cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Entax
Di derheqê Entaxê de du çavkaniyên dîrokî hene: Dîroka Kurdên Merwanî û Şerefname. Li gor dîroka Kurdên Merwanî di navbera salên 985-1086 an de paytextê Dewleta Merwanî Farqîn bûye û Entax jî sancaxa wê bûye. Entax ciyê havîngeh û seyrangeha serokê dewleta Merwniyan bûye. Padîşahên Merwaniyan li Entaxê qesr û qonaxên bedew lêkirine. Di mehên bihar û havînan de çûne li wir kêyf û seyranê, xwarine û vedixwarine, guhdariya saz û stranan kirine. Li govend, reqs û dîlanan temaşe kirine û carnan jî çûne nêçîrê. Mirov dikare bêje ku Entax havîngeh û evîngeha padîşayên Merwaniyan bûye. Nivîskarê pirtûka Dîroka Kurdên Merwanî Îbnul-Erzak, 990 sal berî îro, li Entaxê behsa serpêhatiyeke padîşah û wezîrên Merwanî dike. Serpêhatî weha ye:
Sedam Huseyn
Sedam Huseyn Ebdelmecîd el-Tikrîtî an bi kurdtasî Sedam Huseyn (bi erebî: صدام حسين عبد المجيد التكريتي, Ṣaddām Ḥusayn ʿAbd al-Majīd al-Tikrītī) di sala 1937an de li bajarê Tikrîtê ji malbateke xizan hate dinê.
Piştî mirina bavê xwe, ji aliyê dayika xwe û hizmên xwe ve hate mezin kirin. Sedam di ciwaniya xwe de beşdarî nava refên Partiya Ba'sê bû. Ba's wê demê li hemberî emperyalizmê derdiket û azadî û serxwebûna netewî diparast. Sedam di sala 1956an de li hemberî desthilatdariyê derbeyek kir lê ev derbe bi ser neket. Piştî vê yekê Sedam bi sûcdariya ku dê Serokwezir Abdul Kerîm Hassam bikûje ji Îraqê reviya. Di sala 1963an de li Îraqê Partiya Ba'sê bi ser ket û ew jî wegeriya Iraqê. Wê demê bi xwarziya xwe Sacîdeyê re zevicî û jê sê 3 heb keç bû bavê 5 zarokan. Piştî demekê di navbera partiyê û Sedam de nakokî derketin û ew hate girtin. 1968an de derbeyeke din hate kirin û bi vê derbeyê re ji girtîgehê derket. Pişt re kete nava Lijneya Konseya Şoreşê ya Ba'sê. Di sala 1979an de bi darbeyekê desthilatdarî bi dest xist û muxalîfên xwe perçiqand. Sedam Huseyn pergaleke zordest afirand û ew bi îstihbaratê xwe xurt kir.
Sedam di de li hemberî kurdan, li bajarê Helebceyê komkujiyeke mezin pêk anî û bi bombeyên kîmyawî pênc hezar kurd kuştin.
Di sala 1980yî de Îraqê bi Îranê re şer îlan kir û hêzên Sedam herema avî ya Şetelereb bi dest xistin. Şerê di navbera Îran û Îraqê de 8 salan dom kir û bi sedhezaran kesî di vî şerî de jiyana xwe ji dest da. Dema ku şer bi dawî bû herdu alî jî di cîhê xwe yên dest pêkê de bûn. Piştre Sedam di 2yê gelawêja 1990î de Kuweyt dagir kir. Li ser wê yekê gelek welatên cihanê bi pêşengiya DYA'yê li dijî Îraqê şer îlan kirin. Di 16ê kanûna pêşîn a 1990î de li ser Îraqê bombe bariyan. Şer heya 27ê reşemiya 1991an domiya. Piştî bûyerên 11ê Rêzberê dîsa çaw zivirîn ser Sedam Huseyn. Di dawiyê de DYA û Brîtanya di avrêla 2003an de, bi angaşta çekên nukleer careke din li dijî Îraqê dest bi şer kirin. Hêzên koalîsyonê, di 9 janurivê do 2005 de ketin paytexta Iraqê Bexdayê û peykerê Sedam Huseyn ê li navenda bajêr anîn xwar. Ev roj ji bo gelên li Îraqê wekî destpêkeke nû hate nirxandin. Di serî de gelê kurd, gelên Îraqî rabûn ser piyan û têkçûna pergala Sedam pîroz kirin.
Bi têkçûna dîktatore Sedam Huseyn re, berhemên desthilatdariya wî yek bi yek derketin holê; li çar hêlên Îraqê goristanên tomerî û wêneyên wahşetê yên desthilatdariya Sedam yek bi yek derketin holê.
Piştî şer êrîşên li hemberî hêzên DYAyê zêde bibûn û hate îdîakirin ku êrîş ji aliyê Sedam ve têne organîze kirin.
Darizandin û dardekirin
Dadgeha ya Sedam Huseyn û heft mirovên din ji bo nijadkujiyên kurdên Helebce, kuştinên bajarê Dûceyl û paş raperandina şîyên 1991an re, li de dest pê kir. Sedam de ji aliya dadgehê bi cezayê mirinê hat ceza kirin.
Cezaya Sedam Huseyn di de hat pejirandin. Di 30ê kanûna pêşîn a 2006an de jî, bi sibê re di saet şeşan de hat îdam kirin. Tariq Ezîz
Dayesillêman
Dayesillêman, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Dayesillêman 337 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 72 e.
Mavkan
Mavkan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
J. M. Barrie
Sir James Matthew Barrie, Baronet (jdb. 9ê gulanê 1860 li Kirriemuir, Skoçya; m. 19ê hezîranê 1937 li London), yek ji nivîskar û şanonivîsê navdar ê brîtanî bû. Ew bi taybetî bi berhema xwe ya navdar Peter Pan tê naskirin.
Beaurieux, Aisne
Beaurieux, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Devekse
Devekse, bi tirkî navê wê kirine Ekinli, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Jaguar
Jaguar, Jagîwer yan parsa amerîkanî (Panthera onca), cureyekî pisîkên mezin e.
Kazım Özdemir (Epözdemir)
Kazim Ozdemîr (bi tîpên tirkî: Kazım Özdemir (Epözdemir) (jdb. payîza sala 1940, li gundê Minar a girêdayî Hewêl a parêzgeha Sêrtê) nivîskar, perwedekar û mamosteyê zimanê Kurdî ye. Niha li Almanya dijî.
1836
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Kazım Özdemir (Epözdemir)
Di gelek malper û rojnameyan de nivîsên wî hatine weşandin. Herwiha niha jî dinivîsîne.
Mafên kesên LGBT li Rûsyayê
Li Rûsyayê, kesên lezbiyen, hevzayend, bîseksuel û transgender (LGBT) bi pirsgirêkên hiqûqî û civakî re rû bi rû ne ku ji aliyê kesên din ve nayên dîtin. Tevî ku çalakiya seksî ya di navbera hevzayendan de ji sala 1993-an vir ve qanûnî ye, homoseksuelî ji hêla piraniya rûsan ve nayê pejirandin, û zewacên hevzayendan û malên hevzayendan ji bo parastina qanûnî ya ku ji bo zewacên cinsên berevajî peyda dibin neçar in. Rûsya ji bo kesên LGBT tu parastinên dijî-cudakariyê nade, ne jî sûcên nefretê yên li ser bingeha meyla cinsî û nasnameya zayendî qedexe dike. Kesên transgender destûr didin ku zayenda xwe ya qanûnî biguhezînin bêyî ku hewcedariya neştergeriya veguheztina zayendî bikin ; Lêbelê, heya niha qanûnên ku cihêkariya li ser bingeha nasnameya zayendî an îfadeya zayendî qedexe dikin tune ne, û qanûnên vê dawiyê dikarin li dijî niştecîhên transgender cihêkariyê bikin. Homoseksuelî weke nexweşiyeke derûnî hatiye binavkirin û her çend kesên hevzayend û lezbiyen bi qanûnî destûr nayê dayîn ku bi eşkereyî di artêşê de xizmetê bikin jî, polîtîkayeke defakto heye.
Jaguar
Etîmolojî
Navê Jaguar ji zimanê portûgalî ku bi rola wê ji zimanê tupî hatiye ku wateya wê: lawirê goştxwer an kûçik têne wergerandin. Tupî yek ji zimanên gelên Amazoniyan (Tupî–Guaranî) li Brezîl ê.
Mafên kesên LGBT li Rûsyayê
Rûsya demeke dirêj di derbarê homoseksueliyê de nêrînên neyînî yên tund girtiye, digel ku anketên vê dawiyê destnîşan dikin ku piraniya Rûsan li dijî pejirandina homoseksueliyê ne û piştgirî didin qanûnên ku li dijî homoseksuelan cihêkariyê dikin. Tevî ku rexneyên navneteweyî ji bo zêdebûna vê dawîyê ya cihêkarîya civakî, sûc û şîdeta li dijî homoseksuelan werdigirin, bajarên mezin ên wekî Moskow û Saint Petersburg tê gotin ku xwedan civatek LGBT ya pêşkeftî ne. Lêbelê, berxwedanek dîrokî ya li hember pêşandanên serbilindiya homoseksuelan ji hêla hukûmetên herêmî ve heye; ji ber ku bajarê Moskowê 100 daxwazên takekesî yên ji bo destûr ji bo lidarxistina Moskova Pride heta sala 2012 red kir, di sala 2010an de ji aliyê Dadgeha Ewropî ya Mafên Mirovan ve hat cezakirin, ji ber wê yekê ku ew wê redkirinê weke cudakarî şîrove dike. Metirsiya şîdetê li ser beşdaran jî heye.
Çema
Du gund bi navî Çema hene.
Mafên kesên LGBT li Rûsyayê
Ji sala 2006-an vir ve, herêmên li Rûsyayê qanûnên cihêreng derdixin ku belavkirina materyalên ku têkiliyên LGBTyê ji bo biçûkan pêş dixin sînordar dikin; di Hezîrana 2013an de, qanûneke federal belavkirina materyalan di navbera biçûkan de ji bo piştgirîkirina têkiliyên cinsî yên ne kevneşopî sûcdar kir, ku wek guherînek ji qanûna parastina zarokan a heyî re hat pejirandin. Ev qanûn bû sedema gelek girtinên hemwelatiyên LGBT yên rûsî yên ku bi eşkereyî li dijî qanûnê derdikevin û tê ragihandin ku xwepêşandanên dijî homoseksuelan, şîdet, û hetta tawanên nefretê jî zêde bûne. Ew rexneyên navneteweyî ji çavdêrên mafên mirovan, çalakvanên LGBT, û dezgehên ragihandinê werdigirin û wekî defakto navgînek krîmînalîzekirina çanda LGBT tê dîtin. Ev qanûn ji aliyê Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê ve bi parastina azadiya derbirînê re li hev nayê, lê ji sala 2021’an ve nehatiye betalkirin.
Di raporekê de ku di 13 Nîsan 2017 de hat weşandin, panelek ji pênc şêwirmendên pispor ên Encumena Mafên Mirovan a Neteweyên Yekbûyî-Vitit Muntarbhorn, Sètondji Roland Adjovi; Agnès Callamard; Nils Melzer; û David Kaye - pêla îşkence û kuştina mêrên hevzayend li Çeçenîstanê şermezar kir.
1836
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Mezra, Pasûr
Mezra, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Jaguar
Xwarin
Jagîwar, goştxwer e gelekî hov e ku dikane nêzî 87 cureyên canewerên giyanxwer û goştxweran bixwe jê: ask, berazê avê, cirnîsa kaymên, kûçik, beq, armadîliyo, masî, rûvî, tapîr, kîsel, hirçê tenbel, mişk, balinde, meymûn, hesp, dewar û heta marê anakonda.
Binevşan
Binevşan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Todirge
Todirge (Todurge?), bi tirkî navê wê kirine Demiryurt, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Cemaldîna
Cemaldîna eşîrekê Kurd e, ku piraniya wan li Weranşare dijî.
Neuvicq-le-Château
Neuvicq-le-Château, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Tixûb
Nav
Wateya "Tixûb" sînor e. Ji ber ku herêma Omeriyan li wir diqede navê gund bûye Tixûbê.
Çemê Bedel
Çemê Bedel, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Param
Param gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Le Pré-d'Auge
Le Pré-d'Auge, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
UTC-7
UTC-7 navçeyakê demjimêrî ye. Mountain Standard Time (MST) tê nav kirin. Bi biharî hin deran ji bo nerîtê Demjimêra Havîn derbaza UTC-6 dibin û Mountain Daylight Time(MDT) tê nav kirin. Li ew dernan tê bikaranin;
Angel Coulby
Angel Leonie Coulby (z. 30ê tebaxê, 1980, li London, Brîtanya), lîstikvaneke şano, fîlm û wêneguhêzê yê brîtanî ye wê di Keyaniya Yekbûyî û welatên din de bi taybet bi rola xwe ya Guinevere "Gwen" di rêzefîlma Merlin tê nasîn. Rola xwe ya yekem di wêneguhêzê de di rêzefîlma Orrible bû.
Ewista
Nas (Aşna) Bîyayîş
Zûwanê Evesta yan zî Evestakî miyan zûwananê Îrankî de zûwanê herî kihan o ku ey ra belgeyî nuştekî mendiyê. Evestakî serba Zerdeştiyan zûwano pîroz o (zey zûwanê Erebkî serba Muslmanan). Evesta nameyê pertokê (kitabê) Zerdeştî yo. Zûwanê Evesta be Sanskirîtkî û zûwanê Medkî zaf nezdî yo û zûwananê ewroyîne ku bakûr û rojawayê Îranî de qise benê, înan (Medkî û Evesta) ra ciya bîyayê. O yo ku zûwananê Kurdkî, Sêmnankî, Sengiserkî, Mazenderankî, Gîlekî, Talişkî, Rackî, Tatkî û Belûçkî be yewbînî zaf nezdî yê. Labelê elementên Evestakî di zûwananê Kurdkî de her zûwanê bîn ra vêşêr mendiyê û hefzkerdiyê. Niya bidê acêr:
Angel Coulby
Jiyana berî
Coulby li Islington, London, ji dayik bû, û ew Guyanayiya reş e. Wê li Zanîngeha Queen Margaret, Edinburgh-ê de di lîstikvaniyê de wane xwend û yekem girt û di 2000 de Bursa Laurence Olivier wergirt.
Jiyana kesane
Di 2019 de, Coulby ragihand ku ew vê dawiyê bûbû dayikek kurek ku di 2018 de çêbû.
Ewista
Leteyî Evesta
Pertokê (kitabê) Evesta ku ewro resîyo destê ma, eslê xo ra be alfabêtê Pehlewîkî û serdemê Sasaniyan de nusyayo. Çiku demek Evesta nusya hendî yew zûwanê zindî nebî û qise nebîyênê. Pêropiya Evesta di leteyan o: Gazeyan (bi Evestakî "Gatha", be wateyê/manayê "awaz", "lawike" û "hawar" ku heta ewro zî Kurdkî de vanê "gaze" yan zî "gazî") û Yesne (be wateyê/manayê "nimaj wendiş serba hûma" yan zî "roşan" ku ewro Kurdkî û Farskî de vanê "cejn"/"ceşn"). Dîmena (nîyadayişê) zûwannasî ra zûwanê Evesta bi di letan beno beş (taqsîm): Evestakîyo Verin û Evestakîyo Peyin. Evestakîyo Verin o yo ku Gazeyan der o û Evestakîyo Peyin zî yê Yesne yo. Hendek cîyawazî (farq) miyan înan de esto. Serba nimûne "sw-*" a Hind-Ewropakî Evestakîyo Verin de bena "hv-" labelê Evestakîyo Peyin de bena "xv-". Edî (tabîî) ku Evestakîyo Verin Evestakîyo Peyin ra kihanêr o.
Zaf Nezdî Be Zûwanê Medan
Zûwanê Evestakî zaf nezdiyê Zûwanê Medan o. Gerçî Medkî ra zaf belgeyan û çiyên nuştekî yên bîn nemendiyê labelê be muqayîsekerdiş û pêmitişê çekuyî Medkî û ê zûwanî ku guman şeno Medkî ra ciya bîyayê, ma şikenîmê vajîmê Evestakî û Medkî zaf zaf nezdiyê yewbîniyê. Serba nimûne (mesela) merdim Medkî de vatênê "sipeke" (be wateyê/manayê "kûtik"). Ewro zî tayê zûwananê bakûr û rojawayê Îranî de vanê "sipe" (tayê zaravayên Kurdkî), "êspê" (Sêmnankî), "êsbe" (Talişkî), "esbe" (tayê zaravayên Kirmanckî). Acaba ku zûwanê Ruskî de zî be "kutik" vanê "sibaka". Zûwananê Sêmnankî, Talişkî, Kurdkî û Racî de "z" û "s" yên Îrankîyo Kihan mendiyê (zey Evestakî) labelê Farskîyo Kihan de înan herfan benê "d" û "th":
Hüda Kaya
Hüda Kaya, (, Stembol, Tirkiye), nivîskar, çalakvan û siyasetmedareke tirk e. Hûda Kaya parlementera heyama 25 û 26 û 27em a bajarê Stembolê ya Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) e.
Jînenîgarî
Hûda Kaya, keça malbateke karker a bi eslê xwe ji navçeya Boyabatê ye û di sala 1960an de li Stembolê ji dayik bûye.
Dibistana seretayî ya Gultepe xwendiye. Beriya 12ê Îlonê di nava rastgiran de bû. Bi welatiyekî Iraqî yê hevwelatiya Komara Tirkiyeyê re zewicî. 5 zarokên wê hene. Ji zarokên wê sê jê keç û didu jê kur in. Kaya piştî 9 salan ji hevjîna xwe cihê bûye.
Têkoşîna wê
Kaya bi xebatên xwe yên çalakvaniyê de di qadên civakî, çandî, mafên mirovan re beşdarî bernameyên radyoyan jî bû. Li dijî qedexeyên serayê yên li qadên cuda têkoşîn meşand. Di kovarê cûrbecûr û rojnameya bi navê Selam de karê nivîskariyê kir.
Di sala 1998an de li ser rê hat binçavkirin û ji ber nivîsa xwe ya bi sernavê "Şeveke Heyecan û Serxweşî ya Neteweyî" hat girtin. Li gorî madeya 312 ku weke sûcekî fikrî tê zanîn li Dadgeha Ewlekariya Dewletê hatin hat dadgehkirin di vê dozê de 20 meh ceza li Hûda Kaya hat birîn û kete girtîgehê.
Wê pirtûka bi navê "Li ser riya azadiyê ber bi serdariyê ve" ku li ser serdema 28ê Sibatê nivîsîye, du cild çap kirin.
Kaya damezrîner û serokê berê yê Komeleya Çand û Alîkariya Perwerdeyê ya Kardelen, endama Yekîtiya Jinên Misilman a Navneteweyî (IMWU) û delegeya Tirkiyeyê, endama Meclîsa Şûra ya Kongreya Îslama Demokratîk e.
Kaya ku di nava MYK ya HDPê de xebitî, di hilbijartinên 7ê hezîranê û 1ê çiriya paşîn de ji Stembolê weke parlamenter hat hilbijartin.
Çema (Efrîn)
Çema, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Erdheja Çewlîgê 2003
Erdheja Çewlîgê 2003, erdheja ku sala 2003 li parêzgeha Çewlîgê dibe ye. Çewlîg jî wekî Ezirgan, Gimgim, Xinûs, Wan li ser xeta bixeter a erdhejê ye.
Erdhej di 1'ê gulanê 2003, katjimêr 03:27'ê de rûdide. Hêza wê 6,4 richter bûye. Di erdhejê de gorî tomarkirinên fermî 176 kesan jiyana xwe jidest dane, gelek jî birîndar bûne. 625 avahî ziyan dîtine.
Dibistana asîmîlasyonê bû gora xwendekaran
Li bajarên Bakurê Kurdistanê, dibistanên sitarê (tr. yatili okul) hene ku armanca dewletê ew e, di van dibistanan de zarokên kurd asîmîle bike, têkiliyên wan bi civaka kurd û daxwazên kurdan re qut bike. Di erdheja Bîngolê ya sala 2003'yê de ji van dibistanan yek hildiweşe 84 xwendekar jiyana xwe jidest didin.
Beautor
Beautor, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Saẍman Dêrsimî
Saxman Dêrsimî anku Saẍman Dêrsimî,, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Sê (hejmar)
Sê ya 3 li hejmarên romî III ye. Sê hejmarek li nav komê hejmarên xwezayî ye.
Gezane
Gezane, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Giper
Giper, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Pêjgeha baskî
Pêjgeha baskî ji xwarin-vexwarinên Baskistanê (Welatê Baskî) re tê gotin. Gelek hevparî bi pêjgeha fransî re hene. Bandora xwe li pêjgeha spanî kiriye û gelek jî ji wê girtiye.
Dab û nêrîtên destexaneya baskî
Baskî jî wekî kurdan mêvanhez in, hez ji bihevrexwarinê dikin. Bi hev re him dixwin, him jî xwarina dixwin amade dikin. Ango mêvan çû mêvaniyê ne tenê dixwe, dikeve pêjgehê, alîkariyê jî dike. Pirranî di nava mêran de wiha ye, mêr bi mêran re, ji bi jinan re. Lê heger jin çû civata mêran mêvaniyê, nakeve pêjgehê, mêr jê re xwarinê amade dikin.
Akin Birdal
Akin Bîrdal (jdb. 1948a li Sirgûc, Kele, Parêzgeha Dîlokê ) serokê kevn ê ÎHD'ê û siyasetmedarekî tirk e. Serokê fahrî ya SDP û Endamê koma DTP'ye di parlamena Tirkiyê de ye.
Pêjgeha baskî
Dab û nêrîtên destexaneya baskî
Li Baskistanê gelek komeleyên xwarina kollektîv hene. Kê bixwaze, gorî kêfa xwe û tehma devê xwe tevlî komikekê dibe, dibe endam. Wekî endam diçe komeleya xwe, tevlî çêkirin û xwarina xwarekan dibe. Ev him erzan e, him jî mirov dikare bi mirovên tehma devê wan hevpar in re, demên xweş derbas bike.
Akin Birdal
Akin Bîrdal di sala 1948an de li keleyê ji dayik bû. Dibistana seretayî û navîn, li Nigdeyê temam kir. Di sala 1966an de Fakûlteya Çandinê ya Zanîngeha Enqereyê xelas kir û di sala 1970an de bû mûhendîsê çandinê. Di salên xwe yên xwendekariyê de bû serokê Komeleya Ciwanên Nigdeyê. Di Cemiyeta Xwendekarên Fakûlteya Çandinê de wezife wergirt. Di sala 1973an de Birdal, li Zanîngeha Gaziyê, masteriya xebitandinê kir û di wan salan de, di Baskên Rêveberiyê yên Navenda Odeyên Muhendîsên Çandinê û TMMOByê de wezîfe kir.
Di sala 1977an de, bû serokê Yekîtiya Nigde ya KÖY-KOOP ku rêxistina feqîran a aborî û demokratîk bû. Di heman demê de jî di Rêveberiya Yekitiya Navendî de jî cîh digirt û serokatiya rêxistin-perwerde, weşan-çapemenî û têkîliyên bi gel re dimeşand.
Akin Birdal ku di salên 1977 – 1980an de, endametiya Desteya Rêveberiya Navendî ya Malêngel dikir, di wan deman de, bû wezîfedarê hîndekariyê yê Enstîtuya Koperatîfiyê ya Zanîngeha Gaziyê.
Di sala 1980an de bi darbeya leşkerî ya 12 îlonê re, bi rêveberiyên KÖY-KOOPê re, salekê di Girtîgeha Leşkerî ya Mamakê de girtî ma. Birdal, pişti girtîgehê sê salan dikandarî kir û di sala 1984an de piştî ku ji hemû dozên jê dihat mehkemekirin beraat kir, di qada Mîmariya Peyzajê de dest bi xebatê kir.
Di sala 1986an de tevlî xebatên damezirandina rêxistina Mafê Mirovan İHDê bû û heta sala 1992an Sekreteriya Giştî ya Komeleyê meşand. Di sala 1992an de, bû Serokê Giştî yê Komeleyê. Di sala 1997an de, bû cîgirê Serokê Federasyona Komeleyên Mafê Mirovan ên Navneteweyî û vê erka xwe sê deman li ser hev heta sala 2007an meşand.
Birdal, di meha gulana 1998an de, li Navenda Giştî ya İHDê rastî êrîşeke çekdarî hat û bi giranî birîndar bû. Wekî din ji ber axavtinên di sala 1995, 1996an di Rojên Aştiya Cîhanê 1ê îlonê li Enqere û Mêrsînê kir, du salan bi cezayê girtîgehê hate cezekirin û di salên 1999 û 2000î de di girtîgehê de ma. Ji ber vê darazxwarina xwe, bi hişyarnameya Wezareta Karê Hundir a Dewleta Tirkiyê re, neçar ma ji Serokatiya Giştî ya İHDê veqete. Di sala 1995an de di hilbijartinên giştî de, weke namzetê Mêrsînê yê Bloqa Ked, Aştî û Azadiyê hate nîşandan. Bîrdal di vir de bi tevî ku bi qasî were hilbijartin deng wergirt jî, bi sedema ku bendava ji sedî 10an nehate derbaskirin, mafê hilbijartinê bidest nexist.
Dîsa di sala 2002an de jî Bîrdal, bû namzetê Mêrsînê yê Bloqa Ked, Aştî û Demokrasiyê, lê belê vê carê jî ji ber darazxwarina benda 312emîn, ji aliyê YSK (Desteya Bilind a Hilbijartin)’ê ve namzetiya wî ya parlementeriyê hate vetokirin.
Di sala 2002’an de, di damezirandina Partiya Demokrasiya Sosyalîst de cîh girt û bû Serokê Giştî yê Partiyê. Bîrdal li vir du salan di wezîfeyê de ma. Akin Bîrdal niha Serokê Giştî yê İHD’ê û SDP’ê yê rûmetê ye.
Kumnexşan
Kumnexşan eşîrekê Kurmanc e, ku piraniya wan li bajarê Weranşare dijî.
Akin Birdal
Berhem
Evana :
Qereîyo
Qereîbo, Qereiwo, Qereîyo, bi tirkî navê wê kirine Çaypınar, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Akin Birdal
Berhem
Bîrdal di warê mafê mirovan de, di qada neteweyî û navneteweyî de gelek xelat wergirtine.
Villorceau
Villorceau, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Ayhan Bilgen
Ayhan Bilgen (jdb. 1970, Sarîqamîş, Qers), rojnamevan, nivîskar û siyasetmedarekî tirk e. Ew nûwênerê HDPê yê Qersê ye.
Mastanî
Mastanî (29ê tebaxa 1699an - m. 28ê nîsana 1740an) keça Chhatrasal û Ruhani Bai Begum bû. Wek prenseseke şervan ya hindû-misilman, ew bû jina duyem a Bajirao I. Têkiliya wê ya di malbata Maratha Brahmin de hem bûye mijara heyran û nîqaşan û hem jî di roman û sînemaya Hindistanê de pir caran hatiye adaptekirin, wek di fîlma Bajirao Mastani de.
Kurtejiyan
Mastanî wek zarokê Chhatrasal û mîrzaya wî ya faris Ruhaani Bai hatiye dinê. Bavê wê damezrînerê Dewleta Panna bû. Ew û bavê wê peyrewên Pranami Sampradaya bûn, mezhebeke hindû ya ku li ser perestina Bhakti ya Sri Krishna ye. Lê ji ber ku diya wê Şîa bû, ew şopînera Îslamê jî bû.
Zewaca bi Bajirao I re
Di sala 1728an de, Newab Mihemed Xan Bangaş êrîşî Keyaniya Chhatrasal kir, ew têk bir û paytexta wî dorpêç kir. Chhatrasal bi dizî ji Bajirao re nivîsî û daxwaza alîkariya wî kir. Bajirao piştî ku gihîşt Jaitpurê li nêzî Kulpahar li Uttar Pradesh a niha, Bangash têk bir. Di spasiyê de, Chattrasal keça xwe Mastanî da Bajirao. Wê demê, Bajirao ji xwe zewicî bû, lê Mastanî wek jina xwe ya duyem qebûl kir.
Gava Bajirao vegeriya malê, zewac bi gelemperî ji ber sedemên kevneşop nehat pejirandin. Mastanî demekê bi Bajirao re li qesra wî ya Shaniwar Wada li bajarê Pune jiya. Kuçeya bakur-rojhilatê qesrê wek Mastanî Mahal hat binav kirin û deriyê wê yê derve yê bi navê Mastanî Darwaza hebû. Bajirao demeke bi şûn de ji bo Mastanî li Kothrudê di sala 1734an de, qesrek serbixwe ava kir. Qesra li Kothrud piştî mirina Mastanî hat hilweşandinn. Hin beşên vê li Muzexaneya Raja Dinkar Kelkar têne pêşandan.
Halsey
Ashley Nicolette Frangipane (jdb. 29 îlon 1994, Edison, Nû Jersey, DYA) stranbêjeke amerîkî ye.
Mastanî
Kurê wê Şemşêr Bahadûr
Mastanî kurekî anî dinyayê û navê wî Krishna Rao lêkir, çend meh piştî ku Kashibai, jina yekem a Bajirao, kurek anî dinyayê. Di dawiyê de navê zarokê wek Şemşêr Bahadûr hat guhertin, ku navekî milsimanan e.
Halsey
Jînenîgarî
Ashley Nicolette Frangipane di 29ê îlona 1994an de, li Edison, Nû Jersey hat dinê. Dêûbavên wê ji zanîngehê dûr xistin piştî ku dayika wê kifş kir ku wê bi wê re ducanî bû. Dayika wê, Nicole, ji bo ewlehiyê li nexweşxaneyê dixebite, û bavê wê Chris, kargêriya otomobîlê birêve dibe. Nicole bi eslê îtalî, macar û îrlendî ye, dema ku Chris bi kevneşopiya îrlendî-afrîkî-amerîkî ye. Frangipane du birayên piçûk, Sevian û Dante hene. Wê violin, viola û selo lîstin, heya ku ew li ser gîtara acoustic dema ku ew 14 salî bû, geriya.
Mastanî
Kurê wê Şemşêr Bahadûr
Piştî mirina Bajirao û Mastanî di sala 1740an de, Kashibai Şemşêr Bahadûr ê 6 salî xiste bin çavdêriya xwe û ew wek zarokê xwe mezin kir. Şemşêr serweriya Banda û Kalpî kir. Di sala 1761 de, ew û hêzên artêşa wî ligel Peşwa di Şerê Sêyemîn ê Panipat de di navbera Maratha û efxanan de şer kirin. Şemşêr di wî şerî de birîndar dibe û piştî çend rojan li Dîgê dimire.
Halsey
Jînenîgarî
Di nav zaroktiya xwe de malbata Frangipane gelek caran dimeşe, ku dêûbavên wê gelek kar dikirin. Dema ku ew di salên ciwaniya xwe de gihîşt wê şeş ​​dibistanan qeyd kiri bû. Di dibistana navîn de, Frangipane bi tundî ji hêla xwendekarên din ve, û li 17 salî ew xwekujî kir, ku bû sedema nexweşxaneyek 17-rojane. Li pey vê, wê wekî bipolar hate nasîn; diya wê di heman demê de bi tûndûtûjiyê re jî şer dike. Wê gav dest bi karanîna dermanên rekreativ kir, îdîa kir ku bêhêvîtiya wê bipolar sedema wê yekê bû ku ew bibe "zarokek nenasîn".Her weha, dema ku ew 17 salî bû, ew bi zilamek ku 24 salî bû û li kolana Halsey li Brooklyn dijiya, bû romantîkî.
Mastanî
Mirina wê
Mastani di sala 1740an de mir, demeke kin piştî mirina Bajirao. Sedema mirina wê nayê zanîn. Tê gotin ku ew ji ber şîna mirina mêrê xwe mir. Mastanî li gundê Pabalê hat veşartin. Ji gora wê re hem semadiya Mastanî (bi hîndû) hem jî mezarê Mastanî (bi farsî) tê gotin.
Halsey
Jînenîgarî
Frangipane got, "Li vê derê min yekem car dest bi nivîsandina muzîkê kir û li cihê ku min dest pê kir hîs kir ku ez beşek ji bajarê min mezin bûm û li ciyekî nû Nû Jersey. Halsey ye. ji ber vê yekê ew mîna egîdek din e. Di sala 2012-an de, ew ji Dibistana Bilind a Herêmî ya Warren Hills li Washington, Nû Jersey qedand.
Piştî ku mezûn bû, Frangipane li Dibistana Sêwiranê Rhode Island qeyd kir; lêbelê, ew ji ber dijwariya darayî vekişiya û li şûna li zanîngehê civata beşdar bû. Ew di dawiyê de ji zanîngehê qut kir û ji malê hate derxistin, û got, "Ew tenê bi gelek tiştan li ser min razî nebûn". Ji nişka ve, wê li bingehek li Manhattan a jêrîn bi komek "stoners dejenate" ku ew bi wê hevalê xwe yê wê gavê ve nas dikir dijiya. Dema ku ew ne li wir jiyan dikir, ew carinan li yek ji piraniya stargehên bê hemwelatiyê yên New York dijiya, û wê laşfiroşî wek rêgezek ji bo dravkirina nirxand.
Gava ku behsa vê serdema jiyana wê kir, Frangipane got, "Tê bîra min ku yek carî min 9 dolar di hesabê banka xwe de kir, û min çar-pakêtek Red Bull kirî û min ew bikar anî da ku hûn di nav du-sê rojan de ji şevê de bimînin. Ew kêmtir xeternak bû ku ji xewê çêdibe ku ew li cîhekî razanê razana û dibe ku tecawizkar an revandin. "  Ew carinan dê li cem dapîrê xwe bimîne.
Deryaya Zer
Deryaya Zer (, yan 서해) para bakur a Deryaya Çîna Rojhilat ye. Ew dikeve navbera Çînê û Nîvgizîrteya Korêyê. Ji ber berd û kevirên binê wê ko Çemê Zer bi xwe re dibe derya zer tê navlêkirin. Rûbarê Zer ji parêzgeha Shandonga Çînê tê û dikeve nav vê deryayê.
Deryaya Zer li pehintirîn cih 640 kîlometreyan e. Ev derya ne ewqas kûr e û kûrahiya wê ya herî zêde 90 metreyan e. Benderên giringên ser vê deryayê li Yantai û Tienjin (Çîn) in û li Nampo (Korêya Bakur) û li Inchon (Korêya Başûr) ne.
Hecî Ehmedî
Hecî Ehmedî serokê Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê ye. Berê endamê KNK'ê û berê endama PDK-Îran bû.
Serokan
Serokan, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Fîs
Di bin navê Fîs de du cih hene:
Bergê hestî
Bergê hestî, perdeyek zexm a li ser rûyê hestiyan e.
Hestî bi perdeyek du çînî dapoşrav e. Navê vê perdeyê bergê hestî ye. Bi yewnanî navê bergê hestî “periosteon” e,, ye. Bergê hestî, perdeyek bi hêz e, di bergê hestî de lûleyên xwînê, lûleyên lîmfê û demar hene. Bergê hestî, hestiyê ji hawirdorê diparêze, lûleyên xwînê û demaran bi hestî ve girê dide, ji bo başkirina hestiyê şikestî û ji bo stûrkirina hestiyê, xaneyên nû dabîn dike.
Çîna derve rîşalên kolojen û rîşalên demar li xwe digire. Gava ziyan digihîje hestî, hestî diderize an jî dişikê, demarexaneyên hestê demareragihandin dişînin demaxê. Bi vî awayî êşa hestî li mirov peyda dibe. Herwisa çîna derve gelek lûleyên xwînê jî li xwe digire. Lûleyên xwînê ji bergê hestî şax didin û belavê nav hestî dibin, bi vî awayê ji xaneyên hestî re xurek dabîn dikin.
Çîna navî ya bergê hestî ji xaneyên çêkerê hestî pêk tê. Xaneyên çêkerê hestî dabeş dibin û diguherin bo xaneyên hestî. Li gel stûrbûna hestî, şikestin an jî derizên hestî jî ji aliyê van xaneyan ve tên başkirin.
Şera
Şera nahîyek yê Efrînê ye. Li wir nêzîkî 2300 kes dijîn.
Mahsum Korkmaz
Mahsum Korkmaz (bernavk Egîd) (z. 1956 li Farqînê − m. 28'ê adarê 1986 li çiyayê Gabarê, Şirnex), endamê Komîteya Navendî yê PKK'ê û fermandarê yekemîn ê HRKê bû.
Ji fermandarên gerîlla yên navdar ên PKKê Mahsun Korkmaz ango bi navê xwe yê tê naskirin Egît, li navçeya Amed Farqînê ji dayik bû. Di temenê xwe yê biçûk de koçî Batmanê kir. Li Batmanê di salên lîseyê de bi rêya Mazlûm Dogan, di sala 1976an de tevgera apociyan nas kir. Li herêma Libnanê di nava kadroyên navendî yên PKKê de cîh girt. Mehsum Kormaz, mohra xwe li tevgera 15 tebaxa 1984an ya PKKê da. Ew di heman demê de fermandarê Hêza Rizgariya Kurdistan HRKê bû û fermandarê manewî yê Artêşa Rizgariya Gelê Kurdistan ARGKyê û Hêzên Parastina Gel HPGyê ye.
Di sala 1986an de akademiya PKKyê wekî "Akademiya Mahsum Korkmaz" hat binavkirin.
Çemê Şemaşe
Çemê Şemaşe, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Senemgîrd
Senemgîrd yan jî Senemgird (bi tirkî: Serince), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Nîçiran
Nîçiran gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Éloi-de-Fourques
Saint-Éloi-de-Fourques, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Gehren
Gehren, bajarekî navçeya (Landkreis) Ilm-Kreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Nieul-lès-Saintes
Nieul-lès-Saintes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Prêtreville
Prêtreville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Neu Zauche
Neu Zauche şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Erdheja Erzîromê 1983
Erdheja Erzîromê 1983, di 30'ê kewçêrê 1983, katjimêr 04:12'yê de li parêzgeha Erzîromê rûdide. Hêta wê 6,9 richter bûye.
Di erdhejê de 1.155 kes jiyana xwe jidest didin, 537 kes birîndar dibin û li dora 10 hezar avahî (kêm an zêde) ziyanê dibînin. 30 hezar ajalên malê telef dibin.
Mem û Zîn
Destana kurd ya neteweyî "Mem û Zîn", bi sedsalan di nav gelê kurd de bi devkî û bi destnivîskî jiyaye. Paşê gelek caran hatiye çapkirin. Cara pêşîn di sala 1919an de li Stembolê; paşê di sala 1947an de li Helebê, 1954 li Hewlêrê, 1957 li Şamê, 1960 li Bexdayê, 1962 li Moskowê, 1968 li Stembolê, 1988 li Ûrmiyeyê û di 1995an de li Swêdê li bajarê Uppsalayê û Şamê, û di sala 2006an de jî li Dihokê hatiye çapkirin.
"Mem û Zîn", bi tîpên latînî cara pêşîn di sala 1968an de, ji aliyê M. Emîn Bozarslan ve li Stembolê hat çapkirin. Mamoste Bozarslan, bi munasebeta 300 saliya Mem û Zînê, ew bi tîpên latînî û bi şîrovekirineke hêja di sala 1995an de ji nû ve çap kir. Ev çap ji metnê orijînal û ji wergera kurdiya xwerû pêk hatiye.
Wezareta Çandî û Turîzmê ya Komara Tirkiyeyê berhema Ehmedê Xanî ya bi navê "Mem û Zîn" di sala 2010an de da weşandin. Di pirtûkê de, rûpelekî de nivîsa orjînal ya ku bi tîpên erebî ne heye û di rûpela din de beramberê wê bi tîpên latînî bi tirkî û kurdî heye. Ji vê pirtûkê 2.500 heb hate çapkirin. Ji van pirtûkan hinek wê li pirtûkxana bên belavkirin û hinek jî wê bên firotin. Ev cara yekemîn e ku wezareteke Komara Tirkiyeyê pirtûkekî bi zimanê kurdî amade dike û dide weşandin.
Her weha nivîskarê kurd Jan Dost jî bi eynî munasebetê ev berhema hêja wergerande ser zimanê erebî û bi şîroveyeke berfireh, ku ew sê caran li paytexta Sûriyê Şam û li Beyrûtê û li Dihokê jî hate çapkirin. Dîsa Jan Dost sala 2007an Mem û Zîn bi kurdiya îro û bi kêş û qafiye nivîsî û tefsîreke berfireh bi kurmancî jê re danî. Kurdzanê fransî Roger Lescot 25 sala zêdetir li Kurdistan dijiya ji ber ku zimanê kurdî rind hîm be û destanên û mitolojiyên kurd nas bike. Lescot dengbêjan digerand ji bo destana Memê Alan (di pirtûkekê) tijî ke.
Mate, Colemêrg
Mate, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Beauvois-en-Vermandois
Beauvois-en-Vermandois, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Vansjø
Vansjø, goleke di nava sinorê parêzgeha Østfolda Norwêcê de ye. Rûberê golê 36,9 km² ye û dora peravê jî bi texmînî 175,41 km ye. Vansjø jibo gelek deverên herêma Mossê jêderka ava vexwarinê ye.
Girze
Girze, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Heihe
Heihe, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma Heilongjiangê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.673.898 kesî
Zanist
Zanist an jî zanyarî bi awayekî giştgir tevahiya wê zanîna îroyî yan ya demekê dî yê mirovî vedigire ko bi şêwazên weha bidest hatiye ko dikarin bihên selmandin û îspatkirin.
Bi awayekê nemazeyî û bertesik, zanist ew dozen anko sîstema bidestanîna zanînê ye ko li ser bingehê ezmûnbaweriyê û empîrîzmê, ceribandinan û ezmûnan, û xweristbaweriyeka (naturalîzm) şêwaznasane bidest hatibe. Zanîn ku em bahse wê bikin, divê ku em ta destpêka mirovatiyê herin. Bi taybetî, zanîna me, em ji demên şariştaniyê û pêde, bi pergalî tênin ser ziman. Di demên ku weke dema aqil jî, ev tên hesibandin. Lê di dema ku bahse zanîn û têgihiştina di hundirê wê de tê kirin jî, pirr zêde, dîroke wê dihê dirêj kirin. Ev dîrok, di mejiyê mirov de, di dema ku mirov bidest aqil kirinê kir û êdî hizirkirina wî pêşket, dihêne ser ziman. Aqil ji dema sumeriyan destpêka wê pirr mazin pêşketiya, Di wê demê de, ku weke demeka şariştanî jî ya, aqilê bi pergal heya û di temen û rengê mitolojiyê de tê ser ziman. Lê di dema sumeriyan de, nivîsên bizmarî hena ku hatina nivîsandin. Bi wan nivîsên bizmarî, jiyane, bawerî, hizir û têgihiştinên xwe bi têgihiştinî nivîsandina. Dema sumeriyan, weke dema pêşî ku têde tîp hatina kifşkirin û bi wan nivîsandin pêşketiya. Dema sumeriyan, weke destpêka wê nivîsandina mirovatiya jî tê dîtin. Care pêşî, wan nivîsandiya. Wan bidest nivîsandînê kiriya. Piştî wan re, êdî demên weke demên şariştanî, wê zûtir pêş bikevin. Ji ber ku sumeriyan bi kifşkirina tîpan û bidestkirin, êdî ew nivîsandinên wan bûna temenê pêşketinên piştre.
Li ber Dîcle û Firatê şaristaniyên gutî, Hurî û mitaniyan pêşketin. Wan jî, gelek demên pêşketinê buhurandin. Aqilê wan mazin pêşketibû. Di nivîsandin. Gutî, hurrî û mîtaniyan, di demên xwe yên pêşketî de bidest bikarhanîna çerm jî kiribûn. Ev wê heta dema Mediya jî wisa were.
Dema zanistê
Dema zanistê, weke dema ku piştî dema ronasanê û barok ku destpêkiriya û dîroka wê ji sadsale sadsale 18an û hwd tê dest pê kirin a. Di vê demê de, wê felsefe û ankp felseyefeya zanist êdî bi metodên xwe derkeve li holê. Minaq, felsefeya diyelektikê yek ji wan felsefeya. Her wisa, êdî di vê demê de wê bi tememî zanist pêş keve. Zanista ku li ser esas û temenê cerîbandinê êdî pêş dikeve. Dema zanistê, weke dema aqilê ku ji di ancama ceribandinê de hatî bidest xistina jî.
Piştre zanistên weke Kant, Hegel, Marx û hwd wê derkevin û wê hizrên xwe bênina ser ziman û wê bihizrên xwe re demekê bidina destpê kirin. Zanyarên weke Albert Einstein, Sigmund Freud, û hwd, wê demekê bidina destpê kirin. Einstein bi fizikê wê hizrên xwe bêne ser ziman Teoriya Dîtbarî û ankû 'rolatîvît' ya wî ya. Fureud jî psikanalizê pêş dikeve. Piştre Marks Blank, wê Kuantumê, teoriya wê bi ya fizikê çê bike.
Ev dem, weke dema sadsale 19an jî tê binavkirin. Sedsalên 18an û ya 19an weke sedsalên zanist û pêşketina wê ne. Piştre jî, wê ev pêşketina van srdsalan wê heta sedsale 20an jî bidomê. Di êdî di sedsalan de, wê felsefe bi rengê felsefeya zanist û ku bi tememî li ser esasê ceribandinê bi rê ve diçê û pêş dikeve wê bi pêşve biçe. Ceribandin, êdî weke rêbazeka giring ku di de kifşkirina. Di ancama wê de, fizîk, teknolojî, jiyannasî û hwd, weke beşên ku bi zanistî pêş dikevin in. Di ancama wê zanin û zanist û felsefe û û dîroka wê de ev pêşketin dibêt.
Rêbazên zanistî
Rêbazên felsefekî, rêbazên fêr û cerbê bûn. Bi taybetî, weke rêbaza vacê û ankû mentiqê, wê di temenê dîtin û bi çavdîtinê re wê pêş bikeve. Li ser wê re jî, di temenê fahm kirina wê de, naskirin û bi wê re fêrbûn, wele rênbazê wê ya bû.
Ev rêbaza cerbê û fêrê, wê piştre jî, pêş bikeve. Li ser wê re zaynarî wê pêş bikeve. Zanyarî, di temenê ceribandinê de û bi wê re weke ku di roja me de tê gotin "deneyê" re pêş bikeve. Bi wê re, bi zaynariyê re di temenê ceribandin û deneyê re, care pêşî, gotina "kûbay" ketina jiyanê de. Kûbay, weke jînda û ankû mirov jî bê ku di nav de, tişta ku li ser wê bi ceribandinî rêzbaz tê pêşxistin a.
Famîleya sipindan
Famîleya sipindan (di hin ferhengan de famîleya sipendan) (Rutaceae) famîleyeke riwekan e, di koma Sapindales de cih digire. 150 heya 183 cins, 1200 heya 1900 cureyên vê famîleyê hene. Cinsê narincê ji bo mirovan cinsê herî girîng e, sûd ji fêkiyên wê tên wergirtin.
Zanist
Teknolojî
Teknolojî, divê ku mirov weke ancamake giring ku di ancama wê pêşketina serdem û dema zanistê de ya. Teknolojî, bi wê êdî serdestiya wê li jiyanê bûya. Înternet pêşketiya. Bi wê re gelek cûreyên din ên teknolojiyê pêşketina.
Serdema pêşiya pêşketina teknolojiyê di sadsale 20an de destpê dike. Lê serdema wê ya duyem ji sale 1950 û hwd, dest pê dikiriya û di vê demê de rengên teknolojuyê û awayên wê pêşketina. Înternet yek ji wan a. Telefonên berîkan yek ji wan in. Şandina peykan li azmana bi ragihandin û TV'yan û hwd jî bûya.
Lê teknolojî, bûya temeneki giring bû pêşketina bilojiyê jî. Hemû amûr û tiştên ku bi wan lêkolîn tê kirin bi kifşkirinên teknolojiyê û teknikî re pêş dikeve. Minaq, amûşrên lêkolînî ên bo biolojikî û hwd jî ji wê na.
Endazyarên Kalîforniyayê dixwezin di hefteyên bê da, destbi çêkirina riyek azmayišî bi navê sîstema veguhestina Haypirlûp, bikin ku 150 milyon dolar jê ra pêwîst e, sîstema han dê jibo veguhestina misafiran di nava lûleyek ku hewa têda tune ye û bi leza dengê diçe, were bikaranîn. Dema di sala 2013an da, jibo cara yekem Alvin Mask, behsa çêkirina Haypirlûpê kir, fikra wê wek ixtiraek ecêb û terhek ku nikare pêkwere û dê tu carî jî nexebite, hate dîtin. Lê aniha bûdceya çêkirina vê sîstema veguhestinê amade buye û emê di demeke pir kin da, mînaka azmayišiya wê bibînin. Yekem mesîra azmayišiya teknolojiya veguhestina Haypirlûpê (HTT) dê bi dirêjahiya 8 kman li Kalîforniyayê û di dema çend hefteyan da, were çêkirin. Terrahên vê teknolojiyê dixwazin 10 milyon kesan ji riya HTT'yê ku li geliyê Quayê ye, istifade bikin. Li gor gotina Alvin Mask, di dawiyê da jî dê mesafeya 610 km'iya navbera Losancilis û Sanfiransîskoyê di dema 30 deqeyan da were qedandin û dê misafir bi leza 2 qasî ji balafirê zûtir ber bi meqseda xwe herin. Leza Haypirlûpê jibo veguhestina misafiran di navbera 2 cihan da, 1200 km di seetek da ye. Di vê sîstemê da lûleyek pir dirêj heye ku hewayê nava wê hatiye valakirin û rewša nava lûleyê xele' e(vacume). Lûle tehrek hatiye çêkirin ku di hewayê da daliqyayî be û ji erdhej yan jî rewšên nebaš yên hewayê, were parastin. Misafir, yek yek yan jî kom kom di cihek taybet da disekinin û pašê bi alîkariya megnitek mezin ber bi jor diçin û dikevine hindirê kepsûlan. Di nava her kepsûlek da, 6-8 kesan cî dibin û di dema 30 saniyan da, misafir peya û siyar dibin. Jibo her mesîrek jî, serê her merivî 20$ distînin.
Jiyannasî
Jiyannasî, di dewama wê de pêş dikeve. Lê Jiyannasî, ji wê pirr sûd digirê. Î ro, weke ku çawa gelek cûreyên teknolojiyê weke înternet û hwd pêşketina, her wusa, di qada jiyannasiyê de jî, pêşketinên weke genetikî ku weke şoreşê tên hasibandin di vê warê de bûna.
Îro, li ser pêşketinên jiyannasiyê re, di qada beşkirin û ankû şifakirinê de û dermankirinê de jî, gavên mazin hatina avêtin. Bi wê re jî, ji nexweşiyên weke pênceşêrê û hwd re jî, li ser çareyên wan ku wê çawa derman were kirin û başkirin bibe, li ser lêkolîn tên kirin. Bi wê re jî, li ser dermanan jî, lêkolîn tên kirin. Pêşketinên weke genetik û hwd jî, ji van re derfeteka mazin diafirêne ku werina pêşxistin. Genetîk, di salên 1960î hwd de, ji aliyê Creg û Biston ve hatina pêşxistin. temenê wê hat avêtin. Piştî wan re jî, li ser lêkolînên wan re lêkolîn hatina kirin û pêşketinên hê maztir bûn. Lê ew weke destpêkê bûn.
Civaknasî
Civaknasî, dîroka wê bi dîroka şariştaniyê re dest pê dike. Di dema sumeriyan de, pêşketineka wê hin bi hin tê ser ziman. Bi teybetî, di dema gutî û hurrî û mîtaniyan de, divê ku em bahsê ve bikin. Hêredotos, di pirtûkaya xwe ''Dîrok'ê de, bahse civaknasiyê dike. Bi taybetî, di dema ku bahse Medya û keyê wê Deyoses dike, dibêje ku "Wî gotiya ku ezê xwe bidima civakasiyê û pêşxistina wê." Bi vê rengê pêşketina wê heya. Bi teorîkî, pêşketina wê, bi felsefê re êdî ji van deman û de, wê zêdetir bidest pêşketina xwe bike.
Di demanên piştî zayinê de, bi teybetî, emê bibînin ku hê zêdetir, ev pêşketin heya û pêşketiya. Zanistên weke Îbnî Ruşd. Îbn Sîna wê li ser civaknasiyê bisekin in. Bi taybetî Bawê Henifê Dînewerî, divê ku m bi taybetî bahse wî bikin. Lê berî wî jî di dema Xwe Mazdek, wê li ser têkiliya di nava mirov û civatê de bisekinê. Wê di temenê têgihiştinî çînî de wê li ser bisekinê. Di dema Mazdek de, wê mazdek bibêje ku "xaniyên key tişî zêr in lê xalkê di bin destê desthilatdariya wî bixizanî dijîn." Bi gotinên bi vî rengî wê balê bikişêne li ser civaknasiyê û pêşketin û jiyane civatê. Piştre jî, Zaneyên weke Îbn Xeldûn, wê di pirtûka xwe ya bi navê "mûqaddîma" de jî, em çerçoveyeka xort ya civaknasî dibînin.
Di sadsale 20an de, wê zaneyên civaknasiyê wê derkevin. Bi teybetî, wê bi teorîkî li ser mijarê bisekin in. Civaknasin weke Gordon Childe, Max Weber û hwd çend ji wan civaknasan in. Wê dîroka wê civaknasiyê binivîsênin û wê temenê wê bi darêjkên wê yên civakî û civakî pêş bidixin.
Zanista ramyariyê
Zanista ramyariyê, ku em bahse dîroka wê bikin, divê ku em dîroka wê herina heta dema sûmeriyan. Bi taybetî, emê bi hizirî û teorîkî pêşketina hizra wê, di demên berê zayinê de di sadsalê 5min pêde, di temenekî hemdemiya dema me de em dibînin. Homêr, di pirtûkên xwe yên bi navê Îlyada û Odîseya û hwd de, dimenekî têne ser ziman. Her wisa, Arîstotelês, siyaseta demê dîmenekî wê di nivîsandinên xwe de daye der ziman. Platon, di pirtûka xwe ya mezin ku ji axiftinên sokrat pêktên, wê dîmenekî pirr mezin ê desthilatdariyê di temenê nêzîkatî û têgihiştina wê de bide ser ziman. Di pirtûka Arîstofanes ya bi navê "Şerên peleponêsê" de, ku bahse şerên di navbera Atîna û Sparta de dike de, ku ev şer bi salan didom in, bahse rêveberî û gavavêtinên wan dike.
Ji aliyê felsefe ve hanîna wê ya li ser ziman, wê bi vê yekê, di demên piştre zêdetir bibe. Îbn Xeldûn bixwe jî, di pirtûka xwe ya bi navê mûqaddîma de di çerçoveya wê de hin gotinna xwe jî dihêne ser ziman. Her wisa Ehmedê Xanî, jî bahse wê dike û di temenê ku mazinbûna zaneyên mezin ê civatî ku pêşengiya civatê bikin de têne ser ziman. Gotina "ku heba siltanekê meyê heba li ser serê me, .." di berhema wî ya Mem û Zînê de di buhurê û ji dil dihêne ser ziman.
Bi taybetî, di dema sedsale 20an û pê de, wê bi zanistê beşên zaniyariya siyssetê werina vekiirn û siyasete were xwandin. Wê di derbarê felsefe siyasetê û ankû ramyariyê de wê wê were pêşxistin. desthiatdariya siyasî 20an, bi zaninekê bi rê ve herê.
Ramyarî, li ser esas û nirxên civatî ên pêşketî na tê kirin. Bi wê re tê meşandin. Ramyarî, bi taybetî, civate ku di nava wê de tê kirin, divê ku zimanê wê hilde cidiyetê û gotin û têgihiştina xwe bi wê bêne ser ziman, da qana ew ramyarî bibe ya wê û bi navê wê. Di temenê parastina ziman û dîrokê de û buhurandina li demên pêş de ramyarî bi pergalî û bidestê rêveberiyê karekî giring dike û roleka giring dileyizê. Zimanê ramyariyê, bi qasî gotinên bi navê têgihiştinê di wê de tên ser ziman û giringiya wan, her wusa, giirngiya bikarhanîna zimanê civatê jî weke wê heya û ji wê zêdetira jî.
Pêlên Mejiyê me
Pêlên Mejî, wek pêlên din, bi riya ferekans û berahiya wan, tên pîvandin. Pêlên Mejî dabeşbûne ser 4 desteyan: Beta, Alfa, Teta û Dilta’yê ku eger em karibin aliyê xwe yê qenc û çendalî, baş nas bikin, hingî emê karibin di demên pêwîst da, bigihîjin her yek ji pêlên navbirî.
Pêlên Beta:
Piraniya dema ku em hişyar in, em di rewşa Beta’yê da ne ku tê da pêlên Mejî bi ferekansa 13-39 Hertzan, dihejhejin. Di rewşa Beta’yê da, baldariya me zêdetir liser dinyaya derve, fikarên rojane û bi gotineke din liser karubarên mantiqî yên nîvbazineya aliyê çepê mejiyê me, disekine.
Pêlên Alfa:
Pêlên Alfa, wek pireyekê ne ku di navbera zaniyarî û derzaniyariyê(zanînê ku bêhemdî têne mejiyê merivan) da pêwendî çêdikin. Dema ku em bêhna xwe distînin, pêlên mejiyê me ji pêlên Beta ber bi pêlên Alfayê diguherin û di wê rewşê da, ferekansa wan di navbera 8-12 Hertzan e. Di rewşa Alfa’yê da tam berevajî haleta Beta’yê, em bi dem û cihan ra sînordar nînin. Ev pêl, me ji nîvbazineya mantiqiya aliyê çepê mejiyê, azad dike û dihêle ku em bigihîjine beşa nîvbazineya aliyê rastê mejiyê ku tê da berhemanîn û têderxistin bi awayeke bihêztir pêktê. Nîvbazineya aliyê rastê mejiyê, dikare wêne û dengên ku li derveyî tixûbên sînordarê mirovan e, werbigre. Lewma jî di vê haletê da, raman, hîs û kiryarên me, nû û ciyawaz in, tevlihevî û gêjbûn, kêmtir e û bihîstina dengên derve hêsantir e. Mejî di dema bêhnvedanê ya di haleta Alfa’yê da ye. Piraniya hunermend, zaniyar û sporvanên serkeftî jî, yan bi hemdê xwe yan jî bêhemdê xwe, xwe dixine haleta Alfa’yê ku karibin baştirîn berhem û kirinan pêkbînin. Pêlên Alfa’yê, jêder û çavkaniyên berhemdarî, bileztirkera fêrbûnê, baştirkera rewşa ruh û sebeba daxistina steresan in. Rewşenbîrî, nasîn bi riya ihsasan, îlham û hwd bi pêlên Alfa’yê tên şirovekirin.
Pêlên Teta:
Pêlên Teta, bi ferekansên 4-7 Hertzan, girêdayî kûrtirîn ceribandên Medîtêyşin û berhemdariyê ne. Pêlên Teta, ji pêlên Alfa û Beta’yê aramtir in û berahiya wan mezintir e. Gihîştin bi pêlên Teta’yê, zêdetir di dema razan û xewê da, mumkin dibe.
Pêlên Dilta:
Pêlên Dilta, pêlên derzaniyarî û pergala pêwendî bi zaniyariyên çendalî ne. Ew xwediyê bilindtirîn berahî û kêmtirîn Ferekansan(4-5 Hertzan) in. Ferekansa wan, tu car nabe sifir çimku ferekansa sifir, tê wateya mirinê. Pêlên mejiyê kesan di rewşa bêhişî û komayan da dişibe pêlên mejiyê yên Dilta. Yên ku Yogakerên profîşnal in, dikarin bi hemdê xwe, xwe têxine haleta pêlên Dilta’yê. Ew dikarin germahiya bedena xwe û hejmara lêdana dilê xwe, tenzîm bikin û xwe têxine haleta mirinê û cardin jinûva xwe vejînin. Pêlên Dilta, kûrtirîn haleta xewa giran û kûr in. Ev pêl, jêder û sedemên gelek kirinên sosret, ceribandinên nêzîkî mirinê, pêşbînî, têderxistinên balkêş, bi dinyayê ra yekbûn, kemilîna kesayetiyê, şifa û hwd in.
Deriyê mejiya xwe, tenê ji tiştên hûn hez dikin ku biqewimin ra vekirî bihêlin.
Bi Kontrolkirina Pêlên Mejî, mirov dikare çi bike? Dema ku em dixwazin razên, berê pêlên Beta, aktîv dibin, hêdî hêdî pêlên Alfa xuya dibin û paşê jî Teta û Dilta. Dema em ji xewê hişyar dibin, pêlên mejiyê me, berevajî dema paldanê, ji Dilta ber bi Teta û Alfa û di dawiyê da jî ber bi Beta’yê tên guhertin. Di dema hişyarbûnê da, hin şêwazên veguhertina pêlan ji haleta bilez û tevlihev ya Beta’yê ber bi rewşên aramtir yên wek Alfayê hene. Em dikarin bi riya kansantrêyşinê, xwe aram bikin, tirs û xofan, ji xwe dûr bikin û tevliheviya derûna xwe bi wê şêwazê aram bikin. Bikaranîna hevokên erênî û hwd dikare bibe sedema windabûn û derketina ramanên neyênî û wêranker. Bi gotineke din, gava ku em fikir û hîssên neyênî, çi ji hindir, çi ji derveyî xwe, werdigrin, emê karibin bi kontrolkirina pêlên mejiyê xwe, cardin aram bibin û vegerin rewşa hêsaybûn û rehetiyê. Wek mînak: Dema hûn ditirsin ku negihîjine hedef û armanca xwe, xeyala zêna we, wêneyek ji serketina we ye û dubarekirina vê hevokê dikare bibe sedema pêkhatina wê: Ezê bigihîjime armanca xwe. Fikrên we, enerjiya pêlên elektromegnetîk e ku pêlên wekhev yan hevalî, ber bi aliyê xwe va kaşdike. Jibo her fikreke taybet, ferekanseke taybet heye. Qanûn û yasaya kaşkirinê li ramanên we dinêre û ligor wan tevdigere, loma jî timotim liser daxwazên dilê xwe bisekinin, liser wan bifikirin, wisa bizanin ku hûn gihîştine armancên xwe û pê kêfxwaş jî bibin. Bi ramanên erênî, pêlên bihêz, erênî û avaker, ji gerdûnê ra bişînin heya tiştên ku hûn dixwazin pêkwerin. Ligor teoriyên nû yên zanistî û fîzîka kuwantomê, her tiştê ku li cîhanê heye, cureyek ji enerjiyê ye. Hemû kelmelên derdora me, di asta mûlûkûliya xwe da, enerjiyên hejhejok in. Fikir û raman jî cureyek ji enerjiyan e ku dihejheje. Ramanên cihê, xwediyê pêl û ferekansên cihê ne. Hejhejên fikran, ji bihêztirîn û rêkopêktirîn hejhejên gerdûnê ne. Her wisa ku hûn bi hilbijartina pêlên taybet, dikarin şaşe û şebekeyên cihê yên radiyo û televizyonan, werbigrin û bibînin, bi guhertina dirêjahiya pêl û ferekansên zên û ramanên xwe jî, hûnê karibin di jiyana xwe da, derfet û rewşên nû biafirînin. Ligor qanûna kaşkirin û cezbê, ramanên we dikarin hejhejên(irtiaşên) ku dişibin wan, werbigirin û veguherînin rastiyên jiyana we.