cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xanime
Li Batmanê ji dayîk bûye. Heya lîse yê xwendiye. Heye du sal ku li ba wênesaz Fewzî Bîlge perwerde dibe. Zewiciye Diya sê zarokan e. Heta niha sê caran li Batmanê pêşangeh li dar xistîye.
La Motte-du-Caire
La Motte-du-Caire, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Pencere
Pencere, vekirîbûnên geometrîk ên ji bo kontrolkirina hewa, ronahiyê ne. Di malan, otomobîlan de mecbûrî ne. Pencere vekirî yan ji camê ne. Herwiha sûna camê plastîk û têkelên din ên kîmyayî jî dibin. Bêjeya pencereyê pirranî pencereyên avahiyan tînin bîrê.
Kapelle
Kapelle, şaredariyeke bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
County Sligo
County Sligo an wîlayetek Îrlenda ye.
Heya sala 1922, County Sligo beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Rembosê Rojhelat
Rembosê Rojhelat, Rembosa Rojhilat, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Mutefifîn
Mutefifîn sûreyek ji Quran a pîroz e. Sûre li bajarê Mekkê hatîye wahîy kirin û 36 ayet in. Sûre navê xwe ji peyva "Mutafifîn" di ayeta yekê da girtîye. Mutefifîn tê wateya "yên ku di pîvanê da hiletiyê dikin". Sûre qala dojeh û bihuştê jî dike.
Nîvê Heyvê (fîlm)
Nîwemang an Nîvê Heyvê fîlma derhênerê kurd Behmen Qubadî. Nîvê Heyvê Awistriya, Fransa, Îran û Herêma Kurdistanê ya Iraqê hatiye kêşan. Ew fîlm ji bo 250mîn salvegera Amadeus Mozart bi piştgiriya Awistriyayê hat çêkirin.
Kurteçîroka Nivê Heyvê
Filma Nîvê Heyvê behsa çîroka hunermendê pîremêrd ê kurd Memo dike. Memo dengbêjekî pîremêrd û navdar e. Piştî 35 salan ji li bendemayinê, Memo erêkirin stend ku li Kurdistana Îraqê konsêrtekê pêk bîne. Kurê Memo naxwaze ku bavê wî bikeve ser rê, çimkî ew bawer dike ku tiştekî ne baş dê li hêviya wî be, berî ku heyv temam bibe. Keko hevalê Memo ye. Ew otobuseke dibistanan dajo û alîkariya hevalê xwe dike ku 10 kurên Memo yên muzîkvan bide hev, ku her yek li devereke rojhilata Kurdistanê dijî. Ji aliyekî dî ve, divê Memo hunermenda jin Heşo qanî bike ku pê re here konsêrtê. Heşo ligel 1334 jinên hunermend ên jin ên dî yên revyayî li devereke çiyayî dijî. Ji ber ku li Îranê qedexe ye ku jin li pêşiya mêran bistirê, Heşo xwe di otobusê de vedişêre. Rêwitiya Memo û grûpa wî ya hunermend tije zehmetî ne. Lê bêhna Memo ya fireh herkesî dibe nav hest û sihirbaziyê.
Ambrumesnil
Ambrumesnil, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Elîava, Barandûz
Elîava gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Gêlebelesan
Gelebelesan, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Dinya (gerstêrk)
Dinya, Erd yan jî Cîhan, (bi îngilîzî: Earth; nîşan: ) yek ji gerstêrkên pergala rojê ye ku piştê gerstêrkên Tîr û Gelawêjê gerstêrk a sêyem a nêzîkî rojê ye. Dinya, yekane heybera astronomîkî ye ku tê zanîn jiyanê dihewîne û piştgirya jiyanê dike. Di pergala rojê de gerstêrk a yekem e ku girseyên mezin ên avê diparêze. Rûyê Dinyayê bi giranî av e yan wekî qeşa avê ya li herêmên polar e. Bi piranî ji sedî 70,8 rûyê Dinyayê ji avê pêk tê û rûyê deryayê û bejahiyê bi giştî 510 milyon km2 ye. Ji çaran yekê serzemînê bejahî ye û ji çaran sisê rûyê Dinyayê ji deryayê pêk tê. Temenê dinyayê 4,5 milyar sal e û ji sedî 29,2ê rûyê erdê ax e ku ji parzemîn û giravan pêk tê. Piraniya axê di nîvkada bejahiyê de ye. Dinya xwedî atmosferek heyî ya ku bi piranî ji nîtrojen û ji oksîjenê pêk tê.
Şert û mercên rûyê Dinyayê bi giranî ji hêla atmosferê ve ji hêla pêkhateyê erdê û sîrkulasyona erdê û bi sîrkulasyona Okyanûsê ve têne birêvebirin. Atmosfera Dinyayê, ji hîdrosfer û lîtosfer, hawîrdora ku li ser rûyê Dinyayê jiyanê dihewîne afirandiye û di heman demê ev atmosfer bi girîngî ji hêla erdê ve hatiye çêkirin. Wekî hilbera pergala avhewayê ya Erdê, avhewa materyalkirina dabeşkirina budceya enerjiya Dinyayê ye, ku li ser latên cihêreng newekhev û bi demsalê cuda tê wergirtin û ji cûdahiyên topografî û guheztinên atmosferê hesas e. Wek mînak zêdebûna gazên serayê yên atmosferê, ku dibe sedema bandorên mîna guherîna avhewa ya gerdûnî. Kêşiya Dinyayê bi tiştên din ên li fezayê re, nemaze Heyv, ku tenê peyka xwezayî ya herdemî ya Cîhanê ye, bi dûrahiya saniyeyek ronahiyê de bi qasî çaryeka firehiya Cîhanê heye.
Avabûna Dinyayê
Materyalên herî kevn ên ku di pergala Rojê de hatine dîtin (4.5682+0.00020−0.0004) berî 4 milyar salan e. Di 4.54±0,04 sal de, Erdê seretayî ava bûye. Gerstêrkên di pergala rojê de, bi rojê re çêbûne û geş bûne. Di teoriyê de ewrekî tozê bi hilweşîna gravîtasyonel qebarek ji ewrekî molekulî dabeş dike û dest bi vegerînê dike. Ewrê tozê, di dîsk a stêrkî de diherike û paşê gerstêrk ji wê dîskê bi rojê re mezin dibin. Ewrê tozê, toz ên qeşayê û toz ên axê (tevî nuklîd ên seretayî) dihewîne. Li gorî teoriya ewrê tozê, gerstêrk ên ku ji girseyan hatine çêkirin, tê pêşbînîkirin ku Dinyaya seretayî di vana 70ê û 100 mîlyon salan de hatiye avakirin.
Dîroka jeolojîk
Atmosfera Erdê û okyanûsan bi çalakiya volkanîk û derketina gazê çêbûne. Dukela avê ya ji van çavkaniyan ku ji okyanûsan çêdibe, bi av û qeşa ji asteroîd, protoplanet û kometan tê zêdekirin. Di vê modelê de, dema ku roj nû çêdibe tenê ji sedî 70 ronahiya wî ya heyî hebû û di vê kêmasî ya germahiya rojê de gazên serayê yên atmosferê okyanûsan ji cemidandinê parastiye. Di serdema 3.5 milyar sala dema ku qada manyetîk a cîhanê hate avakirin û ev avakirina qada manyetîk a cîhanê dibe sedem ku atmosfer ji ber bayê rojê ji holê ranebe.
Dema ku tebeqeya derve ya zirav a Erdê sar dibe qalika yekem a zexm a erdê tê avakirin ku tê texmîn kirin ku di pêkhateya wî mafîk (ku ji hêla magnezyûm û hesin ve dewlemend e) e. Navenda parzemînê ya yekem ku di pêkhateya wê de felektir bû, ji helîna qismî ya vê qaşilê mafîkê ve pêk dihat. Yekemîn qalikê parzemîna ku kompozîsyona wî bêhtir felsîk e ku ev bi helandina parçeyî ya mafîkê pêk hatiye. Hebûna gewherên mîneralê zirkonê yên serdema Hadean di zinarên niştecîh ên Eoarchean de destnîşan dike ku bi kêmî ve hinek qalikên felsîk di destpêka 4.4 milyar sal de, tenê 140 milyon sal piştî çêbûna Dinyayê hebûne. Mezinbûnek berbiçav a heta roja îro ku ji hêla radyometrîk dîroka parzemînî ya gerdûnî ve tê piştgirî kirin û pêşveçûna zû ya di asta kontinental de di dema Arçiyan de, avakirina kelûpelên parzemînî yên ku niha hene ku ji hêla delîlên îzotomîk ve ji hefnium in zircons û neodymium di zinarên sedimentary rocks de têne piştgirî kirin.
Destpêka jiyanê û pêşveçûn
4 mîlyar sal berê reaksiyonên kîmyewî bûne sedema molekûlên yekem ên xwe-zêdekirinê. Pîştî 0.5 mîlyar salan, bavê hevpar ê dawî yê hemî jiyana heyî derketiye holê. Pêşveçûna fotosentezê hişt ku enerjiya rojê rasterast ji hêla formên jiyanê ve were berhev kirin. Di encamê de oksîjena molekûlar (O2) ku li atmosferê kom dibe û ji ber têkiliya bi tîrêjên rojê yên ultraviolet re, di atmosfera jorîn de tebeqeya ozonê ya parastinê (O3) çêkir. Tevlihevbûna şaneyên piçûk di nav şaneyên mezin de bû sedema pêşkeftina şaneyên tevlihev ên bi navê okaryotê. Organîzmayên rastîn ên pir-hucreyî yên di nava koloniyan de hatin avakirin, her ku çû pispor bûn. Bi helandina tîrêjên ultraviyole zerardarî ji hêla tebeqeya ozonê, jiyanê rûyê erdê kolonîze kir. Di nav delîlên destpêkê yên fosîl ên jiyanê de fosîlên mat ên mîkrobiyal hene ku li Rojavayê Awistralyayê kevirên xîzê yên 3.48 mîlyar salî hatine dîtin. Grafîta biyojen ku di zinarên metasedîmenter ên 3.7 mîlyar salî ne li Rojavayê Grînlendayê hatine dîtin û bermahiyên madeyên biyotîk ên li zinarên 4.1 mîlyar salî yên li Rojavayê Awistralyayê hatine dîtin. Delîlên rasterast ên destpêkê yên jiyana li ser rûyê erdê di zinarên Awistralya yên 3.45 mîlyar salî de hene ku fosîlên mîkroorganîzmayan nîşan didin.
Awa
Ji ber formasyonên topografîk ên li ser rûyê erdê û tevgera wê ya eksantrîk a li dora eksenê, geometriyeke wî ya yekreng tineye. Bi awayeke Geoibs e lê rûbara wê ya li ekvatorê ji rûbara polar mezintir e. Pîvana navîna çapa Dinyayê 12.742 kîlomêtre ye. Ji ber ku zivirandina Dinyayê ya li dora eksenê dibe sedem ku ekvator hinekî ber bi derve ve biçe, qada ekvatorê 43 kîlomêtre ji çapa ku pola bi hev ve girê dide dirêj tir e. Xala herî bilindî û nîzm çiyayê Everestê (8.848 m li ser asta deryayê) û Xendeka Marianayê (10.924 mêtre di binê deryayê de) ye. Bi vî rengî, Dinya li gorî elipsoidek îdeal xwedî toleransek 0.17% ye.
Avabûna navxweyî
Hundirê Dinyayê jî mîna gerstêrkên din ên bejayî ji aliyê taybetiyên xwe yên kîmyayî ve li qatan hatiye dabeşkirin. Tebeqeya derve ji hêla kîmyewî ve qaşeyek zexm a silîkatî ya cihêreng e ku di binê mantelek zexm a pir zirav de ye. Qalik bi veqetandina Mohorovičić ji mantoyê tê veqetandin. Qalindahiya qalikê ji 6 kîlomêtreyê û di binê okyanûsan de heta 30-50 km ye. Ev pîvan ji bo parzemînan diguhere. Qalik û serma, hişk, jora mantoya jorîn bi awayekî kolektîv wekî lîtosfer tê zanîn, di nav plakayên tektonîkî yên serbixwe de tên veqetandin.
Hemî agahdarî di derbarê strukturên hundurîn ên cîhanê de ji lêkolîna erdhejan û ji ceribandinên li ser materyalên ku tê texmîn kirin di hundirê Dinyayê de hene hatine bidestxistin. Li ser bingeha hebûna volkanan û pîvandina herikîna germê ya li ser rûyê qalikê erdê, em dizanin ku hundurê cîhanê pir germ e. Her ku kûrtir dibin qalikê erdê, germahiya zinaran serê kîlometreyekê 30 °C bilind dibe. Bi vî rengî zinarên ku ji qatên herî jêrîn ên qalikê de ne vediguherin zinarek sotandî.
Tevgera parzemînan
Teoriya tektonîkên plakaya dide nîşan ku parzemînên li ser rûyê erdê bi rêjeya çend santîmetre di salê de digerin. Tê payîn ku di pêşerojê de ev yek bidome dibe sedema parzemînên ku bihegijên tenişta hev. 2 faktor dibin sedem ku parzemîn hilkişe: hilberîna enerjiyê di nav gerstêrkê de û hebûna hîdrosphere. Hilberîna germê ya ji hêla pêvajoyên radyojenîk ve têr dike ku di 1.1 mîlyar salên pêş de veguheztina mantoyê û binketina parzemîna rawestîne. Îro parzemînên Amerîkaya Bakur û Başûr ber bi rojava ve diçin û ji Afrîka û Ewropayê dûr dikevin.
Rêgeh
Dinya di 365.2564 rojên Cîhanê yan jî saleke gerstêrkî, bi dûrahiya navînî bi qasî 150 milyon kîlomêtre li durê Rojê di rêgeha xwe de tevdigere. Her ku di 12e saetan carekê tav an jî heyv xuya dibe, bi tevgera ku li dorpêça Rojê ber bi rojhilat ve pêk tê. Ji ber vê tevgerê, bi navînî 24 saet lazim e - rojek tavê - ji bo ku Dinya li dora eksena xwe zivirînek tam temam bike ku Roj vegere merîdyenê. Leza Erdê ya li dorpêça rojê bi navînî nêzîkî 29.78 km/s te. Heyv û Erd di her 27,32 rojan li dora stêrkên paşerojê li dora barsentrek hevpar dizivirin. Dema ku bi geroka hevpar a pergala Erd-Heyvê ya li dora Rojê re were berhev kirin, heyama meha synodîk, ji meha din heta meha nû, 29.53 roj e. Ji pola bakur a esmanî tê dîtin ku tevgera Dinya, Heyv û zivirîna wan a esmanî hemû li berevajiya demjimêrê ne. Ji xalekî polar ên bakur ên Dinyayê tê dîtin ku Dinya li dorpêça rojê li aliyekê berevajiyê saetê tevdigere.
Dorvegera Dinyayê
Her dem ku Dinyayê di tevgerê deye, du celeb ên tevgerê hene. Tevgera yekem li dora eksena xwe pêk tîne û tevgera duyem ji rojava ber bi rojhilat ve li ser rêgeh xwe ya li dorpêça rojê digere, pêk tîne. Vegera li dora eksena xwe di 23 saet, 56 deqe, 4,098903691 saniyan de temam dike. Duyemîn tevgera Dinyayê bi tevgera li dorpêça dora rojê ye. Dinya di 365 roj, 5 saet, 48 deqeyan, 9 saniye, 763.545,6 mîkrosaniyeyan de li dora Rojê ku di dorbereke elîptîkî ya pir berfireh de digere, pêk tîne. Ev her du tevgerên Dinyayê yên li dor eksa xwe û li dora Rojê dibin sedema du bûyerên girîng. Zivirîna wê li dora eksena xwe, şev û roj, û gerandina wê ya li dora Rojê bi meyla 23 pile û 27 deqe demsalan diafirîne û lihevhatina demsalan misoger dike.
Hozan Beşîr
Mehmet Beşîr Güzel bi nasnav Hozan Beşîr (21'ê adara 1973'an, Amed) stranbêjekî kurd ku di cûreya muzîka alternatîf de û bi şîroveya xwe ya bêhempa stranên elektro-girêdan bi kurdî û tirkî çêdike.
Jiyan
Hozan Beşîr, di sala 1973an de li Amedê ji dayik bûye, di malbateke ji 9 zarokan de bi eslê xwe ji Erxenî pêk tê, zaroka duyemîn e. Dibistana seretayî, navîn û amadeyî li Amedê xwendiye. Endezyariya madenê, kîmya (fakulteya zanist û wêjeyê) û teknîsyenê anesthesiyê li Zanîngeha Dîcleyê û Zanîngeha Wanê Yüzüncü Yilê xwend, lê ji ber şert û mercan teknîsyeniya anesthesiyê qedand. Karê wî yê sereke anesthesiologist e. Dayika Beşîr ê ku di sala 1997'an de dema perwerdeya wî qediya bû bavê xwe winda kir, kevaniya malê ye. Hozan Beşîr zewicî ye û çar zarokên wî hene. Hozan Beşîr ku li Amedê li herêmê tê naskirin, bi taybetî bi performansa Haluk Levent "Elfîda" hezkiriyên xwe zêde kirin û hezkiriyên wî li Tirkiye û Ewropayê jî berfireh bûn. Hozan Beşîr bi lêdana elektiro-bagê bi gelemperî stranên gelêrî yên tirkî, kurdî û zazakî bi şîroveya xwe ya bêhempa dibêje. Çend ji wan stranên ku hunermend gotine, ku ew navdar kirine; Ay Le, Cirane Teme (Ez Cîranê Te Me), Ez Ji Te Durim (Ez Ji Te Dûrim), Hatine Bihar, Strana Mamak, Hesreta min a Kelepçe, Bi Bêdengiyê Bêriya Te Dikim, Elfîda. Hunermend konseran didomîne.
Di Cotmeha 2014an de albûma wî ya bi navê "Zindî 2 - Elfîda" derket.
Yekmal, Tîl
Yekmal gundekî ku bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
Senterî Şêx
Senterî Şêx, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kâzım Koyuncu
Kâzım Koyuncu (jdb. 7ê çiriya paşîn 1971 li Hopa, Artvîn − m. 25ê tîrmeha 2005an li Stembol) hunermendekî laz bû.
Kurtejiyan
Di sala 1992an de wî bi hevalên xwe Cafer Gürsoy Tanc, Ugurcan Sezen, Zulfîkar Murat Dilek, Mahmut Turan, Metin Kalac û Mehmed Ali Baris Besli yekemîn koma rocka lazî Zuxaşî Berepe (bi kurdî: Zarokên behrê) avakir. Yekemîn albuma komê ya bi navê Va Mîşkunan (bi kurdî: Em nizanin) di sala 1995an de, dûwemîn album Îgzaz (Diçe) jî di sala 1998an de hatin weşandin. Albuma wan a dûwem di heman demê de albuma dawî ya komê bû.
Piştî belavbûna komê Kâzim Koyuncu di sala 2001an de dest bi kariyera xwe ya solo kir. Hê nu dest bi serkeftinên muzîkî dikir ku di sala 2004an de bijîşkan li canê wî yê ciwan kanser tespît kirin.
Kâzim Koyuncu di roja 25ê hezîranê 2005 de jiyana xwe ji dest da û laşê wî li gundê xwe yê ku tê de hat dunê hat defnkirin.
Muzîka wî
Meriv kare bêje ku di dengê Kâzim Koyuncu de girêdayiyeke bi xwezayê deryaya reş re heye: ev deng, weke hewa, ba û barana herêmê him qert e, him jî mîna sîsên li ser daristanên herêmê nerm e.
Muzîka wî guhdarvanan ewqas dixe bin bandora xwe ku, gava meriv çavên xwe digire xwe weke li Behra Reş hîs dike.
Piştî wefaatkirina wi, muzîka wî li hemû welêt dengveda û muzîka lazî û hemşînî gihande asteke populer. Bi rêya fîlma 'Auf der anderen Seite' (Yaşamın Kıyısında/Li Ber Qeraxa Jiyanê) ya derhênerê tirko-elman Fatih Akin dengê wî li Ewropa jî hate naskirin.
Di fîlmê de, gava strana Koyuncu ya bi navê 'Ben senî sevdugumî' (Tu ya ku min ji te hezkirî) tê leystin, petrolfiroşek bal dikişîne ser mirinên ji qanserê yên ku - li gorî herêmên din ên Tirkiyê - li dorên deryaya reş zêdetir pêk tên û mirina Kâzim Koyuncu bi felaketa Çernobîlê girêdide.
Lorê Mezin
Lurê Mezin an Lorê Mezin an Lurî Gewre an jî Lorî Buzurg navê gel û herêma wî ya dîrokî ye, ya ku roja îro dikeve rojavayî Îranê.
Lur nav xwe de li du tîpan belav dibin; Lurî Mezin (Lorî Buzurg) sê hev şûbên luran re bi komî tê gotin, vana bextiyarî, mamesenî û kuhgîlu ne û Lurî Piçûk (Lorî Kuçug) jî, ji feyliyan re tê gotin.
Jovan Horî
Jovan Horî wênesazekê jin ya kurd e. nêzikî 7 sala li kargeha soresorê perwerdehî li ser hunera wêne dîtiye. li gellek bajar û bajarokên cur bi cur gellek pêşengehên hevbeş û tekaser li dar xistiye. pirojeya xwe ya herî dawî, ya bi navê "minminîka" di meha adarê 2011 an de li batmanê pêşkêşî hunerheza kiriye. kurd e.
Axol, Bane
Axol gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Zimanî pallewî
Zimanî Pallewî (Herweha: Pehlewî) zimanêke ke le serdemî eşkaniyekan u sasaniyekan da baw bû. Zimanî pallewîy eşkanî ke hendêk car «pallewîy bakûrî» ya «partî» pêdellên le sallî 250y ber le zayîn u dway hatine ser karî Eşkî yekem dest pêdeka u heta sallî 224î dway zayîn u ruxanî destellatî eşkaniyekan zimanî fermî buwe. Le dway em zimane, zimanî pallewîy sasanî ke hendêk car «pallewîy başûrî»şî pêdelên zimanî fermî buwe. Em zimane le sallî 651î dway zayîn be kujranî dwayîn padşay sasanî, Yezdgurd kotayî pêdê.
Vedîtina Amerîkayê
Vedîtina Amerîkayê bi dîtina ewil a parzemîna Amerîkayê ji aliyê deryageriyên ewropî pêk hat.
County Kildare
County Kildare an wîlayetek Îrlenda ye.
Vedîtina Amerîkayê
Her çiqas tê zanîn ku gelê graenlandîngar bi pêskêsiya Leif Eriksson di derdora sala 1000ê de gihîstine Amerîkayê, Krîstophor Kolumbus îro wek vebînerê Amerîkayê tê hesibandin. Sedema vê yekê ev e ku bi vedîtina Karîbîkê ya di 12ê cotmehê 1492ê de parzemîn bi awayeke berfireh hate kesfkirin û bi vê yekê neteweyên ewropî dest bi kolonîzekirina parzemînê kiribûn. Bi vê yekê dîroka mirovahiyê rastî guherandineke bêhempa hat.
County Kildare
Heya sala 1922, County Kildare beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Vedîtina Amerîkayê
Herwiha, li gorî dîroknasan Giovannk Cabota yekemîn ewropî ye ku pê li erda amerîkî kiriye. Li gorî teoriyên din Didrik Pining û João Vaz Corte-Real wek ewropiyên ewil gihîstine wê derê. Di sala 1507ê de Amerîgo Vespuccî ew warê nû wek parzemîneke serbixwe bi nav kir û di heman salê de Martin Waldseemüller navê Amerîkayê li vê parzemînê kir.
Di dîroka cîhanê de mirov cara ewil berî 12000 salan bi Rêya Berîngê ji bakur-rojhilatê Asyayê derbasî Amerîka bûne û li wir jiyane. Nêviyên ew kesan îro wek amerîkiyên resen têne bi nav kirin.
Înfitar
Înfitar ji Qurana Pîroz sûreyeke. Li gorî baweriya îslamê ev sûre li dema bajarê Mekeyê dahatiye û 19 ayet in. Sûre navê xwe ji peyva "înfitar" di ayeta yekê da girtiye. Înfitar tê wateya " tiştê ku tê qelişandin". Sûre qala roja qiyametê, anku roja piştdawiyê dike.
Alpes-Maritimes
Alpes-Maritimes, yek ji departementên Fransayê ye û di qada bejahiyê de bi departementên Var û Alpes-de-Haute-Provenceê re sînor e. Bi taybetî herdû bajarên "Nice" û "Cannes" li vê departementê ne. Ev herdû bajêr hem li ser çanda herêmî hem jî li ser populerbûna herêmê bandoreke erênî dike. Departement yek ji departementên herî qelebalix ên Fransayê ye.
Erdnîgarî
Departementa Alpes-Maritimes, ji aliyê departementên Var, Alpes-de-Haute-Provence Fransayê û bajarê Monako Îtalyayê û bi Deryaya Navîn ve hatiye dorpêçkirin.
Gelhe
Li ser grafîka jêr di navbera salên 1962 û 2015an de geşbûna niştecihên departementê tê diyarkirin.
Şaredariyên sereke
10 şaredariyên serekeyî ya departementa Alpes-Maritimesê
Schwarzenbach an der Saale
Schwarzenbach an der Saale bajarokekî navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Moustiers-Sainte-Marie
Moustiers-Sainte-Marie, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Çaxê Asinî
Dirêjîya heyama Çaxê Asinî li goreyê deverên li ber lêkolînê dihêt guhartin. Ew bi lihevhatineka şûnwarzanistî dihêt pênasekirin û vedîtina berhemên asinî bi tenê ji bo dîyarkirina ferheng anko kulturê Çaxê Asinî têrê nake, lê zarav anko terma "Çaxê Asinî" digehîne ko berhemandina polayê karbondar hind berfireh bûbe ko berhemandina berfireh ya amûr û çekên asinî bi ser rikeberên xwe yên bronzî kevtibe. Di Rojhilata Nêzîk ya Kevnar da, ev derbazbûn li sedsala 12ê berî bûna Îsayî li destpêka heyamekê da ye ko wekî herrifyana Çaxê Bronzî dihêt nîyasîn. Ew teknolojî zû li hemî herêmên Deryaya Spî ya Navîn û Başûrê Asyayê belav bû. Belavbûna wê ya zêdetir ber bi Asyaya Navîn, Ewropaya Rojhilatê û Ewropaya Navîn piçekê derengtir bû. Ew hêşta derengtir gehişt Ewropaya Bakurî, li dora 500ê Berî Îsayî.
Her bi lihevhatin, destpêbûna tomarên dîroknivîsîyê wekî dawîbûna Çaxê Asinî dihêt hesibandin. Ev bi rengekê edetî hêleka eşkira ji bo dawîbûna Çaxê Asinî dîyar nake. Ji ber ko li herêma Rojhilata Navîn ya Kevnar ew dibe damezirandina Împeratoriya Hexamenişî li dora 500ê Berî Îsayî (ev wekî tomareka dîroknivîskî dihêt hesibandin ji ber ko Herodotusî nivîsîye), û li Ewropaya Navîn û Rojavayî dagîrkirina Romanî li sedsala 1ê Berî Îsayî wekî dawîya Çaxê Asinî dihêt hesibandin. Çaxê Asinî yê Germanîk li Skandînavyayê li sala 800ê Piştî Îsayî diqede û Çaxê Vîkîngan dest pê dike.
Bellinzona
Bellinzona, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Ticinoya herêma Bellinzonayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hêjmara gelheya bajêr wiha ye:
Le Tourne
Le Tourne, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Girûn
Girûn, gundekî bi ser navçeya Mexmûrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Chelsea Clinton
Chelsea Victoria Clinton (jdb. 27ê sibata 1980) nivîskareke amerîkî û parastvana tenduristiya cîhanî ye. Chelsea, zaroka yekane ya serokê berê yê DYE Bill Clinton û wezîrê berê yê karûbarê derve û namzeda serokatiyê ya Amerîka ya 2016, Hillary Clinton bû. Chelsea, ji 2011 heta 2014an de li NBC News de nûçegihanek taybet bû û naha di Weqfa Clinton û Clinton Global Initiative de dixebite. Di karê xwe yê weqfê de bi wezîfeya xwe xwedî roleke giring e.
Salên destpêkê
Clînton di 27'ê Sibata 1980an de li bajarê Lîtl Rock ê Arkansasê ji dayik bû û yekane zarokê Hîllary û Bîll Clînton e. Navê xwe bi serlêdana sala 1978an a Bil û Hilary Clinton a taxa Chelsea ya Londonê  wergirtiye. Hillary got ku piştî guhdarkirina tomara Judy Collins û Joni Mitchell "Chelsea Morning" ya sala 1969an, Bill got, "Eger keçeke me hebe, divê navê Chelsea lê daynin."
Chelsea Clinton di temenê du saliya xwe de digel dêûbavên xwe dema kampanyaya hilbijartina Walîtiya  Arkansasê  li seranserê Arkansasê geriya Ew di temenek pir ciwan de fêrî xwendin û nivîsandinê bû. Clinton anî ziman ku wê di sê saliya xwe de dest bi xwendina rojnameyê kiriye û di temenê pênc saliya xwe de nameyek ji Serok Ronald Reagan re nivîsand. Di nameya xwe ji serokê Amerîka re nivîsand û ji serokê Amerîkayê xwest ku di dema serlêdana Almanyayê serokê Amerîka jiber leşkerên naziyê di wî goristanê de heye neçe goristana leşkerî ya Almanyayê. Clinton Dibistana Seretayî ya Forest Park, Booker Arts and Science Magnet û Horace Mann Junior High School, herdu dibistanên fermî yên Little Rock, xwend. Wê pola sêyemîn xilas kir.
Çîrokên keçelok 3 (pirtûk)
Çîrokên Keçelok 3 berga pirtûka çîrokên keçelok a sêyemin a ku nivîskarê kurd Abdusamet Yigit nivîsandîya. Pirtûk, bi navarokeka dewlemend hatîya nivîsandin. Navaroka wê dîrok, çand, felsefe û civatîtîya civate kurd tînê ser ziman.
Chelsea Clinton
Weqfa Clinton
Ji sala 2011an ve, Clinton roleke berbiçav di Weqfa Bill, Hillary &amp; Chelsea Clinton ya malbatê de girt, û di desteya wê de cîh girt. Wekî beşek xebata xwe, ew axaftinên dravî dike ku bi dravdanên xwe rasterast biçin weqfê, ku armancên wê baştirkirina tenduristiya cîhanî, afirandina derfetan ji bo jinan, û pêşvexistina mezinbûna aborî re drav berhev dike. Berdevkê weqfê di sala 2014an de ji New York Times re gotibû ku axaftinên wê "li ser navê Weqfa Clinton in, û ji sedî 100 mûçeyên rasterast ji weqfê re têne şandin".
Rembosê Rojawa
Rembosê Rojawa, Rembosa Rojava, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Jan Jîndar
Jan Jîndar (jdb. 1981 li Heskîfê), wênesazekî kurd e.
Di sala 1981ê de li gundekî Heskîfê çêbûye. Xwendina xwe ya lîseyê li Batmanê qedandiye.
Masûlke
Erkê masûlkeyan
Erka wan pêkanîna livînê ye. Ji masûlkeyan ra goştê sor jî dihêt gotin. Ew erka livînê bi alîkariya birik, livok û hestiyan bi cih tînin. Mirov dikare masûlkeyên ku di xwînboriyan da û di pir endamên (organên) din da hene (li pişikê, rûvî, dil, gede) bi navê masûlkeyên dûz û masûlkeyên livînê bisinfîne.
Masûlkeyê dil tewirekî din peyda dikin. Masûlkeyên livînê ji bo bicihkirina livînê hewcedarên fermanekî mejî ne. Masûlkeyên di xwînboriyan, gede, rûviyan da û yên dilî, hertim dixebitin; ango ew xwekar (otonom) in.
Masûlkeyên livînê li ser hestiyên cihekî dest pêdikin û li ser hestiyên cihekê din disekinînin. Li goreyê wê şûna xwe dikarin pîl, qor û cihên dî yên laşê mirovan bilivînin.
Corên masûlkeyan
Sê corên masûlke hene:
Tekwîr
Tekwîr sûreyek ji Quran a Pîroz e. Sûre li dema bajarê Mekkê hatîye wahîy kirin û 29 ayet in. Sûre navê xwe ji peyva "küvviret" di ayeta yekemîn da girtîye. Tekwîr tê wateya " lif kirin, alandin, tiştekî li hev pêçandin ". Sûre qala roja qiyametê, pêxambertiyê û peyxamê dike.
Selîm, Qers
Selîm yek ji navçeyên Qersê ye. 31 km dûrî Qersê ye. Di sala 1957'an de bûye navçe. Li ser riya hesinî ya di navbera Erzerom û Qersê de ye.
Di sala 1920´î de ketiye bin dagirkeriya Komara Tirkiyê. Filehên herêmê bi tevayî hatine qirkirin û dêr û bermahiyên wan hatine rûxandin û talankirin. Niha niştecihên herêmê bi tenê Kurd in. Girêdayî Selîmê 52 gund hene. Di sala 1995'an de çend gundên kurdan, sedama "ewlekariyê" bi giştî hatine valakirin. Wekî gundê Yilanlî.
Nifûsa navendê 5.110 û bi giştî jî 26.374 (sala 2000´î). Aborî li ser xwedîkirina sewalan û çandiniyê ye. Li herêmê 6.000 kewarên mozhingivê hene.
Li herêmê Dûgela Tirk ji bo mezinan kursên Tirkî lidardixe. Gel bi zaraveyê kurmancî diaxive û di aliyê olî de sunî ne.
Becwanî
Becwanî an becwenî an jî baceronî navê terîqeteke şiî ye (ẍûlatî). Becwanî şaxeke dîrokî ya êla Bacelan a li xaneqînê ne, û rêxistina wan a civatî heta îro jî eşirî (trîbal) ye. Bacwanî li Başurê Kurdistanê, li gundên 45-50 km li başûrê rojhilata Mûsilê dijîn. Wana ola xwe wek yarsantî dizanin, belê gelek kurdolog bawer dikin ku ola becwanan cûda ye, lê hemanên yarsantî, qizilbaşî û şebekî di nav de hene.
County Kilkenny
County Kilkenny an wîlayetek Îrlenda ye.
Heya sala 1922, County Kilkenny beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Badimcan, Bane
Badimcan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Aqpinis
Aqpinis gundekî ku bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
Elîbêglû
Elîbêglû gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Zerya Zîya
Zerya Ziya wênesazeke kurd e. Wênesaziya wê bi wênesaz Fewzî Bîlge re dest pê dike. Zerya Ziya heta niha beşdarî heft pêşengehên hevbeş bûye.
Weisen
Weisen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Selbitz
Selbitz bajarokekî navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gêlîta
Gêlîta, gundekî bi ser navçeya Midyadê ve ye.
Mela Silêman
Mela Silêman, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tilşahmê
Tilşahmê yan jî Tilşamê, gundekî navçeya Bismilê ye. Li ser girekî kêleka Çemê Dîcle hatiye avakirin û li derdora wê Qerepêçê, Qerecixê, Şêxûsifê,Xanoserê he ye.
Şîyayîş: Marlon û Brandoyê Min
Gitmek: My Marlon and Brando (Şîyayîş: Marlon u Brandoyê Min) fîlmê Hüseyin Karabeyî yo. Fîlmdê meselaykewa birayînê yena nişankerdişî. Listikvanê filmî zî merdimê gurkî rastîde zî ewêyê. 2007 de hamewo antişî u zafê cê sukanê Kurdistanîde (Stenbol, Amed, Mêrdîn, Sîlopî, Wan, Hewlêr, Silêmanî, Wirmê) derbas beno.
Derheqê Filmîde
Fîlm derhaqe di evindarendewo. Wexto gurkî Hama Ali Khan Silêmanî ra yeno Stenbol u fîlmêkede kaykeno, Ayça Damgaci şinasneno u wurdî benê aşixê jobînan. Labelê Hama Alî dimay fîlmî ageyreno Silêmanî u Ayça zî Stenbol de manena. Badîra şerê Iraq u Amerîka dest pê keno, Ayça qeybi evindarê xu kona rayî...
Grêdayêy Teberî
Internet Movie Database
Sîl
Sîl, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Barawer, Bane
Barawer gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
County Laois
County Laois an wîlayetek Îrlenda ye.
Reimerswaal
Reimerswaal, şaredariyeke bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
County Laois
Heya sala 1922, County Laois beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Naziat
Naziat an jî Nazihat sûreyek ji Quran a Pîroz e. Sûre li bajarê Mekkê hatîye peyxam kirin û ji 46 ayetan pêk ê. Sûre navê xwe ji peyva "en Naziat" di ayeta yekemîn da girtîye. Naziat li vê sûreyê da bi zimanê kurdî tê wateya "feriştên (melek) ku ruhên mirovan kaş dikin û digirin". Sûre qala yêkitiya Xwedê, pêxambertiyê, jiyana di piştî mirinê û roja heşirê dike.
Zagros (rêzeçiya)
Zagros an çiyayên Zagrosê, navê rêzeçiyayê ku ji herêma Wanê - Colemêrgê dest pê dike û ber bi başûr ve diçe. Di nav axa Kurdistanê de derbas dibe. Ji bakûr ve di destpêkê de, di navbera tixûbên Tirkiye û Îrana îroyîn de û piştre wek tixûb di navbera Îran û Îraqa îroyîn de dom dike. Nêzîkî Kendava Îranê di nav axa Îranê de heta herêma Hurmizê diçe. Dirêjiya çiyayên Zagrosê 1.500 km ye. Di rêzeçîyayê Zagrosê de gelek çiya hene. Di nav van çiyan de çiyayê bi navê Zana û çiyayê bi navê Zerd yên herî bilind in. Çiyayê Zana 5.098 metre û yê Zerd jî 4.548 metre bilind e. Ji Zagrosê re çiyayê Kurdistanê jî dibêjin. Ji ber ku piranîya Zagrosê di nav axa Kurdistanê de ne. Îbn Xeldûn di pirtûka xwe ya Muqaddîme de ji Zagrosê re wek çîyayên Kurdistanê behs dike. rêzeçiyayên Zagrosê bi hezar salan in ku di navbera çandên herêm ên cuda cuda de wek tixûb hatine kişandin. Di navbera gelên wek faris, asûrî, ermenî, kurd û ereb de.
Bêjenasiya Zagrosê
Di derbarê bêjenasiya peyva “Zagros” de sê çavkanî û teoriyên cuda hene:
Di dîrokê de Zagros
Zagros bi tenê ne zîncîreçiyayên bilind û asê ne. Li gor arkeolog û dîroknasan cara yekem çandinî û şaristanî li qontarên Zagrosê destpê kiriye û ew gel kurd bi xwe bûne. Kurd heta îro jî li ser axa xwe mane û li heman herêmê dijîn. Ji wan kurdên herî kevn heta îro arkeologan navên sê eşîran tespît kirine: eşîrên Makran, Zengene û Çigînî. Bi rastî ev hersê eşîr hîn îro jî li Kurdistanê dijîn. Di serdema me de arkeolog û lêkolîngerên dîrokî dibêjin ku sumer ji çiyayên Zagrosê ber jêr daketine deştê û şaristaniya ku li Zagrosê hebûye, bi xwe re anîne û bi pêş xistine. Esas navê sumeran hatî ne. Hatî yanî yên ku ji çiya hatine. Piştre ji hatiyan re sumer gotine.
Bajarên yekem ên ku îro hatine dîtin li nêzîkî Zagrosan bajarên wek Ansan, Sûsa, Şandiyar û Cermo ne.
Îro hema hema hemû arkeolog û dîroknas hemfikir in ku 9.000 sal berî zayînî ango 11.000 sal berî niha li qontarên Zagrosê mirovan dest bi xwedîkirina ajelan kirine. Cara yekem li wir bizin, mîh û mange û beraz kedî û xwedî kirine. Xanî û mal lêkirine. Genim, çewder û fesûliye çandine. Berî zayînî di navbera salên 5.400-5.300 li nêzîkî qontarên çiyayên Zagrosan bi awayekî sîstematîk rez xwedî kirine û ji tirî mey çêkirine. Navê tiriyê Vitis silvestris bûye ku îro jî bi latînî navê wê Vitis vinifera ye. Herweha bîra jî li wir hatiye çêkirin.
Ksenofon di "Vegera dehhezaran" de (beri zayînî 401-400) behsa serpêhatiya xwe û çiyayên Zagrosê dike ku çawa asê ne û di wan çiyayên asê de qala şerê artêşa xwe û kardoxiyan dike. 75 sal piştî vegera Ksenofan, vê carê Îskenderê Mezin dixwazê di ser Zagrosê re here Îranê. Lê ji ber ku di ”Vegera dehhezaran" de bûyerên ku li çiyayên Zagrosê hatibû serê artêşa Ksenofan hemû xwendibû û di derheqê Zagrosê de êdî xwedî zanyarî bû, di jêrê Zagrosê re derbasî Îranê dibe.
Zagros di jiyana şerê çekdarî ya kurdan de ciyekî xwe yê girîng û pîroz heye. Di serdema me de, bi salan pêşmergeyên Başûr û Rojhilat di dema tengasiyê de hildikişiyan Zagrosê, li wir bi cih dibûn û xwe diparastin. Di van 15-20 salên dawî de gerîlayên PKKê li serên zîncîreçiyayên Zagrosê biryargehên xwe yên mezin û navendî danîn û niha jî li çiyayên Zagorsê ne. Artêşa tirk bi balafir, helîkopter û teknîka nûjen a şer nikare li Zagrosê bi ser bikeve. Operasyonên artêşê bê encam dimînin.
Zagros ne bi tenê hêlîna pêşmerge û gerîlayên kurd e, herweha hêlîna teyrê Sîmir e jî.
Zagros ji aliyê siruştê ve him bihuşt û him jî dojeha  nedîtî ye! Zivistanan ba, bager û pûk e. Tu jîndarek nikare xwe li ber pêtî, serma, fîgan û fîzana Zagrosê bigre. Hirç bi hirçîtiya xwe bi mehan newêre ji qula xwe derkeve. Di demsalên bihar û havînan de mirov dikare çar demsalan li gel hev bibîne. Dar û ber, nebat û kulîlkên çiyayên Zagrosê bi dîmen û bîhna xwe paradîsa rasteqîn e. Di mîtolojiyê de, li Zagrosan giyayekî pîroz heye ku mirov bixwe, namire.
Alfabeya tirkî ya kevn
Alfabeya Tirkî ya kevn, alfabeya ku ji bo nivîsandina Zimanê tirkî ya kevn dihat bikaranîn bû. Ew ji hêla Împeratoriya Goktirkan û împeratoriyên din ên pêşîn ên tirk ve hatî bikar anîn. Alfabeya Tirkî ya kevn di sedsala heştan de hatiye îcadkirin, û îlhama xwe ji alfabeyên cîran ên ku di sedsala şeşan de hatine destnîşankirin girtiye.
Qod
Qod gundekî ku bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
Evanescence
Evanescence (/ˌɛv.æn.ɛs.ɛns/) rock kom Amerîkî li Little Rock, Arkansas di sala 1995 ji aliyê stranbêj / pîanîst jî Amy Lee û wîde Ben Moody avakirin e. Piştî tomarkirinê albums serbixwe, li kom wek rêtenga serbest yekem albûm full-length xwe, Hilweşiya, li ser Records Wind-up in 2003. ketî firotin bêtir ji 17 milyon kopiyên cîhanê û alîkariya kom win du xelatên Grammy ji heft xelatên, herweha No. 6 di "Top Best Selling Artist of The Last 10 Years" CBS ye (2008). Piştî salekê, Evanescence Yekemîn albuma xwe bijî, Anywhere But Home, ku zêdetir ji yek milyon kopiyên herderê dinyayê tên firotin. Di sala 2006 de, li kom duyemîn albûm studio xwe, The Open Door, ku zêdetir ji pênc mîlyon bêtir kopiyên firotin serbest hatin berdan.
The line-up ji koma çend car hatiye guhertin: David Hodges dev ji di 2002 de, hev-avakara Moody derket di sala 2003 (mid-tour), Jrock Will Boyd di sala 2006 de, ji aliyê wîde John LeCompt û drummer Rocky Gray di sala 2007 de li pey wî, û Terry Balsamo in 2015. encama vê çalakiyê de, yek ji sê albûmên studyoyê li kom ya feature di heman lineup. Du Guherandinên dawî bi sedem ku ji asêbûna, bi endamên kom demî de beşdarbin di geryaneke performansa. Billboard Evanescence No. 71 li ser Best Artists ji chart Decade ji serpelê.
Ragihand, di hezîrana 2009 de, newest line-up of the kom di dawiyê de bi Evanescence vegeriyan, self-navê albûm studio wan ya sêyem, 11 çiriya pêşîn berdan, 2011. Ev at jimar 1, li ser 200 chart Billboard bi 127,000 kopî li firotina Şeqama. Di vê albûmê de jî li jimar 1, li ser çar din charts cuda Billboard Şeqama; li Albums Rock, Albums dîjîtal, Albums Alternative, û ji Albums Hard Rock charts. The kom 2012 li ser gera li pêşvebirina albûma çardemîn xwe bi orkêstrayên din jî di nav de pir bêtirs û Fair to Midland de derbas kir. Troy McLawhorn jî endamê kom full-time di vê demê de bû. Piştî ku dawiya cycle gera albûm di 2012 de, kom ketin selek bi din.
Di 2015 de, kom ji asêbûna derket holê û ragihand ku ew ê touring destpêkirinê; Lê belê, ew red kir ku materyalên nû Evanescence tên çêkirin, wek Lee li şûna li ser projeyeke solo dihat. Li gel vê, Balsamo ji komê veqetiyane û ji aliyê Jen Majura re hate guhertin. Dereng 2016 dît touring din ji kom û daxuyaniya ji Lee ku Evanescence dê dewam bike.
Çavkanî
Wîkîpediya Kurdî Nawendî
Xalîçe
Xalîçe, mafir, mehfûr, xalî berhemeke tevnkeriyê (cûmkerî) ye. Li dezgehên taybet ên xalîkeriyê (mehfûrkerî) tên çêkirin. Girêbendikên hûrik gorî nexş û nîgarên xwestî, li bendên tevnê tên girêdan. Bi giştî dema girê bidawî dibin, xalî jî bidawî dibe. Karekê gelek dijwar e.
Tevnên cilan li Kurdistanê berwarî, yên xaliyan jî emûdî (qinc) ne. Tevnên cilan kêmber ên xaliyan pirranî çargoşeyî û biber in. Xaliyên nûjena di fabrîkan de tên çêkirin û ne tenê ji girêbendikan e.
Mafir ne tenê wekî cîrax an binraxekê tê bikaranîn, mafirên dîwaran jî hene. Li cîhanê xaliyên faris, îtalî, kurd û hayan (ermenî) deng vedane. Xalî bi giranî li Bakurê Kurdistanê, li parêzgehên Meledî, Gurgum, Xarpêt, Wan, Riha, Dîlok û Colemêrgê tê çêkirin. Xaliyên herî mezin û nîgarxweş li Melediyê tên çêkirin.
Dîroka mafirê (xalî)
Sala 1949'ê xaliyek hat vedîtin ku 500 salan b.z. hatiye çêkirin. Ev xalî niha li Rûsya, bajarê St. Petersburgê di muzeyê de tê xwedîkirin.
Elîkendî,Ûrmiye
Elîkendî,Ûrmiye gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 159 kes (44 malbat) bûn.
Bahoz (fîlm, zazakî)
Derheqê Filmîde
Fîlm derhaqê wendakerê gurkî yenê sukanê pilan dewo. Cemal wexto gurkî kono zaningaho pil u yeno Stenbol, xu miyanê tenitî de vîneno. Badira kono miyanê komê hevalan u verêra xu şinasneno u wazenokî bindestî u zilm u zorê ena sistemî bibedelno...
Akrî
Akrî (acra) (di heman demê de Akra, ji Yewnana kevnar: Ἄrîvkî, Hebrewbranî: חקרא, חקרהaqra (h)) kompleksek xurtkirî ya li Orşelîmê bû ku ji hêla Antîoxos IV Epiphanes, serwerê Împeratoriya Seleukî ve hatî çêkirin, li pey sûkê wî bajarê di sala 168 BCE de.
Keleş di bûyerên li dora Serhildana Makkabîoi û avakirina Padîşahiya Hasmonean de rolek girîng lîst. Ew ji hêla Simon Thassiduring ve ev têkoşînê ve hate hilweşandin.
Cihê rastîn yê Acra, ji bo têgihîştina Orşelîmê Helenîst, krîtîk dirêj bû. Dîroknas û arkeologan deverên cihêreng li dora Orşelîmê pêşniyar kiribû, ku bi giranî li ser encamên ku ji delîlên edebî hatine werdigirtin. Vê nêzîkatiyê di ronahiya gemiyê ku di dawiya salên 1960-an de dest pê kirin de dest bi guhertinê kir. Kifşên nû ji nû ve nirxandina çavkaniyên edebiyata kevnar, erdnîgariya Orşelîmê û berê de kifşên kifş kirin. Yoram Tsafrir li quncikê başûrê rojhilata Perestgeha Perestgehê pejnek ji masoneryê ve şirove kiribû û ceribandinek ji helwesta gengaz a Acra-yê. Dema Benjamin Mazar di salên 1968 û 1978 de li nêzî dîwarê başûr ê iyayê Gomayê, taybetmendiyên ku dikarin bi Acra re têkildar bûn, di nav de jûreyên barîkatan û cîvakek mezin hati bûn nexşandin. Di 2015-an de, Desteya Sîrwanên Israelsraîlîlî qewimandina Acra li cîhê cûda, başûr-rojavayê Mountiyayê Perestgehê û bakur-rojavayê Bajarê Dawid ragihand.
Termê Greka kevnar acra ji bo danasîna strukturên din ên fortkirî di dema serdema helenîstîk de hate bikar anîn. Acra bi gelemperî Acra Seleucid tête gotin ku ew ji referansên Ptolemaic Baris wekî acraand ji çaryeka paşîn a li Orşelîmê ku navê wî Acra mîrîtî kiriye, cuda dike.
Zimanê tirkî yê kevn
Zimanê tirkî yê kevn, an jî zimanê goktirk, an jî zimanê orxon zimanekî dîrokî ye ku ji sedsala 8an heta sedsala 13an hat axaftin. Tirkiya kevn a rojava bi alfabeyên cuda hatiye nivîsandin, yek ji wan alfabeya tirkî ya kevn bû.
Ceresûn
Ceresûn, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ye.
Gund 22 km durî Xurisan û 22 km durî Erzîromê ye. Gorî hêjmara sala 2007 an gelhê wê 1064 kes e. Li gund dibistana seretayî heye. Li gund şebekeya avê û kanalîzasyonê heye.
Dibistana seretayî a Ceresûnê di sala 1956 an da dest bi perwerdeyê kirîye. Di dibistanê da şeş wanegeh, odeke mamosteya, odeke rêvebir (mudîr), odeke xedemeya, û pirtûkxanek heye.
Tresses
Tresses, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Cilawûz
Cilawûz (an Cilawiz an jî Gelawêj?) yek ji navçeyên bajarê Qersê ye. 27 km dûrî Qersê ye û li ser riya Qers - Erdêxanê dikeve. Di sala 1959'an de bûye navçe. 27 gund girêdayî Cilawûzê ne. Gundên navçeyê bi rêkûpêk ji elektrîkê sûdwernagire. Bi zivistanan pirranî elektrîk nîne û riyên gundan girtîne. Li navenda navçeyê pirsgirêka av û qanalîzasyonê heye û gel jê biazar e. Piştî dagirkirina Komara Tirkiyê hemî filehên ku ji ber Terteleya Filehan filitî bûn tên qirkirin û terekeme û azerî tînin bicihkirin. Niştecihên herêmê bi kurmancî, terekemeyî û azerî diaxivin.
Gorî hejmartinên sala 2000´î hejmara navendê 3.797 û bi giştî 14.487 e. Herêm koçberiyeke mezin dide. Aborî li ser xwedîkirina sewalan û çandiniyê ye. Herwekî 1.427 kewarên mozhingivê hene.
Bad Steben
Bad Steben şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Cumlosen
Cumlosen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Schouwen-Duiveland
Schouwen-Duiveland, şaredariyeke bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Şêrvîn Hacîpûr
Şêrvîn Hacîpûr (30 Adar 1997 ji dayik bûye) stranbêjek îranî ye ku bi strana xwe ya Baraye, ku wekî "sirûda" Xwepêşandanên li dijî kuştina Jîna Emînî ya 2022an hat binav kirin, tê nasîn. Piştî weşandina stranê demeke kin hat girtin.
Jînenîgarî
Hacîpûr li zanîngeha Mazenderanê beşa aborî xwendiye. Wî di heşt saliya xwe de dest bi muzîkê kir dema ku ket pola kemanê û piştre ji çend dersên muzîkê mezûn bû. Dema ku di dibistana navîn de, bi awayekî profesyonel dest bi berhevkirina stranan kir. Dema ku li zanîngehê bû, wî ji bo lîstikên şanoyê û montajê muzîkê çêdikir. Tenê paşê wî bi xwe dest bi stranbêjiyê kir.
Di 22 saliya xwe de Hacîpûr beşdarî pêşbirka muzîkê ya televîzyona Serdema Nû bû, li wir derbasî fînala gera duyemîn a sezona yekem bû, Paşê, rêvebirê hunerî yê bernameyê ragihand ku Îran Weşan bi fikar bû ku ew ê paşê bibe sedema aloziyê.
Girtin û binçav kirin
Hacîpûr di dema xwepêşandanên Jîna Emînî li Îranê de, piştî weşandina strana xwe ya ji bo bîranîna jina Kurd a Îranî Jîna Emînî ku ji ber tundiya polîsan jiyana xwe ji dest da, hat girtin. Vîdyoya strana wî ya " Baraye. . . " (  , Ji bo. . .; Ji ber...) ku tê de wî tweetên protestoyî yên bi peyva Berayê..., di kêmtir î du rojan de tenê li ser rûpela xwe ya Instagramê zêdetirî 40 mîlyon carî ] hate dîtin. Mijara sereke ya stranê bi dirûşma "Jin, Jiyan, Azadî" piştgiriya jinan e. Ji ber zextên rayedarên dewletê neçar ma ku stranê jêbibe.
Ajansa Nûçeyan a Tasnîm a girêdayî Sipahê Pasdarên Şoreşa Îranê, guhertoya edîtorî ya vîdyoyê belav kir, ku tê de wêneyên destkeftên Komara Îslamî li şûna destkeftên orjînal nîşan didin.
Çavkanî
<references group="" responsive="1">
Kamran İnan
Kamran İnan (jdb. 1929, Xîzan, Bidlîs, bakurê Kurdistanê) yek ji siyasetmedar, burokrat, balyozên navdar ên tirk e. Bi eslê xwe kurd e lê di tevahiya jiyana xwe de li dijî mafên kurdan têkoşiyaye. Gorî gelekan ew yek ji birêveberên pişavtina kurdan e.
Diya wî zarokeke ermenî bû ku ji komkujiya ermeniyan hatibû dîlgirtin. Li zanîngeha Enqereyê perwerdeya dadê girtiye. Doktoraya xwe bi derfetên dewletê li Swîsreyê kiriye. Di 'yê de li ser navê Adalet Partisi, wekî senator hatiye hilbijartin. Heya sala 1979ê senatorî kiriye. Ji wê salê vir de heya sala 1983ê wekî berpirsiyarê Tirkiyeyê yê NY xebitiye. Li ser navê partiya rastgir û turkperwer Milliyetçi Demokrasi Partisi ketiye hilbijartinê û bûye parlamenterê Bidlîsê.
1987 derbasê Anavatan Partisi dibe û di nava salên 1987 - 1991ê de wekî wezîr kar kir. Bi tundî li dijî naskirina komkujiya ermeniyan derket.
County Longford
County Longford an wîlayetek Îrlenda ye.
Îrzak
Îrzak gundekî ku bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
County Longford
Heya sala 1922, County Longford beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Ellie Goulding
Elena Jane Goulding (jdb. 30 kanûna pêşîn 1986 li Hereford, Herefordshire, Îngilistan/Keyaniya Yekbûyî), stranbêj û strannivîsa îngilîzî ye.
Di 2010-an de, ew bû hunermendê duyem ku topa Sound of Sound of ... pirsîn kir û Xelata Hilbijartina rexnegiran li xelatên Brit di heman salê de wergirt. Ew di 2010 de albûma xwe ya pêşîn a studyoyê, Lights, derxist; Ew di Hejmara 1 de li ser Charts Albums-yê Brîtanya derket û li Keyaniya Yekbûyî zêdetirî 850,000 kopî firot. Di Novembeririya paşîn a 2010 de, albûma bi navê Bright Lights hatiye çap kirin, ku du stranbêj pêk anîn: kovarek Elton John ya "We Song" ya ku ji bo reklamê yekem John Lewis Christmas hatiye hilbijartin, gihîşt jimara 2 li ser Singapxaneya Singles a UK, û "Lights. ", ku li ser Billboard Hot 100 ya amerîkî heta roja îro, bû yeka herî top-charting Goulding, ku li hejmar 2 derket.
Albûma duyemîn a stûdyoyê Goulding, Halcyon, di çiriya pêşîn a 2012 de derket. "Tiştek Ku Dibe Happen" pêşiya vê albûmê wekî pêşengeha yekane bû. Ev albûm di Hejmara 2 de li ser Charts of the UK Brîtanî derket û piştî 65 hefte, ew gihîşt Hejmara 1. Halcyon di Hejmara 9-ê de li ser Billboard US 200-ê de derket. Halcyon Days, çapkirinek nû ya Halcyon, di tebax 2013 de derket. , çêkirina stranbêjan, wek "Burn", ku li Brîtanyayê bû yekemîn бројa wê ya yekê. Di 2014 Xelatên Brit de, wê xelat ji bo Hunermendê Solo Jina Brîtanî wergirt. Goulding di 6-ê çiriya paşîn a 2015-an de albûma xwe ya sêyemîn a Studio, bi navê Delirium, derxist, bi "On My Mind" wekî pêşengê albumê. Di Decemberile 2015 de, wê pêşbaziya xwe ya yekemîn Grammy Award for Best Pop Solo Performance for single "Sing Me Like You You Do" wergirt.
Jînenîgarî
Elena Jane Goulding di 30-ê 1986an de li Hereford hat dinê û li Lyonshall, gundek piçûk li nêzî Kington, Herefordshire mezin bû. Di 9 saliya xwe de, ew dest bi klarinetiyê kir û di 14 saliya xwe de dest bi hînkirina gîtarê kir. Goulding beşdarî dibistana bilind a Lady Hawkins 'ya li Kington bû û, heya 15 salî, dest bi nivîsandina stranan kir. Wê di Îngilîzî, siyasetê, Drama û Muzîkê de A girt, 3 pileyên yekem bi pola "A" derbas kir lê Muzîk negirt.
Piştî ku wî li Zanîngeha Kent beşdarî xwendekariyek li drama and xwendina şanoyê kir û heya salê xwe ya dawî bimîne, wê bi Jamie Lillywhite ku rêveberiya wê bû û bi derhênerê Starsmith re ku ew ê bibe hevkarê wê yê sereke û hilberînerê sereke yê Lights re hevdîtin kir.
Welî Axa
Welî Axa, Welî Aẍa, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zigidxan
Zigidxan, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Muzeya Îsraêlê
Muzeya Îsraîlê (îbranî: ‏מוזיאון ישראל‎ „Muze'on Yisrael“) di sala 1965'an de li Îsraêl weke muzexaneya neteweyî hatiye avakirin. Muzexane li Orşelîmê hatiye avakirin.
Helîse
Helîse, herîse yan keşkek navê xwarinekê ye, yê ku bi taybetî li herêma Wanê tê çêkirin. Ji dan, goştê bêhestî, bez, nok, merge, nane, rûn, xwê û avê tê amadekirin.
Komara Weimarê
Komara Weimarê, dewletekî almanî li Almanya û parçeyên Polonya ve Rûsyayê di navbera salên 1918 - 1933an bû.
Helîse
Çêkirin
Nok, dan, goşt û bez di nav hev de, di firahqek devgirtî de tevî avê tê kelandin, ku ava xwe kişand, devang tê vekirin, biheskê malzeman tê bieçiqandin lepe. Di tawekê de rûn tê helandin, nane u merge tên tevlvê kirin û tê sor kirin. Bera ser lêpe tê dayîn û tê serwîs kirin.
Kellhurrî
Kellhurrî nawî yekêk le binşêwezarekanî şêwezarî kurdîy başûriye. Zor caran be helle be şêwezarî kurdî başûrî dellên Kellhurrî, ke çî Kellhurrî xoy likêke le likekanî kurdîy başûrî. Kellhurrî le rojhellatî kurdistan da le şarekanî wek kirmaşan, bîcar, qurwe, geylan, şabad, qesr, eywan, serpêl zehaw, kirên, îlam, bedre, u le başûrî kurdistan da le şarekanî wek xaneqîn, kelar, mendelî u nawçey germiyan be giştî heye.
Naw
Kurdanî Kellhurr be şêwezarî xoyan goranî dellên, belam zimaninasanî nûjen em şêwezare be Kellhurrî u wekû likêkî kurdîy başûrî naw deben. Şerefxanî bedlîsîîş le kitêbî şerefname da kurdanî Kellhurr be goranekan naw debat.
Alma mater
Alma mater (bi kurdî:Dayika xwedîker an jî Dayika têrker) gotineke latînî ye ku di serdema Romaya kevnare de weke navekî ji bo xwedawendên dayik dihate bikaranîn. Bi giştî ji bo Ceres û Kîbele dihate bikaranîn, herwiha di xirîstiyaniyê de ji bo Meryem dihate bikaranîn.
Nibles
Nibles, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Darloya Jor
Darloya Jor an jî Dariloya Jor (1928: Yukarı Fetle (Fetleya Jor); bi tirkî: Yukarıdolay), gundekî Bismilê ye. Li derdora wê Bismil, Koşkê, Kemberlû ya Xetîbegê he ye.
Şerê Viyetnamê
Şerê Viyetnamê (bi îngilîzî: Vietnam War, bi viyetnamî: Chiến tranh Việt Nam yan jî Chiến tranh Mỹ, "Şerê Amerîkî"), cengeke dirêj û tûj li Viyetnam û Laos û Kambocyayê ku di sala 1955ê de dest pê kir û heya rizgarkirina Saigonê di 30ê nîsana 1975ê de berdewam bû. Di vê cengê de hêzên rizgarker ên Viyetnama Başûr ên FNL û yên Viyetnama Bakur, hêzên rejîma Viyetnama Başûr a ku ji aliyê Amerikayê û çend welatên dijkomunîst ên din ve hatî piştgirîkirin şikandin û Amerîka naçar bû zû bi zû ji Viyetnamê derkeve.