cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Îslamîzm
Termînolojî
Di salên 1970-î de, akademîsyen û rojnamevanên fransî rastî dijwariya rast danasîn û tesnîfkirina îslama fundamentalîst a siyasî û tundrew hatin. Ev hewldan ji ber hebûn û xebata Ayetullahê Şîa Ruhollah Xumeynî li Parîsê û geşbûna tevgerên protestoyî yên li Misir û Cezayîrê dest pê kir, ku li ser bingeha têgihîştina fundamentalîst a Îslamê (şirovekirina Quranê ya rasteqîn) bû. Lêbelê, têgîna fondamentalisme ji ber eslê xwe yê Amerîkî li Fransayê rastî redkirinê hat. Alternatîf Intégrisme di heman demê de hate rakirin ji ber ku ew pir zêde bi referansên Xiristiyan-Katolîk ve hate girêdan. Di encamê de, li hemberî berxwedana destpêkê be jî, feraseta Islamisme her ku çû zêdetir xwe da der. Rojhilatnas û dîroknas Maxime Rodinson bi tundî li dijî islamisme bû. Li Fransayê, lê li Almanyayê jî, heta destpêka sedsala 20-an îslamîzm bi rastî bi Îslamê re hevwate dihat bikaranîn, bêyî ku behsa fundamentalîzm û tundrewiyê bike. Rodinson amaje kir ku bikaranîna vê têgînê dikare ji niha û pê ve ferqkirina di navbera kesên tundrew û bawermendên sade de ji bo wergiran zehmet bike. Zanyarê civakî Gilles Kepel di sala 1983 de li Fransayê pirtûka Le Prophète et Pharaon. Les mouvements islamistes dans l'Égypte contemporaine çap kir (Pêxember û Fîrewn. Tevgerên îslamî li Misra îroyîn). Di sala 1984'an de bi wergera pirtûkê ya Îngîlîzî, ev term rastî qebûlkirinê hat. Di nîvê salên 1990-an de, ev têgeh di dawî de di lêkolînên ne-Fransî de jî belav bû.
Siyasetzanê Alman Armin Pfahl-Traughber di dosyayek ji bo Ajansa Federal a Perwerdehiya Sivîl a 2011-an de ev xalên jêrîn wekî taybetmendiya îslamîzmê bi nav kir:
Netewe çi ye? (pirtûk)
Netewe çi ye? êseyek e ku ji aliyê fîlozof û zanistê fransî Ernest Renan ve hatiye nivîsandin. Renan di vê nivîsê de li ser bêjeya netewe (nation) disekine. Digerre ku wateyek gerdûnî bo nation bîne holê û hebûn û çêbûna neteweyan sirove ke.
Amt Burg
Amt Burg şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Spree-Neiße li Brandenburg, Almanyayê ye.
Kelheim (navçe)
Kelheim, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Bîlo, Bane
Bîlo gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Arsenal F.C.
Yaneya Futbolê ya Arsenal (bi îngilîzî:Arsenal Football Club) yaneyeke îngilîz a futbolê ye û weke FC Chelsea yek ji yaneyên herî navdar a Îngilistanê ye. Yarîgeha Arsenalê Stadyuma Emirates e.
Virelade
Virelade, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Langenargen
Langenargen şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Badînî (devok)
Badînî yan jî behdînî devokeke zimanê kurdî ye ku li Badînan tê peyivîn.
Gambiya
Gambiya, anku Komara Gambiyayê, (bi îngilîzî: Republic of The Gambia), welatekî li Afrîkaya rojava ye. Bi çemê Gambiyayê di nava Senegalê de ye û piçek axa wê digihije Okyanûsê.
Gambiya di dawiya sala 2015an de nîşaneya dewletê kir Komara Îslamî.
Altenglan
Altenglan şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Çenaçor
Çenaçor, Çinaçor gundekî Espîra Erzîromê ye.
Suroyo TV
Suroyo TV (bi suryanî: ܤܘܪܝܐ ܬܘܝ) kanaleke satelaytê ya aramî/suryanî ye.
Peymana Versayê
Peymana Versayê di 28'ê hezîrana 1919'an de di navbera Împeratoriya Almanî de ji aliyekî ve û Fransa, Keyaniya Yekbûyî, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  û hevalbendên wan ji aliyê din ve hate navîşandin û di asta dadweriya navneteweyî de Şerê Cîhanî yê Yekem bi dawî bû. Peymana aştiyê di Konferansa Aştiyê ya Parîsê di sala 1919an de li Qesra Versayê ji aliyê Hêzên Hevalbend û Hevbeş ve bêyî ku Almanya tevli bibe hat gotûbêjkirin. Navîşandina wê peymanê di heman demê de çalakiya damezrandina Civaka Neteweyan bû.
Suroyo TV
Suroyo TV ji aliyê suryaniyên diyasporayê ve di roja 10'e cotmehê 2004'an hate damezirandin û weşana xwe ji bajarê Södertälje (li Swêdê) dike.
Peymana Versayê
Di 10ê Îlona 1919an de Peymana Saint-Germainê bi Komara Awistiryaya Alman re, di 27ê çiriya paşîn a 1919an de Peymana Neuilly-sur-Seineyê bi Bulgaristanê re, di 4ê hezîrana 1920an de Peymana Trianonê bi Mecaristan û di 10ê tebaxa 1920an de Peymana Sevrê bi Împeratoriya Osmanî re bûn.
Piranîya Almanan Peymana Versayê ji ber mercên ku dijwar xuya dibûn û awayê çêbûna wê, wek dîktatek ne rewa û rûreş dihesiband.Bi taybetî, rastgirên tundraw  di Komara Weimarê de ev bikar anî da ku neteweperestî  û rovanşîzm bikin. Peyman di nav hevdem ên hêzên serket de jî gelek rexnegir dîtin, û dîroknasên paşîn ev peyman yek ji sedemên Şerê Cîhanê yê dîtin. Peyman di nav nûnerên hevdem ên hêzên serketî de jî gelek rexnegiran dîtin, û paşê dîroknas peyman wekî yek ji sedemên Şerê Cîhanî yê Duyem dîtin. Ji hêla din ve, di lêkolîna nûtirîn de, peyman kêmtir nebaş tête nirxandin.
Suroyo TV
Suroyo TV dixwaze bi weşanên xwe xizmetê li nasnameya suryaniyan bike û mîras, dîrok û zimanê suryaniyan biparêze. Kanal weşanên xwe bi 5 zimanan dike: suryanî, erebî, swêdî, îngîlîzî û tirkî.
Gelek bernameyên taybet ên kanalê hene: Ji bernameyên ji bo zarokan, yên siyasî û çandî bigire heta yên werzîş, dîrok, belgefîlm, perwerdehî û olê gelek bername hene. Taybetiyeke din a kanalê ev e ku mîhrîcanên suryanî bi weşanên zindî tîne ber ekranan û fîlmên sînemayê jî bi dublajên suryanî diweşîne. Herwiha, muzîk jî beşeke girîng a weşanên kanalê digire. Her roj nûçeyên rojanê bi zimanê suryanî (bi zarevayên rojavayî û rojhilatî) tên amadekirin û dûbareya wê bi erebî tê weşandin. Bi vî havî Suryoyo TV hewl dide ku xwe bigihîne gelek suryanî/keldaniyên hemû cîhanê.
Suroyo TV bi weşana xwe ya rojane ya 24 saetî ciheke girîng di weşanên suryanî de digire. Kanal li ser du satelaytan kare bê temaşekirin û bi vî havî xwe digihîne 85 welatên Asya, Ewropa û Emerîkayê.
Wadî Xurab
Wadî Xurab, Wadî Ẍurab, gundekî bi ser navçeya Mexmûrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Quinson
Quinson, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Babaylûyê Cananlûy
Babaylûyê Cananlûy, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Manzhouli
Manzhouli, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Inner Mongoliayê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 212.000 kesî
Kim Young-sam
Kim Young-sam (z. 3 ] 1927~2015) li girava Geojedo, îro li Koreya Başûr e) siyasetmedarekî koreyî ye ku ji sala 1992an heta sala 1998an serokkomarê Koreya Başûr bû.
Merxendê
Merxendê, gundekî Bismilê ye. Li derdora wê Erebkent, Qerepêçê û Şêxûsivê he ye.
Jêrzarava
Jêrzarava zaravayên zaravayekê ne. lê belê Devok bitrr tê bikaranîn.
Çapans
Çapans gundekî Espîra Erzîromê ye.
Gangiyê
Gangiyê, gundekî Stewrê ye. Di navbera Kunufur û Elfan de ye.
Vîdeyo
Vîdeyo (ji îngilîzî: video) teknolojiya wergirtin, tomarkirin, hajotin (proseskirin), inbarkirin, veguhastin û jinûveçêkirina elektronîkî ya zincîreka wêneyê bêliv e ko dîmenan di herikîn û livînê da dinumînin.
Dîrok
Ev teknolojî cara pêşîn jibo pergalên anko sîstemên televizyona boriya tî ya katodî hat pêşdabirin, lê piştî wê, çend teknolojiyên dî jî jibo amûrên nîşadanê hatin îxtirakirin. Pîvik anko standardên dezgehê televizyonê û nîşandrê kompûterê (monîter) di pêşda bi awayekê cida ji hevdu werar dikir, lê niha ji ber pêşkevtinên ko di warê karkirina kompûteran û weşan û tomarkirina televizyona tivilmanî da peyda bûne, ev herd standard nêzî hev dibin.
Piştî bipêşveçûna teknolojiyên nû û pergalên dijîtal wekî DVD (1997) û Blu-ray Disc (2006), roja îro vîdeyo zêde nayên bikaranîn.
Virsac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Koza Guriyan
Koza Guriyan, gundeki gelleki biçûk di navbera Oxçiyan û Qizilce ya navçe Dep a bi ser Mazrayê ve ye, de ye.
Aşqlû
Aşqlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Perşe, Bane
Perşe gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Firawer
Firawer, firaweher, firaweştî, firavartî navê nîşaneya, sîmbola ola Zerdeştîtiyê ye. Zerdeştîtî ola gelên îranî bû, bi belavbûna Îslamê re hêdî hêdî ji holê rabû. Niha gelek kêm bawermendên vê olê hene.
Firawer sîmbola ruhê bêdawî ye. Heger bawermend bixwaze û têbikoşe, dikare di cîhana xwe ya hundirî û ya derveyî de rindî û başiyê biserbixe. Heger viya bike, başiyê bifikire, başiyê biaxive û başiyê bike ruhê wê tê bixelatkirin, xwe digihîne pardêzê (bihuşt).
Ev ne sîmbol an nîşaneya xweda Ahûra Mazda ye. Di ola zerdeştiyê de Ahûra Mazda bi tîrêj an agir hatiye dirûvandin. Wêneyê Ahûra Mazda nîne. Ahûra Mazda di Zerdeştîtiyê de Xweda ye. Xweda û mirov ji heman koka tîrêjî ne. Jiyan dualî ye. Her tişt dualî ne. Jiyan hebe, mirin jî heye. Dar bigihên, dirizin jî. Başî hebe, xirabî jî heye. Mirov divê têbikoşe û başî û qenciyê biserbixe.
Wateya firawer
Fira îro jî di kurdî de tê wateya firînê. Kesê difirre. Wer, weher, wehar (di formeke din de wertî, wehertî, wehartî) jî, di wateya "ya baş, tercîha baş, tercîhkirina ruhê, tişta baş". Bi giştî di kurdiya îro de tê wateya "ruhê baş ê tercîhkirî yê li jor, bi safî û pakijiya xwe berî bi bêdawîtiyê difirre".
Siya Girê Quçê
Siya Girê Quçê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Kressbronn am Bodensee
Kressbronn am Bodensee şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Hespikê Avê
Hespikê Avê navê rêzefîlmeke kertonî ye ku bingeha wî pirtûkên Petit Potam e û ku ji aliyê Christine Chagnoux ve hatine nivîsandin.
Rêzefîlm di cara pêşîn di 1ê kanûna paşîna 1997an de li ser kanala France 3 weşandî bû. Rêzefîlma Hespikê Avê di cara pêşîn li ser kanala Kurd 1ê bi kurdî hatibû dûblajkirin û weşandin. Niha kanala Zarok TV wê rêzefîlm diweşîne.
Kelheim
Kelheim bajarokekî navçeya (Landkreis) Kelheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Radio Studio 54 Network
Girêdanên derve
Malpera Radio Studio 54 Network
Bret Harte
Jiyan
Francis Bret Harte wekî kurê mamosteyê bi eslê holendî Henry Philip Harte û jina wî Elizabeth Rebecca bi navê keçiktiyê Ostrander ji dayik bû. Bavê ku di rihê Dêra Reformed a Holandî de mezin bûbû, xwendibû lê ji ber mafê xwendinê deyndar bû nikaribû dîplomayê bistîne. Dayik ji malbateke xwendî bû û endamê Dêra Episkopal bû.
Piştî mirina zû ya bavê wî di 1845 de, malbat koçî New York kir, ku Harte li nivîsgehek parêzer û ji bo dermansazek xebitî. Di deh yan yanzdeh saliya xwe de wî di forma helbestên piçûk de dest bi pêvajoyên serpêhatiyên birayê xwe di Şerê meksîkî-amerîkî de kir.
London
London, paytext û bajarê herî mezin ê Înglistan û Keyaniya Yekbûyî ye ku nifûsa bajêr ji 9 milyonê zêdetir e. Bajarê Londonê li ser Çemê Thamesê li başûrê rojhilatê ÎÎnglistaê, 80 kîlomêtre berbi Deryaya Bakur ve radiweste û ji du hezar salan ve wargeheke sereke ye. Bajêr bingeh û navenda darayî ya kevnar e ku ji aliyê Romayiyan ve bi navê Londinium hatiye damezrandin. Ji sedsala 19an vir ve navê "London" di heman demê de behsa metropola li dora vê bingehê jî dike ku bi awayekî dîrokî di navbera wîlayetên Middlesex, Essex, Surrey, Kent û Hertfordshire de hatiye dabeş kirin û bi giranî ji Londona Mezin pêk tên. Ev beşên wîlayetan ji aliyê Desthilata Londonê ya Mezin ve têne birêvebirin. Bajarê Westminster, li rojavayê bajarê Londonê ye ku bi sedsalan e hikûmet û parlamena neteweyî li vî bajarê ye.
Pêşdîrok
Di sala 1993an de, bermahiyên pira Çaxa Bronz li berava başûr li jora pira Vauxhall hatin dîtin. Ev yan ji Thames derbas bû yan jî gihîşt giravek ku niha di avê de winda bûye. Du ji darên radyokarbonê yên 1750-1285 ê bûn.
Di sala 2010an de, bingehên avahiyek darî ya mezin ku di navbera 4800 û 4500 salên ê de ye, li qeraxa başûrê Thamesê li jêrzemîna Pira Vauxhall hate dîtin. Fonksiyona vî avahiya mezolîtîk ne diyar e. Her du avahî li perava başûrê Thamesê ne ku niha Çemê Effrayê di bin erdê de diherike Thames.
Londona Roma
Tevî delîlên niştecihiyên Brîtonîk ên belavbûyî yên li herêmê, rûniştina yekem a mezin ji aliyê Romayiyan ve bi qasî çar salan piştî dagirkirina 43 salên ê de hatiye damezrandin. Ev yek heta dema ku eşîra Iceni bi serokatiya keybanû Boudîka ew avêtin û ew bi erdê re şewitandin, heya 61 salên ê dewam kir. Tecrûbeya plankirî ya paşîn a Londinium serkevtî bû û di sala 100an de li cihê bajarê Colchester, dibe paytexta parêzgeha Romayê ya Brîtanyayê. Di dema xwe yê her serkevtî yê di sedsala 2an de, li Londona Romayî bi qasî 60.000 jiyan dikir.
Londona Anglo-Sakson û Víkîngan
Bi hilweşîna destpêka sedsala 5an a serweriya Romayê re, bajarê Londonê statûya xwe yê paytextiyê windakir û bajarê dîwarkirî yê Londinium hate terikandin, lê şaristaniya Romayê li dora St Martin-in-the-Fields heya sala 450an berdewam kir. Li dora sala 500an de, rûniştgehek Anglo-Saxon ku wekî Lundenwic tê zanîn li rojavayê bajarê Romaya kevn e, pêşve çû. Dora sala 680an de bajar dîsa bû benderek sereke, lê delîlên hindik di derbarê hilberîn ên mezin de hene. Ji sala 820an ve bi êrîşên dubare yên Vikingan re pêşveçûyina bajêr ket.
Vîkîngan Danelaw li piraniya rojhilata Înglistanê bicih anî. Sinorê wê ji Londonê heya Chesterê wekî herêmek kontrola siyasî û erdnîgarî ya ku ji hêla êrişên Vîkîngan ve bi fermî ji hêla şerkerê Danîmarkî, Guthrum û keyê Saksona rojava Alfredê Mezin ve hatiye pejirandin, heta sala 886an dewam dike. Anglo-Saxon Chronicle tomar dike ku Alfred di sala 886an de Londonê "ji nû ve ava dike". Lêkolînên arkeolojîk nîşan didin ku ev yek bi terikandina Lundenwic careke din vejandina jiyan û bazirganiyê di nav dîwarên kevnar ên Romayê de ji nûve çêdibin. Piştre London bi mezinbûyinek hêdî heta sala 950an dewam dike.
Erdnîgarî
Londona Mezin bi tevahî 1.583 km² vedihewîne, deverek ku di sala 2001an de nifûsa wê 7.172.036 kes bû û li bajêr 11.760 niştecîh li ser 4.542/km² yê de dijîn. Devera berfireh a ku wekî Herêma Metropolîtan a Londonê an Agglomerasyona Metropolîtan a Londonê tê zanîn, bi tevahî ji 8.382 km² yê pêk tê. nifûsa wê 13.709.000 kes e û nifûsê deverê 3.900 niştecih li ser rûerd 1.510/km² yê dijîn.
Londona nûjen li ser Çemê Thames radiweste, taybetmendiya wê ya bingehîn a erdnîgarî, xwedî çemek navgînî ye ku ji başûrê rojava ve ber bi rojhilat ve diherike. Geliyê Thames deştekî lehiyê ye ku ji hêla girên biçûk ve tê dorpêç kirin, di nav giran de girên Parlamenê Hill, Addington Hill û Primrose Hill, hene. Di dîrokê de London li xala pira herî nizm a li ser Thamesê mezin bûye.
Ji sedî 40ê Londona Mezin ji aliyê bajarokê posta Londonê ve tê vegirtin ku tê de 'LONDON' beşek ji navnîşanên postê ye. Sînorê Londonê ya Mezin li hinek cihan bi Otobana M25 ve hatiye sinor kirin. Zêdetir berfirehbûna bajarî naha ji hêla Kembera Kesk a Metropolitan ve tê asteng kirin. Her çend qadek Bajarê Mezin a Londonê ya ku ji hev veqetandî hatiye destnîşan kirin zêde bike Jî, devera çêkirî li hinek cihan ji sinorên wî dirêj dibin. Londona Mezin ji bo hin armancan di hundurê London û Londonê ya Derve de ye û ji aliyê Çemê Thames ve li Bakur û Başûr, bi navçeyek navendî ya Londonê ve tê dabeş kirin.
Avhewa
London xwediyê avhewayê okyanûsî ya nerm e. Qeydên baranê ji kêmasî ve ji sala 1697an vir ve, ku tomar li Kew dest pê kir, li bajêr têne tomar kirin. Li Kew, barana herî zêde di mehekê de 7.4 inç (189 mm) di mijdara sala 1755an de ye û ya herî kêm 0 inç (0 mm) di kanûna sala 1788an de û di tîrmeha sala 1800an de ye. Sala herî bi baran a ku di tomarê de hatiye tomar kirin, di sala 1903an de ye ku bi tevahî daketina baranê 38.1 înç (969 mm) û sala herî ziwa di sala 1921ê ye ku bi tevahî barîna baranê 12.1 înç (308 mm) e. Barîna salane ya navîn bi qasî 600 mm ye ku nîvê barana salane ya bajarê New York City yê ye lê ji barana salane ya bajarên Roma, Lîzbon û Sîdneyê jî kêmtir e.
Metensî
Metensî gundekî Espîra Erzîromê ye.
Filistîn (herêm)
Filistîn herêmeke dîrokî ya li ber kenarên rojhilata Deryaya Navîn ye. Îro dewletên Îsrael, Golan, Şirîta Xezeyê, Urduna rojava û Urdun dikevin nava vê herêmê.
Grafschaft, Rheinland
Grafschaft şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Filistîn (herêm)
Dîroka vê herêmê gelek kûr û tijî ye û navên wê yên cûda girîngbûna dîrokî ya wê tîne ber çavan. Navên din ên Filistînê, Kanaan, Eretz Israel û Terra Sancta ne. Di çavkaniyên Misira kevnare de navê herêmê weke Retenu an Retinu derbas dibe. Ji bo dînên cihûtî, xirîstiyantî û îslamê Filistîn warekî pîroz e.
Redortiers
Redortiers, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Immenstaad am Bodensee
Immenstaad am Bodensee şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Bedesbach
Bedesbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Amt Peitz
Amt Peitz şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Spree-Neiße li Brandenburg, Almanyayê ye.
Fîneas û Ferb (rêzefîlm)
Fîneas û Ferb (bi îngilîzî: Phineas and Ferb) rêzefîlm ekî  li ser kanala televîzyonê Disney Channel e. Ew yekem carî di TVyê de di 1ê sibata 2008an de bû. Ew ji bo xelata Emmy hate berbijar kirin. Ew li Disney XD û kanalên pêwendîdar tê weşandin. Bername li ser du birayên ji malbatek têkel digel heywanek platypus e, yên ku planên ne gengaz dikin.
Du demsalên yekem ji 2015an heya 2018an bi Zarok TV bi kurdî derket.
Di her beşê de, Fîneas û Ferb di hewşa paşiya xwe de makîneyên mezin diafirînin, mîna trenek an şemitokek mezin. Xwişka wan, Candace, hewl dide ku makîneyan nîşanî dayika xwe bide. Lê her dem dema ku dayik li hewşa paşîn e, makîneyên wenda bûne. Hema bêje di hemî beşan de stranek heye ku karakter dibêjin.
Di heman demê de du fîlim, "Fîneas û Ferb Fîlim: Li Hemberê Pîvana 2an" û "Fîneas û Ferb: Candace dijî Gerdûnê".
Norşîncix
Norşîncix, gundekî ku bi ser navçeya Elcewaza Bidlîsê ve ye. Li binê etegê Sîpanê û li bakurê Gola Wanê ye. Zozanekî wê yê bi navê Sût heye.
Giravên Marşal
Giravên Marşal, (en: Republic of the Marshall Islands), (marşalî: Aolepān Aorōkin M̧ajeļ), welatekî ji koma giravan (hin ji wan volkanîk in) pêk tê ye û li rojhilatê Giravên Carolîn, bakurê Giravên Gilbert û li başûrê Girava Wakeyê ye.
Zimanê fermî: Marşalî, ingîlîzî
Paytext: Dalap-Uliga-Darrit
Rûber: 181 km²
Nifûs : 70 822 kes
Nîşana înternetê: .mh
Koda telefonê: +692
Yekîtiya Xwendekarên Kurd ên Norwêcê
Yekîtiya Xwendekarên Kurd ên Norwêcê (bi norwêcî: Kurdisk studentforening i Norge; KSFN) di sala 2004ê de hate damezrandin. Komele temsîla xwendevanên kurd, ji her çar beşên Kurdistanê, bi hemî rengên xwe dike.
Fikra damezrandina komeleya xwendewanên Kurd demekî dirêj li nav xwendevanên kurd li Zanîngeha Osloyê hebû, lê belê heta meha sibatê a sala 2004an ti kesekî gavekî neavêtibû. Bi serkêşîya çend xwendevanên kurd ên li UIOyê (Zanîngeha Osloyê) civînekî hevbeş ji bo xwendevanên Zanîngehê Osloyê û dibistanên bilind ên li Osloyê hate lidarxistin, û komele jî herwiha li Osloyê hate damezrandin.
KSFN piştgirîya çi partîyen sîyasî û oldarî nake, xwe bêalî dibîne. Endamtiya Komeleyê, ji bo hemû xwendevanên kurd ku li zanîngehan û dibistanên bilind dixwînin vekirî ye.
Sêwreg
Sêwreg, Sêwereg, Siwêreg an jî Sêrek (tirkî: Siverek) navçeya Rihayê ye. Siwêreg navçeyeke kurdan e. Di navbera Amed û Rihayê de cih digre, li Bakurê Kurdistanê ye. Nifûsa bajarê di sala 2008an de 105.475, yê hemû navcê jî 204.638 ye.
Dîrok
Siwêreg her çiqas girêdayî Rihayê be jî, di hêla dîrokî û erdnigarî de zêdetir girêdayê Amedê ye ku 83 km jê dûrtir e, ye. Di Împeratoriya Osmanîyan de Siwêreg di parêzgeha Amedê cih digirt. Lewmane merivên Sêweregê xwe zêdetir weke xelkê Amedê dibînin. Diroka Siweregê pir kevnare ye. Li navçeyê qela, mizgeft, dêr, kanî, bermahiyên dîrokî, sîstema av û kanalîzasyonê hwd gelek in. Li navçeyê gelek ermenî û cihû jî hebûne, lê belê piştî damezrandina Komara Tirkiyê, cihû ji vir çûne. Hinek ji filehan (ermenî) ola Îslamê pejirandine û hêj jî dijîn. Ên ku nebûne Îslam di Komkujiya Ermeniyan de hatine tunekirin.
Navên Sêwregê
Di dîroka Sêweregê de navê bajêr û navcê gelek caran hate guhertin.
Gelhenasî
Hejmara rûniştvanên Siwêregê 127.000 e. Siwêreg ji Amedê 83 km û ji Rihayê 97 km dûr e. Li vê derê zêdetir Dimilî û Kurmancî tên axavtin. Li navçeyê hinek tirkmen û ereb jî (di Qerecedaxê de) hene. Cotkarî li Sêweregê gelek girîng e.
Gundên Sêweregê
Gelek gund bi vê navçeyê girêdayî ne:Teyşt bi tırki (yaygılı) Mizar, Xirbê Hestiyan, Bab hwd gundên heri mezin ên Siwêregê ne. Wekî din bi sedan gundên Siweregê hene.
Yûsifwen
Yûsifwen an yûsifawen eşîreke kurdan a lek, li Luristanê ye.
Zimanê urdû
Zimanê urdû zimanê fermî a Pakistan û Hindistanê ye. Urdû û zimanê hindî mîna hev in. Li hemû dinyayê nêzî 200 milyon kes bi zimanê urdû diaxive. Di zimanê urdû de peyvên zimanê tirkî, monolî, farisî, erebî, hindî û sanskrîtî hene. Gramera zimanê urdû gelek hêsan e. Berhemên zimanê urdû piranî olî û wêjeyî ye.
Bi alfabeya erebî tê nivîsandin. Di alfebêda 52 herf hene.
Bahoz Baran
Bahoz Baran (jdb. 1982, Licê) zimannas û nivîskarê kurd e.
Jînenîgarî
Bahoz Baran di sala 1982yan da li navçeya Licê ya Diyarbekirê ji dayik bûye. Çîroknûs û zimannas e. Dibistana seretayî, ya navîn û lîse li Licê xwendîye. Li Zanîngeha Dîcleyê ya Amedê beşa perwerdehîyê xelas kirîye. Di salên zanîngehê da xwedîtiya Kovara Tîgrîsê kirîye û di sala 2003yan da tevî hevalên xwe zimanê kovarê kirîye kurdî û li Tîgrîsê dest bi xebatên kurdî kirîye. Bi salan li Kurdî-Derê dersên rêziman û hişmendîya zimanî daye. Di sala 2015an da li Zanîngeha Mardîn Artukluyê di warê zimanê kurdî dest bi xwendina masterê kir. Yek ji rêvebirên Weqfa Mezopotamyayê ye û endamê Komxebata Kurmancîyê ye. Herweha yek ji avakarên Weşanên Wardozê ye û edîtorîya wê dike.
Karsor
Karsor gundekî Espîra Erzîromê ye.
Sînû
Sînû, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Aynalû
Aynalû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nordûz
Nordûz, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Yûropa (mang)
Yûropa yan Europa (bi inglîzî: Europa) yekek le mangekanî Jupîtere. Şeşem mezintirîn heyve le komeley xorda. Yûropa le layen Galileo Galilei le salî 1610da dozrayewe. Yûropa nawbangî be zerya mezinekey jêrî derkirdiwe ke egerî zorî jiyanî le nawda heye. Nawî Yûropa le xoşewîstekey xwawendî yonanî Zeusewe hatuwe ke nawî Yûropa bû.
Mainburg
Mainburg bajarokekî navçeya (Landkreis) Kelheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Heiligenberg
Heiligenberg şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Reillanne
Reillanne, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Blaubach
Blaubach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gurmik
Gurmik an jî mil bi ew cihê ku pî bi laşqolik de girê dide ji sê hestiyan pêk tê hestiyê çeleme, pîl û beşa jorîn ji hestiyê baskê.
Era Istrefi
Era Istrefi (jdb. 4 tîrmeh 1994), stranbêj û strannivîseke kosovayî ye. Cara yekem di 19e salî ya xwe de di sala 20013an de strana bi navê "Mani Per Money" navdar bû.
Era Istrefi, di navbêna "Shume Pis", "Redrum", "Nuk E Di" û "Live It Up" de xebatên hem bi Almanî û hem Îngilîzî pêk tîne. Wê gelek xelat û namzedan wergirtine, di nav de Xelata Ewropayê Border Breakers û Music Award. Di sala 2018 de, wê performansa strana fermî ji bo Kûpaya Cîhanê ya FIFA ya 2018, tevî Nicky Jam û Will Smith, li merasîma bidawîbûna fînalê ya mezin li Moskowê.
Jînenîgarî
Era Istrefi di 4ê tîrmeha 1994an de li malbatek Kurd li bajarê Prishtînayê, piştre jî beşek ji FR Jugosllavî, Kostera yê nû diyar bû. Bavê wê Nezir Istrefi, rojnamevan, di 2004an de mir. Dayika Istrefi, Suzana Istrefi (née Tahirsylaj), muzîkjenek çalak ku di navbera salên 1980 û 1990 de, ji mirina mêrê xwe ji karîyera xwe dûr ket.
Di sala 2013an de, restrefî bi singa "Mani Per Money" derket, di cîhana Albanî de, dest bi weşana xwe kir, û di dawiyê de materyalên ku di Gheg Albanian de tê gotin bi zimanê phrasesngilîzî hat çap kirin, derket. Monthsend meh şûnda, wê tomariyek şopandin, "A Po Don?", Ku bi vîdyoyek muzîkê re hate pêşve xistin; bi heman awayî naskirina xwe bi dest xist. Single a wê yê sêyemîn "E Dehun" li dêrê ortodoks hate desteserkirin. Dema serbestberdana xwe, "E Dehun" li restrefî sê xelatên Videofest piştrast kir, di nav de yek ji bo "Hunermendê nû ya nû". Di Kanûn 2014 de, stranbêj çêkir balada pop "13", ku li Dewletên Yekbûyî hate hilberandin, ji bo vexwarinê peyda bû. Vîdyoya muzîka wê ya bihevra hema hema 200,000 caran di nav 24 demjimêran de li YouTube hate dîtin, ku paşê encama wê di Kovara V de hate weşandin.
Ordos City
Ordos, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Inner Mongoliayê de cih digire.
Xodîçor
Xodîçor gundekî Espîra Erzîromê ye.
Riyalê Îranî
Rialê Îranî, di sala 1925an de li şûna tûmen pereyê Îranê bû. Koda ISO IRR ye, wekî kurteya herêmî Rl. bikaranîn.
Ordos City
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2014an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.035.653 kesî
Riyalê Îranî
Dîrok
Di sala 1925’an de bi rûxandina Qacaran û hevdemî bilindbûna Xanedana Pehlewiyan ya di bin desthilatdariya Reza Şah de, guhertina diravî li Îranê hate destpêkirin.
Kolkwitz
Kolkwitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Spree-Neiße li Brandenburg, Almanyayê ye.
Avanlû
Avanlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kaniya Ereban
Kaniya Ereban gundekî girêdayî navçeya Bismilê ye.Di navbera Bismil û Farqînê de ye. Li derdora wê gundên wek Gundê Hecî Miheme, Gundê Hecî Ehmed û Qendîlo he ne.
Pîrxenî, Bane
Pîrxenî gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Sung Jae-ki
Sung Jae-ki (, z. 11'ê rezberê 1967 Daegu/Koreya Başûr − m. 26'ê tîrmehê 2013 Seoul) çalakvanekî mafê mirovan e, Liberalism philosophers Koreya Başûrê ye.
Serokê Korea Men's Association(남성연대, 男性連帶).
Hagnau am Bodensee
Hagnau am Bodensee şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban
Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban bi kurtî UAE, welatekî li Rojhilata Navîn li ser kendavên Fars û Oman e. Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban ji heft parêzgehan pêk tê. Ev parêzgeh ji aliyê petrolê ve gelekî dewlemend in.
Kanî Masî
Kanî Masî (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kani Masi), navenda nahiyeya Birwarî Bala (Berwarî Bala, Berwara Jorîn) ya Amêdiyê ya parêzgeha Dihokê ye. Li Başûrê Kurdistanê ye. 78 gund tê de hene.
Pi
Pî, hejmara herî balkêş a matematîkê ye, têkiliya di nav kember yan jî rûyê bêzin de (surface of circle) û nîvtîreya (radius) wî de rave dike. Pî, nêzîkî 3.14'an e, lê tiştê balkêş ew e ku pî û herweha jî rayê ducar (square root) ji diduyan jimarine nerêjeyî (irrational) ne. Ew ne fer in û ne zo ne û ew bi dabeşkirina du hejmarên temam (whole number) jî nayêne bidestxistin.
Hejomori pî
Pi boi xwe marên nêzokî 3,14159 26535 89793 23846 26433 83279 50288 41971 69399 37510 58209 74944 59230 78164 06286 20899 86280 34825 34211 70679 82148 08651 32823 06647 09384 46095 50582 23172 53594 08128 48111 74502 84102 70193 85211 05559 64462 29489 54930 38196 44288 10975 66593 34461 28475 64823 37867 83165 27120 19091 45648 56692 34603 48610 45432 66482 13393 60726 02491 41273 72458 70066 06315 58817 48815 20920 96282 92540 91715 36436 78925 90360 01133 05305 48820 46652 13841 46951 94151 16094 33057 27036 57595 e.
Achariaceae
Achariaceae (famîleya axariyasiyan), famîleyeke riwekan ji desteya Malpîgiyalan (Malpighiales) e. Nêzîkî 30 celeb û 145 cureyên vê famîleyê hene. Hinek zanist bi awayekê din bikategorî dikin û ji xeynî 3 celeb û 40 cureyê, yên dixin bin kategeriyên famîleyên din. Lê hejmara wan gelek hindik e.
Li başûrê Afrîkayê cihwar e. Gelek hevparî bi famîleya kundiran (Cucurbitaceae) û famîleya selketûran / famîleya tevran (Brassicaceae) re hene.
Norwêc
Norwêc an jî Mîrnişîna Norwêcê (bi norwêciya bokmål: Kongeriket Norge; norwêciya nynorsk: Kongeriket Noreg) welatekî li bakurê Ewropayê di navbera deryaya Bakur, Okyanusa Atlasê ya Bakur û li rojavayê Swêdê ye. Welatekî li rojavayê Skandinavyayê ye. Sînorê wê bi Swêd, Fînland û Rûsyayê re heye. Welatên cîran, Fînland 729 km, Swêd 1.619 km, Rûsya 167 km ne. Norwêc, welatekî skandînavî ye. Di welêt de, bi taybetî, çiyayên bilind û fyord hene. Norwêc nêzî Qûtûba bakûr e. Welatek ji wan welatê ku lê pirr berf tê ye. Salê 8 yan jî 9´an lê berf heye. Lê ji çar bahrên wê, nêzî sê bahrên wê avî ye û bahr li ber e.
Dirêjahiya sînorên wê, 2.515 km ye. Gelheya wê, 4,92 milyon a. Nêzî ku bibe 5 milyon. Koma etnikî ku piştî norwêciyan re û mazin a û li bakûrê wê dijî, ji wan re sámî tê gotin. Di gotina sámî, bi norwêcî samer de, pêvoka -er ji bo zêdebûnê bêne ser ziman e. Tişta ku pê dabara xwe dikê jî, masî, weke karekî binesazî yê welêt tên çêkirin û firotin. Wekî din jî, li welêt, petrol heya û weke welatê skandînavî yê herî zêde ku lê petrol derdikeve ye. Ji bilî wê jî, hin çandin qût û zadên din û firotina wan li welêt, weke karekî mazin bi rê ve diçêt.
Bi kurtasî dîroka welêt
Norwêc, weke welatekî ku li Skandinavyayê dijî ye. Dîroka wê heta sedsala 9'an a piştî zayînê tê qaydkirin. Dîroka wê vê ya vê demê, weke dîroka mîtolojîk e û di norwêcî de jê re "Nørront-tid" tê gotin. Bi vê yekê re, dîroka wê, tê ser ziman. Ev deme dîroka wê, li ser wê pirr vegotin hene. Ji wê demê re, wekî din jî, tê gotin "deme Vîkîngan" û an jî bi norwecî vikingtid. Norwêcî ji bi koka xwe ve vîkîng in. Bi wê re mirov divêt ku bibêje ku welatên skandînavî hemû jî xwediyê heman kokê ne.
Norwêcê, ev demên wê yê kevn in û weke demna ku zêde di derbarê wan de ne hatiya nivîsandin in. Bi vegotinî, çîrokî, mîtolojikî û hwd, bi vegotinên di derbarê wê de hene. Ji vê re jî Nørront-tid tê gotin. Norwêc, demeke xwe ya dîrêj, di bin serdestiya Danîmarkayê de di bihurêne. Di wan demên wê de, bi Danîmarkayê ve girêdayî ye. Tê qaydkirin ku Norwêc, ser 400 salî re bi vê rengî bi Danîmarkayê ve girêdayî dimenêt. Piştre wê jev veqetiyê. Ji vê dema ku bi Danîmarkayê ve girêdayî ye jî tê gotin ku "deme bi Danîmarkayê ve girêdayî". Norwêc, heta wê demê salên 1814´an, wê bi Danîmarkayê ve bimêne. Di vê demê de, Danîmarka bi Firansayê re tevdigeriye. Hingî, di wê demê de Napoleon li Firansayê deme wî bû. Piştî ku ew li dijî, hêzên rojava dikeve şerekî mazin de û winda dike, êdî wê Norwêc, ji Danîmarkayê were qûtkirin. Piştî ku Napoleon windakir, wê ev yek bibe. Piştre, wê bi Swêdê ve were girêdan. Swêd, weke hêzeke mazin ya demê, bi hêzên ku li dijî Napoleon di sekin in re tevdigeriya û bi wan re gava xwe diavêt.
Sîstema siyasî ya Norwêcê
Sîstema Norwêcê demokrasî ye. Lê hê jî key lê heye. Lê key, wilo zêde ti mafê wî zêde nîne ku kifş bike. Navê wî Harald V (Haraldê Pêncan) e. Lê ew mafê wî heya ku li parlamenê, biryaran binerê û di derbarê wan de di nava dewletê de hizrên xwe bêne ser ziman. Norwêc, welatekî ku endamê NATO'yê jî ye. Lê bi serê xwe ye. Û hertimî bi serê xwe tevgeriya ye. Li welêt, mafê mirovan pêşketî ye. Sîstema hilbijartinê ya bi partiyan lê heye. Pereyên wê jî, jê re kron tê gotin.
Li ku weke roja netewî ya ku her sal roja 17 gulanê, syttende mai, tê pîroz kirin. Ev roja, weke roja bûna destûrê ya û destpêka wê di sale 1814´an de ye.
Pêşketina Norwêcê
Norwêc, welatekî ku ji aliyê binasaziyê ve pirr pêşketî ye. Binasaziya pirr pêşxistiya. Binasaziya wê li ser bahrê, binasaziya welêt û ya teknolojiyê pêşketî ye. Heta salên 1970'yî jî, weke welatekî xizan jiya. Lê piştî ku kifşkir ku dibin axê de petrol heye û kifşkir, êdî hin bi hin pêşket. Ji aliyê tenduristiyê û hwd de jî, xwediyê sîstemeke pêşketî ye. Li welatên Skandînaviyayê, weke welatê herî ku di warê tenduristiyê de pêşketî ye tê zanîn. Ji aliyê biyoloji û teknolojiyê ve, bi vê yekê, ji salên 1970'î û pê de, êdî bi pêşketina xwe re şoreş li ser şoreşê da kirin.
Çand û ziman
Li welêt, ji aliyê wêje û çandê ve pêşketina wê heye. Ji salên 1800'î û pê de, pêşketina wê ya di wan waran de heya. Mirovê ku di wan deman de mohra xwe li wêje wê xistiya jî, Henrik Ibsen e. Bi wê re, ku ji wê demê maya Ameliya Skram e. Weke jina rewşenbîr ya demê ya bi tenê jê tê zanîn.
Zimanê norwêcî, di wan deman de, di zarava bûn. Yek jê re riksmål dihat gotin ku î ro jê re dibêjin bokmål û weke zimanê herî zêde tê bikarhanîn. Riksmål, berî bokmålê ye. Lê zimanê berê yê wê demê jî jê re nynorsk yanî norweciya kevn tê gotin. Ev zarava, di roja me de, wilo zêde nayê bikarhanîn. Herî zêde, bokmål tê bikarhanîn.
Dema şerê cihanê ê duyem û Norwêc
Di deme şerê cihanê yê duyem de, artêşa naziyan, dikeve Norwecê de û Norwecê hemûkî dike bin destê xwe de. Artêşa Norwêcê li ber wê nikarê li ber xwe bide. Lê xalkê Norwêcê, li ber naziyan li ber xwe didin û şerê bênîzam ê gerîla li dijî naziyan didina dest pê kirin. Weke mînak ku heta roja me, weke sembola wê şerê li dijî naziyan li Norwêcê heye Max Manus heye. Max Manus, leşkerekî ku dilê wî bi welatê wî ve bû. Li dijî naziyan, tekoşîna xwe dide meşendin û derbeyên mazin li hêzên naziyan dixe. Ku weke bûyereke pirr bi nav û deng li Norwêcê û di deme wî şerê de diderdikeve li pêş, kişta mazin ya naziyan ya şer û bi hezaran ton e, ew mirov bi çend hevalên xwe re li keviya Norwêcê li ser behrê wê noqî avê dikin û ev bûyar weke derbeyeke mazin li çengê artêşa naziya ya aliyê Îskandinavya  jî ye.
Pootle
Pootle nivîsbariyeke ji bo portalên wergerandinê di înternetê de ye. Bi Pootle yek dikare dosyayên zimên ên .po ên nivîsbariyê, bi taybet nivîsbariya azad biwergerîne. Pootle bi xwe jî nivîsbariya azad bin lîsansa GPL e.
Navê “Pootle” ji PO-based Online Translation / Localization Engine tê.
Pootle hat wergerandin bi kurdî.
Eger yek bixwaze bê înternetê biwergerîne, dikare bernameya poEdit ji bo wergerandina dosyayên .po bi kar bîne.
Jack LaLanne
Francois Henri "Jack" LaLanne (jdb. – m. ) aktor û mirovekî navdar ê şowên televîzyonê û fitnessa amerîkî û medyayên sosyal e.
Osmanawen
Osmanawen an osmawen an jî ûsmawen navê eşîreke kurdên lek e.
Mîrê Gustîlkan : Gustîlkên Hêzê
Mîrê Gustîlkan : Gustîlkên Hêzê rêzefîlmekê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Di beşa rêzefîlmên fantastîk de cih digre. Çavkanîya rêzefîlmê di pirtûka J. R. R. Tolkien ya Mîrê Gustîlkan û Silmarillion e. Rêzefîlm di çaxên dûyema Cihanê Navîn derbas dibe. Çêkerê rêzefîlmê Amazon studio ye.
Kan, Espîr
Kan gundekî Espîra Erzîromê ye.
Diranên şîrî
Diranên şîrî ew diranên ku di temenê 6 mehîn de derdikevin. Hejmara wan 20 diran in li her pidiyekê deh diran hene, ji wan çar diranên qutkirî ne û du diranên goşt û çar diranên aqilan.
Neustadt an der Donau
Neustadt an der Donau bajarokekî navçeya (Landkreis) Kelheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bosenbach
Bosenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Yvrac
Yvrac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Gundê Hecî Ehmed
Gundê Hecî Ehmed, gundekî girêdayî navçeya Bismilê ye.
Avarsîn
Avarsîn, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Muhemmed Kendulayî
Mihemed Kendulaî helbestvanê kurdan ê sedsala 17'an e. Helbestên xwe bi goranî nivîsandiye
Çavkanî
Kürt Şiiri Antolojisi
Şarugê Gertû
Şarugê Gertû, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Hespistan
Hespistan, gundekî girêdayê navçeya Qerqelîya Wanê ye.
Revest-des-Brousses
Revest-des-Brousses, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Dîlok
Dîlok (bi tirkî Gaziantep, kurt jî Antep) bajarekî li Bakurê Kurdistanê ye.
Li bakurê Kelêya Dîlokê girek heye. Taxa derûdora wî girî heta demeke nêzik bi navê Kurdepe, anko Girê Kurdan (Kürdtepe), dihat zanîn lê dewleta tirkan ew nav guhart û kir Türktepe.
Li Dîlokê hewşa heywanet a herî mezin a Tirkiyê heye û Parka Yeşilvadi heye. Parka Yeşilvadi parka tewr mezın a Tirkiyê ye.
Niha (2015) şaredarê Bajarê Mezin a Dîlokê Fatma Şahin e.
Dîrok
Di Şerên Xaçperestan de, Dîlok di sala 1098an ketiye destê Siwariyên Rojava û ji wê demê ve girêdayî Mîrektiya Antakyayê ye. Di sala 1183an de Sultan Selahedînê Eyûbî bajar bin destê xwe kir. Piştî mirina wî di destpêka adara 1193an de, desthilatdariya li vê herêmê, di navbera Memlûk û Mongolan de, hat nîqaşkirin. Carinan Dîlok girêdayî mîreketiya Dulkadîr bû. Di sala 1514an de Sultanê osmanî ya Selîm I (1512–1520) Başûrê Rojhilatê Anatolyayê û bi wê re Dîlokê dagkir kir. Ji hingê ve bajar girêdayî Împeratoriya Osmanî bû: di navbera salên 1832 û 1840an de ji aliyê leşkerên waliyê Misrê Mihemed Elî Paşa ve hatiye dagirkirin. Di Şerê Cîhanê yê Yekem de, yekîneyên Brîtanî di sala 1918 de herêmê dîlokê dagir kirin; Leşkerên Fransayî li pey wan hatin heta ku di sala 1921ê de ji aliyê Şahîn Bey ve hatin derxistin. Bi Peymana Lozanê di 24ê tîrmeha 1923an de ku niha Dîlok bû beşek ji Komara Tirkiyeyê.
Li Komkujiya Dîlokê sala 2016 an de di şahiya daweteke kurdî de bû ku 50 kes hatin kuştin û derdora 100 kesî zêdetir birîndar bûn.
Kronolojî
Berî Îsa(zayîn)
Piştî Îsa (zayîn)
Hewa
Avhewa parzemînî ye, havînên germ û ziwa ji hezîranê heta îlonê û zivistanên bi resbî nerm û baranbar e. Ji bo dema normal 1991-2020, germahiya navîn ya salane 16,0 e °C, bi 3.9 di Çile de Germa herî sar û di Tîrmeh û Tebaxê de 28,7 °C ye °C germahiya navînî ya mehane ya herî germ tê pîvandin.
Çiya
Li herêmê çiyayên bilind tunene. Çiyayê Sof yê herî bilind e (1.496 m) li herêmê. Çiyayê Duluk (1.250 m), Gureniz (1.069 m), Ganîbaba (1.100 m)
Çem û gol
Çemê Reş ji Gola Reş dertê. Deşta Îslahiyê bi ava Çemê Reş tê avdan. Çemê Efrînê ji çiyayê sofê dertê. Bi Çemê Reş re dibe yek û xwe valadikin Gola Amikê. Çemê Merzîmên jî ji çiyayê Duluk û Sam dertê. Çavkaniya çemê Nîzîpê li çiyayê Sofê li gundê Dulukê ye. Çem şaxek çemê Firatê ye.
Hesin, krom, fosfat, Kalkar û dolomît madenên herî pirin ku li herêmê ji bin erdê dertên.
Babetên heywanan
Herêm ji alî babetên teyrên kovî pir dewlemend e. Wekî din gur, hirç, xezal, berazên kovî, çeqel, keroshk û bizinên ser çiyan jî li herêmê peyde dibin.
Demografîk
Pîraniya ji kesên bajar tirk in, lê hindekariya kurd, ereb û ermenï ji mezin e.
Civakên etnîkiyên bajar:
Îslam li herêmê xurt e. Henefî û Elewîtî zavên teşkîl dikin.
Li herêmê ciyên zewî û tirbeyan jî hene. Hinek ciyên zewîyên ev in: Şurahbil bin Hesen (Kilîs), Şêx Mansûr û Duluk Baba.
Aşxane
Fistiq beşeke girîng a gelek şîraniyan e. Baklava ji Gazîentabê ji aliyê Yekîtiya Ewropayê ve wekî Baklava Gazîentabê wekî navendeke erdnîgarî ya parastî hatiye qeydkirin.
Taybetmendiyên dîtinê
Li navenda bajêr keleha serdema Selçûqiyan a li ser girê navendî heye ku ji demên kevnar ve xwedî keleh in. Li vir pêşangeheke daîmî jî heye ku xwendina fermî ya Tirkî ya Komkujiya Ermeniyan a sala 1915’an belge dike, ku li gorî wê ermeniyan wê demê êrîşî gelê Tirk kirin û têk çûn. Muzeya Arkeolojiyê ji derdora bajêr, ji Zîncîrlî, Yesemek, Arsameya li ser Nymphaeus û hinekên din dîtinan nîşan dide. Koleksiyona mezin a mozaîkên Romayî yên ji bajarê windabûyî yê Zeugma yê li ser navîna Firatê, hate veguheztin Muzexaneya Mozaîka Zeugmayê, ku di sala 2011-an de vebû û belkî mezintirîn muzeya mozaîkan a cîhanê ye.
Dikan
Gaziantep navenda Çimko ye ku yek ji hilberînerên sereke yên materyalên avahîsaziyê û çîmentoyê ye. Cimko xwedan Sanko Holding e, konglomeratek ku malbata Konukoğlu ya desthilatdar ji pîşesaziya tekstîlê tê.
Tirafîk
Gazîentab li ser beşeke rêya Hesinî ya Bexdayê ye ku piştî damezrandina Tirkiyê ji bo derbaskirina beşa xetê ya niha li Sûriyê hatiye zêdekirin.
Bajar ji bo veguheztina xwe ya giştî pergalek trêna sivik saz kiriye. Di sala 2009 de, 17 hesinên berê yên Düwag yên binerd û tramvayê yên cureya Pt hatin kirîn, ku ji Nîsana 2007-an vir ve li Frankfurt am Main nehatibûn bikar anîn. Bi rêyên hesinî sewqî Gazîentabê hatin kirin û nûjen kirin. Di sala 2011 de, xeta tramwayê, ku ji zanîngehê heta stasyona trênê dimeşe û dora 13 kîlometre dirêj e, hate vekirin. Di sala 2014 de ew bi 6,5 hate berfireh kirin km bakur heta Adilye. Firoke bi 28 wesayitên bi kar hanî yên bi tîpa Tramway français standard ji Fransayê hat temam kirin.
Balafirgeha Gazîentabê nêzî 20 e kîlometreyan ji bajêr. Rêhewayên wekî Turkish Airlines û Pegasus Airlines bi piranî ber bi deverên navxweyî yên Tirkiyê difirin. Meqsedên li Elmanyayê jî demsalî têne xizmet kirin, mînak. B. Balafirgeha Berlîn-Tegel an Balafirgeha Düsseldorfê.
Cil û bergên herêmê
Jinên herêmê şalwarekî ku jê re dibêjin Çintiyan li xwe dikin. Bi ser şalwar de çakêtekî milfireh û yaxevekirî ku jê re dibêjin Fermane li xwe dikin. Entarî yên wan ji sê etegan pêk tê. Li pişta xwe kefiyeke sîm an jî qedîfe girêdidin. Keçên ciwan xavikên sipî, yên zewcandî jî tacek ku bi serde jî kefiyekê girêdidin, didin serê xwe. Jinên gundî çarşefek ku jê re dibêjin meshele didin serê xwe. Kesên çarşefa reş jî li xwe dikin hene.
Zilam şalwar li xwe dikin. Li ser şalwar jî Eba li xwe dikin. Bi ser ebayê de jî çakêtekî ku jê re dibêjin sako li xwe dikin. Li serê xwe jî kefiyên kesk dipêçin. Lapşîn û qondere pêlavên herêmê yên zilaman e.
Ciyên turîstîk, dîrokî û gerê
Bajar ji alî şînahî û Daristanên ve belengaz e. Lê ji alî dîrok ve pir dewlemend e. Kela Entabê, kela Tilbişar û Revanda ji alî gel û gerokên ve tên ser lêdan. Li herêmê mizgeftên kevn jî pir in: Şirvanî, Teke û Tehtanî hinek ji wan in.
NKF'ên Dîlok'ê
Dû NKF hene li Dîlok'ê. Vana;
Balafirgehên Dîlok'ê
Ev balafirgeha başur-rojhilatê bajarê Dîlok'ê ye. Li hinda Tilbişar'ê ye.
Zanîngeh
Li bajarê Dîlok'ê zanîngeheke dewletê û 2 zanîngehên jî weqfa hene.
Superhêz
Kelehêz an jî superhêz zaraveka siyasî ye ko di warê siyaseta navneteweyî da jibo welatekî dihêt bikarînan ko di hindek biyavên mîna şiyanên leşkirî, pîşesazî, aborî û siyasî da xudan bandorên mezin bit û bikarit tesîrê li parek mezin an jî li tevaya cîhanê bikit.
Kelehêz ji aliyê zaravanasî ve ji hêza mezin (bi inglîzî: Great Power) mezintir û sertir e.
Kelehêz heta berî dawîbûna Şerê Cîhanî yê Duyem jibo Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst û Brîtanyaya Mezin dihat bikarînan, lê piştî hingî heta salên 90an ji sedsala 20ê jibo herduyên berahiyê bi tenê li kar bû.
Wanik, Espîr
Wanik gundekî Espîra Erzîromê ye.
Dissen am Teutoburger Wald
Dissen am Teutoburger Wald, bajarekî navçeya (Landkreis) Osnabrückê li herêma Saksonya Jêrîn ya Almanyayê ye.
Philip Warren Anderson
Philip Warren Anderson ( - ) fîzîknasekî amerîkan e ku di sala 1977an de Xelata Nobelê ya Fîzîkê wergirtiye.
Anderson li Indianapolisê ji dayik bûye. Wî li Zanîngeha Harvardê xwendina xwe kiriye. Piştî vê xwendinê li Laboratuara Lêgerînê ya Behriyeyê ya Dewletên Yekbûyî xwendina masterê li bin mamostetiya John Hasbrouck Van Vleck kiriye. Anderson di navbera salên 1949 û 1984an de li Laboratuarên Bell xebitiye. Di vê demê de xebata xwe ya bi navê wî Lokalîzasyona Anderson keşf kiriye. Herwiha tê gotin ku wî mekanîzmaya Higgs jî keşf kiriye. Wî di navbera salên 1967 û 1975an de profesoriya Zanîngeha Cambridge kiriye.
Di sala 1977an de wî bi Nevill Francis Mott û John van Vleck re xelata Nobela Fîzîkê wergirtiye. Di 1982an de li DYA'yê Madalyona Neteweyî ya Zanistê wergirtiye.
Li gorî analîza lêgerîneke ku di 2006an de ji aliyê José Soler ve pêk hatiye, Philip Warren Anderson fîzîknasê herî afirîner ê cîhanê ye.
PoEdit
PoEdit nivîsbariyeke ji bo wergerandinê dosyayên zimên ên .po ên nivîsbariyê, bi taybet nivîsbariya azad biwergerîne. PoEdit bi xwe jî nivîsbariya azad bin lîsansa GPL e.
Eger yek bixwaze dosyayên .po di înternetê de biwergerîne, dikare yek ji portalên Pootle an Rosetta bi kar bîne.
Navenda Hewlêrê (navçe)
Navenda Hêwlerê yek ji navçeyên parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Navenda Hewlêrê ji nahiyên Hewlêrê, Behirke, Enkawa û Şemamik pêk tê.
Qendîlo
Qendîlo gundekî Bismilê ye. Di navbera Mezrê Yukarı Harim û Kaniya Ereban de ye.
Kengever
Kengever, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
1095
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Antweiler
Antweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Fernie
Fernie, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Neuhausen/Spree
Neuhausen/Spree şaredariyeke navçeya (Landkreis) Spree-Neiße li Brandenburg, Almanyayê ye.
Hesen Guneylî
Hesen Guneylî endazyarekî kurd û nivîskarê pirtûka Matematîkê ye a ku ji aliyê Enstîtuya Kurdî ya Amedê ve hatiye çapkirin.
Jiyan
Li gundê Sûsayê ku bi navçeya Farqînê ya Amedê ve girêdayî ye, ji dayik bû. Piştî sala 1992'yan jiyana xwe li navenda Amedê berdewam kir. Li Zanîngeha Dîlokê (Gaziantep Üniversitesi) Beşa Endezyariya Elektrîk û Elektronîkê di sala 2008'an de kuta kir. Pişt re di 2009an de li heman zanîngehê dest bi Lîsansa bilind (Master) kiriye û di 2011an de xelas kiriye. Beşa wî ya Masterê Vedor û Pergal (Circuits ans Systems) bû.
Di dema xwendina zanîngehê de dest bi projeya kurdîkirina materyalên endezyariyê kir û ji bo vê yekê bi navê endezyar.org malperek amade kir. Bi riya vê projeyê hewl da ku di hemû warên endezyariyê de materyalên kurdî derxe holê, yên heyî bide naskirin û li ser yên nû jî nîqaşên zanistî bide destpêkirin. Pirtûka matematîka kurdî jî parçeyekî biçûk ê vê projeyê ye.
Yekem pirtûka matematîkê ya bi navê MATEMATÎK ji aliyê Hesen Guneylî ve hatiye nivîsandin. Herweha pirtûka Fizîkê jî nivîsandiye. Di navbera 2011 û 2014 de Komxebata Zaravên Teknîkî ji aliyê TMMOB û TZP ve hatiye çêkirin. Ev komxebat ji aliyê Hesen Guneylî ve hatiye pêşniyarkirin û birêvebirin. Serokê lijneya ku vê xebatê jî meşandiye dîsa Hesen Guneylî ye. Di encama vê komxebatê de du Fasîkul û Ferhenga Zaravên Teknîkî hatiye çapkirin.
Hemû pirtûkên wî li ser pirtûkxaneya googleyê hatine weşandin. Û di play.google.com de jî hene.
Bella Ciao
Bella Ciao (bi kurdî: Çaw Bella), kilamekî îtalî ye û wexta Şerê Cîhanî yê Duyemîn de ji aliyê partîzanê îtalî hatiye gotin. "Bella Ciao" îtalî de tê wateya "Xatirê te rindê".
Kilama Çaw Bella, li Îtalî di dewra Benito Mussolini de ji aliyê antî-faşîst, şoreşger û sosyalîstan hatiye gotin. Gotinên kilamê aîdê kî ne, nayê zanîn. Muzîka kilamê dişibe yek kilama folklorîk yê îtalî ku bi navê Po Valley tê nasîn.
Kilama Bella Ciao bo gelek zimanan hatiye wergerandin. Ji aliyê Koma Dengê Azadî û Ciwan Haco, Çaw Bella bi kurdî jî hatiye gotin.
Mûrmûs
Mûrmûs, gundekî ku bi ser navçeya Elcewaza Bidlîsê ve ye.
Tajan, Bane
Tajan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Alaşehir
Alaşehir, şaredariyek ye ku li parêzgeha Manisa ya li Herema Egeye ya Tirkiyeye ye, ü di heman deme de şaredariyeke (Şaredariya Bajarê Mezin / Parêzgeha Bajarê Mezin) di sala 20 de hatiye avakirin12. Ji ber reforma rêveberiya herêmî ya sala 2013an, civak ji aliyê qad û nifûsê ve weke navçeyê ye.
Alaşehir li nêzî rêya Îzmîr-Enqera ye, bi qasî 118 kîlometreyan li rojhilatê Îzmîrê li bakurê rojhilatê lingê Tmolosê li geliyê Alaşehir Çayiyê, şaxek çepê ya başûr-rojhilatê Gediz, Hermosê kevnar e. Alaşehir hîn jî qismî bi dîwarê bajarê kevin hatiye dorpêçkirin û li ser xeta trenê ya Îzmîr-Afyonkarahîsarê îstasyona trênê heye.
Bajar tenê di sala 1390an de, weke bajarê dawî yê Bîzansiyan li Asyaya Biçûk (li derveyî Împaratoriya Trebzond) ket destê Tirkan, piştî heşt salan ji şerkirina li dijî serweriya wan.
Bendava Afşarê 13 kîlometreyan li başûrê rojhilatê bajêr li kêleka başûrê deşta çem e.
Dennweiler-Frohnbach
Dennweiler-Frohnbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Giravên Salomon
Giravên Salomon (bi îngilîzî Solomon Islands), welatekî ji koma gravan pêk tê. 2 gravên mezin û 990 gravên biçûk in. Giravên Salomon li başûr-rojavayê Okyanûsa Pasîfîk, li rojhilatê Papûa Gîneya Nû ne. Giravên Salomon, perçeyek ji Commonwealth brîtanîk in.
Alacûce
Alacûce, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.