cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gevenich
Gevenich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ptolemaîos I Sotêr
Ptolemaîos I Sotêr, Ptolemaîosê Yekem padîşah de Keyaniya ptolemeyî bû navbera salên  305/304 û 282 b.z.. Ew fîrewnê yekem ê Misirê yê serdema helenîstîk bû. Ptolemaîos hevalê Îskenderê Mezin bû.
Ew di dema dagirkirina Împeratoriya Hexamenişî ji hêla Îskender ve di arteşa Makedonî de fermandar bû. Îskender hate kirin Fîrewn. Piştî ku Îskender mir, Ptolemaîos Misir kontrol kir. Keyaniya wî erdên Misir, Kyrenaike, Kîpros, û giravên Kîklades digirt nav xwe. Ptolemaîos hate kirin fîrewn. Ptolemaîos Îskenderiye kir paytexta Misirê. (Paytexta Misirê ya kevn Memfîs bû.) Nifşên wî xanedana ptolemeyî bûn.
Meydan, Xinûs
Meydan, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Im Ho
Im Ho (bi korêyî: 임호, z. 27ê kanûna paşîn a 1970an), aktorekî ji Korêya Başûr e. Bi rêzefîlma Dae Jang Geum navdar bû.
Taxa Kaniya Şor
Kaniya şor (tirkî:Cumhuriyet mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye.
Erdnasî
Erdnasî yan jî jeolojî zanisteke li ser qemûşka erdê di lêkolîn û xebatan dike. Jeolojî gelek beşan di bin xwe de dihewîne. Stratîgrafî, paleontolojî, statîk û dînamîk, mînerolojî, hemet rakirin, jeolojiya bajaran, sedîmanter petrografî û hwd.
Dubîrka
Dubîrka   gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Kremitzaue
Kremitzaue şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Saint-Savinien
Saint-Savinien, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Hemzeqereniyan
Hemzeqereniyan, Ḧemzeqereniyan, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hemzeqereniyan 88 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 15 e.
Diyaspora
Diyaspora (ji yewnanî: διασπορά diasporá) tê wateya belavbûnê. Peyva diyaspora ji bo civakên li derve welat jî tê bikaranîn. Wek diyasporaya Kurdan a li Ewropayê an jî diyasporaya Kurdan a li Stenbolê. Mirovê ku ji ber sedemên şer û ankû aboriyê û hwd ku êdî nikaribû li cih û warê xwe bijî û derfeta jîyane wî li warê wî nema û ji warê xwe bar kir û çû cihekî dîn û lê bicih bû, hingê jê re "dîyaspora" tê gotin. Sedemên ku dîyaspora diafirênin, herî zêde sedemên weke şer û hwd in. Di nava welatekî de ku gelek komên jevcuda hebin û rejima serdest ku li dijî komna ku di nava sînorê xwe de bidest zor û tûndûtûjiyê kir, êdî ji ber wê ravîn û ankû barkirin dibê. Ji kîjan aliyê ve, ku mirov li dîyaspora binerê, mirov wê di temenê wê û afirîna wê de bêmafîya ku li mirov hatîya kirin bibîne.
Di sadsale me de, herî zêde xalkên dîyaspora wan zêde bû û ket rojevê de kurd, Cihû û ermenî bûna. Dîyaspora van hersê xalkan jî ji ber ku şer li ser serê wan hatîya meşandin û rastî jenosîdê hatina, êdî dîyaspora wan afirîya. Jenosîda Ermeniya di salên 1916´an de, jenosîda Cihûyan di salên 1945´an de û jenosîda Kurdan ku ji salên 1923´an ve ku destpê kirîya û tevkujiyên weke ên komkujiya dersimê, Komkujiya Zilanê, Komkujiya Helepçe, komkujiya roboskî û hwd ku jîyane ku hetas roja me ew didomê, bi xwe re dibina sedemên dîyapora wan jî. Bi vê yekê, mirov divê ku bêje ku dîyaspora, ji ber sedemekê bi zorê ku ji cih û warê xwe goç kirin a.
Qereqişlaq, Selmas
Qereqişlaq, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2.126 kes (552 malbat) bûn.
Sêbîranî Axayî
Sêbiranî Axayî, Sêbiranî Aẍayî, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gundik, Gûzereş, Çelê
Gundik, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Lord Peter Wimsey
Lord Peter Death Bredon Wimsey navê serlehengê di nav 11 romanên polîsî û çend kurteçîrok e ku ji aliyê  Dorothy L. Sayers ve hatine nivîsandin. Di wek detektîvê hewesdar ew dozên tawankarî (bi taybet dozên kuştinê) hal dike. Bi dewlemendiya xwe ya mîratkirî ew di wexta xwe ya serbest dikare dozên detektîvî hal bike û bi jêdera xwe ya xanedanî têkiliya wê bi kes û dozên balkêş he. Dema weşandin Lord Peter Wimsey di çîrokan wek kese hevdem tê behskirî. Rojbûna wê ya aşopî di sala 1890an de ye.
Jiyana wî ya aşopî
Lord Peter Wimsey kurê duyemînê Mortimer Gerald Bredon Wimsey, Dûkê yazdemînê Denver  û Honoria Lucasta, dota Francis Delagardie of Bellingham Manor, Hampshire ye. Navê birayê Lord Peter Gerald Christian e, Dûkê şazdehminê Denver zewicî bi dotmama xwe  Helen. Navê Xwîşka wê banû Mary ye ku bi pişkînerê Scotland Yardê Charles Parker zewicî ye û du zarokên wan hene.
Lord Peter Wimsey di Eton College de dixwend û di sala 1912 ew di Balliol Colege de bekeloriyosa dîrokê (Bachelor of History) distand. Li vir jî ew gelek rind krîket dileyst. Paşê jî ew çapên kevn (wê ji sedsala 15 min bi tîpên livbar hatine çapandin)  dicîvand. Ew her wiha nivîskarê berhema: Notes on the Collection of Incunabula und The Murderer's Vademecum, ye.
Pêkhatina romanên derbarê Wimsey di serdema di nav herdu şêrên cîhanê de ne. Çend heb roman derbarê  jiyana Lord Peter Wimsey ne li ku ew bi çokarê xwe Bunter ji bo nihênîkariyê dixebitin. Di Şerê Cîhanî yê Yekem jî ew ji bo nihênîkariya Keyaniya Yekbûyî dixebitî li ku ew dawî de mîcer (major) bû. Di romanan de bûyerên Wimsey yê şeran rolekî mezin dileyzin û ew ji bo wan şeran gelek sal biderde. Hevalê wê yê şerê û çokarê wê dilsoz Mervyn Bunter, hevalê wê Pişkîner Charles Parker, paşê jî hevjîna wê Harriet Deborah Vane,nivîskareke romanên polisye, pê wê re diçin û destyariya wê dikin. Sê kurên Lord Peter û Harriet Vane hene.
Rêzeya wêneguhêzê
5 Çîrok di nav salên 1972an heta 1975an de li Keyaniya Yekbûyî de rêzefîlm li ser sernavê Lord Peter Wimsey bi 21 beş dihat weşandin. Serlîstikvanî ji aliye Ian Carmichael ve dihat leystin. Di sala 1987an de 3 çîrokên din (Strong Poison, Have His Carcase û Gaudy Nigh) filmçêkirî bû û li ku Edward Petherbridge rola Lord Peter Wimsey dileyst.
Romanan
Bi sala weşandina pêşîn
Berhevokên Kurteçîrok
In addition there are
Daretuy Xwarû
Daretuy Xwarû (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Daratuy Khwaru), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Midyad
Midyad (, Medyad; bi suryankî Midyadê: Miḏyôyo) navçekî û bajarekî biçûk ê li Bakurê Kurdistanê ye. Navçe li herêma Mehelmiyan ne. Midyad li ser Parezgeha Mêrdînê ye. Li rojavayê Midyadê bajarokê Hezexê heye, li başûrê wê Nisêbîn, li rojava Mehsert û li bakûrê wê Kircews û Kirboran hene. Midyad navenda herêma Torê ye, ku bi taybetî di dîroka Xiristiyaniyê de cihekî girîng digire. Ji Medyadê re ji ber zêdebûna dêrên bajêr Bajarê heft dêran jî tê gotin.
Dîroka Bajêr
Belgenameyên nivîskî yên pêşî derbarê Midyadê de digihêjin sedsala 13an B.Z. ev der herêmek e ku divê ji bo keyayên Asûrê were talankirin. Aşûrnasîpalê Duyem bi gewzî di 879an de dibêje wî ev herêm xistiye bin desthilatdariya xwe. Midyad di serdema Hz. Omer de dikeve bin darazê Îslamê de (640).
Ajalên herêma Midyadê
Li Midyadê wekî hemî deverên Kurdistan ê, xwedî hinek taybetmendiyên ajalên cude ne.
Pîşeyên Midyadê
Li Midyadê cûrbecûr kar û pîşeyên herêmê yên bi nav û deng hene:
Gundên Xirbe
Xirbê Ilto, Dêrhadet, Kûndelê, Xerabê Fêro, Qêsra Jêrî, Qêsra Jorî, Qûzre, Xirbê Koçek, Xirbê Diza, Bamered, Mamûsiva û Qiryasa.
Taxa Şako
Şako (tirkî:Fırat mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye.
Karacadere
Karacadere, gundekî navçe Kuluya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Muhasibê Xelatî
Muhasibê Xelatî an Nejmedînê Eyûb yek ji stêrnas û matematîkzanê kurd ê sedsala 13an e. Navê wî Nejmedînê Eyûb e, lê bi leqeba Muhasibê Xelatî hatiye naskirin. Navê wî yê temamî Nejmedîn Eyûb Muhasibê kurê Eynel Dewle kurê Nesrellah e. Bi xwe kurdê Xelatê ye, di derbarê jiyana wî de agahî zêde tuneye. Di dewleta kurd a Eyûbî de li cem Elmelîkûl Kamîl (m. 1238) xebitiye û muhasebetiyê kiriye. Li ser stêrnasiyê berhemên wî hene.
Katjimêra biolojî
Seet yek (piştî nîvê şevê):
Di vî çaxî de bêhtirên mirovan berî sê seetan razane û hemû fazên(nore, xul, dewre) xewê derbasbûne. Di vê seetê de xewa mirov sivikdibe û bi hesanî ji xew şiyardibe. Eger kesek nexweşbe, yan birîndar be di vê demê de gelekî bi êşê diheste(dihese), jiber vê yekê, yên hawîrdorî nexweş û birîndaran gerek e bêhna xwe ji kazkaz û nalînên wan re ferehbikin.
Seet dido:
Bêhtirên organên(endamên) laşê mirov bi eborî kardikin, lê bitenê kezeba reş (cerg) sûdê ji vê dema hedinî dibîne û keresteyên(madeyên) ji organizm(laş ) re gerek diafirêne û hemû jehran ji organizm davêje. Em dikarin bibêjin, ko laş ji hundur ve tê şiştin. Eger win hê di vê demê de şiyarbin, ew ji we re tiştekî nebaş e. Ji xwe vexwarina qehwê, çayê û nemaze meyê(alkohol) ji binî karekî nesewdanî(aqilmendî) ye. Eger win şiyarbin û dixwazin tiştekî vexwin ji piyalek av, yan şîr çêtir nîne.
Seet sisê:
Seet çar:
Pestoya xwînê hê nizm e û xwîna digihe mêjî di nizimtirîn fazê de ye. Di vê seetê de goristan himbêza xwe divekin û piraniya mirovan dimirin. Mixabin mirov nikare xwe di ser vê seetê re çendke. Laş bi kêmtinîn enerjî(taqet) kardike, lê bihîstin(guh) tûjdibe. Ko mirov pêjneke çiqasî nizim be jî bike, şiyardibe.
Di vê demê de her dû gurçik rawestayî ne û titiştî(mîzê) naavêjin. Mirovên razayî ev çend care di hemû fazên xewê ve derbasbûne. Fazên xewê jî ev in:xewa sivik, xewa xewnan û xewa giranî bê xewn. Eger di vê demê de mirov şiyarbibe bi hesanî dikare ji nav livînan dekeve, ne bi mêkutan û mirov jêhatî ye.
Seet şeş:
Di vê demê de pestoya xwînê bilinddibe, dil xurt lêdixe û xwîn di sordamaran de bi hêz dijene. Eger em bixwazin hê jî razin, lê laşê me bi rastî şiyardibe.
Seet hevt:
Xweparastin, ya laş(îmunolojya) bi taybetî xurt e. Eger di vê demê de mirov bihingive vîrus û baktêriyan jî, dîse ferzenda, ko mirov nexweş nekeve gelekî bilind e.
Seet heşt:
Ji seet neh ve çalakiya psîkolojî bilinddibe û hisandina bi êşê nizimdibe. Dil bi hemû hêza xwe kardike.
Seet deh:
Çalakiya laş hê bilindtirdibe. Mirov di baştirîn forma sportî(şinokirinî) de ye. Mirov di vê demê de dikare tiştên mezin bike û ev gengazî(imkaniyat) ta firavînê dimênin. Jiber vê yekê gerek e di vê demê de mirov çarê ji tiştên giran re û asê re bibîne. Yên ko li çayxanan dirûnin, bi pelikan dileyzin û yên bi hogirên xwe re li ser tiştên kelevajî dipeyvin hêzên xwe, yên giranbiha pûç û vala diberdin. Ev hêzên wê piştre ji wan re pêwist bin, lê hew bi dest wan dikevin.
Seet yazdeh:
Dil hê jî bi awakî rîtmî li gor çelengiya mirov, ya psîkologî kardike. Bi mezinkirin û çêtinkirina kar dil nahise.
Seet diwazdeh:
Kêlîka civandina hemû hêzên mirov tê. Xebînet e niha mirov zikê xwe bide ber xwarinê. Baştir e mirov firavînê hê seeteke din derengbixe.
Seet sêzdeh(yekê piştrî nîvro):
Kezeba reş xwe rehetdike û hinek glykogên(kerestek e kîmiyayî ye) dikeve nav xwînê. Dema çalakiya mirovî pêşî buhûrt. Mirov bi westabûnê dihese û eger hê kar li pêşiyê hebe jî, lê dîse rehetbûn jê re pêwist e.
Seet çardeh:
Di vê demê de enerjiya laşê mirov gelekî nizimdibe. Di vê noreya(faza) bîstûçarseetî de ev nizimbûna diduya ye, ya enerjiya laş. Dijekirdara(reaksyon) mirov gelekî sist û hêdî ye.
Seet pazdeh:
Rewşa mirov hinekî baştirdibe. Her pênc hesteyên(hewas) mirov: dîtin, bihîstin, bêhnkirin, hingivtin û çeştin(tamkirin) tûjdibin. Kurtîlhez di vê demê de hez ji rûniştina ber masê dikin. Ji nû ve hêza mirov lê divegere.
Seet şazdeh:
Banê şekir di xwînê de bilinddibe. Hin doktor dibêjine vê demê dema diabetes(nexweşiya şekir), ya piştî nîvroyî. Pişta vegera hêza mirov dîse ew hinekî kêmdibe.
Seet hivdeh:
Gengaziyên karkirinê bilinddibin. Sportvan xwe li gor hêza xwe şinodikin (temrîndikin).
Seet hijdeh:
Hisandina bi êşa fîzîkî kêmdibe. Daxwaza mirov, ko li ser xwe bigere û xwe bilebitêne bîlinddibe. Zelaliya psîkologî nizimdibe.
Pestoya xwînê bilinddibe. Aramiya(stabîlîteya) psîkologî digihe sifir. Mirov nervoz e û dikare ji bona tiştekî pûç pevçûneke mezin çêke. Ev demek e ne xweş e jibo, yên hîstêriya bi wanr e heye. Êşa serî despêdike.
Seet bîst:
Di vê demê de giraniya laşê mirov digihe pikê(maksîmum), ne çax e, ko yên qelew xwe niha bipîvin. Dijekirdara me xurt û tûj dibe. Şofêr di forma herî baş de ne. Ziyanên li ser riyan çêdibin pir kêm in.
Seet bîst û yek:
Rewşa mirovî psîkolojî normal e. Ev dem pir bikêrî xwendenkar û hunermendan tê, da xwendin û rola xwe serdilbikin. Mêjî dikare gelek tiştan di hiş de imbarbike, ew tiştên ko bi roj nikarîbû bike.
Seet bîst û dido:
Hijmara şanikên spî di xwînê de gelekdibe, şûna pênc ta heşt hezar şanik di sentîmetreke kabikî(cm3 ) de hijmara wan digehe diwazdeh hezaran. Germbûna laş kêmdibe.
Seet bîst û sisê:
Laşê mirov xwe ji rehetiyê re amadike. Çaxê xewê tê, lê ji hundur ve laş xwe ji afirandinên nû re amadedike.
seet bîst û çar(nîvê şevê)
Seeta dawî ye. Bazinê şevûrojî bîstûçarseetî tewadibe. Eger mirov seet bîst û dido çûbe razabe, niha destpêdike xewnan dibîne. Ne bi tenê laş, lê mêjî jî ji bona jîna roja were çalakiyên xwe nûdike û tiştên bêkêr davêje.
Bijîşkî
Bijîşkî, pizişkî, bijîşkarî, dextorî an jî nojdarî, zanist û kiryarkîkirina veniyasîn, çareserkirin û pêşgirtina ji nexweşiyan e. Ew hijmareka karên sexbêrîya saxlemîyê bi xwe ve digire ko armanca tevan hêlan û vegerrandina saxlemîyê bi rêya çareserkirin û pêşgirtina ji nexweşiyan e.
Pizişkî huner û zanist e. Ew bi hizaran salan e ko heye û di pirraniya vî demê dirêj da jî wekî huner bûye û bi rijdî bi dîn û felsefeyê ra dihat girêdan. Ji bo mînakê, kesê ko karê pizişkîyê dikir dibû ko giya ji bo merema çareserkirina nexweşiyan bi kar înaban û her di wê demê da jî ji bi nivêjan ji Xudê an xudêyan daxwaza çareserê kiriba. An feylesofekê pizişk bi xwînberdanê bizava çareserkirina nexweşiyan daba, ji ber ko bawerîyeka felsefî li cem wî hebû ko sedema nexweşîyan belxem in. Lê di van çend sed salên bihurî da pizişkî zêdetir wekî huner û zanist bi hev ra peyda bû. Hêşta jî dirûna birînekê wekî hunerekê destan e û pizişk dibê xwe li ser rabhînin, lê ka di astê şaneyan û gerdîleyan da çi diqewimin heta birînek sax ve dibit, hewcedara zanistî ye.
Pizişkîyên kevnar ên berê niha wekî pizişkîyên kevneşopî an pizişkîyên gelêrî dihên niyasîn. Her çend e ko ew êdî ne pizişkî bi xwe ne, lê gellek caran wekî tivavkerên karên pizişkîyê dihên dîtin û pizişkîyên berdêl anko tivavker ji wan ra dihêt gotin.
Nachrodt-Wiblingwerde
Nachrodt-Wiblingwerde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Märkischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Varaville
Varaville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Barzan, Çelê
Barzan, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Mêmfis
Mêmfis an Memphis li Misirê kevnare bajarek bû. Mêmfis li cihê ku çemê Nîlê dest bi dabeşbûnê dike ye. Cihê kevneşopî bawer dikir ku bibe mala Ptah, xwedayê afirîner di dînê Misrê de. Bi kevneşopî, fîrewnên Misirê kevnar li Mêmfisê bûne fîrewn, û Mêmfis paytexta Misrê bû. Mêmfis heya serdema Ptolemaîos I Soter paytext bû. (Ptolemaîos Îskenderiye kir paytexta Misrê.) Xirbeyên Mêmfis bi qasî 16 kîlometreyan li başûrê Qahîreyê ne. (Ji navenda Qahîreyê 24 kîlometreyan e.)
Mêmfis di serdema Keyaniya Kevn de paytexta Misrê bû ku dûv re yek ji bajarên herî girîng ê Rojhilata Nêzîk bû. Di dema Keyaniya Nû de, li Misirê du paytext hebûn: Mêmfis (paytexta bakur) li Misra Jêrîn û Thebes (paytexta başûr) li Misra Jorîn. Li Thebes di dema Keyaniya Nû de, xwedayê Amun dihat perestin û ji Ptah girîngtir bû, lê li Mêmfisê, Ptah xwedayê herî mezin ma. Fîrewnên Misirê kevnar li Mêmfisê bûne fîrewn. Keşîşên xwedayê Misirî Ptah berpirsiyarê vê merasîmê bûn. Merasîm li Perestgeha Ptah a li Mêmfisê qewimî. Ptolemaîos V Epiphanes bi merasîmek li Mêmfisê dest bi serdestiya xwe wekî fîrewn kir. Ev adeta Misrê ya kevnar bû. Ptolemaîos V şahê yekem ê serdema Helenîstîk e ku em dizanin ev adet şopandiye, lê dibe ku ew ne yê yekem be.
Di eslê xwe de, navê bajêr Ineb-hedj bû. Wateya vê "dîwarên spî" an "kela spî" ye. Navê dibe ku dîwarên wê yên biriqok binav dike. Mêmfis paytexta Keyaniya Kevn a Misrê bû (~2575–2130 b.z.). Piştra bajêr navê Mêmfis, ji "Men-nefer" girt. "Men-nefer" navê bajarê pîramîd bû ku ji hêla Fîrewn Pepi I ve hatibû çêkirin (~2321–2287 bz). Navê dibe ku di zimanê Misirê kevnar de wateya "sazkirî û bedew" e. Wekî din, dibe ku navê bajêr ji navên Menes (? – ~3100 b.z.), fîrewnê Xanedaniya Yekem a Misrê, hatibe. Menes fîrewnek efsanewî bû, ku qaşo bajar ava kir û keyaniyên Misir Jorîn û Misir Jêrîn bû yek. Li ser ka Menes hebû nîqaş heye; ew dibe ku eynî kes fîrewn Narmer be, ku hebûna wî ji hêla arkeologan ve bêtir tê pejirandin.
Ji bilî Perestgeha Ptah, perestiyek xwedayê Apis hebû, ku li Mêmfisê bi xwedayê Osiris re têkildar bû. (Dûv re, ev perestiya Apis bandor li ser ola Helenîsîk a Serapis kir.) Di heman demê de li Mêmfisê gelek oldarên xwedayên ajalan ên Misirî jî hebûn. Gelek hecî hatin li wir îbadet bikin. Her weha gelek geştyar jî geriyan ku nekropola ku tê de heywan hatine mumîkirin bibînin. Gelek papirûyên di zimanên yewnaniya kevn û Misirî Demotik de li wir hatine dîtin. Piştî hilweşîna xanedana Ptolemaîk, Mêmfis heta ku Misilman Misir dagir kir bajarek Romê bû. Ji bo vê heyamê delîlên arkeolojîk kêm in, lê Mêmfis wê demê ji bo leşkerên artêşa Romê wargeh bû.
Kompûternasî
Kompûternasî, lêkolîna komputer û hejmartinê, di nav de bingehên wan ên teorîk û algorîtmîkî, hardware û software, û karanîna wan ji bo hilberandina agahdariyan.
Celîka, Qulek
Celîka, gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyeyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Lebusa
Lebusa şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Mêmfis
Nivîskarên yewnani kevnar Herodotos, Strabon û Diodoros Sikeliotes vegotinên berfireh ên li ser bajêr dinivîsin. Navê bajêr an  e, û. Iroj, cîhê Mêmfis ji hêla gundên Saqqara û Mit Rahina ve tê niştecîh kirin. Gundên Aziziya, Ezbet Gabri, Bedrashein, û Shinbab jî li heman cîh. Di demên nûjen de warê niştecîhî ji deh yekê mezinbûna bajarê kevnare ye. Di demên kevnar de, Saqqara nekropola Mêmfis û goristana fîrewnan bû.
Piraniya fîrewnên Xanedaniya Hîjdehemîn avahiyên nû li Perestgeha Mezin zêde kirin. Thutmosis I, Thutmosis IV, û Amenhotep III hemî li wir avahiyên nû ava kirin. Akhenaton (kurê Amenhotep III) ji bo îbadeta xwedayê Aton perestgehek nû ava kir. Mêmfis ji ber girîngiya xwe ya erdnigarî girîngiya xwe tu carî winda nekir. Îskenderê Mezin dema ku plan kir ku paytexta nû (Îskenderiye) ava bike li Mêmfisê bû.
Xapûredê
Xapûredê, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Xapûredê 239 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 47 e.
Eledîn û lembeya newaze
Eledîn û lembeya newaze, Aladîn û lampaya bi efsûn yek ji çîrokên Hezar û yek şev e. Ji wek çîroka Elî Baba û çil diz meriv niha texmîn dike lê ku ew çîrok di sedsala 18'an ji aliyê rojhîlatnas  û wergêrê fransayî  Antoine Galland ve dihat biserîkirin. Çavkaniya wê xiristiyanê maronî Hanna Diab ji Helebê bû.
Naverok
Eledîn ciwanekî kelêj e ku li Çînistanê dijî û bavê wî terzî mir û jinebiyek hejar hişt. Efsûnkarekî afrîkî dizane ku tenê Eledîn dikare lembeya efsûnî ji şikeftekê derxîne. Ji ber vê yekê diçe serdana lawik, xwe wekî mamê wî pêşkeş dike û wî dibe şikeftê.Eledîn gustîla efsûnî ya parastinê ji efsûnkar distîne û dikeve şikefta ku tê de gencîneyên mezin hene.Ew gelek cewahir dixe bêrîkên xwe, lê naxwaze lembeyê bide efsûnkar heta ku ew bi ewlehî ji şikeftê derkeve. Efsûnkar hêrs dibe û vekirina odeya binê erdê digire.Bêhêvî, Eledîn gustîlê difirikîne, li wir cinek hêzdar der tê, ku divê daxwazên xwediyê gustîlê pêk bîne.Eledîn bi alîkariya vî cinê dîsa derdikeve derve û dikare vegere mala diya xwe. Dema ku diya Eledîn dixwaze lembeyê paqij bike da ku bikaribe bifroşe, cinekî hîn bihêztir xuya dike, yê ku bi heman awayî li kêleka xwediyê lembeyê alîkar e.
Diya Eledîn ji bo kurê xwe destê keça bedew a siltan dîwan dike, lê wezîrê mezin ew ji xwe re wek bûk ji kurê xwe re hilbijartiye. Lêbelê, cinê lembeyê vê planê pûç dike û prensesê tîne cem Eledîn, ku êdî dikare pê re bizewice. Wekî din, cin ji Eledîn û bûka wî re qesrek ava dike, ku ji ya siltan jî bi çirîsettir e. Efsûnkar hay ji bextê Eledîn dibe û diçe serdana keça siltan a ku ji hêza efsûnî ya lembeyê nizane. Ew çiraya efsûnî ya kevnar bi prensesê re bi lembeyekî nû diguherîne û bi vî awayî lembe dikeve destê wî. Bi fermana efsûnkar, cinê lembeyê qesra Eledîn û prensesa wî tîne Afrîkayê. Eledîn gazî cinê gustîla efsûnî dike û bi wê tê birin cem prensesê.Piştî standina lembeyê û kuştina efsûnkar, qesr û keça siltan li cihên xwe yên berê tên vegerandin.Birayê bed yê sêrbaz dixwaze tola Aladîn hilîne û bi kincê pîrejinekê diçe qesra wî .Lêbelê, Eledîn ji hêla cinê gustîlê ve tê hişyar kirin û birayê efsûnkar dikuje. Paşê Eledîn bi şahî û bextewarî bi prensesê re demeke dirêj dijî û piştî mirina siltan dibe domdarê wî.
Bîte
Bîte, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Surîjey Hewêz
Surîjey Hewêz, Surîjey Ḧewêz gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Filz
Filz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Saint-Seurin-de-Palenne
Saint-Seurin-de-Palenne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mender Bilaxî
Mender Bilaxî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xana Almastê
Xana Almastê (tirkî:Hürriyet mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye.
Ji ber ku berê di dewsa vê taxê de xan hebûne xana herî nav û deng jî xana almastê bûye, gel wê ji taxê re gotiye xana almastê.
Qizilce, Selmas
Qizilce, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 214 kes (55 malbat) bûn.
Elwend
Elwend (bi Farisî الوند) rêzeçîyayeke li rojavaye Îran û rojhilata Kurdistanê li girtûperrê bajarê Hemedanê ye. Akoya wî ya herî bilind 3570 m e.
Louie Anderson
Louie Anderson (jdb. 24ê adara, 1953, Saint Paul, Minnesota, DYA - m. 21ê kanûna paşîn a 2022an, Las Vegas, Nevada, DYA) komedyen û aktrîsa amerîkan e.
Elwend
Elwend bi xwe ya çiyayistana Zagros e û ligel Demawend çîyayên herî berz yên Îranê ne. Çiyayên Kelaĝ Lane, Daím Berf, û Qizil Erselan jí li rojavayê Elwendê de hene.
Kawile Siwar
Kawile Siwar, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Jiyuan
Jiyuan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2007an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 670.000 kesî
Siyavik
Siyavik, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Şorek
Şorek, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Klimatolojî
Keşnasî, Keşzanî an jî Klîmatolojî zanîna li ser keş û seqayê û guhertinên wê di heyameke dirêj de
Abasan (eşîr)
Abasa an jî Abasan hozeke mezin e. Ev eşîr li Dêrsim û Dêrika Çiyayê Mazî li Mêrdînê û li çiyayê gundek li aliyê bajarê Dêrika Hemko li Rojavayê Kurdistanê bingeha vê eşîrê bajarê Amêdî ye.
Rûken Demîrer
Rûken Demîrer ( bi tirkî Ruken Demirer ; jdb. 16ê îlona 1978 li Enqere, Tirkiye) lîstikvaneke kurd e.
Jiyana wê
Herî dawî li taxa Nişantaşi ya Stembolê bi xwişka xwe Rojda re ji bo firoşgeheke çîkolateyê bi navê keybanûya fransî "Marie-Antoinette Chocolate" vekir.
Macîdê Kurdî
Pirsên wî
Kerrbûn îbadeteke bê west û bê zehmet e.
Kilince
Kilince cureyeke quşxaneyê ye. Ji quşxaneya ku dardekirî re tê gotin. Niha li Kurdistanê êdî nayên bikaranîn, lewra agir û dûmana wê gelek e. Heger di nava pêxerî, kuçik, bapor, berwesêlek dagirtî de bê bikaranîn dibe, dûman di dûkêşê de dikişe, nakeve çavên mirov.
Kilince berê di seferberî, koçerî û şer de pirr dihatibûye bikaranîn. Bi zincîran dihatibûye dardekirin, agir didabûne binî. Dev û dora kilinceyê reş dibûye. Hin dibêjin xwarina di kilinceyê de bê kelandin, pirr bitehm dibe.
Agahiyeke nehatiye teyîtkirin
Di wêjeya devkî ya kurd de, hin agahî hene derbareyê kilinceyê de. Dibêjin bi hatina artêşên ereban berî bi Kurdistanê ve (bo belavkirina ola nû, misilmaniyê), wan kilince qedexe kirine. Dibêjin Romayiyan serê fermandarên ereban jêkirine, di kilinceyan de kelandine, bi leşkeran dane xwarin. Fetwa derxistine ku êdî kilince heram be, neyê bikaranîn.
Miyane
Miyane, navê yek ji gundên gundistana Nigill, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Miyane' 1440 kese (697 mêr, 743 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 379 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 1440 kes rûniştvanên Miyane, 934 kes dikarin bixwînin u binivsînin (470 mêr, 464 jin).
Jennifer Lawrence
Jennifer Shrader Lawrence (z, 15 Tebax, 1990) Lîstikvanê navdar ya amerîkî ye. Di lîsteya kovara Time de, di nav 100 kesên herî bi bandor a Cîhanê de ye.
Di dema zaroktiya xwe de, Lawrence li şanoyên dêrê û muzîkên dibistanê xebitand. Di 14 saliya xwe de, dema ku li New York City bi malbata xwe re di nav betlaneyê de bû, ji hêla lêgervanek jêhatî hati bû dîtin. Piştra Lawrence çû Los Angeles û dest bi kariyera xwe ya lîstikiyê kir ku di şanoyên televîzyonê de rola mêvan lîst. Rola wê ya pêşîn wekî endamek sereke yê lîstikê li ser sitcom The Bill Engvall Show (2007–2009) hat. Lawrence di fîlma xwe de rolek piştgirî di drama Garden Party (2008) de çêkir, û serpêhatiya wê bû ku xortek xizaniyê li drama serbixwe ya Winter Bone (2010) lîst. Kariyera wê bi rolên xwe yên pêşeng re wekî pêşenga Mystique ya di fîlma X-Men (2011–2019) û Katniss Everdeen di rêzefîlma Hunger Games de (2012–2015) pêşve çû. Dûvre wê wekî lehenga çalakiyê ya herî berbiçav ya hemî deman saz kir.
Lawrence femînîstek xerîb e û ji bo Parêzgariya Piştgiriyê parêzvanî kiriye. Di 2015 de, wê Weqfa Jennifer Lawrence damezrand, ku ji bo Klûbên Boys & Girls of America and Olîmpiyadên Taybet tawanbar kir. Wê di 2018 de pargîdaniya hilberînê Excellent Cadaver ava kir.
Jînenîgarî
Activitiesalakiyên dibistanê Lawrence di nav de cheerleading, softball, hockey axê û basketbolê, ku ew li ser tîmê kurik ku ji hêla bavê wê ve tê rêve kirin lîst. Dema ku mezin bû, ew ji siwarên siwarî hez dikir û bi gelemperî ziyaret dikir li zeviyek hespekî herêmî. Wê ji ber ku ji hespê xwe avêtî tiliyek birîndar heye. Gava bavê wê ji malê xebitî, wê ew ji bo wî perform kir, ku timûtim wekî cilûberg an baler tê navandin. Wê gava di neh saliya xwe de gava ku ew rola prostitutê di lîstika dêrê de ya ku bingeha Pirtûka ahnis bû bingehê, ew yekem wezîfeya xwe kiryar kir Theend salên din, wê berdewam kir ku di lîstikên dêrê û muzikên dibistanê de beşan digire.
Lawrence çardeh salî bû û li betlaneya malbatê li New York City gava ku ew li kolanê ji hêla pêşengek jêhatî ya ku ji bo vebijarkên jêhatî yê xwe li dar xistî hati bû dîtin. Karen ne amade bû ku destûrê bide keça xwe ku kariyera lîstikvaniyê bike, lê wî bi kurtî malbata xwe ber bi New York ve çû da ku wî bide ber rolên xwe. Piştî xwendina yekemîn a sar a Lawrence, ajansan gotin ku ya wî çêtirîn e ku wan ji kesê ciwan re bihîstibû; Dayika Lawrence wê piştrast kir ku derewan dikirin. Lawrence got ezmûnên wê yên destpêkê zehf dijwar bûn ji ber ku ew xwe tenê û heval hîs dikir. Wê bi Ajansa Talendan a CESD re, ku dêûbavên xwe piştrast kir ku destûr bidin ku bihîstina wê ji bo rola li Los Angeles. Dema ku dayika wê wê teşwîq kir ku bikeve modêliyê, Lawrence israr kir ku li gorî şanogeriyê tevbigere. Di wê demê de, wê kirina çalakiyan ji bo karûbarên xwe guncanek xwezayî dibîne, û wê gelek pêşnîyarên ji bo peywirên modelingî hiştin. Lawrence di 14 saliya xwe de ji dibistanê derket û bê ku GED û destûrnameyek werbigire. Wê gotiye ku ew “xwe-xwandî bû” û ku karîgeriya wê pêşengiya wê bû. Di navbera karên xwe yên li bajêr de, ew bi serdanî serdana Louisville kir, ku di kampa diya xwe de wek alîkarê hemşîre xizmet kir.
Başak Demirtaş
Başak Demirtaş, ( li Sûr, Amed) mamoste û hevjîna hevserokê berê yê Partiya Demokratîk a Gelan (HDP), Selahattin Demirtaş e. Başak Demirtaş ji 2016an vir de, ji bo azadiya Selahattin Demirtaş li welat û li derveyî welat kampanyaya azadiyê dimeşîne.
Jînenîgarî
Başak Demirtaş li navçeya Sûrê ya Amedê ji dayik bû û li wir mezin bû. Piştî girtina hevserokê berê yê Partiya Demokratîk a Gelan Selahattin Demirtaş, hevpeyvînek bi  rojnameya Cumhuriyet re kir. Di vê hevpeyvînê de anî ziman îro tiştên dijî zaroktiya wê aniye bîra wê: di hevpeyvînê de wiha got "Di sala 1982 de em li Amedê bûn û polisan bavê min jî nîvê şevê hatin birin."
Başak Demirtaş hefteyê carek ji Amedê diçe Edirne û serdana Selahattin Demirtaş dike. Başak Demirtaş ji kanala BBC re got ku dema Demirtaş bû namzet ji bo hilbijartina serokatiya 2018an ew bû dengê Selahattin Demirtaş ya derva. Selahattin Demirtaş di de ji girtîgehê bi girêdana têlefonê bi Başak Demirtaş re axivî bi vî axaftinê kampanyaya xwe ya hilbijartinê anî cih.
Wê di 2018 de bi Raportorê YE Kati Piri re civiya û di derbarê girtina Selahattin Demirtaş û rewşa Demirtaş bi Katî Pîrî re parve kir. Di dema pandemiya COVID-19 de, wî kampanya kir ku girtiyên siyasî li gorî qanûna ku bi hezaran girtiyan serbest berde, têxe nav xwe. Başak Demirtaş sala 2019an de li Stockholmê beşdarî kongreya "Progressive Alliance" bû û di kongreyê de Xelata Cesareta Siyasî bi navê Selahattin Demirtaş dane Başak Demirtaş.
Belgefîlma di derbarê têkoşîna wê de
Platforma, 140Journos di derbarê jiyana Selahattin Demirtaş ya berê û têkoşîna Başak Demirtaş belgefîlmekî bi navê Çarenûsa Erdnîgarî çêkir. Di belgefîmê de Selahattin Demirtaş û Başak Demirtaş bi keçên xwe Delal û Dilda re telefonê kir, şîroveyên diya wê Sadiye Demirtaş digel parêzerê wê Cahit Kırkazak û hevkarê wê Şukru Erol jî tê de hene. Li gel wêneyên serdana Girtîgeha Edirne, wêneyên ji jiyana malbata Selahattin Demirtaş jî hene.
Di belgefîlma vîdyoyê de gelek wêneyên kevn ên ku Başak Demirtaş kişandî jî hene, ku tê de Selahattin Demirtaş û zarokên xwe têne dîtin. Di beşa dawîn a belgefîlma di xuleka 34emîn de, strana gelêrî ya Selahattin Demirtaş jî cara yekem tê weşandin.
Vaucelles
Vaucelles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dartûy Nezer
Dartûy Nezer (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Dartuy Nazar), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Serder
Serder, gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyeyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Taxa Cumikan
Cumikan (tirkî:Kurtuluş mahallesi) taxeke Agiriyê ye.
Tûlî
Tûlî, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Elvar Sola
Elvar Sola, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hêvî (rêxistin)
Hêvî rexistineke xwendekarên kurd bû û di sala 1912'an de hat damezrandin. Tê de endamên malbata Cemîl Paşa roleke girîng leyîst.
Komeleya Hêvî di 26'ê gulanê sala 1912'an de hate damezirandin. Rêxistin ji aliyê Omer Cemîl Paşa ve hate ava kirin. Rêxistin, rêxistineke xwendakarên kurd bû. Komele, bi esasî dixwest ku divê Kurd ji prensîbên Wilsonê îstîfade bikin. Rêxistinê şaxên xwe, li Stenbol û Amedê ava kir û her wiha di avakirina Cemiyeta Tealiya Kurdistanê de ji gelek alîkariya wê çêbû. Vê rexistinê bi navê " Hînkerê Zimanê Kurdî" pirtûkek amade kirin di sala 1921 de. Di pêşgotina pirtûkê de ev hatiye nivîsandin, bi sernavê çend gotin " Ev pirtûke piçûk û nehêja (Hînkerê Zimanê Kurdî) em çap dikin rêberkî bibe bo wan hevalan ku zimanê kurdî nizanin. vî eserê xwe da em dixwazin bi tenê (peyivîn)a zimanê kurdî hîn bikin. Loma em baş bala xwe nedane li imla û qawaîd. Wezîfa adilandina ew (nivîsîn) ku baş bi zimanê me nayê çêkirin ev girêdana qawaîdeme ku hêja ne mezbûte em dihêlin bo ustad û zanan. Hingî ji desta me hatiye em xebitîne galegal çawa tê gotin usa bê nivîsin. Bi nivîsîna ev pirtûk carkî dî ji baş baş xuya dibe em çiqa hewce adilandina wan herfan e. "Hêvî Civata Talebe Kurdan" dilşaye bi serkirina ev pirtûk lê xebatê xwe neh salan. "Hêvî Civata Telebê Kurdan" Ev nivîs bi soranî û tirkî jî heye.
Piştî destpêkirina şerê yekê yê cîhanê, endamên vê komeleyê ku bi piranî ji ciwan û xwendakaran pêk dihat, xistin nav artêşê de û kirin leşker. Hêvî belav bû, lê piştî şerê endamên Hêvî dîsa kom bûn û bi çend endamên Cemiyeta Tealiya Kurd rêxistina Teşkîlata Îçtimayiyetê saz kir.
Derbarê vê rêxistinê de gelek nivîs, lêkolîn û qûncik hatine nivîsîn, Malmîsanij û Abdullah Keskin jî derbarê vê rêxistinê de pirtûkek bi navê 'Kürt Talebe-Have Cemiyeti' nivîsandiye.
Çavkanî
https://www.academia.edu/9049468/Hînkerê_Zimanê_Kurdî_Kürt_Talebe_Hêvî_Cemiyeti (pirtûk hemû bi tîpên erebî ya orjînal)
Saint-Sever-de-Saintonge
Saint-Sever-de-Saintonge, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Surîjey Xidir
Surîjey Xidir, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Duhêl
Duhêl  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Erdnîgarî
53 km dûrî parêzgeha Mêrdînê û 23 km dûrî parêzgeha Qoserê ye.
Glückstadt
Glückstadt, bajarekî navçeya (Landkreis) Steinburgê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Melacîq
Melacîq gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kamil Tolon
Kamil Tolon (jdb. 29ê sibata 1912an li Stembolê, Împeratoriya Osmanî - m. 7ê tîrmeha 1978an li Swîsreyê) karsaz û pîşesazkerekî tirk e.
Pêşveçûnî
Dema ku wî sala 1935 ji zanîngehê xelas kir, ew wek çavdêr PTT hate wezîfedarkirin. Paş vê, bi Fahri Batıca, wan dikanek vekiribû. Li vê dikanê wan yekem makîneya şûştinê ya Tirkiyê hilberandin. Piştî vê yekê, polayê wî Adnan Menderes ji Kamil Tolon re pêşniyaz kir ku motora elektrîkê hilberîne. Piştra, wî yekem motora elektrîkê ya Tirkiyê çêkiribû.
Dukûk
Dukûk  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Sîlor
Sîlor, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Cudka, Qulek
Cudka, ango Cudikan, an jî Cudkên Biçûk, , gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Gillenbeuren
Gillenbeuren şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Keça Kumsor
Keça Kumsor çîrokeke ewropî derbarê keçikek û gurekî mezin û xirab e. Jêdera çîrokê heta sedsala dehem gêrî diçe û di gelek çîrokên ewropî de. Di nav ên dinde çîrokek de yek li ser sernavê La finta nonna (Dapîra nerast) e.  Ew çîrok ji aliyê  Italo Calvino berhema xwe Fiabe italiane ( Çîrokên Gelêrî yê Îtalyan) de dihat nivîsandin. Guhartoya navdartirîn ji aliyên Charles Perrault û Birayên Grimm dihat nivîsandin. Keça Kumsor yek ji gelek çîrokan ên herî zêde tê guhartin û ravekirin û parodîkirin dibe.
Naverok
Keçikek ji dapîra kumeke sor diyarî dike. Mirov lema wê re Keça Kumsor dibêjin. Bi rojekî dayika wê Keça Kumsor bi selikek bi kulîçe û mey ve dişine ji bo here li cem dapîra xwe wê nexweş û ramediyayî ye. Dayik ewî serwext dike ji bo riya xwe derbas ne ke. Li daristan de ew gurekî dibîne û wê re dipeyve. Gur Keça Kumsor guh dan dike û behsa gulîkên li ser çergehê dike. Keça Kumso hişyarî dayika xwe ji bîr dike û biryar dide û destegulekî  din dîsa diçîvîne. Gur jî lez dike û diçe mala dapîrê li ku ew wê dixwe. Ew kirasa raketinê ya dapîrê li xwe dike û hêviya Keça Kumsor disene. Demek jî şûnde Keça Kumsor tê mala dapîr û diçe hindirê ( verziyona Perrault) bi gotinên din ji nivîna dapîrê (versiyona Birayên Grimm). Li vir Keça Kumsor seva dirûva dapîrê şaş dibe û ema gur nas na ke û gur wisa Keça Kumsor jî dixwe. Nêçîrvanek ema dapîr û Keça Kumsor ji zikê gur de derdixe. Di cem versiyona Perrault de nêçîrvan gule ber dide gur. Di cem versiyona Birayên Grimm nêçîrvan keviran dixe hindirê zikê gur û seva giranî gur ni kare birevê û wisa dimire. Di versiyoneke çîrokê yê îtalyan de ( Dapîra nerast) Keça Kumsor xwe bi jîriya xwe ve xwe rizgar dike. Gur jî di pey re dimire.
Qebexlû, Mîredê
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qebeẍllû 404 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 71 e.
Nigil
Nigil, Nigił, navê yek ji gundên gundistana Nigill, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Nigil 1697 kese (825 mêr, 872 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 414 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 1697 kes rûniştvanên Nigil, 1153 kes dikarin bixwînin u binivsînin (587 mêr, 566 jin).
Çavkanî
گو
Geoffreyê Monmouthî
Geoffreyê Monmouthî (bi îngilîzî Geoffrey of Monmouth, bi walesî: Gruffudd ap Arthur an jî Sieffre o Fynwy; bi latînî: Galfridus Monemutensis; ~1090 –~1155) keşe, zana û dîroknivîsekî walesî ku li gorî hin çavkaniyan bi eslê xwe bretonî bû.
Çemê Huyu
Çemê Huyu, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Geoffreyê Monmouthî
Berhema wî ya herî girîng nivîsek dîrokî ya bi Latînî ye. Navên wê an  in. Ev nivîs, û pirtûkên wî yên din, di geşedana çîroka Key Arthur de pir girîng bûn. Hin kesên di Serdema Navîn de fikirîn ku nivîsarên Geoffrey dîrokek rast in. Lêbelê, ji sedsala 16-an ve karakterê mîtolojîk û efsanewî yê çîrokên wî tê nas kirin.
Gezgê
Gezgê an Xoşîrik, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Bîrîç
Bîrîç, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Hirschfeld, Brandenburg
Hirschfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Elewş
Elewş  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê  ye. Lê buye xwedi.Li sala 1960 i ji gundê erban re eşîra bırimkiyan ev gunda kırriye. ê kırriye xelef korkmaz e.gêçıma we heywan u zadı.Nuha ku bela baran kême gellê wê tevde çune mêrsinê.xwendevanê wê gora dora gundê di gellekı.jı gund 25 mamoste,2 doktor,3 endezyarên elektrikî  u 2 beytar derketiye.gelle xwendevanê gund hin pırre.
Tevik
Tevik, Canêr, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Gordoglû
Gordoglû, gundekî navçeya Kuluya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Qizilkend, Semas
Qizilkend, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 489 kes (93 malbat) bûn.
Mektû
Mektû gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Famîleya adirgeyan
Famîleya adirgeyan, famîleya çûngan, famîleya pêmirîşkan (Ranunculaceae) famîleyeke riwekan e ku, ew jî di koma adirge, zerîşk û gulebûkiyan (Ranunculales) de cih digire. Di vê famîleyê de bi qasî 62 cins û 2525 cure hene. Bi giranî li nîvkada bakur cihwarbûyî ye.
Ji ber ku di riwekên vê famîleyê de protoanemonîn heye, bo mirov û ajalan axûdar e, bijehr e.
Tixûb, Çelê
Tixûb, gundekî ser bajarê Çelê ye.
Surîjey Kakela
Surîjey Kakela, Surîjey Kakeła, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Séverin-sur-Boutonne
Saint-Séverin-sur-Boutonne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Monte Águila
Monte Águila bajarekî devera Biobíoyê li Şîleyê ye.
Hejmara niştecihan digehe 6 090 kesî.
Lubabe bint Haris
Lubabe bint Haris an Umul Fezl (erebî: لبابة بنت الحارث‎‎, 593-655) jina Ebasê apê Muhemmed pêxember û sehabe ye. Di nav jinan de û du jina Muhemmed pêxember Xedîceyê re bûye Misilman. Her wiha dûyemîn jina misilman e.
Mişko, Gimgim
Mişko (bi romî kirine: Çaltılı), gundekî navçeya Gimgima Mûşê ye.
Dibe ku têkiliyek di nava navên Mûş, Mûskan û Mişko de hebin. Li herêmê bi hezaran salan berê jî cihwarbûn hebûye. Ji dema desthilatiyên bav-kalên kurdan Mediyan, gelek bermahî tên dîtin. Lêkolînek zanistî nehatiye kirin.
18 km ji Gimgim, 76 km ji Mûşê dûr dikeve. Şer û xizaniyê bandoreke mezin li gund kiriye, pirraniya gundiyan bar kirine.
Mişko, Xinûs
Mişko gundekî giredayê navçe Xinûsa bi ser Erzîromê ve ye.
Germik, Dêrika Çiyayê Mazî
Germik, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Dêrikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Escan
Escan, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lîsteya Bajarên Keyaniya Yekbûyî
Ev Lîsteya Bajarên Keyaniya Yekbûyî ye ku ji 2015an pê ve wek fermî hatine pejirandin.
Lîsteya bajaran
<section end="pregrouptable" />
Pira Keştî
Pira Keştî (tirkî:Mehmet Akif Ersoy mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye. Li wê taxê de pireke keştî hebû (niha tune) ji ber wê gel gotiye devera pira keştî. Paşê ew der bûye taxa pira keştî.
Kurdên Almanyayê
Kurdên Almanyayê (bi almanî: Kurden in Deutschland an jî Deutsch-Kurden) an jî wek di nav gel tên binavkirin Almancî, ji kesên kurd ên ku li Almanyayê dijîn re tê gotin. Li ser hejmara van kurdên ji hemû beşên Kurdistanê tu agahî û statîstîkên fermî ê dewleta alman nîne, lê bi texmînî qase 800 hezar heya 1,2 mîlyon kurd, ku piraniya wan ji bakurê Kurdistanê ne, li Almanyayê dijîn.
Dîroka koçberiyê
Piraniya kurdên Almanyayê ji destpêka salên 1980'î û şûn de piranî ji ber şerê dewletên dagirkerên Kurdistanê û bi taybetî dewleta tirk, cih û warên xwe bicih hiştin û reviyan Ewropayê û bi taybetî Almanyayê. Îro gelek ji kurdên Almanyayê li vî welatî hatine dinê û mezin bûne û Kurdistanê tenê ji bîranînên dayîk û bavên xwe û ji televîzyonan nas dikin. Ev nifşên nû di dibistanên Almanyayê mezin bûne û piranî bi çend zimanan dizanin.
Çand
Piraniya wan ligel zimanê almanî, kurdî û tirkî (kurdê ji bakurê Kurdistanê) jî dizanin. Bi vê hejmara mezin, kurdên Almanyayê di van salên bihurî de bûne xwedî gelek dezgeh û saziyên siyasî, çandî, civakî û hunerî û herwiha di aliyê aborî de jî bûne xwedî gelek derfet.
Ptolemaîos II Fîladelfos
Ptolemaîos II Fîladelfos, Ptolemaîosê Duyem padîşahek ji padîşahên ptolemaîk bû di navbera salên 285 û 246 b.z. de. Ew padîşah û fîrewnê duyem ê Misira serdema helenîstîk bû. Ptolemaîos bi bavê xwe Ptolemaîos I Sotêr re bû padîşah. Piştî ku Ptolemaîos Sotêr di 282 de mir, Ptolemaîos Philadelphos tenê padîşah bû.
Ptolemaîos padîşahî mezintir dikir. Wî du Şerên Sûrî li dijî Împeratoriya Seleukî şer kirin. Ptolemaîos di dema Şerê Sûrî yê Yekem de (274–271) li dijî Antîoxos I şer kir. Ptolemaîos di dema Şerê Sûrî yê Duyem (260–253) li dijî Antîoxos II şer kir. Duyemîn Şerê Sûrî ne ew qas serfiraz bû. Piştî wê, Antîoxos II bi Berenîkê II, keça Ptolemaîos Philadelphos re zewicî. Ptolemaîos di navbera 267–261ê de li dijî keyaniya Makedonî şerê bi navê "Şerê Xremonidesî" kir. Şahiya Ptolemaîk ne serfiraz bû. Di sala 250 de, Misirê Kyrenaika ji nû ve stend.
Arsînoê I jina yekem a Ptolemaîos bû. Zarokên wan Ptolemaîos III, Lusimaxos û Berenîkê bûn. Arsînoê II xwişka Ptolemaîos bû. Ptolemaîos bi Arsînoê II re zewicî. Zewacê bi Arsînoê II re da keyaniya Ptolemaîos erdên nû di Deryaya Egeyî de.
Ofiz
Ofiz an Hafiz, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Olpe (navçe)
Olpe, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Xoron
Xoron, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Vaux-sur-Aure
Vaux-sur-Aure, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kilawqut
Kilawqut, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Dartûy Hacî Haris
Dartûy Hacî Haris, Dartûy Ḧacî Ḧaris (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Dartuy Haji Haris), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Merzdorf
Merzdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Pornag, Çinar
Pornag, gundikekî Beşpinarê bi ser navçe Çinara Diyarbekirê ve ye.
Taxa Kibo
Kibo an jî Gibo (tirkî:Sıtkiye mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye.
Lutzerath
Lutzerath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mixamîr
Mixamîr gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Taxa Miradê
Mirad (tirkî: Murat mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye. Çemê Miradê li pêşiya taxê re dikişe, ji ber wê gotine taxa Miradê.
Sofî Brahîm
Sofî Brahîm, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qesrik, Selmas
Qesrik, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 207 kes (41 malbat) bûn.
Çemê Reş
Çemê Reş çemek li rojavaya Dîlokê hildavêje û li ber gundê Meydan Ekbez sînor navbera Sûriyê û Tirkiyê çê dike. Paşê di deşta Hemqê dibore. Ew û Çemê Efrîn di Gola Amikê de diherrikin.
Germik, Qulek
Germik, gundekî navçe Kuluya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Armagh
Armagh, bajarê kontnişînî ya kontnişîniya Armagh'ê ye û li Îrlendaya Bakur e û herwiha bajêrekî dêrî ye. Armagh paytexta County Armagh e.
Taxa Bostano
Bostan an jî Erdbostan (tirkî:yavuz mah) navê taxeke Agiriyê ye.
Adrênalîn
Adrênalîn (ji latînî ad „zêde“ an „bi ser de“ + ren „gurçik“) hormonek ji dendikê toşbiya bergurçik çê dibe. Ew ji pola hormonên katekolamîn e.
The End of History and the Last Man
The End of History and the Last Man navê pirtûkeke Francis Fukuyama ye ku di sala 1992an de derket. Pirtûk firehkirina ceribandina wî ya 1989an Dawiya Dîrokê? (The End of History?) ye, ya ku di kovara têkiliyên navneteweyî The National Interest de hatiye weşandin. Di pirtûkê de, Fukuyama niqaş dike ku hatina Demokrasiya Lîberal a rojava dikare bibe nîşana xala dawî ya Guherîna sosyoçandî ya mirovatiyê û dikare bibe forma dawî ya rêvebirina hikûmetên miravatiyê.
Pozîsyona Fukuyama xwedî hinek nakokiyên li gel Karl Marx e ku Marx difikire ku dîroka hevrikî dê bidawî be bi komûnîzmê li şûna kapîtalîzmê. Fukuyama xwe bi Marx di radeyekê de dide nasîn lê bi rêya Alexandre Kojève bi fîlozofê elman Hegel bêhtir xwe dide nasîn.
Taxa Bedlîsê
Bilîs an jî Bedlîs (tirkî:Gazi mahallesi) navê taxeke Agiriyê ye.
Schmitt, Almanya
Schmitt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gnoien
Gnoien, bajarekî navçeya (Landkreis) Rostockê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Schönewalde
Schönewalde bajarokekî navçeya (Landkreis) Elbe-Elster li Brandenburg, Almanyayê ye.
Sefwan bin Muetel
Sefwan bin Muetel (erebî: صفوان بن المعطل;r. ?, Medîne - m. 640/680 Semîsad) yek ji sehabeyên Muhemmed pêxember e ku navê wî di "Bûyera Îfkê" de derbas dibe.
Zanîngeha Îdirê
Zanîngeha Îdirê (navê fermî bi tirkî: İğdir Üniversitesi) zanîngeha dewletê ya Îdirê ye. Di sala 2007an de hat damezirandin.
Sefwan bin Muetel
Dîroka ji dayikbûnê baş nayê zanîn û dîroka wefatbûbê jî li gorî çavkaniyên îslamê tê guhertin. Bi xwe ji Muhemmed du hedîs rîwayet kiriye.
Vaux-sur-Seulles
Vaux-sur-Seulles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qereçir
Qereçir, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qereçirê 180 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 41 e.