cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Germkirin, Hewakirin û Basarkirin
Bend
Pompeya germkirinê di salên 1950an de, li Japonya û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê populerbûna xwe bi dest xist. Pompeyên germahiyê dikarin germahiyê ji çavkaniyên cihêreng, wekî hewaya hawîrdorê, hewaya derçûyê ji avahiyekê an ji erdê derxînin. Pompeyên germahiyê ji derveyî avahiyê hewaya hundur vediguhezînin. Di destpêkê de, pergalên pompeya germahiyê ya GHBê tenê di avûhewayên nerm de dihatin bikar anîn, lê digel çêtirkirinên di xebata germahiya nizm û kêmkirina baran de ji ber xaniyên bikêrtir, ew populerbûna di avhewayên sartir zêde dibin û ew dikarin bi sarkirina hundurê jî berevajî tevbigerin.
Hewa
Pergalên hewaya germ hewaya germkirî bi navgîniya pergalên danûstendinên kanalîzasyonê belav dikin û hewayê bi kanalên metal an fiberglass vedigerînin. Gelek pergal heman kanalan di hewaya ji aliyê kelek vaporatorê ve sar dike, ku ji bo hewayê belav bikin. Pêkanîna hewayê bi gelemperî di nav parzûnên hewayê de tê fîltrekirin da ku toz û pariyên polen jê bibin.
Xeter
Bikaranîna sobeyan, germkirina cîh û boyleran wekî rêbazek germkirina hundurîn dikare bibe sedema şewitandina bêkêmasî û belavkirina karbonmonoksît, oksîtên nîtrojenê, formaldehîd, pêkhateyên organîkên dilşewat û hilberên din ên şewitandinê. Şewitandina netemam dema ku oksîjen têr neke çêdibe; têketina sotemenî ne di nav gemarên cihêreng de hene û derketin jî hilberên zerardar in, ku ya herî xeternak jî karbonmonoksît e, ku gazek bê tam û bêhn e, û bandorên neyînî yên cidî yên tenduristiyê dike.
Çerxa Sarkirinê
Di çerxa sarincê de çar hêmanên bingehîn ji bo sarkirinê bikar tîne, ku ev pêpest, xestkirin, cîhaza pîvandinê û helmîner in.
Enerjiya germkirinê
Di paşerojê de, germkirina avê ji bo germkirina avahiyan bikêrtir bû û li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê standard bû. Îro, pergalên hewayên bi zorê dikarin ji bo klîma duqat bikin û bêhtir populer bin.
Kêmasiyekî lêçûna sazkirinê dikare ji pergalên kevneşopî yên GHBê hinekî zêdetir be.
Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê
Standardên herî naskirî yên ji bo sêwirana GHBê li ser bingeha daneyên ASHRAE ne. Çar cildên Destûrên ASHRAE yên herî populer Bingehîn, Refkirin, Serlêdanên GHBê, Pergal û Amûrên GHBê ne. Guhertoyên heyî yên çar pirtûkên destan li jêr têne xuyakirin:
Awistralya
Komeleya Peyivdarên Klîma û Mekanîkî ya Awistralya (AMCA), Enstîtuya Awistralya ya Sarinkirin, Klîma û Germkirinê (AIRAH), Komeleya Mekanîkî ya Sarinkirina Awistralya û CIBSE berpirsiyar in.
Freudental
Freudental şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigsburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Arzêl
Arzêl, herzêl yan jî çardax holika gilover a xemilandî ya li nav bexçeyan ku havînan tê de rûdinin.
Arzêl li ser banan jî tê çêkirin, ji bo li ser razanê. Di demên berê de ji geyê dihata çêkirin û cih li ser dihata danîn li ser dihata razandin. Lê di demên piştre text ji hatine bi kar anîn. Arzêl ku hata çêkirin, li çar keviyên wê ji darak tê çandin û ta li serê wan bi hev ve tê gitêdan û perde tê avêtin li ser. Arzêl bi sê awayan dibûn. Awayê ku kesek li ser dirazaha. Awayê ku mazin dihata çêkirin û li ser civat li hevdû di bin tava heyvê de li hev digaha hevdû û awayê ku ji bo malbatê bû.
Aqûban
Aqûban, ango Aqûba, gundekî ser navçeya Êlihe Êlihe ye. 5 km nêzî Êlihe ye. Debara gund li ser xwedîkirina heywanan û çandinî ye. 24.04.2013 hata beri ve roje ser navçeya Bismile bu. Li gor xostina gundiye derbasi Êlih'e bu.
Main-Taunus-Kreis
Main-Taunus-Kreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
Engoştcan
Engoştcan, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sysenvatnet
Sysenvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Gol li bakurê Geliyê Sysendalen cih digire û bi qasî 8 kîlomêtre dikeve aliyê rojhilata Şîpa Vøringfossenê. Bendava Sysen, bi hêsanî ji Rêya Neteweyî ya Norwecî 7 tê dîtin.
Lasbordes, Aude
Lasbordes, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Puiseux-en-Retz
Puiseux-en-Retz, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Xelîftan
Xelîftan gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 223 kes (44 malbat) bûn.
Korta şîn a mezin
Korta şîn a mezin (bi navê xwe yê îngilîzî: Great blue hole) kortaleke gilawer a li ber sahîla dewleta Belîze (li Emerîkaya navîn) e.
Ew li nêzî navenda Lighthouse Reef a karîbîk e û ji bajarê Belize City 70 km dûr e. Ji ezmên ve bi taybetî rûbariya xwe ya tarî tê dîtin, ji ber ku evya ji der û dora xwe kûrtir e: Rengê der û dora xwe pîroze ye, lewra kortal weke qulikeke reş e di nava şînahiya avê de.
Milhemze
Milhemze (1917: Mollahamza, ; ), taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Eberfing
Eberfing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Encolîn
Encolîn, gundekî Bismila Diyarbekirê ye. Li kêleka çemê Dîcleyê ye.
Taxt
Taxt an ji text, bi herdû awayan ji tê gotin. ji bo li razanê li bana tê vadan. Berê arzêl hebûn.Lê piştre taxtan cihê wan girt. Çar kevîne. ji ardê weke metroyekê bilindin û weke ku li arzêlan dihata kirin, dore wan ji, ku li her çar keviyan dar hata çikandin, êdî ta pêve tê kirin û perde li dorê tê girêdan. Li ser di şevê de li ser bana dihata razandin. Li ser mirov dihatrina cem hevdû û li hevdû dirûniştin û bi hev re civat ji li dar dixistin.
Æthelfrith
Æthelfrith (m. 616), ji sala 593yan heta mirina xwe şahê Keyaniya Berniciayê bû. Derdora 604an de bû şahê ewil a Bernîkî ku hukmraniya erdê cîran Deîrayê jî dikir, ev yek jê re cihekî muhim da di pêşveçûna keyaniya li peyî yê bi navê Northumbria. Ew xisûsen bi serkeftina xwe ya li hember Brîtonan û serkeftina wî ya li hember Gaelsa Dál Riatayê hate nasîn. Herçiqas ew di şerekî de ji aliyê xanedanke reqîb ve hatibe mexlûbkirin û kuştin jî, dawiya dawiyê di salên 630an de xanedana wî hukmraniyê cardin bi dest xist.
Gemmrigheim
Gemmrigheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigsburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Mela Muhemmedê Hekarî
Mela Muhemmedê Hekkarî di sala 1955an da li gundê Pîrosa/Pîrozayê, ku wî wextî girêdayî Hekariyê bû li danê havînê yê hatiye dinyayê. Ew, di maleka feqîr da yê jiyayî, deykubabêt wî gelek hej ehlê ‘îlmî û alima dikir, hêj ewî biçûk wî gelek diviya ku ew bixûnît, belê nexasma deyka wî hêj pitir hesdikir ku ew bixûnît; çunku deyka wî jinkeka gelek teqwa û dîndar bû.
Led Zeppelin III
Led Zeppelin III, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1970'an da albûm derket.
Mela Muhemmedê Hekarî
Ev hersê berhemêt wî yêt hatîne çapkirin
Berhemêt wî yêt hazir bo çapê jî ev e ne:
Şîwere
Şîwere, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sussargues
Sussargues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Rheinau, Swîsre
Rheinau, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zurich a herêma Andelfingenê ye.
Sussargues
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Rheinau, Swîsre
Gelhe
Li gorî daneyên salan 2018ab hejmara gelheya bajêr 1.333 kes e.
Elûdînan
Elûdînan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Bismilê ye.
Tîntore
Tîntore çûkekî biçûk yî ser bi kumik e. Hêlinê xwe li erdê di ber keviran de çêdike. Navê di kurdî da torxe an pezkuj an jî çûkê zad tê zanîn.
Taugevatn
Taugevatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye.
Panîrok
Panîrok, tiştekî ku tê xwerina. Di awayê şambalotê de ya. Li çolê di ardê çêdibe. Ku tê şikandin, hundurê wê ji weke hundurê şambalotê ye. Şivanan hertimî didana hevdû û bi xwe re dianîna malê û didana zarokan. Têje wan ne dûrî ya şambalotê ya.
Kewkurd
Kewkurd an jî kirkût (ji peyvê ;, ) elementek û nemetalek e. Ew bi alafekî şîn dişewte. Bi vê rêkê Kewkurddîoksîd çêdibe, bêhnê xwe zêde makin e.
Hebûn
Kewkurd di rûyê erdê da 0,048 % heye. Kewkurd di Sîcîlya, Polonya, Îraq, Îran, Louisiana, Texas û Meksîk de tê derxistin.
Kewkurd di kevirên sulfîdan da zêde tê dîtin, wek di Hesin(II)-dîsulfîd, Sifirhesinsulfîd, Sirb(II)-sulfîd û Sînksulfîd da.
Led Zeppelin IV
Led Zeppelin IV, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1971'an da albûm derket.
Averd
Averd, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Puisieux-et-Clanlieu
Puisieux-et-Clanlieu, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Hemmingen, Baden-Württemberg
Hemmingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigsburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kriftel
Kriftel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Taunus-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Hindî, Baybûrd
Hindî, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Lasserre-de-Prouille
Lasserre-de-Prouille, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Aiserey
Aiserey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Houses of the Holy
Houses of the Holy, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1973'an da albûm derket.
Xencer Qişlaqî
Xencer Qişlaqî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Eglfing
Eglfing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xencer Qişlaqî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 150 kes (45 malbat) bûn.
Çîr
Çîr an kewê çîr (Perdix perdix) cureyekî kewan e. Kewê çîr pir caran nafire li erdê digere. Teyrekî lezgîn e ku çêlikên xwe yên li dorê ne mak xwe li naxweşi dine. Ku meriv dide şopê çêlik xwe vedişêrin.
Rheineck
Rheineck, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona St. Gallen a herêma Rheintalê ye.
Afan
Afan, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Afan 160 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 25 e.
Kirchheim an der Weinstraße
Kirchheim an der Weinstraße şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Endîbîl
Endîbîl, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hessigheim
Hessigheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigsburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Elîbûciyan
Mezrayekê wê bi navê Îdrîsa he ye.
Herikandina guhertine
Ev nîşaneke Elektrîka dunamikê. Ev dibeje go heka di navbera deme de pele elektrîkê an jidahiya elektrike parçayke întegral e herikandina elektrîke bi tevahiya. Ev nîşan ji hela James Clerk Maxwell hate lihevkirin u pistra kanuna Amperè bi vî qatî hate zedekirin.
Formila Herikandina guhertine
berfirahi:
Physical Graffiti
Physical Graffiti, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1975'an da albûm derket.
Taussac-la-Billière
Taussac-la-Billière, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Seth Gilliam
Seth Gilliam (z. 5'ê sermawezê, 1968) lîstikvanekê Amerîkî ye. Ew herî zêde di The Walking Dead tê nas kirin.
Jiyana zû
Gilliam di 1990 de ji Zanîngeha Dewletê ya New York di bûye.
Lastours
Lastours, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Quierzy
Quierzy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Elîşane
Elîşane,  'Elîşane , gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Liederbach am Taunus
Liederbach am Taunus şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Taunus-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Aisey-sur-Seine
Aisey-sur-Seine, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Şêx Ebdulselamê Barzanî
Şêx Ebdulselam, ji malbata şêxên Barzan e. Di kîjan berwarê de ji diya xwe bûye nediyar e. Şêx Ebdulselam, di serhildana yekem ya Barzaniyan  ku di sala 1908'ê de pêk hat, serokatî kir. Şêx gelek caran zora hêzê Osmaniyan bir. Dewletê, încax, bi arîkariya brîtanî, tevgera şêx rawestandin û ew hêsîr girtin. .
Kurê mezin ê Şêx Muhemmed e. Li Barzanê hatiye dinyayê. Ji ber ku bavê wî ji aliyê dewleta Osmanî ve hatiye sirgûnkirinê Bidlîsê piraniya zaroktiya xwe li Bidlîsê derbas kiriye. Dûre tevê malbata xwe vegeriyaye Barzanê. Piştî wefata bavê xwe serokatiya eşîra Barzan kiriye. Eşîra Barzan di bin serokatiya wî de pêşketineke daye nîşan. Hemî aliyên eşîrê bi hev re girê daye û wan kiriye yek.
Dema serokatiya xwe ya kin de bi gelek eşîrên Kurdan re têkiliyên xurt daniye. Li rêya xelaskirina welatê Kurdan û axa wan ji bin zilmê û dagirkeriyê derxîne geriyaye.
Bi rêxistinên wekî Cemiyeta Kurd Tealî û Terakî, Hêvî û Cemiyeta Serkeftina Kurdistanê têkiliyan daniye. Li gel Şêx Mehmûdê Berzencî, Şêx Ebdilqadirê Nehrî, Îsmaîl Axa Şikak li ser mesela Kurdan hevdîtin pêk aniye.
Di bihara sala 1907'an de tevî serokên eşîrên Kurdan telgirafeke ku daxwazên Kurdan tê de hatiye nivîsandin ji desthilatdariya Bab-î Alî Osmanî re şandine. Di vê telgirafê de daxwazên wekî:
Şêx Ebdulselam, li Mûsilê ji alî dewleta Osmanî ve di sala 1915ê de, hate dardekirin. Hêjayî gotinê ye ku wî wextî parêzgarê Mûsilê Suleyman Nazif bû, bixwe jî kurd bû. Lê demildest darvekirina Şêx Ebdulselam bicih anî.
Czesław Miłosz
Czesław Miłosz (jdb. 30ê hezîranê 1911 li Šetainiai Lîtwiya; m. 14ê tebaxê 2004 in Krakowie), Polonya) yek ji helbestvanên polonî bû. Sala 1980î de bû xwedî Xelata Nobelê ya wêjeyê.
Jînenîgarî
Ji malbateke naskirî bûye û zaroktiya xwe li YKSSê ya berê derbaskiriye. Perwerdeya wêje û dadnasiyê dibîne. Tevlî Şerê Cîhanî yê Duyem dibe û piştî têkçûna dagirkeriya sazûmaniya Nazî, wekî dîplomat dixebite. Di sala 1950î de nakokî di navberawî û rêvebiriya Polonya de derdikevin û ew direve Fransayê, serî li mafê penaberiyê dide. Sala 1960î li Zanîngeha Kalîforniyayê dersê dide û sala 1970î de hemwelatiya DYAyê werdigire. Ew herçendî li derveyî Polonyayê hatibû jiyanê û temenê wî pirranî li derve diborî jî, nivîsarên xwe bi polonî dinivîsand.
Presence
Presence, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Li 'yê di 1976'an da albûm derket.
Muşan
Muşan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Xoşalan
Xoşalan gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 135 kes (35 malbat) bûn.
Habach
Habach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Rheinfelden, Aargau
Rheinfelden, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Aargau ya herêma Rheinfeldenê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Modlîsor, Baybûrd
Modlîsor, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Amêd, Xelîfan
Amêd, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Amêd 326 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 52 e.
Aloze
Aloze (bi înglîzî: epididymis) giloka borrikeyek dirêj û li hev pêçayî ye, taybet e bo endamê zaûzê yê nêran.
Di cemserê jor ê gun de hemû spermeborrikên gun digihîjên hev û torekî ji 15-20 cogikên badayî pêk tînin. Ji wan cogikan re tê gotin cogikên derketî (bi latînî: ductuli efferentes). Li beşa serî ya alozeyê de hemû cogikên derketî bi lûleyek firehtir ve yek dibin, ev lûle wekî coga alozeyê an jî borrika alozeyê tê navkirin. Aloze ji giloka borrîkê pêk tê. Aloze li ser aliyê rûyê pişt ê gunan de cih digire.
Di zimanê grekî de ji bo alozeyê, peyva “epididumis” tê bikaranîn. Epididumis ji peyven epi + didumoi pek tê. Wateya epî ‘li ser’, wateya didumis jî ‘cot an jî gun’e ango aloze pekhateyek li ser gun e. Her alozeyek ji sê beşan pek tê; ser, ten û kilik.
Ser, beşa herî jor û ya herî gir a alozeyê ye, li aliyê jorê gun de cih digire. Ten li aliyê pişta gun ve girêdayî ye û ji jor heta jêrê gun dirêj dibe. Kilik beşa herî biçûk a alozeyê ye, li hêla jêrê gun de cih digire û bi gun ve girêdayî nin e. Di beşa dawî ya kilikê de, aloze ji gun cihê dibe û êdî wekî lûleya guhêzer tê navkirin. Perisîn û gehîştina sperman di serî û tenê alozeyê de rû dide. Sperm di kilik de tên embarkirin.
Spermên negihîştî û nelîvbar ji spermeborrikan derbasî nav alozeyê dibin û li wir diperisîn. Xaneyên derdanî yên li ser dîwarê alozeyê, hin madeyan derdidin bo perisîna sperman. Lûsemasûlkeyên borrîka alozeyê girj dibin, spermên nav alozeyê, ji serî ber bi kilikê tên guhêztin. Borrika alozeyê bi qasî 6 metre dirêj e, loma ji beşa ser heta kilikê guhêztina sperman dibe ko di 1 heta 12 rojan de pêk were. Her ko sperm di borrîka alozeyê de derbas dibin, sperm diperisin û dibin xwediyê şiyana livînê. Spermên gihîştî, heta avêtinê di kilikê de tên embarkirin. Borrîka alozeyê ji beşa ser û beşa ten heta beşa kilikê dirêj dibe. Li dawiya beşa kilikê de borrîka alozeyê firehtir dibe û lûlên (pêç) wê kêm dibe, ev borrîk êdî wekî lûleya guhêzer(bi latînî: vas deferens) tê navkirin. Dema avêtinê (bi înglîzî: ejaculation) ji herdu alozeyan, sperm ber bi lûleya guhêzer ve tên paldan. Heke spermên gihîştî bi avêtinê ji alozeyê neyên derpirandin, sperm dikarin bi qasî çend mehan di alozeyê de bi awayekî çalak bimînin. Dawiya dawî heke spermên gihîştî neyên avêtin, ji aliyê xaneyên li ser borrîka alozeyê ve tên hilweşandin û mijandin.
Şehriyar Cemşîdî
Şehriyar Cemşîdî (jdb. 1971) lêder û bestekarê ribabê yê kurd ê ji Îranê ye. Pêwendiya wî piranî li ser muzîka kurdî û Îranê ye.
Jiyan û perwerdehiyê
Şehriyar di malbateke kurdî de li Kirmanşanê ji dayîk bûye. Ji ber sînorkirinên Şoreşa Îranê ya 1978ê nepêkan bû ku heta 17 saliya xwe muzîkê bixwîne. Berî ku li Zanîngeha Tehranê ya Hunerê bixwîne li bin çavdêriya Mehmûd Merati du sal dersên muzîkê yên taybet xwendine. Di Tehranê de, wî ji mamosteyên cuda, mîna Ehmed Pejman, Houshang Kamkar, Ardeshir Kamkar û Taghi Binesh dersên xwe xwendin û xebatên muzîkê berdewam kir. Her wekî din wî li bin çavdêriya ribabjenê kurd ê navdar Mucteba Mîrzade î jî xebitî.
Dîskografî
Karên wî yên herî navdar ev in:
Xulamtî li DYAyê
Xulamtî li DYAyê an Xulamtî li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji ev serdema xulamtiyê re tê gotin, ya ku di 13 koloniyên de peyda bû. Di sala 1776an de ji ev 13 kolonyan Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê derket holê. Ji neviyên xulamên berê re afroamerîkî an afrîkî-amerîkî tê gotin, her çend afrîkî-amerîkî jî hene ku paşê koçî DYAyê kirine.
Kolonîzasyona Amerîka ji sedsala 16a heya sedsala 19an bi koletiyek girseyî ya kesên afrîkî pêk hat, yên ku wek karkerên erzan li hemû beşên parzemîna ducarî ya kêm niştecîh dihatin xebitandin. Ev ne tenê koloniyên brîtanî, hollendî, swêdî, fransî û spanî yên ku piştre bûn DYA dihewîne, lê bi rêjeyek hîn mezintir bandorê li Brezîl û koloniyên ewropî yên li deryaya Karibê jî dike. Lêbelê, li ser axa Amerîkaya bakur, koletî formên ku ji bo parzemîna ducar yekta bûn bi dest xist.
Bi vî havî di sala 1501an de, padîşahên Spanyayê Ferdinandê Aragonî û Îsabellaya Kastîlî destûr dan rûniştvanên cîhana nû ku mirovên reş ji bo karê bi zorê ji Afrîkayê bînin Amerîka. Piştî ku gihîştin Amerîka, mirovên afrîkayî wekî koleyên koloniyên ewropî hatin firotin û li ser çandiniyê, bi taybetî li koloniyên başûr, hatin xebitandin. Ev pratîk zû li hemî kolonî û giravên ewropî yên li Amerîkaya Başûr, Amerîkaya Navîn û Karîb belav bû.
Ebdurehman Paşayê Babanî
Ebdurehman Paşa, li bajarê Silêmaniyeyê hatiye dinyayê. Kurê mîrê Baban Muhemmed Paşa ye. Piştî bavê xwe mîrîtiyê dike. Di dema wî de, dewleta Osmanî dixwest ku mîrîtiyên kurdan ji hole rake. Pêşêngê Serhildana Ebdurehman Paşaye mamê Ehmed Paşayê Babanîye
Ebdurehman Paşa, îdara xwe ya li Silêmaniyê xurt kir û di sala 1804ê de cara yekemîn tevgera netewî da dest pêkirin. Li hember êrîşên osmaniyan, Silêmanî terk kir. Di sala 1806ê de, hêzên osmaniyan bi bin xist û carek din paytextê mîrîtiyê bajarê Silêmaniyê zeft kir. Osmaniyan, di sala 1808ê de, carek din êrîş birin ser Ebdurehman Paşa. Mîr, piştî xiyaneta Mehmûd Paşayê Kurd, tevî hin hêzên xwe derbasî Îranê bû. Demek şûn de jî li wira çû ser dilovaniya xwe.
Emîr Zekerya
Emîr Zekerya, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ingersheim
Ingersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigsburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Valldalsvatnet
Valldalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye.
Laurabuc
Laurabuc, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Kleinkarlbach
Kleinkarlbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Quincy-Basse
Quincy-Basse, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Tîma Neteweyî ya Futbolê ya Înglistanê
Xola Ingilîsî ya Futbolê, galek ya zirake. De gal Kasen Cîhanê ket bo 2010.
2009 (1ê kanuna 2009an)
Goalci:
Difa:
Niveda:
Hejom:
Benjamin Disraeli
Benjamin Disraeli, Yekem ' ''' KG FRS ( – ) siyasetvan, helbestvan û ceribannivîsekî brîtanî bû.
Teyran
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mizrîn
Mizrîn (1917: Mizrin, ; ), taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Aisy-sous-Thil
Aisy-sous-Thil, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Muhemmedê Şedad
Muhemmedê Şedad an Muhemmedê kurê Şedadê kurê Kurto (Muhammad bin Shaddad) pêşengeke kurd û damezrênerê dewleta kurdan ya Xanedana Şedadiyan û serwerê pêşîn bû. Di salên 951-971 de pêşengtî kir.
Muhemmedê kurê Şedad Ji ber ku navê bavê wî "Şedad" bûye loma navê dewletê danine Şedad. Dewletê li ser navê bavê xwe ava kiriye.
Kirchheim am Neckar
Kirchheim am Neckar şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigsburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ergî
Ergî, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Sulzbach, Hessen
Sulzbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Main-Taunus-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Eshab
Esḧab, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Esḧab 88 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 21 e.
Anne Hathaway
Anne Jacqueline Hathaway, (Brooklyn, New York, DYA) lîstikvaneke amerîkî ye. Hathaway xelatgira xelatên wekî Xelata Oscar, Xelata Emmy ya Primetime, û Xelata Kûreya Zêrîn ye. Di sala 2015an de yek ji lîstikvanên herî payebilind a cîhanê de bû. Fîlmên wê li seranserê cîhanê li ser 6,8 mîlyar dolar berhevkir û di sala 2009an de kete lîsteya 100 kesên navdar a Forbesê.
Jînenîgarî
Anne Jacqueline Hathaway li Brooklyn New York City ji dayik bû. Bavê wê Gerald parêzerê kar e, û diya wê Kate (neviyê McCauley) lîstikvanek berê ye. Bapîrê dayikê yê Hathaway kesayetiya radyoya WIP (AM) Philadelphia Joe McCauley bû. Dayika Hathaway ji nijada îrlendî ye, û bavê wê bi eslê xwe îrlendî, fransî, brîtanî û alman e. Navê wê jina Shakespeare bû. Ew ji sê zarokên malbatê, zaroka duyemîn e. Anne di navbera birayê mezin Michael û birayê piçûk Thomas de çêbûye. Gava ku ew şeş salî bû, malbata wê çû Taxa Kurt Hills a Millburn, Nû Jersey, Hathaway lê wî taxê mezin bûbû.
Di şeş saliya xwe de, dema Hathaway li dayika xwe wekî Fantine li Les Misérables temaşe kir û jibo ku bibe lîstikvan gelek dilxwaz bû lê dêûbavên wê ne li hemberî wê yekê bûn ku destûrê bidin wê ku pîşeyek lîstikvaniyê bimeşîne. Piştî vê, Kate dev ji lîstikvaniyê berda ku Hathaway û birayên wê mezin bike. Hathaway wekî ku "nirxên bi rastî xurt" dihesibîne wekî Roman Katolîk hate mezin kirin û diyar kir ku ew di dema zaroktiya xwe de dixwaze bibe rahibe (jina perwedekar ya olî), lê lîstikvanî ji bo wê her gav pêşengiyek girîng bû.
Hathaway dibistana Brooklyn Heights Montessori û Dibistana Seretayî ya Wyoming li Millburn xwend. Ew jindibistana navîn a Millburn mezûn bû û li wir wê futbol lîst. Anne, beşdarî gelek lîstikan bû, di nav wan de di fîlmê Once Upon a Mattress de bi navê Winnifred rol wergirt. Piştra, ew di lîstikên din ên wekî Jane Eyre û Gigi de, li New Jersey's Paper Mill Playhouse de rol wergirt. Wê di sala 1993an de li Akademiya Hunerên Dramatîkî ya amerîkî xwend û bû yekemîn ciwana di bernameya lîstikvaniya Companyirketa Barrow Group Company de hat qebûl kirin. Wê çend nîvsal berî derbûna Zanîngeha New York ya Dibistana Gallatin ya Xwendina Kesane bibe, li zanîngeha Vassar li Poughkeepsie de beşa zanista siyasî ya îngilîzî xwend. Wê diyar kir ku ger ew ne çalak bûya dê bibûya mamosteyek zimanê îngilîzî an jî psîkolog.
Makezagona Yekîtiya Ewropayê
Makeqanûna Yekîtiya Ewropayê anku Qanûna Bingehîn ya Yekîtiya Ewropayê anku Destûra Yekîtiya Ewropayê qanûnek e di navbera welatên Yekîtiya Ewropayê de lê hê nehatiye pejirandin.
Makeqanûna ne-makeqanûn
"Makeqanûna Yeketiya Ewropayê" bi rastî ne makeqanûn e lê peymanek navneteweyî ye di navbera welatên endamên YEyê. Ew ne makeqanûn e ji ber ku, berevajî ku perlemanên welatan dikarin makeqanûnên wan biguherrînin, dezgehên YEyê nikarin "Makeqanûna YEyê" biguherrînin. Tenê perlemanên welatên endam yan jî gel bi referanduman dikarin wê biguherrînin.
Ger Makeqanûn wek hatî plankirin bêt pejirandin, ev guhartinên jêrîn dê di pergala YEyê de bi cih bên.
Seroka/ê YEyê
Li gor Makeqanûnê dê serokek bo Yeketiya Ewropayê bêt hilbijartin. Hêza wê / wî dê pirr sinorkirî be. Heyama serokatiya wê / wî dê ne ji pênc salan dirêjtir be. Karê wê / wî dê berdevkiya civînên bilind (zîrweyan) be.
Wezîra/ê Derve
Tê xwestin ku kesek ji hemî karûbarên YEyê yên bi hêzên derve re berpirs be. Wezîra/ê derve dê karûbarên niha yên nûnerê siyaseta derve Javier Solana bi cih bîne û di komisyonê de jî berpirsa/ê karûbarên derve be.
Nûkirina komisyonê
Karê komisyonê amadekirina pêşniyar-qanûnan û çavdêrîkirina bicihanîna qanûnan e. Niha her welatek endam maf heye komîserek xwe di komisyonê de hebe. Ji ber berfirebûna YEyê, belkî komisyon bêt bertengkirin û postên komîseran li welatên endam dorê bikin. Nûkirina komisyonê yek ji dijwartirîn arîşeyên Makeqanûnê ye.
Nûkirina perlemanê
Makeqanûn dê zêdetir mafê qanûndanînê li ser mijarên cuda-cuda bide perlemana YEyê.
Nûkirina hêza dengê welatên endam
Makeqanûn dê derfetên zêdetir bide bo biryardana bi dengdanê. Li gelek biwaran êdî mafê vetoyê di destê welatên endam de namîne. Armanc asankirin û lezandina biryardanê ye. Ev yek ji dijwartirîn xalên Makeqanûnê ye.
Dozgera/ê Ewropî
Welatên endamên YEyê dikarin bi biryarek yekdeng Dozgeriya Ewropî damezrînin. Dozgera/ê ewropî dê maf hebe dozan li dijî wan tawanan veke yên ku li herêma YEyê dijî berjewendiyên aborî yên YEyê ne, yan sinorên welatên endam derbas dikin, yan jî bazirganiya tilyakê ne.
Bazirganî
Hêza biryardanê ya dezgehên YEyê li ser mijarên bazirganî dê zêde bibe. Ew dê xwe bigihîne bazirganiya eşyayî, xizmetguzariyê, bazirganiya mafên samanê giyanî û razemeniyên yekser yên derveyî. Anku YE dikare peymanan li ser van mijaran li gel hêzên derve, wek Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, girê bide.
Siyaseta derve û ya ewlehiyê
Siyaseta derve ya hevpar dê bêt xurtkirin. YE dê ji berê zêdetir xwe bo karûbarên kontrolkirina krîzan amade bike. Bi taybetî Hêzên (leşkerî yên) Xebata Lezgîn dê bên afirandin. Welatên di YEyê de dê soz bidin ku hev dijî êrişên derve biparêzin. Herwa welatên endam soza alîkariyê dijî belayên mezin û êrişên teroristî didin hev.
Nirxên YEyê
Nirxên bingeha YEyê rêzgirtina li nirxê mirovî, azadî, desthilatiya gel, wekhevî, serdestiya qanûnê, mafên mirovan û yên endamên kêmeneteweyan in. YE dikare xwe bispêre van nirxan ger welatek endam wan binpê bike. Herwa dema welatek dixwaze bibe endam, dê jê bêt xwestin ku van nirxan bi cih bîne.
Welatvaniya YEyê
Welatvaniya YEyê welatvaniya li welatên endam temam dike. Her welatvana/ê YEyê maf heye li her welatê endam bijî yan bixebite û li kîj welatî be, li wir di hilbijartinên YEyê û yên deverî de deng bide.
Mafname
Mafname beşek ji Makeqanûnê ye û mafên bingehîn yên welatvanên YEyê diyar dike.
Octavio Paz
Ew yek ji navdarên întelîjansiya Latînamerîka bû. Hevalê Pablo Neruda, fîlozof û aştîxwazek bû. Bi giştî cîhan û nakokiyên Latînamerîka dianî zimên û wan bêhempa şîrovedikir. Berhemên wî li tevayî zimanan hatine wergerandin. Wî herwiha bandoreke berbiçav li wêjeya Bakurê Amerîka ya îngîlîzîaxêv jî kiriye.
Roman / Ceribandin
Helbestek ji Paz:
Pîreka Aztekî
Birê ve diçe li perava çem,tazî,bijûndar,nû hatiye şûştin,nû
za ye ji şevê.Cewahirên ku ji havînê hatine berhevkirin vêdikevin di sênga wê de.Di devê çiyayê agir de mezin dibe hêşîn,li kuder be giyayê
reş,giyayê hişk,dinuxmîne mêtiya xwe.Di zikê wê de bazikên xwe vedike
teyrek,du al xwe li hev dipêçin û av,bêhnvedide.
Pir ji dûran tê,ji wî welatê şilorek.
Kêm kesan dîte wê.
Raza wê didim we va : Bi roj kevirek e ew li kêleka rê;
lê bi şev,çemek e,diherike li cem zilam.
Octavîo Paz
Werger: Dûrzan Cîrano
Çend ristên din ji Paz
.....
Lêv,maç,evîn,her tişt ji nû ve dizê;
di wê jibîrkirina bê dawî ya tisî de;
keçikên şevê ne stêrk....
Octavîo PAZ
Ralph Waldo Emerson
Ralph Waldo Emerson ( - ) fîlozof, helbestvan û cerîbanvanekî amerîkî bû.
City of Bradford
City of Bradford navçeyeke hikûmeta herêmî ya West Yorkshire a Înglistanê ye ku statûya xwe ya bajar jî heye. Bi Bradfordê, wargeha xwe ya herî mezin, hatiye binavkirin lê belê bajarok û gundan din jî di nava xwe de dihundirîne. Nifûsa Bradfordê 528.155 e.
Coda
Coda, albûma şeşem a Led Zeppelin e. Albûm di 1982'an de derket.
Qatisî
Qatisî, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Laurac
Laurac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Bawernis
Bawernis, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Xoşakû
Xoşakû gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 796 kes (154 malbat) bûn.
Hohenfurch
Hohenfurch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Emend
Emend, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Erdheja Xarpêtê 2020
Erdheja Xarpêtê, erdhejekî ye ku di 24ê çileya sala 2020an de bi saeta Bakurê Kurdistanê saet di 20:50an de li Bakurê Kurdistanê pêk hatiye. Erdhej li parêzgehên Meletî, Xarpêt pêk hatiye. Navenda erdhejê li navçeya Xûx a bi ser parêzgeha Xarpêtê bû û li Bakurê Kurdistanê li qadek berfireh hate hîskirin. Erdhejê bi qasî 22 çirkeyan dewam kir û li gorî Resetxaneya Qendîllî yê mezinahiya erdhejê 6,5 û li gorî USGSê  6,7  hatiye pîvan.
Ji ber erdhejê hinek hatin xwarê, 1.466 kes birîndar bûn û li Xarpêtê 37 kes li Meletî yê jî 4 kes, bi temamî 41 kes jiyana xwe jidest dane.
Erdhej
Erdhej li ser xeta Şikesteka rojhilatê Anatolyayê, li ser sînorê di navbera lewheyên Anatolya û Ewrasyayê de pêk hatiye.
Hêza erdhejê ji hêla Rasatxaneya Kandîllî û Enstîtuya Lêkolînê ya Erdhejê ve 6,5, ji hêla USGSê ve 6,7 pîle ji hêla AFADê ve 6,8 , ji hêla pargîdaniya lêkolîna erdhejê ya Ewropayê EMSC ve 6,8 hate ragihandin.
Erdhej li Bakurê Kurdistanê li bajarên wekî Xarpêt, Meletî, Semsûr, Amed, Xetay, Dîlok, Gurgum, Sêrt, Şirnex, Sêwas, Riha û Dêrsimê pêk hatiye. Heman erdhej li welatên wekê Îsraîl Sûriyê, Iraq, Îran û li Libnanê hatiye hîs kirin.
Laumersheim
Laumersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Vangsvatnet
Vangsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Gol li qeraxê başûrê rojavayê navenda şaredariyê ya Vossevangenê cih digire. Çemê Vosso hem di nav gola Vangsvatnet û hem jî di gola Evangervatnetê re derbas dibe.
Quincy-sous-le-Mont
Quincy-sous-le-Mont, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Dewrêşî
Dewrêşî yan Dewrêşiyê (1928: Dîrîş, Dîrêş, Dêrêş ; 1946: Dervişi, bi Tirkî navê Hasanpınar hatiye lêkirin) gundekî girêdayî navçeya Amedê Bismilê ye. Li ser rêya Êlihê, li hemberî Seletê ye. Li derûdora wê Qonit, Tirbespiyê û Perîşanê hene.
Debara gund bi çandinî û xwedîkirina heywanan e.
Mil (çem)
Mil ew çemekî tala çemekî din dibe ye. Ku çemek tala çemekî din bibe, çemê pêşîn mila çemê duyem e.
Wekok, Mizur an Mirad milên Firat in.
Löchgau
Löchgau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigsburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Aşûra
Aşûra yan jî eşûra di salnameya koçî de dehê meha muheremê ye. Aşûra di zimanê îbranî de wek ʿāsōr (assor) tê binav kirin û wateya wê dehemîn e.
Ji şeva ku 9'ê meha muheremê bi 10'ê mehê ve girê dide re, roja Aşûrayê yan roja Eşûrayê tê gotin. Meha muheremê li gora Quranê, meheke bi qîmet e. Roja Aşûrayê jî, rojek vê mehê ya herî bi qîmet e. Lê di baweriya mislimanên Şîede rojeke şînê ye û bîranînan şehadetê Huseyn bin Elî ye.
Li gora baweriyê, Xwedê gelek dia di vê şev û rojê de qebûl dike. Dîsa li gora baweriyê, di vê rojê de Aşûra nayê çêkirin. Di vê rojê de, çêkirina şêranî ziyafet dayîn, sedeqe dain sinet in. Di van rojan de girtina rojî yê jî pir sewab tê hesibandin. Rojî, ne tenê di Roja Aşûrayê de, lê belê an tevî rojek berî wê, an jî tevî roja pişt wê, tê girtin. Di hedîsan de, behsa sewaba Roja Aşûrayê tê kirin.
Saul Bellow
Saul Bellow (jdb. bi navê Solomon Bellows li Lachine, Québec, Kanada; m.  li Brookline,Massachusetts, DYA) yek ji nivîskarên DYAyê ye û sala 1976î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.
Xazan
Xazan gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Sivekan
Sivekan(lû) navê eşîreke Kurdan e. Êv eşîr li xoresanê dijî. Gorî Îzadî bi esle xwe ji sweregê ne û kirmanckî diaxivin.
Xazan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 480 kes (75 malbat) bûn.
Timothée Chalamet
Timothée Hal Chalamet ( jdb. 27ê berfanbara, 1995), lîstikvanekî amerîkan e. Ew di sala 2012 de pêşiya bi diyarbûna xwe ya Rêzefîlmên Dramayê ya Homelandê bi kurtefîlmên xwe re dest bi kariyera xwe kiribû.
Bêkes Reşîd
Bêkes Reşîd (navê wî bi ) nivîskarekî kurd e, di 25 meha çiriya paşîn ji sala 1979an, li bajarê Qamişloyê yê Rojavaya Kurdistanê ji dayik bûye. Bi zimanê kurdî û erebî helbest, pexşan û gotarê dinivîsîne.
Di dema xwendina zanîngehê de bi çend xwendekaran re Kovara Ar ya ku yek hejmar jê derket - ku yekemîn kovara serbixwe bû di Rojavayê Kurdistanê de, bi destên xwendekaran hatibû damezirandin û weşiyabû.
Alise-Sainte-Reine
Alise-Sainte-Reine, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Richterswil
Richterswil, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zürich a herêma Horgenê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Lauraguel
Lauraguel, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Tourbes
Tourbes, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Möglingen
Möglingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigsburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Vergilius
Publius Vergilius Maro (15.10.70 bZ – 19 pz), helbestvanek romî bû ku sê pirtûkên wî yên navdar ji me re mane: Eklog, Gurcîk û Êned ya ku destana neteweyî ya Împaratoriya Romê bû. Vergilius bandoraka mezin li ser yên ji pê xwe re hatibûn ber dabû. Ew di pirtûka Dante Alghieriya navdara bi navê Komediya Xwedayî de wek karaktera herî girÎng xuya dibe. Ew di dojeh û di erafê de ji Dante re rêberiyê dike.
Çeqelî
Çeqelî, gundekî girêdayî navçeya Amedê Bismilê ye.
Bagirdanî xwarê
Bagirdanî xwarê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Emestcan
Emestcan, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bilindbasan
Bilindbasan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Hofheim
Hofheim tê çend maneyan:
Raillimont
Raillimont, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Tatikan
Tatikan eşîreke kurdan a li Xoresanê ye. Tatikan girêdayî êla Şadlû ne.
Bradford
Bradford, bajarekî kontnîşîniya West Yorkshire a Înglistanê ye.
Hohenpeißenberg
Hohenpeißenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qerenaz
Qerenaz, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Biharlî, Bismil
Biharlî (, bi tikî: Baharlı), gundekî ku bi navçeya Bismila Amedê ve girêdayî ye.
Mertesheim
Mertesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Laure-Minervois
Laure-Minervois, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Qiliçan
Qiliçan eşîreke li Xoresan û Meraşê ye. Hin Qiliçanî li Bazarcixê tenê romikî diaxivin.
Veivatnet
Veivatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Gol bi qasî 15 kîlomêtre li aliyê başûrê rojhilata gundê Lofthus û bi qasî 30 kîlomêtre li aliyê bakurê rojhilata bajarê Oddayê cih digire.
Az (eşîr)
Az navê eşîreke kurdan e. Kesên wê eşîrê li Kurdistanê, bi taybetî li Palo û Çewlîgê dimilkî diaxivin. Belê li Xoresan bi êla Amerlû (Ameran) ve girêdayî ne û kurmancîaxêv in.
Ramicourt
Ramicourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Biweyhî
Biweyhî, Dewleta Biweyhiyan di pirtûkan de bi erebî : الدولة البويهية al-Dawla al-Buwayhīya hatiyê binavkirin, dewleteke şiî ya deylemiyan bû, di 932an de li Îran û Îraqa îroyîn de hatiye avakirin. Her çiqas pêşiyê bi pirranî li bakûrê Îranê bûbin jî paşê heta başûrê Îranê çûne.
Paytexta vê dewletê Şîraz bû. Dînê dewletê îslam û ziman jî bi piranî farisî û erebî bûye.
Temenê Dewletê 130 sal bû û di sala 1062 ji hevda ketiye.
Dîroka biweyhiyan
Gava ku sê Mîrîtiyên Buwayhid-ê yên yekbûyî bûn yek, dewlet xurttir bû. Gava Adudüddevle, yê ku dewlet yek kir, mir, di 983an de dîsa tevlihevî çêbû. Wî di sala 1029 de Mehmûdê Gaznî] yek ji Büveyhoğulları, ku bû du şax, veqetand. Di dema Adud al-Daula de, gelek mizgeft û nexweşxane li welêt hatin avakirin. Vana di encama [[Mongolî de hatin rûxandin. Fermandarên Tirk ên Buveyhiogullari li Bexdayê carinan li dijî Buveyhogullari serî hildan.
Tehere Diyalektîk
Tehere dîyelektik, tehereke ku li ser pir tê nîqaşkirina. Teher bixwe, riye xwe gahandina ermancê ya. Îro, di roje me de tehere ku herî pir tê bi kar anîna. Di zanistê de ya ku herî zêde tê bikar anîna. Li gor tehere diyelektik, hertişt bi hev re ya. Ku mirov li jiyanê meyîzenê, mirov wê bibîne, ti tiştek ne bê sedeme. Her weha têne ser ziman. Bavê teherê diyelektîk, di aslê xwe de Hegel e. Berî wî ji hinek filozofan anîbû ser ziman. Lê belê wî bi pergal anî ser ziman. Bi vê yekê re ta iro ji, zanist û her felsefe ku derkete hole, ji ve teherê wî sud girt. Tehere dîyelektik, li jiyanê di hizirê û dibêje ku hertişt bi hev re û bi hev ve ya. Hizre dîyelektik, biqasî ku li gor ku tê ser ziman, ji Epîkuros û ji wî ta deme filozofê italî Goldano Bruno û ji wî ji ta Hegel di rêzekê de di pêşketinê de ya. Yên ku li gor vê teherê hizirîne û hizre anîna ser ziman, hê hin filozofên din ji hene. Li gor Goldano Bruno, ku baran newê wê şênî şîn nebe û ku şênî şîn nebû, wê çêlek nexwûn û ku wan ji nexwar wê şîr nedina me.Her weha ev hizir wî dianî ser ziman. Hegel, li ser diyelektîkê pir bi aqadamedîkî xabitî û afirand. Li gor wî ji teher, pir girînge ku mirov herê û bigihê ermanca xwe. Hegel, vê hizre xwe, hê kurtir dike û têne ser ziman, ku mirov di jiyanê zincîreke hebûnê ji ya. Hegel, vê teherê xwe li mirov diêne. Ew her ku navê wê ne bêje ji, dibêje ku di mirov de di hebûne mirov de rastya mirov weke mîrete ji bav ta kur hebûne xwe berdewam dike. Bi vê yekê re, çend ku hegel nav nadabe ji, bahsa genetikê dike. Hegel aliyekî dî ji, nêzîkatiyaka metafizikî dike. Bi vê yekê re, ev nêzîkatiya wî ya metafikî ta roje me tê nîqaşkirin. Bi vê yekê re li ser hiş û aqil di sekinê Li ser hizirkirina disekinê. Çawa mirov hizir dike? Mirov çawa digihê emcana di serê xwe de? Hîs çend kifşkarin? Bi vê yekê re di hizirê.
Komelgeha Rizgarî
Rizgarî, berê Simûd (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Rizgari), komelgeheke Derbendîxanê (Silêmanî, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1987an de hatiye avakirin.
Di sala 1987an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 19.946 kesan.
Biweyhî
Dîroka biweyhiyan
Ji ber vê sedemê, şaxê din ê Buveyhioğulları dest bi lawazbûnê kir. Xelîfeyê Ebasî Kaim Abassi, ku dixwest ji bin zordariya Buveyhiogullari xelas bibe, ji Siltanê Mezin ê Selçûqî Tuğrul Bey alîkarî xwest. Tuğrul Bey di dema gera xwe ya Bexda di 1055-an de şerê Buveyhiogullari kir û têkçûnek giran li wan kir. Tuğrul Bey, ku hîkûmdarê Büveyhioğulları dîl girt, dawî li vê dewletê anî. Di dema Büveyihoğulları de gelek xebatên mîmarî jî hatine çêkirin. Büveyhioğulları xanedaniyek e ku li beşek diyarkirî ya erdên Îran, Iraq, Azerbaycan û Tirkiye serdest bû.
Serwerên Mezin
Mîrên Buyîd dewletê bi taybetî ji Fars (parêzgeh), Jibal û Iraq dewlet bi rê ve dibin. Ji ber ku welat bû sê parçe, ji hêla sê rêveberên cuda ve hate birêve birin.
Farisî şax Ew di nav Selçûqî de bû.
Rey lever Ew beşdarî Xeznewîyan bû.
Serwerên Biçûk
Mîrên Buwayh hin herêmên piçûk hukum dikirin.
Besra Buyids
Buyîdên Hemedanê
Kerman Buyids
Farisî beşdarî Buyidan bû.
Brighton and Hove
Brighton and Hove, bajarekî East Sussex, Înglistan e.
Biweyhî
Serwerên Biçûk
Buwehî Xûzistan
Xanedan
Biweyhiyan dewletek e ku ji hêla gelê Deylem yan si Kurd ve hatî damezrandin. Navê Buwayhi, V. Behrâm ji Buye (Buveyh) bin Fennâ Hüsrev daketiye.
Mele Nûrûllahê Godişkî
Mele Nûrûlahê Godişkî (1918-2003) nivîskar û fiqihzanê îslamê ê kurd e.
Biweyhî
Xanedan
Desthilatdariya Biweyhiyan, dewletek Şiîtî, ji 932 heya 1055 dom kir. Abu Suca Buwayh, ku navê xwe da vê xanedanê, serokê eşîrekî şervan e. Kurên wî Alî li Farisî -yê Prensîbiya Buwayh, li Rey (şaristan) ê de Hasan û Kirman -ê de Ehmed damezirandin. Buveyhogullari di wextê xwe de çû rojava û Bexda xist bin serweriya xwe. Paşê Büveyhoğulları Xelîfe xist bin emrê xwe. Serekê Xelîfe Buveyoğulları ji hêla walî (Emirül Ümera) ve hate wezîfedarkirin. Paşê, Buveyhogullari şaxek danî ber çavên Xelîfe û li şûna wî xelîfeyek din danî. Niha Xanedana Ebasiyan bûne dîkên Biweyhiyan.
Mele Nûrûllahê Godişkî
Mele Nûrûllahê Godişkî ji Sêrtê ye. Hîna sê salî bûye bavê wî wefat dike. Li cem apê xwe mezin dibe. Dibe heft salî dişînin xwendinê medreseyê. Di medreseyê de dixwine. Nûrûlah Godişkî gellekî berhem nivîsiye. Ji berhemên wî çend pirtûk evin.
Xerîbkendî
Xerîbkendî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 149 kes (45 malbat) bûn.
Dawid
[[Wêne:Peter Paul Rubens David Slaying Goliath.jpg|thumb|Dawid Golyatê dêw dikuje li gorî
Peter Paul Rubens]]
Elmas, Şeboster
Elmas, gundekî ser bi navenda bajarê Şeboster li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Allerey
Allerey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kosî
Kosî navê famîleyeke kêzan e.
Navê hinek cureyên wan bi Kurdî:
Vigdarvatnet
Vigdarvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye.
Pereperê Jêr
Pereperê Jêr (1917: Parapara aş., ; ), taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Baş, Bismil
Baş, gundekî ku bi navçeya Bismila Amedê ve girêdayî ye.
Murr, Baden-Württemberg
Murr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigsburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bagirdanî serê
Bagirdanî serê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Bagirdanî serê 117 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 23 e.
Hevadan
Hevadan navê eşîreke Kurdên Êzdîye li Xoresaneye. Êşîra Hevadan di Şerefname de ji eşîren li mintiqa Sêrtê tên jimartin.
Biyan
Biyan, gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
Voltaire
Voltaire (François Marie Arouet) (21.10.1694 Parîs - 30.05.1778 Malek li sînorê Swîsre û Fransayê ) ku bi navê wî yê rastî François-Marie Arouet bû, nivîskar û fîlozofek fransî bû. Di Şoreşa fransî de roleke mezin lîst. Ji xeynî nivîsên xwe yên li ser ol û Azadiya Ramanê bi nivîsên xwe yên li ser mijara Mafên Mirovan jî tê naskirin. Di berhemên xwe de pêkanînên dêrê û saziyên wê demê ên Fransayê rexne kiriye.
Di gelek beşên wêjeyê de berhemên Voltaire hene.
Berhemên wî
Berhemên Şanoyê
Voltaire tevlî yên ku xilas nebûye 50-60 lîstik nivisandiye. Hin ji wan lîstikan :
Helbest
Voltaire cara yekemîn helbestên wî hatine çapkirin.
Felsefe
Mîrnişîna Ake
Mîrgeha Ake ji mîrnişînike Kurd bû ew xanedana ji li dewama Kardoxiyan an jî ya Medan bû û li hikmê Bakurê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê dikir. Li cihê herêmê ji nav dola centritis jorrînê û zapa jorrînêye, başûrêrojhilata Wanê, nav Arzanene û Adiabeneyê kîjan bi encarnî başûrê Vaspurakanê ye. Pismîrên Akeyê ji serhildana 451 û ew jî cenga Avarayrê da zahf aktîv bûn. Wan çaxa êrîşên ereban da li Bakurê Kurdistanê rolike gir hebû.
Thézan-lès-Béziers
Thézan-lès-Béziers, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Huglfing
Huglfing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Weilheim-Schongau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Giyabîrovk
Giyabîrovk (bi latînî: Funaria sp.) cureyekî giya ye ji famîleya Funariaceae. Li dor 210 cureyên giyabîrovkan hene.
Oberstenfeld
Oberstenfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigsburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Neuleiningen
Neuleiningen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Camilo José Cela
Camilo José Cela (jdb. 11ê gulana 1916 li Iria Flavia, herêma Padrón, parêzgeha A Coruña, Galîsya - m. 17ê kanûna paşîn a 2002 li Madrid, Spanya) nivîskarekî spanî bû û di sala 1989î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.
Navê wî yê dirêj Camilo José Manuel Juan Ramón Francisco de Jerónimo Cela Trulock e lê ji ber dirêjbûnê wî bi xwe jî tenê wekî Camilo José Cela dinivîsand. Wêjevan rêbaza ku wî bikardianî bi navê "realîzma tarî" binavdikin.
Riehen
Riehen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Basel-Stadtê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye: