cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dijeten
Bi bandora dijeten, ji xaneyê derdana sîtotoksîn
Heke hokara nexweşiyê ji xaneya hellûşênerê girtir be, vê gavê hellûşîn pêk nayê, ji bo têkşikestina hokara nexweşiyê rêbazek nû tê bikaranîn. Navê vî metodê "sîtotoksîsitya bi navbeynkariya xane ya bi bandora dijeten" (bi îngilîzî: antibody-dependent cell-mediated cytotoxicity (ADCC) ) e. Bi taybetî, kujerexaneya sirûştî bi vî awayê li dij hokarên nexweşiyê berevaniya laş dikin. Lê dibe ko hellûşênera gewre û nêtrofîl jî bi rêbaza ADCC yê hokarên nexweşiyê bikujin. Dijeten xwe bi hokara nexweşiyê ya gewre ve girê dide, paşê kujerexaneya sirûştî jî xwe bi dijetenê ve girê dide û madeyên jehrî der dide. Madeyên jehrî wekî sitotoksîn bi nav dibin. Sîtotoksîn hokara nexweşiyê dikuje.
Çalakkirina sîstema temamker
Dijeten li ser rûyê hokara nexweşiyê de xwe girê didin. Bi vî awayê protaînên sîstema tememker han dikin. Bi dijetenên hander sîstema temamker çalak dibe û parzûna xaneya hokara nexweşiyê kun dike û hokara nexweşiyê dikuje. Bi taybetî, dijetenên ImG û IgM xwe li ser rûyê hokara nexweşiyê ve girê didin û sîstema temamker a riya klasikî didin destpêkirin.
Şeytan
Şeytan yek an çend afirîdên giyanî, pir caran firîşteyan, yên ku ji mirovan re bed in, vedibêje. Ev têgîn koka xwe ji yekxwedayîtiya cihûtiyê ye û bandorên olî yên îranî yên kevnar, nemaze Zerdeştî, dihewîne.Şeytan di serî de di dadgeha xwedayî de gilîker e, yekitiya olî ya mirovan diceribîne û wan bi gunehê sûcdar dike, wek mînak, di pirtûkên Încîlê yên Eyûb û Zekerya de tê zanîn.Di Jiyana Adem û Hewa û wêjeya îslamî de, Şeytan ji bihuştê tê derxistin, ji ber ku ew ne dipejirîne ku serî li ber mirovê pêşîn bide. Di Pirtûka Hanok a etiyopyayî de tevahiya komek Şeytan wekî xapînok û hem jî firîşteyên cezayê têne behskirin. Fikra elaleteke Şeytan jî di Quranê de jî rê dît. Paşê, Şeytan bi wateyên wekî firîşteyên ketî yên ku li hember Xwedê serî hildidin, nimûneya bediyê, Îblis an jî pûtan re têkildar bû.
Braud-et-Saint-Louis
Braud-et-Saint-Louis, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Pitinge
Pitinge, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Adolfo Pérez Esquivel
Adolfo Maria Pérez Esquivel (jdb. 26ê çiriya paşîn a 1931an li Buenos Aires) avahîsaz, peykervan, wênesaz û çalakvanê  mafên mirovan ê arjentînî ye.
Sala 1980î ji ber têkoşînên xwe yên bo aştiyê guncavê Xelata Nobel a aşitiyê tê dîtin. Di bin bandora Mahatma Gandî de xebatên xwe dike. Bi taybetî bo zarokan jî dixebite.
Pomas
Pomas, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
N'Djamena
N'Djamena (bi erebî: نجامينا romanî; Nijāmīnā) paytext û bajarê herî mezin a Çadê ye. Nifûsa bajêr ji milyon zedetir e.
Wolpertswende
Wolpertswende şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ravensburg li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Zîndewerên kedî
Zîndewerên kedî an ajalên malovî ajalên ku li mal tên xwedîkirin. Ji hezar salan vir de ajal li ji aliyê mîrovanda kedî bûne. Bi texmînekê kûçik ajalê herî pêşîn yê ku kedî bûye. Ew 15000 sal BZ li Asyaya Rojhilat hatiye kedîkirin. Ku çiqas di çaxa modern da rola hin ajalên kedî daket jî heta roja îro meriv nikane jiyanê bê ajalên kedî bifkire.
Îzmîr
Îzmîr an jî Simîrna (, ji  an ; ), bajarekî metropolê ye li qeraxa rojavayê Anatolyayê û serbajarê Parêzgeha Îzmîrê ye. Bajêr piştî Stembol û Enqereyê sêyem bajarê herî qelebalix ê li Tirkiyeyê ye û mezintirîn berfirehiya bajarî ya li ser Deryaya Egeyê ye. Di sala 2019an de nifûsa Îzmîrê 2 milyon û 965 hezar û 900 kes bû û Nifûsa Parêzgeha Îzmîrê jî 4 milyon û 367 hezar û 251 kes hebûn. Nifûsa qada bajêr ya avakirî (yan metro) 3.209.179 kes bû. Îzmîr yek ji bajarên Tirkiyeyê ku bi sed hezaran kurd di salên 90î û di salên dawiyê de ji Bakurê Kurdistanê koçê vî bajarê bûne.
Zîndewerên kedî
Di çandên wek Kurdistanê, yên ku li ser gundibûnê çêbûnî, ajalên kedî di ji bo feydê mîrovan cihekî giring digire. Mînakî, kûçik û pisîk ji bo nêçîrê û parastinê; ker, hesp, hêştir hwd ji bo gîhaniyê û karên ku ji hêzên mîrov zêdetir dixwazin; ga û hesp ji bo cot ajotinê û bar kişandinê; mihî, mange, bizin ji bo xwarin û vexarine cihekî giring digirin.
Îzmîr
Bajêr li ser peravên deryayî yên Kendava Îzmîrê û li hundir ber bi bakur ve li seranserê Deltaya Çemê Gedizê dirêj dibe ku li rojhilat li kêleka deşteke aluviyal a ku ji hêla çend çemên piçûk ve hatine çêkirin û li aliyê başûr jî li ser erdekî hişk hatiye avakirin. Dîroka bajêr ji serdema neolîtîk û vir ve 3000 salan zêdetir dîroka bajarvanî ya tomarkirî heye û heta 8500 sal jî dîroka bicih bûna mirovahî ya bajêr hatiye tomarkirin. Di kevnariya klasîk de bajar bi navê Smîrna (/ˈsmɜːrnə/ SMUR-nə; bi yewnanî: Σμύρνη, bi romanî: Smîrnî/Smîrnê) hatiye binavkirin. Heya sala 1923an di ku navbera Yewnanîstan û Tirkiyeyê de pevguhertina nifûsê pêk hatiye, li Îzmîrê nifûsek mezinê yewnanî hebû.
Etîmolojî
Navê wê yî berê Simîrna ye û ji zimanê grekî ye. Îzmîr heya piştî avakirina Komara Tirkiyê pirranî ji niştecihên yewnanan pêk dihat. Di şerê tirk û yewnanan de grekiyên li Anatolyayê dijiyan hatin derkirin û Simîrna jî bi şerekî dijwar hate bidestxistin. Navê wê tê qedexekirin û dikin İzmir.
Zîndewerên kedî
Hîn ew lîsta dikane be dirêj kirin. Tabî tik ji bo faydeyê ajal nehatin kedîkirin. Hin ajal jî ji bo kêf û xweşiyê hatine kedîkirin. Cureyên çûkan û masiyan pirek ji bo kêfî hatine kedî kirine. Bi taybetî kewên sor di çanda Kurdan da cihekî girîng digire. Piştî kedîkirinê hin ajal hatine guhartin û hin cinsên nû peyde bûne. Wek nimûne, ger meriv kûçik û tajiyan bigêhîne hev, cewrikê ku ji wan çê dibe cinsekî nû ye, em jê re dibêjin toltajî. An jî ger ker biçe ser hespê, hêstir ji wan çê dibe ku ew jî dibe cinsekî nû. Îroj mîrov ji bo kêfî maran, pîrevonkan, qirtîşan hwd kedî dikin.
Îzmîr
Gelhenasî
Li gorî hejmarinên sala 2019an gelheya bajêr 4 367 251 kes e. Li bejarê serê km2 yê 367 kes dikeve. Li gorî daneyên dawî ya sala 2019an, Belavbûna gelheyî ya herî zêde, 14 649 km2/kes, li navçeyê Konakê dijî. Rêjeya zêdebûna gelheya salane ya li bajarê ji sedê 1,08% an navçeya Konak ê ye. Navçeya ku herî zêde gelheya wê zêde bûye ji sedê (3,99%) navçeya Torbali ye. Navçe ya herî zêde ku gelheya wê qêm bû ye, ji sedî qêm (-,336%) navçeya Kınık ê ye.
Corcelles-les-Arts
Corcelles-les-Arts, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Adrienne Rich
Adrienne Rich Cecile ( Baltimore, Maryland, DYA, ) nivîskar, helbestvan, ceribanvan û femînîst a amerîkan.
Salih Demîcer
Salih Demîcer Çîroknivîs, rojnamevan, wergêr û nivîskarekî kurd e.
Ew di 8'ê adarê sala 1972 an de li gundê Şêranê yê girêdayî Kobaniyê hatiye dinyayê. Wî xwendina xwe ya seretayî û navendî li gundê Şêranê û lîseya xwe jî li bajarê Kobaniyê, bi dawî kir.
Li dawiya sala 1991an de, Demîcer berî xwe da Libnanê û li zanîngeha wê dest bi xwendina Zanista Siyasî kir.
Di destpêka sala 2007an de ta sala 2012an jî, wî karê pêşkêşkevaniyê di bernameya " Down Town "a Kenala Kurdistan TV kir.
Ji sala 2012 an ve ew li Amerîkayê dimîne. Niha jî di Radyoya Dengê Amerîka de karê xwe yê rojnemavaniyê dike.
Salih Demîcer di sala 1990î de dest bi nivîsîna helbestê kir, lê piştî demek ne dirêj wî berê xwe da nivîsîna kurteçîrokan.
Di sala 2002an de, wî berhevoka xwe ya yekem a kurteçîrokan bi navê Sozne ji Berfê li Beyrûtê çap kir. Berhevoka duyem jî, di sala 2006an de bi navnîşana Dilkoçerê Sirûcê li Şamê hate çapkirin. Salih Demîcer xwe ji wergerê jî bê par nehêlaye. Wî li dawiya sala rabirdûyî de-2019- pirtûka nivîskarê ereb ê navdar Cibran Xelîl Cibra a bi navnîşana Baskên Şikestî wergerandiye kurdî.
Fry, Seine-Maritime
Fry, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Cambs, Almanya
Cambs şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Liezen (bajar)
Liezen bajarêkî di Steiermarkê, Awistiryayê de ye, ku gelheya xwe 8251 kes e. Bajar paytextî navçeya Liezenê ye, ku navçeya herî mezin a Awistiryayê ji hêla deverê ve ye. Liezen bajarekî pîşesazî, kirîn û îdarî ye.
Postê kevokê
Postê kevokê yek ji elementên çîroka kurdî ye. Pirranî perî bikartînin. Kê postê kevakan li xwe kir dikare di nava dem û cihan de seyehetê bike. Dikare ji "Gundikê here paş çiyayê Qaf". Di destê keçên periyan de ne. Ew di xewê de tên postê kevokê li mirov dikin û dema mirov hişyar dibe xwe li cihekê din dibîne yan li demeke din.
Hezkiriyan digihîne hev postê kevokê. Di hin cureyên destana Memê Alan de jî derbas dibin. Keçên periyan Mem dixin postê kevokê û Mem bi hişyarbûnê xwe li Cizîra Botan, li koşka Mîr, li odeya Zînê dibîne.
Şêx Zerd
Şêx zerd navê yek ji gundên gundistana Mirgewera li navçeya Sîlvanayê ye. Sîlvana girêdayî şaristana Wirmê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Şêx zerd 311 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 63 e.
Gazeran
Gazeran, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Doçûman
Doçûman gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Rengdêr
Rengdêr di ziman de ew gotin e ku rewşa nav dide nîşan e.
Doçûman
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 78 kes (9 malbat) bûn.
Rengdêr
Mînak, dema "Eliyê dirêj" tê gotin, ji ber ku gotina "dirêj" rewş û rengê Elî diyar dike, ji bo Elî bûye rengdêr.
Hinek rengdêrên kurdî
asê, aware, azad, bedew, bêwate, ciwan, cuda, dlal, dijwar, eşkere, fer, gelemper
Xanedana Emewiyan
Umeye an Emewî ( ya ; ) xanêdaneke xelîfetîye, di navbera 660 de heta 750an xelîfetî kirî bû. Li pê Umeyeyan re xelîfetî derbaza ebasiyan bû.
Muawiye û demezrandina Umeyeyan
Muawiye di dema Omer de di 641an de derbaza parêzgeriya Sûrî bû bû. Kênge Osman hat kuştin Elî bin Ebî Talîb ji pê heterên re derbaza xelifetîye bû. Lê xelifetiya Elî ji aliya hinekan wek Muawiye hat neperijendin û Muawiye Elî ji kuştina Osman berpirsiyar dît û got ku hate kujtarê Usman nehate dîtîn ez bi Elî re bîat nekim. Bi dawî di 657an de navbera wan de Cenga Sifînê der ket. Di wê cengê de Elî Muawiye bin xist jî di Bûyera Kizirî de wek xelîfe neda zanîn. Misilman wek Şî û Sunî bûn du paran. Wê lihevnehatina heta Elî di 661an de ji aliya Xaricîyan hat kuştin dewam kir. Ji pê Elî hat kuştin re Muawiye bi gelemperî ji aliya misilmanan wek Xelîfe hat helbijertain û dewre Umeyeyan dest pê kir.
Muawiye di dema xwe de paytexte xelifetiye ji Medîne de bire Şam e. Muawiye di dema xwe de Xelifetî çerxa mîratiye kir û ji pê xwe re Yezîd I wek pêmavan diyar kir. Di dema Muawiye de dagir kirina xakên der dewam kir. Xakên li Anatoliya, Hindistan, Maxrêb û Spanyaya başûr hat dagir kirin. Di 680an de Muawiye mir.
Li pê mirina Yezîd I re lawê xwe Muawiye II derbaza xelifetîye bû. Lê xelifetiya wî encax saleke çû û pê wî re Ebdulmelik derbaza xelifetîye bû. Êdî ew vebirî bû ku xelifetî di malbata Umeyeyan de wek pêmavanê dewam dikir. Ji vê sedemê hinekan li Meke Ebdullah bin Zubeyr wek xelîfe da zanîn. Di wê demê de nav misilmanan de cenga hundur der ket û encax di 692an de Ebdulmelik xelifetî dîsa di destên Umeyeyan de hîşt. Di wan demên cenga Hundir de Ebdullah bin Zubeyr Meke dest xwe xistî bû û di 691an de Hec bimefer nebû. Ji wê sedemê Ebdulmelik li Orşelîme Qubet es-Sexre çêkir. Ji pê Ebdulmelik li hundur yekitî pêk anî re li der şunda dest bi dagir kirinan kir. Di 711an de rojhelata çemê Indus di 712an de Mewera en-Nehîr (Transoksiyana) hat dagir kirin. Li rojava jî di 711an de dagir kirina Endulus dest pê kir û heta sînorên Fransayê hat dagir kirin.
Di wan deman de Konstantinopolis çend caran hate dorpêç kirin di (668 - 669), (674-678), (717-718)an de sê caran ji aliya Ereban hatî bû dorpêç kirin.
Balîsan Mîr Yûsif
Balîsan Mîr Yûsif, gundekî bi ser Balîsan a navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xanedana Emewiyan
Ruxîna xanêdan
Di 718an de di pêşengiya Ebasiyande dijberiya Umeyeyan kom di bû. Wan navê xwe ji pismamê Mihemed pexember Ebas bin Ebdulmutelib de girtî bûn. Ji bo Umeyeyan ji Ereban re hewedarî dikir va dijberiya roj bi roj mezin dibû. Bi dawî di 747an de bi serdariya Ebû Muslim Ebasiyan bi serfirazî serîhilda û di 750an de Merwan II û hevalbendên xwe hat bin xistin û Xelifetî derbaza Ebasiyan bû.
Umeyeyên Endulusê
Li pê binketina Ebasî yek ji mîrên Umeyeyan Ebdurehman II li ser Maxrêb re reviya Endulus û li wir di 756an de dewleta Ûmeyeyên Endulusê saz kir. Di 929an de Ebdurehman III xwe wek xelîfe da zanîn û vê xelifetîye heta 1031an dewam kir.
Girên Golan
Girên Golan (bi erebî: هضبة الجولان, Haḍbatu 'l-Jawlān, bi îbranî: רמת הגולן, Ramat HaGolan) herêmeke pir bi gir e ku kêm xelk lê dijîn. Girên Golan li Sûriyê bûn lê piştî Şerê Şeş Rojan di sala 1967an de, piraniya herêmê ketiye bindestê Israêlê. Israêl wek parçeyek ji Navçeya Bakûr li ser desthilat dike û Sûrî herêm wek parçeyek ji Parêzgeha Qinêtra hesab dike. Xetek zirav di nav herdû dijberan ji aliyê Neteweyên Yekbûyî tê kontrolkirin.
Norfolk
Norfolk wîlayetek Înglistanê ye.
Partiya Aştî û Demokrasiyê
BDP (Bêdêpê), kurteya Barış ve Demokrasi Partisi, ango navê fermî yê tirkî yê Partiya Aştî û Demokrasiyê, partiyeke siyasî ya kurdan e.
Di yekemîn kongreya asayî ya BDP'ê de, ku di 7'ê rezbera 2008'an li Amedê hate lidarxistin, şaredarê Gimgimê yê berê Demir Çelîk wekî Serokê Giştî yê BDP'ê hate hilbijartin.
Sîstem
Sîstem, parçeyên rêza we hatiye amade kirin
Rastî bûna rêza wa giştî li yek xebat kirine Li gor Ackoff, Sîstem têkiliyê li nav hev heye, erkên wa li mebesta gihîştina hevbandorîya koma heman(eleman) ye.
Aseton
Aseton, an propanon, bi formula (CH3) 2CO re pêkhateyeke organîk e. Ketona herî hêsan û piçûk e. Ew bi bêhnek tûj a teybetmendî rengek bê reng, pir hilû û şewitandî ye.
Pomy, Aude
Pomy, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Enstîtuya Neteweyî ya Ziman û Şaristaniyên Rojhilat
Enstîtuya Neteweyî ya Ziman û Şaristaniyên Rojhilat (bi fransî Institut national des langues et civilisations orientales) li Parîsa paytexta Fransayê ye û li dema Şoreşa Fransayê hatiye damezirandin. Ew yek ji dameziryayiyên mezin li Fransayê ye ko taybetmenda warê ziman û bajêrwarî yên Asyayê ye. Kurtenav anko kurteya wê INALCO ye û bi awayekê nefermî xelk dibêjnê langzo (bi Fransî Langues O) ko kurtkirî ya peyvên "Langues Orientales", anku "Zimanên Rojhilat" e.
Zêdetir ji 90 zimanan li INALCO'yê dihên hîn û fêrkirin. Ew ziman ev in: zimanên Asyayê, Afrîkayê, Ewropaya Rojhilat, başurê Okyanûsa Aram, zimanên Fîno-Ugrîk û zimanên xwecihî yên Amrîkayê.
Dîrok
Ev bingeh li 30'ê adara 1795'ê, wekî Dibistana Taybetî Zimanên Rojhilatê anko École spéciale des Langues orientales hat damezirandin. Armanca wê ew bû ko zimanên zindî yên rojhilatî ko jibo siyaset û aboriya Fransayê baş bin fêr bike. Vê dezgeha ku çend caran navê wê hatiye guhertin, bi dû re ji dibistaneke taybetî veguheriyaye ser Enstîtuyekê û heta sala 1985'an bi Zanîngeha Sorbonê ve hatiye girêdan. Ji 1985'an û bi sûn ve INALCO'yê statuyeke zanîngeheke serbixwe wergirtiye û ji Sorbonê veqetiyaye. Îroj nêzî 10 000 xwendekarên wê hene ku bi 93 zimanan perwerdehiyê dibînin. Herçî zimanê kurdî ye, ew ji sala 1948'an ve ye ku li INALCO'yê tê perwerdekirin, kesên mîna Roger Lescot, Kamûran Bedirxan, Joyce Blau, Ebdurehman Qasimlo, Michael Chyet, Halkawt Hakem, Christine Allison û Îbrahîm Seydo Aydogan di besê kurdî de mamostetî kirine.
Bella Hadid
Isabella Khair Hadid modeleke amerîkî ye. Li Los Angeles, Kalîforniya ji dayik bûye. Bi eslê xwe ereb û holendî ye û xwişka wê Gigi Hadid jî modeleke amerîkî ye. Navê bavê wê Mohamed Hadid e û diya wê Yolanda Hadid e. Di 2012an de dest bi modeltiyê kiriye. Navê wê bi dirustî Isabella Khair Hadid e. Ew li Kalîforniyayê dijî.
Hadid û xwişk û birayên wê bi eslê xwe deh salan li ranchek li Santa Barbara, Kalîforniya hatin mezin kirin. Wekî ciwanek, Hadid siwar bû û xewnên wê hebûn ku beşdarî Olîmpiyadên 2016an li Rio de Janeiro bibe, lê neçar ma ku di sala 2013an de dev ji pêşbaziyê berde ji ber ku ew ji nexweşiya Lyme ya kronîk dikişîne.
Şeva Beratê
Şeva Beratê (bi kurdî Rûspîbûn) şeveke pîroz a Îslamê ye. Şeva qendîlê ku tê de pêxembertî ji Muhemmed re hatiye.
Şeva Beratê çi ye?
Di şeva 14 û 15ê meha şebana hîcrî de ye. Di vê şevê de misilman tobe dikin ji Xwedê af dixwazin.
Eşere Mubeşere
Eşere Mubeşere (erebî اَلْعَشَرَةِ الْمُبَشِّرُونَ بِاْلْجَنَّةِ ‎ (el-'aşeret-il mubeşşirūne bil cenneh) di hin hrdisan de yê îdîakirin ku ji kesên ku bi cinetê ve hatine mizgînkirin re tê gotin.
Navçeya Liezenê
Navçeya Liezen navçeyeke siyasî ya parêzgeha Steiermark ye.
Bi 3317 km², navçeya herî mezin a Awistirya ji hêla rûberê ve ji parêzgeha Vorarlberg mezintir e û bi yanzdeh navçeyên cîran, ew navçe ye ku li Awistirya navçeyên herî cîran hene. Bi nifûsa nêzîkî 80,000 niştecîh (24 niştecîh/km²) ew li gorî yên mayî yên welêt pir kêm niştecîh e. Civatên herî mezin, bajarên Liezen, Schladming û Rottenmann in. Şaredariyên herî mezin ji aliyê rûberê ve Admont, Sölk û Landl in.
Lucille Clifton
Lucille Clifton (jdb. 27'ê pûşperê 1936 li Depew,Erie County, Nû York; m.13'ê reşemiyê 2010 li Baltimore, Maryland) helbestvan, nivîskar û perwerdekara amerîkî ku xwediya Xelata Pulitzerê ye.
Gobîrge
Gobirge, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Zekat
Zekat, zikat (bi erebî: الزكاةٌ, al-zakat) yek ji şertên îslamê ye. Dayîna mal ji bo feqiran e.
Ûm Kulsûm
Navê wê yê bi rûmet "Kewkab el-çarq" ("Stêrka Rojhilatê") hat dayîn. Ew li welatê xwe Misrê wekî sembolek neteweyî tête hesibandin; wê bi "Dengê Misrê", "Xatûna Strana Erebî" û "Pîramîda Çaremîn a Misrê" hatiye binavkirin.
Mitterskirchen
Mitterskirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rottal-Inn li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Fultot
Fultot, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Fellbach
Fellbach bajarokekî navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Corcelles-lès-Cîteaux
Corcelles-lès-Cîteaux, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Meqesa Ehrîman
Ehrîman pirr zana ye. Tenê kesên zana dikarin serî bi wî re bikşînin. Bo mînak gava Ehrîman got "kerem ke derbas be ji derî", divê mirov bizanibe meqesa xwe daniye li paş şêmûgê. Divê mirov bêje "Ez benî, tu kerem bike, tu ji me hemiyan mezintir î. Berê divê mezin herin hundir". Ehrîman dikare meqesa xwe li gelek cihan dayne. Lehengên zîrek her gav dafikên Ehrîman pûç dertînin lê yên ku ketin ser meqesê mala wê mîrat e.
Marge Piercy
Marge Piercy (jdb. ) çalakvaneke pêşverû û nivîskareke amerîkî ye. Berhemên wê di nav de Woman on the Edge of Time, He, She and It, ku di sala 1993an de Xelata Arthur C. Clarke stend, û Gone to Soldiers, berhema pir firotî ya New York Timesê û romaneke dîrokî ya balkêş ku di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de derbas dibe.Xebata Piercy bi pêmayiya wê ya Cihûtî, çalakvaniya civakî û siyasî ya Komunîst, û îdealên femînîst ve girêdayî ye.
Musade
Musade
Insaneki go ji maleke bixaze rabe, musade ji male dixaze go rabe.
Gornhausen
Gornhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ûrmiye (navçe)
Ûrmiye yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojava ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Ûrmiye e. Şaristana Ûrmiyê dikeve kêlega rojavaya deryaçeya Ûrmiyê. Di vê şaristanê de kurd, azerî, asûrî, ermenî dijîn. Olên xirîstiyanî û cihûyatî û behayî û kakeyî li rex musilmanetiyê him shi'e û him jî sunnî di vê şaristana rengreng de hene.
Dabeşkirina navçeyê
5 nahiye û 5 bajar li navçeya Ûrmiyeyê hene :
Serfiraz Elî Neqşebendî
Serfraz Elî Neqşebendî (1952'a li Bamernê) çîroknivîs û nivîskarekî kurd e.
Serfraz Alî Neqşebendî di sala 1952an de li Nehiya Bamernê li parêzgeha Dihok hatiye dinyayê û ji binemaleke dîndar, ji şêxên terîqata Neqşî ye. Serfraz di nav pirtûk û peyamên welatparêziyê de mezin bû. Xwendina xwe ya seretayî û navincî li devera Behdînan bi dawî anî, paşê di sala 1981ê de ket Zanîngeha Silêmaniyê, Bekeluryus–Lîsans–li beşê–ekonomî û rêveberiya îdarî bi dest anî. Di sala 1996an de Lîsans ji rojnamevaniyê wergrit. Di sala 1972an de li rojnama Birayetî dest bi nivîsandina bi zimanê kurdî û erebî kir, her weha li rojnama Hewkarî babetên edebî belav kirin. Di navbera salen 1986–89an de di kovara Karwan û kovara Tenduristî de komelendama destê rêveberiye bû. Di sala 1992an de rojnama Welat derxist. Piştî ku ket misextiyê li Almanyayê bi cih bû û di sala 1997an de li Berlînê bû sernivîsera rojnama Kurdistan. Di sala 1997an de ket xebata PEN a kurd û di 1998an de bû sekretera PENê. Serfiraz Neqsebendî di mijarên cihê de li dor deh pirtûk nivîsandine.
Gommecourt, Yvelines
Gommecourt, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Sarya
Sarya wekî Asya û Elfesya prînsesa koşkan e. Elementên çîroka Kurdî ne. Her sê xûşkên hev in. Pirr rind in, dewlemend in, zîrek in. Lê qurre ne. Her dem li neheqiyan digerin. Ji bo rindiya xwe her tiştî rewa dibînin. Heya dikarin keçên ji wan bedewtir ên xizanan bikujin. Sêhrbaziya wan jî hene. Her sê xûşk ji hev jî diqarin. Rinda rindan Elfesya ye û Elfesya xûşka piçûk e.
Dolîgûzan
Dolîgûzan gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kanîdestar
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya Giştî ya Mirovan û Malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kanîdestar 82 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 18 e.
Dolîgûzan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 18 kes (6 malbat) bûn.
Demen
Demen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Portel-des-Corbières
Portel-des-Corbières, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
La Gaillarde
La Gaillarde, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Rutland
Rutland wîlayetek Înglistanê ye.
Murrhardt
Murrhardt bajarokekî navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dêrê
Dêrê, gundekî bi ser bajarê Amêdiya parêzgeha Dihokê (Badînan, Kurdistan) ve ye.
Corcelles-les-Monts
Corcelles-les-Monts, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Oliver Twist (pirtûk)
Çîrok
Lehengê çîrokê zarokekî bi navê Oliver Twist e ku li sêwîxaneyekê ye. Birêveberiya sêwîxaneyê ji wî aciz in û dixwazin ji demekê zûtir wî bidin cem malbat an kargehekê û biser jî dikevin wî didin cem kesekî ku miriyan dişo û radike. Li wir herçendî zarok e jî, gelek zilmê dibîne. Direve diçe Londonê.
Li wir dikeve dafika komekê diz û rêbirran. Ji aliyê kesekî qaşo baş ve bi neheqî û nezanî tê birîndarkirin. Di darizandinê de bêsûciya xwe dide îspatkirin. Ew kesê baş ku dewlemend e dixwaze xwedî lêderbikeve lê Oliver dîsa dikeve destê mafyayê.
Ji vir şûnde têkoşîna Oliver a ji bo îspatkirina bêsûciya xwe û xwe ji destê mafyayê azadkirinê destpêdike. Bi awayekî trajîk lê bi serbilindî dawî li romanê tê.
Roman di wêjeya zarokan de xwedî dengekê mezin e.
Wergera kurdî
Pîrtûk ji aliyê nivîskar û wergêrê Başurê Kurdistanê Rojhat Seîd ve hatiye wergerandin bo zimanê kurdî yê bi alfabeya erebî. Li Bakurê Kurdistanê tu çapa wê ya kurdî nîne.
Aşxenas
Aşxenas, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Eşîrek
Eşîrek, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Geometrî
Geometrî (Înglîzî: Geometry) tayek ê Matematîkê ye ko girêdayê pirs ên şêwe, hindayî (hindaze/endaze) û cêgeh (cih) ê rêjeyî (nisbî) ê fîgoran e. Hindaze yek ji kevintirîn zanist ên Matematîkê ye.
Postmünster
Postmünster şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rottal-Inn li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bedriye Tahir Gökmen
Bedriye Tahir Gökmen balafirvaneke tirk bû ku balafirvana yekem a tirk a jin bi destûrnameya balafirvanî bû.
Jiyan
Tahir li dibistana firîna taybet a Vecihi Hürkuş perwerde kir û di sala 1933an de destûrnameya xwe wergirt.
Halifax
Halifax paytexta parêzgeha Nova Scotia ya Kanadayê ye.
Bedriye Tahir Gökmen
Jiyan
Lêbelê, kardêrê wê balafirvaniya wê ne pejirand, û wek cezayê mûçeyê wê kêm kir. Dîsa jî, ew di sala 1934an de ji dibistana firînê xelas kir, û serkretera dewletî ya Hêza Hewayî kir da ku destûra wê bide pejirandin. Ofîs tîmek pişkîneran şand dibistanê, lêbelê, mixabin ji ber karesatekê, dibistanê ji bo Tahir ne xwedî balafirek nexistibû ku bikar bîne da ku jêhatiyên xwe biselmîne. Ew tîm ne vegeriya û dibistan heman salê şûnda girtî kir.
Elfesya
Elfesya wekî Asya û Sarya prînsesa koşkan e. Elementên çîroka Kurdî ne. Her sê xûşkên hev in. Pirr rind in, dewlemend in, zîrek in. Lê qurre ne. Her dem li neheqiyan digerin. Ji bo rindiya xwe her tiştî rewa dibînin. Heya dikarin keçên ji wan bedewtir ên xizanan bikujin. Sêhrbaziya wan jî hene. Her sê xûşk ji hev jî diqarin. Rinda rindan Elfesya ye û Elfesya xûşka piçûk e.
Bedriye Tahir Gökmen
Jiyan
Paraşûtvanê tirk, Abdurrahman Türkkuşu, paşnavê wê "Gökmen Bacı" ("Xwişka esmanê şîn") danî. Di sala 1934an de gava zagona paşnavan li Tirkiyeyê hat destpêkirin, ew paşnavê Gökmen girt.
Basirme
Basirme, nahiye, navend û gundekî navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tatar
Teter an jî Tatar xwediyê gelekî ma'neyan e.
Emîliya Romanya
Emîliya Romanya yan jî Emîliya (bi îtalî: Emilia-Romagna), yek ji 20 herêmên îdarî yên Îtalyayê ye. Herêm li beşa bakurê rojhilata welatê cîwar bûye û herêm navê xwe ji herêmên dîrokî yên Emilia û Romagna wergirtiye. Paytexta herêmê bajarê Bolognayê ye û rûerda herêmê bi qasî 22.446 km² ye. Li herêmê bi qasî 4.4 milyon niştecih lê dijîn.
Bajar û navendên herêmê
Agahiyên di derbarê rûerda parêzgehan, hêjmar û belavbûna gelheyê.
Wêne
Emilia-Romagna
Goupillières, Yvelines
Goupillières, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Betty Williams
Betty Williams (navê berê Elisabeth Smyth; z. 22'ê gulanê 1943 li Belfast, Bakurê Îrlenda) çalakgereka aştiyê ya navneteweyî ye.
Ew damezrênera rêxistina bi navê "Community of Peace People - Koma gelê aştiyê" ye. Wê ji ber xebatên xwe yên aştiyê di sala 1976'an de bi tevî Mairead Corrigan Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Dêrereş
Dêrereş, gundekî bi ser bajarê Amêdiya parêzgeha Dihokê (Badînan, Kurdistan) ve ye.
Mairead Corrigan
Mairead Corrigan-Maguire (z. 27 kanûna paşîn a 1944 li Belfast, Bakurê Îrlenda) yek ji damezrênerên rêxistina bi navê Peace People - Gelê aştiyê û çalakgereka mafê mirovan a navdar e. Sala 1976an bi tevî Betty Williams Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Dîlze
Dîlze gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Port-la-Nouvelle
Port-la-Nouvelle, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Dîlze
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 258 kes (48 malbat) bûn.
Dewletmedar
Dewletmedar, mirovdewlet an jî mirovê dewletê tê wateya kesekî dewletê, siyasetmedarekî di awazgehên bilind ên dewletê de, bi gelemperî serokên dewletan an hikûmetê, ku di têgihîştina raya giştî de tiştek ku ji siyaseta rojane wêdetir pêk aniye.
Novi
Novi navê yek ji gundên gundistana Mirgewera li navçeya Sîlvanayê ye. Sîlvana girêdayî şaristana Wirmê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Novi 610 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 104 e.
Steven Ogg
Steven Ogg lîstikvanek Kanadî ye. Ew bi rolên xwe wek Trevor Philips di lîstika vîdyoyê ya 2013. û her wesa wek Simon di The Walking Dead pirr hatiye naskirin e.
Ezmanê dêv
Ezmanê dêv (en: palate) herêmeke nav kortika difnî (nasal cavity) û kortika devkî (oral cavity) ku cihê dike (cuda dike) di devê mirov û movikdaran. Ezmanê dev yan palatê ji du beş çêdibe ji palatê nerm yan vîlum û palatê sert yan palatê hestî.
Etîmolojî
(nasîna resena gotin) Bêjeya palate di înglîziya navîn ji zimanê latînî palatum.
Erk
Erka ezmanê dêv ku nav beşên dêv bighîne hev û çend dengan peyda bike wek dengkirinê tîpên dengdêr.
Schorndorf
Schorndorf bajarokekî navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sidqiyê Hirorî
Sidqiyê Hirorî (jdb. 1956 li Hiror/başûrê Kurdistanê) çîroknivîs û nivîskarekî kurd e.
Graach an der Mosel
Graach an der Mosel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sidqiyê Hirorî
Sidqiyê Hirorî di sala 1956an de li gundê Hirorê li başûrê Kurdistanê hatiye dinyayê. Li bajarê Mûsilê mezin bûye û her li wê derê xwendina xwe ya destpêkê, navincî û amadeyî bi dawî anîne. Di sala 1978an de bû karmendê çandinê li deverine ser bi Duhokê. Di sala 1984an de bû endamê desteka nivîskarên Radyoya Dengê Kurdistana Îraqê. Di sala 1986an de bo xwendinê çû Polonyayê. Di sala 1992an de xwendina xwe ya rojnamevaniyê li Unîversîteya Warşovayê bi dawî anî û pileya Magisterê wergirt. Ji sala 1992an vir ve li Swêdê dijî.
Corgengoux
Corgengoux, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sidqiyê Hirorî
Destpêka nivîskariya wî bi helbestê bûye û paşê çîrok û roman. Çîroka wî ya yekê bi navê Xwekuştin di sala 1977an de di rojnameya Hawkarî de hat belavkirin. Çendîn nivîs û werger di Nûdem, Kurdistan press, Armanc, Berbang, Roja Nû û Nûdem Wergerê de weşandine
Yekîtiya Komeleyên Futbolê yên Ewropayê
UEFA kurteya Union of European Football Associations, anko Yekîtiya Komeleyên Futbolê yên Ewropayê ye. Endamên UEFAyê ji hemû dewletên Ewropa û dewletên Îsrael, Kîpros, Ermenistan, Gurcistan, Tirkiye, Qezexistan, Rûsya û Azerbaycanê pêk tê.
Dîrok
UEFA di 15ê hezîrana sala 1954an li Swîsre bajarê Baselê hate damezrandin. Navenda saziyê heta sala 1959an de li paytexta Fransa, Parîsê bû. Piştre navend hate bajarê Bernê ya Swîsreyê û di dawiyê de ji sala 1995an heta îro navenda saziyê li bajarê Nyonê ya Swîsreyê te.
Çavên heterokromî yên pisîkan
Sedem
Rengdêriya çavên xerîb dema ku gena spî ya epistatîk (berveçûyî) çêdibe (ku genên rengên din têk dibe û pisîkê bi tevahî spî dike) yan jî gena spî ya spî (ku genê berpirsiyarê pisîkên dureng û tuxedo ye) çêdibe, nahêle granulên melanîn (pîgment) di dema pêşkeftinê de bigihîjin çavekî. Di encamê de pisîkek bi çavek şîn û yek kesk, zer, yan kî qehweyî çêdibe. Rewş tenê bi kêmasî di pisîkên ku xwedî gena spî ya serdest û hem jî gena spî ya ku kêm dibe, pêk tê.
Serhildana Qoçgiriyê
Serhildana Qoçgiriyê an jî Şoreşa Qoçgîrê, yekemîn serhildana li hemberî hikûmeta Enqereyê ye û di tîrmeha 1920an de li Qoçgiriyê rû da. Berî serhildanê xebatên amade kirinê ji aliyê Elîşêrê Dêrsîmî û Baytar Nuriyê Dêrsîmî ve hate meşandin. Di tîrmeha 1920an de hin yekîneyên di bin fermana serok-eşîrê bi navê Misto, avêtin li ser qereqola Çulfa Alî ya Zarayê.
Piştî vê serdegirtinê navbêra Sêwas-Ezirgan û Qenxal-Qoçgîr û derûdora wê kete bin hikmê yekîneyên Kurdan. Serok-eşîrê Şedanê Paso, Gercanê dagir kir û bi kirar wî dest danî li ser rêvebiriyê û li avahiya hikûmetê ala kurdî hildan.
Dirok
Hikûmeta Enqereyê jî di çiriya pêşîn a 1920an de, bi armanca asteng kirina pêşkeftina serhildanê heyetên şîretê şand vê derê. Di 15 çiriya paşîn de li Xozatê di serokatiya Elîşan de civîneke hate li darxistin û danezaneke dan hikûmetê. Enqere jî dest pê kir li Sêwazê leşkerên xwe kom kirin. Di vê navbêrê de Serhildana Qoçgiriyê belav bû: Dêrsîm, xwe amade dikir ku di buhara 1921ê de serxwe bû na xwe danezan bike. Enqereyê, pêwendiya Dêrsîmê bi derûdora wê rê qût kir û ji vê derê hinek kesan vexwend Civakê û xwest bi vî awayî tevgerê bi sînor bike. Lê ev rêbazên han encam nedan û di encamê de di adara 1921ê de yekîneyên artêşa TÎrk tevgereke leşkerî dane dest pê kirin. Her wiha 3 fermandarên serhildêr ên Kurd yê Serhildana Serokê eşîra Ginyanî Murat Paşa bi fenan hatin girtin. Lewma di 24ê nîsana 1921ê de yekîneyên Serhildana Qoçgiriyê ji hev feşkilîn. Artêşê, heta nava Qoçgiriyê ve çû û serhildanê bi awayekî bi xwîn temirand û Serokê Serhildanê hate girtin. Di vê navbêrê de serhildana Qoçgiriyê, bi taytbetmendiyên xwe yên welatparêz bandora serokeşîran derbas kirî bû û wisa derbasî dîrokê. Di 28ê nîsana sala 1937an de yek ji serokên Serhildana Dêrsimê Elîşêr û Zerîfe Xanim, bi awayekî bê dadgeh ji aliyê hêzên dewleta Tirk ve hatin pakrewan kirin.
Gaillefontaine
Gaillefontaine, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Serhildana Qoçgiriyê
Danûstandin
Kurdên li dora Dêrsimê dest pê kirin ku bi netewperwerên Tirk re pêşandanek pêşwext amade bikin û êrîş birin ser gelek depoyên çekên Tirk. Di Çirî 1920 de ew têra xwe girtin ku xwe di rewşek hêzdar de hîs bikin û Alisan Bey, serokê Refahiye eşîrên ji bo serxwebûnê amade kir. Di dawiyê de, di 15ê Çiriya Paşîn a 1920-an de, wan daxuyaniyek radestî Mustafa Kemal Atatürk kir ku li jêrê digot.
Wan di 24ê Çiriya Paşîn 1920 de bersivek xwest. Di 25 Kanûn de, Kurdan dîsa daxwaz kir ku bêtir mafên siyasî li Parêzgehên Amed,Bidlîs,Wan û Xarpêt ku di Peymana Sèvres de li ser hate lihev kirin. Kemalîstan di destpêkê de guh didin daxwazên wan ji bo azadiya siyasî bêtir, lê di heman demê de leşkerên girîng bar dikin herêmê da ku serhildanê bişkînin. Lêbelê, Hikûmeta Tirk hewl da ku Kurd gava ku wan Waliyê Elazizê şand Pertek ji bo ku wan piştrast bike ku Mustafa Kemal bi daxwazan razî ye. Mustafa Kemal heta ji herêmê endamên dî yên parlamenê jî destnîşan kir. Hikûmeta Tirk jî pêşniyar kir ku Kurdek Mütessarif bide herêmê, lê şoreşgerên ku ji hêla  Seyit Riza û Alişan Beg ve (nûnerê Refahiye pêşniyar red kir, û daxwaza wan dubare kir ku ew dixwazin hikûmetek Kurdî ya serbixwe û ne ya ku Enqere ferz kirî.
Dobin am See
Dobin am See şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Brazzers
Brazzers pargîdaniyek hilberîna vîdyoyên pornografî  ya kanadayî ye ku navenda wê li Montreal, Quebec, Kanada ye û cîhê qanûnî li Nîkosiya, Kîpros e. Bi torgilokek serhêl ku ji sî û yek malperên pornografiya hişk  pêk tê, dirûşma pargîdanî "World's Best HD Porn Site!" ( "Malpera Porno ya HD ya çêtirîn a Cîhanê ! ) ye . Malper 10,036 vîdyoyan digire, ku ji hêla 33 malperên cihêreng ve hatine weşandin (Kanûna pêşîn a 2020ê) .Tora wan a malperên 2,340 modelên pornstêrk vedihewîne (Kanûna Pêşîn 2020).
Nicky Jam
Nick Rivera Caminero (jdb. 17ê adarê, 1981 li Boston, Massachusetts hate dinê), jî wek "Nicky Jam" tê binavkirin. Nicky Jam stranbêj û hunermendekî reggîton a Amerîkayî ye.
Ji temenê xwe yê ciwan de ew dest bi rapkirinê û stran a performansa li supermarket kiriye. Nicky Jam di yanzdeh salî de bi albûma berhevdanê girêbesta tomarkirinê îmze kiriye. Di naverasta salên 1990'an de Nicky bi Daddy Yankee re hevdîtin pêk tîne, ku ew bi kesê re Duo avakirin. Nicky çend serkeftinên muzîkê afirandin, lê di sala 2004'an de ji aliyê nakokiyên cuda yên şexsî ve hate hilweşandin. Di dawîya salên 2000'an de Nicky kêmbûna kariyera muzîka xwe kiriye û piştre wekî wî biryar da ku di navbera salên 2007 û 2010'an de ji bo destpêkirina kariyerê muzîka xwe ya berê koçî Medellín bûye.
Di sala 2014'an de Nicky dest bi populerbûnê dixe û dîsa li çend welatên Amerîkaya Latîn bi stranên xwe ya «Travesuras» û «Voy a beber» bi ser ket. Herwiha di sala 2015'an de, Nicky bi Enrique Iglesias re strana li ser mijara «El perdón» dest pê kir, ku Hit ên li Amerîkayê û çend welatên Ewropayê wek Spanya, Almanya, Fransa, Portûgal û Swîsre bû. Jî Nicky, strana «El perdón» ji bo performansa herî baş di Latin Grammy Awards 2015 xelat qezenç kiriye û neqişandina xelata wek li Latin American Music Awards bi tenêyî ya salê û ceynikê ve hevkar kirin.
Dergenê
Dergenê an jî Dirginî, gundekî bi ser bajarê Amêdiya parêzgeha Dihokê (Badînan, Kurdistan) ve ye.
Ecîn
Çîgê goşt, çîk, kutilka Rihayê, kufteya çîkê, Ecîn, cure xwarineke ji koma xwarinên riz û savarê ye. Bi bandora tirkî, niha kurd jî êdî jê re çîg kofte (çîkufte) dibêjin. bi piranî goştê xav tê çêkirin. Ew bi kevneşopî ji goştê sor hûrkirî, kêm-rûn têne çêkirin. Guhertoya vejeteryanê ji genim, paste tomato, îsotê yên hêrandî, û biharatên din pêk tê.
Hecr
Hecr ji Quranê sûreyek e û li gorî baweriya îslamêl, li bajarê Mekeyê hatiye danin. Ji 99 ayetan pêk tê. Sûre navê xwe ji peyva Hicr di ayeta 80'yem da girtiye. Hicr navê cihekî li bakûrê Mekeyê ye û li gora dîrokzanên misilman gelê Semûd li wê derê jiyaye. Di sûreyê da yekbûna Xwedê, pêxembertî, jiyana di piştî mirinê û roja eşir û meşirê cîh digirin. Xwedê bi vî avayî qala têkoşina pêxemberan li dijî mirovên har û bitir û bêxuda dike. Wekî din di sûreyê da parastina Qurana Piroz ji guhertinên mirovan jî tê bîranin.
Ecîn
Dîrok
Li gorî rîwayetek, tê gotin ku diya pêxember Birahîm dema ku ji bilî Sawer û goştê gazelekê pê ve tiştek tune bû, hate dahênandin. Li gorî kevneşopiyek din, Çiğ Köfte di dema Birahîm de li Rihayê (Urfa) hate dahênandin. Gava ku Nimrod ji bo kevirek sersaxî (qedaga bû) agir berhev dikir, jina nêçîrvan neçar bû ku goştê xav bi bulgûr, giha û biharatan tevlihev kir, û pê destar ê kevirî bikar anî da ku tevlihevê heya ku tamxweş bibe.
Berkelî
Berkelî ji bo xwarina heşt kesan hatiye hesabkirin.
Çêkirin
Bexdenûs û tayên pîvazê bo bikaranînê tên ristekirin, hûrkirin. Teşt tê danîn û îsota hişkkirî, xwê, îsota reş, merge, serîpîvaza tîkekirî, sîra kutayî û goştê dixinê. Bi hêza tiliyan baş tê strîn.
Paşê savar kulm bi kulm dikeve navê û bêî sekinandinê tê strîn. Av nakevê ku têkel bi ava xwe kewa xwe bigire lê hin kes avê jî didilopînînê. Heya savar wekî hevîrê nerm bû strandin didome.
Piştre têkela berê hatibû amadekirin a ji bexdenûs û pîvazê tevlî dibe û dîsa tê strîn. Kutîlk tên çêkirin û wan radixin ser destexaneyê. Dora destexaneyê şelên xiyarê, pirpar, kahû, pûjan û tevrik (tivir) û li ser daxwazê kûpikên biharbêhnê (biharat) tên danîn.
Pirranî bi dewê dixwin. Kutîlka Rihayê ne tenê li Rihayê navdar e, li Dîlok, herêma Tolhildanê û li Amedê jî pirr tê xwarin.
Qelecix, Melkişî
Qelecix yan jî Qelecox, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Serhildana Şêx Ebdulselamê Barzanî
Serhildana Barzaniyan ya yekem li devera Barzan li dijî Osmaniyan destpê kir. Serokatî û rêbertiya vê nerazîbûna kurdan Şêx Ebdulselamê Barzanî. Bi vê serhildanê malbata Barzaniyan di dîroka siyasî ya kurdan de cihê xwe ava kir.
Di sala 1908ê de jî bi dûçûna artêşa tirkan rûsan Şêx Ebdulselamê Berzanî vexwend Tiflîsê û alikariya xwarin û ya pare da Şêx Ebdulselamê Berzanî di dema serhildanê de.
Li herêma Barzan, bi rêberiya Şêx Ebdulselamê Berzanî serhildan hate destpêkirin. Di encamê de hêzên barzanî têkçûn û şêx revî nav çiyayên Hekarîyê li herêma Tîyarîyê. Hêjayî gotinê ye ku li herêma Tîyarê bêhtir Nestûrî dijiyan. Têkiliyên Barzanyan û Nestûriyan baş bûn. Paşî vegerî Barzan û bi hikûmeta Osmanî re têkiliyên baş danî. Lêbelê Osmanî, ji fealiyetên Şêx Ebdulselam her ditirsî. Li sala 1914ê Şêx Ebdulselam Barzanî diçe ber bi herêma Şikakan ku li gel Simkoyê Şikak hevdîtinan bike. Li gundê Gengeçînê dibe mêvanê Sofî Ebdula Axa. Lê Sofî Ebdula xiyanetê li Şêx Ebdulselam dike û wî digire bi çar zêrevanên wî ve. Paşî teslîmî Osmaniyan dikin. Li Mûsilê tê darve kirin
Sharon Olds
Sharon Olds (19ê çiriya paşîn a 1942 li San Francisco, Kalîforniya, DYA) helbestvan û nivîskareke amerîkan e  ku gelek xelat wergirt. Di nav wan xelat de Xelata Pulitzer (2013 ),  National Book Critics Circle Award  ( 1984 ) û xelata yekemîna  San Francisco Poetry Center bu. Niha ew di Zanîngeha Nû York ê de nivîsandina afirîndar fêr dike.
Goussonville
Goussonville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Rahîm Reşîdî
Rahîm Reşîdî an jî birêz Kurd (jdb. 1978 li bajarê Saqiz ê, Rojhilatê Kurdistanê), (Kurdî: ڕەحیم ڕەشیدی) rojnamevan û peyamnêrê Kurdistan TV û Kurdistan24 e. Di sala 1978 de li gundê Merxozê, li bajarê Saqiz, li Îranê hatiye dinê. Serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê Donald Trump ji ber rûmalkirina çalak a bûyerên kurdan li Rojhilata Navîn û şerê li dijî DAIŞê û beşdarbûna wî di konfêransên rojnamevanî yên Koşka Spî de û piştre jî ji ber bandora wî nasnavê, nasnavê wî birêz Kurd ( mr. kurd) lê kir. ew ji hêla rojnameya serhêl a Washington Free Beacon ve wekî "Zilamê Salê 2018" hate binav kirin.
Mişekrek
Mişekrek, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Rahîm Reşîdî
Jiyan
Rehîm Reşîdî di nava Partiya Demokrat a Kurdistanê (Îranê) de weke Pêşmerge dest bi karê xwe kir. Paşê bû çalakvanê mafên mirovan, nivîskar û rojnamevan. Ji ber vê sedemê bi gelek medya, çapemenî, radyo û televizyonên herêmî û navneteweyî re li ser mijar û mijarên siyasî, dîrokî û civakî yên herêmî û cîhanî hevpeyvîn kiriye.
Kevirê xwazgîniyê
Kevirê xwazgîniyê yek ji elementên çîroka Kurdî ye. Kî li ser vî kevirî rûnişt diyar e ew dixwaze bizewice. Pirranî ev kevir li derê koşkên keyayan çikandiye. Kê doza keça paşê kir diçe li ser vî kevirî rûdine. Bi vê rûniştinê dide xûyakirin ku ew keça paşê dixwaze.
Rahîm Reşîdî
çalakiyên
Reşîdî di sala 1996an de dest bi rojnamegeriyê kir û di Radyoya “Dengê Kurdistana Îranê” û Rojnameya “Kurdistan”ê de xebitî. Di sala 2004an de dibe endamê koma redaksiyona kovara "Rêjwan"ê li Swêdê û bi swêdî û kurdî weşanê dike. Rehîm ji sala 2006 heta 2010 endamê desteya rêvebir û sernivîserê beşa nûçeyan a Tishk TV, ku li Parîs, Fransa ye, bû. Reşîdî endamê Yekîtiya Rojnamegerên Swêdê û Federasyona Rojnamegerên Navneteweyî bûye. Ew niha endamê Navenda Çapemeniya Derve (FPC) ya Wezareta Derve ya Dewletên Yekbûyî ye û endamê Nûçegihanên Çapemeniya Derve li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (AFPC-USA Club) ye. Herwiha Reşîdî ji sala 2010ê ve bi awayekî çalak di nav Rêxistina Çavdêriya Mafên Mirovan a Kurdistanê û Encûmena Serkirdayetiya Mafên Mirov li Amerîkayê de cih girtiye. li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê bi Îngilîzî û Farisî hatiye weşandin. Niha jî Serokê Peyamnêrê Kurdistan24 û Kurdistan TV li Washingtonê ye. Birêz Kurd çavdêriya xebatên beşa Erebî ya Zagros TV jî dike. Reşîdî di heman demê de endamê Enstîtuya Zêrîn ji bo Stratejiya Navdewletî ye, û şêwirmendê şêwirmendiyê ye ji bo çend pargîdanî û dezgehan li Washington, DC.
Wî gelek gotarên wêjeyî, siyasî û civakî wergerandine kurdî, ji wan çar pirtûkên jêrîn:
Reut
Reut şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rottal-Inn li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Marê reş
Marê reş (navê latînî: Dolichophis jugularis), marekî bê hejr û bê zerar e. Li herdera Kurdistanê li nêzî avan, ciyên kevirokî û tahtokî, li nava bexçeyan û rezan dihê dîtin.
Çand
Marê reş yek ji elementên çîroka Kurdî ye. Xorteke rind, dilzêrîn û baş e. Ji derve mar û ji hundir ve xort e. Hin caran bi kesên ku li ser kevirê xwazgîniyê yê li derê koşka key rûdine û bi berendamên din re dikeve pêşbirka bicihanîna şertên key. Pirranî biserdikeve û bi keça key re dizewice. Her kes pê henekên xwe dikin û ji ber ku ew mar e jê ditirsin. Lê roja dizewice bi keça paşê re nişkave ji jor tê xwarê û kirasê martiyê ji xwe dike.
Kop
Kop (di 1928'an de wekî Qop hatiye nivîsand, bi tirkî: Bulanık) yek ji navçeyên Mûşê ye.
Gorî hejmartinên herî dawî, hejmara navendê 41.000, bi giştî 139.000 e. Şik heye ku nifûs zêdetir be. Lewra li herêmê gelek kes di nifûsê de netomarkirî ne. Ev realîte li hemî Bakurê Kurdistanê heye. Şik heye ku dûgela Tirk dixwaze hejmara kurdan kêm nîşan bide. Bawerî bi statîstîkên dûgela Tirk nabe. Di sala 1927î de bûye navçe. Aborî bi pirranî li ser çandiniyê ye. Genim, ceh, nîsk, silq, hwd. Dîsa xwedîkirina sewalan jî heye. Kop li ser riya Mûş - Agiriyê dikeve. 107 km li dûrî Mûşê ye. Firehiya erdê navçeyê 1.706 km û bilidahî ji rûyê avê 1.480 m ye. Li rojhilatê Milazgir, li rojava Gimgim, li bakur Erzîrom û Xinûs û li başûr jî Xelat a Bedlîsê, Têlî hene. Di navbera Kop û Milazgirê de 25 km heye. Bi zivistanan berfî û sar, bi havînan germ û ziha ye.
Dîrok
Dîroka Kopê jî wekî ya herêmê pirr kevn e. Li herêmê medan, hûrriyan, ûrartûyan, bîzansiyan, osmaniyan, ûrisan û hwd desthilatî kirine. Herêm jî wekî hemî deverên Kurdistanê heya Şerê Cîhanî ya Yekê herdem di bin hukmê mîrîtiyên kurdan de bûye. Piştî parçekirina Kurdistanê û şikestina serhildanên kurdan rewş bo kurdan xirab bûye.
Gorî hin îdîayan navê herêmê di dema ûrartûyan de Horhorîkî bûye. Beriya Terteleya Filehan gelek fileh jî hebûne li herêmê. Gundên ku fileh lê jiyane ji navên wan tê derxistin. Kurd û fileh bi biratî bi hev re li herêmê jiyane. Di serhiladana Agiriyê, dagirkirina ûrisan hwd de gelek car kurdên Qers, Erdêxan û Xinûse koçber kirine rojava û başûrê Bakurê Kurdistanê. Herwekî hatina Kopê jî.
La Brède
La Brède, komuneke li departementa Gironde a Fransayê ye.
Hochscheid
Hochscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pouzols-Minervois
Pouzols-Minervois, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Ehmedxerîb
Ehmedxerîb gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 116 kes (15 malbat) bûn.
Kevirê parsekan
Kevirê parsekan an kevirê parsektiyê yek ji elementên çîroka Kurdî ye. Kê li ser vê kevirê rûnişt ew hêviya tiştan dike, ango parsê dike. Pirranî ev kevir li derê koşkên keyan, padîşahan çikandiye.
Waiblingen
Waiblingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kanîtawik
Kanîtawik, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Silêman Alî
Silêman Alî di sala 1963'an de li Serê Kaniyê (başûr rojavayê Kurdistanê) hatiye dinyayê.
Li Rûsyayê, li unîversîteya Moskovayê dîploma magîstra di rojnamevaniyê de stendiye. Babetê dîploma wî »pirsa kurdî di rojnamevaniya rûsî de« bû. Beşdarî di damezrandina Navenda lêkolînên Kurdî li Moskoyê de kiriye û heya sala 1995an tê de kar kiriye. Ji sala 1995an û vir de li Almanyayê dijî. Sala 1980'î dest bi nivîsandina helbestan kiriye. Piştre gotar, lêkolîn û çîrok nivîsandine û bi wergerê re jî mijûl bûye. Ji destpêka salên 90î û vir de babeta wî ya bingehîn bûye çîroka kurt. Babeta çîroka wî heya niha jiyan û rojana mirovê kurd e. Çîrokan bi zimanê almanî jî dinivîsîne. Sala 1999an pirtûkeke çîrokan bi kurdî bi sernavê »Derdo« li welêt belav kiriye. Bi almanî di sala 2002an de pirtîkek tevî çend nivîskarên biyanî bi sernavê »Rêkên jiyanê« çap kiriye.
Brayim Zila
Brayim Zila, gundekî bi ser bajarê Amêdiya parêzgeha Dihokê (Badînan, Kurdistan) ve ye.
Qefqasya
Qefqasya an Kafkasya an jî Qefqas navçeyeke li dor rêzeçiyayê Qefqazê bi gelemperî li ser xakên Rûsya, Gurcistan, Azerbaycan û Ermenistan de dimê ye. Ew di navbera li rojava Deryaya Azov û Deryaya Reş, li rojhelat Deryaya Mazenderan, li bakur rêzê Manît û li başûr sînorên Tirkiye-Gurcistan û Tirkiye-Ermenistan de dimê ye.
Kafkasya ji navê çiyayên Qefqasê de tê ye.
Garo Paylan
Garo Paylan siyasetmedarek e ku di 1972an de li Stembolê ji dayik bûye. Ew yek ji avakerên partiya HDPyê ya Stembolê ye.
Jiyana wî
Malbata wî ermenên Meletiyê ne û ew di sala 1972an de li bajarê Stembolê hatiye dinê. Ji nav sê zarokên malbatê yê navîn e. Di Zaningeha Stembolê Fakulteya Îşletmeyê de master kiriye. Gellek salan rêvebertiya dibistanên ermenan kiriye. Avakerê partiya HDPyê ye û hîn jî endamê Komîteya Rêveberiya Navendî ya HDPyê ye.
Di hilbijartinên hezîran û çiriya paşîna 2015an de bûye parlementerê Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) ya bajarê Stembolê.
Çiyayên Qefqasê
Qefqas an Qefqasya an jî Rêzeçiyayên Qefqasyayê (bi rûsî: Кавказ, Qavkaz, bi gûrcî: კავკასიონი, Qavqasioni) rêzeçiyayeke 1.100 km dirêj e, di rojava-bakur rojava de berve rojhelatê başûrê rojhelat navbera Deryaya Reş û Deryaya Mazenderan rêz dibe ye. Bilindahiya wan çiyayan heta 5.642 m heye û geşa ser xakên Rûsya, Gurcistan, Ermenistan û Azerbaycanê ne.
Çiyayên Qefqasê yên Mezin
Qefqazên Mezin 1.100 km dirêj û heta 180 km fireh in.