cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Otomobîl
Kronolojiya otomobîlan
1954 - Motora Rotary-Wankel ji hêla Felix Wankel ve hate pêşve xistin.
1957 - Cruise control di markeya Imperial da hat bikaranîn.
1958 - Endezyarê swêdî Nils Bohlin ku dî Volvo yê da dixebite, kembera ewletîyê ya sê xalan patent kir.
1961 - Otomobîla bi navê "Devrîm" lî Tirkiye hat çêkirin.
1963 - Motora Wankel cara yekem di marqeya NSU Spider de hat bikar anîn.
1967 - Şîrketa otomobîlan a Brîtanî Jensen yekem car ABS li otomobîlên xwe da saz kir.
1973 - BMW 2002 yekemîn otomobîl bû ku li Ewropa bi motorek turbo hate çêkirin.
1978 - Yekem pergala nûjen a ABS di BMW 7 û Mercedes S da hatê saz kirin.
1984 - Hilberînerê Turbo, Garrett "intercooler" çêkir. Bi vî rengî, hewa ya dikeve turbînê hate sar kirin û performansa turboyê zêde bû.
1986 - Porsche 959, yekem otomobîl bû ku bi 2 turbo hate çêkirin.
1987 - Bosch, wekî hilberînerê yekem, pergala ASR, ku pergala ABS ya pêşkeftîtir e, destnîşan kir.
1993 - Fiat Croma Tdi hat çêkirin.
1995 - Bosch dest bi çêkirina pergala ESP kir.
Dolus-d'Oléron
Dolus-d'Oléron, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qizil Başê
Qizil Başê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Baba Kekil
Baba Kekil (jdb. 1927 li gundê Keçan a Gimgimê, parêzgeha Mûşê - m. 1982 li heman cihê) ji Ocaxa Qureyşiyan, neviyê Derwêş Silêman, oldar, rûspî û mezinek bawermendên Elewî li herêma Serhedê.
Sala 1943 ji Goşkarê marî dibe (dizewice), navê xanima wî Zerdî Xanim e. Bi navê Heyder, Hesen, Fatma 3 zarokên wan dibin. Êl ji aliyê parêzgeha Dêrsimê hatine li herêmê bicih bûne. Ocaxa Qureyşiyan di baweriya Raya Haq a Dêrsimê de xwedî cihekê taybet e.
Baweriya olî ya Dêrsimê re Riya Heq (Raya Heq) tê gotin. Mirov dikare bêje sentezek ji Elewî, zanistiya erênî, bermahiyên Zerdeştîtî, Îslam û çanda gelêrî ya kurd e.
Jiyanek (pirtûk)
Jiyanek, pirtûka nivîskarê kurd Bûbê Eser e. Romaneke kurdî ye.
Böblingen
Böblingen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Katy Perry
Katy Perry navê wî ya rastî Katheryn Elizabeth ( jdb. 25 çirê 1984), Katy Perry stranbêj, strannivîs û lîstikvanêke amerîkî ye.
Zöschingen
Zöschingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Katy Perry
Perry di sala 2008an de bi albûma xwe ya duyem, One of Boys, rekorek pop-rock ku stranên "I Kissed a Girl" û "Hot n Cold" girt navdar. Rêya berê ji bo mijarên wê yên lezbiyenîzmê jî nerazîbûn derdixistin. Albûma wê ya sêyemîn. Teenage Dream (2010), nav dîsko derket, û yekemîn tomara wê bû ku derket Billboard US 200-ê. Ew di Hejmara Yek li Billboard Hot 100 ya Amerîkî de derket û stranên "California Gurls", "Xewna Teenage", "Firefire", "ET", û "Last Friday Night (TGIF)", dema ku "Yek Ku Got Away" gihîşt jimara sê li ser chart-ê. Ev album bû yekem ji hêla hunermendek jin ve ku pênc stranên yek-hejmarê di Dewletên Yekbûyî de hilberandin, û duyem piştî Michael Jackson. Di 2012 de, Perry dîsa albûma xwe wekî Teenage Dream: The Complete Confection derxist, ku stranên "Beşek ji min" û "Wide Awake" hilberand. Danasîna wê ya paşîn Prism (2013) bû, ku bû duyemîn wê ku topên nexşeyên DYA girt. Ew ji pop û dansê bandor dibe, û ew bû hunermendê yekemîn ku bi vîdyoyên pirjimar gihîştî yek mîlyar nêrîn li ser Vevo bi vîdyoyên ji bo stranên xwe "Roar" û "Horse Dark". Wê li pey vê bi'sahîn a 2017-yê re, ku di nav elektropopê de derket û bû albuma xwe ya sêyemîn ku di hejmar yek de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkî çap kir "Chained to the Rhythm" albuma herî serkeftî ya albûmê bû, ku di wextê piraniya stêrên yekem de ji bo reklama Spotify hilweşand. stranek ji hêla hunermendek jin ve.
Algorîtmayê rêzkerdişî
Algorîtmayê rêzkerdişî, zaningahiyê computerî u matematîkîde ca gênê.
Katy Perry
Perry xelatên cihêreng wergirtiye, di nav de çar Guinness World Records, pênc Xelatên Muzîkê Amerîkî, A Brit Award, A Juno Award, û sêwan namzetên Grammy. Ew ji navnîşa salane ya Forbes-ê ku ji 2011–2019-an vir ve di nav muzîka jina ku herî zêde qezenc dike tê de cih girtiye. Nirxa wê ya texmînî ya ku ji 2016-an ve $ 125 mîlyon e. Ew yek ji hunermendên muzîka herî populer ên cîhanê ye, ku li seranserê cîhanê 18 mîlyon albûm û 125 mîlyon singê firotiye. Di fîlimê de, ew belgefîlmek xweser a bi navê Katy Perry: Part of Me di 2012 de derket û di sala 2011-an de fîlimê Smurfette deng da The Smurfs and the sequel its 2013. Perry di sala 2018an de jî dest bi dadwerê li ser American Idol kir.
Algorîtmayê rêzkerdişî
Bi enî Algorîtman xêzê gurkî temyarogunayey konê rêze. Gorey dergbunî u temyarogunayebîyî xêze, algorîtmawa en leze bedelêna.
Algorîtmayê naskerdey:
Katy Perry
Jînenîgarî
Katheryn Elizabeth Hudson di Santa Barbara, California de hat dinê, da pastorên Pentecostal Mary Christine (née Perry) û Maurice Keith Hudson. Dêûbavên wê dîsa xiristiyan ji dayik dibin, her yekê piştî "ciwanek çolê" zivirîn olê. Perry bi eslê îngilîz, alman, îrlendî û portûgalî ye. Bi diya xwe re, ew neviyê derhênerê fîlm Frank Perry ye. Wê birayek piçûk bi navê David heye, ku stranbêj e, û xwişkek mezin, Angela.
Nizarî
Nizarî eşîreteke ku dikeve devera Barazan, dikevite ser sinorê parêzgeha Hewlêr. Nizarî ji panzdeh gundan pêk tê û yek ji heft eşîrên Barzan e.
Katy Perry
Jînenîgarî
Ji temenê 3 û 11 salî, Perry bi gelemperî li welêt geriyam dema ku dêûbavên wê li dêrê damezrandin berî ku dîsa li Santa Barbara bicîh bibin. Mezinahî, ew di salên destpêka xwe de beşdarî dibistanên olî û kempên, di nav de dibistana Christian Paradise Valley li Arîzona û Santa Barbara Christian li Kalîforniya, Malbata wê di warê aborî de têkoşîn dikir, carinan stûyê xwarinê dixwendin û ji banka xwarinê jî dixwendin ku ji bo civînê li dêra dêûbavên xwe feda bikin.
Mezin bûn, Perry û xwişkên wê destûr ne hat dayîn ku xwarina nan bixwin Lucky Charms wekî peyva "luck" diya xwe Lucifer ji bîra xwe kir, û neçar ma ku hêkên şeytanok "hêkên hêrs" bibêjin. Perry di serî de li muzîka goselî guhdarî dikir, ji ber ku muzîka laîk bi gelemperî di mala malbata de ducarî bû. Wê muzîka populer bi CD-ve ku ew ji hevalên xwe dûr xist kifş kir. [13] Digel ku bi hişkî wekî olî nehatiye nasîn, Perry wiha gotiye, "Ez her dem dia dikim - ji bo xwe-kontrolkirin, ji bo mêrxasiyê."
Dixwaze ku ew mîna xwişka wê Angela be, Perry dest bi stranbêjiyê kir û bi kasetên kasetên xwişka xwe dest bi pratîkê kir. Wê li pêş çavên dêûbavên xwe, yên ku wê dersên dengbêjî hildidan ber xwe, wekî Angela di wê demê de bû. Wê di 9 saliya xwe de dest bi perwerdehiyê kir, û tevlî karûbarê dêûbavên xwe bû, di temenê 9 ta 17-ê de li dêra xwe stran kir. Li 13, Perry ji bo rojbûna xwe, gîtara xwe ya yekem hate dayîn, û stranên ku ew nivîsand, bi giştî weşand. Wê dema ku mezin bû, hewl da ku "piçûktî keçika kalîfornîstan be", û xortan dest bi rollerskating, skateboarding, û surfing kir. Birayê Perî Dawid di xortaniya xwe de jê re qala tirombêlan kir. Wê dersên danskirinê girt û fêr kir ka meriv çawa swing, Lindy Hop, û jitterbug.
Saint-Éloy-d'Allier
Saint-Éloy-d'Allier, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Arzumak
Arzumak, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
William Shockley
William Bradford Shockley (jdb. li London; m.  li Stanford) fîzîknasekî DYAyî ye. Di sala 1956î de Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Shockley, bi tevî John Bardeen û Walter Houser Brattain keşfa transîstorê kiriye. Li zanîngeha Stanford dersdarî kiriye. Lêkolîn, keşf û xebatên wê di warê teknîka elektronîkê de riya pêşketinan vekiriye. Sala 1963î bûye profesor. Sala 1951î dibe yek ji şêwirmendên bipêşxistina çekan ên artêşa Amerîkayê. Herwiha sala 1962î de dibe şêwirmendê serokatiya welêt.
Mareau-aux-Prés
Mareau-aux-Prés, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
William Shockley
Wî li ser çekan, fîzîka parçeyan, fotoelektron, zîvklorîd, fîzîka transîstoran, angaştên vakûmê hwd lêkolîn û xebat kiriye.
Ceribandineke Schokley a neyînî û rexne
Herçendî ew ne pisporê fîzyolojîyê bû, li ser wê di sala 1963î de hin tişt got û weşand. Di wan de behsa nîjadên baş û nebaş dikir. Digot mirov bikaribe nîjadên "qels, nizm û nebaş" ji holê rake. Wî behsa xetereyên dahatûya gelheya DYAyê jî dikir û digot, ew ê rojekê were mirovên çermereş zêdebin. Gotinên wî wê demê gelek deng vedide û ew bi nîjadperestiyê tê rexnekirin. Gorî hinekan diviyabû Xelata Nobel ji wî bihatiba stendin ku ew li dijî mirovahiyê ye û xebat li ser çekên ku ziyanê didin genetîkê kiriye.
Sehran, Verzeqan
Sehran gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Famîleya loganyayan
Famîleya loganyayan, an famîleya darçavqajan (Loganiaceae) famîleyeke riwekan e. Ewropa ne di tê de, li parzemînên din rast li endamên vê malbatê hatin, gengaz e. Li Kurdistanê kîjan cure diçên, ne diyar e. Ji avhewaya tropîk û subtropîk hez dikin.
Çînên famîleyê
Bi qasî 13 çîn, 420 cureyên vê malbatê hene:
Wêne
Strychnos spinosa:
Wenchang
Wenchang, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hainanê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 537.428 kesî
Dompierre-sur-Charente
Dompierre-sur-Charente, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Celadet.com
Celadet.com malpera ronakbîrê kurd Celadet Alî Bedirxan e. Malper ji aliyê Zekî Ozmen tê amadekirin.
Birdo
Birdo, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bocholt, Almanya
Bocholt, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Delta
Pir wateyên Delta hene.
Geta
Geta navbera salên 210 û 211 de împeratorê Romê bû.
Caussiniojouls
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Marigny-les-Usages
Marigny-les-Usages, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Kevirzê
Kevirzê an Kefirzê (bi Suryanî: ܟܦܪܙܐ Kfarze), gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye. Di vî gundî de nêzî 50 xaneyan hene û gund li rojhilatê Midyadê 30 kîlometreyan jê dûr e. Hejmara şêniyan 279 e.
Nusbaum
Nusbaum şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Buse Meral
Buse Meral (jdb. ; Stembol) lîstikvaneke televîzyon û sînemayê ya Tirk e.
Kirwilî Mezher Hesen
Kirwilî Mezher Hesen, Kirwilî Mezher Ḧesen, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Ennemond
Saint-Ennemond, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Kefsenk
Kefsenk, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Madirac
Madirac, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Seleteya heştpêyê
Seleteya heştpêyê, seleteya axtepotê seleteyeke bitehm e û ji goştê heştpêyê tê çêkirin.
Derbareyê heştpêyê de
Heştpê an axtepot (ji grekî, Ὀκτάπους), ajaleke deryayî li filûma molûskan a heşt an jî deh piyan e. Axtepot hov e û bi piyên xwe nêçîra xwe digire. Kurka wê tijî aveke mîna hibrê ye. Li dijî êrîşekê, ji bo ku xwe veşêre, vê hibrê dipijiqîne. Heştpê ajaleke deryayî ya sîfalode yan pêserîyane ji cînûsa Octopus sp., ku der dorî 286 cureyan jê hene.
Di kurdî/îraniya kevn de ji lingê (nig) re pa, pad tê gotin. Ev bêje hêj jî di kurdî de zindî ye, pê, dest-pê hwd. Di zimanên rojavayî de herwiha cih digire, koka wê yek. Koka bêjeya heştê jî di zimanê îndogermaniyan (hind û ewropayî) de yek e, eight, acht, heşt. Ango hêştpê û axtepot yek in.
Budik
Budik, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kefsûradelmemika
Kefsûradelmemika an jî Kefsûra Dêr Memkan, gundekî navçeya Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Meznê
Meznê an Mezinê, nahiyeke ser bi navçeya Mêrgesor, parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dan Brown
Romanên Robert Langdon bi kûrahî bi mijarên Mesîhî û rastiya dîrokî re têkildar in, û di encamê de gengeşî çêkirine. Brown di malpera xwe de diyar dike ku pirtûkên wî dij-Mesîhî ne û ew bixwe di "rêwîtiyek manewî ya domdar" de ye. Ew îddîa dike ku pirtûka wî Koda Da Vinci bi tenê "çîrokek şahînet e ku nîqaş û nîqaşa giyanî pêş dixe" û destnîşan dike ku pirtûk dikare "wekî katalîzatorek erênî ji bo lêgerîn û lêgerîna baweriya me were bikar anîn."
Karên xêrxwaziyê
Di Çirî 2004 de, Brown û xwişk û birayên wî ji bo rêzgirtina bavê xwe 2,2 mîlyon dolar dan Akademiya Phillips Exeter, da ku Richard G. Brown Teknolojiya Ewqafê ava bike da ku bibe alîkar "ji bo xwendekarên hewcedar komputer û alavên teknolojiya bilind peyda bikin".
Di Nîsana 14, 2011, Dan û jina wî, Blythe Newlon Brown, fonek bûrsê ya eponem ava kir ku ji 25-saliya xwe ji College Amherst pîroz bike, fonek bûrsê ya mayînde mayî li zanîngehê ku dahata wê alîkariya darayî ji xwendekarên wir re peyda dike, bi tercîha jibo hatina xwendekarên ku bi nivîsandinê re eleqedar dibin.
Di 16-ê hezîrana 2016-an de, Dan Brown 337,000 dolar Amerîkî bexşand Pirtûkxaneya Ritman a Amsterdam ku dîjîtalîzekirina pirtûkek kevnar bike.
Jiyana kesane
Brown û jina wî, Blythe Newlon, alîgirên Weqfa Xêrxwaziya Nû Hampshire bûn.
Di 2019 de, piştî 21 sal zewacê, Brown û jina wî bi dijwarî xwe ji hev berdan, digel ku lihevhatina darayî hîn jî ji ber neheqiyên gumanbar ên Brown di dema paşiya zewaca wan de were encamdan.
Wustrow (Fischland)
Wustrow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Caux, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Daniel Auber
Daniel François Esprit Auber (jdb. 29ê sibatê, 1782 - m. 13ê gulanê, 1871) bestekarekî fransî bû.
Jiyana wî bi amadekirina operayan di didome. Ew di sala 1871ê de li Parîsê, di dema Komûnên Parîsê de dimire.
Sainte-Thérence
Sainte-Thérence, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Rêzkerdişê çimokan
Rêzkerdişê çimokan miyanê algorîtmanê rêzkerdişanîde en rahat algorîtmawo. Algorîtma serra heta peynî xêzêde di tenan şano têver egir rêzê cînan rast nîyose cayê cînan bedelneno. Eno kar hêta gurkî bedalnayîşêke nêvirazyo dewam keno. Gava kar biqedyo xêzê kona rêze.
Nimûne
Eno nimûnede awlocoy xêze ma "5 1 4 2 8" a, mago bi algorîtmaye rêzkerdişê çimokan hejmaran enkickek ra enpîl bikerin rêze.
Plascheid
Plascheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Rêzkerdişê çimokan
Nimûne
Dorê joyînan
( 5 1 4 2 8 ) \to ( 1 5 4 2 8 ) Etiya, algorîtma di elementan şano têver u cayê cinan bedelneno.
( 1 4 5 2 8 ) \to ( 1 4 2 5 8 )
( 1 4 2 5 8 ) \to ( 1 4 2 5 8 ) Etiya, qeybigurkî rêzê di elementan rasto, cayê cinan nêbedelêno
Dorê diyînan
( 1 4 2 5 8 ) \to ( 1 4 2 5 8 )
( 1 4 2 5 8 ) \to ( 1 2 4 5 8 )
( 1 2 4 5 8 ) \to ( 1 2 4 5 8 )
Enka, xêze kewte rêz, yabelê algorîtma hetagurkî bedelnayîşêke nêvirazîyo nêzano xêze kewta rêzê.
Dorê hîrînan
Enpeynide, xêze kewte rêz hendî algorîtma eşkena vindero.
Qodê Programî
Qodê algorîtmayê rezCimokî Java de. import java.util.*;
public class algoritm {
/**	 * @param args */	public static void main(String[] args) { // TODO Auto-generated method stub // vende rêzÇimokî rezCimokMain;
Goşkar
Goşkar (, bi romî kirine: Yarlısu) gundekî bi ser navçeya Gimgima Mûşê ve ye. Li Bakurê Kurdistanê ye.
Dîrok
Gund navê xwe ji goristana Goşkarbaba (gotegot) digire. Gorî baweriyan ev kes şehîdek e, kesayetiyek pîroz e. Bi taybetî ji aliyê bawermendên Elewî ve wekî kesayetiyek pêşawa tê dîtin. Navê Goşkarbaba di Gotegota sê birayan de jî derbas dibe. Gundên nêzîk Tanzîg, Mûskan, Qerqerût in.
Erdnîgarî
14 km ji Gimgim, 74 km ji Mûşê dûr dikeve. Hêlîpan: 39.263056°, Hêlîlar: 41.414167°. Bilindahiya axa wê ji rûyê avê 1.970 m ye.
Avhewa
Klîmaya gund çiyayî ye. Bi havînan ziwa û tavî, bi zivistanan ziwa û berfî ye. Zivistan sar û dirêj in.
Aborî
Şer, qedexekirina zozanan aboriya gund xirab kiriye. Ajalvanî û çandinî tê kirin lê aborî bi giranî li ser alîkariyên koçberbûyan e.
Zîperdasiya bi mayonez
Zîperdasiya bi mayonez varyanteke ji xwarinên masiya zîperdasîyê (zîpermasî jî dibêjin) ye. Li aşxaneyên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê pirranî sosa ku jê re dibêjin aîolî bikartînin ku ew jî jixwe ji mayonezê ye.
Amt
Amt cureyekî dabeşkirina îdarî ye ku komeke şaredariyan bi rê ve dibe, îro tenê li Almanyayê heye, lê berê li welatên din ên Ewropaya Bakur jî berbelav bû.
Zîperdasiya bi mayonez
Derbareyê zîperdasiyê de
Zîperdasî (scomber scombrus) navê malbateke masiyan e. Di rengê zîvê de ye. Kêmzêde 10 sal dijîn. Dirêjiya wan 30-50 cm ye. Zîperdasiyên bo xwarinê tên bikaranîn 100-150 gr in. Li pirraniya deryayan dijî. Li Deryaya Navîn jî gelek in.
Amt
Almanya
Amt (pirjimar: Ämter) tenê li Bundesländerên (dewletên federal) Almanyayê yên Schleswig-Holstein, Mecklenburg-Vorpommern û Brandenburg hene.
Zîperdasiya bi mayonez
Çêkirin
Biraşteya xwe (izxare) vêxin, bi rûnê zeytê amade bikin. Berê divê hûn sosa xwe çêbikin. Sîra kutayî û mayonezê di badiyekê de tevdin. Hûn dikarin zerika hêkê, sirke û gormizê (xerdel) jî bixinê. Bi ziravkî rûnê zeytê berdin serê.
Maransin, Gironde
Maransin, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Zîperdasiya bi mayonez
Çêkirin
Masiyên xwe pakij bikin, bihêlin bila ava wan biherike, bidarive. Masiyên xwe xwê bikin û ard pê werbikin. Masiyên ardkirî yeko yeko bidin ser biraşteyê. Carnan bi firçeyekê rûnê zeytê lêdin û 6-7 deqe bipijînin.
Rûnê tîr di verokekê de (quşxaneya biçûk) biqijilînin. Bi rinekek (firçe) vê rûnê li rûyê masiyan bidin. Zîperdasiyan bi sosa we amadekiribû, lîmon, bexdenûs ûêd bixemilînin û bînin ser destexaneyê (sifreyê).
Bodenwerder
Bodenwerder, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Amt
Pênas
Amt bi navçeyan (Kreis) ve girêdayî ne û komeke şaredariyan in. Bi gelemperî ji şaredariyên biçûk (Gemeinden) pêk tên. Şaredariyên mezintir bi Amt-an ve girêdayî nînin û ji wan re Amtsfreie Gemeinden (şaredariyên serbixwe) dibêjin; dibe ku hin ji van şaredariyan ne bi Kreis (navçeyekê) ve girêdayî bin û ji wan re kreisfreie Gemeinden dibêjin. Dema ku ew ne bi Land (herêm) ve girêdayî bin jî ji wan re Stadtstaaten (pirjimara Stadtstaat), ango bajar-dewlet (wekî Berlîn û Hambûrg) dibêjin.
Maras
Maras, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Kelehka Şêx Ehmed
Kelehka Şêx Ehmed, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Kilarift
Kilarift, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Quzk
Quzk, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Pilemorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Tirmêt
Tirmêt, gundekî bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye.
Wuzhishan City
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 104.122 kesî
Daxuyaniya Mafên Mirovan û Welatiyan
Daxuyaniya Mafên Mirovan û Welatiyan yek ji wan metnên bingehîn bû ku bingeha şoreşa Fransayê pêk anî, di 26ê tebaxa 1789an de hate weşandin ji ber sedemên demokrasiyê û azadî.
Piştî şoreşa Fransayê ya 1789, Danezana Fransî ya Mafên Mirov û Hemwelatî ji bo parastina mafên mirovan hate weşandin. Danezana Fransa ya Mafên Mirov û Hemwelatî ya 1789an, ku di Civata Neteweyî ya Fransî de di 26ê tebaxa 1789an de hate pejirandin, wekî pêşgotinek ji Destûra Bingehîn a Fransî re ku di 1791an de hatî qebûl kirin, hate zêdekirin.
Bend
Bend 1 Mirov ji hêla mafan ve ji dayik dibin û dijîn û wekhev in. Cûdahiyên civakî tenê dikarin li gorî başiya hevpar bin.
Bend 3 Bingeha serweriyê esas di nav netewe de ye. Tu rêxistin, kes nikare hêzek ku eşkere ne neteweyî ye bikar bîne.
Bend 4 Azadî ew e ku bêyî ku ziyanê bigihîne yên din tiştê ku ew dixwazin bikin: Her kes bi karanîna mafên xweyên xwezayî jî di nav wan sînoran de ye ku endamên din ên civakê ji heman mafan sûd digirin. Van sînoran tenê bi qanûnê dikare were diyar kirin.
Bend 5 Qanûn tenê kiryarên ku ji civakê re zirar in qedexe dike. Tiştek ku ji hêla qanûnê ve neyê qedexekirin nayê asteng kirin, û kes nikare neçar bimîne ku tiştek ku ji hêla qanûnê ve nayê vegotin bike.
Bend 6 Qanûn îradeya giştî îfade dike. Mafê hemî hemwelatiyan heye ku, kesane an bi rêya nûnerên xwe, beşdarî çêkirina qanûnan bibin. Divê qanûn ji bo her kesî yek be, ji ber ku ew diparêze an ceza dike. Ji ber ku hemî hemwelatî li ber qanûnê wekhev in, ew li gorî qabîliyetên xwe û bêyî cûdahî ji hêla taybetmendî û behreyên xwe ve, li hemî rêz, meqam û meqaman wekhev têne peywirdarkirin.
Bend 7 Di şert û mercên ku bi zagonê hatine diyar kirin de û ji xeynî forma ku bi zagonê hatî destnîşankirin de çu kes nayê tawanbar kirin, girtin û binçav kirin. Kesên ku rêziknameyên keyfî dixwazin, fermanên keyfî didin, didin sepandin an dihêlin bêne sepandin divê werin cezakirin. Lêbelê, her hemwelatiyek ku ji bo guhdarîkirinê tê vexwendin an ji hêla qanûnê ve tê girtin, divê guh bide qanûnê. Binpêkirina qanûnê wî sûcdar dike.
Bend 9 Madem ku her kes bêsûc tê hesibandin heya ku sûcê wî were ispatkirin; Dema ku girtina wî neçar be, ango, dema ku ew tawanbar bê dîtin, tundiya ku ew ê bibîne divê ji hêla qanûnê ve bi giranî were cezakirin.
Bend 10 Tu kes nikare ji baweriyên xwe berpirsiyar be heya ku derbirîna wî zirarê nede rêzika ku ji hêla qanûnê ve hatî saz kirin.
Bend 11 Ragihandina azad ya bîr û baweriyan yek ji mafên mirovan ên herî hêja ye. Her welatiyek dikare bi azadî van daxuyaniyan biaxive, binivîse û biweşîne, bi şertê ku ew / wê di bûyerên ku bi zagonê hatine destnîşankirin berpirsiyar e ji binpêkirina van azadiyan re.
Bend 12 Dabînkirina mafên mirov û hemwelatiyê hêzek fermî hewce dike. Ev hêz ji bo berjewendiya her kesî hatiye afirandin. Ew ji bo berjewendîyên taybetî yên ku bi vê hêzê hatine spartin nehatîye afirandin.
Bend 13 Bacek gelemperî hewce ye ku ji bo domandina vê hêza gelemperî û karûbarên rêveberiyê piştrast bike. Divê ev bac li gorî derfetên hemî welatiyan wekhev were dabeş kirin.
Bend 14 Mafê hemî hemwelatiyan heye ku hewcedariya bacê bi xwe an bi riya nûnerên xwe diyar bikin, bi serbestî wê qebûl bikin, çavdêriya karanîna van bacan bikin, û mîqdar, bingeh, awayê berhevkirinê û dema bacê diyar bikin.
Bend 15 Civat maf heye ku hemî karbidestên giştî bi peywirên xwe bipirse.
Bend 16 Civatek ku tê de maf neyên garantîkirin û cihêbûna hêzan neyê diyar kirin destûrek wê tune.
Bend 17 Ji ber ku mal û milkê mafek nayê destdirêjkirin û îlahî ye, heya ku pêdiviya giştî ya ku bi zagonê hatî diyar kirin eşkere nebe û tezmînatek rewa neyê dayîn kes ji vî mafî nayê mehrûm kirin.
Koma kojeran
Kojer (Rodentia), komeke guhandaran mîna sihor, dormişk,berazê avê û gelek din.
Şayes
Bêtirî 40% ji cureyên guhandaran ji kojeran (Rodentia)e, li hemû parzemînan dijîn ji bilî parzemîna Antartîka.
Lîsteya gundên Benabê
Navên gundên Benabê bi rêza alfabê:
Koma kojeran
Dabeşandin
Koma kojeran
Melleroy
Melleroy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Sundoru
Sundoru, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Pilemorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Biraşteya barbûnyayê
Biraşteya barbûnyayê, xwarineke bi çêj e, ji goştê barbûnyayê. Di caxikê (izxare) de tê pijandin lê hûn dikarin di rûnbirêşkê de jî bipijînin.
Barbûnya (mullus barbatus) cure masiyek e ku di pêjgeha kurd û gelekan de cihekê girîng digire.
Çêkirin
Masiyên xwe pakij bikin, pûlên wê biterişînin, jêbibin. Bi qasî 10 deqe di caxikê de bipijînin û têxin binikên servîsê. Heger hûn sosa xwe 2-3 rojan di sarincokê de bidin rawestandin xweştir dibe.
Firingî û îsotên xwe jî di caxikê de bipijînin. Rûnê zeytê, ava lîmonê û xwê tevdin, viya wekî sosê berdin ser masiyan.
Hûn dikarin bi seleteyê yan gorî kêfa xwe bi cure sosekê din jî servîs bikin. Hûn dikarin masiyan ard (arvan) jî bikin, lê aşpêjên navdar dibêjin ev hinekê çêja (tehma) masiyan dikuje.
Alfa
Alfa (bi yewnanî ; bi herfa mezin Α, bi herfa biçûk α) tîpa yekem a alfabeya yewnanî ye. Tamarên vê herfê li herfê fînekî alef ne. Ew herfa nîşanekî serî gayekî pêşdikir. Îro jî mera herfa alpha bigerîne mera kane serî gayekî bibîne.
Balafira bêmirov
Balafira bêmirov balafirek e ku dikare bi awayê serbixwe bi rêya kompîturê an jî bi rêya kontrola ji dûr ve bê ekîbên li balafirê bê xebitandin û rêvekirin. Di zimanê rojane de, balafirên bêmirov bi gelemperî wekî dron têne binavkirin; ev binavkirin ji bo balafirên bêmirov ên leşkerî an bazirganî û her weha ji bo modelên firîna ji dûr ve wekî multikopteran tê bikaranîn. Di firokevaniya leşkerî de, têgîna dron bi eslê xwe ji balafireke bêpîlot re tê gotin ku mîsyona xwe serbixwe û bêyî kontrola derve pêk tîne.
Xetare
Xetare, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Étienne-de-Vicq
Saint-Étienne-de-Vicq, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Bogen, Stadt
Bogen bajarokekî navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Marcenais
Marcenais, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Prümzurlay
Prümzurlay şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Marcenais
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Çavê qajê
Çavê qajê (Strychnos) çîneke riwekên ji famîleya loganyayan (Loganiaceae) e. Hin endamên wê dar, hin jî devî yan daralînkên tropîk in, agno lavlavkên tropîk.
Fêkiyên hin cureyan xwarbar in. Hinekê wan jî axûdar in (jehrdar). Cureyên bijehr di dermanan de tên bikaranîn. Li Kurdistanê ji qajê re herwiha qarqarok, qijik, qirik, qîjalk, qir, qel (yan qela), qerpelase jî dibêjin.
Sîstematîk
Di çîna Strychnos de bi qasî 190 (170 heya 200) cure hene:
Menderik
Menderik (, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Pilemorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Sexindêl
Sexindêl gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Le Douhet
Le Douhet, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mela Mehemedê Hezanî (zazakî)
Mela Mehemedê Mela Evdilxefûrê Hezanî 1939 de nahîyeya Lîce Hezan de ameyo dinya. Hema ke 5-6 serre bîyo verê destê babiyê û Seydayê xasî de dest bi wendişê Quranî kerdo. 1949 de reya verêne Hezan de wendegeh ağabeyyo, ey zî no wendegeh de 5 serrî bi tirkî wend. Dima ra wendişê xo yê dînî medreseyanê cîya-cîyayan de dewam kerd. Serra 1969 de bi qadroya resmî dest bi îmamtî kerd.
Serra 1958 de wexto ke feqîtî kerdêne dest bi nuştişê şîîran kerdo. Şîîrê ey ê verênî Barzanî ser o bî. 1980 de bi kurmanckî Leyla û Mecnûn temam kerde. Serrêk dima ra zî bi kirdkî (zazakî) Eqîdeyê Îmanî temam kerdo. Nê her di metnî zî menzûm ê. Eqîdeya Îmanî, hetê Malmîsanij û Roşan Lezgînî ra transkirîbeyê alfabeya latînî bîyo û Vate, Kovara kulturî, Hûmare 17, Wisar 2002, r. 28 ra hetanî 41 weşanîyayo. Hewna zaf şîîrê Memî yê ke bi kirdkî nusîyayê zî estê.
Yew şîîra ey wina ya:
Ez gul a, gula sûr a
Rengan de bêqusûr a
Amed a, birînkûr a
Ez gula qefesdurr a
Ez gul a, gulzerdek a
Ne kilm a, ne dergek a
Gul dest a, xortkeynek a
Ez gul a, rengsipî ya
Nazdar a, gulbade ya
Reqqas a, saz nîna ya
Awirê xort-keyna ya
Ez gula keksereng a
Ez şox a, hem ez şeng a
Bilbilan rê awaz-veng a
Serê min de ala reng a
Ez Mem a, helbestwan a
War-weşê Mem-Zînan a
Egîd û Mazlûman a
Zîlan û Bêrîwanan a
Ez gul a, gul mebevş a
Zerrweş a, çar û şeş a
Çîçek a, bi boy weş a
Zerrî ra ez nêweş a
Çime
Yekta H. Okçu & Roşan Lezgîn, Vate, Kovara Kulturî, Hûmare 16, Zimistan 2002, r. 33-53
Zivariq
Zivariq, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dingolfing-Landau
Dingolfing-Landau, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Ménestreau-en-Villette
Ménestreau-en-Villette, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Böhlen, Sachsen
Böhlen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Şanoya Akademîk a Oşê
Şanoya Muzîkê ya Akademîk a Dewletî ya Ûzbêkan a Oşê (rusî: Ошский Государственный академический узбекский музыкально-драматический театр имени Бабура) li koristana herî pîşesaziyê ya Qirgizistan, duyemîn ya kevneşopî li Asyaya Navendî.
Dîrok
Di sala 1914 de, rêberê Rakhmonberdi Madazîmov, bi mamosteyê rûpela xweya olî ya Och, Baltykhodzha Sultanov, bi hevpeymanek şanoyê ava kir.
Derhênerê hunermendê yekemîn Madazîmov Rakhmonberdi yekemîn û rêveberê yekemîn a tevgera Şanoyê di Qirgizistan de bû.
The Şoreşa Babur Şanoya Och di nav Asyaya Navendî de, piştî piştî Uzbek-a akademîk Drama Hamza li Tashkentê (di sala 1913-27-ê sibata 1914'an de hate sazkirin)
Girêdanên derve
40.5331°N, 72.7967°W
Saint-Fargeol
Saint-Fargeol, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Îslam
Îslam, îslamiyet an jî misilmanetî navê dîn û ayîneke yekxwedayî ya Îbrahîmî ye, ku pirtûka wê ya pîroz Quran e. Li gorî baweriya îslamê Quran gotina Xwedê ye û ji ber vê hindê nehatiye guherandin. Li gorî îslamê pirtûkên Încîl, Tewrat û Zebûr jî ji hêla Xwedê ve hatine şandin, lê ew, bi destê mirovan hatine guherandin. Sunet yanê kirin û gotinên Muhemmed jî di jiyana bawermendên misilman de rolek girîng dilîzin. Piraniya hedîsan di pirtûkên Muslîm, Tîrmîzî û Sehîhî Buxarî de hatine komkirin.
Bi qasî 2 mîlyar şopînerên xwe ji sedî 25% nifûsa cîhanê ye, ku wekî misilman tê zanîn, duyem mezintirîn ola cîhanê ye. Misilman piraniya nifûsa 47 welatan pêk tînin.
Misilman bawer dikin ku îslam guhertoya bêkêmasî û gerdûnî ya baweriyeke pêşîn e, ku berê gelek caran bi pêxemberên wekî Adem, Îbrahîm, Mûsa û Îsa ve hatiye eşkere kirin.
Bajarên Meke, Medîne û Orşelîmê sê cihên herî pîroz ên îslamê ne. Îslam berî zayînê di destpêka sedsala 7an de li Nîvgirava Erebistanê ya bajarê Mekê, ji sedsala 8an de bi Xelîfeta Emewî ji rojavayê Nîvgirava Îberî heta rojhilatê Çemê îndusê dirêj bû.
Berfirehbûna cîhana misilmanî bi Xelîfetî û dewletên cihêreng yên wekî Împeratoriya Osmanî, bazirganî û misilmanbûna bi çalakiyên mîsyonerî ve girêdayî bu.
Piraniya misilmanan ji du mezheban e: Sunîtî (%85-90) an Şiîtî (%10-15). Cûdahiyên Sunî û Şiî ji nakokiyên li ser dewsa Mihemed derketin û girîngiya siyasî ya berfireh û hem jî aliyên teolojîkî û dadrêsî wergirtin.
Nêzîkî ji sedî 12% misilmanan li Îndonezyayê û herwiha welatekî bi piraniya misilmanên herî şênî dijîn; 31% li Başûrê Asyayê, rêjeya herî mezin a misilmanên li cîhanê dijîn; 20% li Rojhilata Navîn û Afrîkaya Bakur; û 15% li Afrîka heta bin Saharayê. Herwiha civakên misilmanên mezin wekî li Amerîka (parzemîn), Çîn û Ewropayê jî zêdetir heye.
Wateya bêjeya Îslam
Rehê bêjeya Îslam xwediyê du wateyan e;
Destpêka îslamê
Muhemmed Pêxember di sala 570an de li bajarê Meke li Erebistana Siyûdî ya îro hatiye dinê. Di 40 saliya xwe ango di sala 610an de Cebraîl ayetên yekem yên Quranê ji wî re anî. Ji wê rojê şûn de di navbera 23 salan de ji Pêxember Muhemmed re hemû Quran ayet bi ayet tê. Îslam dînê Xwedê ya dawî û neguhertî ye û ji ber vê yekê misilman xwe mîna warîsên Mesihî û Mûseviyan dibînin. Muhemmed Pêxemberê dawî yê cîhanê ye û bi vî avayî muhira hemû pêxemberên li berî xwe ye. Misilman hemû pêxemberên ku di Încîl û Tewrat ê de tên navdan wekî pêxemberên Xwedê nas dikin û hurmetê nîşanê wan didin.
Bêjeya şehadetê
,
Di gora Îslamê, gava ku mirovek bixwezî bibe Misliman, bese tenê vî şehadetê ji dil û can yanê bi niyetekî rast li ba du Misilmanan bibêje. Herweha va hevoka şehadetê di guhên zarokên, ku yên nu hatine dinê, û di guhên mirovên ku êdî dimirin de jî tê gotin. Bêjeya şehadetê di jiyana Mislimanan de cîhekî bilind digirî. Her Misliman roj bi roj di nimêj û banga nimêj de şehadetê tinîn. Lêbelê divê rind bê zanîn, meriv hema devkî vê gotinê bêje, wateya wê nizanibe û jiyana xwe li gor emir û fermanê Xwedayê Mezin rêvenebe nabe misliman. Belkî xwe dixapîne.
Di serî deberya her tiştî seba merivek bibe misliman gotî birêk û pêk wateya La îlahe Îlahe Îllallahê baş hîn be. Peyre bi dil û can vê gotinê bêje û pêwîstiyê wê pêk bîne. Seba em vê rin hîn bin emê neçar vê mijarê hinekî dirêj bikin.
Nimêjkirin
Misilman di rokî de pênc caran nimêja ferd dikin. Her nimêj demekî xwe heye û bangevan di wan deman de mirovan bangê nimêj dike: nimêja sibêh, nimêja nîvro, nimêja berê êvarê, nimêja êvarê û nimêja şevê. Li gori ve sise nimej bi şev u dido bi rone. Di berê nimêjê de bi avê destnimêj tê girtin. Lê gava ku av nebe an newe dîtin, mirov dikare bi ax û xaliyê jî destnimêj bigirî. Mirovên rêwî yan jî nexweş dikanin wekî rehetiyekek çend nimêjên xwe bi hevra yan jî dûra dû tengasiyê an bi kurtî bikin. Li roja îniyan, nimêja îniyê di mizgeftan de bi cemaetê tê kirin û xutbe tê xwendin. Di cejnên dînî de jî, wekî cejna Remezanê û Qurbanê, nimêja cejnê tê kirin û piştî nimêjê mirov cejnên hevûdin bimbarek u pîroz dikin. Her weha wek mînak çend nimêjên din jî hene: nimêja li ser miriyan, nimeja diyariya mizgefte, nimêja terawiha, nimeja piştî rojhelat, nimeja tezbîha, sineten ratibe nimêjên ferd, sunnete nimêja witir û nimêja sinneta destnimêj.
Dayîna Zekatê
Zekat salê de carekî di hêla mirovên bawermend de ji bona belengazan, nexweşan, bêkesan û mirovên din yên hêwceyî tê dayin. Dayina zekatê girêdayiya dewlemendiya mirovan e.
Rojiya Remezanê
Li gora Îslamê rojî di meha Remezanê de tê girtin. Ji ber ku mehên erebî di gora hîvê tên hesaw kirin, dema meha Remezan ê her sal cuda ye. Di vî meha de mirov her roj ji berbangê hettanî roj çû ava yanê êvarê ne tiştekî dixun ne jî vedixun. Ji bona ku di rojanê birçî nebin, pirraniya mirovan şev re dibin paşîvê û zikê xwe têr dikin. Rojiya Remezan ê bi cejnekî mezin tê dawîkirin.
Çûyîna Hecê
Di gora Îslam ê gerê her Misilman di jiyana xwe de carekî here hec. Hec bi ziyaret kirina Kabe yê li bajarê Meke yê li welatê Erebistana Siyûdî ê tê şindê. Lêbelê hec girêdayiya dewlemendî û tenduristi ya mirovan e. Ji bona mirovên belengaz û nexweş hec ne mecbûr e. Ji mirovên ku çûne hec hecî tê gotin. Di hec de bawermend li dor Kabê digerin, rojekî li ser tipikê Erafatê disekinin, di navbera herdû tipikên bi nav Sefa û Merwe baz didin, qurbanan dikin û wekî sembolekî Şeytan kevir dikin.
Her şeş şertên baweriyê
Di Quran a pîroz de ji bona van şertan baweriyê re aha tê gotin: "Gelê bawermend! Hûn bi Xwedê û Pêxemberê wî re û bi vê pirtûka re, ku wî ji Pêxemberê xwe re şandiye û bi wî pirtûka re ku wî hina berê şandî bû, bawer bikin. Û kîjan mirov bi Xwedê re û bi firîşteyên wî re û bi pirtûkên wî re û bi Pêxemberên wî re û bi roja dawiyê bawerî neke, ew di wundabûnekî dûr de wunda buye." Sûre ya Nîsa 4/136
Û di hadîsa Muhemmed de jî aha tê gotin: "Bawerî ji van mercan pêk tê: Bi Xwedê û firîşteyên wî, bi pirtûk û Pêxemberên wî, bi roja dawî û qederê bawer bike."
Xwedê afirandêr, reb û xwediyê hemû tiştan e. Hemû tişt girêdayî wî ne, lê Ew girêdayî tu tiştî nînê. Bawerî ji mezintiya Xwedê re. Tenê ji Wî re perestî tê kirin û tenê ji wî alîkarî tê xwestin. Ji yêkbûna Xwedê re bawerî. Ji bilî Xwedê qet Xwedayên din tunin. Ew ne hatiye dinê ne jî yeki aniye dinê.
Firîşte yek ji bendên Xwedê ne û ji nûrê hatine afirandin. Mirov wan nikarin bi çavan bibînin, lêbelê ew me dibînin. Vatiniya firîşteyan perestina û cîh anîna fermanên Xwedê ye. Wekî hemû dînên semîtîk di Îslamê de jî çar serfîrişte hene: Cibrayîl ji hêla Xwedê de wahiyê ji pêxemberan re tîne, Mîxayîl gerdûnê birêve dibe, Îsrafîl di roja heşir û meşirê pifê sûrê dike û firîştê mirinê bi nav Azraîl rihê mirovan digirî.
Xweda yê Dilovan li her demê ji pêxemberên xwe re pirtûk û rûpelên pîroz şandiye. Bi van pirtûk û rûpelan Xwedê ji mirovan re fermanên xwe agahdar kiriye. Pirtûk û rûpelên ku em dizanin vana ne:
a) Tewrat, ji Mûsa re hatiye şandin û pirtûka pîroz yê Zarokên Îsraêlê.
b) Încîl, ji Îsa re hatiye wahiy kirin û pirtûka pîroz yê îsewîyan.
c) Zebûr a Dawid
d) Rûpelên Îbrahîm
e) û pirtûka pîroz yê herî dawî bi nav Qurana pîroz e ku ji pêxemberê dawî Muhemmed re hatiye şandin. Êdî li gora Îslam ê li hettanî roja qiyametê qet pêxember û pirtûk jî nayên şandin.
Haki Karer
Hakî Karer, di sala 1950an de li Ulubeya Orduyê hate dinê. Dibistana sereta, navîn û lîseyê li Orduyê xwend. Li fakûlteya zanînên pozîtîv a Zanîngeha Enqereyê dest bi zanîngehê kir.
Îslam
Her şeş şertên baweriyê
Xwedê li her demê ji mirovan re pêxember şandine. Pêxember ê yekem Adem e û yê herî dawî Muhemmed Pêxember e. Di Îslam ê de pêxember jî tenê mirovin, lê hinek pêxember bi destûra Xwedê ji bona mirovan re mucîze hene. Îsa Pêxember nexweş pak dikirin û mirî sax dikirin. Xwedê bi hezkirina xwe şiv/çoyê di destê Mûsa Pêxember kiriye mar û behra mirî kiriye du parçe. Li gora zanayên misilmanan Xwedê hemû bi hevra 120 hezar pêxember şandine û pirraniya van pêxemberan di hêla gellê xwe de hatine kuştin.
Haki Karer
Haki Karer, ji tevgera şoreşgerî ya piştî 1970an, bi tesîr bû û di demeke kin de dest bi nêrînên şoreşgerî kir. Di heman demê de Kemal Pir û Abdullah Öcalan jî nas kir. Di sala 1973an de li ADYÖDê di asta organizatorî de berpirsyarî girt ser xwe. Di sala 1976an de biryara vegera welêt a li taxa Enqereyê Dikmenê hate wergirtin, pêşî Batman û paşê jî çû Dîlokê Li Dîlokê pratîkeke serkeftî nîşan da.
Gorî gotinan rêxistina bi navê "Stêrka Sor" bi fermana MİTê bo kujtina wî peywirdarî werdigire. Li Dîlokê endamekî vê rêxistinê Alaattin Kaplan Haki Karer dawetî nîqaşekê kir. Civîn di 15'ê gulanê de li qehwexaneyeke Dîlokê pêkhat. Di encama vê komploya kirêt de Heqî Karer di 18'ê gulanê sala 1977an de tê kujtin. Şehadeta Heqî Karer, di dîroka Têkoşîna Azadiya Gelê Kurd de û di damezirandina Partiya Karkerên Kurdistanê de qonaxeke dîrokî ye.
Îslam
Her şeş şertên baweriyê
Roja axretê roja dawî yê cîhanê ye. Di wî rojê Xwedê hemû mirovan ji gorê dîsa bi zindî derdixinî û wan li derekî kom dike. Ew Xwedê yê ku cara yêkemin mîrov ji tune bûne afirand, di cara duyem de jî dikanî wan zindî bike. Roja Exerê Xwedê li ser buyeroja mirovan biryar dide û bihuşt û dojeh tên eşkere kirin. Herweha pejirandina ji roja dawiyê re yêk ji şeş şertên baweriyê yên Îslam ê ye.
Bawerî ji zanayina bêdawî û hîkmeta Xwedê re. Gerdûn bi daxwaza Xwedê hatiye afirandin û ji ber vê yekê Xwedê hemû tiştên di gerdûnê de dizane û hemû tişt li ba wî hatiye nivisîn. Bê daxwaz û ferman û afirandina wî qet tiştek çê nabe û nayê holê.
Sunî
Di dirokê de dînê îslam ê di çend aliyan va ji hev cihê buye. Di roja îro de 90% ji hemû misilmanan sunî ne. Lêbelê sunî bi xwe ji di hêla çend mezheban de belav bûne. Navê mezhebên sunî henefî, malikî, henbelî û şafî ne. Di nav vana de jî mezheba henefî ya herî mezin e. Pirraniya kurdan xwe wekî şafî dihesibinin, lê yên henefî jî hene. Wehabî bi xwe ji aliyekî henbeliyan re tê gotin, ji ber ku ewna mezheba henbelî hinekî cûda şîrove dikin.
Şiîtî
Şiî bi pirraniya piştvanên xwe di îslamê de yên duyem in. Mîna suniyan çend aliyên şiiyan jî hene: îmamî bi piranî li welatê Îran, Iraq, Behreyn û Libnan ê dijin. Dûra îsmaîlî jî hene û li dewleta Hindistan, Pakistan, Efxanistan û Tacîkistanê dijin. Zaîdî jî yek ji komala şiiyan in û tenê li welatê Yemenê tên ditin.
Xaricî
Xaricî di roja îro de komala yê herî piçûk ê dînê îslam ê ne. Tenê aliyekî xariciyan bi nav îbadî hetanî roja îro hatiye. Xaricî tenê li başûrê Cezayêr ê, Omanê û Cerbayê hene.
Elewîtî
Navê baweriyeke dînî li Kurdistan, Anatoliya û Rojhilata Navîn e. Ji navê pismamê pêxemberê dînê îslamê Muhemmed ji Elî navê xwe digire.
Wateya dînê Îslamê
Gerdûna ku em tê de dijîn bi sazûmaniyekî hatiye çêkirin. Di navbera hemû tiştên, ku di vê gerdûnê de cîh digrin de, nizamek heye. Hemû tişt bi avayekî bêkêmasî şinda xwe di vî pilana mezin de digirin. Roj, heyv, stêrk û tiştên ku em dibînin yan jî hina nabinin ji vî destûra Xwedê re teslîm bûne.
Ûriman
Ûriman, gûndeke bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye. Di herêma çiyayî de cih digire.
Îslam
Wateya dînê Îslamê
"Me esman û zemîn û tiştên ku di nav wan herduyan de ne bi dadvanî û ji bo demekî navdayî afirandiye" (Qurana Pîroz, Sûreya Ehqaf: 46/3)
Kuşk
Kuşk, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Îslam
Wateya dînê Îslamê
Ji xêncî mirovan, hemû gerdûn ji destûra Xwedê re bi dil an jî bê dil îte'et dikin. Bê şik ev bêkêmasiya gerdûnê ji radestiyê pêk tê. Bi vî avayî Îslam ji mirovê yekemin Adem heta pêxemberê dawî Muhemmed navê hemû dînên xwedayî ye.
B-ism-llahî-r-Rehmanîr-Rehîm
"Di roja îro de min ji we re, dînê we pêk aniye û min qenciyên xwe ji we re paşî anî û min ji bo we dînê bi navê Îslam hilbijartiye" (Quran a Pîroz, Sûreya Maîde: 5/3)
"Me ji her Pêxemberî berî te şandiye re herdem wiha wehiy kiriye: Qet Xudayekî din ji pêştirê min tunin, êdî hûn ji min re perestî bikin." (Sûreya Enbiya: 21/25)
Lêbelê di piştî derketina rastiyê, teslîm bûn dîsa di destê mirovan de ye. Di dirokê de gellek komal ji bo înkariya xwe hatine tunekirin.
"Me qet welatek bê hişyardarekî tune nekiriye. Ew hatine hişyar kirin. Bi rastî em ne sîtemkar in." (Sûreya Şûera: 26:208-209)
Li gor dînê îslamê an mirov wekî ku Xwedê ji wan dixwaze radest dibin, bawer dikin an jî rik dikin, li dû hewesên xwe diçin û dijî Xwedê derkevin. Lê her çendî mirovahî teral û bedbîn be jî ev banga Yezdanî heya roja dawiyê wê berdewam bike. Wê hinek bawerbikin û hinek jî înkar bikin. Lewra Xwedê Teala jî azadiya bawerkirin û înkarkirinê daye eşrefê mexlûqan.
Kurd û îslamiyet
Hevnasbûna gelê kurd bi îslamê re digîhîje dema Muhemmed pêxember. Cabanê Kurdî û kurê wî Meymûnê Kurdî di dema Muhemmed de bûne misilman.
Li gorî hin çavkaniyan ji Cizîrê jî kurd çûne Erebistana Siûdî li wê derê bûne misilman. Lê piraniya kurdan di dema Omer de di navbera salên 637-642an de bûne misilman.
Kendalîn
Kendalîn, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Şeman
Şeman (bi romî kirine: Taşlıyayla) gundekî girêdayî Gimgima Mûşê ye.
Dîrok
Li ser bingeh û wateya gund xebatekê nehatiye kirin. Bi texmînî wargehek nêçîrê yên mîrîtiyên kurd hebûye li vir. Bi biharan derdiketine nêçîrê. Gund ewçend xweş e, kê li wir biharek derbas bike dibêjin "çû Şema(nê), miradê xwe jê girt".
Erdnîgarî
Nêzîkê Sofiyan e. 23 km ji Gimgim, 83 km ji Mûşê dûr dikeve. Bilindahyia axa gund ji rûyê avê 2.041 m ye. Koord. hêlîpan: 39.28927°, hêlîlar: 41.31546°.
Avhewa
Klîmaya gund çiyayî ye. Bi havînan ziwa û tavî, bi zivistanan ziwa û berfî ye. Zivistan dirêj û sar in.
Aborî
Aborî li ser ajalvanî, çandinî û alîkariyên koçberbûyan e.
Partiya Karkerên Kurdistanê
Partiya Karkerên Kurdistanê, bi kurte PKK, partî û rêxistina siyasî ku di sala 27ê çiriya paşîn 1978an de li gundê Fîs, Lîce, Amedê bi beşdarbûna 23 kesî kongreya damezrandinê pêk anî.
PKK wekî partiyeke marksîst-lenînîst hat damezrandin. Navê PKKê ji aliyê Ferhat Kurtay ve hatibû pêşniyarkirin. Sekreterê giştî (piştre seroke giştî) yê PKKê Abdullah Öcalan bû. PKK hewl dide ku li rojhilat û başûrê Tirkiyeyê, bakurê Iraqê, bakurê Sûrîyê û li bakurê rojavayê Îranê bi armanca avakirina dewleteke li herêmên erdnîgariya kurdan de dike û ji bo vê armancê li welatê re got: li dijî armancên leşkerî ji bo mayina xwedî derketina xweseriyê jî di nava sînorên Tirkiyê, cerdevan û sivîl li dijî stratejîk û qanûna rêxistina çekdarên derveyî cudaxwaz ên ku çalakiya aliyekî sansasyoniyê ye.
Wek bi navên KADEK (Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistanê, û Kongra-Gel bikaranîne. PKKê, bawerî û hedefa fikrê serxwebûna Kurdistanê re hîn dan daxuyandin; “Rizgarkirina Bakurê Kurdistanê, rizgarkirina parçeyên Kurdistanê yên din e”. Piştî di sala 1974an de PKK ji aliyê Abdullah Ocalan ve hate damezrandin, ku heta sala 1990an ve îdeolojiya PKKê Marksîzm-Lenînîzm bûye, lê li ser avakirina îdeolojiyeke nû ji aliyê Abdullah Ocalan ve Konfederalîzma Demokratîk ew hate barkirin.
PKK; Ji aliyê welatên Yekîtiya Ewropayê, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, NATO, Tirkiye, Sûrî, Iraq, Îran û bi Saziyên Navnetewîyê re wek rêxistineke terorîst tê naskirin. PKK; Ji aliyê Neteweyên Yekbûyî, Rûsya, Çîn, Hindistan, Swîsre hin rêxistineke terorîstî ve ne hate qebûl kirin.
Dîrok
Berî ku PKK were avakirin PKK'yî mîna Apocî dihatin naskirin. Abdullah Ocalan û hevalên xwe li 1ê gulanê sala 1973an li Bendava Çûbûk a Enqerê civînek çêkirin û biryara komê dan. Piştî vê civînê li 1ê kanûna paşîn sala 1977an de li Dîkmen û Tûzlûçayir 2 civînên din hatin lidarxistin û biryara vegera welêt hat dayin.
Pratîka Curnê Reş û Sêwrekê
PKK di navbera salên 1977 û 1979an de li Curnê Reş û Sêwrekê li dijî axa û hevkarên dewletê (mîna Bûcak û Sulêmaniyan) şerê çekdarî meşand. Di tekoşîna Curnê Reş û Sêwrekê de gellek kadroyên PKKê mîna Cûma Tak, Salîh Kandal, Halîl Çavgûn, Mehmet Sevgat jiyana xwe ji dest dan.
Derketina Seha Rojhilata Navîn
Berî Darbeya leşkerî ya 12ê îlonê PKKê biryara derketina ji welêt da û li Libnanê li Newala Beqayê bi cih bû. Li vir di kampeke leşkerî û siyasî de kadroyên xwe perwerde kir. Piştî ku Mahsum Korkmaz li 28 adara sala 1986an li çiyayê Gabarê jiyana xwe ji dest da navê vê kampê bû: Akademiya Mahsum Korkmaz.
Şerê çekdarî, avakirina enî û arteşê
PKK di kongreya xwe ya 2em de (1982) biryara vegera welat û şerê çekdarî da. Di 15ê tebaxa sala 1984ê de bi çalakiyên Dih û Şemzînanê PKKê dest bi têkoşîna çekdarî kir. Û bi van çalakiyan îlana rêxistina xwe ya çekdarî, Hêzên Rizgariya Kurdistan (HRK) kir. Fermandarê giştî ê HRKê Mahsum Korkmaz bû. Rêxistina PKKê a eniyê û siyasî Eniya Rizgariya Netewa Kurdistan, ERNK di Newroza sala 1985an de hat avakirin.
Di sala 1986an di 3emîn kongreya PKKê de li dewsa HRKê ARGK-Artêşa Rizgariya Gelê Kurdistan hat ava kirin. Armanca PKKê avakirina artêşek ji gerîlla bû.