cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hestîbûn
Hestîbûna di nav kirkirkê
Her ko kirkirk geş dibe hê pirtir mûlûleyên xwînê di kirkirkê re diçin. Têreçûna lûleyên xwînê ya nav kirkirkê, bergê kirkirkê çalak dike û diguherine bo bergê hestî. Xaneyên çêkerê hestî yên li bergê hestî, li derdora kirkirkê, li beşa doxê (bi grekî: diaphysis) de gerdeniya hestiyê pitew (bi înglîzî:compact bone collar) ava dikin. Dema temenê korpeleyê gihîşt du an jî sê mehî, geşbûna xaneyên hestî û leza çekirina hestî zêdetir dibe. Li kûrahiya gerdeniya hestî (bi înglîzî: bone collar) de navenda hestîbûnê ya yekem tê avakirin. Çêbûna hestî li vê navendê dest pê dike. Dema ev guherîn rû didin, li aliyê din ve jî xaneyên kirkirk û şaneya kirkirkê li cemserên hestî de geşbûna xwe didomînin. Di heman demê de li beşa doxê de hestî cihê kirkirkê digire. Gava ko avakirina hestiyepeykerê korpeleyê çû serî, kirkirk tenê li du cihên hestî de dimîne. Di beşa gehê de rûyê hestiyên gehê bi kirkirka gehê (bi înglîzî: articular cartilage) dapoşî dimîne. Herwisa hinek kirkirk jî di navbera cemserê hestiyê û doxê hestiyê de dimîne û wekî lewheya geşê (bi înglîzî: epiphyseal plate) tê navkirin. Lewheya geşê ji dayikbûnê heta temenê pêgehiştiyê dirêjbûna hestiyan dabîn dike. Ango hestîbûn piştî ji dayikbûnê jî didome. Lewheyên geşê ji bo çêbûna hestî navendên duyem ên hestîbûnê ne. Navendên duyem a hestîbûnê heta temenê 21 saliyê çalak dimînin. Lê her ko mirov ji zaroktiyê derbasî temenê pêgehiştiyê dibe, çalakiya lewheya geşê ji ber bandora hormona geşê û hormonên zayendê kêm dibe. Paşê li kirkirka lewheya geşê jî hestîbûn rû dide, êdî ji vê gavê şûn ve dirêjbûna hestî radiweste.
Winnerath
Winnerath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xelxal
Xelxal bajarik li bakurê Îranê ye û bi zimanê azerî diaxivine û li 26 gundên vî bajarî kurdên kurmanc hene, çendîn ji wan ev in: Bolukanlû, Mostefalû, Lonber, Kelistan, Moristan, Aqbulaqê Kurd, Çemlogebîn, Kalar û Pîranlû.
Grumbach
Grumbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Getaria
Getaria (bi spanî: Guetaria), bajêrkokeka roxî (kenaravî) ye ku dikevîte devera Gipuzkoayê ku ser bi Herêma baskê li bakûrê Spanyayê ye.
Demografiya
Hejmarên akiniciya vî bajêrkokî li sala 2011'an bi gota peymangeha niştîmanî ji bo serjimêrîya Spanyayê 2.666 kes dibin.
Serdema Navîn
Serdema Navîn serdemeke di dîroka Ewropayê de ye. Dîroknasên ewropî dîrokê Ewropayê wiha parve sê serdeman dikin: Serdema kevnare, ji destpêka mirovahiyê de heta Împeratoriya Romê ya Rojava 476an de dawî dibe diajo. Serdema Navîn dest bi Serdema Kevnare dike û bi vedîtina Krîstofor Kolumbus a Amerîkayê di 1492an re jî dawî dibe. Serdema Nû an jî Serdema Nû jî ji pê Serdema Navîn re dest pê dike û heta îroj dewam dike ye. Ji bo Ewropayê di wê demê Serdema Navîn de di tevliheviyê de bû, Serdema Navîn wek Serdema Tarî ya Ewropayê jî tê navandin.
Di dema Serdema Navîn de Ewropa ji Împeratoriya Romê de bû gelek par û dewletên biçûk ên wek Brîtanya, Fransa (ya frankan), Almanya (ya germanan) û Mecaristan. Împeratoriya Romê ya Rojhilat bi dûv Împeratoriya Romê ya Rojava dawî dibe re êdî wek Împeratoriya Bîzansê tê navandin. Împeratoriya Bîzansê hin deman gelek lawaz bû jî, ji bo Konstantînopolîs, paytexta Bîzansê, sûrên xwe ya tendurist hebûn heta dawiya Serdema Navîn li piya ma. Ew bi dagirkirina Konstantînopolîsê ya di 1453an de, ji aliyê osmananan ve dawî bû.
Xiristiyanî di wê demê de pêşanî li Romê, ji pê re jî li tevahî Ewropayê belav bû. Lê di sedsala 13'an de wek katolîkên romî û ortodoksên yewnanî bû du paran.
Îslamiyet di Serdema Navîn de derket û vajiya Ewropayê, misilmanan di wê demê de him belavbûna ser xakan, him çandeyî, him aborî dema xweya zêrî dijî dibûn. Afrîka, Asya, Anatoliya, Endulus (nîvgirava Îberî) dest xwe xistî bûn û ji bo dagirkirinê re gefa didana Konstantînopolîs û Ewropayê. Xiristiyanan di wê serdemê de bi pêşenga dêra katolîk ji bo misilmanan ji wan xakan, bi taybetî ji xakên pîroz derxin Seferên xaçperestan derxistin. Ya pêşin di 1095an de, ya paşin jî di 1291an de ji bo Orşelîmê ji misilmanan bistînin neh sefera xaçiyan hat sazkirin.
Roj
Pir maneyên Rojê hene.
Êskenderyan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 227 kes (43 malbat) bûn.
Konferansa Zanistî ya Zimanê Kurdî 2011
Konferansa Zanistî ya Zimanê Kurdî konferansa pêşîn a ku di 19-22ê îlona 2011an de li Hewlêrê ji hêla Wezareta Rewşenbîrî û Lawan a Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve pêk hat. Li Konferansê zimannas, pisporên zaravayên kurdî, hîndekar û rewşebîrên kurd ên ji her çar parçeyên Kurdistanê û diyasporayê beşdar bûn. Sê xalên herî girîng ên Konferansê alfabe, zarava û termînolojî bûn.
Konferans li Salona Şanoya Pirtûkxaneya Giştî ya Zeytûnê ya bajarê Hewlêrê domî.
Beşdarên Konferansê
Konferansê bi sedan zimannas, pispor û rewşenbîrên kurd ên ji her parçeyan kom kirin. Zimannas Zana Farqînî, nivîskar Feratê Dengizî, mamosteyên KURDÎ-DERê Wesfiye Akgul, Sebahettin Gultekîn û Ayşe Navruz; Prof. Dr. Ebdula Hisên Resûl, Prof. Hogir Mehmûd Ferec, Prof. Dr. Wirya Omer Emîn, Husên Kartal, Prof. Dr. Qeyîs Kakil, Dr. Yûsif Şerîf, Dr. Bayiz Umer; Dr. Îbrahîm Seydo Aydogan, Dr. Abdulwehab Xalid Mûsa, zimannas Rojan Hazim û Çeto Çarçelan û endamê Înstîtûta Kirmanckî Lerzan Jangir û gelek pisporên din beşdarî konferansê bûn.
Encamnameya 2011an
15 rasperdeyên ku di encama Konferansê de derketin holê bi piraniya dengan hatine erêkirin. Yek ji rasperdeyan ew bû ku Dihok bibe navenda “Civata Bilind a Zimanê Kurdî”, lê wezîrê rewşenbîrî û lawan Dr. Kawe Mehmûd ew biryar hilweşand û ji rojnameyekê re diyar kir ku ew wekî wezaret dê cihê civata navborî tesbît bike û ew “ji wî re xeteke sor e”. Senterbûna Dihokê ya Civatê bi erêkirina piraniya dengên beşdarên Konferansê (40 dengên erê û 27 dengên nerê) hatibû biryardan.
Pentan
Pentan ron e û vê reng e. Pentan alkanek e, direfşê xwe C5H12 e.
Konferansa Zanistî ya Zimanê Kurdî 2011
Encamnameya 2011an
Rasperdeyên Konferansê di dawiyê de ew bûn:
Konferansa Zanistî ya Zimanê Kurdî di roja 22ê îlona 2011an de bi dawî bû.
Pentan
Îsomêrên Pentan
Sê îsomêrên Pentan hene:
Konferansa Zanistî ya Zimanê Kurdî 2011
Encamnameya 2012an
Ji bo standardkirina zimanê kurdî gelek hewldan hene. Hewldana herî fireh û nûjên Konferansa Zimanê Kurdî ye.
Konferansa Neteweyî ya Kurdî di navbera 1-4ê adara 2012an de li Amedê hate lidarxistin. Ji bo beşdariya konferansê bi sedan delege, zimannas û kurdnas li Amedê kom bûn.
“Konferansa neteweyî ya zimanê kurdî, siyaseta ziman û birêxistinkirina tevgereke zimanê” sê roj bê navber dom kir. Di van sê rojan de panelên cuda pêk hatin. Digel bidawîbûna konferansê encamnameyek hate wesandin, ya ku ji 12 maddeyan pêk tê. Maddeyên encamnameyê wiha ne:
Girikêboto
Girikêboto, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Mihemedê Mîrzo
Mihemedê Mîrzo, navê bavê wî Mîrzo, diya wî Gewrê ye. Ji eşîra redkî ye û ji Îdirê gundê Hesexan e.
Yek ji dengbêjên mezin ê dema xwe bûye lê mixabin ku di dema wî alavên qeydê tunebûne ku dengê wî bê qeydkirin. Di alaya Resûl Begê neviyê Gulî Cewer Axa de dengbêj bûye. Dema ku alay çûye şeran wî li pêşiya alayê kilamên wêrektiyê (wek marşên îro) gotiye. Ew di navbera 1910 û 1915an de, di dema xelayê de diçe Giyadînê gundê Tewleyê genim bikire, wî dixapînin dibine gund û dikine mêvanê xwe, di xewê de dikujin û pereyê wî hildidin. Mixabin ku nayê zanîn ku çi anîne serê cinyazê wî, cihê gora wî nayê zanîn.
New Westminster
New Westminster, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Soleilhas
Soleilhas, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Medya News
Medya News ajanseke nûçeyan e ya ku di tebaxa 2020ê de hatiye damezrandin. Ajans di Îtalyayê de qeydkirî ye lê karmendên ajansê li seranserê Ewropayê hene. Malper raporên li ser “nûçe, bûyer, çalakî û însiyatîvên kurdan çedike, û wekî çavkanîyekî ‘pro-kurdî’ û ya ku ‘li ser mijarên girêdayî kurdan disekine’ hat binavkirin.
Raporên Medya Newsê ji alîyê The Daily Mirror, France 24, The Jerusalem Post û dezgehên nûçeyan ên din ên ji rojavayê cîhanê, wekî çavkanî hatine bikaranîn. Beşdarên berdewam jî hene û di nav wan de hin kesayet hene ku wekî pisporên sereke yên rojavayê li ser mijara kurdan tên naskirin, mîna rojnamevanê holendî Frederike Geerdink û akademîsyan Michael Gunter ya ku wekî ‘rûspîya sereke ya kurdolojiyê li Emerîkayê’ tê naskirin. Wekî din hin siyasetmedarên kurd û ewropî mîna hevserokê Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) Ertuğrul Kürkçü û Erling Folkvord ji Norwêcê ji bo malper jî dinivîsin.
Malper ji alîyê desthilatên Tirk hat hedefgirtin, û têketina malpera medyanews.net-ê di 2022ê de hat astengkirin. Serokê Komeleya Bijîşkên Tirk (TTB) Şebnem Korur Fincancı li ser bingeha rexneyên kiryarên hikûmeta Tirk ku ji Medya News re hatin gotin, hat binçavkirin.
Gulgulo
Gulgulo, gundekî navçeya Farqîna Diyarbekirê ye.
Gastrulasyon
Gastrulasyon (bi înglîzî: gastrulation) pêvajoya guherîna blastoçikildanê bo embriyoya sê çînî. Di qonaxa gastrulasyonê de embriyo jî wekî gastrula tê navkirin.
Renningen
Renningen bajarokekî navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Gastrulasyon
Embriyoya mirov di qonaxa blastoçikildanê de ji du beşan pêk tê: koma xaneyên navî an jî xaneyên embryoblast (bi înglîzî:inner cell mass / embryoblast) û li derdora wan jî xaneyên trofoblast (bi înglîzî:trophoblast cells) pêk tê.
Peresîn û geşebûna embriyoyê ji gorankariya xaneyên embriyoblasat rû dide. Hefeya duyem a peresîna embriyoya mirov de, bi çeqîna blastoçikildanê, di koma xaneyên navî (embriyoblast) yên blastoçikildanê de gorankarî rû dide. Bi roja heştemînê şûnve xaneyên embriyoblast dest pê bi gorankariyê dikin û diguherin bo du çînan. Ev herdu çîn, xepleyek pehn (bi înglîzî: flat disc) pêk tînin, ji vê pêkhateyê re dibêjin xepleya embriyonî (bi înglîzî: embryonic disc) Valahiya (kelên) seravê di navbera xepleya embriyonî û çîna trofoblast de peyda dibe. Çîna aliyê valahiya blastoçikildanê ji xaneyên şeşpalû (bi înglîzî: cuboidal cells) pêk tê û wekî çîna hîpoblast (bi înglîzî: hypoblast layer) tê navkirin. Çîna duyem wekî çîna epîblast (bi înglîzî: epiblast layer ) tê navkirin. Çîna xaneyên epîblast li aliyê valahiya seravê (bi înglîzî: amniotic cavity) cih digire û ji xaneyên stûnî pêk tê. Hema tevahiya xane û şaneyên korpeleyê ji çîna epîblast diperise.
Di hefteya seyem a peresîna embriyoyê de, di blastoçikildanê de, ji xaneyên xepleya embriyoyî ya du çînî, xepleyek sê çînî peyda dibe. Li dawiya qonaxa blastoçikildanê, piştî guhertina şêweyî xaneyan, koçkirin û cihguhertina xaneyan, xaneyên blastoçikildanê dubare rêz dibin û şêweyî bingehîn ê laşê embriyoyê pêk tînin. Ev çalakiyên xaneyên blastoçikldanê wekî gastrulasyon tê navkirin, bi gastrulasyonê sê çînên diristker ên yekem (bi înglîzî: primary germ layers) peyda dibe. Ango çînên diristker di pêvajoya gastrulasyonê de, ji gorankariya xaneyên blastoçikildanê peyda dibin. Di qonaxa gastrulayê şûnve, blastoçikildan diguhere bo embriyoya bi tenîştên hevyek (bi înglîzî: bilateral symmetry) Bi peydabûna teniştên hevyek di laşê embriyoyê de cara ewil hêlên pêş û paş (bi înglîzî: anteroposterior), pişt û zik (dorsoventral) bi awayekî zelal kifş dibe.
Pêvajoya gastrulasyonê
Di destpêka gastrulasyonê de li ser rûyê epîblastê de çalek zirav peyda dibe, ev çala zirav wekî xêza pêşîn (bi înglîzî: primitive streak) tê navkirin. Xane di xêza pêşîn de ji çîna epîblastê diqetin û ber bi navbera epîblast û hîpoblastê koç dikin. Xaneyên navbera van herdu çînan, diguherin bo çîna diristker a yekem û wekî çîna naverast (bi înglîzî:mesoderm layer) tên navkirin. Hin xaneyên ji epiblastê qetiyanê û koç kirine, zorê didin hipobalstê û cihê wê diguherînîn, li şûna hîpolastê de çîna navî (bi înglîzî: endoderm layer) ava dikin. Xaneyên koç nekirine û di çîna epîblaste de mane, çîna derve (bi înglîzî: ectododerm layer) pêk tînin.
Herçiqas çavkaniya hersê çînên diristker çîna epîblast be jî, peresîn û çarenûsa xaneyên her çînê, ji hev gellek cuda ye.
Gava sê çînên diristker peyda dibin, pêkhateya sê çînî êdî ne gastrula lê wekî embriyo tê navkirin. Ango ji gavên zîgot, morula, blastoçikildan, xepleya embriyoyî û gastrula şûnve qonaxa pêşembriyoyî diqede û embriyo çê dibe.
Gastrulasyon di embriyoyên hemû ajalan de bi yek awayî pêk nayê. Wekî mînak mêjera zerika hêkê bandor li ser şêweyî gastrulasyonê dike, loma gastrulasyona embriyoyên isfenc ji ya balindeyan cuda ye. Li gel hin cudatiyan, kirdara gastrulasyona embriyoyên hemû cor ajalan bi hin gavên hevbeş rû dide.
Di gastrulasyona hemû cor ajalan de;
-Xane dilivin û cih diguherin.
-Şêweyî xaneyan diguhere.
-Girêdana xaneyê bi xaneyên din an jî bi molekulên derveyî xaneyê ve diguhere.
-Bi gastrulasyonê xaneyên nezî rûyê blastulayê ber bi aliyê hundirê balstulayê koç dikin, di hemû ajalên birrbirredar de sê çînên xaneyan tê avakirin. Cihbûna ev hersê çînên xaneyan, derfet dide xaneyan ko xane bi awayekî nû bi hev re têkevin nav tekiliyê û endamên laş dirist bikin.
Çînên diristker ên embriyoyê
Çînên diristker ji xaneyên bineratî (bi înglîzî: stem cells) pêk tên. Ango li gor çalakbûna cora genên liser kromozomên xanayan, di xaneyên çînên diristker de gorankarî rû dide, xane diguherin bo şane û endamên laş.
Çîna derve (Çîna ektoderm)
Çîna derve (bi înglîzî: ectoderm layer) ya embriyoya mirov diguhere bo diristkirina mû, epîdermîsa çerm, nînok, rijênên xwêdanê,korniye ya çav, hawêneya çav, rûkeşeşaneya (di rûpoş an jî navpoşê şaneyan de) endamên hestê, navpoşê kelêna difinê, navpoşê dev, çîna mîna ya diranan, navpoşê coga komê (bi înglîzî: anal canal). Herwisa koendama demarê (demax,dirkepetik,demar,xaneyên Schwann hwd), rûkeşeşaneya rijênê hîpofîz û kiroka rijenê adrenal jî ji aliyê xaneyên çîna derve ve tên çêkirin.
Çîna naverast (Çîna mezoderm)
Xaneyên çîna naverast di ajalên birrbirredar (bi înglîzî: vertebrates) de diguhere bo diristkirina masûlke, besterşane, piştebendik (bi înglîzî: notochord), xwîn, kirkirk, hestî, moxê hestî, şaneya lîmfê. Herwisa rûkeşeşaneya navpoşê lûleyên xwînê, lûleyên lîmfê, navpoşê kelênên laş, gurçik, malzarok, endamên zaûzê, tûkila adrenalê û dermîsa çerm ji aliyê xaneyên çîna naverast ve tên diristkirin.
Împerator
Împerator (latînî: imperator) kargerê împeratoriyê yê mêr e. Navên împeratoran di monarşiyan de cih bi cih bûn. Împeratorên germanan xwe wek qeyser, yên rûsan wek çar û yên persan şahanşah, yên osmanan jî wek siltan an padîşah navandî bûn. Bi gelemperî împerator pê dê-bavên xwe mirin re derbazî textê dibûn. Îro li dinê Japonyayê tenê împerator he ye. Jinâ împerator an jî jineke dibe împerator wek împeratorbanû an împeratorîçe tê navandin.
Gastrulasyon
Çîna navî (çîna endoderm)
Çîna navî rûkeşeşaneyên navpoşê gewrî, coga ostakî,aloq, rijênê tîroîd,rijênê paratîroîd û rijênê tîmus dirist dike. Herwisa rûkeşeşaneya qirrikê, ya borrîhewa û pişikan, ya coga herisê (ji bilî dev û komê), ya mîzdankê, ya zêyê û malzarokê jî ji aliyê çîna navî ve tên diristikirin. Rijênên wek pankreas û kezeb jî ji vê çînê tên diristkirin.
Greifenberg
Greifenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pagêcemal
Pagêcemal, gundekî girêdayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Ambeyrac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Bayengan
Bayengan yek ji bajarê Parêzgeha Kirmanşanê li Rojhilatê Kurdistanê ku girêdayî dewleta Îranê ye.
Ev bajar li Herêma Bayengana girêdayî Şehristana Paweyê binecih dibe.
Jiangyin
Jiangyin, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangsuyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.595.138 kesî
Bayengan
Ayîn û Ziman
Xelkê Bayengan ji mezheba Sunnîne(Şafiî ne) û zimanê wan jî Kurdîye ku bi zaravayê Soranî bi zarê Cafî diaxivin.Di dema Şerê Iraq û Îranê de li nav menteqeya şerî de bû ku gelek zerer û ziyan dît û %50 ji avahiyên vî bajarî wîran bûn û gelek gundên vî bajarî hatin vala kirin.
Jiangyin
Dabeşên îdarî
Di rêveberiya bajarê de 6 otoban û 10 bajarokan heye.
Rê:
Riya Sumie, riya başûr,, Rêya Kumotei, otobana Saruko, rêça Togiko, rêça bendergeha havînê
Bajarok:
Bajarokê Rindo, Bajarê Kela Heyvê, Bajarokê Qingyang, Bajarê Xu Kasumi, Bajarê Huaji, Bajarê Zhou Zhuang, Bajarê Shimbashi, Bajarê Changyu, Bajarê Koshan, Bajarê Pîrozbahiyê
Gundê Huaxi ku tê gotin li Çînê herî dewlemend e, aîdî Hua Shi Town e.
Gundik, Farqîn
Gundik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Wirft
Wirft şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Lamalou-les-Bains
Lamalou-les-Bains, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Lîga Lezhë
Lîga Lezhë (bi albanî: Lidhja e Lezhës) hevalbendiyeke leşkerî û dîplomatîk a arîstokratiya albanî bû, ku li bajarê Lezhë di 2ê adara 1444an de hate afirandin. Komela Lezhë di serdema navîn de wek yekem welatê albanî yê serbixwe yê yekbûyî tê hesibandin, ku Îskender Beg wek serokê serok û esilzadeyên herêmî yên albanî li dijî Împeratoriya Osmanî bûne yek. Îskender Beg wekî "Serokê Komela gelên Albanî" hat îlankirin, lê Skanderbeg her tim xwe wekî Dominus Albaniae (bi albanî: Zot i Arbërisë, "Serokê Albanya") îmze dikir.
Avakirin
Li hev kirin ku di nav xwe de aşitiyê pêk bînin û bi hev re li dijî osmaniyan şer bikin. Serokê Mala Kastrioti Îskender wek generalê komelê hat hilbijartin. Lêbelê ji bo biryarên siyasî yên berfirehtir, wî hewceyê razîbûna hemî endamên hevalbendiyê bû.
Hesen Qişlaqî
Hesen Qişlaqî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pordenone
Pordenone, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Friuli-Venezia Giuliayê ye. Di heman demê de navenda parêzgeha Pordenoneyê ye.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Uckermark (navçe)
Uckermark, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Châtel-Saint-Denis
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Ehmedewenî
Ehmedewenî eşîreke akincîh a kurdên lek, li başurê rojavayê parêzgeha Kirmaşanê ye. Ehmedewenî li pênc gundên gundistana Dorû Faraman dijîn. Ev eşîr yek ji eşîr lek ên ku li pêye Kerîm Xanê Zend çûbûne Şîrazê bû ye. Piştî hilweşandina dewlata zendiyan, ehmedewenî zivirîne Kurdistanê û li warê xwe yê îroyî bicihbûne. Ehmedewenî şiî ne û lekî diaxivin.
Monoteyîzm
Peyva monoteyîzm, ji peyvên yewnanî μόνος, monos "yekane"" û θεός, theos "xweda" pêk tê, ol û bawerî û fîlozofiyên ku tenê yek xwedayî nas dikin, destnîşan dike. Bi vê yekê jî ev ol di îlahiyatê (xwedanasî) de ji polîteyîzmê (pirxwedêtî) tên cihêkirin. Olên ku pirxwedêyî ne, lê xwedayekî wan ser hemiyan re heye jî weke monolatrî têne binavkirin.
Olên sereke yên monoteyîst ev in:
Angerville-l'Orcher
Angerville-l'Orcher, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Rutesheim
Rutesheim bajarokekî navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Darende
Darende yek ji navçeyên Melediyê ye. Navê wê jî berê Zengîbar (Hîtît) bû. Paşê ew hatiye binavkirin. Di sala 1934an da Darende hat bi Melediyê girêdan. 7 şaredarî, 43 gund û 15 mezre girêdayî Darende ne. Firehiya erdê xwe 1.363 km², bilindahî ji rûyê avê 950-2150 m ye. Hejmara niştecihên navendê 13.900 (2000) û bi giştî jî dora 54.450 e. Gelekî navên cografîk ên bi filehkî (ermenî) hene.
Xeta Ekspoyê
Xeta Ekspoyê, Xeta Expoyê an jî Expo Line, xetekî herî kevn a pergala derbasbûna bilez a SkyTrain e li herêma Metro Vancouver (MVRD) a Kolumbiyaya Brîtanî (Kanada) ye. Xet ji ailyê BC Rapid Transit Company, pargîdaniyek TransLink e ku tê xebitandin û bajarên Vancouver, Burnaby, New Westminster û Surrey girê dide.
Xet ji destpêka xwe ya di sala 1985an de, heta 2002an tenê wekî SkyTrain dihat zanîn, ji ber ku ew di vê demê de tenê xeta pergalê bû. Di sala 2002an de, piştî vekirina xeta duyem a Millennium bi navê rêza orijînal Expo Line hate dayîn. Navê nû ji bo naskirina Expo 86 (Pêşangeha Cîhanê ya Vancouverê di 1986an de mêvandar kir), ji ber ku pergala derbasbûnê bi piranî wekî pêşangeh û balkêşiyek ji bo wê fûarê hatibû çêkirin.
Rê
Xet ji Stadium-Chinatown ber bi qereqolên New Westminster ve tê rakirin, ji bilî beşên kurt ên pola di navbera qereqolên Nanaimo û Joyce-Collingwood li Rojhilat Vancouver û li dora hewşên SkyTrain li qereqola Edmonds li Burnaby.
Xet ji bo demek kurt di navbera stasyonên New Westminster û Columbia ve di binê erdê de dimeşe. Hema li rojhilatê stasyona Columbia deverek e, ku xet lê vediqete. Yek şax çemê Fraser, bi rêya SkyBridge re derbas dibe û ji bo mayî ya ku di nav Surrey re derbas dibe, bi King George re wekî qereqola dawiya wê tê bilind kirin. Şaxên New Westminsterê, pêşî di nav tunelekê de û dûv re jî bilind dibe heta ku ew li Riya Hilberînê-Zanîngeha li Burnaby bi dawî dibe.
Mergenler
Mergenler, bajarekî nahiyeya Qere Qoyona ser bi Şotê li parêzgeha Azerbaycana Rojava ve ye ku dikeve Rojhilatê Kurdistanê li Îranê.
Serpêhatiyên Tom Sawyer (kitêb)
Serpêhatiyên Tom Sawyer (sernavê resen ) romaneke nivîskarê amerîkan Mark Twain e. Ew kitêb ji wek klasîkên wêjeya ciwanan tê hesibandin. Helbet ew roman ji heta îro jî bala kesên salmezin jî dikişand.
Naverok
Serpêhatiyên Tom Sawyer çîrokeke belhizokî ye û li cihê aşopî yê St. Petersburg li Missouri ji keviyê Mississippi di nîvê sedsala 19an de derbas dibe. Tomê sêwî digel meta xwe Polly re, digel biramakê xwe Sid, dotmama xwe Mary û xulamê reş Jim dijî. Sid biaqil e û her carê giliya Tom dike. Tom, ji hêla din ve, ew hez dike ku li dibistanê skip bike, şer bike û bi hevalê xwe yê herî baş Huckleberry Finn re dorpêç bike. Ev rûniştinê daîmî tune; diya wî mirî ye, bavê wî li barbarê de alkolîkek navdar e. Li jêr çend serpêhatîyên ku Tom û hevalên wî li St.Petersburg bi çavên xwe dibînin.
Gava ku Tom piştî pevçûnê bi kirasê qelişandî tê malê, ew neçar e ku çeperê meta Polly wek ceza roja îniyê de boyax bike. Her cara ku kurikek tê ser cezayê darvekirinê û kêfê dike, Tom bi rûyê rast jê re dibêje ka çiqas zehmet e ku meriv rengê kilsî rast serda ke û ku ji herkesê dûr e ku meriv dikare vê peywira zor çareser bike. Kuran mereqdar bûne û jê dipirsin gelo ewana gerek ew ceribandinê nekin, û tenê piştî demeke dirêj bi dudilî û di dawiyê de li dijî destmêza bi madeyên guheztinê, Tom destûrê dide wan ku ji bo wî çeperê boyax bike. Demek şûn da Tom bi şev Huck re diçe goristanê ji ber ku efsûnekî xweşiyê biceribinin. Vê demê de sê mêr têne li cem goristanê: Joe'yê çermsor, durehekî ku gundî jê ditirsin, Muff Potter, berdoşekî bêhişek û bijîşkê ciwan ê gund Robinson. Joeyê çermsor û Muff Potter gorek vedikin û leşê dadînin li ser destgerê. Doktor dixwaze ku ew zilamê mirî bînin mala xwe, lê Joeyê çermsor ji bo wê zêde pere dixwaze. Cengekî diqewime û Joeyê çermsor doktorê ciwan bi kêrê Muff Potter ku ew jî bêhiş hatiye kutandin, kêr dike. Gava ku ew hişyar e, Joe bi wî dike ku ew bifikire ku ew kujerê doktorê ciwan e. Ji tirsa tolhildana Joeyê çermsor, Tom û Huck ji hevdu sond dixwin ku çu carî li ser tiştên ku wan dîtine eşkere nekin. Dotira rojê kuştinê tê vedîtin û Muff Potter paşê li girtîgehê de girtî ye.
Tom û Huck biryar didin ku bi hevalek din, Joe Harper re bibin korsan. Hêwir giravek li jêr St. Petersburg di navîna Mississippi de ye. Li wir ew ji jiyana korsanî kêfê digirin dema ku her kesê li gund li çem wan digerin, û xizmên wan bawer dikin ku ew xeniqî bûn e.
Tom yek şev şûnda xwe vedişêre li cem mala meta Polly û bi dizî guh dide li ser meta Polly, diya Joe Harper, Sid û Mary.
Piştî bagerek Huck û Joe biryar didin ku dev ji korsaniyê berdin. Tom dikare ji wan re razî bike ku ew bimînin û ji wan re di derbarê serdana xwe ya dizîka de li ser axa sereke, jivana ku ew di derbarê karûbarê cenazeyê wan de hebû, û ramana wî di wê demê de vedigere.
Ewna wisa li ser galeriya dêrê guh didin ser cenazeya xwe û di dawiyê de ewna xwe eşkere dikin. Tevî belhizokîyên wan, mirovên li ser cenazeyê di dêrê de ji zindîbûna wan kêfxweşin û Tom bi temenên din re ji bo serpêhatiyên wî tê dexisîn.
Di hilweşînê de, Tom û Huck biryar didin ku bibin gencîneger. Ew di heman demê de li xaniyek hilweşandî ya ku tê texmîn kirin ku li vir spêle he  jî digerin. Dema ku herdu li tebeqa yekem e, Joeyê çermsor û hevkariyê wî tên malê ku pere veşêrin. Ew sinderûke kevnar tijî hûrdeyên zêr ku di taqekî dîwarê de hatine veşartin, vedişêrin, ku ew bi xwe re hildigirin da ku wan li ciheke din veşêrin.
Di heman demê de, hin zarok - tevî Tom û hevala wî Becky - diçin li şikefta McDouglas. Tom û Becky di pergala şikefta mezin de winda dibin. Tom bi Joeyê çermsor re hevdîtin dike, ku ew di tariyê de Tom nabîne. Di dawiyê de, Tom derçûnek din, ya ku berê nenas bû û dikare wisa Becky û bifilitîn e. Tom paşê fêr dibe ku bavê Becky, dadger Thatcher, piştî ku winda wiya bû ket hundirê şikeftê û bi deriyekî darî ya giran re girtî bû da ku pêşî li qezayên din bigire. Tom niha eşkere dike ku ew Joeyê çermsor di şikeftê de dîtiye. Tawankar di şikeftê de mirî tê dîtin, ew nikaribû derî veke, û ji ber birçê mirî bû. Tom di heman demê de xezîneya zêrîn a ku Joe Indian di şikeftê de veşartibû didît. Tom û Huck bi rehetî parve dikin, û Huck li mala jinebî Douglas tê hildan.
Lêbelê, piştî demekê ew ji mala hişk bitertîb e û biterbiye ye de direve, ku li wê derê jî nahêle ku qelûnek vexwe, li ser kolanê vedigere û biryar dide ku dîsa jiyanek azadiyê bijî.
Tom diqewime ku Huck qane bike ku bi jinebî re dîsa biceribîne, ji ber ku Tom plan dike ku paşê komek talanker û şantajker peyda bike, û tenê endamên baş-xwedan "bi şêwaz" divê werin pejirandin. Huck vê yekê dibîne û vedigere jinebiya.
Adaptasyonên fîlmî
Çîrokên li ser Tom Sawyer û Huckleberry Finn bi gelemperî ji sala 1917 ve ji bo sînema û televîzyonê têne edîtandin. Fîlmên sînemayî bi gelemperî bi mijara gencînegerî û serpêhatiyên bi keleş Joeyê çermsor re bi sînor in. Yek ji adaptasyonên bêkêmasî di rêzefîlmê pêşêvarê Huckleberry Finn and His Friends  ji sala  1979 de pêkhat.
Agahiyên din
Yek ji ferîbotên gerîdokê ku xeta TT di navbera Almanya û Swêdê de tê bikaranîn bi navê Tom Sawyer e.
Yek ji stranên herî naskirî yên ji hêla koma rockê kanadayî Rush ve ji albûma Moving Pictures ve tête Tom Sawyer navandin.
Lobiyo
Lobiyo, mjave lobio (bi gurcî: ლობიო) xwarineke neteweyî ya gruciyan e, ji loviyê (lowî, fasûlî) tê çêkirin. Di rojiyê de pirr tê xwarin.
Loviyên sor di nava avê de tên nermijîkirin. Di nava şoravkê (ava bi xwêyê) de tê kelandin. Kelandina wê divê di keysê de bê kelandin. Du caran ava wê were guhertin jî dibe, gelek wisa dikin. Pirr zêde jî nekelînin.
Lovî keliyan, pîvaza hûrkirî, gijnîj (şemujek, latînî coriandrum sativum), bexdenûs, îsota dirêj a tûj (çarlîston), xwê, filfilê (îsota reş a biharatî) û sîra kutayî (hin kes nakutin, hûrdikin) tevlî dikin, dikelînin. Helbet bêî kakilê gûzê jî nabe, gûza mehitandî (an pişirandî) jê dikeve navê.
Dawiyê de penîrê Dîxorê (bi gurcî: Suluguni), helîse (pure), sosa mîrabel a gurciyan tkemalî tê tevkirin. Divê berkeliya (melzeme) xwarinê, gorî kelpêhatina xwe û li binikên servîsê de gorî dora xwe bê tevkirin. Aşpêjên hosta baş dizanin.
Di dîz (dîz, dîzik) de bê kelandin û di binikên xwarinê yên dîzil de bê serviskirin tehma wê tê parastin. Gurcî jî di pîrozbahiyên xwe de wisa dikin. Dema kelînê darxûn (devanga quşxaneyê) bên girtin baş e. Berê xwarin li ser agirê daran dikelandin.
Hin kes loviyên kesk bikartînîn, hêk û hêlizê (pîjinda) jî tevlî dikin.
Derpêbend
Derpêbend, tanga an jî g strîng derpêyê bendî, cureyek ji bincilkan e. Mêr an jin li xwe dikin. Derpêquteke kêmber e. Pêşî organên zayendî pordike, ji navranê heya doxîna piştê bendî ye, pirr zirav e.
Berê di cîhana erotîzmê de dihate li xwe kirin lê niha her kes bikartîne. Yên jinan ji yên mêran rengîntir in. Bi dantêl an bêî dantêlan e. Di cîhana erotîzmê de pirranî ji bo derpêbendan rengên sor û reş tên bikaranîn.
Famîleya kinfan
Famîleya kinfan, famîleya axûya segan, famîleya kûçikkujan (Apocynaceae) famîleyeke riwekan e, di koma kulîlktehlan (Gentianales) de cih digire. Li ser riwekên kulîlkdar tê hejmartin.
Hin cinsên vê malbatê dar, hin devî, hin jî giha ne. Hin endamên komê li cihên avhewaya wê tropîkal, nîvtropîkal e, cihwarbûyî ne. Pirraniya riwekên vê malbatê avzê didin der. Gelekên wê jî axûdar in, bijehr in. 5 binekom, 380-424 cins (celeb), dora 1500 jî endamên, ango cureyên vê famîleyê hene.
Sîstematîka famîleyê
Cara pêşîn sala 1789'ê ev famîle ji aliyê Antoine Laurent de Jussieu ve bi navê „Apocineae“ hatiye ravekirin û navandin.
Kampa komkirinê ya Auschwitzê
Kampa komkirinê ya Auschwitzê (Konzentrationslager Auschwitz ; herwiha KL Auschwitz an KZ Auschwitz komplekseke ji zêdetirî 40 kampên komkirin û qirrkirinê bû ku ji hêla Almanyaya Nazî ve li Polonyaya dagirkirî (li beşeke ku di sala 1939an de bi Almanyayê ve hatibû girêdan) di dema Şerê Cîhanê yê Duyemîn û Holokostê de hate xebitandin. Ew ji Auschwitz I, kampa esasî li Auschwitzê (Bi Polonî Oświęcim); Auschwitz II li Berkenûyê, kampeke komkirin û qirrkirinê ya bi odeyên gazê; Auschwitz III li Monovîtisê, kampeke kedê ya ji bo konglomerata kîmyewî IG Farben; û bi dehan bin-kampan pêk dihat. Ev kamp bûne cihê serekî yê çareseriya dawî ya Naziyan ji bo pirsa Cihûyan.
Piştî ku Almanyayê di îlona 1939an de bi dagirkirina Polonyayê ve Şerê Cîhanê yê Duyemîn azirand, Yekîneya Parastinê (, kurteya wê: SS) Auschwitz I ji baregeheke artêşê veguherrand bo kampeke girtiyên şerî.
Veguhastina ewlî ya girtiyên siyasî ji bo Auschwitzê hema tenê ji Poloniyan pêk dihat ku kamp di destpêkê de ji bo wan hatibû avakirin. Piraniya girtiyan li herdu salên pêşîn Polonî bûn.
Li îlona 1940ê, micrim û suçdarên Alman navûdengê kampê bi sadîzmê ava kir. Girtî ji ber sedemên herî çirtovirto rastî lêdan, îşkence û îdamê dihatin. Şewtandina yekem —ya girtiyên Sovyet û Polonî— li bloka 11ê ya kempa esasî, li tebaxa 1941ê de hat kirin. Avakirina Auschwitz II li meha paşîn dest pê kir, û ji sala 1942an heya dawiya 1944an trênên bargir Cihûyên ji çar aliyên Ewropaya dagîrkirî radestî odeyên gazê yên Auschwitzê kirin. Ji 1.3 milyon mirovên ku hatin şandin bo Auschwitzê, 1.1 milyon hatin kuştin. Hejmara qurbaniyan 960,000 Cihû (865,000 ji wan bi gazê hatin şewitandin), 74,000 Poloniyên etnîkî, 21,000 Rom, 15,000 girtiyên şerî yên Sovyetê û heta 15,000 Ewropiyên din bi xwe ve digirit. Kesên ku bi gazê nehatine kuştin, bi birçîbûn, westandin, nexweşî, îdamên bi kit, an jî lêdanê hatine kuştin. Yên din jî di dema ceribandinên bijîşkî de hatin kuştin.
Herî kêm 802 girtiyan bizav kir ku birevin, 144 ji ewan bi serketî, û di 7ê çiriya pêşîn a 1944an de, hinek girtiyên ku odeyên gazê bi rê ve dibirin, serhildaneke neserkeftî li dar xisit. Tenê 789 karmendên Yekîneya Parastinê Schutzstaffel (ji sedî 15 ne zêdetir) piştî ku Holokost bi dawî hat, hatin hikim kirin; çend kes hatin îdam kirin, di nav de fermandarê kampê Rûdolf His (Bi Almanî Rudolf Höss).
Gava ku Artêşa Sor ya Sovyetê di kanûna paşîn a 1945an de, di dawiya şerî de, nêzîkî Auschwitzê bû, SSê anku Yekîneya Parastinê pirraniya nifûsa kampê di Meşa Mirinê de ber bi rojava şandibû kampên hundurê Almanya û Nemsa yê. Leşkerên Sovyetê di 27ê kanûna paşîn a 1945an de ketin kampê, rojek ku ji sala 2005ê ve wekî Roja Bîranîna Holokastê ya Navneteweyî tê bibîranîn. Di dehan salên piştî şerî de, kesên rizgarbûyî yên wekî Prîmo Levî, Vektor Firankil, û Êlî Vîsel bîranînên serpêhatiyên xwe nivîsandin, û kamp bû çevenga serdest ya Holokost ê. Li sala 1947ê Polonyayê Muzexaneya Dewletê ya Auschwitz-Berkenûyê li cihê Auschwitz I û II ava kir, li sala 1979ê ew ji alê Neteweyên Yekbûyî (UNESCO) ve wekî şûnekî Kelepora Cîhanê hat bi nav kirin.
La Linea
La Linea navê rêzefîlmekî kartonî ye ku ji aliyê kartonîstê îtalî Osvaldo Cavandolî ve hatiye xêzkirin. Muzîka wê jî ji aliyê Franco Godi ve hatiye amadekirin. Ji ber ku kurt û balkêş û komîk e ji sala 1969 û vir ve li gelek welatan belav bûye, li gelek welatan hatiye darîkirin (temaşekirin).
Mijara wê
Li ser xêzeke bêdawî ew karakter her rêve diçe û tişt tên serê wî. Bi vî awayî ji 90 beşan pêk tê, her beş di navbera 4-5 xulekan de ye. Di gel ku heta 225'an jî hatibe nimarekirin lê a rast ji 90 beşan pêk tê.
Sernavê Rêzefîlmê bi zimanên din
Li wan welatan bi navên cuda hatiye bilêvkirin:
Resen/Orjînal: La Linea
"Linus på linjen" (Lînûsê liser xêzikê) - Swêd
"Badum badum" - Slovenya
"Badum badum" û carna jî "Złośniczek" - Polonya
"Menő Manó" - Mecaristan
"Mar Kav" / "מר קו" (Lawê Xêzê) - Îsraêl
"Bajram" - Albanya
"Streken" - Norwêc
"Stregen" - Danîmarka
Lîsteya gundên Xelfetî
Gundên navçeya Xelfêtiyê, lîste ne temam e:
La Linea
Sernavê Rêzefîlmê bi zimanên din
"Línan" - Îslenda
"Baljum Baljum" - Makedonya
"Барум Барум" / "Barum Barum" an jî "Абаракандиши Ди Фјури" / "Abarakandiši Di Fjuri" - Serbistan
"Lineman" - Dewletên Yekbûyî yên Amerîka
"La Linéa" - Fransa
"A Linha" - Brezîl
"Lijntje" - Holenda
Lîsteya sivîlên kurd ên ji aliyê dewleta tirkî ve hatine kuştin, 2016
Lîsteya sivîlên kurd ên ji aliyê dewleta tirkî ve hatine kuştin, 2016 lîsteya mirovên sivîl û siyasetmedarên kurd yên ku di sala 2016'an de ji aliyê dewleta Tirkî ve hatine kuştin.
Çamlîce
Çamlîce gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Enstîtuya Teknolojiyê ya Massachusetts
Enstîtuya Teknolojiyê ya Massachusetts an jî bi kurtasî MIT, zanîngeheke teknîk e ku li DYA yê di sînorên federedewleta Massachusetts de dimîne. Bi taybetî ji ber ku di warên zanist, endezyarî û ekonomi yê de bi ser ketiye, pir tê nasîn. Di warê endezyarî û teknoloji yê de wek zanîngeha teknîk a herî baş a dinyayê tê qebûlkirin .Heta vê gavê di navbera xwendekar, destûrdar û endamên perwerdehî yên MITê de 72 kes xelata nobelê qezenc kirine û 15ê van xelatan di nav pênc salên dawî de hatine kesibandin. Di zanîngehê de 11.192 xwendekar û 998 personelên akademîk hene.
Dîrok
MIT di sala 1861an de hate damezrandin û di sala 1865an de li navenda şarê Bostonê di avahiyeke bikirê de dest pê perwerdehiye bûye. Di sala 1916an de derbasê kampusa xwe ya anayîn ya ku li taxeya Cambridge de ye bû. Di sala 1900an de hate ramandin ku bi Zanîngeha Harvardê ya ku di heman bajar de ye bê tevîhevkirin. Lê destûrdarên (mezûn) MITê bizivîn û paşî jî ev pêşniyaz çê nebû.
Girîngiya zanîngehê bi taybetî di dema şerê cîhanî yê duyem de ji ber îcadên leşkerî û zanistî zêde bû.
Beşên wê
MIT di nav xwe de wekî pênc fakulteyê ku xwediyê 26 beş e û bi kolejek dibe du beşek mezin.
World Wide Web
Navenda World Wide Web Consortium di kampusa MITê de ye.
Çiyayê Dêra
Çiyayê Dêra, yek ji çiyayên Gabar e, ji milê rojhilat ve digihe Qesrikê û çiyayê Cûdî. Ji Rojava ve digihe heta navçeya Basa.
Hacîca
Hacîca, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Ortozî, Hesenqela
Ortozî gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Şamil Eskerov
Şamîl Eskerov, ku di sala 1928’an de li Kurdistana Sor li gundê Axçakentê bajarê Kelbecerê hatibû dinê, hê di ciwaniya xwe de bi dîrok û edebiyata Kurdistanê re, ku wê demê nav û dengê wê jî li holê nîn bû, eleqedar bûye.
Dibistana navîn û amadeyiyê di dereceya baş de qedandiye û paşê jî dibistana mamosteyî ya bilind a dewleta Azerbaycanê, pey re dibistana bilind a partiyê li Bakûyê û ûnîversîteya pedagojî ya Azerbaycanê xilas kiriye. Her sê dibistanên bilind bi "madalyona zêr" kuta kiriye.
Li bajarê Kelbecera Kurdistana Sor edîtorê rojnameyê, serokê rêxistina ciwanan "Komsomolê" mudirê dibistanê, waliyê bajêr, mudirê perwerdeya bajêr, serokê mûzeya dîrokê bi rengekî navdar daye meşandin. Weke mamoste di dema seroktiya Şamîl Esgerov de, rêxistina ciwanên Kelbecerê di gelemperiya Yekitiya Sovyetê de, di "pêşbirka sosyalîst" de rêza yekem girtibû.
Mamoste Şamîl li bajarê Bakûyê ji teklîfên ku bibe rektorê ûnîversîteyê re gotiye na û mayîna li Kelbecerê tercîh kiriye, ku bêhna kurdayetiyê jê werdigirt. Di sala 1993’yan de piştî ku Kurdistana Sor ji hêla artêşa Ermenistanê ve hate dagirtin, bi neçarî jiyana xwe weke penaber li bajarê Bakûyê domandiye.
Mamoste Şamîl li ba xebatên civakî bi xebatên xwe yên edebî û zanistî li Yekîtiya Sovyetê û li derveyê welêt weke şexsiyetekî navdar hatiye nasîn. Tevî ku bi xwe matamatîksiyen bûye, bi kurdî û azerî helbest nivîsandiye. Edebî, etnografî, dîrokî û hunerên estetîkî di serî de nêzîkê 40 pirtûkan nîvisandiye. Mamoste Şamîl, li ser xebatên edebî yên Mamoste Cîgerxwîn teza xwe ya doktoriyê nivîsandiye, destana "Mem û Zîn" a Ehmedê Xanî wergerandiye zimanê azerî û wekî din jî, di serî de ji Feqiyê Teyran, Melayê Cizîrî, Hejar û Evdila Goran bi sedan helbestan bi zimanê azerî bi lêv kiriye. Her wiha ferhengoka zimanê azerî-kurdî, kurdî-azerî nivîsandiyê û bi vê yekê armanc girtiye, kurdên li Azerbeycanê ku zimanê wan asîmîle bûbû, ji nû ve zindî bike. Dîsa yekem ferhengoka qafiya (mişar) zimanên kurdî û azerî ji hêla Mamosteyê mezin ve hatiye çêkirin.
Mamoste Şamîl emrê xwe yê biwate di rêya ronahîbûna kurdan û biratiya gelan de borandiye. Bi xwe di vê riyê de çendî ku rastê zext û zorê hatibe jî, ji şewaza jiyana xwe tu caran tawîz nedaye. Di sala 1978’an de bi sedema ku "kurdayetiyê" dike, çar salan di zindanê de dimîne, di nav rewşa çetînahiyê de bi navê "Lal Kiz" destana helbestî ku 20 hezar rêzik e û dîroka têkoşîna gelê kurd vedibêje nivîsandiye û bi vê eserê helwesta xwe nîşan daye, li dijî bêmafiyên ku têne kirin.
Timî di dilê Mamosteyê mezin de evîna Kurdistana mezin hebû, ew tam dildarê Kurdistana Sor bû. Mirov dikare bibêje ku li Kurdistana Sor ciyê her kevirî, her darî û her kaniyê dizanibû. Mamoste Şamîl, li komara ku lê dijiya dostên wî yên ku ji "kurdayetiyê" hez nedikirin jî, jê re digotin "Ansîklopediya Zindî" û abîdeyê zindî yê dostaniya kurd û azeriyan. Ji bo kurdên ku li nav Yekîtiya Sovyetan belav bûne, wateya Mamoste Şamîl mezin e û li ba dilê wan ew tekane şervan e, ku têdikoşe di oxira kurdayetiyê de, li nav kurdên Azerbaycanê.
Gelê kurd ewladêkî xwe yê gelek nirxdar wenda kir. Em Mamosteyê mezin Şamîl Esgerov ku bi dengekî mezin ji gundê Kelbecerê diaxiviya, bi dilovanî û sipasdariyeka mezin bi bîr tînin. Ew mamosteyê me yê mezin e. Bîraweriya mezin, jîriya wî ya ronî û têkoşîna ku daye di oxira ronahîbûna kurdistanê de çavkaniya ilhama me ye.
Meletî
Meletî yan jî Meledî (1928: ملاطيه / Melatiye; bi tirkî, Malatya) bajarekî Bakurê Kurdistanê ye ku dikeve tixûbên Tirkiyeyê.
Nav
Navê bajar di çavkaniyên asurî û Urartû de wek Maldiye, Melite, Melid, Melide û di dema Împeratoriya Romê de jî wek Melita û Melidena hatiye gotin. Nav piştre wek Meletî, Meladya û Malatya hatiye guhertin.
Çiyayên herêmê
Çiyayên bilind yê herêmê li ser çiyarêzên Melediyê, çiyayê Şîlan e (2.545 m). Bilindbûna Çiyayê Derbendê jî 2.428 m ye ku çiya li ser çiyarêzên Nûrhaq ê ye. Kepez (2.140 m), Gayrik (2.306 m )
Çem û Gol
Çemê Firatê û piraniya şaxên Firatê di nav sinorên herêmê de diherêkin.
Li herêmê gol tunene, tenê li serê çiya, ciyên ku çavkaniyên çeman jê dertên hinek golên biçûk ava bûne.
Serwetên bin erdê
Li herêmê alûmîniyûm, sifir, hesin, krom, asbest û lînyît ji bin erdê dertên.
Ciyên turîstîk, dîrokî û gerê
Li herêmê şînahî pir zêde tuneye. Lê hinek deveran wek baxçeyên Tacde, Gunduzbeyî û Xorata ji bo seyranan musaîd in. Germavên herêmê (wek Rotûkan û Îspendere) jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin. Ciyên dîrokî wek girên Cafer, Degirmentepe, Pîrot û kela Melediyê û mizgeftên kevn yê herêmê jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin.
Ol û Civak
Sermijar Misilman in û ji Zerdeştîtî/Êzdîtî ango Elewî û Sûnnîyan pêk tê. Di nav gel de li cem Sûnnîyan şêxîtî û li cem Elewîyan ango Zerdeştîtî/Êzdîtî jî pîrîtî rolek mezin dilîze. Sermijar herêmê ji Kurd û Tirkan pêk tê.
Xwarênên Herêmê
Kaxiz kebab bi balîcan: di siniyek de balîcan tên rêz kirin. Bi serde goştê ku di nav kaxiz de pêçayî tê danîn. Di firnê de 2 saet tê kelandin û bi nanê loş tê xwarin.
Kincên Herêmê
Jinên herêmê li hinek deveran çarşeve reş li xwe dikin. Carna jî pêştemalek ku jê re dibêjin "bervanik" li serê xwe girê didin. Ji şarpa keçên ciwan re dibêjin "çinko". Di hundirê çarşefê de kincek ku jê re dibêjin "zibûn" û di binî de jî şalwar li xwe dikin. Pêlavên lastîk û gorên ji hirî di nigan de hene.
Zilam kum didin serê xwe. Di ser şalwar de jî îşlik û êlek li xwe dikin.
Êlyasabad, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.200 kes (233 malbat) bûn.
Peugeot 206
Peugeot 206 makînek ji şirketê Peugeot e. Modelê wê di sala 1998 piştî Peugeot 205 ji Murat Günak hate resimkirin. Ev makîna heta salê 2005 nêzîkî 5 milyon car hate firotin.
Împeratorî
Împeratorî (latînî, imperium; bi kurdî wekî împaratorî, împêratorî, împiratorî û împratorî jî tê nivîsandin) bi dewletake li ser xakên fireh û ji gelên çandeyî û etnîkî cuda de pêk hatî bi destên împeratorekî tê kergarkirin re tê gotin. Dewletên di dîrokê de xwe wek împeratorî nenavandî bûn jî îroj gorî dewletên van qrîteran de wek împeratorî tên dîtîn. Împeratoriya Romê, Împeratoriya Bîzans, Împeratoriya Osmanî, Împeratoriya Romê ya Pîroz hin împeratoriyên di dîrokê de hatî bû sazkirin.
Sindelfingen
Sindelfingen bajarokekî navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Çoginder
Çoginder gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Sourribes
Sourribes, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Girdikan, Payîzava
Girdikan, gundekî girêdayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Yael Dekelbaum
Yael Dekelbaum (jdb. 7ê tîrmeha 1979 li Orşelîm, Îsraêl) stranbêj, muzîkvan û çêkerê îsraêlî ye.
Jiyan
Li Orşelîmê li ba David Dekelbaum ji Koma Sorgût hatî dinê. Ew li Moshav Aminadav û Kanada mezin bû û dijî. Ew lezbiyenek ragihandî ye û ji 2012-an ve bi hevjîna xwe, Liat Aviv re dijî.
Karamağara
Karamağara (, ango "Mixareya Reş"), gundekî girêdayî navçe Albistan a ser bi Gurgumê ve ye.
Helda
Helda, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye.
Ahrbrück
Ahrbrück şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hofstetten, Bavyera
Hofstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Surbehan
Surbehan gundekî bi ser navçeya Hesenqelaya Erzîromê ve ye.
Anglars-Saint-Félix
Anglars-Saint-Félix, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Weil im Schönbuch
Weil im Schönbuch şaredariyeke navçeya Böblingenê ya herêma Baden-Wurttemberg a Almanyayê ye.
Templin
Templin bajarokekî navçeya (Landkreis) Uckermark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Helale (kovar)
Di adara sala 1946'an de komîta HDK li bajarê Bokan kovara " Helale " daye çapkirin. Sernivîserê wê çîronivîsê Kurd mamoste Hesenê Qizilcî bû. Helale kovarek siyasî, çandî û giştî bû ku di warê siyasî de bîr û rayên HDK didan weşandin. Tenê sê hejmar ji kovara Helale hatine weşandin. Di vê kovarê de bêtir babetên edebî tên dîtin.
Derpê
Derpê yan jî derpêk cureyek ji bincilkan e. Ji derpêbend, derpêqutan mezintire. Derpêyên kurdî yên berê heya jinûyê dirêj bûn û jinan li jinûyê ew girêdidan, ango bi doxînokan li jinûyan (çokan) dişidandin.
Bo germxwedîkirin, porkirinê ye. Di cîhana erotîzmê de bo aksesûarê jî tê bikaranîn. Derpê ji bestirên tenik, nerm tên çêkirin ku laşê mirov nexurînin.
Derpêyên nûjen pirranî bi doxînên hazir ên lastîkî ne. Derpêyên nûjen ne heya jinûyan, ji jinûyan berjortir in. Heger tenê cihên mehrem porbikin, ji wan re di kurdî de derpêqut tê gotin.
Emily Hampshire
Emily Hampshire (jdb 1981/1982; Montreal, Quebec, Kanada) lîstikvanek kanadî ye. Emily bi lîstika Angelina di komediya romantîk ya Boy Meets Girl ya sal 1998an, fîlmê sala 2006an Vivienne Cake Snow, Jennifer Goines, rêzefîlma drama pargindaniya Syfy , 12 Monkeys ya salên 2015–2018, û rêzefîlma komedî Stevie Budd ya CBC Schitt's Creek de di ya salên 2015 û 2020an tê nas kirin.
Jînenîgarî
Hampshire di salên 1981/1982 li Montrealê ji dayik bû. Di 11 saliya xwe de ku tevî diya xwe tevlî performansa Les Miserables bû, bi lîstikvaniyê re eleqedar bû. Berjewndiyên wê ji aliyê cîgirê serokê dibistana katolîk a keç ên ku di dema şanoya dibistanê de pesnê performansa wê da û bi vê pesnê ew bi hêz bû. Di 16 saliya xwe de Hampshire ji bo rolên di tv û fîlman de bişopîne koçê Torontoyê bû. Di demeke kurt de dibistana navîn a Akademiya Dramatîk a Amerîkayê de jibo perwerdeyê wê qebûlkir lê ew qet beşdar nebû.
Hampshire di sala 2006 an de ku di ajansa qabîlîyet a William Morris de derdiketa, lîstikvanê futbolê yê berê Matthew Smith re zewicî. Hampshire û Smith di sala 2014an de di beriya rola fîlma Schitt's Creek de ji hev qetiyan. Di îlona 2018an de hat diyarkirin ku Hampshire, bi stranbêj Teddy Geiger re di nava têkiliyek de ye. Ew di Çiriya Paşiyê ya 2018an de bi hevre nîşan bûn. Hevjînan di 10ê Hezîrana 2019an de nîşana xwe bi dawî kirin.
Hampshire di sala 2007 an de koçî Los Angelesê bû. Ew di Îlona 2014an de bû hemwelatiyekî amerîkî yê xwezayî û niha dema xwe di navbera Los Angeles û Toronto de dabeş dike.
Kariyera wê
Hampshire ji sala 1996 an û vir ve di pîşesaziya fîlm û televîzyonê ya Kanadayê de bi awayek profesyonelî çalak e. Di rêzefilma Kanada de rêzefîlmên wek Space For Rent, Carl² û Northern Town de rol wergirt. Di fîlma Margaret a bi navê The Life Before This de, fîlma taybet a bi derhêneriya Jerry Ciccoritti ku di sala 1999'an de di Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Toronto de hate diyarkirin, lîst.
Di sala 2006an de di gel Kevin Zegers û Samaire Armstrong di komedîya romantîk a 2006an de lîstiye. Di sala 2009an de li The Trotsky weke eleqeya hezkirinê ya Leon Trotsky Alexandra derket ser dikê. Di sala 2010an de di fîlmê Hînt yê Kanadayî, Good Neighbours de rol wergirt. Hampshire di heman demê de di rêzefîlmên Ruby Gloom, Diana Barry li Anne of Green Gables: The Animated Series, Chloe Crashman in Carl Squared, Starr in 6Teen, û Alyson Malitski in Braceface rol wergirt.