cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enwerê Mayî
Hêvî Berwarî Mamoste Mela Enwerê Mayî li adara sala 1913, li gundê Mayê, li herêma Berwarî Bala, ku girêdayî qeza Amêdiyê û parêzgeha Duhokê ye ji dayîk bûye. Mamoste ji malbateke oldar û resen bûye, ku rêça Neqişhebendî ji xwe re girtiye û sofiyetî sala 1915 babê wî Şêx Mihemed jiyana xwe ji dest dide û ku jiyê wî ne gihaye sê salan, diya wî perwerdekirina wî dide dest xwe; mîna hemû jinên bi rûmet ên Kurd hemû şiyanên xwe dimezêxe ji bo perwerdekirina zaroyên xwe, weke jineke oldar, wê dixwest ku yek ji zaroyên wê bibe zanayekî olî yê mezin; mîna babê xwe.
Ji ber wê yekê, her di jiyekî biçûk de, diya Enwer ew danî ber xwendina Qurana pîroz li gundê Mayê, lê piştî demekî, diya wî zanî, ku xwendina seretayî li gundê Bamernê hatiye vekirin. Wê kurê xwe hinart cem hind nasyarên xwe li wir ji bo xwendinê. Weke tê zanîn, Enwer xwendina xwe ya seretayî li gundê Bamernê bi dawî aniye. Û berdewam bû, ku xwendina xwe ya olî bi dawî bîne. Paşan li gor rewşa wî çaxî, Enwer li mizgeft û gundan digere, ji bo bi dawîkirina xwendina xwe, taku li Amêdiyê binecih dibe, roja 24'ê îlona 1936'an bawernama zanistî ya olî li ser destê zanayê bi rûmet Şokrî Efendî miftiyê Amêdiyê, yê ku li sala 1938 çûye ber dilovaniya xwedê werdigire. Dîsan Mayî melatiyê li hind mizgeftên Berwarî Bala dike, lê li ser vê yekê berdewam nebû, ji ber ku ew di sala 1938an de diçe Bexdadê, daku ezmûna xwe di wezareta perwerdeyê de bike, ku bibe mamostayê zimanê erebî li dibistanên amadeyî. Paşan vê xebata wî, ji ber çend egeran ser negirt, paşan di sala 1939an de li gundê Şêrwana Mezin bû mamosta, ku girêdayî qeza Mêrgesor e. Dîsan Mayî ji bo mamostatî li pir gundên Kurdistanê digere û li hind herêmên Kurdistanê û Îraqê dibe fermanber, lê Mayî mîna her kurdekî ronakbîr ji êş û azarên gelê xwe dûr nebû û siyaset jêre dibe oksîjena (O²) jiyana wî; bi taybet piştî şoreşa 14 tîrmeha 1958an li Îraqê.
Çalakiyên rojnamegerî û gotarên belavkirî di rojnamegeriya Îraqê û biyanê de:
Çaxê Mayî li Bexdadê dijiya, sala 1940-1941 wî dixwast ku belavokeke kurdî derbiket, daku di rêya wê de êş û azarên gelê Kurd, çand û kultura kurdan bide nasandin. Ji ber wê yekê, Mayî biryar da, ku kovareke heyvane yan werzî li gor şiyanên xwe, bi zimanê kurdî û erebî bi navê (Mîzan-trazu) derbiket, lê ji ber rewşa wî ya aborî û siyasî û nebûna alîkariyê ji çi cihan ve, ev proje bi tenê nav ma û rûpelên wê ronahî nedît. Dîsan çaxê malbata Bedirxaniyan li Şamê kovara Ronahî bi zimanê kurdî û bi pîtên latînî der dikir, Mayî hemû jimare dixwandin û li cem xwe weke arşîf diparastin, taku roja şehîd bûyî. Mayî beşdarî di vê kovarê de dikir, pênc helbestên wî têde hatine weşandin û hemû siyasî bûn. Ew helbest jî ev in:
Di salên 1946 û şûnde êdî Mayî li ser siyasetê nenivîsandin, ji ber ku her tim di jêr çavan de bû. Bi tenê tiştên çandî û gelêrî mîna helbestvanê gelerî Hemkê Tuvî. Ta niha jî helbestên Hemkê Tuvî di herêmê de nav û deng in. Piştî şoreşa 14.07.1958an li Îraqê, wî dikarî wê bêdengiya xwe ya çend salan di rêya kovara Ruşenbîriya Nuyê de derbixe, ku kovareke kurdî bû, bi zimanê kurdî derdiket û radyoya kurdî û rojnama Zeman, Albîlad, Xebat û kovara Ronahî ya Hafiz Mostefa Alqazî derdixist; û rojnama Serbestî di sala 1959 de, çaxê çûye Çîna Milî du gotar li rupelên Gel belavkirin, ku zimanê Partiya Komonîst ya çînî bû. Yek ji wan gotaran li ser Kurd û alîkariya wan ji bo rêjîma komara îraqê, ya din li ser kurd û rola wan di dîroka kevin û nû de. Dîsan Mayî sêmînarek li ser rewşa Kurdan pêşkêş kir (li Nadiya Netewî li Pêkîng) ê. Dîsan li vegera wî, di Rûsiyayê de hevpeyvînek digel hate kirin. Di rojnameya (Al Piravda al Sovyetiye) li ser alîkariya Kurdan ji bo parastina komara Îraqê û rola wan di avakirina aştiya cîhanî de û dîtinên wan ji bo pêşerojê. Dîsan li Çîkûslovakiya di hind rojnaman de li ser rewşa Kurdan û çand û hunera kurdî gotar belavkirine.
Dîsan ji nivîsên Mayî yên giring û pîroz pirtûka wî ya bi navê (Kurd li Behdînan), ku nivîseke, lêkolîneke dîrokî û civakî ji peydabûna Kurdan û bîr û baweriyên olî, rewşt û sirûştê gelê Kurd û edebiyata wan, ku yekem pirtûk e li ser Behdînan hatiye nivîsandin, ta ku niha jî mîna jêdereke girîng di destê rewşenbîran de ye. Weke tê zanîn, Mayî di qada rojnamegeriya kurdî de xebateke pîroz meşandiye, di piraniya rojname û kovarên kurdî û erebî de li Îraqê di wî çaxî de nivîsandiye. Herweha di radyoya kurdî de du bername hebûne, yek li ser edebiyata kurdî û ya duyem li ser dîroka kurdî. Mayî weke rojnameger û siyasetmedarekî Kurd di jiyana xwe de roleke hêja leystîye, çaxê Xwedê jê razî (Mamoste Salih Yûsivî) pêşniyar kir, ku pêwîst e yekîtiya nivîskarên Kurd were damezrandin, mayî yekem kes bû, ku pêşniyara wî pejirand û bi germî pêşwazî kir. Dîsan di sala 1960î de, çaxê kongireya mamosteyên Kuristanê ya duyem li bajarê (Şeqlawe) hate sazkirin, Mayî beşdar bû û peyvek bi zimanê erebî li ser (Şêx Adî) pêşkêş kir. Herweha helbesteke helbestvanê dasinî (Baba Raxê Hemedanî) bi navê (Meyrem û Ceifer) di kovara Ronahî, jimare sê de sala 1960î hate weşandin. Dîsan babetek li ser helbestvanê Kurd (Ebdulsemedê Babek) di kovara Ronahî de (jimare 5-6) Şibat û Adara 1961ê, li jêr navê (Wêjeyî Kurd) belav kirin. Bi vî awayî peywendiya Mayî û rojnamegeriyê hate qutkirin, çaxê tevlî şoreşa kurdî bûye; li başurê kurdistanê roja (12.01.1962).
Mayî û helbest
Weke xuya ye, Mayî di nivîsîna helbestê de pir şareza û pispor bûye; wî li ser pir babetên cuda helbest nivîsandine; bi peyvên nazik û qeşeng dîmenên rojname û kovaran xemlandine; mîna helbestên evîndarî, şoreşgêrî û civakî .Çend rêzek ji helbestên evîndarî, mînak:
Herweha Mayî her çende ji malbateke olî bûye, lê belê hesta wî ya rohn û pak weke ronakbîrekî serbest hest bi her tiştî kiriîye, di civaka kurdî de weke asteng û janên civaka Kurd, bi rexne anîne ziman; weke di vê helbestê de aşkera ye:
Dîsan Mayî bi fikrek ron û rewşen û netewayetî xwestiye bibe çirayek, li dijî tarî, feodalîzim û nezanînê bang li keç û kuran kiriye, ku dermanê derdê me tim zanîn e. Çaxê kovara Ronahî û Hawar dihatin weşandin, Mayî dixwest xelkê li hawîr xwe, hemûyan bi pîtên latînî fêrî xwendinê bike û bang li gelê xwe kiriye, ku li rojname û kovarên xwe xwedî derbikevin; weke di van rêzên jêrî de xuyakirî:
Herweha Mayî di helbesteke evîndarî de dibêje:
Şorbeya dizan
Şorbeya dizan, şorbeya genimê ya bi goştê mirîşkê ye. Herwiha mirov dikare goştê qaz an cilûxê (elok, hulî) jî bikarbîne.
Çima gotine şorbeya dizan?
Ev nav, herêmî ye. Li hin deverên Serhedê, bi taybetî li gundên êla Bekiriyan lê cihwar in, behsa şorbeyekê tê kirin ku dişibe vê şorbeyê. Dibêjin "zirzeya derê pûnik û pûngala kê hatiye şikestin bila here pê stûyê mala ku şorbeya mirîşkî kelandine, bigire". Ango dibe ku wan mirîşk dizîbin.
Helbet ev ji gotin, galegal û henekên civakê ne, mala ku lê mirîşk hatiye çêkirin, dibe ku mala mele, sofî, pîr û şêxekî be. Herwiha, ev xwarin a dewlemendan e, lewra gelek tişt dikevinê û ew jî ne erzan in.
Ev nav wisa maye. Avsîra dîzan jî dibêjin. Avsîr di hin devokan de di wateya şorbeyê de ye.
Çêkirina xwarinê
Genimê xwe pakij bikin, têxin badiyeke mezin. Bi tiliyekê ser re, avê bixinê û bi qasî 3 katjimêrî bidin sekinandin, bo nermijîkirinê.
Gizêr, pîvaza teze, bendikê kûbîkî tîke bikin, pelên bendikê hûrik hûrik hûr bikinê.
Mirîşka xwe amade bikin, bi saxî bikin quşxane yan beroşekê. Zebzeyên xwe berdin navê û ava we pîvabû berdin serê. Îsota reş û xwêyê jî tevlî bikin, bi qasî katjimêrek (saetek) bikelînin.
Dema keliya mirîşka xwe derînin. Ava wê di quşxaneyê de bila bimîne, bendik, fringî, genimê tevlî bikin, agirê xwe nizm bikin, bi qasî saetekê jî wisa bikelînin.
Goştê mirîşkê ji hestiyan veqetînin, wekî rişteyê ta bi ta bikin. Hêj kela xwarina we bidawî nebûye (ango saetekê di germiya nizm de), goştê xwe berdin navê.
Bexdenûsa hûrane hatiye hûrkirin, îsota reş, xwê û rûnê zeytê berdin ser xwarinê, carekê kelê pê bînin.
Bi germî bînin ser destexaneyê (sifreyê).
Heger ev mirîşka we, ya diziyê bû, tehma wê jî xweştir dibe (!).
Bolîcan
Bolîcan, bi tirkî Bolucan, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Berlancourt, Aisne
Berlancourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Avril Lavigne
Avril Ramona Lavigne (jdb., Belleville, Ontario), Kanada), stranbêj, gîtarvan,, lîstikvan û sêwirînera kanadayî-frensî ye ku di heman demê de hilberînera hin stranên xwe jî  ye.
Gomik, Îdir
Gomik, an jî Gomika Redka gundekî girêdayî Navçeya Îdir Başanê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin. Carekê di serhildana Agiriyê de, cara duyem jî 1993an de hate valakirin.
Avril Lavigne
Albuma wî ya pêşîn a studyoyê, Let Go (2002), li ser kesayetiya punk skate ya ku jê re xelata "Pop Punk Queen" girt. Rexnevan û weşanên muzîkê, tekez kir ku ji ber serkeftin û bandora wê di pîşesaziyê de ye. Lavigne di pêşveçûna muzîka pop-punk de muzîkvanek sereke tê hesibandin ji ber ku xebatên wî yê mûzîkê bi Punk re wek hev tê dîtin. Pêşkeftina stranbêjê Lavigne ya bi navê "Qedexe", gihîştiye hejmara yekemîn. Li gelek welatên cîhanê û wê ew solistê jin ê herî ciwane ku di Keyaniya Yekbûyî de albuma wî a yekemîn heye. Albuma wê ya duyem a studyoyê, Under My Skin (2004), bû yekemîn albuma Lavigne ku li Dewleta Yekbûyî gihîştî pileya Billboard 200 ya herî jor, û li seranserê cîhanê 10 milyon tomar difroşe. The Best Damn Thing (2007), albuma sêyemîn a studyoya Lavigne, gihîşt hejmar yek li heft welatan li seranserê cîhanê û dît serkeftina navneteweyî ya pêşenga wê ya pêşîn "Girlfriend", bû yekemîn single û li Dewleta Yekbûyî gihîşte asta herî bilind a Billboard Hot 100ê. Albuma wê ya çaremîn û pêncemîn, Goodbye Lullaby (2011) û Avril Lavigne (2013), serkeftina bazirganî ya domdar dît û her du zêrîn li Kanada, Dewletên Yekbûyî, û herêmên din ên pejirandî bûn. Di sibat 2019 de, Lavigne albûma xwe ya şeşemîn, Head Above Water, bi riya BMG derxist. Digel muzîkê, Lavigne di fîlimê anîmasyonê Over the Hedge (2006) de Heather, a Virginia opossum deng da, û di ekrana fîlma xwe ya pêşîn de li Fast Food Nation (2006) çêkir.
Jînenîgarî
Lavigne di sala 1984an de li Belleville, Ontario, Kanada hate dinê. Ew ji hêla bavê xwe ve navê Avril (peyva fransî ji bo meha nîsanê) hat. Ew û diya Lavigne gava du salî bûn qehremaniyên dengî yên zarokê xwe nas kirin û li ser riya ku ji dêrê digotin "Lovesa ji min hez dike" digotin. Lavigne birayê mezin Metta û xwişkek piçûk Michelle heye. "Birayê min li dîwêr çêdibû ji ber ku min xwe ji xewê re stran dikir û wî fikirîn ku ew bi rastî aciz bû ye." Ew xwişka xerîb a koma japonî One OK Rock bassist Ryota Kohama ye. Bapîrê bavî yê Lavigne Maurice Yves Lavigne li Saint-Jérôme, Quebec hate dinê. Endamek Hêza Hewayî ya Kanada, ew zewicî Lucie Dzierzbicki, dayikek fransî Morhange, li Fransa sala 1953. Kurê wan, Jean-Claude Lavigne di sala 1954an de li RCAF Station Grostenquin nêzîkî Grostenquin, Lorraine, France hate dinê. Dema ku Jean-Claude zarok bû, malbat çû Ontario, Kanada, û di 1975 de, ew bi Judith-Rosanne "Judy" Loshaw re zewicî.
Gava Lavigne pênc salî bû, malbat çûn Girava Napanee ya Mezin, Ontario, bajarokek bi nifûsa xwe nêzî 5.000. Li dibistanê, ew carinan ji ber neheqiyê neçar ji polê hate derxistin. Dêûbavên wê piştgiriya strana wê kirin. Bavê wê jê re mîkrofonek, kîtek drum, klavyek, û çend guitars kirî, û wî jêrzemîna wan veguherand nav şanoyek. Li dû hezkirina xwe ji bo muzîkê, Jean-Claude rê da malbatê li dêrê li Navenda Day Worship Sêyemîn li Kingston, Ontario, li wir ew bi gelemperî bass dilîze. Gava Lavigne 14 salî bû, dêûbavên wê ew birin civînên karaoke.
Lavigne li pêşangehên welat, performansa stranan ji Garth Brooks, Dixie Chicks û Shania Twain pêk anî. Wê dest bi nivîsandina stranên xwe kir. Strana wê ya yekem bi navê "Can't Stop Thinking About You", di derheqê xortek xortaniyê de, ya ku wê ew wekî "xweşikiya nermik" binav kir. Lavigne di dibistana navîn de jî hockey lîst û MVP jî du caran wekî serketiyek rast di lîgê kuran de wergirt.
Coqê
Coqê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
La Rivière-Saint-Sauveur
La Rivière-Saint-Sauveur, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Suðuroyarfjørður
Suðuroyarfjørður tengaveka li giravên Faroeyê navbera giravên wêyê li başûr rojava Suðuroy û Lítla Dímun, li bakur rojhelat Stóra Dímun û Skúvoy de dimê ye.
Bozqîr
Bozqîr, bi tirkî Bozkır, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Saint-Georges-du-Vièvre
Saint-Georges-du-Vièvre, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Moşîrabad, Heris
Moşîrabad gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Monnickendam
Monnickendam, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Kanî Dan
Kanî Dan, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gare, Colemêrg
Gare, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Pérignac, Charente-Maritime
Pérignac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şêrku
Şêrku (bi tirkî Büyükköy), gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Demirçî, Şahîndij
Demirçî, Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Puybarban
Puybarban, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Demirçî, Şahîndij
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 82 kes (19 malbat) bûn.
Eiavatnet
Eiavatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye.
Bergşad
Bergşad gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Senarê
Senarê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Bergşad
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 390 kes (103 malbat) bûn.
Serhildana Cafer Faracis
Serhildana Cafer Faracis li herêma Mûsilê li dijî desthildata îslamî li sala 930an de rûdide. Serkêşê serhildanê Cafer Faracis bû ku ji malbateke girîng ya kurdan bû
Berlise
Berlise, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Xwestek
Xwestek, deme ku mirov Tiştek dilê mirov kişand û mirov xwest, hingî, ew xwestek e. Xwestek, li ser hin hêstên temenê wê diafirênin re tê û dibê. Di xwestekê de Dil, li pêş e. Bi vê yekê re, Hîs û Ajo, di wê de û di bûna wê de, xwediyê rol in. Xwestek, hertimî hatiye gotin ku "ji dil tê". bi vê yekê re bahse xwezabûnekê bi wê re hatiye kirin. Hêst hatiye derxistin li pêş. "Xwestek û hêst" û "xwestek û hîs" û hwd, hin gotinên taybet ku bi aliyê felsefik ve li ser hatiye sekinandin. Kant, di pirtûka xwe bi navê Rexneya li aqlê selim", wê de bi têgihiştina felsefê re li ser xwestekê di sekinê û wê weke "pêdivîyeka jîndî ya ajoyî" têne ser ziman.
Cimîltî
Cimîltî, bi tirkî Akdede, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Eremyan
Eremyan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Çamoziya Bala
Çamoziya Bala, bi tirkî navê wê kirine Yukarıçamözü, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Daregird, Simîlan
Daregird, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Beşqoz
Beşqoz gundekî bi ser Bêsniya Adiyemanê ve ye.
Bodebarsain
Bodebarsain, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 43.229 kes hatiye hejmartin
Meḧmûawa
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Meḧmûawa 60 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 11 e.
Rocques
Rocques, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kanî Dêr
Kanî Dêr, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Puynormand
Puynormand, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Berazê avê
Şayes
Berazê avê,ew kojera tewr dêw yan girs ser riwê zemîn yan erdê.
Puynormand
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Saint-Georges-Motel
Saint-Georges-Motel, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Märkisch Buchholz
Märkisch Buchholz bajarokekî navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Feridun Çelik
Feridun Çelik, şaredarekî Amedê yê berê ye. Ferîdûn Çelîk di hezîrana sala 1966an de ji dayik bû. Li zanîngeha Amedê fakulta hiqûqê xilas kir. Di navbera salên 1990-1999an de di bin baroya Amedê de parêzertî kir û di heman demê de jî serokê DEP a navçeya navendî a Amedê bû. Di salên 1996 û 1999an de endamê meclîsa partiya HADEPê bû û cîgirtiya serokê giştî yê vê partiyê kir. Ferîdûn çelik di salên 1997-1999an de Serokê HADEP a bajarê Amedê û endamê meclîsa HADEPê bû. Di hilbijartinên nîsan a 1999an de di bin partiya HADEPê de bû namzetê şaredariya Amedê û mîna şaredar hatiye hilbijartin.
Meqarneya bi sosa avokadoyê
Meqarneya bi sosa avokadoyê cureyek xwarina ji meqarneyê ye. Ji avokadoyê re hirmiya amerîkan jî dibêjin.
Amadekirin
Fringiyên xwe bikin du qet. Sêniyeke firneyê (firûnê) bînin, fringî, sîra hûrik hatiye hûrkirin û îsotên xwe bikinê. Rûnê zeytê pê bidin. Di germiya 200 pileyê de bi qasî 15-16 deqe bipijînin.
Bo sosa wê avokadoyê spî bikin (qalikên wê bigirin), dendikê derînin û hûr bikin. Ava lîmonê berdin serê, yan lîmonê biguvêşên. Avokado, pîvaz, sîr û fringiya hûrkirî li makîneyê bidin, ango bikişînin blenderê. Îsota tûj tevlî bikin.
Meqarneya xwe bixaşînin, bidarivînin û dîsa berdin quşxaneyê. 2 kevçî ji sosa we amade kiriye veqetînin, ên din tevlî meqarneyê bikin.
Meqarneyê li binikên xwarinê parve bikin. Bixemilînin (bi îsotê), ew sosa we veqetandibû, pê werbikin. Êdî dikare were ser destexaneyê (sifreyê).
Mernab
Mernab gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Karinç
Karinç, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Périgny, Charente-Maritime
Périgny, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Can da (albûm)
Can da albûmeke hunermendê kurd Seîd Yûsiv e. Albûm ji dozdeh stranan pêk tê û ji aliyê Kom Müzik Yapım ve hat çêkirin.
Flassavatnet
Flassavatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye.
Ala DYAyê
Ala neteweyî ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, ku pir caran wekî ala DYAyê jî tê binav kirin, ji sêzdeh xetên horizontal ên wekhev pêk tê, yên ku bi sor û spî vediguherin. Ser û binê alayê sor e, û çargoşeyek şîn li kantonê heye, ku jê re "yekîtî" tê gotin. Kanton pêncî stêrên piçûk ên spî dihewîne, ku di neh rêzên horîzontal de hatine rêz kirin, ku rêzên şeş stêrkan bi rêzên pênc stêrkan re li hev dikin. Ev 50 stêrkên li ser alê 50 eyaletên DYAyê temsîl dikin, û 13 xet nûnertiya sêzdeh koloniyên brîtanî dikin ku serxwebûna xwe ji Brîtanyaya Mezin ragihandin, û bûn yekem dewletên DYAyê. Navên din ên alê "Stêrk û Rêz", "Rûmeta Kevin", û Star-Spangled Banner in.
Gulbarî
Gulbarî, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Çamûrciya Bala
Çamûrciya Bala (Gunde Jurın), bi tirkî navê wê kirine Yukarıçamurcu, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Dolanqîr
Dolanqîr gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Biroşxaran
Biroşxaran gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 797 kes (160 malbat) bûn.
Xirabe, Colemêrg
Xirabe, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Birûnçayir
Birûnçayir gundekî bi ser Bêsniya Adiyemanê ve ye.
Gemünden, Wohra
Gemünden, Wohra, bajarekî navçeya (Landkreis) Waldeck-Frankenbergê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Saint-Germain-de-Fresney
Saint-Germain-de-Fresney, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Bernot
Bernot, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Alcîya
Alcîya (bi erebî: آليجي), gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye. Li wir nêzîkî 1300 kes dijîn.
La Roque-Baignard
La Roque-Baignard, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Çamûrciya Jêr
Çamûrciya Jêr (Şêna Jêrın), bi tirkî navê wê kirine Aşağıçamurcu, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Hîsane
Hîsane, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê
Partiya Demokratîk a Kurdistana Îranê (PDK-Î) yek ji partiyên serekî û neteweperwer ên kurd li Kurdistana rojhilat e.
Loqme
Loqme, bamik (grekî: λουκουμάδες, erebî: luqmat al-qadi لقمة القاضي, farisî: بامیه bamiyeh ) cure şîranîyek e ku bi ard (arvan), xwê (solin), şekir, havênê hevîrê, rûn û doşaviyê tê çêkirin. Li hin deverên Kurdistanê bêî şerbetê jî tê xwarin. Du cureyên wê yê sereke hene, kadokî (totî, kûrewî) û glover, nava wê qulkî (kun).
Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê
Danasîn
Navê partiyê, Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê ye. Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê, partiya pêşeng û şoreşvan ya xelkê Kurdistana Îranê ye û hemû tex û qatên gelê Kurd bo gihîştina bi armancên partiyê, ku di bernameyê de hatine, di nav refên xwe de rêk dixe. Navê partiyê di astê navneteweyî de “Democratic Party Of Iraniyan Kurdistan” û kurtiya wê jî “PDKI” e. Arma Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê, pêk hatiye ji: Bazinek bi rengê şîn, ku li aliyê wê yê rastê gule genimek bi rengê zer heye, û li aliyê çepê jî çerxeke pîşesaziyê bi rengê sipî heye ku ji heft dendan pêk hatiye. Di naverasta baznê de rojek ku deh tîrêj lê ketine û çiyayek bi rengê kesk. Di bin armê de di navbera gule genim û çerxa pîşesaziyê de, zemîneyeke sor 32 heye ku pirtûkeke sipî li ser de ye û hejmara 1324 di bin pirtûkê de hatiye nivîsîn ku sala avabûna Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê ye. Têdîtin: di çalakiyên PDKÎ li astê navneteweyî û derekî de di cihê sala 1324, 1945 tê bikar anîn, û li bin armê de jî “PDKI” tê nivîsandin.
Baxavir
Baxavir (bi tirkî: Töreli), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Loqme
Ji yewnan an ereban belav bûye. Bêjeya luqma bi erebî diw ateya gemş, gep, pariya devê yan loqmeyê de ye. Di pêjgeha Anatoliyayê de cureyekê taybet heye, bi romîkî (tirkî) jê re birtlak dibêjin. Di rojên pîroz û şînan de belav dikin.
Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê
Danasîn
Organa herî bilind ya partiyê kongire ye. Kongire her çar salan carekê ji endamên eslî, cîgir û şêvirmendên Komîteya Navendî û nûnerên endamên din ên partiyê, bi radeyekê ku Komîteya Navendî diyarî dike pêk tê, bi awayekê ku du ji sê endamên kongireyê li encama pirosya hilijartinê, beşdarî kongireyê bin. Kongireya awarte li ser daxwaza Komîteya Navendî, yan du li ser sê ya personêlên tewaw dem yên partiyê pêk tê.
Organa herî bilind ya di navbera du kongire da Komiteya Navendî ye. Sekreterê Giştî û Cîgirê Sekreterê giştî yê partiyê û endamên ku Deftera Siyasî hildibijêre li hember Komîteya Navendî de berpirs in.
(Ev danasin li gor kongireya 15emîn ya Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê hatiye nivîsîn)
Sekreterê Giştî yê vê partiyê Mistefa Hicrîye.
Dîrok
Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê (PDKÎ) di 15ê gelawêja 1945'an li Mehabadê wek PDK'a yekem ji aliyê 61 ticar, kargerên dewletê, mamostên ayînî, xwedan ax û serokeşîran ve hat damezİrandin. Serokê PDK-Î yê yekem Qazî Mihemed bû. Li rasti de ew parti cînişîna Komeleya Vejiyana Kurd an KJK bû ku sê sal berî hatibu damezirandin.
159 rojan piştî damezirandina PDK-Îyê, li 22yê çileya 1946an ew partî karî bi kelk girtin ji doxa lebara wê serdemê Îranê yekemîn komara kurdî li rojhilatî Kurdistanê bi navê Komara Kurdistan damezirîne ku dîroknivîsan dibêjinê Komara Kurdistanê li ber ku ew komar bajarê Mehabadê kiribû paytexta xwe.
Komara Mehabadê bi tenê 11 mehan jiya, ji ber ku hikûmeta Îranê peymanek dijî bi kurdan li gel Sovyetê çêkir û êriş kir ser Kurdistanê. Hejmareka mezin ji lîder, serok û endamên komarê ji aliya hikûmeta Îranê hatin girtin û 20 ji wan li bajarên Mehabad, Bokan û Seqizê hatin darve kirin.
Kêmtir ji dû salan piştî rûxana komarê, PDK-Î xebata xwe bi veşartî kir.
Piştî salên 1950an li Îranê bi rêberiya siyasetmedar û serokwezîr Mihemed Miseddiq li dijî Şah Mihemed Reza û emperyalîstan helwest hate nîşan dan ku dixwastin hem erkên şahê Îranê kêm bikin hem jî îstîsmara emperyalîstan xelas bikin. Kurdên Rojhilata Kurdistanê di vî wextî de li gel Mihemed Misediq bûn. Di hilbijartinên herêmî yên li sala 1952yê PDKÎ bi awayeke azad tevlî hilbijartinan bû û di hilbijartinan de dengekê biqîmet destxist. Lê ev demokratîzekirin û reformekirina Mihemed Misediq biserneket û bi derbeyeka bi alikariya CIAyê ji aliyê şah ve ji kar hate dûrxistin. Piştî ketina serokwezîr Mihemed Misediq, artêşa Îranê berê xwe da Rojhilata Kurdistanê û kurdên deverê aşt kirin.
Aldenhoven
Aldenhoven şaredariyeke navçeya (Landkreis) Düren li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê
Dîrok
Li sala 1975ê di navbera Îran û Iraqê de Hevpeymana Cezayîrê hate destnîşan kirin. Piştî vê destnîşanê Mistefa Barzanî nekarî alikariyê ji Îranê werbigire û hevsenga di navbera Îran-PDKÎ û Iraq-PDK xerabû. Dîsa PDKÎyê di nav gel karên çekdarî hêdî hêdî dan destpê kirin.
Li sala 1997ê de Mihemed Xatemî yê namzedê reformxwazan bû serokkomar û dest bi reforman kir. Kuştinên li dijî serokên kurdan hat rawestin.
Kongre yên PDK-Î
PDK-Î heta nehe 13 kongreyan bestîye:
Liderayeti ya PDKÎ Komîta Nawendi ye ku ji 23 endamên sereki u 12 endamên laweki dêt berhev.
ji wan endaman 7 kesan wekî defterê siyasi dên helbijardin ku Sekretera giştî jî yek ji wan e.
Xodîg, Hezro
Xodîg, gundekî girêdayî navçeya Amedê Hezroyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gol
Gol an deryaçe ji kortên ku di demên guhertinên jeolojîk de peyda bûne û ên ku bi borîna salan ji ava baranê, herkîna çem û lehiyan tijî av bûne re tê gotin.
Kanî Linc
Kanî Linc, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gol
Ji golên ku bi guhertinên jeolojîk çêbûne re, golên xwezayî dibêjin, û ew li seranserî cîhanê tên dîtin, ji golên mezin, Gola Victoria li Kenya û Gola Qizwîn li Asiya navîn, li Kurdistanê jî hin golên xwezayî hene wek, Gola Wanê û Gola Ûrmiyê.
Hin gol hene bi destê mirovan çêbûne, ew bi rahatî li paş avgiran peydabûna, ango kombûna avê li paş wan hedî hedî bûye gol, ji van golan re dibêjin golên pêşesazî, û pir nimûne li seranserî cîhanê hene, wek Gola Nasêr li paş avgira Alî li ser çemê Nile li Misirê.
Gol çi xwezayî çi pêşesazî bin, ew pir sûdmend in, mirov ji wan golan pir sûdwer digrin, mirov ji van Golan ava çandiniya xwe dibe, mirov ava vexwarinê jî jê dibe, ji bilî ev fêde û sûdên tenduristî û gervanî, pir gol îro seyrangeh û havîngehên ku mirov bêhna xwe li ber vedide ne, mirov mesiyan jî ji van golan digrin.
Merkîd, Heris
Merkîd gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pessines
Pessines, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Genthin
Genthin, bajarekî navçeya (Landkreis) Jerichower Landê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Queyrac
Queyrac, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Bilqizin
Bilqizin gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 111 kes (42 malbat) bûn.
Çewîrmexan
Çewîrmexan an jî Çevîrmexan, bi tirkî navê wê kirine Çevirmehan, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Çawge
Çawge, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Elkîk
Elkîk, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Berny-Rivière
Berny-Rivière, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Saint-Germain-de-Pasquier
Saint-Germain-de-Pasquier, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Erdheja Milazgirdê 1903
Hêza erdhejê gorê tomarkirinên navneteweyî, 6,7 richter bûye. Erdhejê de li navenda Milazgirdê 600 kesan jiyana xwe jidest dane. Hêjmara birîndaran jî gelek bûne. Bi giştî nêzîkê 3.000 kesan jiyana xwe jidest dane.
Kîjan rast e?
Hin çavkaniyan de roja erdhejê 24ê nîsanê 1903 hatiye nivîsîn. Bi texmînî ev rast e, lewra wê demê heya nûçe bigîhîşta rojnameyan 1-2 roj derbas dibû. Û tê gotin hejmara miriyan tenê li navenda Milazgirdê 600 kes bûye, bi giştî 2.626 bûye. Pirraniya wê ji gundên Milazgirdê û Kopê bûne.
Hêj jî li ser tê axavtin
Erdhejê bandora xwe li gundên Kop û herêma Xandilîsê jî daye. Di nava gel de hêj jî behsa vê erdhejê tê kirin. Dibêjin ava Mûradê ji wê rojê ve hinekê miçiqiye, berê zêdetir bûye. Li ser erdhejê dengbêjên herêmê stran çêkirine. Minareya mizgefta Kelê ketiye xwarê (dibe ku di erdhejeke din de be).
Ûganda
Ûganda (bi îngilîzî Uganda, bixwîne Yûgenda; bi swahîlî Uganda), welatekî li Afrîkayê ye. Serxwebûna xwe 1962an de îlan kir.
Dîrok
Gelê Ûgandayê berî 1.700 û 2.300 sal bi karê nêçîrvanî dijiyan. Welat xwediyî gelek ziman e. Welatê de netewek tevlî hev hey û ew netewene roj bi roj guherî û niha bûye yekgirtî.
Erdnîgarî
Li Ûgandayê de bajar tune, herêm hene û nava wan herêman de navçe hene. 4 herêm cîh digire.
Mehmûdabad kurdler
Mehmûdabad kurdler gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çoraq
Çoraq, bi tirkî Çorak, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Tîzawa
Tîzawa, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Tîzawa 144 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 29 e.
Frøylandsvatnet
Frøylandsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye.
Schwerin, Brandenburg
Schwerin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Gundik, Elkîk, Colemêrg
Gundik, gundekî girêdayî mixtariyeta Elkîkê ye ku ser bajarê Colemêrgê ye.
Cîqê Cîhanê Kevn
Cîqê Cîhanê kevn ("Sturnidae"), famîleyek fîkarên bera (Passeri) ne ku li parzemînên Cîhanê Kevn wek Asya, Afrîka û Ewropayê dijî.
Demar
Gurza tewereyan a li demarekoendama çêwe (DKÇ) wekî demar tê navkirin. Demar ji demax û dirkepetikê dirêjê hemû beşên laş dibin. Li demarekoendama navendî (DKN) jî gurzên tewereyan heye, lê ji wan re xet (bi îngilîzî:tract) tê gotin. Pêkhateya demarên DKÇ û ya xetên DKN ne wek hev in.
Pêkhateya demar
Demar li gel şaneya demarê, bestereşane û lûleyên xwînê jî lixwe digire. Bestereşane beşên demarê dipêçîne û bi hev re girê dide, lûleyên xwînê jî ji bo demarê xurek, oksîjen û madeyên pêwist dabîn dikin. Bi gelemperî demar ne ji gurzek, lê ji gurza, gurzikên tewereyê demarexaneyan pêk tê. Ango gurza demar hîn ji pîçûktir gurzên demaran pêk tê, gurzên pîçûk jî ji tewereyên demarexaneyan pêk tê. Rûyê demar ji aliyê derve bi çînek bestereşane ya rîşalî ve dorpêçî ye. Navê vê çînê epînoryum e (bi îngilîzî: epineurium). Di nav demarê de hîn piçûktir ji gurzên tewereyan hene, navê vana gurzik e (bi îngilîzî :fascicles). Her gurzikek jî bi perdeyek bestereşane ya rîşalî pêçayî ye, navê vê perdeyê perînoryum e( bi îngilîzî:perineurium). Di nav gurzikan de gurzên tewereyan heye, her tewereyek jî bi perdeyek pêçayî ye, navê vî perdeyê endonoryum e(bi îngilîzî: endoneurium).
Demar bi kîjan beşa demarekoendama navendî ve girêdayî be li gor wê beşê tê polenkirin. Hin demar bi demaxê ve girêdayî ne û wekî demaxedemar (kiloxedemar) tê navkirin. Hinek demar jî bi dirkepetikê ve girêdayî ne, ji wan demaran re jî dirkedemar tê gotin.
Demaxedemar
Ji 12 cotê demaxedemarê, sê cot, gurza demarerîşalên hestê lixwe digirin, loma wekî hestedemar an jî demaxedemarên hestê tê navkirin. Herwisa ji wan re demarên hatî jî tê gotin. Pênc cotê demaxedemar ji gurzên tewereyên livînê pêk tên, loma wekî demaxedemarên livînê tên navkirin. Demarên derketî navê din e ji bo demarên livînê. Çar cotê demaxedemarê, demarên têkil in.
Demaxedemarên hestê, hestên wekî bîstin, çejtin, bînîn( dîtin) û bêhnkirinê, bi navbeynkariya hestewergiran ji guh, ziman, çav û difin digire û ber bi demax ve diguhazîne.
Demaxedemarên livînê, ji demax ragihandinan diguhazinin masûlkeyên wekî yên ji bo livîna goga çavê, vekirin û girtina palikên çavê, girjbûn û xavbûna masûlkeyên bîbika çavê, cûtina xurekan, livîna ziman, livîna masûlkeyên dev û lêv û rûyê mirovan. Yek ji demaxedemar a navdar demara vagus e. Vagus navê demaxedemarê ya dehem e. Vagus demarek têkil a demarakoendama xweyî ye. Li demara vagusê, gurzên demarerîşalên livînê ji demax dirêj dibe ji bo çalakkirina masûlke û rijênên hin endamên li sîng, zik û hewzê de cih digirin. Herwisa ji heman endaman demarên hestê jî bi navbeynkariya vagusê dirêjê demaxê dibe. Beşa demarên livînê ya demara vagusê li ser çalakiya masûlke an jî rijênên gewrî, qirrik, borrîhewa û liqeborîhewayan, dil, soriçik, gede, rûvî, kîsikê zeravê, gurçik, spil mîzdank û lûleyên xwînê bandor dike. Beşa demarên hestê ya demara vagusê ji van endamên jorê ragihandinan digire û ber bi demaxê ve diguhazîne.
Dirkedemar
31 cotên dirkedemarê, ji herdu aliyên dirkepetikê derdikevin û demarekoendama navendiyê bi masûlke, rijên û hestewergirên laş ve girê didin. Dirkedemar bi yekbûna hezaran tewereyên demarxaneyên livînê û yên hestê çêbûyî ye. Hemû dirkedemar, ji demarên têkil pêk tên. Ango Hemû coten dirkedemarê ligel tewereyên demarexaneyên hestê, tewereyên demarexaneyên livînê jî lixwe digirin. Dirkdemarên ji endamên hestê ragihandin tînin dirkepetikê, wekî demarên hatî (bi înglîzî: afferent nerve) tên navkirin. Demarexaneyên demara hatî jî,wekî demarexaneyên hatî tên navkirin. Hin ji dirkedemaran demareragihandinên ji DKN diguhazînin masûlke û rijênan, ji van demaran re demarên derketî (bi îngilîzî: efferent nerve) tê gotin. Herwisa xaneyên van demaran jî wekî demarexaneyên derketî tên navkirin. Piraniya demaxedemaran û hemû dirkedemar herdu core demar, demarên hatî û demarên derketî lixwe digirin .Her dirkedemarek bi du rega xwe bi dirkepetikê ve girê dide. Tewereyên demarexaneyên hestê (demarên hatî) ji hêla pîşteregê dikeve dirkepetikê. Laşên demarexaneyên hestê li pişterêgê de kom dibin, kombûna laşê xaneyan dibe sedema çêbûna girêkê, ev girêk wekî girêka pişteregê tê navkirin. Tewereyên demarexaneyên livînê ji beşa zikeregê ji dirkepetikê derdikevin. Ango beşa piştê ya dirkepetikê pêşwazîya demarên hestê dike, peşa zikê ya dirkepetikê jî cihê derketîna demarên livînê ye .Dirkedemar bi kîjan beşa birrbirreyê ve di nav têkilîyêde be, bi navê wê beşê tê navkirin. Ji ber ko birrbirre ji beşên stû, pişt (sîng), kêlek, hestiyê sêbendê û kilêceyê pêk tê, dirkedemar ji ji 5 beşan pêk tê. Li gor vê esasê, di laşê mirov de belavbûna 31 cotên dirkedemar û navkirina koma wan bi vî awayî dibe;
Demarên stûyê 8 cot
Demarên piştê 12 cot
demarên kêlekê 5 cot
Demarên sêbendê 5 cot
Demarên kilêceyê(kilejî) 1 cot
Emrullah Cin
Emrullah Cin, serokê şaredariya navçeya Rihayê Wêranşarê ye. Emrullah cîn li 20ê hezîrana sala 1963an li Siwêregê ji dayik bû. Dibistana serete, navendî û lîsê li siwêreg, Wêranşar û Rihayê xwend. Di sala 1983an de xwe li Fakulta perwerdê a Sêrtê qeyd kir. Di sala 1986an de bû mamoste û li gelek gundên Kurdistanê û li Amedê Mamostetî kir. Di salên 1990î de di nav sendîkayan de cih girt. Di sendîkaya "Egitim-sen" a Amedê de û di Navenda Giştî a KESKê de rêvebirtî kir. Ji ber van xebatên xwe gelek caran hatiye girtin û sirgûnê gundên bajarên Tirkiyeyê bû. Di sala 1998an de ji ber van sirgûnan ji mamostetiyê îstifa kir. Di hilbijartinên nîsana 1999an ji HADEPê û a adara 2004an de jî ji DEHAPê bû namzetê şaredariya Wêranşarê û mîna şaredar hatiye hilbijartin. Emrûllah Cîn zewiciye û du zarokên wî hene.
Serê Kaniyê
Çend cihên bi navî Serê Kanîyê hene.
Le Pin, Charente-Maritime
Le Pin, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gezne
Gezne, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Hürtgenwald
Hürtgenwald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Düren li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Berrieux
Berrieux, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
L'Humanité
L’Humanité rojnameyeke sosyalîst a Fransayê ye ku ji aliyê rewşenbîrê fransî Jean Jaurès, ve di sala 1904an dest bi weşandinê kiriye. Piştî dibe bi rojnameyeke şorewayî (komunîst). Jimareya pêşîn a rojnameya « L’Humanité », di sala 1904an de derketiye. Rojnameyê li Fransayê di ‘civaka nû ya rojnameyê L’Humanité ’ de hatiye çapkirin.
Armanca rojnameyê
Amanca rojnameyê weha daye zanîn: « Amanca me ku (…) hemî rewşenbîrên azad bûyerên cihanê bidin fêhmkirin ».
Di sala 1914an de Jean Jaures hate qetilkirin û rojnameya L’Humanité diguheze. Nabeyn du şeran de, di sala 1920an de dibe rojnameya komunîst. Ta sala 1994an rojnameya L’Humanité girêdayî Partiya komunîst a fransî bû. Îroj, rojname ne girêdayî Partiya komunîsta fransî ye, bes herdem komunîst e û rojname qala tevgerên din ên siyasî dike. Êsta (Niha), Sernivîskarên rojnameyê Mod Vernyol û Sebastian Crêpel in.
Rosel, Calvados
Rosel, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Georgsmarienhütte
Georgsmarienhütte, bajarekî navçeya (Landkreis) Osnabrückê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Çûlhe'elî
Çûlhe'elî, Çûlhehelî an jî Gundê Çay, bi tirkî navê wê kirine Çulhaali, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Kawlan
Kawlan, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kolhabi
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 43,036 kes hatiye hejmartin
Gûzan
Gûzan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Tewrêz
Tewrêz (, bi farisî, تبریز, Tabrīz) navê paytexta Azerbaycana Rojhilatê ye. Tewrêz çaremîn (piştî Tehran, Meşhed û Îsfahan'ê re) bajarê herî mezin li Îranê ye.
Hewa
Hew a Tewrêz suha û sar e. Zivistanê wê dirêjin û ba pirr heye. Di salê de 305 milî baran dibarin.
Erdnîgarî
Tewrêz li bakurê rojavayê Îranê ye. Volkanê Sehend (3.710 m) li başûrê bajêre û ciyayê Aynalî (1.700 m) li bakurê bajêre.
Kehlîk Bilaxî
Kehlîk Bilaxî gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Deredam
Deredam, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Kewcalî
Kêvjalan gundekî bi ser Bêsniya Adiyemanê ve ye. Gundekî li ser eşîra Hevedan e.
Jiamusi
Jiamusi, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Heilongjiangê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.333.311 kesî
Qapçoxaz
Qapçoxaz (bi tirkî: Kapçağız), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Xodik, Nazimiye
Xodik, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Nazmiyeyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Cerxêk
Cerxêk, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Palanis
Palanis, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Zerav
Pêkhateya Zeravê
Zerav ji aliyê xaneyên kezebê yên bi navê hepatosit (bi latînî: hepatocytes) ve tê berhemkirin. pH ya şilemeniya zeravê 7.6 - 8.6 e. Şileya zeravê, ji av, lîncemade, xwê, kolesterol, bilirubîn, xwêyên zeravê, asîdên zeravê, fosfolîpîd, proteîn, karbohîdrad û elektrolîdan pêk tê. Elektrolîdên nav ava zeravê bi gelemperî ji Cl-,  Na+, K+ û îyonên bîkarbonadê pêk tê. Xwêyên zeravê di kezebê de ji kolesterolê tê çêkirin. Kolesterol jî di kezebê de tê berhemkirin. Rêjeya kolesterola nav zeravê li gor cora xurek diguhere. Heke li gel xurek, mêjerek zêde çewrî jî werê xwarin, ango xwarinên rûnî bê xwarin, derdana kolesterolê jî zêde dibe. Kolesterol corek çewrî ye, bi tena serê xwe molekulek netiwawe ye, ango di nav avê de nahele. Lê gava kolesterol bi xwêyên zeravê û fosfolîpîdan ve girêdan çê dike, êdî dibe molekulek tiwawe Zerav rengê xwe ji pîgmenta bilirubînê digire. Di nav sipil, moxê hestî û kezebê de xirokên sor ên mirî an jî yên ne çalak tên perçekirin. Ji têkşikestina xirokên sor, madeyên wek hesin, proteîn û bilirubîna jehravî peyda dibe. Ev madeyên paşmayî ji sipil û moxê hestî bi alîkariya proteîna albumîn, ber bi kezebê ve tên guhastin. Kezeb hesin û proteînan ji bo dubare bikaranînê dihêle. Bilirubînê jî tevlê zeravê dike. Bilirubîn di nav zeravê de diherike nav coga herisê. Piştî herisa mekanîk a çewrî, bakteriyên nav rûviya stûr, bilirubînê diguherinîn madeyek din a bi navê sterkobîlîn(stercobilin). Rengê qehweyî ya pîsayî ji vî madeyê pêk tê. Hin caran dibe ko bi têra xwe zerav neherike nav coga herisê, di rewşek wiha de ji ber kêmasiya bilirubînê rengê pîsayî êdî ne bi rengê qehweyî, lê bi rengê spî xuya dibe. Rengê sipî yê pîsayî ji çewriyên neherisî ye. Heke ji ber hin sedeman bilirubîn ji laş neyê dûrxistin û rêjeya bilirubîna nav xwînê berz bibe, mirov bi nexweşiya zerikê dikeve. Çerm û sipîka çavên van kesan rengê zerokî  dibe. Xaneyên kezebê bê rawestan zerav berhem dike û der dide, lê gava mirov li nav xurekan de zêde çewrî dixwe, derdana zeravê jî zêde dibe.
Erkê zeravê
Don, bez, rûnê nivişk, rûnê riwekan hwd wekî çewrî bi nav dibin. Çewrî madeyek dijav (hîdrofob) e, loma di nav avê de perçe nabe. Erkê bingehîn ê zeravê ji bo herisa mekanîk a çewrî ye. Xwêyên zeravê û madeyek ji koma fosfolîpîdan bi navê lesîtîn(lecithin), li ser çewrî mîna sabûnê kar dike. Zerav dilopên çewrî perçe dike û dilopên hê hûriktir çê dibin. Ev dilopên hûrik ên bi zerav dorpêçî wekî mîsel (micelle) tên navkirin. Rûyê mîselan avxwaze e, loma dilopên çewrî bi hêsanî tevlê av û xurekê dibe. Bi vî awayê rûyê çewrî firehtir dibe. Her ko rûyê dilopên çewrî fireh dibe, enzîma lîpazê hê bêhtir kar dike û bi herisa kîmyayî, çewrî heris dike ji bo glîserol û asîdên çewrî. Piştî perçekirina dilopên çewrî, xwêyên zeravê ji aliyê xaneyên rûviya zirav ve tên mijandin û tevlî xwînê dibin ko cardin werin bikaranîn. Ji ber hebûna zeravê, çewriyên herisî û vîtamînên A, D, E,û K di rûviya zirav de bi hêsanî tên mijîn û tevlê lîmfê dibin. Li gel erka wî ya herisa mekanîk, zerav ji bo dûrxistina bilirubînê jî navbeynkarî dike. Bilirubîna zêde di nav pîsayî de ji laş tê avêtin.
Kontrola derdana zeravê
Hormona kolesîstokînîn (cholecystokinin) ji aliyê xaneyên rûviya donzdetilîk ve tê berhemkirin û derdan. Kolestokînîn derdana zeravê han dike. Hormona kolesîstokînîn(CCK) masûlkeyên kîsikê zeravê girj dike, di heman demê de guşera devê coga zeravê ya hevbeş sist (xav) dike. Guşera devê coga zeravê li hêla gopika donzdetilîkê de ye. Bi vî awayê zerav, ji kîsikê zeravê ber bi rûviya donzdetilîkê diherike. Heke di coga herisê de xurek tune be, vê gavê kolesîstokînîn guşera devê coga zeravê girj dike, bi girjbûna guşerê, zerav êdî naherike nav rûviya zirav, berê xwe dide kîsikê zeravê û li wir tê embarkirin. Di dirêjiya dema embarkirinê de, xestîya zeravê zêde dibe. Ango di na nav kîsikê zeravê de ava zeravê kêm dibe, zerav hê pirtir tîr dibe.
Beharava
Beharava gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 53 kes (13 malbat) bûn.
Bersteland
Bersteland şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Dermanên dijmalaryayî
Dermanên dijmalaryayî, an jî antîmalaryal ji bo pêşlêgirtin an jî tedawiya lerzeta û malaryayê hatiye çêkirin.
Kefercenê
Kefercenê (bi erebî: كفرجنة) gundekî Efrînê ye. Li wir nêzîkî 750 kes dijîn. Kefercenê nêzîkî gundên Meşalê û Qitmê ye. Navê din yê Kefercenê Serê Kaniyê ye. Nêzîkî Kefercenê zoretek jî heye. Li Kefercenê rawestgehê pasan (salonan) heye. Ji wir pas berve Efrîn, Heleb û Şamê derin.
Deriyê sinorî yê Zeytî
Deriyê sinorî yê Zeytî yek ji derwazeyên sinorî yên Kurdistanê ye. Ew dikeve di navbera sinorê Tirkiyê û Herêma Kurdistanê (Îraq) de.
Kerem Cevan
Kerem Cevan gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kefermizê
Kefermizê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Pisany
Pisany, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kajal Aggarwal
Kacel Agarwal, (Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) lîstikvan û modelek fîlimê Hindî ye. Wê kariyera xwe di fîlimên Telugî, Tamîlî, û Hindî bidestxistiye û ji bo çar namzetiyên Xelatên Fîlmfare Awards South hatiye hilbijartin.
Jînenîgarî
Agarwal, li Mumbaî hatiye dinyayê û li wir mezin bû. Bavê wê Sûman Agarwal, di karê tekstîlê de karsaz e û dayika wê Vinay Agarwal konfekter e û di heman demêde rêvebirê karsaziya Kacel e. Xwîşkek wê ya biçûk bi navê Nîşa Agarwal, ku lîstikvana sînemaya Telugu, Tamîlî û Malayalamiye, heye.
Kacel, perwerdeha xwe li Dibistana Bilind a Saînt Anne xwendiye û li koleja Jai Hind xwendina xwe ya pêş-zanîngehê qedandiye. Perwerdeya xwe ya di medya komî de, bi pisporiya bazarkirin û reklamkirinê, li Koleja Kishinchand Chellaramê wergirtiye. Di salên xwe yên pêşerojê de xeyalên MBA'yê dike, armanc wê eve ku di demeke nêz de diploma xwe bi pêleyek bilind bidest bixe.
Rots, Calvados
Rots, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Berry-au-Bac
Berry-au-Bac, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Reşank
Reşank, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Derî, Qoçgîr
Derî (bi dimilî: Dewa Derî, bi tirkî Dereköy), gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Birîman, Colemêrg
Birîman, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Gera
Gera, bajarekî serbixwe li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Keferdelê
Keferdelê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Tomás Luis de Victoria
Tomás Luis de Victoria (Ávila, h. 1548 - Madrid, 20/27ê Tebaxê, 1611) kahînek katolîk, chapelmaster û bestekarê navdar ê polîfonîst ê Ronesansa Spanî bû. Ew hatiye xebitîye yek ji yên herî bestekarên têkildar û pêşketî ji dema wî de, bi style înnovasyonî ku Îmamê havêna Baroque. Bandora wê digihîje heya sedsala 20-an, dema ku ew ji hêla bestekerên Cecilianism ve wekî modelek hate girtin.
Frøylandsvatnet, Sandnes
Frøylandsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye. Gol, li başûrê gundê Hommersåkê ye û bi qasî 10 kîlomêtreyan li bakurê rojhilata bajarê Sandnesê ye.
Tomás Luis de Victoria
Berhemên wî di sedsala 20-an de ji nû ve hatin vedîtin û ji hêla şîrovekaran ve bi razdarî dijwar û bi hestyarî balkêş in. Berevajî hemdemên xwe, ew bi şêwazê ji kontrpoptê dûr ma û bêtir berhem berhev kirin. Di xebatên wî de cûrbecûr rîtmîk jî heye, nemaze bikaranîna akorda Disonance dema ku ew bi Palestrina re tê qiyas kirin, û navberên ku ji hêla bergêra qayîm a sedsala 16-an ve qedexe ne, û heta navberên çaremîn ên ne temam ên ji bo dema wî ne asayî ne (mînakî Sancta Maria, çaremîn winda ye motet navê Succurre). navber) ji bo karanîna wê dudilî nebû.
Maratê
Maratê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Tomás Luis de Victoria
Ji xeynî vana, wî di dema xwe de bi kar anîna di karên xweyên olî de yekem çêkir. Di nav xebatên wî de,  Missa pro victoria  ( Girseya Serkeftinê ) ji bo qralê Philipp Lenard yê Spanya hatîye terxankirin. "Requiem" a wî, ku di 1603-an de ji bo merasîma veşartina Marîa hatî nivîsandin, ji karên wîyên herî baş û baş tê hesibandin.
Quinsac, Gironde
Quinsac, Gironda, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Çiloxaz
Çiloxaz, ango Çiloẍaz gundekî bi ser Bêsniya Adiyemanê ve ye.
Goranis
Goranis, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Erdheja Erzîromê 1859
Gelo ev erdhej e?
Di suhbetên gel de behsa erdhejeke li Erzîromê tê kirin ku dibêjin bi havînê bûye û bêhna mirovên jiyana xwe jidest dane hawirdor girtiye. Pirr kes mirine û zivistanê re li hin deveran xela rabûye. Gel xizan ketiye, zîn û hespên xwe bi tûrekê ard (arvan) dane. Hin kes ji dêvla Erzîromê ve Hesenqela jî dibêjin.
Çîçî Xwar
Çîçî xwar, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Elîawa, Şahîndij
Elîawa, Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.