cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Siyaseta Îranê
Rêberê dînî-Rêvebirê Velayetî Feqîh
Rêberê dînî n jî rêvebirê Velayetî Feqîh serê dewletê ye. Di Komara Îslamî de kesê bilindtirîn xwedîhêz e. Gelek rojnameyên welat girêdayî wî ne wek Kayhan, Etleet, Cumhurî Îslamî. Melayên di mizgeftan de jî hemû girêdayî wî ne. Li Îranê weezên eyniyê xwedî hêzeke mezin e ji bo layê propagandayê, weezên eyniyan jî ji aliyê rêberê dînî tê amade kirin. Her wisa gelek weqif û rêxistin jî girêdayî rêberê dînî ne ku xwedî %40ê aboriya Îranê ne. Ev rêxistin ji aliyê erkên darazaiyê ve nayên kontrol kirin ev in; Weqfa Feqîr û Mustezefan(Bonyadî Canbazan ve Mostezefîn), Weqfa Şehîdan(Bonyadî Şehîd), Komiteya Harikariyê(Komiteyî Emdad), Weqfa 15ê Xordad(Bonyadî Panzdehî Xordad).
Bi dûçûna madeya 110ê ya makezagona Komara Îslamî, erkên rêberê dînî:
Rêxistin û dezgehên rasterast girêdayî rêberê dînî;
Serokkomar
Bi dûçûna makezagona Komara Îslamî, piştî rêberê dînî kesê qedirbilindtir serokkomarê Komara Îslamî ye. Erkên Serokkomariya Komara Îslamî piştî sala 1989ê de hatin berfireh kirin û serokwezîrî hate betal kirin. Jixwe di navbera salên 1979ê heta 1989ê de gelek erk di bin destê serokwezîr de bû. Hêjayî gotinê ye ku serokwezîrê wî wextî Mîr Huseyn Musevî bû ku li sala 2009ê de ji ber nerazîbûna wî li dijî hilbijartinê hate zindanî kirin di mala xwe de.
Rêvebirina serokkomarî 4 sale, her çal sala carekê hilbijartin tên kirin û dihêt hilbijartin. Tenê du serdeman dikare bibe serokkomar. Serokkomarê Îranê desteya wezîran ava dike û rêvebirina dewletê bireve dibe. Pejirandina endamtiya kesê ku dibe serokkomar ji aliyê Konseya Parastina Makezagonê ve tê kontrol kirin. Pesendkirina dawî ji aliyê Rêberî dînî ve tê kirin û ew kes dibe serokkomar.
Meclîsa Şuraya Îslamî
Erkên meclîsê qanûnçêkirin, pesendkirina desteya wezîran, kontrolkirin û ji kar dûrxistina serokkomar û desteya wezîran e. Her çend meclîs qanûna çêbike jî, divêt ev qanûn ji layê Konseya Parastina Makezagonê ve bên pejirandin. Her wisa ew kesên dibin parlamenter jî divêt ji aliyê Konseya Parastina Makezagonê ve bên pejirandin. Betalkirina qanûna ne tenê di destê konseyê de ye, her wisa rêberê dînî jî dikare qanûnan betal bike.
Di meclîsa Komara Îslamî de heta sala 1999ê 270 parlamenter hebûn, piştî wê salê ev hate zêdekirin. Niha hejmara parlamenteran 285 e û ji bilî van yek Zerdeştî, yek Kelimî, yek Fele û du jî Ermenî bi giştî 5 parlamenterên kêmaniyan jî hene. Bi giştî 290 in. Hilbijartina parlamenteran çar salan carekê tê kirin û sîstema herêma teng tê bikaranîn. Yanî li her herêmeke biçûk tu dikarî yek kes dibe parlamenter. Sîstema partiyan tune ye. Li gor amarên 2011ê nifûs û jimarên parlamenterên parêzgehên Îranê
Konseya Parastina Makezagonê
Ev konsey di makezagona 1906ê de ketiye nav sîstema Îranê de. Bi dûçûna makezagona 1906ê de ev konsey ji aliyê 5 mictehîdan(zanayên dînî) ve tê rêvebirin û erkê van kesan ew e ku kontrolkirina qanûnçêkirinê bikin ku ev qanûn bi dûçûna dînê Îslamê ve guncaw e an na. Piştî şoreşa 1979ê de erkên vê konseyê hatin berfirehtir kirin. Rêvebirina wê jî xistin destê 12 kesan de. 6 ji wan zanayên dînî ne, 6ên din jî hiqûqnas in. Zanayên dînî ji aliyê Rêberê Dînî ve, hiqûqnas jî bi teklîfa darêzgerî ve ji aliyê Meclîsa Şuraya Îslamî ve tên tayîn kirin.
Sekreterên giştî yên konseyê:
Ev konsey tespîtkirina kesên dixwazin bibin hilbijêr dike. Parlamenter bêyî vê konseyê nikarin bibin namzet
Rüti, Zürich
Rüti, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zürich a herêma Hinwilê ye.
Siyaseta Îranê
Meclîsa Pisporan
Erkê Meclîsa Pisporan hilbijartina Rêberê Dînî ye. Her wisa dema kontrolkirina Rêberê Dînî, hewce hebe jikar dûrxistina Rêberî dînî jî erkê wan e. Li sala 1989ê de piştî mirina Ruhullah Xûmênî, Seyîd Elî Xameneyî ji aliyê Meclîsa Pisporan ve hate hilbijartin. Her wisa makezagona di sala 1979ê de jî ji aliyê vê meclîsê ve hatiye çêkirin. Endamên Meclîsa Pisporan ji aliyên dînzanayên Şîe ve ji bo 8 salan tên hilbijartin.
Rüti, Zürich
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Tiba Melayê Erwasî
Tibba Melayê Erwasî Pirtûka Melayê Erwasî ye ku bi zimanê kurdî hatiye nivîsandin, Pirtûka wî li ser nexweşî û dermanên wan e. Mela tê de qala nexweşiyan dike û dermanê her nexweşiyê û çêkirina dermanên jî dibêje. Li gorî hin çavkaniyan ev pîrtûk di sedsala 14an de hatiye nivîsandin.
Siyaseta Îranê
Konseya Bilind ya Ewlehiya Netewî
Armanca avakirina vê koseyê ew e ku parastina Şoreşa Îslamî,destînana menfietên neteweyî, parastina yekbûna axa welat û parastina desthilata Komara Îslamî ye. Lê her çend ewqas erk hebin jî, nikare li ser biryara rêberê dînî biryarekê werbigire.
Tiba Melayê Erwasî
Celadet Alî Bedirxan jî di Hawarê de behsa wê dikir, hate bidestxistin. Destxeta pirtûkê niha tê latînîzekirin û dahûrandin. Bi dîtina vê pirtûkê re dîroka nivîskî ya kurd dê careke din bê nîqaşkirin.
Colmesnil-Manneville
Colmesnil-Manneville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Siyaseta Îranê
Darêzgerî
Di nav sîstema daraziyê de mehkemeyeka taybet heye ku tenê darizandina dînzanayan dike. Navê wê mehkemeyê Mehkemeya Taybet ya Ruhaniyet e. Lê ev mehkeme girêdayî erkê Darêzgerî nîne, rasterast girêdayî Rêberê Dînî ye. Dozger û hakimên wê ji aliyê rêberê dînî ve tên tayîn kirin. Li çar aliyê Îranê de 22 mehkemeyên wiha hene
Hêzên çekdarî yên Îranê
Hêzên çekdarî yên Îranê çar pêkhateyan dihundirîne. Hêzên çekdarî yên Îranê di bin rêvebirina Serkanê Giştî ya Hêzên Komara Îslamî ya Îranê de ye. Hêzên çekdarî yên Îranê girêdayî serokkomariyê ye. Lê biryarên girîng an jî qanûnên giring yên bi têkildarî hêzên çekdarî ji aliyê Rêberê Dînî ve tên dayîn.
Artêşa Komara Îslamî ya Îranê
Bi kurtî wek arteş jî tê nasîn. Artêş xwedî çar beşa ye;
Hêzên Întîzamî yên Komara Îslamî ya Îranê
Wek hêza polîsa tê zanîn. Li sala 1992yê bi yekkirina Şehrban, Cenderme û Hêzên Şoreşî ve hate ava kirin. Ji çar beşan pêk tê;
Artêşa Pasdaran ên Şoreşa Îslamî
Artêşa Pasdaran ên Şoreşa Îslamî bi kurtî sepahê pasdaran jî tê nasîn. 22 nîsana 1979ê de ji aliyê Ayetula Xûmênî ve hate damezirandin. Ji 5 beşan pêk tê.
Wezareta Parastin û Alîkarkirina Hêzên Çekdarî
Wezareta Parastin û Alîkarkirina Hêzên Çekdarî di bin rêveberiya serokkomarê Îranê de ye. Lê hilbijartina wezîrê vê wezaretê di bin kontrola Rêberê Dînî de ye.
Têkiliyên derve yên Komara Îslamî
Têkiliyên derve yên Komara Îslamî ya Îranê bi rêya Wezareta Têkiliyên Derve ya Komara Îslamî ya Îranê birêve diçe.
Tevgerên dijrêjimî û etnopolîtîk li Îranê
Berî şoreşa îslamî ya Îranê gelek rêxistin û fraksiyonên polîtîk hebûn ku li dijî Şah Muhemed Reza têkoşîn dikirin. Bi giştî em dikarin van fraksiyon û hereketan bi awayî tasnîf bikin:
Piştî şoreşa îslamî gelek ji van fraksiyonan ji holê rabûn. Terefdarên şahê ji text ketî, niha li dijî rêjima îslamî xebatan dikin. Her wisa Micahîdên Gel jî niha li dijî rêjima îslamî xebatan dike.
Tevgerên dijrejîmî piştî şoreşa Îslamî ya di sala 1979ê de li Îranê û hatin qedexe kirin û bi awayekî dijrêjimî li derveyî welat û bi veşartî li nav welat xebat dikin. Em dikarin tevgerên dijrêjimî wek sê baskan bidin nasîn. Baska yekemîn piştgirên monarşiyê ne ku dixwazin dîsa malbata Pehlewiyan bibin desthilatdar li Îranê. Baskê duyemîn çepgirên Îslamî ne, ev kom jî dixwaze li Îranê dewleteke demokratîk û îslamî bê ava kirin. Baska sêyemîn jî tevgerên etnopolîtîk in ku ji aliyê gelên azadîxwazên Îranê tê qebûl kirin. Tevgerên etnopolîtîk ji modernîzma Îranê heta niha berdewam dikin. Li Îranî di dawiya sedsala 19emîn ta niha di serî de netewê Kurd û di sedsala 20ê de jî tevgerên Azerî, Ereb, Belûcî derketin nav siyaseta Îranê de. Her du baskên pêşiyê çareseriyê di guhertina sîstema Îranê de dibînin lê tevgerên etnopolîtîk çend demokratîze kirina Îranê û federalîzmê bixwazin jî carna ber bi serxwebûnxwaziyê ve diçe. Wek tê zanîn li sala 1946ê de Komara Kurdistan û Hikûmeta Netewî ya Azerbaycanê ber bi serxwebûnê ve diçûn.
Monarşîxwaz
Ev partî û rêxistinên monarşîxwaz bi giştî dixwazin malbata Pehlewî bibe desthilatdar û hemû li derveyî welat dijîn.
Çepgir
Micahîdên Gel berî şoreşa îslamî hat damezrandin û piştî pêvçûna wan di gel îslamîstên Îranê de li dijî vê rêjimê têkoşîna çekdarî li sala 1980ê de da destpê kirin. Li sala 1984ê de jî ji Îranê hatin derxistin û li Iraqê binecih bûn. Ji ber şerê Îran û Iraqê yê li sala 1980ê heta 1988ê Micahîdên Gel gelek alîkarî ji Sedam Hiseyn wergirt.
Piştî dagirkirina Iraqê Îranê gelek hewl da ku Iraq baregehên Micahîdên gel bigire lê ji ber DYAyê nekarî bide girtin. Li sala 2016ê Micahîdên Gel bi awayek fermî ji Iraqê hate derxistin.
Tevgerên etnopolîtîk
Piştî derbeya leşkerî ya Reza Pehlewî, Îran ber bi modernîzmekê ve diçû. Bi dûçûna fikrên netewe-dewlet jinûve li Îranê jiyan, civak, siyaset, dîrok hwd. hatin şirove kirin. Her çend zimanê farisî li Îranê pêşketî û serdest bibe jî, neteweperestiya fars li Îranê bi desthilata Reza Pehlewî destpê kir. Neteweyê fars li Îranê di navenda her siyasetê de ye. Piştî Şoreşa Îslamî her çend fikrên Îranîbûn hebin jî, van fikran rê li ber gelên dî negirt ku neteweperestiyê nekin.
Her çend li Îranê nifûsa bi milyonan nêzî 10 gelan nifûs hebe jî, bi giştî li Îranê li dijî Îranê 4 gel bi awayekî aktîf xebatan dikin. Tevgerên etnopolîtîk bi giştî di bin sîwana Kongreya Netewan ji bo Îrana Federal de kombûn e. Lê hindek jî serbixwe tevgera xwe dikin.
Tevgerên kurdan
Serhildanên kurdan li Rojhilata Kurdistanê bi navûdeng in. Pêşiyê li sala 1880ê de li Şemzînanê ber bi Urmiyê û Mehabadê ve ji aliyê Şêx Ubeydelayê Nehrî ve serhildan hate destpêkirin. Gelek axa Rojhilata Kurdistanê ket bin destê Şêx Ubeydela de. Lê bi alikariya osmaniyan, qacariyan dawî li vê hereketê anî. Li sala 1919ê de jî ji aliyê Simkoyê Şikak ve rizgarkirina Rojhilata Kurdistanê hate destpêkirin. Simkoyê Şikak bajarên wek Selmas, Urmiye, Xoy, Mehabad, Şino kirin bin desthilata xwe. Lê ev herekete jî li sala 1929ê de bi kuştina Simkoyê Şikak a hovane hate vemirandin. Piştî vê bûyerê li Kurdên Rojhilata Kurdistanê, di nava rewşenbîr û serokeşîrên kurd de hestên neteweyî zêde bûn. Bi rêberiya Qazî Muhemmed sala 1946ê de bi alikariya Sovyetan Komara Kurdistanê hate avakirin. Lê ev komar 11 mehan jiya û hate rûxandin. Vê komarê ji bo Rojhilata Kurdistanê PDK-Î hêla bû û piştî rûxandina komarê ji aliyê PDKÎyê ve û paşî ji aliyên gelek partî û rêxistinên Kurdî ve têkoşîna Rojhilata Kurdistanê heta niha dewam dike.
Kurdên Îranê ji ber cûdabûna mezhebê wan, têkiliyeke xurt nikarin dijî dewleta Îranê rêk bixin. Jixwe herdu tevgerên sereke Komala û PDKî ji herêma Mukriyan derketî ne ku herêma Mukriyan Sunî mezheb in. Li Kirmaşan, Îlam û Loristanê bi taybetî kurdên şîî, yaresan djîn. Ev kurdên şîî xwedî têkiliyên baş in li gel Komara Îslamî. Lêkolîner Robert Olson di vê mijarê de dibêje ku;
Tevgerên belûçan
Gelê belûç li parêzgeha Sîstan û Belûçistanê dijîn. Her wisa hejmareke mezintir jî li Pakistanê dijîn. Ev gel di navbera Îran û Pakistanê û Efxanistanê de dijîn. Ji layê mezhebî ve sunî ne û nijadeke aryanî ye. Di navbera van her du welatan de welatê wan heye û li vir gelek caran ticaretê dikin, hatinçûnan dikin. Ev jî dibe sedema binpêkirina qanûnên Îranê û Pakistanê. Ji ber vê jî pirsgirêkên mezin li navbera van dewletan û gelê belûç de heye. Bi vî alî dişibin kurdan. Ji aliyê din ji mezhebê sunî ne, ev jî ji bo rêjîma şîe ya Îranê wek tehdît tê dîtin. Ji ber van sedeman ji aliyê gelê belûç têkoşîna rizgarkirina welatê wan heye.
Tevgerên ereban
Erebên li Îranê dijîn bi giştî ji mezheba şîî ne, her çend nêzîkatiyek bi vî awayî li gel rêjima Îranê çêbike jî, ji aliyê netewe jî xwe nêzîkî welatên ereb dibînin û dixwazin di herêmên xwe de xweser bin. Bi giştî li Xûzistanê û li Parêzgeha Bûşêhrê dijîn. Li herêma Xûzistanê petrol derdikeve û ji bo aboriya Îranê ciheke girîng e.
Piştî derbeya leşkerî 1958ê li Îraqê, Evdilkerîm Qasim li ser Ervendrûd (Şettû'l-Ereb) û Xorremşehr mafê dewleta xwe îlan kir ku ev der axa ereban e, ji ber vê jî Cepheya Azadî ya Ahwazê ava kir.
Piştî şerê Îran û Iraqê yê di sala 1980ê de qewimî, herêmên erebên Îranê di nava şer de man. Tê îdîakirin ku Sedam Huseyn gelek alîkarî dida ereban ku li Îranê krîzê derxînin.
Li sala 1999ê de ji aliyê neteweperestên ereban ve Tevgera Xebata Erebî ji bo Azadiya Ahwazê hate damezrandin. Piştî vê avakirina vê rêxistinê gelek çalakî bi navê vê tevgerê hatin kirin.
Di 22yê îlona 2018ê de li bajarê Ehwaza girêdayî parêzgeha Xûzistanê li dijî leşkeên Îranê êrîşek pêkhat. Di encama êrîşê de gelek leşkerên îranî hatin kuştin. Hereketûl Nidal an jî hereketa El Ehwazê li ser navê Artêşa Berxwedana Neteweyî ya Ehwazê ev êrîş girt ser xwe.
Tevgerên tirkên Azerbaycanê (azerî)
Tirkên Azerbaycanê bi sedsalan e li Îranê bi rêya binemalên sefewiyan, qacaran, efşeran hikûm li Îranê dikir. Piştî derbeya leşkerî ya Reza Şah Pehlewî tesîra tirkan li Îranê li kêmê da. Piştê vê rûdanê li hîsên neteweyî li nav tirkan de mezin bûn. Li sala 1908ê de Îran ber bi mirina desthilata qacariyan de diçû. Wê demê Settar Xan li dijî hikûmraniya Şah û Liwaya Qazaxan li Azerbaycanê serhildan da destpê kirin. Lê ev hereket zû hate vemirandin. 24ê pûşpera 1920an de li Tebrîzê ji aliyê Şêx Mihemed Xiyabanî ve dewleta tirkan a bi navê Azadîstan hate damezirandin. Lê 12ê îlona 1920an de ev desthilat ji aliyê hêzên Şah ve hate mirandin. 20 sal piştî van bûyeran li Tebrîzê bi alikariya Sovyetan Hikûmeta Netewî ya Azerbaycanê hate damezirandin. Lê ev jî 12 mehan jiya, paşî hate rûxandin.
Arnouville-lès-Mantes
Arnouville-lès-Mantes, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Beqere
Sûreya beqere (, bi kurdî: Sûreya Çêlekê ), ji Quranê sûreyek e ku li gorî baweriya îslamê di dema Medîneyê hatiye danîn. Di Quranê da sûreya herî dirêj e û ji 286 ayetan tê pêda kirin. Navê xwe ji ayetên 67-73 temîn yanê ji kelîma beqere, bi kurdî "mange, çêlek", digirî. Şunda ayeta Beqerê di dadgeriya îslamî da gellekî mezin e. Ji ber ku ferman û qedexeyên dînî bi pirranî li vî sûreyê da bi cih digirin.
Arnouville-lès-Mantes
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Beqere
Şîrovekirin
Gelek şîroveyên Qurana pîroz hene wek şîroveya Qur´anê ya Qurtubî, Şe´rawî Îbn Elkesîr hwd.
Kaiyuan, Liaoning
Kaiyuan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 600.000 kesî
Ornaisons
Ornaisons, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Boncourt-le-Bois
Boncourt-le-Bois, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Indira Gandhi
Indîra di salên 1947ê heta 1964ê da, wekî alîkara babê xwe, ko wê demê serokwezîr bû, xebitî. Ew li sala 1959ê bû seroka Kongireya Neteweyî ya Hindistanê. Piştî mirina babê wê, ew wekî endameka Rajya Sabhayê anko Civata Jorîn hat hilbijartin û di kabîneya serokwezîr Lal Bahadur Shastri da bû wezîra zanyaran û weşanê. Pishti mirina Shastri li sala 1966ê, di hilbijartina seroktiya Partiya Kongiresê da, zora hevrrikê xwe Morarji Desai bir û bû seroka partîyê û bi wî rengî bû serokwezîra Hindistanê.
Bêgozan
Bêgozan, gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
Indira Gandhi
Wekî serokwezîr, ew bi sehişkiya di danûstandinan da û bi navendîkirina zêde ya desthilatê dihat niyasîn. Wê seba piştevaniya bizava serxwebûna Pakistana Rojhilatê şerr li dijî Pakistanê dest pê kir. Ew di şerrî da bi ser ket û li encama wî şerê dewleta Bengladeş hat avakirin. Hêza Hindistanê jî li herêmê zêde bû û bû hêza serdest anko hegemon ya Başûrê Asyayê. Bi mihaneya cidaxwaziyê û li dijî bangewazeka ji bo serhildanê, Indîrayê rewşa awarte ragehand, ku ji 1975ê heta 1977ê dewam kir. Di wan du salan da azadîyên medenî bertesk kirin û ragehandin jî hat sansorkirin. Zordarîyên berfireh hatin kirin. Li sala 1980ê, piştî hilbijartinên azad û bêlayenane, ew dîsa wekî serokwezîr hat hilbijartin. Ew bi destê pasevanekê xwe û neteweperwerên sîk hat kuştin.
Qasîmê
Qasîmê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Qondûz
Qondûz, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Hamid Hirad
Hamid Hosseinzadeh (1'ê reşemiyê 1992 ), ku bi navê xwe yê şanoyê Hamid Hirad tê nasîn, stranbêj û stranbêjekî îranî ye.
Pîr (êzdî)
Pîr yek ji hiyerşiyên dînî yên ezdiyan e. Ji bo tevahiya pîran dibêjinê pîranî û li gel şêxan yek ji sinifên ruhanî yên êzdiyan in û li gorî nivîskara êzdî Xanna Omerxalî nêzîkî 6-7% ê hejmara giştî ya êzdiyan pêk tînin.
Liverpool
Liverpool bajarekî Lancashire, Înglistan e.
Başrût
Başrût,, gundekî Kerboranê ye.
Hamid Hirad
Yekem strana wî ya bi Puzzle Band re ligel Elî Rehbarî û Arîn Baharî di 15ê Adara 2017an de bi navê “B Tab-بی تاب” derket. Di Gulana 2018 de, wî stranek serbixwe bi navê "Mustam Kan" derxist. Di Tîrmeha 2018 de, wî strana "Dlaram-دلارام" digel Puzzle Band derxist.
Ottenhöfen im Schwarzwald
Ottenhöfen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Katie Cleary
Katie Cleary (jdb. 21ê îlona 1981an li Şîkago, Illinois , DYA ) model , çalakvan , mirovdost û fîlmçêkere amerîkî ye.
Alî Îmran
Alî Îmaran an jî sûreya Malbata Îmran ji Quranê sûreyek e ku li gorî baweriya îslamê li bajarê Medîneye hatiye danin û ji 200 ayetan tê holê. Sûre navê xwe ji ayeta 33 yemîn digirî. Îmran navê bavê Hz. Mûsa û Hz. Harûn e. "Alî Îmran" jî zimanê erebî ye û wergerandina wî yê bi kurdî "Malbata Îmran" e.
Katie Cleary
Jiyan û kariyera wê
Katie Cleary di 21ê Îlona 1981ê de li Şîkago, Illinois, DYAyê ji dayik bû. Di sala 2000an de ji Dibistana Bilind a Glenbrook South mezûn bû. Berî pêşandanê, Katie xwendekarek zanîngehê bû ku di warê kirrûbirra û karsaziyê de pispor bû. Cleary di pêşandana televîzyonê ya serkeftî America’s Next Top Model de,serkeftina xwe ya yekem wergirt. Ew derhêner û hilberîner e ku ji bo Why on Earth (2022), Give Me Shelter (2014) û How To Get Away with Murder (2014) tê zanîn. Ew bi Andrew Stern re zewicî bû.
Lysvatnet (Verran)
Lysvatnet (Verran), goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye.
Wartenberg, Hessen
Wartenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vogelsbergkreis li Hessen, Almanyayê ye.
Hewag
Hewag an Hewenc an jî Heweng yek ji navçeyên Rihayê ye. Xwedî dîrokeke kevn e. Bermahiyên ji b.z. 7000î hatine dîtin. Rûber 1.580 km² ye. 38 km ji Rihayê dûr dikeve. Nifûsa navçeyê bi giştî (sala 2014î) 55,631 e. 76 gund û gelek mezreyê wê hene. Pirraniya mezreyan ji aliyê dewletê ve hatine rûxandin an valakirin. Ji piraniye gel Kurdin. Tenê gundê Yaslıca Tirkmene.
Erdnigarî
Hewag/Hewenc ji aliyê erdnigariyê ve navçeyeke girêdayî parêzgeha Rihayê ye. Li rojavayê wê Xelfetî, li başûr-rojavayê Bêrecûk, li başûrê Pîrsûs, li başûr-rojhilat û rojhilata wê bajarê Riha, li bakur-rojhilatê Hîlwan û li bakurê wê parêzgeha Semsûr disekinin. Bakur û rojhilata wê bi çiya û qot in û başûrê wê bi awayeke fireh duz û vekirî ye. Li rojhilata navçê piyên çiyayê Arat, li başûrê jî qotên çiyayên Qeplan hene. Bakur-rojhilata wê jî ji çola Hîlwanê pêk tê. Piyên Ferêt çemê Bîtîk û çemê Macûnlû erda navçê av didin. Navçe ji navenda parêzgehê 38 km dûr e û rûerda wê 1'550 km2 e. Jimara gelheyê xwe 55,631 e û pirraniya wê ji Kurdan pêk tê.
Floraya navçê dişibe ya deştan û li dora newalan komên darên biyan û yên hewran tên dîtin. Îqlima navçê havînan pir hişk û germ, zivistanan jî şil û sar dike.
Dîrok
Di dîrokê de Hewenc gelek navên cûda wergirtiye, û ev yek nîşanî meriv dike ku dîroka bajêr kûr e. Bi saya lêkolînên arkeolojîk bermayiyên kevnar hatine dîtin û dîroknas lewra texmîn dikin ku li vir 7250-5500 B. Z. mirov jiya ne.
Asûriyan ji bajêr re Asuranianu,  romayî û ermeniyan Tormenapa û ereb jî jê re 'Telhuvek' gotine.
Yekemîn bermahiyên gihaneke medeniyetê ên neolîtîk ji çaxa kalkolotîk (5500-3200 B. Z) di çarçoveya kolandinên arkeolojîk ên li girên Qurban, Lidar (Hewenc) û Hasek (Siwêrek) hatine tesbîtkirin. Di çarçoveya heman kolandinan de gelek bermahiyên ji çaxa hesînî (3200 - 1800 B. Z.) hatine bidestxistin.
Li girê Lîdar di sala 1985an de kolandinên arkeolojîk ji aliyê Prof. Dr. Harald Hauptmann û çend endamên Zanîngeha Heidelbergê ve têne kirin û di encamê de tabletên kevirî yên ji dema Hîtîtan hatine bidestxistin. Li ser her du hêlan nivîsên nediyar hatine çêkirin û heta îro transkrîpsyona nivîsê nehatiye kirin.
Gundê Qentirman
Li ser dîroka gundê Qentirme zêde agahî tunebin jî, tê gotin ku dîroka gund gelek kûr e.
Gund navê xwe ji esereke dîrokî distîne, ev yek jî nêza camiyê disekine. Tê gotin ku ev eser gelek kevnar e. Li gorî lêkolînan Rêya Ebreşûm ji vê derê derbas bûye û ev eser weke cihê rênîsanderan hatiye bikaranîn.
Ev eser di herêmê nas be jî, di sala 1999an de cara yekemîn ji aliyê lêkolînerên ewrûpeyî hatiye kesfkirin. Li gorî lêkolîneran, dibe ku qentarme besa jêr a mîmareke Romayiyan e û berê li ser de xaneyeke (mezin a) depî sekiniyaye. Dibêjin bazirganên Rêya Ebreşûmê wextê ku ji Eyno cûne Edessayê ji vir ve derbas dibûne.
İnbaşı
İnbaşı ciheki diroki ye. Dirokê we heta İmparatoriya Romaye diçe. Şkeftên ko gelê Romaye çekirine hin hêne. Le mixabin li aliye dewletê tu şuxul tinneye ji bo restorasyon an ji ewlehiya derdore.
Motörhead
Motörhead yek ji grûbên rock ên îngilîzî ye ku di sala 1975'an de çêbûye. Ew di dîroka muzîka rock de yek ji grûbên herî navdar e. Motörhead ji basgîtarîst û vokalîst Lemmy Kilmister, gîtarîst Phil Campbell û debilvan Mikkey Dee.
Tiestês
Tiestês di Mîtolojiya yewnanî de keyê Mîkenê. Di mîtolojiyê de ew piranî tekoşîna li hemberê birayê xwe Atreûs daye tê zanîn. Li ser jiyana wî bi xwe nivîskara Romayî Seneca jî tragedyaya Thyestes nivîsandiye. Heman demê de çîroka wî û birayê wê giredayî hev in çîrokên derheqê Atreûsê tên gotin di nav xwe de çîroka Tiestêsê jî cih dike. Ji xwe mitolojiyê de Leneta Atreûsê tenê ne Atreûsê malbata wan giş girtiye.
Motörhead
Heta niha 50 milyon albumên wan li hemî welatan hatiye firotin ku bi tenê 20 milyon li Dewletên Yekbuyî Amerîkayê de hatiye firotin.
Tiestês
Çîroka Atreûs û Tiestêsê
Key Pelops desthilatdarê Nîvgirava Morayê bû. Ew û jina wî Hîpodamia bi zarokên xwe Atreûs, Tiestês û yên din re jiyanekê bextewar didomandin. Heta ku kurekî Pelopsê ji Astîoxîya Nîmfê derdikeve holê. Kurika bi navê Xrîsîpos bi sîqilandina Hîpodamiayê bi aliyê Tiestês û Atreûs ve hate kuştin. Key Pelops ji vê kuştinê pir aciz dibe Hîpodamia, Atreûs, Tiestês bi hev ra sirgun dike. Ji qehra sirgûnê Hîpodamia xwe dikuje, her du bira jî dikevin rê diçin bajarê Mîkenê.
Motörhead
Strana wan ya herî bi nav û deng Ace of Spades e.
Tiestês
Çîroka Atreûs û Tiestêsê
Li Mîkenê pirgirêka du birayan bi destê pê dike. Atreûs xwediyê Berxika Kevil Zêr bû. Atreûs sond xwar ku vê berxê bike qurbaniya Artemîs ê lê paşî dil nade kevîlê zêr bide, berxikê qurban dike lê tenê goştê wî kevil di destê wî de dimîne. Atreûs kevilê dixe nav sindoqekî û xef dike. Birayê wî Tiestês dixwaze wê kevilê bidest bixe. Lê nedikariya ji ber destxistina çareyan difikiriya, paşê fikrekî dît. Dilê jina Atreûsê Aeropî yê ketibû Tiestêsê. Tiestês ji Aeropîyê re teklîf kir ku heger sindoqê ji bo wê bênî, tu ew jî bikeve berê wê. Aeropî jî gotina wê kir û her du jî mirazê xwe kirin. Lê ji bo meseleya qurbankirinê, Artemîs lenetek avêti bû ser kevilê berxikê. Lenet li Tiestêsê jî girt.
Tiestês ji bo rêya tolhildana xwe bibîne çû cem remilvanekî. Remilvan jê re got tenê kurekî te ji keça te Pelopia yê hebe ew dikarê tola te bistînî. Tenê kurekî wî yekî ensest dikariya Atreûsê bikuje. Tiestês şikla xwe guherand keça xwe xapand û wê ji rê derxist kete berê wê. Di heman demê de remilvanekî din jî şîretan Atreûs kir ku ji Tiestêsê dîsa bênî li Mîkenê. Tiestês jî di demekê direj winda bû.
Li her derê Atreûs Tiestêsê digeriya, rasta Pelopiayê hat texmîn dikir ku ew keça keyekî wê heremê ye. Dilê wî kete wê û wê bir qesra xwe demekî şunde Pelopia kurekî anî dinê. Ev zarok yên Tiestêsê bû lê Atreûs yê xwe dizaniya. Navê kurikê kirin Egîstos.
Kurik mezin bû, Menelaos û Agamemnonê kurên Atreûs jî Teistêsê digeriyan wî dîtin anîn avêtin girtîgehên Mîkenê. Atreûs fermana mirina wî da Egîstosê. Lê Egîstos hêj biçûk bû, Tiestês wî xapand. Tiestês ji Egîstosê daxwaz kir ku diya wî Pelopiayê gazî girtîgehê bike. Egîstos jî gazî dike, Egîstos û Pelopia bi hev re têne girtîgehê. Pelopia ji dîtina bavê gelek şa dibe. Tiestês behsa serpêhatiyên xwe hemî dike. Egîstos ji dîtina bavê xwe şa dibe lê Pelopia ji tekiliyên ensestê gelek bi qehr dibe û xwe dikuje. Tiestês jî de fermana kuştina Atreûsê dide kurê xwe yên ensest Egîstosê re. Egîstos fermana wî têne cih Atreûsê dikuje.
Di demekî kurt be jî Tiestês dîsa dibe Keyê Mîkenê, lê vê carê biraziyê wî Agamemnon tê keyaniyê ji destê wî derdixîne û cara seyem ew tê sirgunkirin. Piştî sirgûnkirina sêyem êdî agahî jê nayê standin.
Feqîrê Şîxadî
Feqîr di hiyerşiya dînî ya êzdiyan de piştî pîran tê.
Lê feqîrtî wek şêxîtî û pîrîtiyê ji bavê nagehê kur. Her mirîdê ku di ber destê şêx û extiyar de xizmeta dînê êzdîtiyê bike, dibe feqîr. Karê feqîran di nav êzdiyan de digirin û der heqê dînê wan şîretan li wan dikin. Debara wan bi parsê ye. Ji bo feqîran ciline xweser hene. Nemaze di van cilan de li xwe kirina xirqe şert e. Bi çav êzdiyan xirqe cilekî pîroz e. Li gor êzdiyan, Êzîd xirqe ji xwe kiriye û daye feqîr. Ji ber vê bêrûmetiya xirqe bêrûmetiya Êzîd tê hesibandin.
Netkurd
Netkurd (Netkurd.com, Netkurd.net yan netkurd.org) yek ji dewlemendtirîn malperên bi zimanê kurdî ye. Netkurdê di newroza 2005ê de dest bi weşana xwe kiriye.
Nûçeyî
Netkurd rojane bi dehan nûçeyên nû di malperra xwe de belav dike.
Belkî tiştê Netkurdê yê ji malperrên din yên kurdî cuda ew e ku Netkurd ji bilî nûçeyên li ser kurdan, herwiha nûçeyên cîhanê,ên spor û magazînê jî diweşîne.
Hin ji nivîskarên Netkurdê soranî jî dizanin û rojnameyên Başûrê Kurdistanê jî wek serekaniya nûçeyên xwe pirr bi kar tînin.dîsa di nava nivîskar û peyamnêrên Netkurdê kesên bi erebî,tirkî, almanî, flemanî,çekî û ingilîzî jî dizanin hene û loma jî ji çapemenyî welatên van zimanan bikar tînin jî nûçeyan radigihînin xwendevanên xwe.
Nivîsar
Di Netkurdê de gelek nivîskarên navdar yên kurd, wek Şahînê Bekirê Soreklî, Receb Dildar, Hasan Kaya,Mahmud Kilinç,Mûrad Ciwan û herweha M.Şefîq Oncu, Husên Duzen, Ali Yuzen, Yasar Abdulselamoglu her hefte bi nivîsarên xwe malperrê dixemilînin.
Ji bilî van kesî navborî, bi dehan kesên din jî di Netkurdê de wek nivîskarên berdewam yên jî nivîskarên mêvan dinivîsin.
Înteraktîf
Xwendevanên Netkurd dikarin bi xwe nûçe û nivîsarên malperrê şirove bikin.
Şiroveyên xwendevanan diçin ber destê redaksiyona malperrê lê ti sansorek berçav nediyar e û şiroveyên ji gelek bîr û baweriyan belav dibin.Redaksiyon radigihîne ku ew tenê şîroveyên heqaret li kes, ol an netewe, kêmneteweyan û grûbên civakî û sosoyalî dikin,naweşînin.
Dosyeyên taybet
Netkurd bi berdewamî hevpeyivînên dirêj bi siyasetvan yan hunermendên kurd re dike û wan di beşa xwe ya bi navê "Dosye" de belav dike.
Di "Dosye"yê de herwiha lêkolînên hêja jî hatine weşandin, wek lêkolînek Rohat Alakom li ser kurdbûna Hülya Avşarê.
Karîkator
Di beşa "Karîkator" de nîgarên qerfî yên Mamoste Nûjen derdikevin.
Pirraniya karîkatoran bi awayekî yan yek din rexnekirina dewleta Tirkiyeyê ne.
Xwendevan
Dixwiye ku Netkurd xwendîtirîn malperra kurdî ye.
Ger bawerî bi statîkên wê yên li binê malperrê hebin, bi berdewamî bi sedan kes mêvanên wê ne. Li gor statîstîkên Netkurdê rojê dora 7000 kesên cuda serî li malpera wan didin.Li gora statîstîkên makîna hejmartina a alexa.comê sê navnîşanê Netkurdê (com,net û org) rojê ji aliyê 12.000 kesî tê ziyaret kirin.
Xweseriya Netkurdê
Netkurd dikare bi giştî wek malperrek serbixwe bêt hesibandin ku kesên ji bîr û baweriyên cuda li xwe hewandine.
Xweseriya wê herwiha ji hindê diyar e ku ew mîna hin malperrên din yên qaşo serbixwe pesna ti serokên kurdan jî nade.
Netkurd vekirî hin kêmasiyên kurdan jî berçav dike. Lê kêm car cih dide rexneyên yekser yên li ser Partiya Demokrat ya Kurdistanê yan jî Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê.
Girêdanên derve
Malperra Netkurd
Boraboz
Boraboz, navê helbest û nîskarê vê helbestê ye. Ev helbest li Hewraman li ser kevirekî hatiye dîtin. Li gor pisporan dîroka nivîsê 330 berî zayînê ye.
Xwediyê helbestê jî Boraboz e. Lê disa jî li ser rastiya ve helbeste niqaş heye. Nivîskarê kurd Selîm Temo di antolojiya xwe ya helbestên kurdî de dibêje, "Min hem di pirtûkê de û hem çend car li ser medyaya civakî nivîsiye ku ev helbest ne rast e. Di 1963an de Mele Enwer Mayî ev helbest belav kiriye lê helbesteke bi vî rengî tune. Min di antolojiya xwe de bi zimanekî akademîk gotiye, hebûna wê şîkbar e, lê mixabin hê jî belav dibe."
Helbest
Boraboz
Xwazdî ez tu bî hevre bin
Bi hevre herin xorînê
Wer dê bihêrin kotra bîn
Bang dîn bi hevre narînê
Dwînî kotra hêra bûm
Awaz ji cir dixwînê
Fîrabîl û beyaban
Hawar ji dest evînê
Hêzan cwadî wînê
Vêkra pêkra hifne wîn
Bicrînê ya binwînê
Ferhengok ji bo vê helbestê
Xurînî: Berî taştiyê tê xwarin.
Kotra: Çîya
Narînî: stran
Watu: wekî
Bicrînê: deng bide
Binvîne: Raze
Hêzan: Payîz
Qarqat
Qarqat, Qerqat, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Terny-Sorny
Terny-Sorny, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Beytika dahlan
Beytika dahlan çivîka daran an jî beytika çiyê (navê latînî: Passer montanus), cureyekî çivikên rast an beytikan e.
Şayes
Bi granî li ser dahl û li nav hejikên nêzî avahiyan dijîn.
Nêr û mêyên wan dişibitin hev. Ser û pişta wan rengê qehwe, stûyê wan spî, zenglorika wan reş e. Ji beytikên din cudahiya wan ya herî eşkere, bazinê spî yê qirqa wan û deqên reş yê li herdu aliyê ruyê wan e. Nava wan spiyê gewroşkî ye, nikulê wan reş, lingên wan qehwe ye.
Gerdigegul
Gerdigegul gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Olympique de Marseille
Olympique de Marseille yaneyeke fransî ya futbolê li Marseille ye. Yarîgeha Olympique de Marseille ye.
Compainville
Compainville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Karsor, Espîr
Karsor (bi tirkî: Petekli), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Qancixaz
Qancixaz, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Bonnencontre
Bonnencontre, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bergirtike
Bergirtike, gundekî bi ser navçeya Rewanduzê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ehmed Zewail
Ahmed Hassan Zewail (Erebî: أحمد حسن زويل‎; z. 26 sibatê 1946, Damanhour, m. 2ê tebaxa 2016,Pasadena) ,yek ji fizîknasên Misirî ye.Ew di sala 1999an de ji berku li ser femtokimyayê xebitê baş kiriye xelata nobele hilda. Zanyarê fîzîk û kîmyayê ye.
Abtweiler
Abtweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Saalfeld
Saalfeld, bajarekî navçeya (Landkreis) Saalfeld-Rudolstadtê li herêma Turîngiya a Almanyayê ye.
Orsans, Aude
Orsans, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Ringsheim
Ringsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ortenaukreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dodêkan
Dodêkan ron û vê reng e. Dodêkan alkanek e, direfşê xwe C12H26 e.
Bi tevayî
Dodêkan di avê da nahele.
Bikaranîn
Dodêkan di Dîzelê da tê bikaranîn.
Breitenberg, Bavyeraya Jêrîn
Breitenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Thenailles
Thenailles, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Roja Cîhanê
Roja Cîhanê, ji bona hişmendiya mîrova li hember vê Cîhanê derbikeve pêş, ji bona tiştên xerab ji holê rabe, ji bona xatirê cîhanê bê zanîn, ji bona paqijiya der-dorê, ji bona tenduristiya mîrovan û hemû zindiyan… ev raman, cara yekem di 22 nîsana 1970an de, ji hêla Senator Gaylord Nelson DYA ve hate pêşniyarkirin. Ji wê rojê de Earth Day yanî « Roja Cîhanê » tê pîroz kirin.
Di ser vê rojede 39 sal derbas dibe. Mixabîn her ku diçe rewşa Cîhanê xerabtir dibe; Gemara der-dorê, hilweşanî ya xwezayî, qetlîama ajalan, şerê di navbêna Mîrovan…
Ev çend sale ku, ji bona vê rojê, çalakî jî tê li dar xistin, ku jêre Green Generation dibêjin. Yanî « Jenerasyona Kesk » armanca vê jî ji bona nifşê nû, di vê miajarê de hişyar bibin û rewşa Cîhanê xerabûye, vêga vê xerabyê vegerînin başbûnê, ku ji bona jiyaneke baş.
Aubergenville
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Tepte, Îlîç
Tepte, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Robîr
Robîr, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Gelaz
Gelaz gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.154 kes (261 malbat) bûn.
Mellingsvatnet
Mellingsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nord-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol bi qasî 1,5 kîlomêtre li rojavayê Rêya Ewropî ya E6yê cih digire.
Bahoza tropîkal a Cristobal (2020)
Bahoza tropîkal a Cristobal, Bahoza mederî ya Cristobal ji Bahoza tropîkal a Colin ku di 5ê hezirana sala 2016an de qewimiye derbastir bû û li Okyanosa Atlantîka Bakur dibe bahoza sêyem. Cristobal yekemîn sîklona tropîk a Atlantîk e ku di meha hezîranê de ji sala 2017an û vir piştê Bahoza Cindy tê û yekemîn sîklona tropîk a hezîranê ye ku ji sala 2016an û vir ve li Meksîkê dadikeve perçeya bejahiyê. Bahoza Cristobal bahoza sêyem e ku demsala bahoza atlantîk a sala 2020an de pir çalak e. Cristobal di 1ê hezîranê de li ser Gola Campeche ji bermayên Bahoza tropîkal a Amanda ya li Pasîfîka Rojhilat pêk hatiye.
Cristobal, di 3ê hezîrana 2020an de saet di 13:35 UTC de li eyaleta Campeche derbasî perçeya erdê bû û bi bayê domdar ê 95 km/s li seranserê herêmê bû sedema barîna baranê. Bahoz ber bi re milê bakur ve ber bi Meksîkê ve diçe û ji wê jî ber bi Kendava Meksîkê ve bi pêş ve çû.
Cristobal pişt re di 7ê hezîranê saet di 22:10 UTC de li başûrê rojhilat ê Luisianayê kete ser rûyê erdê û bû sîklona tropîkal a duyem a ku li Luisianayê dakate rûyê erdê. Sîstem ji bakur bi rêya Geliyê Mîsîpiyê bi pêş ve çû û di 10ê hezîranê saet di 03:00 de li başûrê Wisconsinê weke depresyoneke tropîk li ser erdê di ber xwe da.
Dîroka meterolojî
Di 31ê gulanê de Bahoza tropîkal a Amanda ku bahoza pêşîn a demsala bahoza Pasîfîka Rojhilat e, ji peravên Guatemalayê ava bû û pişt re piştî demeke kurt ket ser rûyê erdê. Bi ketina ser rûyê erdê re Amanda li ser hin perçeyên Guatemala û El Salvadorê lehi û hêlanên erdê hilberandin. Ji ber ku ew zû lawaz û belav bû. Di 1ê hezîranê de, dema ku pergal ber bi bakurê Nîvgirava Yucatán ve çû, Navenda Neteweyî ya Hurricane (NHC) da zanîn ku di nav çend rojên pêş de, dê bermayî yên Amanda di nav çend rojan de dîsa vediguhêze depresyona tropîkî.
Di heman rojê de demjimêr di 21:00an UTC de, bermayên ji nû ve bi bayê herî zêde domdar 30 mph (48 km/s) ketin depresyona tropîkal. Depresyona di kendava Campeche mabû di nava rojê de dîsa xwe bi hêz kir. Di sibeha 2ê hezîranê de balafireke nêçirvan a hêzên hewayî ya DYAyê li ser depresyonê lêkolîn kir û dît ku sîstem gelekî nêzî hêza bahoza tropîkal e. Daneyên ji balafireke piştî nîvro diyar kir ku leza bayê, ji hêza bahoza tropîkî zêde bûye, ji ber vê yekê navê Cristobal li sîklonê hatiye kirin. Bahoza Cristobal, bi hêza xwe ji Bahoza tropîkî ya Bahoza Colin ya sala 2016an derbasbû.
Cristobal ji ber ku roja din li Bay Campeche bi qasî rojek dicih de sekinê bihêz bû. Pêşketina wê ji hêla nem û herikîna berdewam a li ser peravên Amerîkaya Navîn ve, bi rêjeyeke mezin a bayê ku bi navê Gyre ya Amerîkaya Navîn tê naskirin bi rêve çû. Piştî ku bahozê dest bi çûna başûr kir, bi lez û bez hêza xwe bi dest xist û dema ku nêzî perava Meksîkê bû, bi ketina zexta wê ya barometrîk ve veguhaste simetrîktir. Pişt re, di 3ê hezîranê de 13:35 UTC de raportên ji balafira Hurricane Hunter nîşan da ku Cristobal li nêzîkî Atasta (Meksîkê), li rojavayê Ciudad del Carmen, bi bayê domdar 97 km/s û zexta barometrîk a navendî ja 994 mbar amade kiriye. Cristobal, tevgera konvektera xwe winda kir. Ji ber ku roj bi pêş ve diçû, hêdî hêdî lawaz bû. Dema ku ber bi başûrê rojhilat ve diçû, derbasî eyaleta Campeche ya Meksîkayê bû.
Cristobal di 4ê hezîranê de di saet de 16:00 UTC de Cristobal veguhaste rewşa depresyonê. Depresiyonê ji ber têkiliya dirêj a bi axê re piraniya taybetmendiyên banda xwe winda kir û piraniya konvekasyona wê li çargoşeya bakurrojhilatê ya tirajînasyonê hate kêmkirin. Pişt re li nêzê serê bakurê rojavayê Guatemalayê, Cristobal xelekek bisîklonîk çêkir, û li seranserê nîvgirava Yucatanê vegeriya. Paşê li nêzîkî jora bakurê rojavayê Guatemalayê Cristobal qiloçek sîklonî çêkir û li ser penarê Yûcatan vegeriya. Di 5ê hezîrana 2020an de saet di 09:00 UTC de Cristobal bi bahozeke tropîkal re zexm bû.
Cristobal roja 5ê hezîranê ji Yucatánê derket û kete nava Başûrê Kendava Meksîkê. Sîklona pir fireh ber bi bakur ve çû û hewaya zuha û bi pêla jorîn a rojhilat re dest bi kar anîna Cristobal ji her konveksîoneke navendî û piraniya konvensiyonê li rojhilat û bakurê navendê hate koçberkirin û bi tevahî Cristobal ji strukturela normal a sîklonê ya tropîkal xelas kirin. Balafira keşfê, di 6ê hezîranê piştî nîvrode Cristobal hinekî xurt tir dît. Çavdêriyên ji NHC pêşniyar kir ku Cristobal di vê serdemê de bêtir dişibiya sîklonek subtropîk ji sîklonek tropîk, ku bayê herî xurt û konvensiyon ê li rojhilatê navendê bi başî hatiye koçberkirin. Bahoza Tropîkal Cristobal di 7ê hezîranê de saet di 22:10 UTC an de li başûrê rojhilatê Louisiana, li rojhilatê Grand Isle yê bi hêza xwe ya duyemîn a 80 km/s ket ser rûyê erdê.
Cristobal di 10ê hezîranê de di demjimêr 03:00 UTC de dema ku li başûrê Wisconsin derbas dibe, li Bakurê Amerîkayê ji hêla Arkansas, Missouri, Illinois û Iowa ve derbas dibe. Bahoz Cristobal, bahoza çaremîn sîlklona tropîkal e ku li ser Wisconsin derbas dibe.
Cristobal di demjimêrên sibe de di 10ê hezîranê de wekî bagerek paştropîkal gihîşt Nîvgirava Jorîn a Michigan. û Şêwirmendiya giştî ya dawîn a ku ji hêla Navenda Pêşbîniya Hewayê ve li ser Cristobal hat weşandin wê sibehê di 09:00 UTC de hat. Dema ku Cristobal di herêma Marquette re derbas bû, gelek qeydên zexta kêm hatin tomarkirin. Tofek girî ya 50 girêkan (93 km / h; 58 mph) li Stannard Rock Lighthouse, li başûrê rojhilata Nîvgirava Keweenaw, hate tomar kirin, dema ku bahoz li ser Gola Superior ber bi bakurê Ontario, Kanada ve diçû. Di vê yekê de, ew bû bûyera yekem a ku tê zanîn pergala tropîkal bi Gola Superior re rûbirû dimîne. Du roj şûnda, nizmiya bermayî ya ku Cristobal li ser Labrador re derbas bû û paşê belav bû.
Cristobal di 10ê hezîranê de di saetên sibê de wek sîklona post-tropîkal gihişte Girava Jorîn a Michiganê û şîreta dawî ya giştî ku ji hêla Navenda Pêşbîniya Hewayê ve li ser Cristobal hat derxistin, saet di 09:00 sibê de de hat ragihandin. Dema Cristobal di herêma Markêtê re derbas bû gelek tomarên zexta kêm hatin tomarkirin. Dema ku bahoz li ser gola Jorîn ber bi Bakurê Ontario ya Kenedayê ve çû zexta heri bihêz bi pîvana 93 km/h li Tariya Stannard Rock, ku li başûrê rojhilatê Penavera Keweenawê hat tomarkirin. Bi vê yekê re Bahoza Cristobal bû bahoza yekemîn ku biser Gola Superior re derbas dibe. Pîştî du rojan bermayiyên Cristobal bi ser Labrador be derbas bû û paşnê belav bû.
Meksîk û Amerîkaya Navîn
Bandorên hevbeş ên Bahoza Tropîkal Amanda û Cristobal bahoze baranê li deverek mezin a Amerîkaya Navîn û Meksîko anî. Li gorî Navenda Bahoza Neteweyî, beşên peravên Pasîfîkê yên El Salvador, Guatemala û eyaletê Chiapas a Meksîko bi pîvana 510 mm barîna baranê hate tomarkirin. Xizmeta Meteorolojiya Neteweyî ya Meksîkayê ragihand ku di navbera 30ê gulanê û 3ê hezîranê de li Ocotepec, Chiapasê de bi i pîvana 26.3, (667 mm) baran bariye. Merida, paytexta Yucatán, di heman çarçoveyê de 22,9 (581,66 mm) tomar kir. Barana berbelav, li seranserê Nîvgirava Yucatanê de li gelek cihan bû sedema lehiyê. Hin herêmên Yucatanê di nav çar rojan de barana salekê barî. Cristobal di heman demê de zirarek biçûk da platforma petrolê ya PEMEX a li Kendava Meksîko û termînala li Isla del Carmen (li nêzîkê cihê ku lê ket) ê.
Ji ber metirsiya şemitîna axê û lehiyê hewce bû ku herî kêm 619 kes ji herêmê werin vala kirin û li seranserê Campeche, Chiapas û Yucatán 16 şemitîna axê hat ragihandin. Hate texmîn kirin ku li herêmê de nêzîkê 10 hezar mirov ji ber lehiyê bi zor bandor bûne. Zirara çandiniyê li Campeche gihîşt 40 mîlyon pesos (1.84 mîlyon $ US). Kesek dema ku dixwest ku di Santa María, Yaxcabáyê de 6,2 ft (1,9 m) di herikandina avê de xeniqî. Bi wergerîna darekî kesek din jî li Chiapas jiyana xwe ji dest da. Li Zacatecoluca, La Paz, û li başûrê navenda El Salvador jiber şemitîna axê 10 kes jiyana xwe ji dest da.
Li Yucatánê 95,000 hektar (230,000 donim) zevî zirar dît, ku ev bi qasî ji sedî %85 tevahî zeviyên li eyaletê ye. Lêçûn li ser 4 mîlyar pesos (184 mîlyon $ US) hate hesibandin. Li aliyê rojhilat, li Lázaro Cárdenas, Quintana Roo, barana giran a Cristobal bû sedema lehiyê û zirar da 10 hektar (25 donim) papaya. Zirara tevahî li dora 1 mîlyon pesos (46,000 $) hate hesibandin.
Dewletên yekbûyî
Beriya ketina bagerê, du zarok li Louisiana mirin. Her du zarok bi tofana tirimbêlê ber bi deryayê ve hatin kişandin. Zaroka sêyem jî li Teksasê ji ber pêlên dijwar xeniqî. Bahozeke 5 ft (1.5 m) bû sedema lehiyê li gelek peravên Louisiana, û tenê riya ku diçe û ji Grand Isle derket. Rê Grand Isle jiber bahozê çûnûhatin hati sekinandin. Barîna baranê û bahoz li Grand Isle bû sedema rûdana lehiyê. Heta diyarkirin ku ji sala 2012an vir ve piştî bahoza Isaac bahoza herî xirab ev bû. Di 7ê hezîranê beşeke mezin a Rêya Giştî ya Louisiana 1, bi temamî ma di binê avê de û çûnûhatin çênebû. Di heman rojê de li seranserê New Orleansê derdora 4.000 cihan qutbûna elektrîkê çêbû. Ziyana binavayî ya li başûrê Louisiana texmîna zirara nêzîkî 150 milyon dolarên amerîkî hate kirin.
Saillon
Saillon, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Valais a herêma Martignyyê ye.
Bahoza tropîkal a Cristobal (2020)
Dewletên yekbûyî
Li Mississippi nêzîkê Crîstîobal derkete perçeyê erdê, gelek deverên çavdêriyê yên hewayê ragihand ku bayê tund ê bahozê yê tropîkal heye. Li girava Ship Islanda Mississippi, bayekî domdar ê bi pîvana 48 km/h(78 km/û) û 64 mph (104 km/s) hate tomarkirin. Di dema ketina erdê de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, bayê herî bi bihêz bû. Piştî hatina Cristobal, li ser Mississippi lehî dijwar bû û di 10ê hezîranê de ji aliyê waliyê Mississippi Tate Reeves ve rewşa awarte hat îlan kirin. texmînên ziyana pêşîn ên li eyaletê gihişte 5,2 milyon dolaran.
Saillon
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Bahoza tropîkal a Cristobal (2020)
Dewletên yekbûyî
Cristobal bi depresyoneke tropîk re daket nava sîstemeke din a bahozê ku ji aliyê rojava ve tê û bi vê yekê re barana dijwar û bayên dijwar ên li seranserê parêzgehê Midwestern xwe re anî. Pergalê seqayeke bageranî anî herêma Golên Mezin, bi bayê bihêz û pêlên bilind li dawiya bakurê Kendava Green, bi taybetî li seranserê Big Bay de Noc li Michigan's Upper Peninsula. Daneyên ku di 10ê hezîranê de di saet 06:00 ê UTC de ji satelîta GPM hatin girtin, hate dîtin ku barana herî giran li du deveran rû daye: Ev cih, Bakur û rojavayê Gola Bilind, bakurê Rossport û Red Rock, Ontario, Kanada ye; û li ser Gola Gurcistanê li aliyê rojhilat ê Gola Huronê Li her du cihan jî baran bi rêjeya 1 inç (25 mm) di saetekê baran bariye.
Kanada
Bahoza Cristobal bandor li Başûrê Ontario û Rojavayê Quebecê jî kir. Ontario'da 43 hezar zêdetir avahiya de qutbûna ceyranê pêk hat. Li Quebecê, ji iber bayê ku elektrîkê 130 hêzar avahiya qutbû nîvê van avahiyan li Herêma Montreala Mezin bû.
Bayê dijwar û barana dijwar a bi zipîkl re li navçeya Muskoka yê bû sedema gelek zeraran. Li balafirgeha li Bracebrîdgeyê, bahoza ba ya saetê heta 100 kîlometreyî hat tomarkirin. Tornadoyên EF1 jî li nêzî Bracebridge û Baysville ketin û ef2 jî li nêzî Gola Meryemê ket. Du tornadoyên din li herêma Londonê ketin: EF0 li Glencoe û EF1 li Belmont ket.
Nha Trang
Dong Hoi (bi viyetnamî: Nha Trang), serbajarê herema Khanh Hoa ya Viyetnam e. Bajar 1300 km li başûrê paytext Hanoi ye. Nifûsa bajêr nêzikî 330.000 (2009) ye.
Nîşaneyên bîrkariyê
Nêşaneyên destpêkê
Ew nîşaneyên ku kesek di pir pirsgirêkên bîrkariyê de bikar tîne. Di tabloya jêrîn de nîşaneyên bingehîn tên şirvekirin:
Mehmûd Efşar Yezdî
Mehmûd Efşar Yezdî yek ji siyasetmedar, nivîskar, helbestvan û rojamevanê îranî ye. Avakerê îdyolojiya Pan-Îranîzme.
Jînenîgarî
Mehmûd Efşar li Îran û Swîsreyê xwend û di sala 1919an de li Zanîngeha Lozanê doktoraya xwe ya zanistên ramyarî wergirt. Piştî du salan vegeriya Îranê û li wir pêşengê tevgera Pan-Îranîzm bû. Di xortaniya xwe de, ew bi awayekî çalak beşdarî "Civaka Ciwanên Îranî" (Anjoman-e Iran-e Javan) bû, ku komek ji îraniyên neteweperest, ku piraniya wan li zanîngehên Ewropî hatibûn perwerdekirin, li hev kom kiribû. Yek ji endamên bibandor ên komê Riza Şah bû ku di sala 1925an de bû Şahê Îranê.
Mehmûd Efşar alîgirê reforman û laîkkirina Riza Şah e. Di sala 1925an de kovara çandî Ayandê (Dahatû) ava dike. Wî çendîn dezgehên zanistî û çandî li welêt damezirand, di nav wan de Dibistana Karsaziyê (Madrese-ye Tejarat) li Tehranê. Her wiha di Wezareta Rewşenbîrî û Wezareta Dadê ya Îranê de jî kar dike.
Mehmûd Efşar bi Nosret Barazande re zewicî bû û bavê îrannas Irac Efşar e.
Mesûdî
Mesûdî (erebî: المسعودي, jdb. 896 Bexda - m. 956 Qehîre) dîroknas û erdnasê ereb e. Ew weke Heredotê ereban jî tê naskirin.
Ev pir li welatan jî geriyaye cîhên weke Misir, Îran, Ermenistan, Sûrî, Hindistan û Çînê.
Şêx Eqîl
Şêx Eqîl gundekî herêm a Efrînê ye.
Schlitz, Hessen
Schlitz bajarokekî navçeya (Landkreis) Vogelsbergkreis li Hessen, Almanyayê ye.
Karantînakirina Hubeiyê 2020
Karantînaya Hubeiyê di 23ê kanûna paşîn a 2020an de hikûmeta Komara Gel a Çînê biryara karantînakirina xelkê bajarê Wuhanê û çend bajarên din ên parêzgeha Hubeiyê dide ji bo kontrolkirina belavbûna koronavîrusa Covid-19. Ev bûyer bi gelemperî di çapemeniyê de wekî "Karantînaya Wuhanê" (bi (çînî: 武汉 封 城, Wǔhàn fēng chéng) hate binavkirin. Karantîna ji 23ê kanûna paşîn heya 8ê nîsana 2020an berdewam bû.