari ve hatî vegotin: Salên wî yên ewil li Umbria, paşê demeke nêzîkî çar salan (1504-1508) kevneşopiyên hunerî yên Firensa dişoxilîne, dûv re diwanzdeh salên wî yên dawîn ên dijwar û serfiraz li Romayê, ji bo du papa û hevkarên wan ên nêzîk xebitî. Gelek berhemên wî li Qesra Vatîkanê têne dîtin, ku li wir Odeyên Raffaello ên frescokirî yên navendî, û mezintirîn xebata kariyera wî bûn. Berhema herî naskirî Dibistana Atînayê ya li Stanza della Segnatura ya Vatîkanê ye. Piştî salên destpêkê yên wî li Romayê, piraniya karên wî ji hêla atolyeya wî ve ji xêzên wî, bi windabûna giran a kalîteyê ve xira bûn. Ew di jiyana xwe de pir bibandor bû, her çend li derveyî Romayê xebata wî bi piranî ji çapkirina wî ya hevkar dihat zanîn.
Piştî mirina wî, bandora hevrikê wî yê mezin Michelangelo heta sedsalên 18 û 19-an berbelavtir bû, dema ku taybetmendiyên Raffaello aramtir û lihevhatî dîsa wekî modelên herî bilind hatin hesibandin. Bi saya bandora dîroknasê hunerê Johann Joachim Winckelmann xebata wî bû bandorek çêker li ser wênesaziya Neoklasîk, lê teknîkên wî dê paşê bi eşkere û bi awakî ji hêla komên wekî Biratiya Pre-Raffaellît ve bêne red kirin.
Bavê wî ji hukumdarê bajarê piçûk lê pir çandeyî Urbino re nîgarkêşê dadgehê bû. Ew mir dema ku Raffaello yanzdeh salî bû, û Raffaello dixuya ku ji vê nuqteyê ve di rêvebirina atolyeya malbatê de rolek bilîze. Wî di atolyeya Perugino de perwerde dît, û di sala 1500-an de wekî "mamosteyek" bi tevahî perwerdekirî hate binav kirin. Ew li gelek bajarên bakurê Îtalyayê xebitî heta ku di sala 1508-an de li ser vexwendina papa biçe Romayê, da ku li Qesra Vatîkanê bixebite. Li wir û li deverên din ên bajêr çend komîsyonên girîng jê re hatin dayîn û dest bi karê mîmariyê kir. Ew di mirina xwe de di sala 1520-an de hîn jî di bilindahiya hêza xwe de bû.
Bodran
Bodran, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Wildsteig
Wildsteig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bamberg
Bamberg bajarek di herêma Bayern de li Almanyayê ye.
Rifte
Rifte, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Mazerolles-du-Razès
Mazerolles-du-Razès, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Kusrelî
Kusrelî, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Odenwaldkreis
Odenwaldkreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
Estetîk
Estetîk, ciwankarî, bedewkarî, gewzîn yek ji şaxên felsefeyê ye, li ser angaşta bayax û hêjatiyê radiweste. Di jiyanê de di gelek waran de tê bikaranîn. Wekî bêjeyek, ji bo heyberên giranbiha tê gotin.
Mirov dikare tiştên berbiçav jî yên razber jî binirxîne. Herwiha mirov dikare hest û hişmendiyê jî qedibilind bike. Fîlozofiya hunerê estetîkê hinek jî wekî armancê dibîne. Estetîkhez, di hest, hiş, kiryar, çalakî, huner, kar ûed de li qedirbilindiyê digere.
Shari Weiser
Shari Weiser lîstikvaneke amerîkî ye. Ji ber bejna wê ya kurt, ew di fîlma Labyrinth di 1986an de ket rola bejnbihostê Hoggle. Di sala 1986an de jî wê rolek di fîlma muzîkal Babes li Toyland de girt. Ew di çîroka Sesame Street de Follow This Bird di 1985an de wekî Marie Dodo xuya bû. Ew bi mêrê xwe Lee re li eyaleta Kalîforniya ya Amerîkî dijî.
Estetîk
Estetîk ne teqez û ferzîne ye, guherbar e. Tiştekê îro dikare biestetîk be lê sibeyê nebe. Wekî tevahiyan nirx û darazdanan, estetîk jî ne ferzîne ye.
Ferxanî
Ferxanî (jdb. 800-805, m. 870) stêrnasê misilman yê Îranî bû. Kratera li ser heyvê bi navê Ferganî ve hatiye binavkirin.
Beşîn
Beşîn, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Estetîk
Wekî dîsîplînek estetîk
Cara pêşîn sala 1735ê Alexander Gottlieb Baumgarten ê alman wekî dîsîplîneke fîlozofiyê nirxandiye, bingeha wê avêtiye. Ew ji bandora ol, îdealîzm, romantîzm û îdeolojiyan azade li ser babetê rawestiyaye.
Ji berê de mirovan xwestine jiyan û nêrîna wan ciwantir, biestetîktir bin. Greka antîk, îraniyan (kurd, faris ûed), çînî, fransî, îslam, xiristiyanî, misirî û gelekan estetîka jiyanê pêş de birine.
Aubigny-en-Plaine
Aubigny-en-Plaine, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Rouvroy-sur-Serre
Rouvroy-sur-Serre, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Bahoz (fîlm)
Bahoz fîlmekî dirêj a 2007an e ku cureyê wê dramaya siyasî ye. Derhênerê fîlmê Kazım Öz e ku di Festîvala Fîlman a Mîlanê de bi fîlmê xwe yê Fotoğraf "Xelata Fîlma Herî Baş" wergirtibû.
Di fîlmê de Cahit Gök, Havin Funda Saç, Selim Akgül, Asiye Dinçsoy, Ali Geçimli, Kadim Yaşar, Bertan Dirikolu, Engin Emre Değer, Volga Sorgu, Feyzullah Gürdaş, Ececan Gümeci, Çağlayan Bozacı, Zelal Maraşlı, Ali Sürmeli, Sinan Bengier, lîstikvanên mêvan Turgay Tanülkü, Ümit Çırak û Muhlis Asan dilîzin. Vedat Yıldırım, Ayhan Akkaya û Burak Korucu muzîka fîlmê çêkir.
Berwêran
Berwêran, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Buchen
Buchen bajarokekî navçeya (Landkreis) Neckar-Odenwald-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dirûvên Lichtenbergî
Dirûvên Lichtenbergî an jî Dirûvên xubarê yên Lichtenbergî, belavbûna neqşa elektrîkê li rûyê an di nav cîsmê ku birûsk an elektrîk lê dixe, ye.
Mervdizec
Mervdizec, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sîqalka ciluq
Sîqalkê ciluq (Cathartes aura), cureyekî balindeyên dirende ji famîleya sîqalkên Cîhana Nû ye. Ev balinde mirarxwer e.
Şayes
Rengê sîqalkê ciluq reş e; wek ciluqan û mezin e. Bi giştî bi kom difirin. Ku li ku bihnê miraran heldikişînin li wir dadinin.
Eyvind Johnson
Eyvind Olov Verner Johnson (jdb. 29ê tîrmehê 1900 li Svartbjörnsbyn a derveyî Boden, Swêd; m. 25ê tebaxê 1976 li Stockholm) nivîskarekî Swêdî û û sala 1974î de bi tevî Harry Martinson Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.
Di ciwaniya xwe de dest bi rojnamegeriyê dike. Li gelek bajarên Ewropa dimîne û digere. Bo jiyana xwe ya rojane, ji firaqşuştinê heya seyîsiya hespan gelek karan dike. Bi tevî jina xwe karê wergerê dike û di destpêka şerê cîhanî yê duyemîn bi tevî Willy Brandt rojnameyeke norwegî dadimezirîne.Di berhemên xwe de parastina demokrasiya rojavayê Ewropa dike û li dijî faşîzmê derdikeve. Ew herwekî rexneyên mezin li sosyalîzma real dike.
Dapak
Dîrok
Hin dibêjin navê gund bi ermenîkî ye, lê ev ne rast e. Wekî tê zanîn tirk, ereb, fars çawa ji xwe re dîrokên fermî çêkirine, bi hilweşîna YKSS'ê ve ermenî jî ketin heman hewlê. Hin ji van kesan peyvên kurdî yên dişibin peyvê ermenî tesbît dikin û dibêjin "ev gundê hayan (ermeniyan) bûye". Ev ne awayê zanistiyê ye. Helbet zimanê ermeniyan jî nêzîkê yê kurdî ye, ji heman koma zimanî ye. Gelek peyvên kurdî û ermenîkî dişibin hev, ev xwezayî ye. Helbet wextekê gundên ermeniyan hebûne li vir. Lê ev nayê wê wateyê ku mirov înkariyê bike.
Dapak çawa bi koka xwe ve bêjeyek kurdî be, Dapag jî wisa ye. Pag bi kurdî tê wateya erse, erazî, xakê.
Lêkolîneke zanistî nehatiye kirin lê bi texmînî navê gund tê wateya "eraziyên hatine dayîn yên axa wê pak e, bikêr e".
Erdnîgarî
15 km li bakurê Gimgimê dikeve û di ber Çiyayê Bîngolê de ye. 15 km ji Gimgim, 76 km ji serbajarê parêzgehê Mûşê dûr e.
Avhewa
Klîmaya gund çiyayî ye. Bi havînan ziwa û tavî, bi zivistanan ziwa û berfî ye. Zivistan li herêmê gelek dijwar derbas dibin. Serma û qeşa gelek e.
Aborî
Aboriya gund ji ber şer, qedexeya zozanan û pêkutiyan gelek xirab bûye. Ajalvanî û çandinî tê kirin. Gundî bo xebatê diherin bajarên Tirkiye û Ewropayê.
Bahoza tropîkal a Beta 2020
Bahoza tropîkal a Beta, (bi îngilîzî: Tropical Storm Beta) sîkloneke tropîkal bû ku di îlona sala 2020an da baraneke zêde, lehî û ewrekî giran aniye ser Başûrê rojhilatê Amerîkayê. Depresyona tropîkal a 23yem û bahoza tropîkal an jî subtropîk a demsala bahoza Atlantîkê ye ku rekora sala 2020an şikandiye.
Bahoza Beta, bi eslê xwe ji cureyeke zexta nizm pêk hat ku di 10ê Îlonê de li Kendava Bakurê Rojhilatê Meksîkayê geşedan bûye. Nizm hêdî hêdî ber bi başûrê rojava ve çû, bi pêşketinê re pêşî li pêşveçûna Bahoza Sally yê nêz ve hat asteng kirin. Piştî ku Sally di ser Dewletên Yekbûyî yên Başûr rojhilat re derbasî hundir û qels bû, tengezarî li kendava başûrrojavayê Dewletên Yekbûyî dest bi rêxistinbûnê kir. Bahozê heta 16ê îlonê navendeke gerguhêzek ya asta nizm bi dest xistibû û xwedî rêxistinbûyîneke têrker bû ku weke Depresyona Tropîkal Bist û Dudu hatibû binavkirin. Pergal, berîya ku bigihe hêza bahoza tropîkal, ji ber bandora baya xurt û hewaya ziwa, di nava rojekî de hêza xwe wergirt. Beta, hêdî hêdî ku ber bi bakur ve diçû û ber bi bahozeke tropîkal a navîn ve veguhezî, jiber hewayê hişk û birîna bayê dijwarbûna wî da rawestandin. Piştre Beta di 19ê Îlonê di cihê xwe de sekinî. Piştî roja din ber bi rojava ve ber bi peravên Teksasê ve çû û her ku diçe qels bû. Beta di 21ê îlonê de li nêzî Nîvgirava Matagorda ya Teksasê weke bahozeke kêm-tropîkal biçûk kete ser rûyê erdê. Piştî wî, roja din destpêka 23ê îlonê de ber bi depresyona tropîkal re qels bû. Bermayiyên wê ber bi bakurê rojhilat ve çû. Xweza û tevgera hêdî ya bahozê li perava Kendavê çend rojan bû sedema serf û pêlên bilind. Di heman demê de barana bahozê bandor li herêmên ku berê ji bahozên Laura û Sally lê qewimine. Ji ber lehiyê gelek kolan, otoban û heta navbeynkarên Houstonê hatin girtin. Louisiana, Mississippi, Alabama, Georgia, Carolinas hemû ji ber lehiyê, bayê qehweyî û hewaya dijwar, bi bandor bûn. Li Teksasê ji ber bandora Betayê qelewiyek hat piştrastkirin. Tê texmînkirin ku ziyana giştî ya bahozê herî kêm 225 milyon dolarê Amerîkî ye.
Dîroka meteorolojî
Her çiqas ji ber kêmbûna ba û hewaya ziwa bandor bibe jî, bahoza bi lez a 60 mph (95 km/h) û di 19ê êlonê de saet di 15:00 (UTC) de bi 994 mb (29.36 inHg) zexta xwe gihand e asta herî bilind. Lê belê piştî ku ber bi rojava ve ber bi Kendava Meksîkayê ve zivirî, bahoz di cihê xwe de sekinî. Ev yek bû sedem ku zêde bibe û bandorên neyînî yên hişk û tevî ku leza bayê kêm derketina derve wek hev ma bû sedem nerêkbûna bahozê. Piştî berbiçûna li aliyê bakurê rojhilatê ve û bi navenda reformê ve ber bi rojava ve diçû, veguhastina Beta berdewam kir û ji nûve hate bi rêxistin kirin. Sîstem jiber ewrên bi hewaya sar ku li navenda wê hatine pêçandin, xirabû. Dema ku Beta nêzîkê peravên Teksasê dibe, beriya daketina erdê li Nîvgirava Matagordayê, di 22ê îlonê de saet 04.00 (UTC) bi bayê 45 mph (75 km/h) û bi zexta 999 mb (29.50 inHg) hinek qels bû. Piştî vî qelsbûnê Beta seat di 15:00 de ket rewşa depresyona tropîkal. Piştre berî ku berê xwe da aliyê rojhilat û hinekî din qels bû. NHC şêwirmendiya xwe ya dawî da û berpirsyariyên şêwirmendiyê raporên pêşerojê da Navenda Texmîna Hewayê (WPC). Piştre Beta di 23ê îlonê de saet di 03.00 (UTC) de bû sikloneke tropîkal û ber bi bakurrojhilat ve bilez kete tevgerê û bi ser Louisiana û Mississippi yê ve derbasî Alabamaya Bakur bû. Navend kêm hatiye diyarkirin û metirsiya baranê ya zêde kêm bû û pergal di 25ê îlonê de saet di 06.00'an de belav bû. Piştre WPC di heman rojê saet di 09:00 de tê raporên şêwirmendiya xwe ya dawî weşand.
Bandorên li ser deveran
Beriya bahozê, hişyarî li ser gelek xetên peravên ji ser sînorê Teksas-Meksîkê heta başûrê navenda Lûîsîana hate dayîn. Ji ber pirsgirêkên herêmê bi taybetî yên li derdora Houston û Galvestonê, gelek valakirinên dilxwazî ji aliyê rayedarên bajar û eyaletan ve hatin ragihandin. Li seranserê Teksas û Lûîsîanayê ji ber ku bager nêzî Teksasa peravê bû û piştre gihaşt peravê, hişyariyên lehiyê hatin kirin. Ji ber ku bahoz li Loûîsîanayê daket hundir, ji bo herêmên başûr û rojhilat ên eyaletê, bi taybetî ji bo beşa başûr a Mîsîssîpî hişyariya tornadoyê hebû.
Di 18ê Îlonê de, berî ku pergal ber bi bahozeke tropîkal ve biçe, mîsyona Hurricane Hunter ku li Baregeha Hêza Hewayî ya Keesler a Mississippiyê dest pê kir, dema ku birûskên ji sîstemê li Lockheed WC-130J Hercules hatin şandin da ku daneyan berhev bikin û bû sedema ku pergalên radarên balafirê dakevin, xetereya dagirkerên firînê dixe xeterê. Roja 21ê Îlonê piştî nîvroyê, ji bo wîlayeta Galvestonê ya Teksasê hişyarîya bagerokê hat dayîn, lê belê tu bagerok nehat piştrastkirin. Her wiha ji ber ku bandên baranê bi berdewamî li ser heman herêman dest bi tevgerê kirin, gelek hişyariyên lehiya jî hatin belavkirin. Di 23ê îlonê de, ji ber ku bermayiyên bahozê li Lûîsîana û Mîsîsîppîyê derbas bûn, şert û mercên atmosferê yên erênî rê li ber şewba tornado, bahoza dijwar û hişyariyên taybet ên deryayî hate kirin. Li bajarê Galveston ê Teksasê, dema ku lehî rabû gelek herêmên peravên Teksasê di binê avê de man, surfên giran û pêlên bilind ên Betayê beşek ji îskeleyê hilweşand. Li Port Lavacayê di dema daketinê da bahozeke ba ya bi 48 mph (77 km/s) hat tomarkirin. Beşên I-69 û TX 288 ji ber lehiyê hatin girtin û tîmên bilind ên rizgarkirinê bersiv dan bi dehan bangên alîkariyê. Dema ku Beta di 22ê îlonê de ji ber depresyona tropîkal qels bûbû, li Houstonê ji 100î zêdetir rizgarkirinên ji avê pêk hat. Beşekê bajêr bi tevahî jiber barana zêde ya bahozê bi giranî hat valakirin. Li hinekî deverên bajêr jiber barîna zêde ya baranê gehişte bilindahiya lehiyê gehişte 22 santîmêtreyê. Bi dehan kolan û otobanên bajêr ku beşên I-69, I-45 û TX 288 û 290 jî di nav de bi ava lehiyê hatibûn girtin. Rayedaran ji welatiyan xwest ku li malê bimînin û eger derfet hebe ji ajotinê dûr bikevin. Xwezaya belavbûyî ya bahozê her wiha baraneke zêde anî Loûîsîana yê ku hê jî ji çend pergalên din ên ku di demsalê de bandor li dewletê kiribû xilas dibû. Waliyê Teksasê Greg Abbott ji bo 29 eyaletan danezanên karesatê weşand, Waliyê Lûîsîana John Bel Edwards jî rewşa awarte îlan kir. Masîvanekî winda ku di dema bahozê de çûbû Brays Bayouê, piştre xeniqandî hate dîtin. Barana zêde, lehî û bayê germ jî bandor li Mîsîssîppî, Tennessee, Arkansas, Alabama û Georgia kir. Bermayiyên bahozê di 25ê Îlonê de li Karolînayê bûyereke biçûk a hewayê ya dijwar li seranserê Carolinasê çêkiribû, bi bahozên dijwar ên ku ba xera dike û di firehiya 2,25 înç (5,7 cm) de gelek girîng e. Her wiha li Myrtle Beachê, li Karolînaya Başûr jî bagerekî EF0yê hate piştrastkirin.
Bois-l'Évêque
Bois-l'Évêque, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Las Artigas de Luçac
Las Artigas de Luçac (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Zedelû
Zedelû gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Mazuby
Mazuby, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Basnews
Kurdistan ku bûye navendeke girîng a pêşhatên siyasî û aborî yên Rojhilata Navîn, bala rojnamevanên damezrêner ên BasNewsê kişandiye û armanc ew e ji herêmê bi awayekî rast û bêalî nûçeyan bighînin raya giştî.
BasNews ku hejmarek rojnamevanên bi ezmûn ên ji navçeyên cuda cuda yên Kurdistanê tê de cîh digirin, armanc ew e di paşerojê de bibe saziyek daku bikaribe nûçeyên cidî, bêalî û bikalîte ji herêmê bigîne raya giştî ya cîhanê. Herwiha em nerîn û gotarên nivîskar, rojnamevan û kesayetiyên bêalî ku bi zimanên cuda pêşkêşî xwendevanên BasNewsê dikin, wek hêmaneke temamkerê nûçeyên xwe dibînin.
Armanca BasNewsê ew e di dahatû de xizmetguzariya nûçeyan bi dîmen û deng pêşkêş bike û baregahê wê li Hewlêra paytexta Herêma Kurdistanê ye.
Peyamnêr û ofîsên ajansa me li çendîn navendên siyasî û kulturî yên girîng ên cîhanê hene.
BasNews li Kurdistana İraqê nûçeyên taybet çêdike û eger daxwaz hebe amade ye dosyayên taybet jî amade bike. Ajansa me wêneyên fotograferên bi ezmûn ku pêşhat û bûyerên girîng ên Kurdistanê dokument dikin, pêşkêş dike.
Ajansa me ligel nûnerên wan saziyên biyanî yên nûçeyan ku li Kurdistanê çalak in, kar dike, piştgiriya wan dike û xizmetguzariyên wek rêberî, wergêr û danîna peywendiyan pêşkêş dike.
Vendémian
Vendémian, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Zehawî
Zehawî navê wî yê rastî Muhemmed Fewzî Zehawî (1834, Silêmanî - 1890 Bexda, Iraq) yek ji nivîskar, felsefevan û wêjevanê kurd e.
Li bajarê Silêmaniyê li cem Resûl Zekî û Merûfê Nûdhî perwerdehiya xwe standiye, dura jî li cem Muhemmedê Resûl xwendina xwe qedand û destûrnameya xwe stand û zivirî Silêmaniyê di mizgefta Ebdurehman Paşa de ders da. Sala 1854an de bû miftiyê Bexdayê û heta dawiya temenê xwe muftîtiya Bexdayê kir û di 1890an de mir.
Zehawî di jî wêjeyêde gellek zane bû, bi zimanê kurdî, erebî û farisî helbest dinivîsand. Bi xwe di bin bandora Omer Xeyam û Firdewsî de maye.
Morîlan
Morîlan, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Peißenberg
Peißenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gulê Neçe (albûm)
Gulê Neçe navê albûmek stranan ya hunermend Diyar e ku sala 2004ê derketiye.
Gulê neçe herwiha yek ji stranên wê albûmê ye.
Peymana Nû
Peymana Nû navê beşeke pirtûkên pîroz ên xristiyanan e. Peymana Nû beşa diduyan a Kitêba Pîroz (Încîl) e; beşa pêşî Peymana Kevin e. Încîl ji qurmê (ra, kok) peyva EUANGELION a bi zimanê yewnanî tê. Mana wê Mizgînî ye. Încîl ji gelek pirtûkên cur bi cur pêk tê.
Peymana Nû bi kurdî
Încîl, yanî Mizgînî (Peymana Nû) di sala 2005'an de bi zimanê Kurmancî ji aliyê "Kitab-ı Mukkades Şirketi" ve li Stembolê hatiye derxistin. Wergêr Felat Dilgêş bû.
Tekûrava
Tekurawa, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Sırrı Sakık
Sırrı Sakık (jdb. 1ê tebaxa 1957 Mûş) siyasetmedarekî kurd e.
Sirri Sakik wek zarokê Sabrî û Fatma Sakik hate dunê. Di Rêvebirîna Turîzmê de xebitî. Piştrev di rojnameyên Cumhuriyet û Vatan de wek rojnamenivîs xebitî.
Annapolis
Pir wateyên Annapolis hene.
Zêwe, Xelîfan
Zêwe, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Zêwe 139 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 38 e.
Aydın
Gelhenasî
Gelheya bajarê li gorî daneyên sala 2019an 1 mîlyon 110 hezar 972 kes e.
Erdnîgarî
80 km ji Deryaya Egeyê dûr e. Ji rûyê avê 64m bilind e. Rûerda bajarê 1,582 km² ye. Li bakûr Îzmîr, bakûrêrojhilat Manîsa, rojhilat Denizli, başûr Muğla û li rojavayê bajarê Deryaya Egeyê cih digire.
Lar, Şeboster
Lar, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kurmikî tiri
Kurmikî tiri, an jî titiri (Lat. Chalcophora mariana) kurmikekî biçûk yî reng reş û bi tixnikê gewre. nêzikî bûnê tiri ev ajal derdikeve. li ser daran dadine û qul dike. tim û tim dike liqe liqe. ji bo ewê zarok dibêjin ew qorix dikiyê tiri ye.
İbrahim Binici
İbrahim Binici endamê DTP'ê ye û niha parlamenterê Rihayê yê DTP'ê ye.
Mérial
Mérial, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Bedwana Jor
Bedwana Jor, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Le Bois-Robert
Le Bois-Robert, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Necmedîn Misrî
Necmedîn el-Misrî (erebî: نجم الدين المصري‎, Najm al‐Dīn al‐Miṣrī), yek ji stêrnasên Misirê ye ku di sedsala 13an de jiyaye.
Mosbach
Mosbach bajarokekî navçeya (Landkreis) Neckar-Odenwald-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ozdal Uçer
Ozdal Uçer siyasemedarekî kurd e.
Ozdal Uçer endamê DTP'ê ye û niha parlamenterê Wanê yê DTP'ê ye.
Royaucourt-et-Chailvet
Royaucourt-et-Chailvet, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Organên hindurû
Bi kurtî organên hindurû, ji navê wê xuya dike ku ew organên fîziyolojîk ku di hindur laşê mirov cî digirin in. Wek dil, mîde yan ûr, mêjî, rûvî, organên seksî yê hindur, organên mîz û pir organên din.
Titiri
Titiri qorixê bi xa ye. hebên qorix jêdikin û dikin tasekê. çîkek avû xayinê bera serdidin. derî tasê bi paçekî girêdidin hêldikin heta ku xa helîye. ew wek dembûlên kesk tê xwarin.
Cassiodorus
Cassiodorus, navê tevahî Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus (PZ 490, Scylletium, Bruttium, Keyaniya Ostrogot - PZ 585, nêzîkî Scylletium, Manastira Vîvarîûm), dîrokzan, dewletvan û keşe. Di dema berbiçavbûna tehdîda barbar de di parastina çanda Romayê de rolek girîng lîstiye.
Vendres
Vendres, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Aubigny-la-Ronce
Aubigny-la-Ronce, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Axirmat
Axirmat, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çêrmûgê ye.
Parka Hrant Dînk
Parka Hrant Dînk, parkeke şaredariya Peyasê ya Amedê ye ku di 2015an de hat vekirin. Li Gazîlerê hat çêkirin. Qada parka Hrant Dînk 24.000 m2 ye. Li parkê alavên sporê, sahaya sporê, qada listîkê ji bo zarokan, riyên meşê û hwd hene.
Girêdanên derve
Ji malpera anfkurdi.com.
Zerîxan
Zerîxan gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 0 kes (0 malbat) bûn.
The Emperor's New Groove
The Emperor's New Groove fîlmekî anîmasyonî yê di sala 2000ê de ji aliyê Mark Dindal ve hatiye hênandin. Tê de David Spade, John Goodman, Eartha Kitt, Patrick Warburton û Wendie Malick, John Fiedler xwedî rolên sereke ne.
Altîkozbekerlî
Altîkozbekerlî, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Peiting
Peiting şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kûşik, Şeboster
Kûşik, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mézerville
Mézerville, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Sillok
Sillok, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sillok 156 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 22 e.
Mîlad Nûrî
Mîlad Nûrî (, di 10ê adara 1986ê de ji dayik bûye) pêşkeşvanekî televizyonê yê Pêşdebirê Nermalavê û Rojnamevanê IT  ku pêşandana gotûbêjê ya Çarxê (ji bo IRIB TV4 ) û Khooneh Injast (ji bo IRIB Amoozesh ) li ser weşana neteweyî ya Îranê.
Ew di her beşa Çarxê de mazûvaniya mêvanan ji civaka zanistî ya Îranê di warên teknolojî, IT û endezyariyê de dike.
Wî xeletiya Sorûş (peyamnêrê Îranî) vedît û belav kir, ku rê dide kesên din bêyî destûr bigihîjin hejmarên mobîl ên bikarhêneran. Ji bo îsbatkirina vê, ew weşandin, hejmara telefonê ji Mihemed Cewad Azari Jahromi (Wezîrê Îranê ji Communications), ku bi awayekî berfireh li medya hat ragihandin      û bû sedema lêborîna rêveber peyamnêrê Sorûş.
Ew jî yekem kes bû ku eşkere kir ku peyamnêrê Wispî Îranî ye. Pirsgirêka ku dewleta Îranê dixwest veşêre.
Wek pisporê IT û çalakvanê medyayê, ew hewl dide ku di warên cihêreng de wek fîşing, qumarên neqanûnî, nepeniya bikarhêneran,  û hwd., hişyariya bikarhênerên înternetê yên Îranî bilind bike. Mijarên IT yên wekî apple qedexekirina bikarhênerên îranî,     qutbûna înternetê ya Îranê, û peyamnêra Telegramê li Îranê qedexe ye.
Pêşxistina ClubHouse-ne-fermî (ClubHouze)
Dema ku Clubhouse di nîsana 2020an de dest pê kir û di mehên destpêkê yên pandemiya COVID-19 de populerbûn bi dest xist, tenê bikarhênerên iOS-ê dikaribûn wê bikar bînin. Milad Nûrî ji bo Android OS ClubHouze (guhertoyek nefermî ya Clubhouse) pêşve xist û weşand. 1.200.000 Bikarhênerên ji welatên cihê, berî ku guhertoya fermî ya android-ê were berdan, ClubHouze saz kirin.
Rosa Parks
Rosa Louise McCauley Parks (4ê sibatê 1913an - 24ê kewçêrê 2005an) çalakvanek amerîkî bû di tevgera mafên sîvîl de ku bi rola xwe ya bingehîn di boykota otobusê ya Montgomery de tê zanîn. Kongreya Dewletên Yekbûyî ew wekî "xanima yekem a mafên sivîl" û "dayika tevgera azadiyê" bi nav kir.
Mehmet Aslan
Mehmet Aslan (jdb. 1977an li Nisêbîn), nivîskar, siyasetmedar û şaredarê berê ya navçeya Toroslar a Mêrsînê ye.
Jînenîgarî
Mehmet Aslan piştî ku xwendina xwe ya seretayî û navîn li Nisêbînê diqedîne, li Mersînê xwendina xwe ya lîseyê dixwîne. Di sala 2002an de li Zanîngeha Dîcleyê beşa endezyar avahîsaziyê qedandiye. Di sala 2015an de ji Zanîngeha Anadoluyê Beşa Birêveberiya Giştî jî mezûn bûye. Piştî Perwerdehiya Endezyariyê li Şaredariya Akdenîzê ya Mêrsînê xebitiye. Di sala 2004an de di hilbijartinên herêmî de li Şaredariya Toroslar a Mêrsînê ji DEHAP ê weke yek ji encûmenên şaredariyê hatiye hilbijartin. Piştre derbasî Şaredariya Nisêbînê bûye. 11 salan di Şaredariya Nisêbînê de xebitiye. 8 salan midûrê karên zanistî bû û piştî wê jî 3 salan wek koordînatorê projeyan xebitiye. Di sala 2006-2008an de di Lijneya Komeleya Mafên Mirovan a Şaxa Mêrdînê de cih girtiye. Piştre li Mêrdînê nûnertiya Odeya Endezyarên Înşaetê kiriye û xebatên xwe li vir bi rê ve biriye. Di 22ê Mijdara 2016an de bi Biryarnameya di Hikmê Qanûnê de ya hejmara 677an ji karmendiyê hatiye îxraçkirin. Ji bilî kar û xebatên xwe yên siyasî û teknîkî bi wêjeya zimanê kurdî re jî mijûl dibe ku edîtorî û sererastkirina çend pirtûkên kurdî yên weke pirtûkên Yaşar Aslan 'Rengbêj' û 'Sergovend' û pirtûkên Hecî Nehsan Bergîdana Xewnê' û pirtûkan bi navê 'Bêrîgeh' kiriye.Weke siyasetmadariyê xebata wî li ser wêjeya Kurdî jî çêbûye.
Mehmet Aslan zewicî ye û bavê du zarokan e.
Prostat
Prostat an jî rijenê prostat (bi înglîzî: prostate gland) rijênê nêrekoendama zaûzê ye. Ango prostat rijênek taybete bo mêran.
Prostat di hewzekelênê de, li bin mîzdankê li pêşiya tortorîkê de cih digire, beşa jorê mîzerêyê dipêçe, ango mîzerê di nav prostatê de derbas dibe. Rijênê prostat derdanên xwe bi navbeynkariya cogikan rasterast der dide nav mîzerêyê.