cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vecdi Erbay
Vejdi Erbay, li Dirbêsiyê (Qoser) hati yê dinyê. dibistana yekemîn û a navî û lîse li vûr xwandi ye. Dema di lîse de di xwand şêr û hikayat di nivîsî. Piştî lîse çû bajarê îstenbolê. Li istanbolê di pirtûkxaneya û di weşenxaneyan de kar dikir û ji alîkên din, di rojnamê bi tirkî gotarê xwe di nivîsan. Özgür Gündem û rojnama Radikalê de li ser kultura kûrda û li ser edebîyatê gotar nivîsand. Sala 2000'de li weşanxaneya Sel de, edîtoriya pirtûka dikir.
Jiyana Rewşen (kovar)
Jiyana Rewşen kovareke kurdî ye.
Di sala 1997'an de, di binê banê Navenda Çanda Mezopotamyayê de derket. Jiyana Rewşena dûmahîka kovara Rewşenê, kovareke çandî hunerî û wêjeyî bû. Kovar bi periyoda mehane li Stenbolê derdiket. Ev kovar heta navîna sala 2002'yan, 51 hejmar derçû. Kawa Nemir bi salan gerînendetiya kovarê kiriye.* Piştî girtina wê bi demekê kurt bi navê "Rewşen-Name" kovareke din dîsa li jêr edîtoriya Kawa Nemir û bi desteyeke weşanê ya fireh dest bi weşanê kir, lê ev kovar bi tenê sê hejmar derçû û bi vî awayî jî, kelepora Rewşenê ya ku ji sala 1992'yan û wir de bû dom dikir, kutayî pê hat.
Di warê pêşketin û geşedana zimanê kurdî de, van her sê kovaran roleke xwe ya mezin heye. Îro gelek şagirtên Jiyana Rewşenê bûne nivîskarên gihiştî û gelek ji wan jî xwedî pirtûk in.
Shetland
Shetland an Giraven Shetlandê wilayeteke Skotlendayê ye.
Serzêr
Serzêr, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lintot-les-Bois
Lintot-les-Bois, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Germanya
Germania an Magna Germania (Germanya Mezin) navçeyeke antîk Împaratoriya Roma wan derên German li dijîn re digotî bûn û li rojhelata çemê Rhein û bakura Çemê Danûb diket. Ji pê Roma ew deran dagir kirina re ew dera wek Germania Inferior (Germanya Jêr), Germania Superior (Germanya Jor) kirin du paran.
Sererû
Sererû, Sererrû, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Leimen (Baden)
Leimen bajarokekî navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Reil, Almanya
Reil şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ziyaret, Selahedîn
Ziyaret, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Çan
Çan, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Sor, Xelat
Sor, gundekî girêdayî navçe Xelata ser bi Bidlîsê ve ye.
Vaspurakan
Vaspurakan (bi ermenî Վասպուրական, tê maneya Warê Comert yan jî Warê Lawmîran ) dewleteke Serdema Navîn e û ji Gola Wanê digihêjiya Zêyê Mezin.
Tournissan
Tournissan, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Washington (parêzgeh)
Washington [], carinan jî Waşîngton, yek ji dewletên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.
Xalîbê Dehlewî
Dema Împeratoriya Moxol a Hindistanê ji dayîk bûye û paş kolonizasyona Britanyayê jiyana xwe ji dest daye.
Dwayne Johnson
Dwayne Douglas Johnson (jdb. li Harward, Kalîforniya, DYA) lîstikvan, hilberîner, têkoşerê pisporê berê, û lîstikvanê futbolê yê berê yê amerîkî.
Artsrûnî
Artsrûnî, navê xanedaneke ermenî ku li dewleta Vaspurakan hukim dikir bû.
Couquèques
Couquèques, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Holzminden
Holzminden, bajarekî navçeya (Landkreis) Holzmindenê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Padganê, Pîranşar
Padganê gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 800 kes (160 malbat) bûn.
Aydînlû Eher
Aydînlû Eher, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Foncegrive
Foncegrive, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Ebû Xurcey Yek
Ebû Xurcey Yek, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Stirlingshire
Stirlingshire wîlayetek Skotlendayê ye.
9ê tîrmehê
Jidayikbûn
1936 – Richard Wilson, lîstikvan , derhênerê şanoyê û moderatorê skotlendî
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Wöbbelin, Mecklenburg-Vorpommern
Wöbbelin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Saint-Martin-la-Garenne
Saint-Martin-la-Garenne, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Peymana Amasyayê
Dîroka berî peymanê
Çaxê Şah Îsmaîlê Sefewî rabû ola şêîtiyê kir ola fermî ya dewleta xwe, dubendiyeke mezin kete navbera wî Kurdistanê. Ew çax Kurdan dest ji Sinîtiyê berneda û şêîtiyê ji xwe re xeter dîtin.
Îcar şah Îsmaîlê Sefewî xwest ku Kurdan bi darê zorê bike şêî; leşkerên xwe hinartin ser wan, ber bi Rojavayê Kurdistanê ve çû, heta nêzî herêma Dêrsimê piraniya axa Kurdistanê vegirt.
Jixwe Siltan Selim çav bera hin welatên Asyayê dabûn; plana wî ew bû ku mîna Skender here ta Hindistanê jî vegire û şahînşahtiya xwe ji dinyayê re diyar bike.
Mewlana Idrîsê Bedlîsî û Mîr şerefdîn, bi Siltan Sêlîm re bûn yek û li deşta Çildêranê ketin cenga şah Îsmaîlê şêî. Artêşa şah Smayîlî li pêşberî fêrisên Kurd şkest û ew bi xwe jî birîndar bû, jina xwe di nava dîlan de hişt û reviya. Piştre Siltan Selîm, ji bo ku serkeftina wî şerî bike serfiraziya xwe û pê pesnê xwe bide, jina wî Taclî Xanimê bi xwe re bir.
Çend rojan piştî şerê Çildêranê, Siltan Selîm rabû Mewlana Idrîsê Bedlisî û 28 mîrên Kurd vexwendin Amasyayê. Kurd û Siltên bi rojan di dîwanê de peyivîn. Siltan gelek xweşgotin û şêrînpeyvine bawermend bi wan dane pejirandin. Piştre herdu alî di navbera xwe de peymanbesteke ji sê xalan şeql kirin û navê wê danîn Peymana Amasyayê.
Naverok
Li gorî ku Ekrem Cemîl Paşa di pirtûka xwe ya bi navê Dîroka Kurdistanê (Enstîtuya Kurdî ya Brukselê 1995, rûpel: 206-207) de nivîsiye, hersê xalên Peymana Amasyayê ev in:
Piştî wê peymanê îcar Siltan Selîm çavsoriya xwe zêdetir kir û çavên xwe berda welatên xelkê; bi alîkariya leşkerên Kurd Misrê vekirand, Belgiradê vegirt, di şerê Mûhaçê û Bûdînê de serkeftî bû û piştre çû heta ku Viyanayê jî dorpê kir.
Li ser wê peymanê, Kurdan hetanî 400 salan jî dirustiya xwe bi Tirkan re domand. Lê Tirkan dest bi xayintiyê kir û hin bi hin ta ku hebûna Kurdan jî mandel û haşa kirin.
Mîrên Kurd nizanibûn ku wê piştre çi bê serê wan. Lewra ew siltanê ku bavê xwe ji ser text bîne xwarê û duwazdeh birayên xwe bikuje da jê re nebin asteng, jixwe diyar e ku wê çê bîne serê Kurdan jî. Lê rika Kurdan a ji şêîtiyê, wisan kir ku beşeke mezin ji Kurdistanê têkeve faqa nankoran. Îcar bêbavî û bêbextiya padîşeyan, sedirezeman, Talat Paşe û Enwer Paşeyan li dera hanê, pişretir jî ya Mistefa Kemalan, Îsmetan digel hovîtiya Elîbarûdan, hin bi hin Kurdistana nazenîn wêran kirin û hêjî li wêrankirina wê didomînin.
Îro, ji ber van sedemên ku li jorê hatin behskirin e ku dewleta Tirk newêre hebûna Kurdan bipejirîne. Ji ber ku ew rind dizane, wê çi hovîtî û rûreşiya dîrokî bi Kurd û Kurdistanê kirine. Eger hema carekê bi şaşî jî ku bêje "Erê, Kurd hene û mafê wan heq e", divê ku xwe ji dana hesabê dîrokî re jî amade bike. Niha Tirk hemû jî rind dizanin ku hebûna wan ya îro, bi saya Kurdan çêbûye. Lê bila dadgeha xayîntiya wan rûpelên mêjû bin û dadmend jî bila wijdana mirovan be.
Seferya
Seferya, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Les Loges, Seine-Maritime
Les Loges, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qereçan, Dep
Qereçan, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Nubar Ozanyan
Jiyan
Navê jidayikbûna xwe Fermun Çirak e. Paşê vî gelek navên nivîskar girtin   ku ji wan "Nubar Ozanyan" û "Orhan Bakirciyan" yên herî baş dihatin naskirin.
François Sagat
François Sagat (jdb. 5ê hezîrana 1979an li herêma Cognac, Fransa), derhênerê fîlman, model û aktorekî fransî ye ku pişkdarî li fîlmên porno yên gey dike.
Nubar Ozanyan
Jiyan
Di sala 2013an li Kurdistana Iraqê perwerdehiya şervanên TÎKKO kir. Di tîrmeha 2015an de bû yek ji fermandarên Tabûra Azadiyê ya Navneteweyî (IFB) ku nû hatiye damezrandin li Sûriyeyê, ku armanca wê alîkariya YPG/YPJ’ê ya li dijî Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê di şerê Rojava-Îslamê de bû. Wek endamê IFB, wî gelek şervanên enternasyonalîst ên kurd, tirk, ermenî, ereb, filistinî, yewnanî, kanadî, sardînî, belçîkî û fransayî” perwerde kir. Di vê navberê de, wî aliya da ku TKP/ML li Tirkiyê saxlem û aktîf bihêle, ku partiyê bi pirsgirêkên zêde re rû bi rû ma, ji ber ku Hêzên Çekdar ên Tirk piştî destpêkirina qonaxa sêyemîn a şerê Kurd-Tirk kampanyaya xwe ya li dijî serhildanê zêde kirin. Ozanyan di dawiya sala 2016an serê sala 2017an de demekê vegeriya Dersimê, lêbelê di dawiyê de dîsa dest bi beşdarbûna xwe bi IFBê kir. Di sala 2017an de ji bo operasyonên li Sûriyeyê fermandarê partiya TÎKKO’yê bû.
Ozanyan beşdarî Şerê Reqqayê bû, paytexta xwebexş a DAIŞê, ku di şer de di 14ê tebaxa sala 2017an de hat kuştin. Ozanyan di wî demî 61 salî bû. Ji bo wî ji aliyê IFB û YPG/YPJ’ê ve li Reqayê merasîmek hate lidarxistin û di 28ê tebaxê de li Dêrikê bi rêzên hemû leşker hate definkirin. Hezaran ji kes beşdarî merasîma cenazeyê wî bûn. Mirina wî ji aliyê TKP/ML, tevgera Ermenî Nor Zartonk a Stembolê, THKP-C/MLSPB, PFLP, MLPD, şîn hat girtin.
Taybetiya xwe
Ozanyan dikaribû bi zimanên kurdî, tirkî, ermenî û rûsî bixwîne, binivîsanda û biaxive û gelek destanên çepgir wergerandin bide.
Mîras
Di 24ê Nîsana 2019an de komek Ermeniyên Sûriyeyê yên girêdayî TKP/ML û QSD’ê Tûgaya Şehîd Nûbar Ozanyan ava kirin.
Heyder Letîfiyan
Heyder Gholî Letîfiyan (bi farisî : حیدر قلی لطیفیان ) (1879 - m. 16'ê berfanbarê 1915 ) jî bi navê Heyder Letîfiyan (bi farisî : حیدر لطیفیان ) tê nasîn, Alîgirê Şoreşa Destûrî ya Farisî û Partiya Demokrat a Îranê bû.
Pabendbûna destûra bingehîn
Ciwaniya wî hevdem bû bi kuştina Nasereddîn Şahê Qacar re, piştî wê jî paytext rastî gelek guhertinan hat. Niştecihên nêzî paytextê jî wek îraniyên din beşdarî geşedanên mezin ên Îranê bûn.
Hikûmeta koçberan
Rûsya wê demê cîranê bakurê Îranê bû û di serdema Qacaran de bi Îranê re gelek şer kir. Hêzên Îngîlîz li başûr û başûrê rojhilatê Îranê bi dagîrkirina beşekî ji axa Îranê ji bo parastina berjewendiyên xwe, nerazîbûna îraniyan tehrîk kirin. Ji ber vê yekê tê gotin ku îraniyan nefreteke xurt ji karkerên madenê re hebû.
Şerê Dawî
“... Artêşa Rûsyayê ji aliyekî ve digihêje gundê Kolmê (bajarokê Fecrê, Nesimşehr ), ku dikeve navbera rêya Robat Kerîm û Tehranê,
Û şervanên herêmê ji sê aliyan ve dorpêçkirî ne. Rûsan ji kîlometreyekê dûrî herêmê dest bi bombebaranê dikin. Lê her kes sax dimîne. Lê danê êvarê siwarên piyade yên rûsî nêzîkî hev bûn û şerê şûr dest pê kir û piştî şerekî bi xwîn 70 kes hatin kuştin. . Hesen Ezam Qudsî (Azam El-Wozra) di berga yekem a bîranînên xwe de bi navê “Bîranînên Min an Ronahîkirina Dîroka Sed Salî” nivîsiye.
Heyder Letîfiyan jî weke hevalên xwe yên din şehîd bû. Li gorî kevneşopiya gelê herêmê, Rûsan bi jêkirina serê miriyan, naskirina cenazeyan zehmet kirin. Cenazeyê Heyder Letîfiyan ku li bakurê gundê Vahan Abadê hatibû veşartin, tenê bi cil û bergên wî hat naskirin. (Niha ji Balafirgeha Navneteweyî ya Tehranê kîlometreyek dûr e).
Ajge
Ajge, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Armek
Armek, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wisconsin
Wisconsin [], yek ji dewletên DYAyê ye.
Neckarbischofsheim
Neckarbischofsheim bajarokekî navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Şimaîla
Şimaîla, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Frank
Frank (li gorî hin çavkaniyan tê wateya azad) komek ji komên dîrokî yên german e, ku navê xwe daye Fransayê.
Komên frankan
Di dor 200î de çend qewmên german li dor sînorên Împeratoriya Romayê wek usipî, tenkter, sugambrî û brukteran xwe wek frank, ango bi wateya "Azad", bi nav dikirin. Di çavkaniyên Romayê de herî pêşî di dor 250an de hin gelên li sînorên Galya wek Francii derbaz dibin.
Di dema Koça Qoman de frank li navçeyên îroj bi cih bûbûn.
Kvitvatnet
Kvitvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 21 kîlomêtre rojhilata gundê Straumenê cîwarbûye.
Mem û Zîn A Mele Mehmûdê Bazîdî
Yekemîn Çîroka Modern di cihanê de êwra destpêkirina çîroka modern di sedsala XIXemîn de ye. Modernîzma çîroknûsiya kurdî jî di heman sedsalê de ye. Mirov li ser heyama wêjeya kurdî li pêvajoya dawiya serdema klasîk û destpêka modernîzmê raweste ewê bê dîtin ku, wêjeya kurdî, ji aliyê pêşveçûnê wekî wêjeya cîhanê bi şeklekî asayî pêşdeçûye. Eger ku, li derekî aliqîbe jî, ev cihê ku lê sekinî ye -yan jî hilkumî ye- ne sedsala XIXan, sedsala XXan e. Her wekî Firat Cewerî di berhema xwe ya bi navê Antolojiya Çîrokên kurdî de pêwendiyê bi Mem û Zîna Bazîdî datîne û dibêje, berî sed û şêst salan çîroka hunerî ya nûjen hatiye nivîsandin. Duhokî di gotara xwe de taybetiya çîroka Mem û Zînê a Mele Mehmûdê Bazîdî bi berfirehî vedibêje. Li gorî wî ev berhema navborî ne ji aliyê teknîk û ne jî mijarî kêmî çîroknûsiya cihanê ye. Li gorî çavkaniyên di destê me de ye, ev berhem, yekemîn çîroka hunerî ye ku bi hêmanên nûjen û di sedsala XIXan de hatiye nivîsandin Mela Mehmûdê Bazîdî, berhema hêja û giranbiha a Ehmedê Xanî Mem û Zînê, kiriye forma çîrokê û wê jî weke berhemên dinê radestî Jabayî kiriye. Reşîd Findî ji bo vê çîrokê dibêje, nusxeyek ji wê çîrokê di pirtûkxaneya Petersburg a Rusyayê û nusxeyeka di jî li pirtûkxaneya Longezê li Parîs a Fransayê 1960î de Rudenko digel pêşekekê li Moskowê ev diweşîne. Em bi pirtûka Ferhad Pîrbalî ya bi navê Mele Mehmûdê Bazîdî ya ku di sala 2000î de çapbûyî re, bi vê rastiyê û hinek şaşiyên xwe hesiyan. Berî berhema Ferhad Pîrbalî, çîroka Le Xewma ya Cemîl Saîbî, ku di sala 1925an de hatibû belavkirin wekî yekem çîroka kurdî ya nûjen dihat zanîn. Lê, piştî bi dîtina çîroka Şiwêş a Fûadê Temoyê ku di sala 1913an bi kovara Rojî Kurd belav bibû êdî ew dîrok bi 12 salan paş de biribû. Niha dema çîroka Mem û Zîn a Mele Mehmûdê Bazîdî ku di sala 1856an de nivîsî hate dîtin û sax kirin êdî dîroka çîroka kurdî pêncî û heft salên din jî paş de çû û rûpelekê zêrîn ji bo wêjeya kurdî hate neqişandin. Jan Dost], jibo pirsa “çima pexşan bi Bayezîdî re dest pê kiriye?”, weha dibêje:
Courpiac
Courpiac, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Vanessa Busse
Vanessa Busse (jdb. 1ê çiriya pêşîn a 1980î li Günzburgê, Almanya - m. 5ê çiriya pêşîn a 2017an li Augsburgê, Almanya) nivîskareke alman bû, ku wek stranbêj bi bernavka Vanessa Saturn xebitî.
Jiyan
Vanessa Busse li Bavyerayê mezin bû, rêveberiya karsaziyê xwend û li Almanyayê (Baden-Württemberg û Berlîn), Japonya (Tokyo, Kyoto û Osaka) û herî dawî jî li Augsburgê (Almanya) dijiya.
Dema ku ew zarok bû, kêfa wî ji xwendina romanên honaka zanistiyê çêbû û di demek kurt de dest bi nivîsandina xwe di eynî şêweyê de kir.
Romana wêya yekem bi sernavê Vampirin wider Willen bû. Ew ji bo rêzeromana Raumschiff Promet û weşanxaneya Verlag Peter Hopf ji bo rêzeya Retro-SF nivîsî.
Di bin bernavka Vanessa Saturn de ew bi hevkarî bi muzîkjenê Boy 83 re gelek stran derxistibû.
Vanessa Busse di 37 saliya xwe de mir.
Pesve
Pesve gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 3.495 kes (711 malbat) bûn.
RT (TV)
RT (berê Russia Today an Rossiya Segodnya toreke televizyona navneteweyî ya di bin kontrola dewleta Rûsyayê ye, ku ji aliyê hikûmeta Rûsyayê ve tê fînansekiri.  Ew televizyonên payedar an kanalên belaş êu ji temaşevanên derveyî Rûsyayê re têne rêve kirn, û hwiweha naverokî Înternetya ê bi rûsî, îngilîzî, spanî, fransî, almanî û erebî peyda dike.
Bername
Bernameyên taybetmendiyê yên RT (bi pêşkêşvanan parantezê) hene:
10ê tîrmehê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Lötzbeuren
Lötzbeuren şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sixort
Sixort, gundekî girêdayî navçe Xelata ser bi Bidlîsê ve ye.
10ê tîrmehê
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Tourouzelle
Tourouzelle, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Babacan
Babacan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wyoming
Wyoming [], yek ji dewletên DYAyê ye.
Saint-Nom-la-Bretèche
Saint-Nom-la-Bretèche, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Çelebî
Çelebî, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Bewek
Bewek an Bebek gundekî kurdên Axserayê ye ku 22 kîlometreyan dûrî navenda bajêr e. Li gorî agahiyên sala 2010an di gund de 503 kes dijîn. Tevahiya gund ji kurdên kurmancîaxêv pêk tê.
Blievenstorf
Blievenstorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Neckargemünd
Neckargemünd bajarokekî navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Şêx Maqsûd
Şêx meqsûd taxeke mezin e li bajarê Helebê li Rojava ye
La Londe
La Londe, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Ningxia
Ningxia (çînî: 宁夏, "Ninghsia") Bi fermî Herêma Xweser a Ningxia Huy. herêmeke xweser a Çîn e. Ew li bakurê welat ta cîh digire. Ew di nabera Mongolya Hundir, Shaanxi û Gansu da ye. Rûerdê wê 66.000 km² ye, di 2004an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 5.880.000 kesî. Navenda wê ya îdarî Yinchuan e.
Erdnîgarî
Li bakur, plato ya Ningxia li dora çemê Zer dirêj dibe. Li başur, deşta Huan Gtu û çiya hene.
Dîrok
Piştî ku herêm bi xanedana Qin ve hate girêdan, di xanedana Han da ew bû navçeyek. Di dema xanedana Song de, Tangutan xurt bun û paytexta xwe li Yinchuan ava kirin, dewleta Xia ya Rojavayê ava kirin. Lêbelê, ew ji hêla Împaratorîya Mongol ve hat dagirkirin û hilşandin.
Piştî xanedana Yuan, hêjmara misilmanan zêde bûn û dever hate islamî kirin.
Låmivatnet
Låmivatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye.
Ningxia
Demografî
Çînî- %79
Huy - %20
Mançu - %0,4
Gelê Huy difikirin ku bi eslê xwe Ereb, Farisî û Tirkî ne.
Sifrasor
Sifrasor, gundekî girêdayî navçe Xelata ser bi Bidlîsê ve ye.
Şêlaze
Şêlaze, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sutherland
Sutherland wîlayetek Skotlendayê ye.
Amûrên jîdar
Amûrên jîdar anko amûrên têldar ew amûrên muzîkê ne ko di wan da dengê mûsîqayî bi rêya velerizandina têl anko jiyan çêdibe.
Amûrên bi kivan ew in ko di orkestraya muzîka klasîk da dihên bikarînan, û ev in: keman anko viyolon, viyola, çelo. Hindek ji wan jî yên kurdî û rojhilatî ne, mîna: ribab, kemançe û qîçik. Hemî amûrên kivandar dikarin bi tibil anko tiliyan jî bihên jenîn, ko ji vî karî ra dibêjin pizzîkato.
Hindek ji amûrên jîdar yên bê kivan di muzîka kilasîk da jî dihên bikarînan, mîna gîtara kilasîk. Lê pirraniya wan amûran yên kurdî û rojhilatî ne, mîna: tenbûr anko saz, ûd, tar, sêtar, sîtar, qanûn.
Hindek ji amûrên dî yên jîdar bi çekuçî dihên jenîn. Pîyano yek ji wan e. Lê di piyanoyê da mûzîkjen bi awayekê ne rasterast çekuçî li têlan dide. Ew kilîlên ser depkilîlekê dişidîne û bi şidandina wan çekuçek bi têlan dikeve. Lê di hinedk amûrên dî yên mîna sentûrê da, mûzîkjen rasterast çekuçekê sivik yê darîn ko serê wî bi hirî an tiştekê wekî libadê hatîye dapoşîn li têlan dixe.
Sinan Hakan
Sinan Hakan (bilêvkirina bi kurdî: Sînan Hakan) lêkolînêr û nivîskar e.
Du pirtûkên wî li ser dîroka Kurdan a sedsala 19an, derbareyê têkiliyên mîrên kurdan bi hev û Osmaniyan re, li Tirkiyeyê hatine çapkirin.
Tourreilles
Tourreilles, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Ebû Xurcey Dû
Ebû Xurcey Dû, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
11ê tîrmehê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Baldaxî
Baldaxî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kat
Kat bi kurdî ji bo şaxên nû yên ku ji gulî û koka darê derdikevin re tê gotin. Her sal, ji biharê û pê ve katên nû li daran dikevin û piştî ku ew kat mezin bûn, dibin gulî. Ji bo mirov jê re bêje gulî, divê gelek katên nû li wê katê bikeve.
Lêkerên kurmancî
Lêkerên kurmancî peyvên liv, livîn û livandinê yên kurmancî ne. Bo nimûne, hatin, çûn, kirin, kuştin û mirin lêker in lê sêv, sor, baş, mal yan di, li, jê ne lêker in.
Koma I
Ravek bo koma I
Ji bilî lêkerên anîn, dirûn, gan, girîn, jîn, man, şiyan û zan hemû lêkerên bi tîpên în, ûn û an bi dawî tên, dikevin vê komê. Di dema niho (presens) û ya bêt (future) de, în' an ûn yan ana xwe wenda dikin û paşgirên kesîn û pêşgirên demkî yan ên negasyonî digirin.
Koma II
Ravek bo koma II:
Kröv
Kröv şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Lêkerên kurmancî
Koma II
Ji bilî lêkerên bi tîpa a+dengdarek+tin bi dawî tên, hemû lêkerên bi dengdarekê (konsonant, îng. consonant) û her sê tîpên tin/din bi dawî tên, ciyê xwe di vê komê de digirin. Di demên niho û ya bêt de tin/din dikeve û eger ji berî wê tîpa f hebe, dibe v (axiftin > diaxivim), s dibe z (lîstin > dilîzî) û ş dibe j (kuştin > dikujin).
Koma III
Ravek bo koma III
Hemû lêkerên bi tîpa a + dengdarek +tîn bi dawî tên, dikevin vê komê. Di dema niha û ya bêt de a dibe ê û tin dikeve. Eger li berî tinê f hebe, dibe v (axaftin > diaxêvim), s dibe z (parastin > diparêze) û ş dibe j (biraştin > diparêjin).
Koma IV
Ravek bo koma IV:
Ji bilî lêkera mirin, hemû lêkerên li dawiya wan dengdêrek (vokal, îng. vowel) û rin (di soranî de rdin) heye, dikevin vê komê. Di demên niha û bêt de rin (rdina soranî) û dengdêra li pêş wê dikevin.
Koma V
Ravek bo koma V:
Hemû lêkerên bi andin an endin bi dawî tên, dikevin nav vê komê. Di dema niha û ya bêt de andin an endin dikeve û în (di soranî û hin devokên kurmancî de ên) têt şûna wan.
Koma VI
Ravek bo koma VI:
Koma VII
Ravek bo koma VII
Lêkerên vê komê heftem bêrêz in û qaydek ji bo çawantewîna wan tine ye. Di pirraniya zimanên hindo-ewropî (îngilîzî, almanî, îspanî û hwd) de lêker di demên raborî (îng. past tense) de bi bêrêzî ditewin lê ev bêrêzî di zimanê kurdî de tine ye. Bêrêziya van peyvên jorîn di zimanê kurdî de di demên niha û yên bêt de ye.
Qumarya
Qumarya, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Daçek
Daçek (prepozîsyon) ew peyv in yên ku hatina cihekî, mana li cihekî yan derketina ji cihekî diyar dikin.
Daçekên kurdî
Binere nivîsarek berfire: Daçekên kurdî
Daçekên bingehîn di zimanê kurdî, zaravaya kurmancî de ev in:
Ji daçekên bingehîn gelek daçekên din jî tê çêkirin:
Pîrkanî
Pîrkanî gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 193 kes (33 malbat) bûn.
Kurd Doblazh
KurdDoblazh, Inc. toreke televizyonê ye ku navenda wê li Hewlêrê ye. Kurd Doblazh di sala 2019an de ji hêla Mustafa Nahro û Kamal Lerin ve li bajarê Hewlêrê hatiye damezrandin. Karsaziya sereke ya pargîdanî bi serbestî karûbarên dîtina fîlim û rêzefilmên TV pêşkêşî dike, Di tîrmeha 2021an de Kurd Doblazh 209 mîlyon mêvan. Ew li çaraliyê cîhanê peyda dibe. Ofîsên şirketê li Hewlêrê hene.
Vättern
Vättern duyemîn gola herî mezin a Swêdê ye.
Saint-Rémy-lès-Chevreuse
Saint-Rémy-lès-Chevreuse, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Formûla Karl von Terzaghi
Formula Karl Von Terzaghî ya ji bo pîvandina hilgirîna zemînan e.
Taybetiyên formulê
Formuleke ampîrîk e. Ji ber vê yekê bê yekeyên pîvanê ye. Ev formula han, nirxeke teqez napîve. Encama wê nirxekî teqrîbî ye. Ji bo zemîn zêdetir di nav sînorên qada ewle de bimîne, (Qk) li gor rewşa zemîn, ava jêrzemînê û çend faktorên guhêzbar bi çençarjimareka ewliye ve tê dabeşkirin. Ji ber ku kirariya dabeşkirine nirxekî teqez peşniyar nake divê avahîsaz ji bo bibe xwediyê fikrekê vê formulê bi kar bîne.
Fontaine-lès-Dijon
Fontaine-lès-Dijon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Cours-de-Monségur
Cours-de-Monségur, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Zirguz
Zirguz, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Brenz, Mecklenburg-Vorpommern
Brenz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Londinières
Londinières, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Ferdinand Tönnies
Ferdinand Tönnies (jdb. 26ê tîrmehê 1855 li Oldenswort; m. 9ê nîsanê 1936 li Kiel) civaknas û fîlozofê alman e ku di sala 1855an de li bajarê Oldenswortê ji dayik bûye.
Wigtownshire
Wigtownshire wîlayetek Skotlendayê ye.
Trassanel
Trassanel, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Kanî Bilavê
Kanî Bilavê, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rauenberg, Kraichgau
Rauenberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
AbiWord
AbiWord bernameyeke nivîsandinê ye. Fonksyionên wê ji Wordpadê firehtir e, lê ji OpenOffice.org an Microsoft Wordê kêmtir e.
AbiWord nivîsbariya azad e û li gelek zimanan hatiye wergerandin. Kurdî jî di nav van zimanan de ye. Wergera kurdî ji aliyê Koma PCKurd ve hate pêkanîn.
Piştî guhertoya (versiyon) 2.2.8 AbiWord kontrola rastnivîsa kurdî jî pêk tîne.
Ji Bo Weşanxaneyan
Weşanxane dê redaksiyona pirtûkên xwe di demeke kurt de û bi awayê herî nêzîkî rastiyê biqedînin. Piştî ku gotinên çewt di pirtûkê de neman, dê bi tenê ji bo serastkirina hevokan pirtûka xwe bixwînin û dê gotinên ji ber kumik, tîp, an jî nîşanekekê çewt tên çapkirin êdî nemînin.
Mîrektiya Badînan
Mîrektiya Badînan yek ji mîrektiyên herî bi hêz û mayînde yên kurdan bû.
12ê tîrmehê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Qarmûc
Qarmûc, gundekî girêdayî navçe Xelata ser bi Bidlîsê ve ye.
Birmis
Birmis, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qibadbeygî
Qibadbeygî gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 226 kes (36 malbat) bûn.
Babalî Qişlaq
Babalî Qişlaq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kinheim, Almanya
Kinheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Schönau (Odenwald)
Schönau bajarokekî navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kanî Sarkê
Kanî Sarkê, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Huseyîn Karakaş
Huseyîn Karakaş serra 1968 de, qezayayanê Sêwasî ra Qangal de, Dewa Derî (gund)de maya xo ra bîyo.
Heta çarês serriya xo dewe de mendo. Mekteb qedênayo, peyê cû ameyo Stenbol û karanê cîya-cîyayan de se karker gurîyayo. Wexto ke karkerîye kerda kewto mîyanê faalîyetê sendîkayan zî. Ey, hetê ra karkerîye kerda hetê ra zî xo bi xo wendo. Çi edebîyatê tirkan ra çi edebîyatê dinya ra bo zaf nimûneyî wendê. Tena eserê edebî ney, zaf eserê sîyasî zî wendê.
Heta serra 1991 mîyanê faalîyet û xoverrodayîşê karkeran de bîyo. 1991 ra pey kewto mîyanê têkoşînê xelisîyayîşê şarê Kurdistanî. 1996 de Stenbol de ameyo tepîştene û kewto hepisxane. Derheqê ey de seba dayîşê cezaya îdamî dawa ameya akerdene û na dawa hetanî serra 2006 dewam kerdo. Peynî de dewaya ey cezaya idamî ra çerixnaya cezaya muebbedî. Nika "Kocaeli 2 Nolu F Tipi Kapalı Cezaevi" de hepsî yo.
Huseyînî serra 1996 de dest bi nuştişî kerdo. Heta ewro kovaranê se Ütopya, Yurtsever Gençlik û rojnameyê Özgür Gündemî de nuşteyê ey bi tirkî, kovara Vateyî de zî hîkayeyê ey bi kurdkî (kirmanckî) vejîyayê. Hîkayeyê ke nê kitabî de yê, kovara Vateyî de vejîyayê.
Huseyîn bi tirkî zî hîkayeyan nuseno. Serra 2002 de "Musabeqaya Hîkaye û Şîîranê Tirkî ya Desine ya Hüseyin Çelebi" de seba hîkayeya xo xelata dîyine girewta.
Bi tirkî zî hikayeyê başî nuştê
Kitabê Huseyîn Karakaşî: Omid Esto
Deniz Gunduz
Huseyîn Karakaş hîkayenuştiş de gelek ciraamaye yo. Tenê bi kirmanckî ney, bi tirkî zî ey zaf hîkayeyê başî nuştê. Aye ra serkewte yo. Ey “Musabeqeya Desine ya Hîkaye û Şîîran ê Huseyîn Çelebî” de seba yew hîkaya xo xelata dîyine girewta.
Cuyê Huseyînî gelek balkêş o. Hîna çarês serrî bîyo ke dewa xo ra vejîyo şîyo Stenbol. Stenbol de karanê cîya-cîyayan de sey karker xebetîyo û hetê ra kî mîyanê xoverdayîşê sendîkayan de cayê xo girewto. Çepgîriya tirkan ra dima mîyanê xoverdayîşê şarê xo de cayê xo girewto. Dima ra kewto hepis û cezaya îdamî girewta.
Ey mektebanê tirkan de tena mektebo verên wendo. Labelê ey hetê ra wendo, hetê ra zî nuşto. Hîkayê ey zî sey cuyê ey ê. Hîkayanê xo de behsê emegdaran keno. Behsê dinyaya înan a ke xeriba nê dewrî ya keno. Û behsê yew merdimê peyê kilîtan keno. O merdimo ke nêşîyeno (bese nêkeno) omidê (hêvî) xo name kero, webalê omidê xo ra terseno. Wazeno ke omidê ey bi xo rayîrê xo vejo.
Saint-Rémy-l'Honoré
Saint-Rémy-l'Honoré, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Hemoyî
Di Nav Dîrok û Bûyeran de Eşîra Hemoya
Komkujîya Zîlanê de gelek mensûbên eşîra Hemoya hat kuştin û sirgûn kirin.
Mijarên Têkildar
1.Lîsteya eşîrên Serhedê
2.Şemsîkan
Trausse
Trausse, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Hemoyî
Çavkanî
1.https://www.wikizero.com/tr/Zilan_Katliam%C4%B1
Domsühl
Domsühl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hemoyî
Çavkanî
2.Lîsteya eşîrên Serhedê
3. http://www.semskiasireti.com/?Syf=26&Syz=50857
Îdrîs Babuc
Îdrîs Babuc, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Heta
Heta (herfa mezîn Ͱ, herfa biçûk ͱ) tîpa heftem a alfabeya yewnanî ye.
Langvatnet, Fauske
Langvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 25 kîlomêtre dikeve aliyê rojhilata bajarê Fauskeyê.
Cheyenne, Wyoming
Cheyenne paytextê federedewleta Wyomingê li DYA ye.
1ê kanûna paşîn 1867î de bingeha bajêr bi avakirina asinbanê (riya hesinî) ve hatiya avêtin. Li bajêr her sal şahiyên Cowboy´an (bi Kurdî: Gavan) tê lidarxistin û bi sed hezaran tûrîst ziyaret dikin. Di hejmartinên fermî yên sala 2000´î de gelheya bajêr 53.011 bûye.
Fontaines-en-Duesmois
Fontaines-en-Duesmois, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bizînan
Bizînan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mavi ve Kent (Şahr-î Şîn)
Mavi ve Kent, rojnameyeke herêmî ye ku li Nisêbîn tê derxistin û li gelek herêman tê belavkirin. Navê Rojnamê bi kurdî Şahr-î Şîn e. Rojname weşana xwe bi zaravayê kurdî kurmancî, bi tirkî, erebî û bi suryanî dike. Rojname li Nisêbîn, li Qoser, li Mêrdîn, li Midyat û heta li Elmanya jî bi rêya aboneyan tê belav kirin. Yekem Rojnama heremî ku bi ewqas zimanan weşanê dike û ewqasî bi awayekî dewlemend tê amadekirin.
Rojnama Mavî ve Kent ê di sala 2004 de ji aliyê grûbek ciwan hate derxistin. Damezirinerê Rojnamê Süleyman Tekin e, ku niha jî rêvebirê wê yê giştiye û xwediyê rojnamê ye.
Longmesnil
Longmesnil, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Nazîk
Nazîk, gundekî girêdayî navçe Xelata ser bi Bidlîsê ve ye.
Vänern
Vänern gola herî mezin a Swêdê ye.
Girka
Girka, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Nawkendan
Nawkendan, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Besîrava
Besîrava, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sebastian Schulz
Sebastian Schulz (jdb. 1977 li Rostock,Almanya) dûblajvanekî alman e.
Jînenîgarî
Wekî ku di nîvê salên 1980an de, wî di rojên dibistana xwe de dest bi axaftina rolên piçûk ên axaftinê li studyoya dûblajvaniyê de kir. Deh sal şûnda, Schulz xwe wekî dûblajvan saz kir û di rêzen cûrbecûr yên anîme, li mînak di Dragon Ball Z de wekî Trunks an di sezona yekem de ya Yu-Gi-Oh! wekî Yami Yugi / Atem de û dengê xwe ji bo karakterên cihereng deyn kir. Di vê rolê de, wî di vîdyoya "Hänno feat. Yami Yugi | Yu-Gi-Oh!" de li ser YouTuber HandOfBlood xuya mêvanî kiribû. Lê her wiha mirovên rastîn jî, wek Sean O'Neal di rêzefîlma Clarissa an Tom Lenk de wekî Andrew di sezona 6an û 7-a ya Buffy the Vampire Slayer de. Ew bi dûblajkirina Christopher Masterson re wekî Francis di rêzefîlma Malcolm in the Middle de, Donald Faison wekî Dr. Christopher Duncan Turk di rêzefîlma Scrubs de, Simon Helberg wek Howard Joel Wolowitz di sîtkoma The Big Bang Theory û Martin Freeman  wekî Dr. Watson di rêzefîlma brîtanî Sherlock de.
Di heman demê de ew dikare wekî axaftvan di pêşandanên cihêreng ên MTV-ê de bihîstibe û ew jî wekî axaftvanekî radyoya lîstikê çalak e. Digel vê yekê ku wek dûblajvanek tê xebitandin, wî jî wekî derhênerê deng û nivîskarê pirtûkê diyalogê xebitiye.
Schulz bi lîstikvan û dûblajvanê Jill Böttcher re zewicandî ye û du zarokên wan jî hene.
Dûblajvanî (bijartî)
Andy Samberg
Donald Faison
Gulka
Gulka, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kinderbeuern
Kinderbeuern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Langvatnet, Gildeskål
Langvatnet (Gildeskål), goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 11,51 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 334 mêtre ye.
Longroy
Longroy, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qoşxane
Kûşxane girêdayiyê navçeya Bidlîsê ya Xelatê ye.
Navbera Xelat û Elcewazê de ye.
Rojava wî de gundê Cemaldîna heye.
Rojhilata wî de gundê Mirxûs.
Başûrê wî de gundê Panosê heye.
Gundê Kûşxaneyê cîhekî bilind da ye.
Li zivistana wî gelek dijwar derbas dibe.
Aboriya gundiya li ser ajaldarî û cotkariyê derbas dibe.
Di nav gund de 50-60 mal hene.
Nifûsa wî nêzikî 150-200 kes e.
Fontaines-les-Sèches
Fontaines-les-Sèches, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Schwetzingen
Schwetzingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Stigma
Stigma di alfabeya yewnanî girêdana herfên sigma û tau ye. Ϛ herfa mezin a Stigma ye. Du herfên biçûk yê Stigma hene. ϛ tê bikaranîn, eger ew herf di nav peyvê da ye.
Kûştiyan
Kûştiyan, gundekî girêdayî navçe Xelata ser bi Bidlîsê ve ye.
Mälaren
Mälaren yek ji deh golên herî mezin ên Swêdê ye.
Qebirhisên
Qebirhisên gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Groß Godems
Groß Godems şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qebirhisên
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 706 kes (121 malbat) bûn.
Coutras
Coutras, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Îdrîs Xebaz
Îdrîs Xebaz, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Bavê Nazê
Bavê Nazê, nivîskarekî kurd e.
Di sala 1946'an li gundê Kucuka li Bakurê Kurdistanê ji dayika xwe bûme. Sala 1953 ez hatim binxetê (Kurdistana Rojava) û li bajarê Amûdê-mala birayê min yê mezin li wir bû- min dest bi xwendina xwe ya seretayî kir.
Sala 1957 mala me bi temamî hate binxetê, destpêkê li Amûdê ma û dûre mal hate bajarê Hesekê û li wir xwendina lîsê sala 1967 bire serî.
Sala 1969 ji bo xwendinê ez çûme Soviyetê û sala 1980 min li zanîngeha Mosko ya hikumî nameya xwe ya diktora parast. Sala 1977 li gel rehmetiyê Rezo û Dr. Mihemed Ebdo Alnecarî û SeadeldînMela me (Rabîtet Kawa lîlseqfe Alkurdiye) damezirand û di paşerojê de beriya vê destegehê min berhemên xwe weşandin. Dûre jî li welatên curebecur berhemên min di sê waran de hatine weşandin:
Schriesheim
Schriesheim bajarokekî navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bejavî
Bejavî an amfîbyûm (bi latînî, Amphibia) çîneke ajalan e ya ku tê de qurnewêlk, beq û beqên bejî hene.
13ê tîrmehê
Kurdistan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Bejavî
Di sê koman de tên parvekirin:
13ê tîrmehê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Bejavî
Gymnophiona
''Ji yewnanî û bi wateya "marên tazî", bejaviyên bêling, mîna kurmên mezin û maran in. Li Kurdistanê tunîne.''
13ê tîrmehê
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Hontheim
Hontheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sho
Sho (bi herfê mezin Ϸ, bi herfê biçûk ϸ) herfê heftdehîyem yê alfabeya yewnanî ye.
Langvatnet, Rana
Langvatnet (Rana), goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye.
Gergiwe
Gergiwe, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hucran
Hucran, anku Ḧucran, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kers
Kers, gundekî girêdayî navçe Xelata ser bi Bidlîsê ve ye.
Saulx-Marchais
Saulx-Marchais, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Tréville
Tréville, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Xinjiang
Xinjiang (, bi ûygûrî: شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى,Şincang ûyẍûr aptonom rayonî, bi fermî Herêma Xweser a Xinjiang Uygur, an jî Ûygûristan), herêmeke xweser a Çînê ye. Rûerdê wê 1.664.897 km² ye, di 2015an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 23.597.300 kesî. Navenda wê ya îdarî Urumçî ye.
Êrsonk
Êrsonk, gundekî girêdayî navçe Xelata ser bi Bidlîsê ve ye.
14ê tîrmehê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
1988 – Ria Antoniou, modela yewnan
Mirin
2016 – Bavê Selah, hunermendê kurd
Fontangy
Fontangy, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Mongolya Hundir
Dîrok
Mongolya Hundir (başûr) û der (bakur; Mongolya heyî) ji sedsala 17an ve heremên cuda ne. Du sal berî damezrandina Çînê (1949), Mongolya Hundir ji hêla komunîstên ku vê herêmê kontrol dikirin bi avayekî herêma xweser hate îlankirin. Piştî şoreşa çandê ya Çînê (1969) sînorên wê hate guhertin û axa wê hate teng kirin. Ev rêkeftin di sala 1979an de hate betal kirin û herêm hatîn vegerandin sînorên xwe yên berê.
Horst Köhler
Horst Köhler (jdb. 22ê sibata 1943an li Skierbieszów, Polonya) serokdewletê (Almanya) bû.
Mongolya Hundir
Demografî
Komên etnîkî li Mongolya Hundir (2000)
Horst Köhler
Köhler ji 1ê hezîrana 2004an vir de serokdewletiyê dike. Ew beriya ku bibe serokdewlet gerînendetiya FND´ê (Fona Navneteweyî ya Dirav) dikir.
Malbata Köhler li herêmên almanan ên li Polonyayê dijiya. Di dawiya Şerê cîhanî yê duyem wekî hemî alman ên li derveyî Almanya direvin berî bi Almanyayê. Heya sala 1953´an li DDR´ê dijîn. Piştre direvin Almanyaya Rojava´ê. Li wir heya sala 1957´an di kampa penaberan de dimînin.
Köhler li bajarê Tübingenê li Zanîngeha Tübingenê perwerdeya aborînasî û polîtîk dibîne. Di nava baskên SPD´ê de karê polîtîk dimeşîne.
Köhler zewicî ye û xwedî du zarokan e.
Senlisse
Senlisse, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Metroya Torontoyê
Metroya Torontoyê, (bi inglîzî: Toronto Subway) toreke metroyê ye ku li bajarê Toronto ya Kanadayê ye. Metroya Torontoyê, di 30ê Adara 1954an de vebûye. Dirêjahiya pergalê 97,1 kîlomêtre ye, bi giştî 5 xet û 99 rawestgehên metroyê hene. Metro, torgilokek trênê ya pirmodal e ku ji sê xetên hesinî yên bi kapasîteya giran pêk tê, ku bi giranî di binê erdê de dixebitin û yek xetek trenê ya bi kapasîteya navîn a bilindkirî ye.
Dîrok
Yekem metroya Kanada, metroya Yonge, di sala 1954an de bi dirêjahiya 7.4 kîlomêtre vebûye. Xeta metroyê di bin an paralel Kolana Yonge di navbera Eglinton Avenue û stasyona Union de diçû. Ev li cihê xeta tramvayê Yonge, bû xeta yekem a tramvayê ya Kanadayê. Di sala 1963an de, xet ji rawestgeha Union di binê Zanîngeha Avenue heta Bloor Street ber bi bakur ve, ku paşê ew ê bi metroya Bloor-Danforth (di sala 1966an de hate vekirin) ber bi stasyona du qat St. ve hate dirêj kirin. Di sala 1974an de, beşa xetê ya Yonge Street ji rawestgeha Eglinton li bakur berbi rawestgeha Finch ve hate dirêj kirin. Beşa Spadina ya xetê li bakurê St. Stasyona St. Georgeê di sala 1978an da ji bo stasyona Wilsonê û di sala 1996an da ji bo stasyona Downsviewê bi navê Sheppard West ê di sala 2017an de hate bi nav kirin. Beşek ji beşa Spadina di nîveka Allen Road de dimeşe - rêgezek bilez a ku berê wekî Spadina Expressway dihat zanîn niha li ser pirekê di ser Rêya 401 re derbas dibe. Şeş û deh salên dirêjkirina xeta bi şiklê U ku ji du termînalên wê yên bakur (stasyonên Navenda Metropolê ya Finch û Vaughan) dimeşe li dawiya xweya başûr li stasyona Union ve diçe. Berfirehkirina herî paşîn ji Sheppard West heta Navenda Metropolîtan a Vaughan ku di 17ê Kanûna Pêşîna 2017an de vebû, ku xet ji 38.8 kîlomêtran pêk tê ji pênc caran dirêjahiya xetê ya berê zêdetir e, hate dirêjkirin.
Tishk TV
Tishk TV nêzîkê PDK-Îranê ye kû Sekretêrê wê Mistafa Hicrî ye.
Symbian
Symbian, şirketek e ku bi armanca çêkirina pergalên xebatê ku hemû amûrên mobîl bixebitînin, çêbike derketiye holê. Pergala Xebatê ya bi navê Symbian OS ji aliyê vê şîrketê ve hatiye çêkirin.
Coutures, Gironde
Coutures, Gironde, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Gulnar Elî
Gulnar Elî, Gulnar Elî Baleteyî (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Gulnar Ali Balata; z. 1974, Balete, Başûrê Kurdistanê - m. 18 xizîran 2017, DYA), mamoste, helbestvan û nivîskareke kurd bû ku di 1974an de li devera Balete ser bi bajarê Dihokê ve hatiye ser dinyayê. Gulnar yek ji dengên jin ên herî giring ên helbestnivîsîna taze ya bi zimanê kurdî bû.
Mayî Îslaman
Mayî Îslaman, gundekî bi ser navçeya Berwarî Bala ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gulnar Elî
Wê li sala 1992-1993an dîplom bi berhevkirina mamostayan (beşê înglîzî) bi dest xwe ve aniye. Di sala 2009an de bawernameya huner û edebiyata bi zimanê înglîzî ya zankoya Bunker Hill Community College li Boston, Massachusetts (DYA) bi dest xwe ve aniye.
Guangxi
Guangxi (çînî: 广西; "Gvangjsih"),  Bi fermî Herêma Xweser a Guangxi Zhuang herêmeke xweser a Çîn e.
Gulnar Elî
Gulnar Elî endama Êketiya Nivîserên Kurd liqa Duhokê bû. Bi zimanê kurdî û erebî dinivisîne û werdigerîne zimanê înglîzî. Helbestên wê cihê xwe li gelek kovar û malperên kurdî û erebî dîtiye.
Guangxi
Erdnîgarî
Piraniya axên Guangxi ji girên ku ji 500 û 1000 m bilinde pêk tê. Germahi ji bo çandiniyê li seranserê salê guncan e. Ji ber bandora bayê muson barîna baranê zêde ye.
Cizîrok
Cizîrok, gundekî girêdayî navçe Xelata ser bi Bidlîsê ve ye.
Gulnar Elî
Gelek berhemên wê yên çapkirî hene û gelek berhem jî li ber çapê ne.
Ew yek ji helbestvanên jin ên herî bi nav û deng ser astê Kurdistanê bû. Helbestvana Kurdistanî bi vî navî hatiye navkirin ji ber bi zimanekê xweş û ferhengeka zengîn ku piraniya kurdan dikarin helbest û nivîsên wê bixwînin. Zimanê devera xwe negirtiye dûr ji zimanê herêmê ketiye. Nameya wê diyar dibe ku Kurdistan yek parçe ye.
Dema mirov nivîsên Gulnar Elî dixwîne û nizanî xelkê kijan deverê ye tenê dibêjî kurd e û kurdeke resen ji pakiya peyvên wê yên rind û bihêz.
Helbestvan Gulnar Elî di 18ê xizîrana 2017an de li DYAyê ji ber nexweşiya şêrpenceyê çû ber dilovaniya Xwedê.
Karrenzin
Karrenzin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Tréziers
Tréziers, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Mönchengladbach
Mönchengladbach bajarekê li rojava Almanyayê (herêma Niederrhein), li Eyaleta Nordrhein-Westfaliyayê û dikevê ser Sinorê Holandayê. Nêziki 270.000 kes li vî bajarî dijîn. Herweha ev bajar di aboriya textilê de û bê tîma xwe ya fûtbolê Borussia Mönchengladbach pir meşûr e.
Bîdlû
Bîdlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tonga
Keyîtiya Tonga (tongayî: Pule'anga Tonga, Îngîlîzî:Kingdom of Tonga) dewleteke di Pasîfîk de ji giravan de pêk tê ye. Ew Arşîpelê Tonga tê de ji 169 giravan pêk tê ye û ji wan encax 36ên xwe jiyan hê ye. Tonga dewlete di Okyanûsya de tenê ye ku ji aliya Ewropayan hat kolonî kirî bû.
Sinsheim
Sinsheim bajarokekî navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Tonga
Erdnîgarî
Tonga ji 169 girav û atolên di Pasîfîk de li rojhelata Fîjî, başûra Samoa û li bakura Zêlanda Nû dikeve ye.
Mem Ararat
Mem Ararat (jdb. sala 1981 li gundê Girkê Şêxê, Qoser, parêzgeha Mêrdînê) hundermendekî kurd e.
Jînenîgarî
Mem Ararat di van salên dawî de encamek baş bidestxistiye, bi dengê xwe û bi stranê xwe. Xwedî staylek taybet e de di muzîka kurdî de. Dema ku Mem Ararat heft salî bû, malbata wî ji ber rewşa aborî ji Mêrdînê koçî bajarên rojavayê Tirkîyê dibin. Di sala 1991 ê de vedigere gundê xwe lê vê carê jî ji ber rewşa sîyasi tevli malbata xwe ji gund koç dikin.
Ji zaroktiya xwe ve, bi muzîkê re eleqedar bûye lê ji ber derfet pêk nehatibû wî dereng dest bi muzîkê kir. Di destpêka 2013 an de dest pê kir ku li ser platformên cuda xuya bike. Di dawiyê de, bi motîvasyona hevalên xwe, wî albuma xwe ya yekem bi navê 'Quling Ewr Û Baran' di dawiya sala 2013an de derxist.
Albûm
Single
Hjälmaren
Hjälmaren yek ji deh golên herî mezin ên Swêdê ye.
Breinigerberg
Breinigerberg gundekî li başûrê rojhilatê (Nordrhein Westfaliyayê ) Almanya ye.
Li Breinigerberg nêziki 971 kes dijîn.
Irmenach
Irmenach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Armewanî Biçûk
Armewanî Biçûk, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Cemaledîn
Cemaledîn, gundekî girêdayî navçe Xelata ser bi Bidlîsê ve ye.
Langvatnet, Sørfold
Langvatnet (Sørfold), goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi 30 kîlomêtre li bakurê rojhilata gundê Straumen û li bakurê Parka Neteweyî ya Rago û li ber sînorê Swêdê ye.
German
German an gelên germanî gorî zimanên xwe yek ji komên gelên hind û ewropî ne û bi orijîna xwe ji Ewropaya bakur hatine. Gelên germanî ji pê koça Ewropayê kirin re bi dimatiyên Ewropayê yên kelt, slav û romanan ve teva hev bûn û ew gelên Ewropaya îroj hat pêkanîn.
Etîmolojiya peyva Germani
Peyva German, bê guman ji zimanê germanên berê de hatiye afirandin. Ger bi zimanê germanî yê kevnare tê wateya "şîş" an "cirît" û man jî tê wateya "mirov". Lê bêtir hin teoriyên li ser peyva german hene. Peyva latînî ya germani herî pêşîn ji aliyê Julius Caesar ve hatiye bikaranîn û bê guman ew ji zimanê keltî hatî bû girtin. Di pirtûka xwe ya li ser Şerê Galî de, Julius Caesar ji welatên rojhilata rûbarê Renê re wek Germania behs dike. Dîsa bi latînî germanus tê wateya hevalbendî, mirovatî û bê guman vê peyvê ji bo germanên ku bi keltan re hembera Romê hevalbendî kiribû dane.