cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amar-Sîn
Amar-Sîn, keyekî urî bû. Di navbera salên 2029–1982 de jîya. ji Sûlela Şulgî bû. Li Erîdû bi navê Parastgah çêkir. Dema wî, weke weke demeka ku bi pêşketina bi rê ve çûbû bû. Ku her sal dihat li darxistin çejna ekîtû, di wê demê ji aliyê gayekî ku stirhê xwe li ûrê wî dixwe, ew jîyane xwe ji dest dide. Li ser dema wî, zêde, zanîn ne hatina kifşkirin. Navê wî, di lîsteya keyên Sumerî de hat dîtin.
Mianhada, saranghanda (rêzefîlm)
Navên din
Herwiha bi van navan jî tê naskirin:
Mijar
Cha Moo Hyuk li Awistralyayê di çeteyek dizan de ye. Di biçûkatiya xwe de dê û bavên wî wiyane terk kirine û malbata ko wî ji xwe re kirinê ewlad jî wî birine Awistralyayê. Rojekê diçe Awistralyayê...
Muzîk
Strana temayê ya bi navê "Snow Flower" ji aliyê Park Hyo-shin ve hatiye çêkirin.
Jinûve Çêkirin
Ev rêzefîlm ji alî tirkan ve bi navê "Bir Aşk Hikayesi" (FOX TV - Tirkiye) dîsa hate kişandin.
Hevindga
Hevindga, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.
Aalen
Aalen bajarokekî navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Cide
Cide (bi erebî: جدّة, Jiddah) duyemîn bajarê herî mezin ê Erebistana Siûdî ye.
Kubaba
Kubaba, Keyê Sumerî ê dema Xanadana Kîş ya sêyemin a. Nêzî 100 salî desthilatdarîya wî doma. Piştî ku wî artişa Marî a di bin pêşenge key Şarrûmiter têkbir, piştre, temenê xanada kîşê ya çaremin diavêje. keyê berî wî yê xandanê key Akşak, çawa rastkirina kiribû rê nîşand dabû, ew jî di wê rêyê de meşî.
Lorîn
Lorîn bernameyeke di televîzyona kurd Roj TV de ye
Bernameyekî muzîkêye, heftê du rojan bi zimanê kurdî bi awayekî zindî tê weşandin. Carcaran hunermendekî beşdarî bernamê dibe û derbarê xebatên xwe yên dawî de diaxive. Di navaroka bernameyê de klîbên kurdî tên weşandin û her wiha klîben ku temaşewanan bi rêya telefon, email anjî bi nameyên xwe daxwazdikin tên weşandin.
Gutow, Rostock
Gutow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kerkula
Kerkula, gundekî paytexta Kurdistanê Amedê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Dêra Rastîn a Îsa
Dêra Rastîn a Îsa (bi çînî: 真耶穌教會/真耶稣教会) an TJC (bi inglîzî: True Jesus Church) mezhebeke serbixwe ya mesîhî ya protestant e ku di sala 1917an de li Pekîna paytexta Çînê hate damezrandin.
Serokê encumena navnetewiya wî Yung-Ji Lin e. Li cîhanê de nêzîkî 1,5 milyon bawermendên wî hene.
Bihêrkê
Bihêrkê gundekî bi ser bajarê Mêrdînê ve ye.
Serûçawe, Beryacî
Serûçawe, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Serûçawe 17 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 73 e.
Balesfeld
Balesfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qesra Ehmedê Xêro
Qesra Ehmedê Xêro gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Ukur
Ukur, xwûdayekî ku ji deme Sumerîyan buhurtîya dema Babili û Akadîyan. Ji dunya binêardê de ya.
Altena
Altena bajarokekî navçeya (Landkreis) Märkischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Kolkata
Kolkata an jî Kalkûta (, Kolkatā; heya 2001 Calcutta) serbajarê federedewleta Bengala Rojava ya Hindistanê ye.
Navê bajar sala 2001ê ji aliyê dewleta Hindistanê ve wekî কলকাতা Kolkātā [ˈkolkat̪a] hatiye guhertin. Hindistanê navê gelek bajaran guhertiye yan wergerandiye ser karakterê zimanê hindî.
Bingeha navê wê
Navê bajêr di zimanê herêmê bengalî de কলকাতা Kolkātā [ˈkolkat̪a] ye. Di dema mêtingeriyê de rojavayiyan Calcutta [kælˈkʌtə] gotin û her wisa ma. Hindistanê sala 2001ê navê bajar ê bi forma kolonyalîstan rakir, navê berê kir fermî.
Girê Gewre, Silopî
Girê Gewre, gundekî navçeya Silopiya ser bi Şirnexê ve ye.
Kofî
“Ha wer delal, ha wer delal Çem û çemê Bişêriyê Zozan xweş e li koçeriyê Kolos xweş e li ber Kofiyê Zewac xweş e li ser hêwiyê...”
Nîndub
Nîndub, yezdanekî herêmî yê Sumeriyan e. Nîndub, weke yezdanê Lagaşê tê nasîn. Lagaş jî, bi wî tê naskirin.
Kofî
Di straneke din de jî xort ji evîndara xwe re gotiye “kofîxwarê”. Ji ber ku di girêdana temeziyan de hin caran girêbest li tangava eniyê bilind tê bestin û bi aliyekî ve tê tewandin. Ji ber hindê Kafixwar tê gotin.
Piraniya jinên kurd kofî didan/didan serê xwe. Hinek jinên ciwan çarik jî li ser kofiyê dipêçin, lê jinên navsere bi piranî bê çarik didin serê xwe. Li herêma Serhedê (Bakûrê Bakûrê Kurdistanê) jî bi piranî pêşî çarik didin serê xwe û kofiyê jî datîn ser çarikê.
Kofiyên jinên her eşîrekeke kurd ji hev cuda ne. Dema li bajarekî yan li riyekê jineke bi kofî bê dîtin, ji ber kofî û kincên wê, tê naskirin ku ew ji kîjan eşîrê ye.
Li şêniyekê, yan di nava êleke kurd de kofiya serê jina kesên xuyanî jî bi hawayekî cuda ye û tê naskirin ku ew jin, a maleke mezin e.
Ji aliyê din ve jî kofî wek kaseya zêr û pere tê bikaranîn. Hetanî dawiya salên 1970yî jî pere û zêrên parastinê yên malê, di binê kofiya jina malê de dihatin parastin. Îcar dema ku diz diketin malekê, pêşî çavên xwe li kofiyan digerandin. Herweha dema şer an talanek jî çêdibû, pêşî kofî ji serê jinan dikirin û dibirin.
Niha li Kurdistanê wergirtina kofiyê zêde nemaye, lê belê kofî niha jî di nava kurdên koçer, êzîdî, elewî û li nava kurdên li Anatoliyayê tê bikaranîn.
Hanifi
Hanifi, gundekî paytexta Kurdistanê Amedê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Qelitmera
Qelitmera gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Golcar
Golcar gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Arneburg
Arneburg, bajarekî Almanyaê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya-Anhaltê ye.
Sindollan
Sindollan, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Tiltepan
Tiltepan, gundekî paytexta Kurdistanê Amedê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
tiltepan gundeki dirokiye ez bawerim di dema urarto da gelek kom kuji cebiye li rojhilate gund da girek gelek mezin heye li basuru roj avaye gir u heta diyare gir bi tevayi goristan ye musulmana li bakur rojhilat yen ermena li bakur goristane heciya tisa li basur u roj hilat tisa goristan hene niha li ve 4 ogristane sehida heye-ibrahi-kemal-hemze-selime-li dora gund bi kemasi 3000 goristan heye tiltepan mirov bawere Qu bere bajarokeki mezin biye di nav axa sinore tiltepane da 5 gund hene le kesek Qu bizanibe ci dem ava bune kes nizane? nave wan?kosebekir-guwarexezala-nawala-gura-sekanika-korcim-vana gunde mezin bune le yen pucuk gelek hene serebireke-erdecole mozelan-tiltepan 6 sehid heye le-selim u birahim sahadeta wan raste le em negistin wan le ew ji linav dile tiltepane di axa kurdistaneye tiltepan 54 avahibun-min 37 sal li tiltepane jiyan kir? sipas ji bu eleqeya we?
Gezafer
Gezafer gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Baustert
Baustert şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Rojbaş Kurdistan
Rojbaş Kurdistan bernameyeke di televîzyona kurd Roj TV de ye
Saklat
Saklat, gundekî paytexta Kurdistanê Amedê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Rojbaş Kurdistan
Rojbaş Kurdistan di pênc roja heftê de ji Dûşem- Înê tê weşandin. Her bername li aliyê dû pêşkêşvanan ve tê pêşkêş kirin.
Alfred Kastler
Alfred Kastler (jdb. li Gebweiler, Elsas; m.  li Bandol) ji bajarê wextekê di bin desthilatiya Împeratoriya Almanî de bû, Elsasê ye, fîzîknasekî navdar ê fransî ye. Sala 1966 guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hatiye dîtin.
Rojbaş Kurdistan
Bi asayî kesek dibe mêvanê bername û bersivên pirsên pêşkêşvanan dide. Di bername de dosîyeyên kurt a cihê reng jî cîh digrin, di destpêka bername de Bi alîkariya grafîk temaşevanan li ser rewişa hewayê tên agehdar kirin, û di despêka bername de portre ya mêvanê berê ku were studyo tê pêşkêş kirin. Di herekîna bername de wan dosiyeyên jêr jî tên nîşan dayîn :
Alfred Kastler
Jiyan û girîngî
Kastler dibistana amadeyî li Colmar bidawî dike. Sala 1921 dest bi dibistana bi navê École normale supérieure (ENS) li Parisê dike.
Rojbaş Kurdistan
Di dîrokê de îro, Ji nava me, Klîpa rojê, Bê şirove, Tenduristî, Fîlmê karton û gotina rojê. Xebata Rojbaş Kurdistan wek êkîp tê meşandin û di êkîpê de hejmarek ji xebatkarên Têlêvîzyona Roj cîh digrin.
Alfred Kastler
Jiyan û girîngî
Piştî dibistanê, wekî mamosteyê fîzîkê li dibistana amadeyî ya Mülhausenê, dûv re jî li Colmar û Bordeauxyê. Ji 1931 heya 1936 ew asîstanê Pierre Daure ye li Fakûlteya Zanistiyê (Faculté de Science) li Bordeauxyê, a ew 1926 heya 1938 dersdariyê lê dike, Clermont-Ferrand). Herwiha ji 1938 heya 1941 profesoriyê li wir dike.
Dema li Bordeaux ye bo pisporan atomspektroskopiyê çêdike. Sala 1941 li ser daxwaza George Bruhat diçe Parîsê. Sala 1952 li Faculté de Science profesoriyê dike. 1953/54 ew profesorê mêvan li Löwen.
Kastler bi tevî Jean Brossel rêbaza spektroskopiyê ava dike ku di zanistiya atomfîzîkê de gelek girîng e. Ew ji 1951ê pê de gerînendeyê Laboratoire de Spectroscopie Hertzienne e. Îro ev laboratûar bi navê wî û Brossel tê binavkirin.
Payeya rûmetê li Pisa (1960), Oxford (1966) û Löwenê (1955) werdigire. Endamê civaka fîzîkhezên fransî û polandî ye. Herwiha yê Optical Society of America, ku sala 1962 pokala wê digire. Sala 1954 guncavê Xelata-Holweck a civakên fîzîkhezên brîtanî û fransî tê dîtin.
Nînegal
Nînegal, xwûdayekî Akadî ya. Ji dema Sûmerîyan maya. Li gorî hin tefsîrên ji dema sumerîyan ku hatîya xwandin tê gotin ku navek ji navê Înanna bixwe jî ya.
Alfred Kastler
Jiyan û girîngî
Sala 1966 jî ji ber xebatên xwe yên avakirina atomspektroskopiyê Xelata Nobel a fîzîkê digire.
Sala 1924 bi mamosteya dîrokê Elise Cosset re marî dibe (dizewice), sê zarokên wan dibin ku yek ji wan jî fîzîknas e, Daniel Kastler.
Unterroth
Unterroth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neu-Ulm li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sargonê Mezin
Sargon, keyê Sargon, berî zayinê di navbera 2334 -2279 de desthilatî kir. Bi navê "Sargonê Akadî" jî tê zanîn. Bi akadî, jê re "Šarukinu" dihat gotin. Sargon, weke avakerê xanadana Akad jî tê zanîn. Di dema wî de, temenê împaratoriyekê wî avêt. Tê gotin ku yê ku temenê têgihiştina împaratoriya cihanî da avêtin ew bû. Di dema wî de, bindestkirina herêman bû. Wî jî, ji Damascûs heta ku digihişt geleke herêmên anatolîa, kirina, xwest ku bike bidestê xwe de. Wî, xwest ku împaratoriyaka cihanî ava bike.
Gundikê Birahîm
Gundikê Heci Ibrahim, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Sargonê Mezin
Sargon, girîngîya ew bû ku wî dawî li demeka dewletî ya ku bi oldaran dihat bi vê re birin hanî. Wî, temenê dewleteke ku bi memûr û sazîyên dewletê were bi rê ve birin avêt. Ew û cerba wî, bi ilham ji împaratoriyên ku wî piştre werin.
Lê Sargon, çend ku dilê wî pirr dixwest ku li ser mezopotamya zêde nebû xwediyê desthilatdariyê. Di kevîya mezopotamyan re li ser damascûs re bi ber anatolia ve çû û di gelek şerên ku ew ketîyê de bi ser ket. Hatîian wî ya li ser taxt jî, bi derbeyekê bûya. Tê gotin ku Sargon, muhasabevanê Key Urzababa bû. piştî ku di şerekî de ku pirr wastîyana û di vegerihin, Sargon di qasrê de di sale2350 de tê di ancama derbeyê tê ser taxt.
Viola Davis
Viola Davis (jdb. 11ê tebaxa 1965 li Saint Matthews ,Karolînaya Başûr) lîstikvan û hilberînereke amerîkan e. Xelata Akademî, Xelata Emmy, û du Xelatên Tony stend, ew yekemîn dîmenderê reş e ku "Triple Crown of Acting" bi dest xist. Kovara Time di 2012 û 2017an de navê wê kir yek ji 100 mirovên herî bibandor ê cîhanê.
Sefarî
Sefarî, sefartî an jî sefarkarî, paqijkirina firaqên sifir ji tenî yan jî ji qilêrê. Ji kesê ku sefariyê dike re sefar dihate gotin. Berê ev kar li Kurdistanê bi giranî ji aliyê filehan ve dihate kirin.
Arnis
Arnis, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Schleswig-Holsteinê ye.
Sefarî
Herwiha binêre li: Sifirkerî
Bettingen, Rheinland-Pfalz
Bettingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Goltepe
Goltepe, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ciwan (bername)
Ciwan bernameyeke ROJ TV'yê ye.
Bernameya Ciwan deng û rengê ciwanên Kurd e û cih dide kêşe û pirsgirêkên ciwanan. Bernama Ciwan hewl dide ku xwe bigihijine hemî girseya ciwanên kurd û ji wan re perspektîvan bi afirine. Di bernama Ciwan de, xebatên ciwanan yên çandî, hunerî, spor, sosyal û hin gelek xalên din mirov dikare temaşe bike.
Bernama Ciwan cih dide hemû kategoriya ciwanan û dixwaze wan di noqtekê de bigihîjine hev. Bernama Ciwan bi dosyayên rojev, taybet, panorama, jiyan portre, huner, spor û ajanda dixwaze hewldan, xebat û jiyana ciwanên kurd bigihîjîne raya giştî.
Sewtall
Sewtall, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sewtall 42 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 179 e.
Hîleliyê
Hîleliyê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gula
Gula xwedawendeke ya dema babîliyan e. Tê gotin ku xudana şîfakirin û başkirinê ye. Bi navê Gula Kuduru jî tê nasîn.
Farfar
Farfar gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Belawela
Belawela, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kusel
Kusel bajarokekî navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Prognoz (psîkolojî)
Prognoz di psîkoterapiyê de tê fêm kirin an Psîkolojiya klînîkî, derûnnasî û dermanê psîkosomatîk, mîna derman, prognoza pêşerojê ya nexweşiyê dike. Ji ber komplîkasyona awarte prognoz tenê daxuyaniyên îhtîmalê ne.
Nimûneyên pêşveçûna nexweşiyê:
Prognoza psîkolojiyê
Di psîkolojiyê de, prognoz beşek ji tespîtkirinê ye. Ji ber vê yekê prognozekî gotinek psîkolojîk-dîagnostîk e, wekli ser dibistan, xwendin û serkeftina pîşeyî an jî li ser dersa nexweşiyek derûnî an jî rehabîlîtasyona sûcdar.
Dema ku ji aliyê psîkolojan têkeliyek maqûl a rêbazan, serîlêdana pîşeyî, nirxandin û şirovekirinê tê bikaranîn, pêbawerî û rastdarî ya wan prognozan bi rêkûpêk zêde ye. Dema ku heyama pêşbîniyê zêde dibe, derbasdar kêm dibe, ango heyama divê tê beyan kirin ew dirêj bibe (daxuyanek prognoza di derbarê serfiraziya pîşeyî ya di 20 salan de di pratîkê de tune ye).
Di warên gotinên prognozê de psîkolojiya seyrûseferê û têgîna herî berfireh ya çarçoveyên pîşeyî (di nav de dibistan, xwendin, perwerdehî, rehabîlîtasyona pîşeyî) prognoza psîkolojîkê ya herî zêde tê bikaranîn û di warê pejirandina zanistî de ya herî pêşkeftî ye.
Di warê lêkolîna aliyên metodolojîk ên prognozên psîkolojiya dadrêsî de niha serdest in, nemaze yên prognozê û nirxandina modelên statîstîkî yên matematîkî-psîkolojîk û psîkometrîkî di warên prognozî ve sûc in.
Hezan, Licê
Hezan gund û nehiyeyeke navçeya Licêya Diyarbekrê ye.
Turikê Derwêş
Turikê Dewrêş bernameyeke di televîzyona kurd Roj TV de ye.
Prognoz (psîkolojî)
Prognoza psîkolojiyê
dubarekirina sûcdarekî girtî gengaz e, û herwiha dikare were destnîşankirin (pêvajoya li gorî Pîvana Vegerandina Koma Bersûcdar li gorî Hanson û Thornton).
Prognoza dermanê psîkosomatîk
Berevajî nexweşiyên somatîkî ne hewce ye, ku nîşanên nebûna psîkopatolojîk e. Di şûna wê de, pêvajoyên nûrotîkî jî dikarin bi dizî pêk werin an jî qet nîşanên eşkere dernexin. Di heman demê de, başbûna nîşanên dermankirinê ve ne hewce ye ku saxbûnê nîşan dide, lê di heman demê de dikare ji ber kapasîteya tazmînatê vegere. Ev bi hêsanî tê wateya nexweşiya niha yên ti nîşanan nadin. Ji ber vê yekê tenê îfadeya nîşanên nexweşiyê nîşan didin.
Prognoza psîkiyatriyê
Di psîkiyatriyê de, qursa nexweşiyê dikare pir pêbawer were prognoz kirin. Mînak, hin formên psîkozên fazîk gelemperî bi dûbarekirina rêkûpêk xuya dibin, lê bi tevahî ji holê radibin û ji ber vê yekê nexweş paşê bi zorê bandor dibin. Di rewşa nexweşiyên din de, nemaze di celebê şîzofrenîk de, divê kronîkasyon were hêvî kirin.
Turikê Derwêş
Turikê Dewrêş bername yeke ku jiyana ciwakî, aborî û pirsgirêkin rojane li ciyê xwe de dêxîn e berçawê bînerê xwe û roportaja lê çêdike (amede) dike. Turikê Dewreş ji aliyê gel we gelek tê hejê kirin.
Hezan, Licê
Hejmara niştecihên Hezanê di sala 2008'an de digihe 329 kesan. Hezan ji bajarê Diyarbekir 76 km û ji navçeya Licê 24 km dûr e.
Gundiyên Hezanê debara xwe bi çandiniya titûnê, rez, genim û bi xwedîkirina heywanan dikin. Bostanên Hezanê de xiyar, firingî, îsot, bacan, bamî, kundir, petêx û zebeş tên çandin.
Çiyayê Dêrê, çiyakî blind e, mirov dikare li Diyarbekir, Licê, Hênê, Hezro û deverê din ser çiyayê Dêrê temaşe bike. Li ser çiyayê Dêrê pêlgir (radar) û qereqola jendermeyan hene.
Li nehiyê dibistan, xalîçêkirin, mizgeft, dîwana şêxan û merqed, firoşgeh û qereqol hene. Gundî bi kirmanckî (zazakî) diaxivin û kurmancî jî baş dizanin.
Mela Ehmedê Xasî
Hezan nehiyekî dîrokî ye. Mela Ehmedê Xasî (Xoceyê Xasî) xwediyê mewluda kirdkî (zazakî, kirmanckî, dimilkî) bû. Mela Ehmedê Xasî di sala 1868'an de li Hezanê hatiye dinê û di 1951'an de çûye rehmetê. Ehmedê Xasî di medreseyan de xwendiye. Kurdî (kirmanckî, kurmancî)erebî û tirkî dizanibû. Mewluda ku wî nivisandiye di sala 1899'an de li Diyarbekirê li çapxaneya lîtografyayê hatiye çapkirin.
Xwepêşandanên di 28'ê xizîrana 2013'an de li Hezanê
Di roja înê ya 28'ê xizîrana 2013'an de gelê Hezanê dest bi xwenîşandanên li dijî avakirina qereqola jendermeyan kirine û di encama van bûyeran de xortekî bi navê Medeni Yıldırım ji aliyê cendirmeyan ve hate kuştin û bi dehan xwepêşander jî birîndar bûne.
Wilhelm Reich
Wilhelm Reich (jdb. li Dobzau, Galîçya, Awistriya-Mecaristan - m.  li Lewisburg, Pensîlvanya, DYA) psîkoanalîst, civaknas, lêkolînerê zayendiyê û psîkîyatrîstekî awistrî bû.
Sala 1934ê bi navê vegetoterapî (vejetoterapî) deng vedide û herwiha yek ji avakarên orgonomîyê ye ku wî bi navê orgon binavdikir. Giregirekî psîkoterapiya laş e.
Bi nêrînên xwe yên radîkal û pirtûkên xwe yên (gorî hinekan) psîkopolîtîk navdar e. Pirtûka wî ya bi navê Psîkolojiya girseyê ya faşîzmê di nava ronakbîr û xwendekarên kurd de tê naskirin. Di salên 1920ê de bi Sigmund Freud re hevaltiyê dike, dixebite. Angaştên Freud berî bi civakê fireh dike.
Belaya sazûmaniya nazî xwe digihîne wî jî. Pirtûkên wî di nava weşanên ziyandar de hejmartin. Sala 1939 xwe dispêre Amerîkayê li wir alava xwe ya terapiya alternatîv akûmûlatora enerjiyê-orgonê dide nasandin lê îcar jî serê wî bi dadgehan re dikeve belayê, lewra fîrmayên dermanan giliyê wî dikin. Dadgeh cezayê 2 salan (bi sedema ku wî qaşo berevaniya xwe nekiriye, heqaret kiriye) lê dibirrin û berhemên wî tên sansûrkirin. Li girtîgehê ji nexweşiyên dil-demar (NDD) dimire.
Bickendorf
Bickendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kyllburg
Kyllburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Eifelkreis Bitburg-Prümê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
J. Hans D. Jensen
Hans Jensen (jdb. 25ê hezîranê 1907 li Hamburg; m. 11ê sibatê 1973 li Heidelberg; navê dirêjî Johannes Hans Daniel Jensen) fîzîknasekî Alman bû ku guncavê Xelata Nobel a fîzîkê hatibû dîtin. Wî bi tevî Maria Goeppert-Mayer di cîhana atomdendikê de teoriya modela keriyê (qetît, feliq, kûzî, şêrt) ava kirin. Cihê herî lê maye û xebitiye Zanîngeha Heidelberg bûye.
Jiyan
Di navberê de wekî profesorê mêvan li DYA, bi taybetî li Institute for Advanced Study a li Princeton (1952) e, li University of Wisconsin (1951), li University of Minnesota (1956), li Indiana University (1953), li California Institute of Technology (1953) û Berkeley (1952), li University of California at La Jolla (1961) dersdariyê dike. Ew ji sala 1955 pê ve bi Otto Haxel bi navê Kovara Fîzîkê Zeitschrift für Physik kovarekê dertîne.
Xebat û girîngî
Ew ji destpêka 1930yê ve li ser atomdendikê radiweste. Ji be lêkolîn û xebatên xwe sala 1963 nîvê Xelata Nobelê werdigire, nîvê din ji Eugene Wigner re diçe.
Avahîsazî
Avahîsazî an jî mîmarî huner û zanista plankirin, sêwirandin, avakirin û lêkirina avahî û berhemên din e. Ew pêvajo û berhema xêzkirin, têgihîştin, plansazkirin, sêwirandin û çêkirina avahiyan e. Xebatên avahîsaziyê (avahî) bi gelemperî wekî sembolên çandî û karên hunerî tên hesibandin. Şaristaniyên dîrokî gelek caran bi serkeftinên xwe yên avahîsaziyê yên mayînde re tên naskirin.Ev pratîka ku di serdema pêşdîrokê de dest pê kiriye, ji aliyê şaristaniyên her heft parzemînan ve weke riyeke teswîrkirina çanda xwe hatiye bikaranîn. Ji ber vê sedemê avahîsazî wekî şêweyekî hunerê tê dîtin. Metnên li ser avahîsaziyê ji demên kevnar ve hatine nivîsandin. Metna herî kevn a li ser teoriyên avahîsaziyê rîsaleya sedsala 1an p.z. a "De architectura" ya avahîsazê romayî Vitruvius e. Li gorî wî, avahiyeke baş firmitas, utilitas û venustas (saxlamî, bikêrhatî û bedewî) dihewîne. Piştî sedsalan, Leon Battista Alberti fikrên wî bi pêş xistin. Li gorî wî, bedewî kalîteya objektîf a avahiyan e ku di ebada wan de tê dîtin. Giorgio Vasari kitêba Le vite de' più eccellenti pittori, scultori, e architettori ("Jiyanên Wênesaz, Peykersaz û Mîmarên Herî Berbiçav") nivîsand û di sedsala 16an de fikra stîlê di hunerên rojavayî de derxist pêş. Di sedsala 19an de Louis Sullivan daxuyand ku "form li pey fonksiyonê tê". "Fonksiyon"ê êdî şûna "bikêrhatî" ya klasîk girt û dihat fêmkirin ku fonksiyon ne tenê pîvanên pratîk, lê di heman demê de pîvanên estetîk, psîkolojîk û çandî jî dihewîne. Fikra avahîsaziya domdar di dawiya sedsala 20an de hatiye destnîşankirin.
Sûreçom
Sûreçom, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Avahîsazî
Avahîsaz wekî avahîsaziya gundî dest pê kir ku ji ceribandin û xeletiyê ber bi dubarekirina serketî ve pêş ve çû. Avahîsaziya bajarî ya kevnar bi avakirina avahiyên dînî û avahiyên ku sembola hêza siyasî ya desthilatdaran e mijûl bû, heya ku avahîsaziya yewnanî û romayî bal kişand ser fezîletên sivîl. Avahîsaziya hindî û çînî tesîr li formên li seranserê Asyayê kir û avahîsaziya bûdîst bi taybetî awayên cihêreng ên herêmî girt. Piştî serdema navîn, rola avahîsaz û endezyar ji hev cuda bûn. Avahîsaziya modern piştî Şerê Cîhanî yê Yekem wekî tevgereke avant-garde dest pê kir û hewl dida ku stîlek bi tevahî nû ji bo nîzameke nû ya civakî û aborî ya piştî şer pêş bixe. Lewma avahîsaziya modern li ser dabînkirina pêdiviyên çînên navîn û karkeran rawestiya. Girîngî li ser teknîk, malzemeyên modern û formên geometrîk yên sadekirî hate dan û rê li ber avahîyên bilind vekir. Gelek avahîsaz ji modernîzma ku wan wekî nedîrokî û antî-estetîk dihesiband bêhêvî bûn û avahîsaziya postmodern û hemdem pêş ket.
Bi salan, qada avakirina avahîsaziyê ji sêwirana keştiyê heya xemilandina hundurîn her tiştî vedihewîne.
Sûreçom
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sûreçom 27 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 123 e.
Pileka
Pileka, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gaga
Gaga, xudawendeke Babîlî ye ku di Enûma Elîşê de pêk hatiye. Bi taybetî, bangewaziya xwesteka Marduk a ji bo şerê Tîamat dide nîşandan. Ew ji aliyê Anşar ve tê şandin.
Êyşabad, Merend
Êyşabad gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Golyêt
Golyê gundekî Omeriya ye ku girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Ferhend
Ferhend, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kuhs
Kuhs şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gerra
Gerra, bi navê "girra" jî tê nasîn. Ji xwûdayê Sumerî Gibil ku hatîya afirandin a. Di dema Akad û babiliyan de serdest bûya. Kurê Anu û Antu ye.
Birtlingen
Birtlingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kuçûka
Kuçûka gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Anna Freud
Anna Freud (jdb. li Viyana; m.  li London), dota (keça) Sigmund Freud ê, psîkoanalîsteka navdar Awistriyayî-Brîtanyayî ye. Sala 1938 bi malbatî koçber dibin diçin Brîtanyayê û dibin hevwelatiyê wê. Ew bi giranî li ser analîzkirina zarokan, psîkolojiya zarokan sekiniye.
Di riya bavê xwe de meşiyaye, angaştên wî bipêşxistiye. Yek ji alîgirên navdar ên dibistana Sigmund Freud e.
Xebat û girîngî
Hin dibêjin jiyana wê ya malbatî, şerê cîhanî, nîjadperestî, hovîtiya Naziyan ûêd. bandora xwe li ser kesayetiya Anna Freudê hîştiye, lewra ew ateîst, lezbiyen, lîberal e. Piştî ji ber pêkutiyên Hitler direvin tên Brîtanyayê, li ser zarokên trawmatîze bûne radiweste, terapiya wan dike.
Sala 1936ê bi pirtûka xwe ya bi navê Das Ich und die Abwehrmechanismen - Ez û sazûmaniya berevaniyê navdar bûbû. Di nava psîkologan de wê kiribûn koma Ez-Derûnînasî, ango psîkolojiya "ez" ku bi xwe ji îd, ego, superego pêk dihat. Wê cîhana sazûmaniya berevaniyê (derûnînasî) gelek bipêşxistiye. Bi taybetî li ser babetên sazûmaniya reaksiyonan, regresyon, têkiliyên astên "ez"ê, zayendî, potansiyelên "ez"ê yên fêrbûyî, projeksiyon, întrojeksiyon, cîhana dijberetiyê, guherbariya armancan, îzolasyon, şîdet ûêd. rawestiyaye.
Hiskêmerg
Hiskêmerg, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Fêrikan, Silopî
Fêrikan an Fêrga gundekî girêdayî navçeya Silopiya ser bi Şirnexê ve ye.
Bilka
Bilka, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.
Erebkehrîz
Erebkehrîz gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dêrdûk
Dêrdûk gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Bayik
Bayik, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Qisas
Qisas di Îslamê de tê wateya "tolhildanê".
Qisas ji bo mexdûr an mîratgirên mexdûr li hember sûcdarekî kuştinê an bi qestî birîndarkirina laş heye. Di bûyera kuştinê de, qisas mafê kuştina kujer dide, eger kujer bê mehkûmkirin û dadgehê jî erê bike.
Şemrax
Şemrax, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Savar
Savar xurdemeniyeke girîng e di pêjgeha kurd de ku ji genim e. Di kurdiya kevn de pimav jî gotine. Pimav ji du bêjeyan pêk tê: Pimpişandin, pimandin û av. Ango xwarinaku bi avê tê pimandin, pimpişandin. Kurd bêhtir girar û savarê bikartînin.
Girar, savar, bulxur, pîlav, pimav
Cureyekê girarê ye savar. Girar di rastiya xwe de hebên ku dikevin nava şorbeyê re tê gotin. Ji bêjeyên "gir û ar (ango ard, arvan)" pêk tê. Ard ne tenê ji genimê tê çêkirin. Bo mînak girara dew dikare ji savar, nok, nîsk dexlek (zadek) din jî bê çêkirin.
Bêşêr
Bêşêr, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.
Savar
Girar, savar, bulxur, pîlav, pimav
Ev bûye sedemê şaşiyan. Lewra jî li hin deverên Kurdistanê ji savarê re girar jî tê gotin. Bi bandora erebî bilxur, bulxur jî gelek tê bikaranîn. Ango li hin herêman xwarin heger ji nîsk an nokê jî be, jê re savar gotine. Pîlav jî xwarineke xwerû kurdî ye. Ji savara avî (ron) a bi avê tê pimandin, pimpişandin e. Di hin devokan de tîpa +v dikin +w. Bo mînak av, aw. Pilav an pîmav bûye pîlav/w.
Amadekirina savarê
Genim tê kelandin, radixin ber tavê û di coniyan de dikutin, qalik tên derxistin. Di destarên savarê de tên hûrandin. Bo kufteyan cuda ye, hûr tê hêrandin, wekî pişrûkê ye.
Kurd bêî savarê nikarin lewra gelek xwarinên wan ji savarê ne. Bi taybetî li herêma Tolhildanê heger 200 cure xwarin bên xwarin, ji wan sedî sed nîvê wê ji savarê ye. Meledî, Gurgum, Dîlok mirov dikare bêje welatê kufteyan e ku ji savarê tên çêkirin. Ji aliyê rîçaliyê ve (lûf, rehik, lîf) dewlemend e ku bijîşk xwarina wê temî dikin. Vîtamîna B1 dihewîne ku bo mejî bikêr e.
Lohmen, Mecklenburg-Vorpommern
Lohmen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gundikê Heydo
Gundikê Heydo gundekî girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Lîsteya misilmanên ku xelata nobelê standine
Ev lîste, lîsteya misilmanên ku Xelata Nobelê standine, ye.
Geştu
Geştu, yezdanekî mîtolojiya sumer û akadiyan e. Ew weke êzidokê ragihandin, zanyarî û peyamdanê tê nasîn. Tiştek, ji wî veşartî namêne. Geştu, piştre ji aliyê yezdanan ve hat qurbankirin û ji xwîna wî mirov hatin çêkirin.
Weke xwûdayekî saloxgerîyê jî tê tefsîrkirin di tefsîran de.
Pepûk
Pepûk (navê zanistî yê latînî: Cuculus canorus), çûkekî li Kurdistanê bi çîroka xwe navdar e.
Reftar
Li çolan, daristanan û li zilên nêzî çiravan dijî. Bi kêzik û maşotan xwe xwedî dike. Car carinan maran, mişkan û marmarok û gumgumokan jî dixwun.
1889
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Bernişt
Bernişt, gundekî bi ser bajarê Mêrdînê ve ye. Li derdora wê Baqustan, Şivistan û Tizyan heye.
1889
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Pepûk
Reftar
Ew bixwe hêlînê çênake. Hêkên xwe bi granî datîne hêlînên fîkarên biçûk yên wek bilbil û çûkên zilek. Ev çûk, wek hêka xwe li hêka pepûkê dinerin û çêçika ji hêkê derdikeve jî wek çêçika xwe xwedî dikin. Karê pepûkê di vir de tenê car carinan xewlekirina hêlînê û hêkê ye.
Çavkanî
(Ji http://www.dengemamoste.com/dosya/Pepuk.pdf hatiye girtin)
Bernişt
Debara gund bi çandiniya rezan û xwedîkirina heywanan e. Rêya gund ji her du aliyan ve jî asfalt e.
Ebdulhemîd I
Siltan Ebdulhemîdê Yekem (1725-1789), yek ji siltanên osmanî ye. Ew ji xurttirîn siltanên dîroka osmaniyan e.
Wî gelek guhartin di dozena (sîstema) rêvebirina osmanî da çêkirin.
Ew lawê Siltan Ehmedê Sêyem bû û piştî mirina birayê wî Mistefayê Sêyem gehişt desthilatê. Şerên xwînelûyên wî di gel Împeratoriya Awistirya-Mecar li salên 1787ê heta 1892ê vekêşan.
La Haye-le-Comte
La Haye-le-Comte, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Xirbê Qeblo
Xirbêqeblo gundekî Omeriya ye ku girêdayî bajarê Mêrdînê ye.
Evîndîn
Evîndîn gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Huseynka
Huseynka, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Şilesêw
Şilesêw, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Şilesêw 5 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 16 e.
Aachen
Aachen bajarokekî navçeya (Landkreis) Aachen li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Brecht, Almanya
Brecht şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gatumdag
Gatumdag, xwedawenda sumerî ye. Gatumdag weke xwedawenda bereket û dayinê tê nasîn. Ew, keça xwedawenda ezmanan, Anê bû ku diya wê herwiha weke parêzvana Lagaşê dihate zanîn.
Pêjgeha Bosniya û Herzegovînayê
Pêjgeha Bosniya Herzegovînayê ji xwarin, vexwarinên vî welatî, cure û awayên van xwarin-vexwarinan re tê gotin. Pêjgeha Bosniya û Herzegovînayê şaxek ji pêjgeha balkanî ye, gelek di bin bandora xwarinên Anatoliyayê de maye.
Pirr dijwar e ki mirov behsa taybetiyên xwarinên vî welatî bike lewra ti cudatî ji yên herêmê nîne. Bosniyayî çi ji aliyê etnîkî, çi ziman û kûltûrê ve parek ji slavan in, bi taybetî slavên başûrê ne (yûgoslavya). Tenê di dema Osmanîyan de bûne misilman, bandora romî (tirk), ereban çêbûye li ser wan.
Çavkanî
* Tim Clancy, Bosnia & Herzegovina, The Bradt Travel Guide, 2004, pp. 93–97, ISBN 1-84162-094-7
Gibil
Gibil, xwûdayê sumerî ya. Kurê An û Kî ya. Xwûdayê agir a. Bû Îskur û Sala. Piştre bû xwûdayê akadî Gerra. Ji aliyê Enûma Elîş ve bi aqilkirin û serdest kirin.
Enamiq
Enamiq gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lüssow, Güstrow
Lüssow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Qaza
Qaza tê wateya "biryarek". Di heman demê de ew dikare biryarek dadgehê an karûbarek dadrêsî jî be. Qazî Qaza dike.
Şîbane
Şîbane, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Şîbane 11 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 46 e.
Xezayî
Xezayî, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.
Dêra Zehferanê
Dêra Zehferanê (Deyru'z-Zaferan) dêreke suryaniyan e ku dikeve 3-5 kîlometre li rojhilatê Mêrdînê.
Dêra Zehferan di nava rezên tirî û daran hatiye avakirin. Dêra ku ji sê qatan pêk tê û piştî hate avakirin heta niha gelek beş li ser wê hatine zêdekirin. Ev dêra dîrokî û mezin 3-5 kîlometre li rojhilatê Mêrdînê dikeve. Di sedsala 4em de, di nava çiyayên biçûk de li nava rezên tirî û darên berûyan hatiye avakirin. Bi berhemên dîrokî yên Mezopotamya jorîn de berhemê herî zêde tê nasîn. Her wiha navenda cemaeta suryaniyên Qedîm e.
Heta sala 932an bi qasî 640 salan di destê suryaniyên ortodoks de maye û bûye warê patrikên suryaniyan. Her çend gelek caran beşên cûda di salên cuda de li ser wê hatibin zêdekirin jî dîsa wekî yek perçeyî hatiye avakirin. Ev dêra ku wekî keşîşxaneyê jî tê bikaranîn, bi reng û ruyê wê, bi motîv û fîgurên li ser kevirên dîwarên wê hatine hûnandin reng û ruh dide dêrê.
Tê gotin ku aramî ku baweriya xwe ji rojê dianîn û sucdeyî rojê dibûn; Beriya Îsa (B.Z.) bi 2 hezar sal berê heta piştî zayinê di her hojhilatê de ayîn pêk dianîn û dilsoziya xwe ya li hemberî rojê dianîn ziman. Piştî Îsa li vir Keşîşxane hate avakirin û aramiyên vir êdî dînê xiristiyaniyê pejirandin. Mozaîkên ku ji serdema aramiyan maye vê yekê piştrast dike. Ji ber vê yekê tê gotin ku beriya Îsa, perestgeha rojê bû. Pişt re ji aliyê romayan wekî keleh hatiye bikaranîn. Piştî Roma ji herêmê derketin, Azîz Şleymun hestiyên hin ezîzan anî vir veşart û keleh kir keşîşxane.
Ji ber vê yekê jê re dibêjin Keşişxaneya Mor Şleymun. Piştî ku Metrepolîtê Kefertuth Aziz Hananyo di sala 793an de vir restore kir, ev keşîşxane li ser navê wî wekî Keşîşxaneya Mor Hananyo hate binavkirin. Piştî salsala 15’an ji ber pinçar û gihayê zafaran (safran) li derdorê wê çêbû navê Keşîşxaneya Safran (Dey- rulzafaran) hate gotin. Keşîşxaneya ku di herêmê de herî mezin û zindî ye, hêj deriyê wê ji xizmeta olî û ayinan re vekiriye. Her sal bi hezaran turîst ji dervê welat û hundirê welat tên wê ziyaret dikin. Taybetiya vê Keşîşxaneyê ya herî balkêş gora 52 patrîkên suryanî heye. Kîlometreyek li bakurê keşişxanê Dêra Dayika Meryem (Perestgeha Theodoros) û Keşîşxaneya Mor Yakup heye. Herdê keşîşxane sêkuç in. Di hundirê keşîşxanê de pirtûka pîroz încîl û gelek perhemên dirokî hêj li vir tên parastin. Wer wiha tê gotin ku berê vir navenda tipê bû. Xerabeyên Xaxê jî bingeha şaristaniyek dîrokî hembêz dike.
Qubeyên wê ji daran hatiye hûnandin. Dîwarên wê yên derve û hundir ji kevirên şehkirî û xemilandî hatiye pêçan. Keşîşxaneya Deyrulzafaran demek pir dirêj wekî wargeha perwerdehiya Suryaniyan û dibistan hatiye bikaranîn. Tê gotin ku yê yekem car çapxane aniye herêmê patrîkê keşîşxaneyê 4emîn Petrûs ku di sala 1895an de jiyana xwe ji dest da ye. Ev dêr û keşîş niha navenda îbadetxaneya suryaniyan e. Her sal ji çar aliyên cîhanê suryaniyên ku li cîhanê belav bûne tên vir ziyaret dikin, li vir dua û ayina dikin.
Oberallgäu
Oberallgäu, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Heciçerkez
Heciçerkez, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Şerefxana
Şerefxana, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.
Biersdorf am See
Biersdorf am See şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gugalanna
Gugalanna (bi kurdî tê wateya: Gayê Gir ê Bihiştê < gu "ga", gal "gir", an "bihişt", -a "ê"), yezdanekî Mezopotamî ye. Gugalanna yezdanekî sumerî bû ku di roja me de beramberî komstêra Gayê ye. Gugalanna yekem hevserê Ereşkîgal bû. Di tefsîra kêvalbarên sumeriyan de tê gotin ku di dema ku Gilgamêş xwesteka Înanna red kir, êdî ew hat xwarê û xwesteka tolê kire dilê wê de. Sumeriyan, koma stêran di ahenga wan de bi wê tefsîr dikirin. Bi wê yekê, ew weke zanîneke ji stêran jî bû. Di dema ku roj windabû de, wê ew stêr rohnî dikir. Bi wê re, rê jî şanî dida.
Lîsteya bendavên Herêma Kurdistanê û Iraqê
Eve lîsteya bendav û embarên Herêma Kurdistanê û Iraqê.
Abenberg
Abenberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Roth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kûrtik
Kûrtik, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Mêrdînê ve ye.
Hesendeliye
Hesendeliye, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Mistorf
Mistorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Azaxpêrt (kirmanckî)
Azarpêrt (bi tirkî: Adaklı) yew qezay Çewlîgê (Çolig) yo. Namê xo zî ziwanê Ermenkî gureto. 35 dew û 69 mezreyên xo esta.
Gormez
Gormez, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ejdehayê strîdar
Ejdehayê strîdar an şeytanê bistrî (Moloch horridus), cureyek e sûsmarên Awistraliyanî ku bi tenê ji cinsê Molochê ye.
Şayes
Laşê vî ejdehayî bi giştî bi strî nixamtin e. Hevila laşê strîdar ew e, ku alîkariya parastinê wî dijî qirtîşên mestir û balindeyên kûvî, tevî komkirinê avê di laşê wî da ji bo vexwarinê.
Jîngeh
Ejdehayê strîdar li çol û beybanan li rojavayê Awistraliya dijî.
Xwarin
Ejdehayê strîdar mûrî dixwe bi taybetî ji cinsên Iridomyrmex an Ochetellus.
Pirbûn
Ejdehayê mê destek e ji sê ta deh hêkan dike hindir mehên neh û diwanzdeh de.Ejdehayê mê van hêkan di hêlînan 30 cm bin erdê da vedişêrin. Van hêkan di 3 an çar mehan da wê ji qalikan derkevin.
Feqê xidran
Feqê xidran, gundekî gundistana Beryacîa bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Feqê xidran 9 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 42 e.
Kurdolî Kersentaş
Kurdolî Kerensetaş (bi tirkî: Kesiktaş), gundekî bi ser navçeya Bêlqîsa Dîlokê ve ye. .
Rötz
Rötz bajarokekî navçeya (Landkreis) Cham li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nisab
Nisab di şerîetê de kêmtirîn mîqdara ku divê misilman hebe berî ku Zekat bide. Zekat li gorî serweta bidestxistî tê diyarkirin; mal û milkê meriv çiqas zêde be, qîmeta zekatê jî zêde dibe. Eger mal û milkê yekî ji Nisab kêmtir be, zekatê nade.
Elinciq
Elinciq gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Altenberg, Erzgebirge
Altenberg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Sevlera
Sevlera, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Hurisya
Hurîsya, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.
Tişpak
Tişpak, xwûdayekî deme Akadîyan yê bajarê Eşnûna ya. Berpirsîyarîya bajarê eşnûna ya wî ya. Bi xwûdayê Hûrîyan Tashup wekhev a û yek a
Lîkya
Li rojavayê Anatoliyayê herêmek kevnar. Herem neha navbera bajarên Antalya û Muxlayê dimîne.
Kyritz
Kyritz, bajarekî navçeya (Landkreis) Ostprignitz-Ruppinê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Şêxan-Siltan Şêxmûs
Şêxan-Siltan Şêxmûs, gundekî ser bajarê Mêrdînê ye.
Aborînasî
Aborînasî zanista civakî ye ku li ser çalakiya aborî dikolîne: mirov çawa tercîh dikin ku tiştê ku dixwazin bistînin. Ew wekî "lêkolîna nadirbûn û tercîhan" jî tê pênasekirin û di eslê xwe de li ser tercîhên ku mirov dikin e. Herwiha di aboriyekê de çi têsîrê li hilberîn, belavkirin û xerckirina mal û xizmetan dike dikolîne.
Brimingen
Brimingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mühl Rosin
Mühl Rosin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Gêrkundan
Gêrkundan, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Şirnexê ve ye.
Şêxhesen
Şêxhesen (bi tirkî: Şıhsinan), gundekî bi ser navçeya Bêlqîsa Dîlokê ve ye. .
Suziyana
Suziyana an jî Suzianna, ku di kurdî bi navê Zozanê tê zanîn û heta roja me navê wê binavê Zozanê maya, hevjîna duyemîn a yezdanê sumerî Enlîl bû. Perestgeha wê li Ekurê hatiye dîtin.
Zozan, di kurdî de di wate xweşbûnê de jî ya. Kurdên ku koçerî dikin, li cihên şîn û xweş digerihin û li wan demsala xwe lê di buhurênin. ew cihê xweş ku çûnê de jî jê re tê gotin "Zozan" a.
Antiopê
Antiopê di mîtolojiya yewnanî de dotmîra keyaniya Têbeyê keça key Nîkteus ê ye. Diya cevikên Amfîon û Zêtos ye. Xoşewîstên Zeus yên fanî ye.
= Mîtolojiyê da çîroka wî = Zeus ji wê ra nîvî xwedawend û nîvê din jî bizin xuya bû ye. Agahiyên tekiliyên wan Nîkteus'ê ra çuye. Antîope ji tirsa xwe reviye Sîkyon. Li wir dilê key Epopeus ketê wê her du zewicîn. Ew zewac Nîkteus'ê pir aciz kir û şer navbera her du keyaniya derket. Lê Nîkteus hêj ne giha armanca xwe nav cilan da mir. Armanca wê jî ma birayê wê Lîkos. Lîkos dewam kir û keyaniya Sîkyon dagir kir. Key Epopeus kuşt, Antîope'yê jî êsîr kir.Di rêya vegerê da Antiopê cêwikên xwe Amfîon û Zêtos anî dinê. Li ser fermana Lîkos cêwikan dibin çiyayê Kîtaeron û li wir dihêlin. Li ser çiyaya Kîtaeron şivanek cêwikan dibîne, wan ji mirinê difilitîne.
Antiopê salên dirêj girtiyê mamê xwe dimîne û zilma ji destê jirmama xwe Dîrke dibîne. Lê rojek tiştekî ecêb dibe û zincîrên destê wê dişike. Antiopê bilez dibeze çiyayê Kîteron, ba zarokên xwe. Zarokên wê tiştên hatî serê wî seh diken û hêrs dibin, diçin Têbeyê. Key Lîkos dikujin. Dîrkê jî ji pora wî we girê diden qiloçên gayekî. Ga heta mirina Dîrkê wê kaş dike. Piştê mirina wî wê tavêjin rubarekê. Navê rûbarê jî dibe rubara Dîrkê.
Piştê vê bûyerê Amfîon dibe keyê Têbeyê.
= Çavkanî =
Pêjgeha bulgarî
Pêjgeha bulgarî (българска кухня / Bălgarska kuhnya) şaxek ji pêhgeha balkanî ye. Ji ber ku bulgar bi xwe ji gelên slav in, di xwarinên wan de rêçên slavî jî hene. Dîsa dema Osmanî tên herêmê, bandora xwarinên Anatoliyayê jî dibe.
Herçendî axa Bulgaristanê digihê deryayê, di peravê Deryaya Reş de ye, di pêjgeha wan de kêm masî û çêjên deryayê cih digirin. Mastê bulgaran gelek navdar e. Pitka ji nanên bulgarî ye û bi biharbêhnê ye. Bulgar şerab, rakiyayê gelek vedixwin. Yahniya navê hêyavkeke wan e. Penîrê spî çi wekî meze çi jî di taştêyê de gelek tê bikaranîn.
Kartol, Pîvaz, siyale, berhemên şîrê, kilor, goştê spî, xingal, şorbeyên û şîranîyên curbecur, sosên welatên li peravên Deryaya Navîn in, seleteyên slavî, seleteyên Anatoliyayê ûêd ji cîhana pêjgeha bulgarî ne.
Nefeqe
Nefeqe bi gotina qanûnî ya îslamî ji bo alîkariya aborî ye ku mêr divê di dema zewacê de û ji bo demek kurt piştî hevberdanê ji jina xwe re peyda bike. Li gorî peymana zewaca îslamî, mêr mecbûr e ku di dema zewacê de xercê xanî, xwarin û cilên jina xwe bide. Piştî hevberdanê, divê sê mehan heman tiştî bike. Ger jina ji malbateke pir feqîr be, dibe ku Nefeqe jî ji wan re were pêşkêş kirin.
Çûng
Çûng, pêmirîşk, adirge (navê zanistî yê latînî: Ranunculus) kulîlkek e. Ji famîleya adirgeyan (Ranunculaceae) ye ku ew jî di Koma adirge, zerîşk û gulebûkiyan (Ranunculales) de cih digire.
Li cihên avî heşîn dibin. Bo ajalên malê ne baş in lewra heger pirr bixwin, devên wan birîn dibin heya bigire nexweş jî dikevin. Lê heger ev giya bê hişkkirin bêziyan e. Li hinekan nayê, çermê wan dixwirîne, dike birîn.
Bi qasî 15-20 cm bilind dibin. Hin cureyên wan di nava avê de aj didin, heşîn dibin. Ji 600'î zêdetir cureyên wê hene. Mirov dikare bêje li ji xeynî cihên pirr sar û pirr germ, li her derê aj dide. Li Kurdistanê çend ji cureyên wê hene nayê zanîn.
Çewlîg (kirmanckî)
Çewlîg, Çolîg an Cebexçur(bi tirkî: Bingöl) yew bajarê vakurê Kurdîstanî yo.
Hurîyan ÎV serranê 2000-1360an de Mezopotamya de derûdorê Feratî de hetê Riha û Mêrdîn de bi nameyê Waşokanî yew şaristan viraşt. Tarîx de înan ke dewleta Mîtanî viraşta ameyî nas kerdiş. Meopotamyaya Corên de tam yew hukmdarî ronaya. Bi hîtîtijan rê têkilî viraşta.
Serranê 1361-1200an de hîtîtan dewrê hukmdarîya newe de torasan vîyarna û dewleta Mîtanî kerd teng. Qiralê Mîtanî Şuppiluliuma xo rê kerd zama û dewleta Mîtanî girewt binê destê xo. Herêmê Xarpête, Çewlîg û Muş kewtî destê hîtîtijan.
Dewleta hîtîtijan serra 1200î de raşîya. Urartuyê ke herêma Wan de hukm kenê hetê rojawanî ya bîyî hîra Bidlîs, Muş û Çewlîg girewt û gelîya Muradî ra aver şîyî. Qiralê Urartuyî Menuas semedo ke wareyanê Çewlîgî bipawo bi nameyê Sebiterias, Baxin û Mazgêrd dizî awan kerdî. Serranê İV 745î dima beyntarê qiralê Asurî Tiglat Pilesr û qiralê Urartuyî Sarduro hîrêyin de şero ke bîyo urartuyan kerd vînd.
Dewleta ke Îran de awan bîya Med, bi 13 hebî eşîran rê ameyî têhet. Pa destekê urartuyan asurî tarîx ra esteritî. Serranê ÎV 550an de Îran ra eşîra Ansan ra Kurusî zorê medan berd dewleta Persî rona. Hîrê serran ra dima dest bi hêrişan kerd. ÎV serra 546î de ramit Lîdya ser o. Zorê lîdyayijan berd û bi wayîrê heme cayê Anatolî. Şerê Gavgamela de zorê persan şi, erdo ke destê înan de yo war o verda. Sikender bi wayîrê nê erdî. Mergê Sikenderî ra dima herême selefîdîsan girewt xo dest.
1040 ra pey na cografya kewte binê hukmdarî Selçûkîyan. Selçûkîyan beyntarê xo pê nêkerd, pêrodayîşê textî kerd, Çewlîg kewt destê moxolan.
1394î ra çewlîg kewt destê akkoyunan. Dewrê akkoyunan de Muş, Gêxi, Bongilan û Hesen Qele merkezê şaristanî bi, Dara Hênî de hîna îdareyêko qij bi. 1473Î ra pey peynîya akkoyunan ame. Hukmdarê Îranî Şah ÎsmaîlMezopotamya ser o dest bi hêrişan kerd. Herêma Çewlîgî eşt xo dest. Kurdan îdareyê Îranî nêwaştêne. Tayê serekeşîrê kurdan bi serektîya Îdrîsê Bidlîsî de xebere şawit padîşahê osmanijan Yawuz Siltan Selîmî. Çildêrana Wanî de şerêko gird virazîya. Zorê Şah Îsmaîlî şi. Heme vakurê Kurdîstanî kewt binê destê osmanijan.
Gundê ermeniyan
Gundê Ermeniyan, gundekî girêdayî navçe Silopî ya ser bi Mêrdînê ve ye.
Çewlîg (kirmanckî)
1514î de Yawuz Siltan Selîmî vakurê Çewlîgî girewtbi. Mîreyanê Cebexçurî ra Mîre Silêman serwerîya osmanijan qebul keno, çewlîg keweno destê osmanijan. Serra 1881î de girêdîyaya Şaristanê Bidlîsî. Serra 1926î de girêdîyaya Xarpête, 1929î de girêdîyaya Muşî. Serra 1936 î de bi nameyê Çebexçur bîyo şaristan û nameyê xo yê tirkî serra 1945 î de girewto bîyo Bingöl. Tede kurd û armenî estî. Şar bi Kirmanckî û Kurmanckî qesey keno.
Jean Calvin
Jean Calvin (jdb. 10ê hezîranê 1509 - m. 27ê gulanê 1564) keşeyekî fransî û belçîkî ku rastkerê dêrê bû. Tê gotin ku bandora Martin Luther jî li ser wî heye. Di sala 1534an de ji Fransayê diçe Belçîkayê.
Bêhna Axê
Bêhna Axê romana duyem a Omer Dilsoz e. Di sala 2005'ê de ji Weşanên Berçem der çûye.
Jean Calvin
Dê û bavê wî Gérard Calvin û Jeanne Lefranc bûn. Fransa li cem kenyaniyê xwandina xwe kir û wî dadî û xweza xwand û perwerde dît.
Bêhna Axê
Roman ji 206 rûpelan durist dibe. Sê lehengên wê yên sereke hene: Dilgeş, Soza û Roza. Soza û Dilgeş ji zindanê derketine û çu tiştê wan nîn e, di nava heyiyê de neyî ne, di nava kesanên xwe de bêkes in; her wiha Roza jî ku bi Midûrê Dibistanê yê temenmezin re zewicî ye, desgirtiya berê ya Dilgeş e.
Kul û xem, têkoşîna li jiyanê mayinê di Bêhna Axê de bi awayekî aşkera mirov ber bi xwe ve dikêşe. Her wisa roman bi zimanekî lîrîk î sivik hatiye nivîsandin, hevok kin û sade ne; roman bi serdanpê ji diyalogan hatiye pê.
Fisatê
Fisatê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Farqînê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bangalor
Bangalor an jî bi fermî ji sala 2006'an û pê ve Bengaluru, serbajarê federedewleta Hindistanê Karnatakayê ye. Bi tevî 5,4 milyon gelheya xwe pêncemîn bajarê mezin ê Hindistanê ye.
Bangalor navendeke girîng a pîşesaziya esmangerî û fezayê ye, çi sîvîl, çi leşkerî. Ji ber ku lê gelek park hene, wekî „bajarê baxçeyan“ binavdikin.
Dîrok
Bingehê Bangalorê sala 1537 ji aliyê Kempe Gowda I (1510 heya 1570) hatiye danîn. Kempe Gowda bo bajarê nû navê Bengaluru bijartiye ku ev paşnava xuşk û diya wî bûye. Niha ev bajarê kevn bi navê Halebengaluru (Bangalora kevn) li nêzîkî Bangalorê dimîne.
Gelhe
Pirraniya koçberan tamîlî ne (30 %). Pirraniya biyaniyan bûye sedemê nakokî û nîjadperestiyê jî ku gelek caran di nava komên gelan de pevçûn derdikevin.