cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cristiano Ronaldo
Kariyera klûbê
Kariyera xwe ya pîşeyî di Sporting Lisbonê de dîsa dest pê kir, lîstikvana ciwan ji 2003-2009ê di Manchester United de lîst. Di dawiya demsala 2008-2009 de, ew hat veguhestin klûbê Real Madrid. Di dawiya demsala 2017-2018 de ew hat veguhestin bu Juventus
Andorinha
1993-1995
1995-1997
Sporting CP
1997-2003
Manchester United
2003-2009
Ronaldo bû lîstikvanê yekem yê Portekîzê yê Manchester United ku dema ku ew berî sezona 2003-04 îmze kir. Baca veguhastina wî 12,24 mîlyon £ wî kir, di heman demê de, xortê herî giran ê di dîroka futbolê ya Englishngilîzî de
Real Madrid
2009-2018
Li pêşiya demsala 2009–10, Ronaldo li Real Madrid ji bo 80 mîlyon £ (94 mîlyon €) beşdarî dravê veguheztina tomara cîhanî bû.
Juventus
2018-
Uslar
Uslar, bajarekî navçeya (Landkreis) Northeimê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Cristiano Ronaldo
Juventus
Ew bi fermî ji Real Madrid ji Juventus re di de, bi xerca 100 mîlyon € veguhestin. Ew li Turin digel hevjîna xwe Georgina Rodriguez û 4 zarokên xwe dijîn.
Keveng
Keveng, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Paul Éluard
Paul Éluard (z. 14'ê berfanbarê 1895, Saint-Denis – m. 18'ê sermawezê 1952, Charenton-le-Pont), helbestvanekî frensî ye. Paul Éluard, di 14'ê berfanbarê a sala 1895 de li bajarê Saint-Denis hate dinê. Bavê wî karmend û diya wî jî terzîtî dikir. Navê wî yê rastîn Eugène Grindel e. Dema bavê wî terka malbata xwe kir, ew hê zarok bû. Diya wî ew û her du birayên wî çûne cem pîrika xwe. Ewî zarokaniyek gelek bi êş û jan bihurand. Di huvdeh saliya xwe de bi nexweşiya êşa zirav, kefte nav nivînan. Du salan di senatoryumekê de raza û ji perwerdehiya xwe dûr keft. Piştî ku ji nexweşxaneyê derkeft, wî birin leşkeriyê. Piştî pênc mehan îcar nexweşiya Bronşîtê bela xwe lê da. Ji ber êş û nexweşiya wî di leşkeriyê de karê namenivîsandina leşkeran û xwendina wan didinê. Di ber hemû van êş, jan û karên xwe re her tim pirtûk li ber destê wî ne û wêjeya Frensî dişopîne û dinivîse. Bi mirina Apollinaire gelek diêşe û li ber wî dikeve.Pişt re rastî gelek wêjevanên xort dihê; L.Aragon, A.Breton, R.Desnos, H.Arp, M.Ernest...û bi van re tevlî Dadaist’a (Rêbazeke ku qet giringî bi rêzikê zmên û estetîkê nade) û surreralîstan dibe.
Di sala 1924 ê de derdikeve rêwîtiyekê ku dê paşê ew bi xwe jî poşman bibe. Ji Tahiti, Gravên Cook, Zelanda Nû, Cava, Sumatra, Seylan, Hindistan. Pişt re hevala wî Gala diçe hawara wî û wî dihêne Marsêyê. Li dijî Franko dikeve nava rêzeçalakiyan û di nav refên Azadîxwazên Spabyolî de cihê xwe digire. Helbesta wî ya bi navê Liberte (Azadî) mîna sirûda azadiyê olan dide û di serhildanê de cihekî taybet digire. Di sala 1946 de dev ji Gala berdide û bi Nuch re dizewice. Di nav şahidên vê zewacê de yek jê jî Pîkaso ye. Di sala 1952 an, di roja 18 ê Sermawezê de bi nexweşiya dil diçe ser dilovaniya xwe.
Helbestên Eluard heta mirovahî hebe dê mîna tîrêjên rojê bibiriqin û hêvî, daxwaz û riya bexteweriya wan ê rohnî bike.
Tev li şerê cîhanê ên yekemîn dibe, ev şer bandorekî mezin li ser helbestvan dihêle, piştî wî dibe endamê partiya Kominîst
Di şerê cîhanê ên 2. de di nav tevgera berxwedanê de cîh digre wî deme helbesta xwe a "Azadî" bi dizî dide weşandin.
Niha di wêjevaniya frensî de di nav ên herî mezin da cîh digre. û helbestên li gelek zimanan hatîye wergerandin.
18.11.1952 da bi kirîza dil terê ser dilovaniya xwe.
Helbst
Helbesta wî ya bi navê Azadî
Justin Fashanu
Justinus Soni "Justin" Fashanu (z. 19ê sibatê 1961an - m. 2ê gulanê 1998an) futbolîstek îngilîz bû ku di navbera sala 1978an û 1997an de ji bo klûbên cuda lîst. Wî di kariyera xwe de bi fermî hevzayendîtiya xwe eşkere kir û bû yekem futbolîstê profesyonel yê hevzayend. Ew di heman demê de yek ji wan futbolîstên yekem bû ku 1 mîlyon £ heqê transferê bistîne (bi transfera ji Norwich City bo Nottingham Forest ya di sala 1981an de). Ew futbolîstek serkeftî bû heya ku di sala 1997an de kariyera xwe ya profesyonel bi dawî bike. Piştî çend nûçeyên skandal û mobbinga ji raya giştî wî di 2ê gulanê 1998an de dawî li jiyana xwe anî. Li gorî agahiyên îroyîn Fashanu wek mexdûrê homofobiyê tê dîtin.
Kurtejiyan
Fashanu wek kurê parêzerek nîjeryayî hate dinyayê. Wî di destpêkê de wek endamê tîmê bin 21 salî lîst û di sala 1979an de bi Norwich City re peymana xwe ya yekem wekî futbolîstek profesyonel stend. Dema ku ew di sala 1981an de beşdarî Nottingham Forest bû, ew bû yekem lîstikvanê reş bû ku ji bo transferek 1 mîlyon £ bistîne.
Xwekuştina hevalekî ciwan ê ku ji ber hevzayendîtiya xwe ji aliyê dê û bavê xwe ve hatibû redkirin, Fashanu matmayî hîşt, û wî biryar da ku hevzayendîtiya xwe bi fermî eşkere bike. Rojnameya The Sun ji bo vê yekê 80,000 sterlîn pêşkêşî wî kir. Bi vî rengî The Sun di çiriya pêşîn ê1990an de sernavê "Ez gay im!" nivîsand û Fashanu bi çîrokên skandal, ku hinek ji wan derew bûn, derkete gelek bernameyên televîzyonê û çîrokên wî yên skandal di çapemeniyê de hatin weşandin. Wî piştî demekê qebûl kir ku hin çîrokan çêkiriye da ku bihayê çîrokê zêde bike.
Di 25ê adarê 1998an de xortekî Marylandê yê 17 salî Fashanu bi tecawizkirinê tawanbar kir. Lêpirsîn hat kirin, lê Fashanu nehat binçavkirin. Gelek gotarên rojnameyan wî şermezar kirin, bêyî ku biryarek dadwerî hatibe dayîn, ji ber ku di wê demê de çalakiyên hevzayendî li eyaleta Maryland a DYAyê neqanûnî bûn. Li dû nûçeyên neyînî yên li ser wî, Fashanu xwe li garajekê daleqand. Bi mehan piştî mirina wî, nota xwekujiya wî di belgefîlmek BBC de hate weşandin:
"Ger kes wê notê bibîne, hêvîdar im ez ê êdî ne li vir bim. Hevzayendbûn û binavûdengbûn dijwar e. Dixwazim bibêjim ku min wî xortî tecawiz nekiriye. Wî bi dilxwazî ​​bi min re raza, lê roja din wî pere xwest. Gava ku min got na, wî got: 'Tenê bisekine!' Ger wusa be, ez dibihîzim ku hûn dibêjin, wê demê ez çima reviyam? Welê, dadwerî her dem ne dadperwer e. Min hîs kir ku ezê ji ber hevzayendîtiya xwe darizandinek adil nebînim. Hûn dizanin panîk çawa ye. Beriya ku ez ji heval û malbata xwe re bibim sedema xemgîniyê, ez tercîh dikim ku bimirim." Îro tê qebûlkirin ku Fashanu bûye mexdûrê homofobiyê. Di sala 2020an de wî xistin nava English Football Hall of Fame.
Hafizaxabaxî
Hafizaxabaxî, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Egûrîkilya
Egûrîkilya, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Neumünster
Neumünster, bajarekî serbixwe yê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Kevirbel
Kevirbel, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Ewropa
Ewropa (wekî Europa an Ewrûpa jî tê nivîsandin;, ) parzemînek e. Di mîtolojiya yewnan de Ewropa jî navê prenseseke fenîkî ye ku ji aliyê Zews ve hat revandin Krîtê. Ewropa dayîka Mînosê ye.
Bêjenasî
Bêjenasiya peyva "Ewropa" ne diyar e. Çend derfet tên nîqaş kirin:
Dewletên Ewropayê
Li Ewropa ev dewlet hene:
Welatên din
Welatin hene nîvî an jê ribek di Ewropa de ye ew evin.
Dirav (pere)
Ewro navê diravê fermî yê van welatên Ewropayê ye (2011):
Wekî din Euro li paş dolarên DYA duyem diravê ku herî zêde li cihanê danûstendin pê tê kirin.
Zûlbîn
Zûlbîn gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mengzhou
Mengzhou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 360.000 kesî
Mamedpîran
(Mamedan yan jî Mehmedan) Mamedpîran milekî eşira Ertoşî ye. Başurê Kurdistan bi navê Mamedan yan jî Mehmedan navdare. Ev eşira li başurê Kurdistanê û bajarê Wan li Nordizê, Dihok ê, Sêmêl ê û Zaxo yê dijîn. Bi girsehi milé Ertoşi a heri mezine.
= Milén Mamed Pîran= *Xelefî'''
Kesên navdar ji eşîra Mamedpîran
Li Başurê Kurdistanê mina:
Nûşîrvan
Nûşîrvan, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
NGC 2121
NGC 2121, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1836an de hatiye vedîtin.
Vacha
Vacha, bajarekî navçeya (Landkreis) Wartburgkreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Patirtof
Patirtof, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Chamouille
Chamouille, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Sitters
Sitters şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Enzkreis
Enzkreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
Dêmêtêr
Dêmêtêr ( an ; ) an Dêo di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda çandinî û zayînê bû. Keça Kronos û yên Rae yê bû. Diya Persefonê bû. Di Yewnanistana kevnare da dihat bawerkirin ku mirovatî çandinî u jiyana cîwar bûyî ji Dêmêtêrê hîn bûye.
Di mîtolojiyê de têkariyên Xwedawendê ji mirovan ra
Keça Dêmêtêrê Persefonê ji hêla Hadêsê hatibû revandin.Dêmêtêr ji bo dîtina keça xwe dinyayê hemû heta Eleusisê gera. Hêlios qedera wê gotibû lê ew bawer nekir dîsa jî gera. Dêmêtêr li Eleusisê cilên xwe guherand û xef bû mêvanê key Keleos û keybanû Metaneirayê. Malbat gelekî mevandariyê ji xwedawendê re kirin. Dêmêtêr ji bo spasiya wan xwest ku mîrzayê biçûk Demofonê bike nemir. Lê di nav rîtûelên nemiriyê de, kesên ku bibe nemir divê bihata şewitandin. Dêmêtêr çaxê mîrzayê dişewitan Xatûn hat û ji tirsa kêrek da, Dêmêtêr bê hemdê xwe nekarî rîtûelê biqedîne. Kurikê biçûk di destê Dêmêtêrê mir. Dêmêtêr hî ji vê yekê gelek xemgîn bû. Kekê Demofonê Triptolemosê re çandiniyê hîn kir û dexlan diyariyê mirovan kir. Mirovan jî li ser navê Dêmêtêrê perestgehek li Eleusisê ava kir.
Berkevir, Wêranşar
Berkevir, gundekî navçeya Rihayê Wêranşarê ye.
Axret
Axret (bi erebî : الآخِرة, al-akhirah) li gorî dînê îslamê piştê mirov dimire, Xwedê dîsa ruh dike bedena mirova mirov disa dijî, ji wê derê re axret tê gotin, û li wêderê mirovên qencî kiribin diçin bihuştê (cenetê), mirovên xirabî kiribin jî diçin dojehê.
Kurd bi pirranî ji axretê re dibêjin dinyaya wî alî yan jî dinyaya din.
Kurkçî
Kurkçî, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Meh
Meh, heyv yan jî mang parçekî salê ye. 365 rojên salê wekî 12 mehan tê parvekirin. Her mehek ji 30, an jî 31 rojan pêk tê. Bi tenê meha 2em hin salan ji 28, hin salan jî ji 29 rojan pêk tê.
Salnameya gregorî (mîladî) (Komxebata Kurmancî (2019) û Wîkîpediya kurdî)
Li ser navê mehan di navbera zimannas û weşanan de lihevhatinek tune. Îro li Kurdistanê û li dervê Kurdistanê hin lîsteyên cuda yên mehan hene ku tên bikaranîn. Wîkîpediya kurdî navên mehan li gorî Rêbera rastnivîsînê ya Komxebata Kurmancî qebûl kirine.
Ergûnsê
Ergûnsê, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Sultan Kösen
Sultan Kosen merivekî kurd ê ku ji Dêrika Çiyayê Mazî (Bakurê Kurdistanê) ye û çend salan wek kesê herî dirêj ê cîhanê bû û ji hêla Guinness ê pirtûka rekordmenî ve hatibû tomarkirin.
Sultan, bi 2,51 m î kesê herî dirêj ê cîhanê ye. Endamê malbata Sultan Kosen giş xwedî bejna normal in; bi 3 bira û xweşka xwe ve. Ew ji ber bejna xwe ya her roj ku dirêj dibû neçû dibistanê, lê ew bi xwe hînî xwendinê bû. Kosen, Kinc û pilavan li gor xwe nabînie û ew van alava dide çêkirin. Sultan dibêje: "daxwaziya min ev e ku ez bizewicim, bibim xwedî zarok, seyarkê biajom, xêvjimêrê bikar bînim..."
Di destpêka 2023an de hate ragihandin ku mirevekî ganayî yê bi navê Silêman Ebdûsemed ê 29 salî ji Sultan Kosen bi 2,89 m dirêjtir e.
Pîroz Şah Zêrînkuleh
Pîroz Şah Zêrînkuleh an jî Pîrozê Kurd ê Sencarî ji pileya heftem dibe kalikê Safiyedînê Erdebîlî. Li gorî pirtûka Silsilat-ol-nasab-i Safawiya Pîroz Şah neviyê îmamên Şîayan e. Ew neviyê Mûsayê Kazim e ku ew ji nav 12 îmamên şîa yê heftem e. Her wiha li gorî hin çavkaniyan Pîroz Şah di sedsala 11'an de ji Kurdistanê koçî Erdebîlê kiriye.
Noqit
Noqit an jî Noqitê, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Enit
Enit, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Carlos Alazraqui
Carlos Jaime Alazraqui (jdb. 20ê tîrmeha 1962an li Yonkers, New York, DYA) aktoreke amerîkî ye.
Koşk, Bardîz
Koşk, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Dûzkom
Dûzkom, gundekî Tawûskera ye ku bi ser Erzîromê ve ye.
Vallendar
Vallendar, bajarekî navçeya (Landkreis) Mayen-Koblenzê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Yehrçî
Yehrçî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hestîa
Hestîa di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda malbat û agirê ye. Keça Kronos û Rea ye. Li Yewnanistana kevnar dihate bawerkirin ku Hestîa pîrozbahiyên mal û malbatê diparêze.
2 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Şemzînan
Şemzînan (bi tirkî, Şemdinli) yek ji navçeyên Colemêrgê ye. Navê navenda bajêr Nawşar e.
Navê herêmê
Ew herême bi navêt Şemzîna û Şemdîna jî yê hatiye gotin û baskirin lê belê navê wêderê li eslê da Şemsdîna ye. Kurd herweto carcar dibêjne wê navçê Navçiya û dibêjine bajêrê wê Navşar.
Tewawî kitêbêt berê Şemzînan bi navê Şemsdîna, yêt naskirine, bo nimune li kitêba Mîr Şerefxanê Bitlîsî, Şerefname, yan li kitêba W. A. Wigram The cradle of mankind, life in eastern Kurdistan. Nimûneyek dî, xirîteya Şemsdîna ye, ku ingilîsiya li duwahiya sedsalêt 19ê zayînî yê çêkiri û navê Şemsdîna yê bikar înaye.
Şêx Ubeydulayê Nehrî, yê navdar, li dîwana helbestêt xwe da bi farisî yê nîvîsî:
Yanî navê wê navçê li eslê xwe da Şemsedîn danabûn lê belê nav xelkê bi Şemzîna dihête gotin û bi wi navî navûdeng yê bûye.
Hem Nikitin û hem jî Mînorskî navê Şemdînan yê bikar anîne.
Vasîlî Nîkîtîn (Basile Petrovich Nikitine) li kitêba xweda, bi navê Kurd û Kurdistan, (wergêrê farisî, Mihemed Qazî) yê nivîsî, ku damezrênerê binemala Begzada (Beyzadêt Hekarî, Amêdiyê, Kilîsê, Şemzîna û Tergewerê) mêrek bûye bi navê Mîr Şemsedîn, ku Şemsdîna bi navê wi Mîr Şemsedîni yê hatiye navkirin.
Ewê binemalê, yanî Beyzada, heta dewrê Şêx Ubeydela li Şemsdîna hikûm dikirin. Dewrê Şêx Ubeydela li sala 1870ê zayînî qawet kete destê Seyîdêt Nehriyê.
Nehrî heta sala 1930ê zayînî navenda Şemsdîna bûye, ku paşi hingî Navşar binavê Şemzîna (Şemdînlî) yê bûye navenda Şemsdîna.
Eşîrên herêmê
Li Şemsdîna çar eşîr dijîn: Begzade (li gel Bayî û Mela Bemboyî), Herkî, Gerdî û Zerza. Dewrê mîretiyê sê binamalêt Begzade (Musabegî, Bênturî û Şêxanî) her salê yêk dibû mîr. Mîri desteyek çekdarêt taybetî hebûye, ku digotinê Xunxor.
Lethbridge
nav, bajarekî herêma Albertaya Kanadayê yê.
Dewaskor
Dewaskor, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Kirchehrenbach
Kirchehrenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Forchheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hot dog
Hot dog navê awayeke xwarinê ye ku ji xurdemeniyên amadekirî, sosîs, biharbêhn (biharat), sosê babolekirîne (sandvîç, pêçandî), bi germî an sarî tên xwarin re dibêjin. Sala 1871 li Coney Island a DYAyê balolefiroşek bingeha hot dogê avêtiye.
Colekar
Colekar, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Hot dog
Kûçikê germ
Hot dog bi îngilîzî ye û di wateya "kûçikê germ" de ye. Ne ku wextekê sosîs ji goştê kûçikan çêdikirine û difirotine tê ev nav. Dibêjin bi êvaran karkerên Amerîkayê dema ji kar dihatine, li ser piyan di sermayê de li ber balolefiroşan xwarina xwe dixwarine. Ango wekî kûçikan (seg) dicirifîne ji sermayê lê dema xwarina xwe dixwarine, ji ber ku germ e, laşê wan jî hinekê germ dibûye. Ango wekî îronîk derketiye ev nav.
Derbareyê derketina vê navê de agahiyên mîsoger nînin. Di pêjgeha kurd de jî binavkirinên wiha hene. Bo mînak, keçika dê, bêdirav, karkuj, dontunî hwd.
Ji dikanên ku xwarina hot dog difiroşin re babolefiroş tê gotin. Niha li Kurdistanê jî fastfood û hot dog bipêş ketine.
Hot dog ji xwarina hazir û pirranî li ser lingan tê xwarin re dibêjin ku nêzîkê fastfoodê ye. Cudatiya wê ew e ku hot dog pirranî ji sosîsan e, xwarina sosîsan e.
Gelek cureyên sos, biharat, zebzeyan tên bikaranîn. Sosîsên wê pirranî ji goşt in. Sosîs tên pijandin an ji xwe pijandî ne, tên germkirin. Niha hot dog bo vejeteryanan jî hene.
Neunkirchen, Saar
Neunkirchen, bajarekî navçeya (Landkreis) Neunkirchenê li herêma Saarland a Almanyayê ye.
Seelen
Seelen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Varel
Varel, bajarekî navçeya (Landkreis) Frieslandê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Willem-Alexander
Willem-Alexander (Willem-Alexander Claus George Ferdinand van Oranje-Nassau van Amsberg; ji dayik bû 27 Avrêl 1967) Padîşahê Holenda'yê ye, di sala 2013'an de piştî hilweşandina diya xwe dest bi text kir.
Willem-Alexander li Utrecht, zarokê herî mezin ê Princess Beatrix û dîplomat Claus von Amsberg bû. Ew di 30'ê Avrêl, 1980'an de bû Lawmîr ye Oranj'ê, piştî ku diya xwe ji kar dûr xist, bû ser text. Dibistana seretayî û navîn di dibistanên dewletê de qedand, li Keyaniya Keştî ya Holenda'yê xizmet kir û li Zanîngeha Leiden dîrokê xwend. Ew di 2002 de bi Máxima Zorreguieta Cerruti re zewicî û sê keçên wan çêbû: Keçmîr ye Oranj'ê Catharina-Amalia (2003'an de ji dayik bû), Princess Alexia (2005'an de ji dayik bû) û Princess Ariane (2007'an de ji dayik bû).
Willem-Alexander, beşdarî werzîş û rêveberiya avê ya navneteweyî ye. Heta çûna ser text, ew endamê Komîteya Olîmpîk a Navneteweyî (1998-2013), Serokê Komîteya Şêwirmendiya Avê ya Wezareta Binesaziyê û Jîngehê ya Hollandayê (2004-2013) û lî Desteya Sekreteriya Giştî ya Neteweyên Yekbûyî, Serokê Şêwirmendiya Av û Paqijiyê bû. (2006-2013). Willem-Alexander, piştî Qralê Spanya'yê yê VI. Felipe (nûha 52 salî ye), duyemîn padîşahê herî ciwan ê Ewropa'yê ye.
Sernavan wî
•30 Avrêl 1980 - 30 Avrêl, 2013: Bilindahiya wî Lawmîr ye Orange
Komeleya Mafên Mirovan
Komeleya Mafên Mirovan - KMM ( - İHD'') komeleyek e ku li Tirkiyê mafên mirovan diparêze. Komele di sala 1986an de hat afirandin.
NGC 2122
NGC 2122, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî James Dunlop ve di sala 1826an de hatiye vedîtin.
Xoşnaw
Xoşnawî navê êleke kurdan li dedora bajarê Şeqlaweyê ye.
Nawde
Nawde, Nawdê, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xwepêşandinên roja îniyê
Xwepêşandinên di her rojên Înê de ku bo maf û azadîya xwe kurdan li dar dixistin, Her rojêîn înan kurdên piştî nimêjên rojên Înê, dadiketina qadan û li dar dixistin. Di xwepêşandinên xwe de doza mafê xwe dikirin û bi dirişman, mafên xwe diqêrîn. Bi vê yekê, her roja Înê, her xwepêşandina ku li dar dixistin, navek lê kirin. Minaq, "îna mafê zimanê dayikê", "Îna li nirx û azadîya xwedî derketinê" û hwd, jî hebû. Bi rengî, nav jî li rojên xwe yên înê ên xwepêşandinê kirin.
Piştî ku şerê li navxweyî ê li sûrîyê destpê kir, piştre gelek mirovên kurd jî hatina qatil kirin. Gelê kurd, bo ku bersivên girseyî bidina rejimê û komkujiyên wê jî, piştî her komkujiyê bi heman rengî daketina qadan û xwepêşandin li darxistina û komkuji şermazar kirina. Bi vî rengî kurdan bersivên komkujiyên rejimê didan.
Cinas
Cinas, gundekî navçeya Wêranşara Rihayê ye.
Badawa, Hewlêr
Badawa, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qişle
Qişle, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Nûrdûz
Nûrdûz, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Benskerda Jor
Benskerda Jor, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Neuruppin
Neuruppin, bajarekî navçeya (Landkreis) Ostprignitz-Ruppinê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Panek
Panek, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Alexis Texas
Alexis Texas pornostêrkeke amerîkan e. Heta niha 547 fîlmên porno kişandine. Mêrê wê nîn e.
Jiyana wê
Di sala 2007 de, hîn 21 salî bu destpê şixulandina sektora porno yê kir. Alexis demeceke xwe de got: "Keçê din de quleke nolê ê min tuneye. Sebê vî ez pir pere qezenç dikim."
Taybetiyên fizîkî
Çavê Alexisê hêşinin. Bo xwe 1,83 m'ye. Rengê porî xwe zere û 59 kîloye.
3 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Şehrî Cedîd
Şerî Cerîd navçeyeke Qîrşehirê ye. Mecîdiye yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Nanyang, Henan
Nanyang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
3 b.z.
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Nanyang, Henan
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 10.013.600 kesî
Kevirreş
Kevirreş, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Benskerda Jêr
Benskerda Jêr, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Anticodon
Anticodon sêyineya nuklêotîd di gerdê guhaztina RNA de ku bi sêyineya nuklêotidên temamker ya bi [codon] ra nav gerdê şandiyarê RNA cot dikin.
Baresor
Baresor, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Yêngîkend, Heştrûd
Yêngîkend gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mêtîs
Mêtîs(yewnanî:Μῆτις) xwedawenda aqilmendî ye. Jina yekem a Zeus e. Keça Okeanos û Têtîsê ye. Diya xwedawenda Atênêyê ye.
Piştî Şerê Tîtanan da ew û Zeus zewicîn. Piştî şerê ji otorîteyê kaînatê bi temamî kete destê Zeus. Lê li gor Apollodoros Mêtîs dixwasta ku asteng bibe vê otorîteyê. Mêtîs ji Zeus ducanî bû. Zeus jî ditirsa ku ew zaroka zikê Mêtîsê da hukmê ji destê wê bistanda. Ji ber wê Mêtîsê bi temamî xwar. Ew zaroka nav zikê Mêtîsê Atênê bû, heya wextê wê hat bi zirxê xwe ji nav serê Zeus derket. Atênê nekarî otorîteyê dest bixe ji ber ku keç bû. Mêtîs ma nav Zeus her tim aqilmendî da Zeus.
Schönborn, Donnersbergkreis
Schönborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Vechta
Vechta, bajarekî navçeya (Landkreis) Vechtaê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Hadês
Hadês di mîtolojiya yewnanî de xwedayê mirin û axretê ye. Jina wî Persefonê ye, bi hev re desthilatdariya dinyaya binerdî diken. Segê wî yên navdar bi sê serê xwe re Kerberos e.
Hêlios
Hêlios di mîtolojiya yewnanî de tîtan ê rojê bû. Hêlios bavê Phaithon, Kîrke, Pasîfaê bû.
Dihat bawerkirin ku Helîos her roj li aliyê rojhelatê (Etîyopya yê) rojê bardikir pê erebeyek dibir rojavayê (li warê hesperîd an) diquliband. Şevê di nav tasekî zêr de dîsa diziviriya. Peykerê Gewre yê Rodosê ku di nav heft nuwazeyên cîhanê de ji bo wî hatibû çêkirin.
Kleinsendelbach
Kleinsendelbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Forchheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ajansa Nûçeyan Mezopotamya
Ajansa Nûçeyan Mezopotamya (MHA) ajanseke nûçeyan bin navenda li Almanyayê bû. Di îlona 2005 piştî erîşên dewleta Alman li hemberê Özgür Politika, polîs êrîşê ser Weşanxaneya Mezopotamya, Navenda muzîkê Mîr û ajansê, MHA hat girtin.
Melale Yûsifzay
Melale Yûsifzay (bi tîpguhêziya îngilîzî: Malala Yousafzay), di 12ê îlona 1997an de hatiye dinyayê. Keça pakîstanî ya xwendavan e. Ji herêma Swatê ya Mîngora ya. Ji ber ku xwandavana aktiv bû, rêxistinên paratinên mafên mirovan bi wê re ketina têkiliyê ku ew jî di nav de cih bigrê. Di xwand. Ji ber gotinên wê ên bo ´´wekheviya´ di nava jin û mêr de di xwandinê de rastî hîşyarîya Talîban hat. Piştre ne bi gelekî re rastî hêrîşa Talîbanîyan ya bi armanca kuştinê hat. Wê, bi lêv dikir ku keç karibin bixwênin. Li welatên misilman, ji ber ku li dijî xwandina keçzaroyan in, êdî ew ket berçav de. Piştî ku di sale 2013´an de rastî hêrîşa bi armanca kuştinê ya Talîban hat, bi bîrîndarî hanîna îngilistanê bo dermankirinê. Piştre bi malbate xwe re li wir bicih bû. Piştî wê hêrîşa Talîban, ev keçik bo eke sembolekê xwandina keçikan li welatên misilman. Piştî ku ji baş bû, li ewropa "xelata Sakarov" di sale 2013´an de stand. PIştî wê re di sale 2014´an de layiqî xelate aşîtîyê ya Nobelê hat dîtin. Bi yekî Hindîstanî ê bi navê Kailash Satyarthi ku bo pêşîya xabata zarokan di temenê piçûk de bigrê xelatê nobelê hilda. Kailash Satyarthi jî, li dijî kar û karkirina zarokan dixabitî. Bo vê yekê, bo parastina mafê zarokan ê xwandinê ew xalat girtin. Piştî wê dayîna xelatê nobelê a aşîtîyê de di nava rayagiştî de jî, gelek nîşqa bo keda zarokan û di temenê piçûkatiyê de karkirina wan hat kirin. Bo vê yekê, gelek nîqaş hatina kirin ku divê ku proje di asta navnetewî de werina ppêşxistin bo ku mmafê zarokan ên xwandinê were parastin. Zarok li şûna ku wê di temenekî piçûk bn xabitandin, divê ku werina xwandin.
Rêzimana kurdî
Rêzimana kurdî bend û qaydên zimanê Kurdî û bikaranîna wan vedikole.
Nivisîna î'yê beriya y'yê
Kelijîna î'yê bi i'yê dema ku beriya y'yê tê, li gorî hin nivîskaran şaş e. Dibêjin ne rast e jiber hinek sedeman:
Mînak: deriyê wek deryê bilêv dikin. bêriya te kir wek bêrya te kir dixwînin.
Mînak:devkîye,kurdîye,gundîyan.
Mînak:dema i'ya di "çi"de berîya y'yê bê,dibite î. "çi" di hevokê de dibite "çîye". Mînak:Dîyar (diyar),jîyan (jiyan),bîyanî (biyanî).
Dengnasî
Dengnasî, mirov karê wê ji pirr aliyan ve bêne ser ziman. Lê bi taybetî, divêt ku mirov bibêje ku di deme ku mirov bêjeyek got û tîpên di bêjeyê de ya ku dengdêr a, bi wê re karakterê bêjeyê derdikeve li holê. Minaq, dema ku mirov got "jê", di bêjeyê tîpa ku deng dide "j" ya. bi vê re, mirov karê bêje ku ya ku karakterê kifş dike jê "j" ya. Hin bêjeyên pirr karakterî jî hene. Bi taybetî di kurmancî de "bêje", di wê de çendî ku "j" weke kareketerê deng derdikeve li pêş jî, dîsa karakterê kifşkarê bi tîpa "b"yê re dibêjeyê de derdikeve li pêş.
Mucîze
Mucîze, behît an jî derhoze, di gelek dînan de ew tişt e ku bi awayekî aqilder tê nîşandan û bi zanistiyê ve nayê fehmkirin.
Rêzimana kurdî
Şêwezanî, peyvsazî yan morfolojî
Zimannas ji aliyê şêweyê (morfolojiyê) ve zimanan li sê koman parve dikin.
Ji ber ku zimanê kurdî jî, zimanekî tewangbar e divê em li ser tewangbariyê çend tiştan bibêjin. Zimannas tewangbariyê wiha rave dikin: "Tewang di dema kişandinê de guherîna rayekê (qurm, kok), bi taybetî jî guherîna dengdêrên rayeka lêkerê ye." .
Mucîze
Li gorî cihûtî, mesîhtî û îslamê tenê mucîzên pêxemberan hene.
Rêzimana kurdî
Şêwezanî, peyvsazî yan morfolojî
Ji bo zimanên tewangbar mînaka herî navdar erebî ye. Di erebî de dengdar (konsenant, bêdeng) wekî xwe dimînin û bi dengdêrên (vokal, bideng) ku têne serî û dikevine nava peyvê, bêje pêk tên. Mînak, ktp sê dengdar in û bêjeyên kîtap, mektep, katîp, hwd. bi guherîna dengdêran pêk tê. Dîsa chl sê dengdar in, her wiha bi guherîna dengdêran peyvên mîna, cahîl, cehele, çêdibin.
Di kurdî de cureyên peyvê yên guherbar ditewin ango li gorî peywira ku digirin ser xwe diguherin. Ev yek heta bigihe rayeka lêkerê jî diguhere. Ji bo nimûne lêkera kirin, di dema niha de dibe /di-k-im/, li vê derê ji lêkerê tenê tîpa /k/yê dimîne. Em nimûneyeke din jî bidin, lêkera parastin. Em vê lêkerê bi dorê, li gorî deman bikişînin. Pêşî li gorî dema niha.
Levent Gültekin
Perwerdeh
Levent Gultekîn di sala 1972an de li navçeya Mêrdînik a bi ser Erdêxanê de ji dayik bûye. Heta salên zanîngehê xwendina xwe li vê navçeyê domand. Perwerdeya xwe ya lîsansê li Beşa Îdareya Giştî ya Zanîngeha Anadoluyê û lîsansa xwe ya bilind jî li beşa Têkiliyên Navneteweyî ya Zanîngeha Selçukê qedandiye.
Mucîze
Her wiha Îsa pêxember bê bav hatiye dinyayê, Mûsa pêxember dema çoyê xwe li behrê dixe behr ji hev diqelişe. Derketina Muhemmed pêxember a mî'racê. Ji vana hemiyan re dibejin mucîze.
Rêzimana kurdî
Şêwezanî, peyvsazî yan morfolojî
Ez di-parêz-im. Ez, cînavka kesê yekê yê yekejimar (ji desteya cînavkên netewandî, xwerû), di, qertafa dema niha, parêz, qurmê lêkerê (ya fermanî), im, jî qertafa kesê yekemîn ê yekejimar.
Niha jî em li gor dema borî bikişînin: Min parast. Min, cînavka kesê yekê yê yekejimar (ji desteya cînavkên tewandî), parast, qurmê lêkerê (ya dema borî).
Mucîze
Mucîze li gorê îslamê
Li gorî ola Îslamê mucîzeya herî mezin Quran e.
Rêzimana kurdî
Şêwezanî, peyvsazî yan morfolojî
Wek ku ji mînakan jî xuya dibe, di kurdî de ne tenê dengdêr her wisa dengdar jî diguhere. Çawa ji lêkera ‘parastin’ê xuya dibe, di çaxê kêşana dema niha de, di qurmê lêkerê parêz de, /a/ bûye /ê/ û /s/ jî bûye /z/.
Li aliyê din, di tirkî de tu car di dema kêşanê de rayeka lêkerê naguhere, her tim wekî xwe dimîne. Çawa ku rayek naguhere her wisa dengdar û dengdêrên wê jî li dengê din naguherin. Mînak, lêkera çûn ‘gitmek’ e, koka wê /git/ e, mirov dikare gelek qertafên kişandinê û dariştinê bîne dawiya wê, wekî gittim (ez çûm), gidildi (ew çû), gidecet, gitmişlerdi û hwd.
Kanîka
Kanîka, gundekî navçeya Wêranşara Rihayê ye.
Levent Gültekin
Karên rojnamevaniyê
Dema di rojnameya Yeni Şafakê de dest bi xebatê kir, dest bi karê rojnamegeriyê kiriye. Nêzî 5 salan wezîfeyên cuda girt ser xwe û demekê jî wekî rêveberê nûçeyan a Yeni Şafakê xebitî. Gultekîn di sala 2000î de ji Yeni Şafakê veqetiya, dest bi weşana kovara Gerçek Hayat kir û di heman demê de wezîfeya edîtoriya kovarê dike. Bi nasnavê Cenk Açik di malperên nûçeyan a İnternet Haberê de gotarên xwe dinivîsandiye. Di sala 2007an de weke Cîgira Serokê Desteya Rêveber di Koma Star Medyayê de û di sala 2009an de jî weke rêveber li Cine5ê ku di wî demê de di bin rêveberiya TMSFê de bû xebitiye. Di salên dawî de ji rojnameya înternetê ya Diken re dinivîse û bi Ruşen Çakir re di platforma şîrove û nûçeyan a di kanala Youtube ya Medyascope de rojevê dinirxîne.
Rêzimana kurdî
Şêwezanî, peyvsazî yan morfolojî
Kurdî, zimanekî wisa ye ku ji pêş, paş û navê ve qertafan digire. Ev qertafên çêkirinê jî di nav xwe de dibin du bir. Yek jê ew qertaf in ku tenê bi wan ji lêkeran, lêkerên çêkirî tên bidestxistin. Qertafên din jî, tenê bi wan navdêr û rengdêr tên çêkirin. Her wiha carinan di bastûra (bunyeya) peyvê de guherînek tê pêkanîn û jê navdêr tê peydekirin. Nemaze ev rewş, di raweya lêkera fermanî de çêdibe (ji bo halê negerguhêz ê lêkerê). Nimûne bi+şewit+e, /bi/ raweya fermanî, /şewit/ qurmê lêkera fermanî, /e/ jî qertafa kesê duyemîn a yekejimariyê ye. Em tenê qurmê lêkera fermanî hildidin dest û /i/ya di kîteya duduyan de dikine /a/ û navdêrê bi dest dixin: şewit, şewat /i/ bû /a/ û bi vî awayî şewit bû şewat.
Ji bilî vê yekê, ji qurmê lêkera fermanî jî qertafên kirdenavan bi dest tê xistin, nimûne: Ji lêkera kuştinê bi-kuj-e, /bi/ û /e/ bê avêtin dimîne |kuj/, em wê bînin deynin ber peyva /agir/ wê peyveke wiha bê himatê: agirkuj. Em bi berfirehî behs ji qertafan nekin, hema ji bo ku mijar zelal bibe û dabaş bê fêmkirin em dê li ser wan rawestin. Pêşî ji bo lêkeran em qertafan bidin.
a) Qertafên lêkerçêker
'''ber+dan = berdan
da+dan = dadan
Teterên Krîmê
Teterên Krîmê (bi Teterîya Krîmê: Къырымтартарлар, Qırımtatarlar) gelekî tirkî ye, ku îro di nîvgiravê Krîm xwecîh ne. Di demê Şerê tirk û rûsî de, gelek Teterên Krîmê koçerîya Tirkiyeyê kirin wekî îro hindekarîyakî mezîn dikin.
Rêzimana kurdî
Şêwezanî, peyvsazî yan morfolojî
der+anîn = deranîn
hil+kirin = hilkirin
Teterên Krîmê
Dîrok
Teterên Krîmê di sala 1944an de ji aliyê serokê YKSS Stalin ve hatine koçberkirin.
Rêzimana kurdî
Şêwezanî, peyvsazî yan morfolojî
ra+ kirin = rakirin
ro+ kirin = rokirin
ve+xwarin = vexwarin
vê+xistin = vêxistin
Teterên Krîmê
Dîrok
Di sibata 2014an de, piştî Şoreşa Ukraynayê ya sala 2014an Serokê Ukraynayê Viktor Yanukovych ji desthilatê derxist, cudaxwazên alîgirê Rûsyayê û leşkerên rûsî li ser xakê kontrol kirin. Referandûma nakok li seranserê Krîmê li gorî Makezagonên Ukraynayê û Krîmê nedestûrî ye, li ser mijara beşek ji Rûsyayê hate kirin û encamên fermî ji hêla piraniya Krîmiyên deng dane piştgirî kirin, diyar kirin. Rûsyayê di 18ê adara 2014an de bi awayekî fermî Krîmê tevlî kir û Komara Krîmê û bajarê federal Sêwastopolê wekî 84 û 85emîn herêmên federal ên Rûsyayê bi nav kir. Dema ku Rûsya û 17 welatên din ên endamên Neteweyên Yekbûyî Krîmê wekî beşek ji Federasyona Rûsyayê dipejirînin, Ukraynayê bi piştgirîya piraniya hikûmetên biyanî û bi biryara 68/262 ya Civata Giştî ya Neteweyên Yekbûyî îdîaya Krîmê wekî parçeyek bingehîn a xaka xwe domandin.
Rêzimana kurdî
Şêwezanî, peyvsazî yan morfolojî
wer+girtin = wergirtin
Teterên Krîmê
Ziman
Îro li nivgiravê Krîmê zêdetirî 260 hezar Teterên Krîmê le dijîn. Nêzîkî 150,000 kes li Asyaya Navendî (bi piranî li Ûzbêkistan) dijîn, ku bav û kalên wan di sala 1944an de di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de ji hêla Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst ve hatine sirgûn kirin. Lêbelê, ji van hemû kesan, bi piranî nifşên mezin tenê yên ku hîn jî Teterîya Krîmê diaxivin. Di sala 2013 de, ziman ku li ber windabûnê bû, tenê li dora 15 dibistanan li Krîmê tê hû kirin. Tirkiyê piştgirî da Ûkrayna, ji bo ku dibistanên ku li Teterên Krîmê tên perwerdekirin bibe rewşek nûjen.
Rêzimana kurdî
Şêwezanî, peyvsazî yan morfolojî
tê+koşîn = têkoşîn'''
Niha jî em çend qertafên ku tên paşiya navdêr û rengdêran û bi wan lêkerên sade tên çêkirin bidin: andin, isandin, ijandin:
saz+andin = sazandin
nerm+ijandin = nermijandin
rep+isandin = repisandin
în, isîn, ijîn:
Bi van qertafê hanê jî, lêkerên negerguhêz tên çêkirin. rep+isîn = repisîn saz+în = sazîn nerm+ijîn = nermijîn b) Qertafên ji bo daraştina navdêr û rengdêran Piştî van, îcar em bên ser qertafên ku bi wan navdêr û rengdêr tên çêkirin. Ev navdêr jî dibin du bir; kirdenav (ismî fail) û tiştenav (ismî meful). Ev qertaf hem tên pêşiya peyvê û hem jî tên paşiya peyvê. Ji bo wan jî em çend nimûneyan bidin: Pêşî parkît (paşgir), di pey re pêrkît (pêşgir) û dawiyê jî em navkîtan (navgiran) bi nimûneyan derpêş bikin. Bi parkîtan daraştina peyvan:
Bi pêrkîtan daraştina peyvan:
Hevoksazî
Hevoksazî, bi me dide zanîn bê cureyê peyvan di kîjan devera hevokê de cih digirin û çawa bi hev ve têne girêdan. Ango hevoksazî, rewşa peyvan û celebê peyvan a li hemberî hev û din e. Di kurdî de, di navbera peyvan de pêwendî û girêdan wiha pêk tê: Di kurdî de peyv, bi alîkariya veqetandekan (harfî tarîf) bi hev ve têne girêdayîn. Veqetandekên di kurdî de du çeşîd in; diyar û nediyar. Pêşî em ji bo veqetandekên diyar mînakan bidin. mala mezin (navdêr-rengdêr) mastê we (navdêr-cînavk) keçên bedew (navdêr-rengdêr) Ji bo veqetandekên nediyar jî mirov dikare van wekokan bide. maleke mezin mastekî tirş keçine bedew Her wekî ji mînakan jî xuya dike, pevgirêdana peyvan di kurdî de dijberî ya tirkî ye. Mînak: 11 Ehmedê Xanî, Mem û Zîn, Hasat Yayınları, Çapa Sêyemîn, Stenbol 1990.
mala min Heke em vê terkîbê bi tirkî binivîsin, dê wiha be: Benim evim Di vê mînakê de aşkera dibe ku hem veqetandekên her zimanan û hem jî cihê hêmanan ji hev cihê ne. Di kurdî de veqetandek bi navdêrê ve dibe lê bi cînavkê ve nabe. Di tirkî de îcar veqetandek bi cînavkê ve dibe, lê bi navdêrê ve nabe. Hevoksaziya kurdî, her wiha ji gelek aliyan ve ji hevoksaziya farisî jî vediqete. Der barê vê yekê de em guh bidin peyitandinên V. Minorsky: “Sentaksa kurdî ji aliyê peyvên hevedudanî û lêkerên gerguhêz ve her du (kurdî û farisî) ziman ji hev cuda dibin.”12 Di zimanê kurdî de rêza hêmanên hevokê ji yên tirkî û farisî cuda ye. Di hevokên tirkî yên sererast de pêveber tim li dawiya hevokê ye. Mînak: Ben Dün Ankara’ya gittim. (kirde + têrker + pêveber.) Em vê hevokê bi kurdî saz bikin: Ez duh çûm Enqereyê. (kirde + têrker + pêveber + têrker.) Ji bo ku hevokek bê sazkirin, du hêmanên bingehîn divên. Ew hêman, kirde û pêveber in. Em bi nimûneyan ji sivikiyê ber bi giraniyê hevokan tevî hêmanan bidin: ez çûm
Kirde pêveber
Bi tenê pêveber jî dikare hevokekê pêk bîne. Her wekî ji mînaka li jor jî diyar dibe, ku mirov cînavka kesê yekemîn a yekejimar /(ez/ biavêje, /çûm/ bi serê xwe jî hevokekê pêk tîne. Di hevokên sanahî de, kirde tê serî û pêveber tê dawiyê. Hevoksaziya lêkerên gerguhêz û negerguhêz ji hev cuda ye. Bi kurtasî, li gorî kompleksbûna hevokê, cihê hêmanên wê diguhere. Hêmanên hevokê wiha li dû hev rêz dibin.
1) Kirde + têrker + pêveber
2) kirde+bireser+têrker+pêveber
3) Kirde+têrker+pêveber+têrker
Di kurdî kirpandina kîjan hêmanê bê xwestin, ew hêman nêzîkî pêveberê dibe. Mînak: 12 Minorsky, Vladimir; berhema navborî.
(3) (2) (1)
Kevirekî bi tevşo ez ê bişikînim.
Bi tevşo kevirekî ez ê bişikînim.
Mirov di kurdî de rastî hevokên şikestî jî tê. Ev hevok bêhtir di helbest, axaftin û gotaran de têne dîtin. Piştî ku roja me bû [pêveber] tarî, mirin xweştir e [kirde] ji amberê (Ehmedê Xanî). Taybetiyeke balkêş a zimanê kurdî, ergatîvbûna wê ye. Hevokên ku bi lêkerên gerguhêz têne sazkirin, ji yên negerguhêz cuda ne. Ji ber vê yekê jî di kurdî du kom cînavk hene, her wiha lêker jî hin caran li gorî kirdeyê, hin caran jî li gorî bireserê têne kişandin. Mînak: Ez te dibînim. Min tu dîtî. Di hevoka yekemîn de lêker li gorî kirdeyê (ez), di ya duyem de jî li gorî bireserê (tu) hatiye kişandin. Ligel vê taybetiya ku me li jor dabaş kir, di lêkerên gerguhêz de mêjera navdêrê di demên borî de, di lêkerê de diyar dibe. Mînak: Min sêv xwar. Min sêv xwarin. Di mînaka yekem de /sêv/ yekejimar e û di hevoka duyem de jî /sêv/ pirejimar e. Di demên bê û niha de, pirejimarî ji bireserê diyar dibe. Nimûne: Ez sêvê dixwim. Ez sêvan dixwim.
Nêr û mê
Pêwîste ziman zanê kurd ewê yekê ber çav bigirin, ku navên mê gelek di kêmin di kurmancî de. anku pirraniya peyvên kurdî dibine. Pevên mê.
Grûpa Navdêrên nêr
H3lbet Gustîk û zincîr neyên hijamr wek cil u berg. li vir mebesta me tin ew cil u kincan ewên mirov li xwe dike. Hemû Firênde di kurmanc di nêrin. me behisê wan firênde re ya ewên difirin, neku qaz û mirşîk û ordek
Grûpa Navdêrên mê
mînak; her çî dewlet,gund, bajêr, û kêşwea) her hemû dibine mê û (a) werdigirin. 1-Her heft kêşwar. 2-di roja meya îro de 195 Dewlat hene, navên her hemû e dibine mê. 3- navê herçî bajarê heye li dinyayê de hemû dibine mê. 4- navê her çî gundê hene dibine mê.
Grûpa Navên cihan
Veqetandek
Di zimanê kurdî de, terkîb bi veqetandekan tên çêkirin. Ev veqetandek jî nêr û mê ne. Her wiha veqetandekên di kurdî de du cure ne; diyar û ne diyar. Ji ber ku di zimanê kurdî de rewşa navdêran nîn e, bi veqetandek û qertafên tewangê terkîb tên sazkirin. -ê : yekejimar, nêr û diyar -a : yekejimar, mê û diyar -ên : pirejimar, diyar (ji bo her du zayendan) -ekî : yekejimar, nêr û nediyar -eke : yekejimar, nêr û nediyar -ine : pirejimar, nediyar (ji bo her du zayendan)
Ya şaş:Rêzik eve;dema veqetandek ji peyvê cidabe,heke tîpa berîya veqetandekê dengdêrbe bi y'yê,heke dengdarbe bê y'yê tête nivîsîn. Mînaka dengdêr:birayê wî yê piçûk.dara gûzê ya liber derî. Mînaka dengdar:birayê min ê piçûk.pezên wan ên kol.
Lê ne raste,rêzikek şaşe.têkilîya wî bi rastîya axaftinê re tunu.
Ya rast;Dema veqetandek peyvêvebe,lêbinêre heke tîpa berîya veqetandekê dengdarbe bê y'yê,heke dengdêrbe bi y'yê tête nivîsîn. mînaka dengdar:hevalên hêja,dostên birûmet. mînaka dengdêr:birayên birûmet,fêkîyên şirîn.
Dema ji peyvê cidabe,her awayê bi y'yê tête nivîsîn.çimkî dema ji berîya xwe veqete,bi serê xwe tête xwendin.bi dengdêran destpê kirin liser zimên giran tê.di rastîya civakêdejî kesekê ku kurdî berîde dizani, veqetayî "an,ên,ê,a" bilêv bike tunu.heke veqetayîbe,divê "yan,yên,ya,yê"bête nivîsîn. çimkî wisa tête xwendin.
Mînak: pezên wan yên stewr, çiqên gûzê yên dirêj, yan azadî yan azadî.
Tewang
Yek ji taybetiya zimanê kurdî jî tewangbarî ye. Di zimanê kurdî de, hinek beşên hevokê li gorî erka ku digirin ser xwe diguherin, hinek qertafan digirin; ji vê yekê re tewang tê gotin. Di kurdî de beşên hevokê yên guherbar (lêker, navdêr, cînavk, veqetandek, jimarnav) ditewin. Di kurmancî de, pirjmariya navdêr û cînavkên xwerû bi alîkariya veqetandek û lêkerê diyar dibin, lê di kirmanckî (dimilkî) de pirejimariya navdêrên xwerû bi alîkariya qertafa /-î/yê diyar dibe. Wekî mînak:
Kurmancî: Min pênûs bir (yekejimar û binavkirî) Min pênûs birin (pirejimar û binavkirî) Min pênûsek bir (yekejimar û nebinavkirî) Min pênûsin birin (pirejimar û nebinavkirî)
Kirmanckî: Min say werd Min sayî werdî
Tewanga navdêrên nêr
Di kurmancî de tewanga navdêrên nêr bi du awayan pêk tê. a) Qertafa /î/yê tê dawiya peyvê. b) Heke tê de dengê /a/ an jî /e/ hebe, ew deng dibe /ê/. Mînak: Xwerû Tewandî şivan gopalê şivanî/şivên nan nên/nanî bîne bajar Zîlan Ronahî ji aşî/êş tê. nîvîskar Nivîskêr/nivîskarî xweş nivîsiye gotîn gotinê ez êşandim Tewanga navdêrên mê: Dengdêra /ê/yê tê dawiya peyvê û tewanga wê ya mêtiyê pêk tê; mînak: meha biharê porê jinikê Ji ber ku kurdî zimanekî tewangbar e, cînavkên kesîn du cure ne. Yek jê tewandî ye, yê din xwerû ye. ên xwerû ên tewandî ez min tu te ew wî/wê em me hûn we ew wan Nîşe: Dema ku daçekek bikeve ber cure peyvên guherbar wan ditewîne.
Çeqîn
Çeqîn (bi înglîzî: implantation), di nav navpoşê malzarokê de niqûmbûna embriyoyê.
Peresîna weçeyê ya ji pîtîna xaneya hêkê, heta dawiya çeqînê, wekî peresîna pêşembriyoyî tê navkirin. Piştî hekdananê, eger hêkexane di nav 24 seatan de di coga hêkê de raste spermê were, pîtîn rû dide. Hêka pîtandî wekî zîgot tê navkirin. Zîgot ji coga hêkê ber bi malzarokê ve tê şandin. Dema zîgot di nav coga hêkê de ye, bo xwedîkirina zîgotê xurek ji xaneyên coga hêkê tê derdan.
Di coga hêkê de zîgot dest bi dabeşbûnê dike. Ev dabeşbûn wekî şeqbûn tê navkirin. Koma xaneyên nû êdî wekî pêşembriyo an jî embriyo tê navkirin. Embriyoya 16-100 xaneyî wekî morula tê navkirin. Gava hejmara xaneyên bi şeqbûnê çê bûne ji sedî zêdetir dibin, êdî embriyo wekî blastula tê navkirin.
Pêkhateya blastoçikildanê
Xaneyên blastula, wekî blastomer tên navkirin. Xaneyên blastomer bi awayek şidî be hevre girêdayî ne. Embriyoya mirov di qonaxa blastula de wekî blastoçikildan (bi inglîzî: blastocyst) tê navkirin.
Blastoçikildan ji du beşan pêk tê: koma xaneyên navî (bi înglîzî: inner cell mass) û li derdora wan jî korîon (bi înglîzî: chorion).
Pêvajoya çeqînê
Embriyo derdora roja pêncem a peresînê de digihîje malzarokê. Navçeya zelal (bi latînî: zona pellucida) a dora embriyoyê hildiweşe û embriyo bi qasî du rojan di kelênan(valahî) malzarokê de serbest dimîne. Di vê demê de embriyo bi derdanên rijênên malzarokê tê xwedîkirin.
Bi gelemperî 5 heta 7 roj li pêy hêkdananê embriyo pêvajoya çeqînê dide destpêkirin. Blastoçikildan xwe bi navpoşê malzarokê ve girê dide û çeqîn rû dide. Xaneyên trofoblast ên bi navpoşê malzarokê ve hatine girêdan, enzîm der didin. Enzîm ji bo cihbûna embriyoyê beşek piçûka ji navpoşê malzarokê hildiweşîne. Blastoçikildan niqûmê (noqê) nav navpoşê malzarokê dibe, ev bûyer wekî çeqîn tê navkirin. Di nav 1 heta 3 rojan de blastoçikildan bi tevahî noqê navpoşê malzarokê dibe. Xaneyên malzarokê beşa hilweşiyayî car din çê dike. Bi vî awayî embriyo di nav navpoşê malzarokê de dimîne û peresîna embriyoyê li wir didome.
Ji bo çeqînê amdekariyên malzarokê
Xestiya hormonên êstrocen û procesteron bandor li ser navpoşê malzarokê dike bo wergirtina embriyoyê. Ji bo çeqînek serkeftî, divê di laş de rêjeya êstrocen kêm, rêjeya procesteron jî zêde be. Herwisa divê tenê zer bi têra xwe hormona procesteron der bide. Piştî hêkdananê, qonaxa derdanê ya malzarokê dest pê dike. Di vê qonaxê de, malzarok û navpoşê malzarokê ji ber derdana hormona procesteron xwe ji bo egera çeqîna embriyoyê amade dikin. Hormona procesteron ji tenê zer (bi latînî: corpus luteum) tê derdan. Bi bandora procesteron û êstrocenê, xwînberên malzarokê bi şêweyê lûlpêç fireh dibin,navpoşê malzarokê stûr dibe. Herwisa rijênên malzarokê gir dibin. Ji van rijênan bo embriyoyê şilemeniya xurek tê derdan. Derdana xurek hê ko embriyo li nav diwerê malzarokê cih nebûye dest pê dike. Bi taybetî di xwînê de xestiya bilind a procesteronê hê pirtir bandor li ser derdana malzarokê dike. Gava çeqîn rû dide, ji ber derdana pocesteronê ya tenê zer, stûrbûna navpoşê malzarokê jî hê zêdetir dibe.
Bi eslê xwe ducanî ne bi pîtîna hêkexaneyê, lê piştê çeqînê dest pê dike. Ango ducanî hefteyek piştî pîtînê dest pê dike. Heke çeqîn rû nede, hêka pîtandî (zîgot) an jî blastoçikildan ji laşê dayikê tê avêtin. Bi qasî % 75ê têkçûnên ducanmayînê ji ber biserneketina çeqînê rû dide.
Ducaniya derekî
Hin caran xaneya pîtandî ne li beşa asayî ya navpoşê malzarokê de, lê li hin cihên din de diçeqe. Heke çeqîna zîgot an jî embriyoyê di coga hêkê de an jî li aliyê derveyî diwarê malzarokê de rû bide, ev ducanî wekî ducaniya derekî (bi înglîzî: ectopic pregnancy) tê navkirin. Ducaniya derekî de egera geşebûn û peresîna asayî ya embriyoyê tune, herwisa ev rewş gefek xeter e ji bo jiyana dayikê. Ducaniyên derekî bi neştergeriyê tên dawîkirin.
Mûcûr
Mûcûr navçeyeke Qîrşehirê ye.
NGC 2123
NGC 2123, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.
Abos
Abos, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
Velbert
Velbert, bajarekî navçeya (Landkreis) Mettmannê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Nocemêhr
Nocemêhr, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Yekîneyên Parastina Gel
Yekîneyên Parastina Gel (YPG), Hêza parastinê ya Rojavayê Kurdistanê ku piştî destpêka sorêşa Rojavayê Kurdistanê damezirandina xwe di sala 2011an ragihandiye. YPG, hêza leşkerî ya Rojavaya Kurdistanê ye. Li herêmên wekê Qamişlo, Kobanê, Efrîn, Dirbêsî, Hesîçe û hwd, di destpêka dameziradina xwe de gurdanên xwe yên leşkerî bi fermandargehên xwe re avakirin. Zêdetirî 600& km sinorê Kurdistana Sûriyê diparêze.
YPG wekî hêza parastina gelênli Rojavayê Kurdistanê xwe birêxistin dike. Navê birêxistina leşkerî wekî YPG (Yekîneyên Parastina Gel) tê binavkirin.
Ala YPG’ê
Li ser zemîna zer stêrka sor, di beşa jêr de, bi tîpên mezin û kesk “YPG” bi şeklekî kevane ber bi jor ve tê nivîsandin. Li beşa jor jî bi rengê kesk, ber bi jêr ve bi şeklê kevaneyê, “Yekîneyên Parastina Gel” tê nivîsandin. Li herdû aliyên alê 4 santin rengê kesk cîh digire.
Hêza leşkerî
wekî din, hêzên Milîs, hêzên Sînora hene. Herwiha Hêzên Taybet ku bi navê The Lions of ROJAVA (wata wê: Şêrên Rojava) tên naskrin. Ev Hêz di Sala 2014 de hatye Damezrandin.
Hêzên profesyonel
Ev yekîne ji yekîneyên pispor ên YPG’ê pêk tên. Ji kesên ku 24 saeten tevlî xebatên YPG’ê dibin, di perwerdeyên siyasî û leşkerî re hatine derbaskirin û di stratejiya parastina rewa de pispor bûne pêk tên. Fermandariyên eleqedar, ji bo endamên ku di nava yekîneyên profesyonel de cîh digirin di demên ku şert û merc hebin de, dikarin destûrê bidin. (Mehê hefteyekê destur dikare bê dayîn.)
Hêzên herêmî
Ji Pêvî Hêzên YPG, Hêzên Milîs, Yekîneyên Sînoran û Asayîş hene.
Hêzên milîs-Hêzên Parastina Cewherî HPC
Li gorî bajar û gundan li gorî pêwîstiyan dikare hêzên milîs jî werin avakirin
Asayîşa rojava
De Meha Tebaxê Sal 2015 Hêzên Antî Terrorê HAT, yê ku weke beşek Taybet ji Asayîşen Rojava, hat avakerin.
The Lions of ROJAVA
Di Sala 2014 de hatye Damezrandin, eu hemu endamê wê ji Welatên dervî Rojava bitaybetî weku Amerika, Europa û Australia.