cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seleteya pelên îsotê
Seleteya pelên îsotê, seleteya belgên bîberê ji seleteyên parêzê yên pêjgeha kurd e.
Kesên parêzê digirin, ango di parêzgirtinê de ne, xwe ji xwarin-vexwarinên bibez, birûn dûr digirin. Lewra kolesterola nepak barê dil û damaran giran dike. Damar bi plakên kolesterînê teng dibin, xetereya felc (falinc) û mirina masûlkeyên dil derdikeve holê. Îro li erdxanê (dinya) bi milyonan kes parêzê digirin.
Amadekirin
Pelan ziravane hûr bikin, bixaşînin. Aka keskbûyî birijînin, bi ava zelal bişon, bidarivînin.
Sîrê bikutin, berdin badî yan tasekê. Rûnê zeytê, şekir, sirke, xwêyê tevlî bikin, çêncekê (sos) çêbikin.
Vaux-Andigny
Vaux-Andigny, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Seleteya pelên îsotê
Amadekirin
Pelên xaşandî li binikên servîsê parve bikin, sosa xwe berdin ser. Li ser daxwazê dikarin hinekê ava lîmonê yan qexdekê biharbêhnê jî bikarbînin.
Axîler
Axîler, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Qozlûy Serê
Qozlûy serê, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qozlûy serê 402 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 68 e.
Bois-d'Arcy, Yvelines
Bois-d'Arcy, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Hêşîn
Hêşîn (bi tirkî: Numanpaşa), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Gschwend, Baden-Württemberg
Gschwend şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Polatan
Polatan, Poladan, Polato an jî Polado, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 170 kes bû.
Will Smith
Willard Carroll Smith II an bi kurtasî Will Smith (jdb. 25ê îlona 1968an), ku bi bernavê xwe The Fresh Prince jî tê zanîn, lîstikvan û rapvanekî amerîkî ye. Smith yê ku ji bo rolên cûrbecûr tê zanîn, gelek xelat wergirtine, di nav de Xelata Akademiya Brîtanî, Xelata Fîlman a Akademiya Brîtanî û çar Xelatên Grammy. Ji sala 2023an ve, fîlmên wî li seranserê cîhanê zêdetirî 9.3 mîlyar dolar qezenc kirine, lewma ew yek ji stêrkên herî serkeftî yên Hollywoodê.
PKK-Vejîn
PKK-Vejîn ji aliyê Abdurrahman Kayıkçı, Sarı Baran (Cihangir Hazır) û Mehmet Şener hatiye avakirin. Her sê berê endamên PKKyê bûn. Piştî Kongreya IV ya PKKyê hatiye avakirin. Hatiye îdîakirin ku endamên PKK-Vejîn serokwezîrê Swêd Olof Palme kuşt.
Zimanê feroeyî
Feroeyî (bi zimanê feroeyî: føroyskt) zimanê Giravên Feroeyê ye ku ji hêlê 60.000-100.000 kesan ve tê axaftîn. Ew teqrîbî bi 12.000 kes jî li Danîmarkayê tê axaftin. Li Giravên Feroeyê ew zimanê fermî ye. Ew zimanekî germanî yî malbata hind û ewropî ye.
Puglia
Puglia yan jî Apulia yek ji 20 herêmên Îtalyayê ye ku bi Qanûna Bingehîn a Îtalyayê xwedî mafek xweserîya bi qismî ye. Puglia, li erdnîgariya Başûrê Îtalya yê ye.
Herêma Puglia, di dîrokê de ji aliyê Romayiyan Gutiyan Lombardan, Bîzans û Qralîteya Sîcîlyayê ve hatiye dagirkirin. Herêm, di sala 1860an de tevlî yekîtiya Îtalyayê bûye.
Parêzgeh
Li Herêma Pugliayê de pênc parêzgeh û metropolek heye.
Bajarên herêmê
Li gorî hêjmara gelhê, bajarên mezin ên parêzgehê ev in
Wêne
Puglia
Broindon
Broindon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Baran (cudakirin)
Gelek kes bi navê Baran hene:
Poliye
Poliye gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 131 kes (26 malbat) bûn.
Dampierre-Saint-Nicolas
Dampierre-Saint-Nicolas, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Giravên Feroe
Giravên Feroe an jî Feroe (bi feroeyî: Føroyar tê wateya "Giravên Mîhan"; danîmarkî: Færøerne) koma giravên li Ewropaya Bakur in. Di navberê Deryaya Norwêcê û Okyanûsa Atlantîk de navînê Îsland û Norwêcê de ye. 1948an wirde ew 18 giravên bi otonomiyê bi Danîmarkayê re girêdane.
Erdnigarî
Giravên Feroe bi 18 giravên xwe û giravên biçûk re 1.395,74 km² rûerdî xwe heye.
Gel
48.000 nifûsa Feroeyê ye. Ji sedî 98 kesî li Feroeyê dijîn hevwelatiye Feroe ye, ango li Feroe, li Danîmarkayê, an jî li Grînlenda hatiye dinyayê. Gorî welatên lê hatinê dinyeyê, gelê Feroeyê wiha ye: 91,7% ji Feroeyê, 5,8% ji Danîmarkayê, 0,3% jî ji Grînlendê ye.
Şarsîne
Şarsîne, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gulbihar
Gulbihar an jî bi nasnavê xwe yê fermî Fatima Mihemed Ehmed Elî, hunermendeke kurd e ku di sala 1929an de li gundê Mar Şem'on ê ku bi ser bajarê Colemêrgê ve ye hatiye dinyayê. Malbata wê bi xwe ji gundê Qolçnasê bû ku bi ser bajarkê Amêdiyê ye. Gulbiharê di salên 1960an de dest bi stranbêjiyê kir.
Jiyana wê ya hunerî
Hunermendên beriya wê, ji Meryem Xan û Dayikî Cemal bigire heya Nesrîn Şêrwan, Fewziye Mihemed, Gulîzar, Elmas Xan, Nazdar û Esmer Ferhad, tevan folklor digotin û kêm kes ji jinên kurd hebûn ku strana nû bêjin. Gulbihar bi stîleke nû û muzîkek nûjentir ket ser vê riya dijwar. Riya ku ew her tim bi “jiyana xwelîserî û tijî êş û elem” bi nav dike.
Karê şanoyê
Gulbiharê ji sala 1949’an bi mezintirîn hunermendên Ereb re bi karê şanoyê dest bi xebata xwe ya hunerî kir "jêder an nimonen navên wan hunermendên Ereb pêtiviye hebin ". Li hemû Iraq û di nava civaka huneriya Ereban de ew navekî naskirî bû "jêder?". Hingî heta di nava Ereban de jî kêm keç hebûn ku xwedî cesareteke wiha mezin bin û bi azadî xebatên hunerî bimeşînin "jêder?".
Bi taybetî li herêma Behdînan Gulbiharê dest bi karekî wiha kiribû. Tiştê ku hingî civakê bi çi awayan tehemûl nedikir "jêder?".
Sînema
Piştî karê şanoyê Gulbihar ket nava cîhana sînemayê û di sê filmên erebî de rolê yekê û yê duduyê lîst. Filmên Wirde (Gula Sor), Eros Elfirat (Bûka Firatê) û fîlmeke din a bi navê Lilşeib (Ji bo Gel) ku qet izna ekranê negirt û nehat weşandin. Li rex lîstikvaniyê Gulbiharê bi mezintirîn hunermendên ereb re jî endama koma kursê bû. Hingî jî Gulbihar di nava rewşenbîr û hunermendên kurd de dihat naskirin, çimkî wê qet kurdbûna xwe înkar nedikir.
Muzîk
Heta salên 1960’an Gulbihar nehatibû nava civaka hunermendên kurd. Dema ku hatin û çûyîna radyoya kurdî li Bexdayê dikir, xweşa dengê wê ji aliyê çend hunermendên kurd ve hat kifşkirin. Ji sala 1962’yan êdî stranek wê her tim ji radyoyê dihat guhdarîkirin:
Ev stran bi dengekî xweş û bihêz mîna bombeyekê di nava gel de belav bû. Dengê kê ye, ji ku ye, çawa dest pê kir û... tev ew pirsbûn ku di nava gel de piştî gelek salan bêbersiv bûn. Gulbihar hingî tenê deng bû. Awaz û helbest ji aliyê kesên din ve dihatin amadekirin û Gulbiharê jî piştî proveke baş ew berhem di radyoyê de tomar dikirin. Hemû helbest jî ji bo stranên xwe dipejirandin û di vê der barê de gelek hesas bû. Ji ber wê deng û navê wê zû di nava gel de cih girt bêyî ku rûyê wê bê dîtin. Gulbiharê ji gelek hozanvanên Kurd stran çêkirine, bo nimone: - Ji hozanên Dr Ebdulbaqî Mayî "Destê xwe bîne ey heval....da serkevîn bi çîn silal" sala 1970 kirye stran.
Xebata wê ya muzîkê
Stranên Gulbiharê ku nêzî 300 in, xwedî mesajeke civakî ne ku tev şîret in, şîretên dayikan e ji zarokan re, şiyarbûna dê û bavan li ser torekirina zarokan, bedewiya sirûşta Kurdistanê û carinan jî berhemên folklorîk ku bi dengê wê û hunermendên mêr hatine tomarkirin: Zembîlfiroş bi Îsa Berwarî re, Ez keçim Keça Kurdanim bi Semîr Zaxoyî re, Xalxalukê bi Tehsîn Teha re û hwd.
Daxwaz û rexneya wê li stranbêjên îro
Stîla Gulbiharê li gorî wan salan tiştekî nû bû û ji nifşên piştî wê re bû xwendingehek bêmirin. Heta roja îro jî gelek keçên kurd stranên wê dibêjin, lê mafê wê binpê dikin û stranên ku Gulbiharê û hunermendên din bo yekemîn car gotine mîna berhemên folklorîk binav dikin. Gulbihar hê saxe û dibêje: “Birastî me ew berhem bi zehmetiyên mezin çêkirin û tomarkirin, lê yên îro mafê me binpê dikin û dibêjin ew berhem folklorî ne an jî şaş dixwînin....”
Gulbihar piştî salên dûr û dirêj ji Bexdayê vegerî Dihokê û ji aliyê neteweya xwe ve rastî qedir û siyaneteke mezin hat. Jê re festîvalên qedirgirtinê pêkanîn û jiyaneke nû jê re amade kirin. Ew jî bi hezar hêviyan li benda wê rojê ye ku keçên kurd zêdetir bikevin ser riya wan û ger dengê wan xweş e, xwe veneşêrin. Her wiha her tim dibêje: “Ez niha dizanim ku kevir li cihê xwe giran e.”
Avut
Awut, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 97 kes bû.
Deutschlandsberg
Deutschlandsberg (wekî ku navê xwe ji Deutsch-Landsberg tê gotin) bajarêki li Steiermarkê, Awistirya ye. Ew rûniştina desthilatdariya navçeyê Deutschlandsberg e.
Navçeya Bruck-Mürzzuschlag
Bruck-Mürzzuschlag navçeyekî û bajarêki ya parezgêha Steiermarkê ye. Ew di 1 de hate afirandin Çile 2013 bi yekbûna navçeyên Bruck an der Mur û Mürzzuschlag û çaremîn navçeya herî mezin a Avusturya ji hêla rûberê ve ye.
Dezgehên ewlekarî û daristanî li Mürzzuschlag, lê dezgeh, karûbarên civakî, tenduristî û beşên beytariyê li Bruck an der Mur in. Li her du bajaran nuqteyên xizmetguzariyê yên welatiyan, di nav de dayîna belgeyên rêwîtiyê û ehliyet jî hene.
Sontra
Sontra bajarokekî navçeya (Landkreis) Werra-Meißner-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Jeffrey Dean Morgan
Jeffrey Dean Morgan (jdb. ) lîstikvanekê Amerîkî û çêkerê fîlimên televîzyonî ye. Ew bi rolên xwe wekî John Winchester di rêzefîlma tirsê ya fantasy Supernatural (2005–2007; 2019), û di gelek film û rêzefîlma de wek The Walking Dead (2016 – aniha) û yên din jî de lîstikvanî kirî ye.
Jiyana kesane
Morgan ji 1992 heta 2003 bi lîstikvana Anya Longwell re zewicî bû. Di 2007an de, ew bi kurtasî bi hevjîna berê ya Weeds Mary Louise Parker re têkildar bû ; Tevlêbûna wan di Nîsan 2008 de qediya.
Di 2019 de, Morgan li Taxa NoHo ya Jêr Manhattan li New York City xaniyek kirî.
Axîl
Axîl, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Bûroya navneteweyî ya Nansen bo penaberiyê
Office International Nansen pour les Réfugiés, bi kurdî: Bûroya Navneteweyî ya Nansen bo penaberiyê, saziyeke ji bo parastin û bipêşdebirina mafên penaberan bû û êdî nîne. Sazî ji aliyê Fridtjof Nansen ê kesekî Norwegî bû ve hatiye damezrandin. Ji ber wê bi paşnava Nansen hatiye binavkirin.
Ji sala 1930 heya 1939 li herêmên şer xebatên mezin û girîng kiriye. Sala 1938'î guncavê Xelata Nobel a aşitiyê hatiye dîtin.
Schaffhausen
Schaffhausen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Schaffhausenê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Vauxbuin
Vauxbuin, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Ovrejaevrie
Ovrejaevrie, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol dikeve nav Parka Neteweyî ya Børgefjellê û pîvana perava golê 14,46 kîlomêtre ye.
Heuchlingen
Heuchlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Boissets
Boissets, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kansas City, Missouri
Kansas City, bi giştî di nav parêzgeha Missouri û beşeke jê di nav sînorê parêzgeha Kansas ê de cîh digire.
Schweppenhausen
Schweppenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kansas City, Missouri
Gelhenasî
Li gorî statîstika dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.
Spî : 60.15% Reş an Afro-Amerîkî : 28.99% Melez : 4.12% Didu an zêdetir melez : 3.50% Asyayî : 2.70% Niştimanê Amerîkî : 0.44% Niştimanîyên Hawaîî û Pasîfîk-Garavî 0.10%
Qellacûẍe
Qellacûẍe, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qellacûẍe 235 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 33 e.
Mehmet Cahit Şener
Mehmet Cahit Şener endamekî kevn ya PKKyê û yek ji sazumankarên PKK-Vejîn bû. Di sala 1991ê di li Qamişloyê hatiye kuştin.
Patîle
Patîle, patîle û pîza navê komekê nanan e, dikeve bin sernavê patîle û pîzayê. Bi bandora romî (tirkî) kurd carnan pîde jî dibêjin. Patîle navê nanê pîdeyê bi xwe ye lê herwiha navê komekê nanan e. Lehmecûn, pîza ûêd hemî dikevin bin kategoriya patîle û pîzayê.
Wateya nav
Lêkolîneke zanistî nehatiye kirin lê bi texmînî patîle, pîde, pîza hersê jî ji kokekê tên. Bi grekî Pita πίτα < îtalî pitta < latînî picta, ji yewnaniya kevn pēktos πηκτός ‚tund, sext, patbûyî, şidyayî‘, li Îranê Nanî Barbarî ye.
Pîzaya kurd
Nanên tenik ên ji pelhevîrên stûr tên çêkirin û wekî pîza û lehmecûnê ser wan tên lêzêdekirin bi giştî ji patîle ne. Di pêjgeha kurd de cihekê xwe yê girîng heye. Ji Yewnanistan heya Hindistanê patîle tê hezkirin.
Patîle li Ewropa û cîhanê bi destê îtalyaniyan belav bû. Li seranser cîhanê patîla îtalî, pîza navdar bûye. Patîla kurd jî wekî ya ereb û romiyan (tirkan) e. Li Serhed û hin deveran penîrê ristekirî ser werdikin û biharatê lêzêdedikin. Carnan bo zarokan sebzeyan jî tevlî dikin. Lê, giraniya patîleya kurd li ser îsota hûrî û goştê hêrayî ye.
Yekîtiya Mamosteyên Kurd
Yekîtiya Mamosteyên Kurd (YMK, almanî: Verein der kurdischen Lehrer in Europa e.V.) komeleyekê mamosteyên kurd li Almanyayê ye.
Dîrok
Yekîtiya Mamosteyên Kurd-YMK bi lidarxistina kongireya di 20.11.1993an de, li Elmanya, li bajarê Braunschweigê, bi beşdariya zêdeyî 30 kesên têkildarê kar û xebatên ziman û perwerdeyiya kurdî, hate damezirandin. Cihê rûniştinê, ku berê "Hannover" bû, wek Dortmund û di pey re jî wek "Oldenburg" hate gûhertin.
Ziyaedînê Hekarî
Zîyaedînê Hekarî an Îsayê Hekarî (?, Hekarî - 1189 Eka ) alimê îslamê yê bi eslê xwe kurd yê dewleta Eyûbiyan bû. Navê wî yê rastî û kalikên wî  Îsa kurê Muhemmed kurê Îsa kurê Ehmed kurê Yûsif kurê Qasim e. Zîaedîn Hekarî navdanka wî ye.
Alfabeya êzidî
Unicode
Li sala 2012 Unicode cihên 64 tîpên di nav rêzeçiya de U+10E80 — U+10EBF ji bo alfabeya êzidî ragirt. ISO 15924 koda alfabeyê [Yezi] ye.
Li sala 2021 Google fonteke azad ji malbata Noto ji bo alfabeya êzidî weşand.
Buffon, Côte-d'Or
Buffon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Ardûva
Ardûva, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 63 kes bû.
Dancourt, Seine-Maritime
Dancourt, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Salzkotten
Salzkotten, bajarekî navçeya (Landkreis) Paderbornê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Çenaqçî
Çenaqçî, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
City of Westminster
City of Westminster bajarekî Middlesex, Înglistan e.
Risteya mercî
Risteya mercî, risteya merc û daxwazê, raweya merc û daxwazê, raweyeke rêzimanî ya zimanê kurdî ye.
Risteya mercî di behdînî de
Risteya mercî di behdînî de ew corê ristê ye ku ji du beşan pêk têt; layekî di bêjinê karê merc û layê dî jî welamî merc. Ji sê coran pêk têt:
Risteya mercî (1)
Corê êkê behsê wî tiştî dike yê ku di şiyan de ye çê bibe.
Risteya mercî (2)
Corê duyê derbareyî rewşên amadekirî yan hizirkirî ye.
Risteya mercî (3)
Corê sê ye, derbirrîna wan rewşane yên ku mehale rwî bidin. Ku her di borî da rwî daye û di borî da bi duhamîk jî hatiye, herdem ev corê ristan derbirrîna peşêmaniya mirovî diyar dike.
Baxçevank
Baxçevank (bi tirkî: Yaylacık), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Tiyana pelikzêrê
Tiyana pelikzêrê, taweya pelikzêrê xwarineke parêzê ye. Ji masiya pelikzêrê (dorade) didin ser. Navê vê masiyê yê latînî Sparus aurata ye.
Deryaya Navîn welatê vê masiyê ye. Li herêmên kurdan ên xwe digihînin Deryaya Navîn (bo mînak herêmên dîrokî yên êla Sînemiliyan), kurdan gelek taweyên vê masiyê dizanibûne. Lê îro masiyên pirr tên xwarin, masîmûsa, stawrîd (tarxur), lûfer (masiya şîn), masîpank (masîperk),moron, kîlke, (gurmasiya pelikperçîn, Moronidae), zîperdasî (Scomber scombrus), masîton (orkînos, Scombridae) ûêd in.
Amadekirin
Masiyê pakij bişon, navrankî (goşekî) ser re bi kêrê jêbikin. Bo her xêzikê du dendik sîr, du hebikên îsota reş û îsota bi zoravkî hatiye jêkirin veqetînin û di xêzikê de bidin bicihkirin. Ango bikin nava xêzîkê.
Tebsiya xwe bi rûn bikin, pelên defneyê û pîvaza bi xelekî hatiye hûrkirin rabixînin. Masiyê bidin ser û şereba spî, xwê û bulyona masiyê ya di nava avê de hatiye helandin tevlî bikin.
Devê mersefa xwe bi kaxezê bigirin, di germiya 200 oileyê de bi qasî 40 deqe bipijînin. Merzekewê pê werbikin û servîs bikin.
Sherif Gaber
Riferîf Gaber (navê tevahî: Erebî Misirî : Sherif Gaber Abdelazim Bakr ; شريف جابر عبد العظيم بكر)  jdb c. 1993) çalakvanek siyasî û tevnvîskarek Misirî ye ku di 27ê Çirî 2013 de ji ber gotina ateîzm, û têkildarî çalakiyên ji bo ateîstiyê hate girtin.
Pîrotava
Pîrotava gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 41 kes (230 malbat) bûn.
Hüttlingen, Baden-Württemberg
Hüttlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kehniya Stranan (albûm)
Kehniya Stranan (2005) albûmeke Xelîl Xemgîn û Hozan Diyar e.
Leoben
Navenda Dadê Leoben girtîgehek e ku ji hêla mîmar Josef Hohensinn ve hatî çêkirin, ku di sala 2005an de hate qedandin.
Kurdên Rûsyayê
Kurdên Rûsyayê an kurdên ûris yek ji komên diyasporaya kurdan in. Kurdên ku îro li Rûsyayê dijîn, bi taybetî li Qafqasyayê û rojhilata dûr a ûris, ji 1930'an heta 1940'an di dema dîktatoriya Stalîn de ji Azerbaycanê û Ermenistanê hatine akincîhkirin.
Bijîşkên Sînornenas
Bijîşkên Sînornenas - MSF, an jî Bijîşkên Tixûbderî, Bijîşkên Tîxûbnasnekirî û Doktorên sînornasnekirî, rêxistineke navneteweyî ya bijîşkên aştîxwaz e. Di sala 1971'î de hatiye damezrandin. Sala 1999'î Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Rêxistin ji her aliyê ve serbixwe ye û cihê xebata xwe herêmên lê şer, qedexe, xizanî û rewşên awarte hene ye. Navenda wê li Swîsre, Genewreyê ye. Bingeha rêxistinê ji aliyê Fransiyan, bi taybetî ji aliyê Bernard Kouchner ve hatiye avêtin. Tê texmînkirin ku zêdetirî 3.000 endamên wê hene û wekî rêbaz, sê bendan bikartîne: Vegotin, Bicihbûn, Alîkarî.
Li 19 welatan şax vedaye. Bûtçeya xwe li dora 400 milyon dolar e û 80 % ji aliyê doktorên endam ve tên bexşandin. Rêxistinê heya niha gelek aksiyonên mezin li darxistiye, bi taybetî li Kosovo û Çeçenistanê. Xebatên wê li Kurdistanê hema bigire hîç nîne. Lewra dewletên ku Kurdistan dagirkirine, destûrê nadin. Dîsa jî ji ber bêdengiya li hemberî Kurdistanê gelek rexne lê tên kirin.
Qerqelî
Qerqelî yan Qarqelî yek ji navçeyên Wanê ye. Di sala 1948´î de bûye navçe. Rûber 1.393km², bilindahî ji rûyê avê 2.100m ye. Hejmara niştecihên navendê 6.679 û bi giştî jî 54.143 ye. Mixabin şik di statîstîkên fermî de hene. 1 nehiye 52 gund û 20 mezreyê wê hene. Aborî li ser bazirganî û xwedîkirina ajalan e.
Ehmed bin Cezar
Elcezar an jî Îbn Elcezar (z. 895 - m. 979) (erebî: أبو جعفر أحمد بن أبي خالد بن الجزار القيرواني), bijîşkekî ereb yê sedsala 10an e.
Jiyan
Îbn Elcezar xwendekarekî Isaak ben Salomon Israeli bû û li Kairuan (Tûnis) dijiya, ku ew li wir endamê dibistana bijîjkî bû.
Øyvatnet
Øyvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Elyos
Elyos, Elyoz , gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 130 kes bû.
Tertûl
Tertûl (bi îngilîzî: catepillar) sernavê kurmên ku dibin mêş û moz û pepûle ye. Feqet di kurdî de tertûl tenê bi kurmên bi nig an jî yên bi pirç re dibêjin. Cudeyê kurman jî ew e ku kurm yên sût in. Yanê pirçên xwe tune ne. Mesele kurmê xatûnê kurmekî gir e lê çima ku nigên xwe tunene nakeve komên tertûlan.
Binêr jî: kurm û zovî.
Êrîşa bi bombe li Enqereyê 2016
Êrîşa bi bombe ya 13ê adara 2016an li Enqereyê, êrîşeke bi bombe ku di 13'ê adara 2016'an de li îstgeha otobusan a Kızılaya Enqereyê (Tirkiye) çêbû. Di encamê de 37 kes hatin kuştin û gelek kes jî birîndar bûn. Li gorî hin çavkaniyan kiryarê êrîşê rêxistina bi navê Teyrên Baz ên Azadiya Kurdistanê bû.
Şerkan
Şerkan, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Fistiq
Fistiq an jî fistix yek dar ji malbata benîştokan û fêkiyên ew darê ye. Darê fistiqê yek ji darên kuvî ya ku li çîyayên Kurdistanê diçê ye. Bi fitiqa kuvî ra dibêjin benîştok. Ku ye darê benîştokê qelem ke dikane çexa darê fistiqê ke. Her wiha darê menegûşê, darê butlumê, darê şengiliyan ji malbatekê ne û bi qelem kirinê kanîn bibin fistix.
Fistixvanî
Fistixvanî karekî pir bi zehmete. Fistix pir avê naxwaze lê dareka gelek hesas e. Çavikên darê fistixê wextê biharê diteqin. Mehê tebax fistic rind gir dibin û lûtik. Fêkiyên fistixê wek guşî dibin. Bi guşiyên gir û çê re dibêjin kelle. Bi fistixê kesk ra dibêjin fitiqê boz û bi yên sor ra jî dibêjin lûtik. Ku fistix dibe lûtik devî xwe diqelişe. Qalikî ser radikin û diqewirînin.
Çavikên fistixan di ber pelçan de dertên. Ku ew çaviknan bweşin an jî ji aliyê ajalan de werin xwerin fêkî bi darê nakeve. Ji bo neweşandinê çavikan mirov di xwaze ku tim bi çav xwe ra ke û baldar be. Wê lomê civandina fistix karekî bi zehmet e.
Darê fisdeqan di destpêkê de wek sitil anji wek hebek te candin. Jibo ku sitila xwe bas bigihe gelek emek û peywendî jê re pewist e.
Dema ku umrê xwe digihêje 13 salan dar tê lûlkirin dakû meyweyan bide. Ji lûlkirinê 4-5 salan bisunde dar cara yekemîn meyweyan dide. Ev cend sal in dar bi îlacên candeyî tên ilackirin jibo ku berdar be.
Darê fistixan dareke gelekî taybet e; jibo berdarbûna vê dare dive ku sal bas derbas be. Ev yek tê mane ku sal xwediyê zivistaneke xort, buhareke bê sarî û bê zîpik û havîneke hisk û germ e (nêzike 40 dereceyan). Bi vi awayi meyweya dare ne tenê zêdetir lê bastir jî dibin.
Payîz
Di vê demsalê de fistix (meywe) tên komkirin û ji komkirina fistixan mehek bisunde dar tên adakirin. Milên zuha ên dare wek hersal tên qutkirin. Ev qutkirina milên zuha him jibo tenduristiya dare girîng e, him jî jibo ku dar di zivistanê xwe bastir karibe li hemberî sermê biparêze. Ev milên qutkirî ji alîye gel ve tê komkirin û jibo vêxistina êzingê tê bikaranîn. Di demsala payîzê de baxê fistixan careke tê cutkirin.
Zivistan
Wekî her dar dare fisdeqan jî di zivistanê de vedihese. Îlaca zivistanê tê avêtin daku dar zêde zerar ji zivistanê nebîne. Di vê demsalê bax naye cutkirin.
Dag Hammarskjöld
Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld (jdb. 29ê tîrmehê 1905 li Jönköping; m. 18ê îlonê 1961 nêzîkî Ndola/Sambia) siyasetmedarekî Swêdî yê navdar bû.
Di hikûmeta sosyaldemokrat de wekî polîtîkerekî bêalî xebitiye. Duyemîn sekreterê giştî yê NY bû. Sala 1961î Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Fistiq
Havîn
Di rojên havînê de fistix (meywe) di qalikan de tijî dibin û pêsdikevin. Bi destêkirina meha îlonê gel dest bi civandina  fistixan dike.
Civandina fistixan
Civandin fistixan herî kêm ji aliyê 4 kesan tê kirin. Jibo civandina fistixan ev tist pêwist in: erebe, 5-6 qumasên ku ji wan her yek 4 m2 ye û nêrdewanek (ku destê mirov bigihêje fistixên herî jor jî). Qûmas di bin darê tên rêxistin, kesek bi aliyê nêrdewanê derdikeve ser darê û fisdeqan wek salkim qut dike. Fistix dikevine ser qûmasan.
City of Winchester
City of Winchester bajarekî Hampshire, Înglistan e.
La Boissière-École
La Boissière-École, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Vaux-en-Vermandois
Vaux-en-Vermandois, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Girsarinc (volkan)
Girsarinc, volkaneke temirî ya herêma Dêrikê li ser riya navbera Tilbisim û Çildizê de ye. Gundê Girsarincê li kêleka rojavayî ya kratera Girsarinc hatiye avakirin.
Sedrenc
Sedrenc (ji sanskrît catír anga, "ji çar parçeyan pêkhatî anku, ji çar parçeyên leşkerî pêk tê: fîl, erebe, siwar û piyade)", bi erebî û farisî: shatranj) kişik, şetrenc an jî şaxmat lîstikeke gelek kevn a ku ji Hindistanê hatî di sedsala şeşan de ji aliyê faris û ereban ve li Kurdistan û Ewropayê hate belavkirin. Ev lîstik ji bo du kesan e û her yek ji yarîkeran bi 16 keviran li ser texteyekî çargoşe dilîzin.
Sedema vê lîstikê ev e ku yarîkerek şahê yarîkerê din kiş bike heya ku şah nekaribe bi cih bike. Lê belê, koka lîstikê pir remzî ye: şerê di navbera yê spî û yê reş de, ronahî û tarî, roj û şev...
Kevirên sedrencê
Di lîstika sedrencê de 16 kevirên spî û 16 kevirên reş tên bikaranîn. Yarîkerê ku bi kevirên spî dilîze lîstikê destpê dike. Navên keviran ev in:
Texteyê sedrencê
Texteyê sedrencê çargoşe ye û ji 64 kareyên spî û reş pêk tê.
Sedrenc li Kurdistanê
Mîrê Botan, di dema Mem û Zînê de, bi sedrencê dileyize û Ehmedê Xanî wê tîne ser zimên.
Yaneyên sedrencê li Kurdistanê
Li Kurdistanê gelek yaneyên sedrencê hene. Du ji wan Yaneya Gare ya Dihokê û Yaneya Pêşmerge ya Silêmaniyê ne.
Yaneya Gare
Yaneyeke sedrencê li Dihokê ye. Çend ji endamên vê yaneyê ev in: Karîn Kemal, Çinar Wirya, Zuha Mihemed û Mihina Se'ed.
Yaneya Pêşmerge
Yaneyeke sedrencê li Silêmaniya Başûrê Kurdistanê ye. Beşdarên di hinde qehremaniyên sedrencê de Îmam Hesen, Dilpak Îsma'îl, Rena Se'ed û Zeyne Basil in.
Berkatal
Berkatal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Werra-Meißner-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
Demsal
Demsal, beşeke ji çar beşên salê ye. Li Kurdistanê salek ji çar demsalan pêk tê. Navên van demsalan jî bihar, havîn, payîz û zivistan in.
Đồng Hới
Dong Hoi (bi viyetnamî: Đồng Hới), serbajarê herema Quảng Bình ya Viyetnam e. Bajar 500 km li başûrê paytext Hanoi ye. Nifûsa bajêr nêzikî 130.000 (2005) ye.
Raumbach
Raumbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bizmîşen
Bizmîşen, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Wolverhampton
Wolvershampton bajarekî Staffordshire, Înglistan e.
Buncey
Buncey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Iggingen
Iggingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kanîreş, Xelîfan
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kanî reş 355 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 54 e.
Jost Gippert
Jost Gippert  [ˈjoːst ˈgɪpʰɐt] (12 adar, 1956 li Winz-Niederwenigern, niha Hattingen, Elmanya) zimannasekî alman û kafkasolog, Profesorê zimannasiya berawirdî li Enstîtuya Zimannasiya Empîrîk di Zanîngeha Johann Wolfgang Goethe Frankfurt/Mainê (Almanya) de û nivîskar e.
Kesayetî
Li sala 1972an di Lîseyê Leibniz di Essen-Altenessenê de xwend. Ji sala 1972yan heta 1977an Zimannasiya Berawirdî, Hindnasî, Japonnasî û Çînnasî di Zanîngehên Marburg û Berlinê (Zanîngeha Azad) de qedand. Piştî qedandina xwendinê xwe li sala 1977an, bi karê xwe li ser "Hevoksazîya Pêkanîna Raderê di Zimanên Hind-Ewrupayî" de Pileya Doktoriyê Fîlozofî girt.
Ji 1977an heta 1990an di Zanîngehên Berlîn, Wien û Salzburgê de li cihên cuda wekî Zanyar û Alîkarê Zanîngehê û herwekî Wezîfedarê Lêkolînê û Zanîngehê xebitîya. Li sala 1991ê wekî alîkarê lêkolînê zimannasiya kompûtirê ji bo rojhilatnasî di Zanîngeha Bambergê de bi karê xwe li ser Bêjeyên Dêyn yên Îraniyê di ermenîkî û kafkaskiyê de Pileya Profesorê girt. Jost Gippert ji 1994an vir de di Zanîngeha Johann Wolfgang Goethe Frankfurt/Mainê de Zimannasiya Berawirdî dielimînê. Ji sala 1996an vir ve Endamê Derveyê Akademiya Zanistiyên ya Gelati (Gurcistan), ji sala 2002an vir ve Endamê Komîsyona Turfanê û ji 2007an vir ve Endamê Navenda "Ziman" li Akademiya Zanyariya Berlin-Brandenburgê de ye.
Eging am See
Eging am See şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Jost Gippert
Kesayetî
Li sala 1997an ji aliyê Zanîngeha Sulkhan Saba Orbeliani li Tîflîsê (Gurcistan), wek Profesorê Rêzdar, li 2009an ji aliyê Zanîngeha Ivane Javakhishvili wek Doktorê Rêzdar, li sala 2013an ji alîyê Zanîngeha Şota Rûstavêlî li Batûmê (Gurcîstan) wek Doktorê Rêzdar hat dîyarkirin.
Naveroka granîya herêmên karê wî, ji veguhêztina wî wek Profesorê Zimannasîya Berawirdî di Zanîngeha Johann Wolfgang Goethe Frankfurt/Mainê de ji sala 1994an virva, ji bo Zimanên Hind-Ewropayî û Dîroka wan û Tîpolojî ya Gelemperî û her weha Zimanên Herêmên Kafkasyayê ku, di dema dawî de, Projêyên Hevkarîyên cuda yên navneteweyî bi bin derhêneriya wî da terxan dike. Wekî Zimannasê Kompûtirê Projêya TITUSê ku daneyên bingehîn li niwîsên zimanên Hind-Ewropayî û zimanên der û doru wanên kevnar, li derbasî daneyên elektronîk kirin, armanca wê ye, ava kir û ji sala 1987an vir ve birêvediwe. Naveroka graniya herêmên lêkolînên wî Zimannasiya Berawirdiya Dîrokî, Tîpolojiya Zimên, Korporayê Elektronîk, Belgedanka Zimên yên Multîmedya, Dahûrina Elektronîk ji bo Destnivîsên.
TITUS, ARMAZI, GNC û LOEWE
Jost Gippert avaker û birêveberêya projeya TITUSê (Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien) ye ku, daneyên bingehîn li niwîsên zimanên Hind-Ewrupayî û zimanên der û doru wanên kevnar, li derbasî daneyên elektronîk kirin, armanca wê ye (ji 1987an virva). Wî di sala 1999an de dest bi projeya ARMAZI (Ziman û Çandên Kafkasyayê: Belgedanka Elektronîk). Jost Gippert ji 2010an virva naveroka granîya "Digital Humanities Hessen" di çarçoveyê LOEWE ya Herêmên Hessen de (Projeyekê hevkarê Zanîngeha Frankfurtê bi Zanîngeha Teknîkîya Darmstadt û Sazûmanê bilinda Elmanîyê Azad/Muzeya Frankfurt Goethe) bervêdiwe.
Élie Ducommun
Élie Ducommun (jdb. li Genewre; m.  li Bern) rojnameger û karsazekî Swîsreyî bû.
Ji sala 1862 heya 1865î serokwezîrê Kantona Genewreyê bû. Wê demê herwekî bi navê „Les États-Unis d'Europe“ (1868), rojnameyek jî damezrandibû. Wî di gelek saziyên dewletê de gerînendetî kiriye. Sala 1902î bi tevî Charles Albert Gobat Xelata Nobel a aşitiyê wergirtine.
Darnétal
Darnétal, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Almadere
Kinik, gundekê li ser Şankuşa Amedê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 460 kes bû.
Pêyqele, Şino
Pêyqele gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 28 kes (120 malbat) bûn.
Kurdikan, Espîr
Kurdikan (bi tirkî: Tepecik), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Vauxrezis
Vauxrezis, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Nîsk
Nîsk (bi latînî: Lens culinaris), giyayeke ji famîleya Lens e.
Bo xurdemenî û derman tê çandin. Tenê li Hindistanê 50 cureyên nîskê tê çandin. Lê, sê cureyên nîskê yên bingehîn hene. Nîska sor, zer û kesk. Lê pirranî ya sor tê bikaranîn. Ji vir 8.000 sal bêrê li Mezopotamya û perên Derya Navîn hatiye nûveçandin. Di kulînên Rojhilata Navîn û devedorên Derya Navîn de cihekê girîng digire. Dîsa di çêkirina dermanan de jî tê bikaranîn.
Welat û dîrok
Welatê nîskê Mezopomya û Asya Biçûk e. Di medenîyetên Asûr, Babîl, Med û Ûrartûyan de çandinîya wê pir hatîye kirin. Jibo wan medenîyetan nîsk xurekek sereke bû. Herweha dervayî bizir, hemi nebata wê jî jibo  heywanan dikirin qût (êm). Ji wan medenîyetan derbasî Misrê bûye. Ji Misrê derbasî Filistîn, ji wir jî derbasî welatên Derya Spî, Ewropa, Rûsya, Argentîn, Şîlî, USA û hwd bûye. Niha di hemi deverên dinê de çandinîya wê tê kirin. Lê devera herî zêde lê tê çandin germîyanên bakurê Kurdistanê ye. Di salê de bi kêmanî 600 hezar ton nîsk di wan bajarên Kurdistanê de (wek Mêrdîn, Ruha, Dîyarbekir û hwd tên hilberandin(rakirin).
Têdahî
kalorî, proteîn, karbonhîdrat, kolestrol, rûn, lîf, fosfor, kalsîyûm, hesin, sodyûm, potasyûm, sifir (paxir), çînko vîtamîm A, B1, B2, B3, beşek zêde asîdên folîk
Di nîskê de vîtamîn B, hesin, kalsîyûm, magnezyûm, sifir, çînko û madarek zêde fosfor heye. Nîsk hêza beden û zêhnê zêde dike, aşikê bihêz dike. Jibo kuxuk û bronşîtê gelek baş e. Jibo kesên lewaz û jar zêdebûna xwînê pêk tîne. Rûvikan nerm dike. Tevgêra xweragirînê bihêz dike. Jibo çavan jî zehf bi kêrhatî ye. Nirxa wê ya kalorî jî bilind e, enerjîyê dide û westîyanê
hiltîne. Kolestirola xwînê dadixe. Li gor hevîya (nisbeta) parastina nexweşîyê ji hişkbûna rehan, jîyan û rîşîyan re dibe alîkar. Rîska qrîza dil kêm dike. Rûvîyan dixebitîne. Jibo dûrxistina madeyên xisardar ji bedenê re dibe alîkar û pêşîya qebizbûnê digire. Heke nîsk bê kelandin û ava wê bê vexwarin, êşên qefesa sing kêm dike û kuxukê dibire. Lewre divê xwarina nîskê neyê ihmalkirin.
Duşem
Duşem, rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Duşem anegorî Îslamê roja sêyem a hefteyê ye; lê li gor Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî roja duşemê roja pêşîn a destpêka hefteyê ye.
Rengen
Rengen, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Beşekî ji golê li aliyê Norwêcê ye û beşek jî dikeve nava erdê Swêdê. Pîvana perava golê 42,05 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 345 mêtre ye.
Kirm
Kurm taksonek (dabeşandina biyolojîk) e ajalên biçûk yên ku nafirînî ne. Cudaya kurman û tertûlan, kurman pirçê xwe tune ne. Cudaya xwe ji kêzan, kurm nafirin û yên nermikin. Cudayan xwe xwe ji zoviyan, zovi drêj dibin û di bin erdê de dijîn. Zovi pir caran gîhê dixwin lê kurm pir caran qûtên xwe ji dar û beran û goştî mirararan radikin. Ema pir caran di nav kurdan de cudatiyan kurm, kêz, tertûl, û zoviyan tunne ne. Pir neqlan ji bo ewan giyan peyvê kurm bi kar tînin.
Etîmolojiya peyvê
Kurm peyveke kurdî ya kevin e. Eleqeya xwe bi peyvên kRmika û kArma yên di zmanê sanskrîtî da hene. Di zimanê Inglîzî da jî worm jî bi ev peyvê re eleqedar e.
Boissy-Mauvoisin
Boissy-Mauvoisin, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Babayan
Babayan (Babayo) an Xakiyan (Xakiyo), gundekî girêdayî navçeya Amedê Şankuşê ye.
Kaniyereş
Kaniyereş, Kaniyeřeş, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tariq Haşimî
Tariq Haşimî (jdb. 1942) siyasetmedarekî iraqî û sekreterê Partiya Îslamî ya Iraqê ye.
Ligel Adil Abdul Mahdi Tariq Haşimî niha cîhgirê serokkomarê Iraqê ye. Paş hilbijartinên berfanbara 2005an weke siyasetmedarekî sunî ket cihê Ghazi al-Yawar.
Bure-les-Templiers
Bure-les-Templiers, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Mehmûdî
Mehmûdî an jî Sêrê yek ji navçeyên Wanê ye. Rûber 1.334 km² ye. 75 km ji Wanê dûr e. 23 gund û 11 mezreyê wê hene. Hejmara niştecihên navendê 3.568 û bi giştî jî 16.709 e. Mixabin şik di statîstîkên fermî de hene. Di sala 1990'î de bûye navçe.
Meinhard
Meinhard şaredariyeke navçeya (Landkreis) Werra-Meißner-Kreis li Hessen, Almanyayê ye.
San Jose, Kalîforniya
San Jose, bajareke parêzgeha Kalîforniya ye. Bajarên mezin a 10emîn ya DYA yê ye.
Gelhenasî
Bajar, di 29ê Mijdara 1777an de ji aliyê Spanyola ve hat avakirin. Kesayetiya yasayî a DYA, di 27ê Adara 1850an de bi destxist û serbajara yekemîna parêzgeha Kalîforniya'yê ye. Ji salên 1990an û vir ve bajar di sektora teknolojiyê de derketinek serkevtî bidestxistî ye. Li herêmê bajar, bi navê serbajar a "Gelîyê Silîkonê" tê binavkirin. Hêjmara gelhe ya sala 2013an 949,942 kes e.
Parka Neteweyî ya Kanyona Mezin
Parka Neteweyî ya Kanyona Mezin (bi îngilîzî: Grand Canyon National Park) parkeke neteweyî ya federedewleta Arîzonayê ( DYA) ye.
Dirêjiya kanyonê 466 km ye. Berayiya wê 400-2.400 m ye. Kûraniya zixurê digihê heya 1.600 metreyê. Cara pêşîn sala 1540 ji aliyê García López de Cárdenas ê spanî ve hatiye vedîtin.
Cara yekem sala 1869 li kanyonê lêkolînên zanistî hatine kirin. Helbet kanyon ji aliyê çermesoran ve dihate zanîn û li wir cihwar bûn.
Kanyon nuwazeyeke bêhempa ya erdxanê ye û salê nêzîkê 5 milyon tûrîst serdana wê dikin.
Rehbach
Rehbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Tevgera Gülen
Tevgera Gülen yan jî Cemeata Gülen, ji tevgereke îslamî ye ku ji aliyê Fethullah Gülen ve hatiye damezrandin. Damezrînerê cemeata gulen Fethullah Gülen ji ber nakokiyên di navbera cemaet wî û dewleta tirk ji sala 1999an ve li DYA yê dijî. Ev tevger ji aliyê Tirkiyeyê ve weke rêxistineke terorîst tê binavkirin.
Charles Albert Gobat
Dr. Charles Albert Gobat (jdb. li Tramelan, Kanton Bern; m.  li Bern) siyasetmedarekî swîsrî bû.
Tevgera Gülen
Ew di perwerdehiyê de çalak e û li zêdetirî 180 welatan dibistan û zanîngehên taybet dixebitîne. Wê forumên diyaloga navbera olan da destpêkirin. Di medya, darayî, û klînîkên tenduristiyê de veberhênanên girîng hene. Tevî olperestiya wê û hînkirinên wê yên ku muhafezekar tên dîtin jî, hinekan ev tevger wek aştiyane û nûjen, û ji tevgerên tundtir ên îslamê yên wekî Wehabîzm û Selefîtiyê çêtir dinirxînin.
Vauxtin
Vauxtin, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Charles Albert Gobat
Sala 1902î bi tevî Élie Ducommun Xelata Nobel a aşitiyê wergirtine. Perwerdeya wêje û dadnasiyê dîtiye û bi xwe doktorê dadnasiyê bûye.
Tevgera Gülen
Tevgera Gulen di destpêkê de hevkarê AKP û Recep Tayyip Erdoğan bû. Dema ku Erdogan di sala 2002an de hat ser hikûm, herduyan li dijî sekûlar-neteweperestên tirk û kemalîstan tifaqek çêkir. Di navbera salên 2010 û 2011’an de di navbera AKP û Tevgera Gulen de nakokî derketin.
Tevgera Gulen ji Gulana 2016an vir ve bi navên Fethullahçi Terör Örgütü (FETÖ) û Paralel Devlet Yapılanması) (PDY) ji aliyê Tirkiyeyê ve di lîsteya terorê de ye.
Piştî Hewldana pêkanîna derbeya leşkerî li Tirkiyeyê 2016, hikûmeta Tirkiyê Tevgera Gulen bi derbeyê tometbar kir û heta niha bi hezaran leşker û dadger û mamoste û heta siyasetmedar jî hatine girtin.
Daubeuf-Serville
Daubeuf-Serville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Dilo
Dilo, gundekî girêdayê navçeya Egîn a Erzînganê ye.
Xingal
Xingal navê xwarineke ji pelhevîrê (şikevayê) tê çêkirin e. Navê xwe ji lêkera kurdî xingalkirin, xingalîbûnê digire.
Ermenî jî dibêjin xingal. Gurcî dibêjin ხინკალი. Li hin deverên Kurdistanê navên wekî xinkal, xînkal an jî xingel tê bikaranîn.
Amadekirin
Şikeva sê-çar goşeyî tê birrîn, nava wê gorî daxwazê ji goştê hêrayî, nîsk, siyale ûêd tê tijekirin. Bo çêjdanê biharat bikartînin. Bi destan wan dipêçin. Dikelînin, dema hat xaşandin wan pêşkêş dikin. An jî îcar di tepsiyê de dixin argûnê, heya hinekê sorî pê ket. Tepsiyê dertînin îcar sîr-mast-rûnê qijilî yan gorî daxwazê soseke din pê tê werkirin. Li Kurdistanê pirranî sîr-mast dikin.
Rûs jê re permenî dibêjin. Sosên rûsan gelek in. Li YKSSya berê xwarineke navdar bû. Zivistanan li Kurdistanê goştê qeliyê dikirin nava xingalê.
Saglivatnet
Saglivatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Schlieren, Zürich
Schlieren, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zuricha herêma Dietikonê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara gelheya bajêr 18.731 kes e.
Brian Kernighan
Brian Wilson Kernighan (z. 1942 Toronto, Kanada ) zanistekî komputerê yê Kanadayî ye. Bi Ken Thompson û Dennis Ritchie re di Bell Labs de dixebitî. Navê wî pirtir bi pirtûka wî û Dennis Ritchie nivîsandî derbas dibe.
Ev pirtûka yekem e ku di derbarê zimanê C de hatiye nivîsandin û standardên wê nîşan dide ye (îng: The C Programming Language). Kernighan ana di zanîngeha Princeton de wek profesorê zanistiya komputerê dişixule.
Mahanî
Mahanî stêrnas û matematîknasê misilman ê fars e. Di navbera 820 û 880î de jiyaye.
Ji bajarê Mahanê ye loma gotine Mahanî, ango "Yê Mahanî".
Qazanava
Qazanava gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Mahanî
Ew bi taybetî li ser matematîkê pir zana bû û ev formula jêr bijaraniye.
Aktaş
Aqtaş, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 149 kes bû.
Yumi's Cells
Yumi's Cells rêzefîlmek televîzyonê ya Koreya Başûr a 2021ê ye ku ji aliyê Lee Sang-yeob ve hatiye kişandin û Kim Go-eun, Ahn Bo-hyun, Jinyoung, Lee Yu-bi, û Park Ji-hyun wek lîstikvanên sereke dilîzin. Li ser bingeha webtoon-a bi eynî navî ye, û romanseke psîkolojîk yê hucre-esasî ye ku jiyana rojane ya karmendeke ofîsê yê edetî Yumî bi çavên hucreyên li nav serê wê vedibêje. Rêzefîlm di de li ser tvN hat pêşandan, û her înê û şemiyê di saet 22:50 (KST) de hatiye weşandin. Ji xeynî van, li ser her du xizmetên weşanê yên online TVING û iQIYI jî hatiye weşandin.
Di 8ê îlonê ya 2021ê de, TVING ragihand ku drama li zêdetirî 160 welatên cîhanê, tevî Ewropa, Amerîkaya Bakur û Asyaya Başûr-rojhilatê, mafên weşanê firotiye.
Sezona duyem bi taybetî di de li ser TVINGê hate nîşandan, her înê di saet 16:00 (KST) de du beş derdixe. Paşê ji 16ê çiriya paşîn a 2022an pê de, her çarşem û pêncşem di saet 22:30 (KST) de li ser tvN hate weşandin.
Di 15ê îlonê ya 2022an de, hate ragihandin ku sezona 2yem ji Amazon Prime Videoya japonî re hatiye firotin. Sezona 2yem jî li ser Amazon Prime Video li Endonezya, Tayland û Fîlîpînan jî berdest kirine.
Sezona 1em
Drama ji perspektîva xaneyên mêjiyê yên di serê wê de ku her fikir, hest û tevgera wê kontrol dikin, çîroka karmendeke ofîsê yê asayî vedibêje.
Yumi (Kim Go-eun) jinek asayî ye. Hucreya wê ya eşqê li dû şoka têkiliyek têkçûyî dikeve komayê. Drama mezinbûn û veguherîna wê nîşan dide wextê ku hucreyên wê ji bo şiyarkirina hucreya evînê pir dixebitin.
Goo Woong (Ahn Bo-hyun) pêşdebirek lîstikan e ku bi eslê xwe mihendîs e. Her çend ew bi hestyarî xeber nade jî, ew bi şexsiyeta xwe ya sade û samîmî hewl dide ku hucreya evînê ya Yumî şiyar bike.
Piştî veqetandina bi Goo Woong, Yumî bi hevkarê xwe Babî (Jinyoung) re dest bi têkiliyeke nû dike, lê piştî demekê ku ew ji wê re rastiyê li ser hin tiştan nabêje, pirsgirêkên wan rû didin.
Belavkirina rolan
Di 31ê kanûna pêşîn a 2020an de, hate ragihandin ku webtoona Yumi's Cells ku li Naverê ji aliyê Lee Dong-gun ve bi 3,2 mîlyar dîtinên berhevkirî ve hatiye weşandin, wê wek rêzefîlmek televîzyonê were çêkirin û Kim Go-eun wekî sereke-artîsta jin hatiye pejirandin. Di nîsana 2021an de, rêza lîstikvanên sereke wekî Kim Go-eun, Ahn Bo-hyun, Lee Yu-bi, û Park Ji-hyun hate ragihandin.
Kêşan
Kişandina rêzefîlmê di nîsana 2021an de dest pê kir. Di 18ê hezîranê de, Ahn Bo-hyun di hevpeyivînekê de eşkere kir ku ew niha Yumi's Cells dikişîne û wî ji bo rola Goo Woong rengê çermê yê ku bi tebîî qemiriye, bi pêş xistiye.
Anîmasyon
Yumi's Cells bi bikaranîna formatek nû hatiye çêkirin ku anîmasyonek zindî û 3D bi hev re tên hilberandin. Di rêzefîlmên koreyî de ev cara yekem e ku formatek bi vî şiklî ji bo hilberîna rêzefîlmek TVyê hatiye bikaranîn dema ku Motora Unreal wekî çavkaniya xwe bikar tîne. Anîmasyona 3D ji hêla Locus Corporation (ku wekî Sidus Animation Studios jî tê zanîn), hilberînerê Red Shoes and the Seven Dwarfs ve tê hilberandin, ku di heman demê de bi Studio N re anîmasyonek dirêj yê li ser bingeha milkê çêdike.
Sezona 1em
Di 10ê hezîranê de weşandina sezona duyemîn dît ku hejmara aboneyên TVINGê yên bi pere ji hefteya yekem heya hefteya duyemîn ji %60 zêde bû, û rêzefîlmê di nav temamê naverokên orîjînal ên platformê de pênc hefte di rêza yekem de cih girt.
Qazanava
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 28 kes (158 malbat) bûn.
Fritz Lang
Friedrich Christian Anton "Fritz" Lang (z. 5ê kanûna pêşîn, 1890 - m. 2ê tebaxê, 1976) fîlmçêker, senaryonivîs û derhênerekî elmanî bû. Fritz Lang, lawê Anton Lang û Pauline Lang, li Wienê hat dinyayê. Dê û bavê Fritz wek îsewî dijîn. Malbata Pauline Lang cihû bûn lê paşê baweriya xwe diguherîne îsewîyî. Ji ber ku Lang di malbateke îsewî de mezin bû, di fîlmên wî de bandora dîn (îsewî) heye.
Lîsteya Xelîfeyan
Xelîfeyên ji pê Muhemmed pexember re hatinî.
Fatimî
Xelîfeyên Fatimiyan yê Şîyan bûn û ji aliya sunîyan nepejirandin.
Fritz Lang
Piştî dibistana bilind Lang di zanîngeha Teknîkî ya Wienê de beşa endazyarî xwend, lê paşê beşa xwe guherand û beşdarî beşa hûnerê bû. Lang xwendina xwe nîvco dihêle û li Ewropa, Afrîka û Asya geriya. Di 1913 de Lang li Parîsê kêşanê (resimandin) xwend.
Sêşem
Sêşem, rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Sêşem anegorî Îslamê roja çarem a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî roja sêşemê roja duyem a hefteyê ye.
Yumi's Cells
Çavkanî
<references group="lower-alpha"/>
Keç, Espîr
Keç (bi tirkî: Göçköy), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Boissy-sans-Avoir
Boissy-sans-Avoir, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Bautiran
Bautiran (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Boissy-sans-Avoir
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Worcester
Worcester bajarekî Worcestershire, Înglistan e.
Fürstenzell
Fürstenzell şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ioannina
Ioannina (yewnanî : Ιωάνν ινα Ioánnina <span lang="el-Latn-fonipa" class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[i.oˈa.ni.na] ) pir caran jê re Yannena ( Yánnena <span lang="el-Latn-fonipa" class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[ˈʝa.ne.na] ) dibêjîn, bajar û paytexta parêzgeha Epirosê li Yewnanistanê e. Li gorî serjimariya sala 2011an de, nifûsa bajêr 65,574 e û di heman demê de şaredarî 112,486 şênî bû. Ioannina 410 kîlometrê kîlometrê bakurê rojavayê Atînayê, 260 kîlometrê başûrê rojavayê Tesalonîkî û 80 kîlometrê rojhilatê bendera Igoumenitsa li Deryaya Yonî.
Girê Kod
Girê Kod, volkaneke vemirî ya herêma Dêrikê ye. Li ser riya Dêrikê-Beyrokê nêzîkî gundê Qetaroyê ye.
Galerî
<Gallery> Wêne:Zanga Girê Qot 2010.JPG|Zûnga Girê Kod </Gallery>
Kanî Spî, Xelîfan
Kanî spî, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kanî spî 68 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 7 e.
Kaniyequr
Kaniyequr, Kaniyequř, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zanîngeha Kerkûkê
Zanîngeha Kerkûkê dema ku di sala 2003an de hat damezrandin, 8 fakûlte/kolejan pêk dihat.Ev Endezyarî, Tenduristî, Dad, Rêvebir û Aborî, Zanist, Perwerde, Hemşîretî û Çandinî bûn.Van Fakûlteyan ji destpêka damezrandina xwe ve gelek guheztin, ku ji hêla destkeftiyên xwendekarên etnîkî / olî yên tevlihev, di dîsîplînên cihêreng de û her wiha bernameyên akademîk / lêkolînê yên ku ji hêla fakûlteyê ve têne peyda kirin têne temsîl kirin.Piştî avakirina sê Kolêj/Fakûlteyên nû yên Bijîjkî, Endezyariyê û Çandiniyê, koleja Perwerdehiyê bi pênc beşên xwe yên Qur'anê, Erdnîgarî, Perwerdehiya Bedenî, Zimanê Kurdî û Zimanê Tirkî hat avakirin.Fakûlteya Zanistê bi çar beşan hate damezrandin: Jîndenasî, Fizîk, Kîmya û Zanistên Erdê.
Keleşan
Keleşan an jî Çeleşo, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 237 kes bû.