cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê
Berfirehbûn, şerê navxweyî û avabûnî (1849-1876)
Piştî têkçûna Konfederasyonan ji nû ve avadanî dest pê kir. Dema ku Serok Lincoln hewl da ku lihevhatina di navbera Yekîtî û Konfederasyona berê de çêbike, kuştina wî di 14ê avrêla sala 1865an de dîsa di navbera bakur û başûr de kêşekî derxist. Komarparêzan di hikûmeta federal de armanca xwe ji bo çavdêrîkirina avakirina başûr û dabînkirina mafên Afrîkî-Amerîkî û bi navê Guherandinên Veavakirinê yên Destûra Bingehîn garantiya rakirina koletiyê, hemwelatîbûna tevahî ji amerîkîyên ku bi eslê xwe afrîkî ne da û mafê dengdanê ji bo kesên reş ragihand. Wan heta Lihevkirina sala 1877an berdewam kir. Spîyên başûrî yên bibandor ku ji xwe re digotin "xilaskar", piştî bidawîbûna Nûavakirinê, kontrola herêmî ya başûr bi dest xistin û têkçûna têkiliyên bi nîjadên amerîkî re hate destpêkirin. Xilaskaran ji sala 1890an heya sala 1910an qanûnên bi navê Jim Crow saz kirin, hema hema hemî kesên reş û hinek kesên spîyên xizan li seranserê herêmê bê maf man. Kesên reç li seranserê welêt, nemaze li başûr bi cudabûna nijadî re rû bi rû man û di bin metirsiya lînçkirin û tûndtûjiyê de jiyan kirin.
Pêşveçûna Dewletên Yekbûyî ya nûjen (1876-1914)
Binesaziya neteweyî, tevî telegraf û rêyên hesinî yên transparzemîn, mezinbûna aborî û bicihbûn û pêşkevtina mezin a Rojavayê Kevin a Amerîkî teşwîq kir. Piştî bidawîbûna Şerê Navxweyî yê Amerîkayê di sala 1865an de, rêyên hesinî yên nû yên transparzemîn veguheztina niştecîhan hêsantir kir, bazirganiya navxweyî berfireh kir û nakokiyên bi xwemaliyên amerîkî re zêde kirin. Berfirehbûna axa sereke jî di sala 1867an de bidestxistina Alaskayê ji Rûsyayê bi xwe re anî. Di dala 1893a de, hêmanên pro-amerîkî li Hawaiiyê padîşahiya Hawaî hilweşandin û Komara Hawayiyê ava kirin ku bi vê yekê di sala 1898an de beşdarê Dewletên Yekbûyî dibe. Porto Rîko, Guam û Filîpîn di heman salê de, bi Peymana Parîsê (1898) piştî Şerê Spanî-Amerîkî ji hêla Spanyayê ve hate radestkirin. Porto Rîkayî hem bi Qanûna Foraker (1900) û ne jî bi dozên Insular (1901) hemwelatîbûnê bi dest nexistin. Samoa Amerîkî di sala 1900an de piştî bidawîbûna Şerê Navxweyî yê Duyemîn ê Samoayê ji hêla Dewletên Yekbûyî ve hate bidestxistin. Giravên Vîrjîn ên Dewletên Yekbûyî di sala 1917an de ji Danîmarkayê hatin kirîn.
Ji 1865an heya 1918an pêlek bêhempa û cihêreng a koçberan gihîştin Dewletên Yekbûyî ku bi tevahî nifûsa gihîştiye 27,5 milyon kesan. Bi tevayî, 24,4 milyon (89%) ji Ewropayê hatine, di nav de 2,9 milyon ji Brîtanya Mezin, 2,2 milyon ji Îrlenda, 2,1 milyon ji Skandînavya, 3,8 milyon ji Almanya, 4,1 milyon ji Îtalya, 7,8 milyon ji Rûsya û deverên din ên Navendî û Ewropaya Rojhilat hatine. 1,7 milyonên din jî ji Kanadayê hatine Dewletên Yekbûyî. Piranî bi rêya bendera New York City û di sala 1892an, bi rêya rawestgeha koçberiyê li Girava Ellis hatin lê komên etnîkî yên cihêreng li cihên cuda cuda bi cih bûne. Dema ku gelek alman û ewropiyên navîn koçî rojavayê Navîn dibin, di pîşesazî û madenê de xebat peyda dikin, New York û bajarên din ên mezin ên Berava Rojhilat dibe malavaniya nifûsên mezin ên cihû, îrlendî û îtaliyan dikir. Di heman demê de, nêzîkî milyonek firasiyên kanadayî ji Quebecê koçî New Englandê dibin.
Pêşkevtina aborî ya bilez di dawiya sedsala 19an û di destpêka sedsala 20an de dibe sedema pêşkevtina gelek pîşesazên navdarên Amerîkayê. Karsazên wek Cornelius Vanderbilt, John D. Rockefeller û Andrew Carnegie di pêşveketina neteweyî de di pîşesaziyên rêhesin, neft û polayê de pêşengî kirine. Digel ku J. P. Morgan di vî sektorê de rolek berbiçav dilîze, bankqevanî dibe beşek sereke ya aboriya welat. Dewletên Yekbûyî di destpêka sedsala 20an de jî wekî pêşengek pîşesaziya otomotîvê derketdikeve holê. Bi van guhertinan re di warê newekheviya aborî, koçberî û aloziyên civakî de zêdebûnek girîng hebû ku dibe sedema bilindbûna tevgerên populîst, sosyalîst û anarşîstê. Ev serdem di dawiyê de bi hatina Serdema Pêşverû ya ku bi reformên girîng ve hate xemilandin ku di nav de rêziknameya tenduristî û ewlehiya malên xerîdar, bilindbûna sendîkayên kedê, tedbîrên mezin ên dijberî ji bo misogerkirina pêşbaziyê di navbera karsaziyan de û başkirina şert û mercên karkeran, bi dawî bû. Koçberiya Mezin ku li dora sala 1910an dest pê kir, di encamê de bi milyonan afro-smerîkî ji gundewarên başûr derketin û çûn deverên bajarokiyên li bakur.
Serdemên şerên cîhanê (1914-1945)
Heta ku Dewletên Yekbûyî wekî "hêzek têkildar" li tenişta Hevalbendên Warerê Cîhanê yê Yekem beşdarî şer bû û alîkariya zivirîna rewşê li dijî Hêzên Navendî kir, Dewletên Yekbûyî ji destpêka Şerê Cîhanê yê Yekem ji 1914an de heya 1917an bêalî dimîne. Di sala 1919an de, serok Woodrow Wilson di Konferansa Aştiyê ya Parîsê de rolek sereke ya dîplomatîk werdigire û bi tundî piştgirî da Dewletên Yekbûyî ku beşdarî Cemiyeta Miletan bibin. Lêbelê Dewletên Yekbûyî û Senatoyê piştgiriya vê yekê red kir û Peymana Versailles ya ku di bin navê Cemiyeta Miletan de hatibû damezrandin qebûl nekir. Di sala 1920sn de bi guhertina makezagonê mafê dengdanê ji jinan re hate dayîn.
Di salên 1920an û 1930an de radyoya ji bo ragihandina girseyî û di dawiyê de îcadkirina televizyonên destpêkê ragihandinê li Dewletên Yekbûyî vediguherîne. Serkevtina Bîstên Roaring bi Qezaya Wall Street ya 1929an û destpêka Depresyona Mezin bi dawî bû. Franklîn D. Roosevelt di sala 1932an de piştî hilbijartina wî wek serokdewlet, di navbera salên 1933 û 1939an de polîtîkayên xwe yên aborî yên Peymana Nû destnîşan kir ku tê de projeyên karûbarên gelemperî, reformên darayî di nav de ne. Dust Bowl di nîvê sala 1930an de gelek civakên cotkar feqîr kir û pêleke nû ya koçberiya rojava derxist e holê.
Strohkirchen
Strohkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê
Serdemên şerên cîhanê (1914-1945)
Pêşî di dema Şerê Cîhanê yê Duyem de bêalî dimîne û piştre jî Dewletên Yekbûyî di adara sala 1941an de dest bi peydakirina materyalên şer ji bo hevalbendên xwe dike. Bi tevahî 50.1 milyar dolar (di sala 2021an de 719 milyar dolar) nirxê kelûpelan di salên 1941 û 1945an de hate şandin ku ji 17% ji tevahiyê lêçûnên şer ên Dewletên Yekbûyî bû. Di 7ê kanûna pêşîn a sala 1941an de Împeratoriya Japonê êrîşek nişkav li Pearl Harborê da destpêkirin ku ji ber vê êrişê Dewletên Yekbûyî li dijî Hêzên Axisê ji bo alîkariya leşkerî beşdarî hevalbendan dibe û di salên pêş de, bi qasî 120 hezar japonên amerîkî û japoniyan diavêje girtîgehan. Dewletên Yekbûyî polîtîkaya berevaniyê ya "ewropaya yekem" dişopand, digel ku Filîpîn ji hêla Japon ve hatiye dagir kirin û heya ku welat ji hêla hêzên bi pêşengiya Dewletên Yekbûyî ve di 1944-1945 de azad dibe. Di dema şer de, Dewletên Yekbûyî yek ji "Çar Polîsên" bû ku ji bo plansazkirina cîhana piştî şer, ligel Brîtanya, Yekîtiya Sovyetê û Çînê li hev civiyan. Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji şer bêzar derket û bi bandora aborî û leşkerî hîn mezintir bû.
Dewletên Yekbûyî di konferansên Bretton Woods û Yalta de rolek sereke dilîze ku di dema wan de peymanên li ser saziyên nû yên darayî yên navneteweyî û ji nû ve organîzekirina Ewropayê ya piştî şer hatin îmzekirin. Gava ku serkevtinek Hevalbendan li Ewropayê hate bidestxistin, konferansek navneteweyî ya sala 1945an ku li San Fransîsko pêk hat, Peymana Neteweyên Yekbûyî derxist ku piştî şer kete meriyetê. Dewletên Yekbûyî di tebaxa sala 1945an de li bajarên Hîroşîma û Nagazakî li Japonê yekem çekên nukleerî bikaranî; japonî paşê di 2ê îlonê de teslîm dibin û Şerê Cîhanê yê Duyem bi dawî dibe.
Dewletên yekbûyî yên hemdem (1945–aniha)
Piştî Şerê Cîhanê yê Duyem, ji bo nûavakirina Ewropayê piştî hilweşandina şer Dewletên Yekbûyî 13 milyar dolar (115 milyar dolar di 2021 de) peyda dike. Di vê serdemê de di heman demê de destpêka Şerê Sar, bi aloziyên jeopolîtîk ên di navbera Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê de û Yekîtiya Sovyetan ji ber cudahiyên îdeolojîk tê meşandin. Her du welatan karûbarên leşkerî yên Ewropayê, bi DYE re birêve dibin û hevalbendên NATOyê li aliyekî û li aliyekî Yekîtiya Sovyetê û dewletên din ên Peymana Warşovayê hene. Dewletên Yekbûyî tevlî operasyonên guhertina rejîmê li dijî çepgirên li ser şer, pevçûnên mîna Şerê Koreyê û Vîetnamê dibe û pêşengiya Pêşbaziya Fezayê dike ku di dawiyê de mirov di sala 1969an de daketin ser rûyê Heyvê.
Li hundurê Dewletên Yekbûyî piştî Şerê Cîhanê yê Duyem mezinbûna aborî, bajarîbûn û mezinbûna bilez a nifûsê pêk tê. Avakirina Pergalek Rêyên Navdewletî binesaziya veguhestina neteweyê veguherand û Alaska û Hawaii wekî eyaletên Dewletên Yekbûyî hatin pejirandin, sînorên welat hate berfireh kirin.
Tevgera mafên sivîl, bi Martin Luther King Jr. di destpêka salên 1960an de dibe rêberek navdarên Dewletên Yekbûyî. Serok Lyndon B. Johnson "Civaka Mezin" da destpêkirin ku polîtîkayên ji bo çareserkirina xizanî û newekheviyên nijadî destnîşan dikir. Tevgera dijberî çandê û tevgera jinan li Dewletên Yekbûyî guhertinên civakî yên girîng bi xwe re anî.
Dewletên Yekbûyî di dema Şerê Yom Kippur de piştgirî da Îsraêlê ku bi vî şerê re krîza neftê ya 1973an derdikeve holê. Di salên 1970an û destpêka salên 1980an de stagflasyon tê dîtin û serok Ronald Reagan bi reformên neolîberal û stratejiyek paşvekêşanê ber bi Yekîtiya Sovyetê ve bersiv da. Di dawiya salên 1980an û destpêka salên 1990an de hilweşîna Peymana Warşovayê û hilweşîna Yekîtiya Sovyetê ku dawiya Şerê Sar bû û Dewletên Yekbûyî bi hêz dibe û dibe wek yekane hêza super a cîhanê.
Di sedsala 21an de, DYA bi kêşeyên terorê re rû bi rû ma ku bi Erîşên 11ê Îlonê re ku dibe sedema şerê li dijî terorê û operasyonên leşkeriyên li Efxanistan û Iraqê. Krîza darayî ya 2007-2008 û paşveçûna mezin bandorê li aboriya neteweyî dike. Serokatiyên Barack Obama û Donald Trump guhertinên girîng ên polîtîk û polarîzasyonên siyasî bi xwe re tînin.
Demografîk
Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji aliyê nijadî û etnîkî ve welatek pir bi cihêreng e. Seş cinsên bingehîn ji hêla Nivîsgeha Serjimêriya Dewletên Yekbûyî ve ji bo armancên statîstîkî bi fermî têne nas kirin. Ev in: Spî, Niştimanî Amerîkî an Alaskanî Niştimanî, Reş an Afrîkî, Niştimanî ya Hawayîdî an Girava Pasîfîk û Mirovên Du nîjad an jî bêtir nijad.
Dîn
Derbarê baweriya dînî ya xelkê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê de 80,5% xiristiyan (51,3% protestanî, 23,9% katolîk û 1,7% mormon) in. 16,1% ateîst in, 1,7% cihû 0,7% budîst, 0,6% misilman û 2,1% hindû.
Erdnîgarî
Dirêjahiya giştî ya sinorê Dewletên 12 043 kîlomêtre ye ku 8 893 kîlomêtre bi Kanadayê re ye (ji vê 2 477 km bi Alaskayê re ye), 3 326 kîlomêtre bi Meksîkê re û 29 kîlomêtre bi Kubayê (sinorê Guantamoyê) re ye. 48 eyaletên hevgirtî û District of Columbia deverek hevparê 8.080.470 km² rûerd werdigire. Ji vê deverê 7.663.940 km² erdek hevgirtî ye ku ji %83,65 ji tevahiya axa Dewletên Yekbûyî pêk tîne. Nêzîkî ji %15 erdên Dewletên Yekbûyî ji hêla Alaskayê ve, li bakurê rojavayê Amerîkaya Bakur erdê mayî jî li Hawaiiyê ku eyalet û arşîpelek (komgirav) li Okyanûsa Mezin a navendî ye û pênc deverên giraviyên niştecîh lê bênavber ên Porto Rîko, Samoa Amerîkî, Guam, Giravên Marîana Bakur û Giravên Vîrjîn ên Dewletên Yekbûyî, tê wergirtin. Dewletên Yekbûyî ji hêla rûerdî ve piştî Rûsya û Çînê ye xwedî sêyem axa herî mezin ê cîhanê ye. Dewletên Yekbûyî ji hêla bejahî û rûbera giştî ve jî piştî Rûsya û Kanadayê sêyem mezintirîn welatê cîhanê ye.
Deşta peravê ya Deryaya Atlantîkê zêdetir rê dide daristanên darên ku pelên xwe diweşînin û girên Piedmontê. Çiyayên Appalaşiyan û girseya Adirondackê deryaya rojhilat ji Golên Mezin û Mêrgên Navendiya Rojava dabeş dike. Çemê Mississippi–Missouri, çaremîn pergala çemê herî dirêj a cîhanê ye ku bi giranî ji bakur-başûr di dilê welêt de derbas dibe. Deşta Great Plains (Deştên Mezin) ber bi rojava ve dirêj dibe ku li başûrê rojhilat ji hêla herêmek bilindahî ve tê qut kirin.
Çiyayên Rocky, li rojavayê Deştên Mezin û li seranserê welêt ji bakur ber bi başûr ve dirêj dibe ku li Koloradoyê bi 4300 mêtre bilind dibe. Li aliyê rojavayê Deştên Mezin zinar û çolên wek Chihuahua, Sonoran û Mojave hene. Rêzeçiyayên Sierra Nevada û Cascade ku nêzîkî peravên Okyanûsa Mezin e, her du rêz jî digihîjin bilindahiyên 4300 mêtreyê. Xalên herî nizm û bilind ên Dewletên Yekbûyî li eyaleta Kalîforniyayê ne û tenê bi qasî 135 km ji hev dûr in. Xala herî bilind bi 6190,5 mêtre Çiyayê Denaliyê ya Alaskayê ye ku li welat û li Amerîkaya Bakur lûtkeya herî bilind e. Volkanên çalak li seranserê giravên Aleksander û Aleutî yên Alaskayê berbelavin û Hawaii ji giravên volkanîk pêk tê. Supervolkana ku di binê Parka Neteweyî ya Yellowstone de ye li Rockies cihê volkanîk a herî mezin ê volkanîkî ya parzemînê ye. Çiyayên volkan ên aktîv ku bi piranî li rojava, li Alaska û li ser giravên Hawaî ne ev in: Çiyayê Rainier (4392 m.), Washington Çiyayê Shasta (4322 m.), Kalîforniya Çiyayê Loa (4171 m.), Hawaî Çiyayê Adams (3743 m.), Washington Çiyayê Hood (3429 m.), Oregon Çiya-cemed Peak (3213 m.), Washington Çiyayê Redoubt (3108 m.), Alaska Çiyayê Saint Helens (2549 m.), Washington.
Çemên herî mezin û dirêj ên Dewleta Yekbûyî ev in: Mîsîsîpî-Mîsûrî : 6 270 km Rio Mezin : 3 060 km Arkansas : 2 348 km Kolorado : 2 317 km Ohio : 2 102 km Columbia : 2 044 km Çemê Snakeyê : 1 670 km. Rûbera Golên Mezin bi timamî 250 000 km² ye. Golên herî herî mezin ên Dewleta Yekbûyî ev in: Gola Mezin, Gola Huron, Gola Michigan, Gola Érié û Gola Ontario. Golên din ên normalên Dewletên Yekbûyî ev in: Gola mezin a Şor, Gola Champlain, Gola Mead, Gola Powell, Gola Utah û Gola Tahoe ye.
Avûhewa
Dewletên Yekbuyî bi mezinahiya xwe ya mezin û cihêrengiya erdnîgarî, xwedî piraniya celebên avhewayê ye. Li rojhilatê merîdyana 100an, avhewa ji parzemîna şil a li bakur heya subtropîkal a nerm li başûr diguhere.
Deştên Mezin ên li rojavayê merîdyana 100an xwedî avhewayeke nîv-ziwa ne. Li gelek deverên çiyayî yên Rojavayê Amerîkayê bandora avhewaya alpinî heye. Avhewaya li Deştên Mezin hişk e lê avhewaya başûrê rojavayê çolê, li peravên Deryaya Navîn a li Kalîforniyayê, peravên Oregon û Washington û başûrê Alaskayê xwedî avhewaya okyanûsî ye. Piraniya Alaskayê xwedî avhewaya subarstîk yan jî polarî ye. Hawaii û başûrê Florîda û herêmên li Deryaya Karîbîk û Okyanûsa Mezin tropîkal in.
Eyaletên ku sinorê wan li Kendava Meksîkê ne, mêldarê bahozan in û piraniya tofanên cîhanê li vê herêmê diqewimin, nemaze li deverên Tornado Alley li Midwest û Başûr. Bi tevayî, li Dewletên Yekbûyî ji her welatekî din ê cîhanê zêdetir bûyerên hewayê yên giranbandor diqewime.
Li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di sedsala 21an de hewaya dijwar pirtir bûye ku sê car zêdetir jimara pêlên germê yên ji salên 1960an de hatine ragihandin. Ji deh salên herî germ ên ku heta niha li 48 eyaletên hevgirtî hatine tomarkirin, di nav heşt salên piştî sala 1998an pêk hatiye. Di salên dawiyê de li Başûrê rojavayê Amerîkayê, zuhabûna berdewam dijwartir bûye.
Pirrengiya biyolojîk û parastin
Dewletên Yekbûyî yek ji wan 17 welatên megapirrengî ye ku hejmareke mezin ji cureyên endemîk li welat hene. Nêzîkî 17000 cureyên riwekên damarî li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Alaskayê pêk tên û zêdetirî 1800 cureyên riwekên kulîlkî li Hawaii têne dîtin ku cureyên wan li bejahiya sereke ya Dewletên Yekbûyî kêm tê dîtin. Li Dewletên Yekbûyî 428 cureyên ajalên bi gihan, 784 cure çivîk, 311 cureyên ajalên marmarok û 295 amfîbî û 91000 cureyên kêzikan li welat dijîn.
Pirsgirêkên jîngehê yên li Dewletên Yekbûyî nîqaşên li ser neft û enerjiya nukleerî, qirêjiya hewa û avê, parastina jîngeha çolê, daristan û daristanan û guherîna avhewayê ye. Ajansa Parastina Jîngehê ya Dewletên Yekbûyî (EPA) ku bi fermana serokatiyê di sala 1970an de hatiye damezrandin, saziyeke federal e ku bi sepandin û çareserkirina piraniya pirsgirêkên jîngehê ve eleqedar e. Fikra xwezayî ya kovî ji sala 1964an vir ve, bi Qanûna Çolê, rêveberiya erdên giştî ji nû ve hatiye sererastkirin. Qanûna Cureyên Metirsîdar a sala 1973an armanc dike ku celebên xeternak û di xetereyê de ne jîngehên wan biparêze ku ji hêla Xizmeta Masî û Jiyana Kovî ya Dewletên Yekbûyî ve têne şopandin.
Di sala 2020an de, Dewletên Yekbûyî di nav 180 dewletan de di rêza 24ê Îndeksa Performansa Jîngehê de cih girtiye. Welat di sala 2016an de beşdarî Peymana Parîsê ya li ser guherîna avhewayê bûye ku di nav peymanê gelek bendên parastina jîngehê hene. Dewletên Yekbuyî di sala 2020an de ji Peymana Parîsê vekişiya lê di sala 2021an de carek dîsa tevlî peymanê dibe.
Rêveberî û polîtîka
Dewletên Yekbûyî ji komarek federal e ku ji 50 eyalet, herêmek federal, pênc herêm û ji çend giravên vala pêk tê. Rêveberiya Dewletên Yekbûyî federasyona herî kevn a cîhanê ye û li gorî Foruma Aborî ya Cîhanê, demokrasiya herî kevn ê cîhanê ye. Rêveberî demokrasiyek nûnerî ya lîberal e "ku tê de desthilatdariya piraniyê bi mafên hindikahiyên re bi qanûnê têne parastin.
Îndeksên demokrasiya sereke bi yekcarî welat wekî demokrasiya lîberal dabeş dike. Îndeksa Têgihîştina Gendeliyê ya 2022an û Barometreya Gendeliyê ya Gerdûnî Dewletên Yekbûyî wekî ku xwediyê astên nizm ên gendeliya rastîn û têgihîştî ye û di rêzên mafên mirovan de Dewletên Yekbûyî di rêzên bilind de cih digire.
Hikûmeta federal ji sê şaxan pêk tê ku navenda wan li Washington, DC ye û bi pergalek kontrol û hevsengiyê ku ji aliyê Destûra Bingehîn ve hatiye destnîşankirin, têne birêvebirin.
Serok çar sal kar dike û dibe ku ji du caran zêdetir ji bo meqamê were hilbijartin. Serok ne bi dengdana rasterast lê bi pergalek koleja hilbijartinê ya nerasterast ku tê de dengên diyarker ji eyalet û Herêma Kolombiyayê re têne dabeş kirin, tê hilbijartin. Dadgeha Bilind ku ji aliyê serokê dadwerê Dewletên Yekbûyî ve tê rêvebirin ji 9 endamên pêk tê ku heta ku li jiyanê bin, li ser kar dimînin. Dema ku valahiyek çêbibe endamê nû ji hêla serokê dadgehê ve têne tayîn kirin.
Destûra Bingehîn a Dewletên Yekbûyî wekî belgeya qanûnî ya herî bilind a welêt, sazûman û berpirsiyariyên hikûmeta federal û têkiliya wê bi dewletan re saz dike. Destûr Bingehîn a Dewletên Yekbûyî heta 27 caran hatiye guhertin.
Dewletên Yekbûyî her çend partiyên din berendamên xwe destnîşan kirine be jî di piraniya dîroka xwe de di bin pergalek du-partî ya nefermî ya nekodkirî de hatiye birêvebirin. Her du partiyên sereke bi demê re hatiye guhertin ku Komarparêz û Demokrat niha du partiyên sereke ne û welat niha di Sîstema Partiya Pêncem yan Şeşem de ye.
Cûkûs
Cûkûs gundekî ku bi navçeya Bidlîsê ve girêdayî ye.
Pîrmîsê
Pîrmîsê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tûyserkan (navçe)
Şaristana Tûyserkan an Tusêrkan yek ji navçeyên Parêzgeha Hemedanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê. Navenda vê navçeyê bajarê Tûyserkan ye.
Xeleka bisêhr
Xeleka bisêhr yek ji elementên çîroka Kurdî ye. Remlavêj mirov dixin nava xelekeka bisêhr û mirov tê de dîl dimîne heya ku yekê sêhra xelekê betal kir.
Tomleciq
Tomleciq, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Mozilla Thunderbird
Mozilla Thunderbird (bi kurtasî: Thunderbird) programek ji bo e-peyam (e-mail) e.
Thunderbird nivîsbariya azad e. Thunderbird hîn nehat wergerandin bi kurdî.
Les Mesnuls
Les Mesnuls, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Xerabê Mişka
Xerabê Mişka an jî Xerabê Mişkan, gundekî ser navçeya Nisêbîna Mêrdînê ye.
Xerabê Mişka li ber qampa ku nêzîkî Riya Hevrîşimê ye. Li rojhilata gund gundê Dalavêqasrê ku li aliyê çiyayê Rêwanê ye. Li pêşiya gund herême ku jê re dibêjin Dîyarêmûra heye. Hinekî ji vir wir de ji navkona heye.
Rinkeby
Rinkeby taxeke devera Västerortê ya şaredariya Stokholmê ye, li Swêdê. Rinkeby bi Kista, Tensta û Bromsten û hem jî bi Sundbybergê re sînordar e. Navçe ji sala 2007an ve bi navçeya Rinkeby-Kista ve girêdayî ye.
Iowa (cudakirin)
Çend wateyên Iowa hene.
Gueures
Gueures, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Daningen
Daningen, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 2 kîlomêtreyan li aliyê rojavayê tixûbê Swêdê û bi qasî 4 kîlomêtreyan li bakurê rojhilatê Çemê Vefsna ye.
Haibach, Bavyera Jêrîn
Haibach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Yam
Yam gundekî ku bi navçeya Bidlîsê ve girêdayî ye.
Grabenstetten
Grabenstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Reutlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
East Lothian
East Lothian an Haddingtonshire wîlayetek Skotlendayê ye.
Saint-Amans, Aude
Saint-Amans, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Xilolîng
Xilolîng an Xilorînk, gundekî ku bi navçeya Bidlîsê ve girêdayî ye.
Meulan-en-Yvelines
Meulan-en-Yvelines, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Détain-et-Bruant
Détain-et-Bruant, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Rakirina qedexeya li ser firîna balafirên artêşa Iraqê
Piştî ku Amerîkayê qedexeya li ser firîna balafirên artêşa Îraqê rakir, di 1'ê nîsanê sala 1991ê de debalafiran careke din bombe barand ser erda Kurdistanê. Bi sed hezaran kurdên ji başûrê Kurdistanê li hemberî vê yekê bi tirs û fikara ku Helebçeyên din çê bibin, berê xwe dan sînorên bakurê Kurdistanê û rojhilatê Kurdistanê. Kurdên ku jiber mirinê direviyan ketin pencê trajedî û xizaniyê. Bi sedan kurd ji bîrçînan, serma û seqemê jiyana xwe ji dest da, tenê xelkê Kurd xwedî li wan derket, bi îmkan û derfetên xwe alîkarî gelê xwe yê ji perçeyên din ê Kurdistanê kir.
Pîrefatê
Pîrefatê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Girê Biya
Girê Biya, Girê Biyan, gundekî bi ser navçeya Nisêbîna Mêrdînê ve ye.
Ji ber ku darên biyan li wir zêde hebûn, ev nav tê gotin ku heya. Lê gunekî dor ava û pir bi xweza ya.
The CW
The CW Television Network an The CW, torek televîzyona bejayî ya bi zimanê inglîzî ya Amerîkî ye ku ji hêla The CW Network, LLC ve tê xebitandin, karsaziyek hevpar a bi berpirsiyariya bi sînor a di navbera yekîneya CBS Entertainment Group ya Paramount Global de; û beşa studyo û toreyên Warner Bros. Discovery, şirketa dêûbav a Warner Bros., xwediyê piraniya berê yê The WB. Navê torê kurtkirinek e ku ji tîpên pêşîn ên navên her du pargîdaniyên dêûbavên wê (CBS û Warner Bros.) hatî girtin.
Sîsawe
Sîsawe, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gunedar, Pîranşar
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 133 kes (23 malbat) bûn.
Westervoort
Westervoort, şaredariyeke bi ser herêma Gelderlanda Holendayê ye.
Mezraqazî
Mezraqazî, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Jiangsu
Jiangsu (çînî: 江苏; "Jiāngsū"), parêzgeheke Çîn e. Ew di warê hilberên elektronîk û konfeksîyon da yek ji parêzgehên pêşeng e. Serbajarê Jiangsu, Nanjing e. Di warê nifusê da di rêza pêncemîn da ye. Di behra Zer da nêzîkê 1.000 kîlometreyan perava Jiangsu heye. Çemê Yangtze ji başûrê Jiangsu ra derbas dibe.
Parêzgeha Jiangsu ji dema xanedana Sui û xanedana Tang ve wekî navendek aborî û bazirganî ya neteweyî xebitiye. Yangzhou, Nanjing, Wuxi, Suzhou û Şanghay (ku di sala 1927 de ji parêzgeha Jiangsu veqetîya) hemî navendên mezin ên aborî yên Çînê ne.
Bi destpêkirina guhertinên aborî yên Çînê yên 1990an, Jiangsu bû pêşkeftina warê aborî yê. Wekî parêzgeha herî pêşkeftî ya Çînê tê hesibandin.
Rûerdê parêzgehê 102.600 km² ye, di 2004an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 79.800.000 kesî.
Çavkanî
http://www.chinadaily.com.cn/bizchina/2014-04/01/content_17393546_2.htm
http://www.cn.undp.org/content/dam/china/docs/Publications/UNDP-CH-HD-Publication-NHDR_2013_EN_final.pdf
Pêde
Pêde, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zimanên mayayî
Zimanên mayayî malbatekî zimanan e, ku ev ziman li Mesoamerikayê û li bakurê Nîv Amerîkayê tên axivîn. Zimanên mayayî ji hêla qet nebe 6 milyonên Maya ve tên axivîn, herî zêde li Guatemala, Meksîka û Belîzeyê. Li sala 1996, Guatemala bi awayekî fermî 21 zimanên mayayî nas kirin, û Meksîka 8 zêde nas dike.
Malbata zimanan a Mayayî, di nav malbatên din ên zimanên li Amerîkayê cîh digrin de, pir lêkolîn li ser wê pêk tên û pir baş tê nasîn jî. Zimanên mayayî yên niha ji proto-mayayî tên, zimanekî ku tê bawerkirin qet nebe 5000 salên berî niha dihat axivîn. Niha nîvê vî zimanê proto-mayayî ji hêla zimanzanan ve hate çêkirin.
Pîtîn
Pîtîn (bi înglîzî: fertilization) karê yekbûna gametên bavan, ango yekbûna navika sperm û hêkexaneyê bo çêbûna weçeyek nû.
Piraniya ajal û riwek tenê bi pirbûna zayendî zêde dibin. Mirov û hemû zîndewerên bi pirbûna zayendî zêde dibin, bi yek xaneyek, bi hêkexaneya pîtandî dest bi jiyanê dikin.
Du bingehên pirbûna zayendî heye, miyoz û pîtîn. Bi dabeşbûna miyozî, ji xaneyên dîploîdî, sperm û hêkexaneyên haploîdî peyda dibe. Bi pîtînê, ferên kromozomên haploîdî yên ji nêr û mêyê tên ba hev û ji xaneya hêkê, xaneyek dîploîdî ango zîgot peyda dibe.
Bi dabeşbûna mîtozî ji zîgotê xaneyên nû peyda dibe bi vî awayî weçeyek (bi înglîzî: offspring) nû geşe dibe diperise.
Du cor pîtîn heye, pîtîna derekî û pîtîna navxweyî.
Pîtîna derekî
Pîtîna derekî (bi înglîzî: external fertilization) bi taybetî di nav zîndewerên avî de rû dide. Ajalên ko bi pîtîna derekî pir dibin, endamê cotbûnê (çûk û zê) lixwe nagirin. Pirbûna zayendî ya bejaviyan (bi grekî: amphibian) û piraniya masiyan mînak e bo pîtîna derekî. Ji bo pîtîna derekî divê hawirdor avî be, bi vî awayî hêkexane ziwa û hişk nabe û sperm jî dikare di nav şileyê de ber bi hêkê ve bilive. Beq ji pola bejaviyan e. Beqa mê û nêr gametên xwe (hêk û sperm) bi hemdemî (senkronî) ber didin nav avê, sperm û hêk li derveyî laşên zîndewer, di nav avê de digihîjin hev. Herwisa pirraniya masiyên bihestî jî mîna beqan bi pîtîna derekî pir dibin. Di pîtîna derekî de egera li hev rasthatina hêk û spermê gelek kêm e, loma beqa mê an jî mesiya mê bi hezaran hêk berdide avê. Bi vî awayî egera pîtîna hêkan zêde dibe.
Bi awayekî destkarî pîtîna derekî ji bo pirbûna mirovan jî tê bikaranîn. Ji dê û bavê hêkexane û sperm tên berhevkirin. Hêkexaneyên dayikê û spermên bavê li derveyî laşê dayikê tên pîtandin, paşê çend hêkên pîtandî di malzaroka dayikê de tên çandin û ducaniya asayî dest pê dike.
Pîtîna navxweyî
Xişok, balînde û memikdar (şîrder) bi pîtîna navxweyî (bi înglîzî:internal fertilization) zêde dibin. Pîtîn di laşê mêyê de rû dide, loma şansê rastîhevhatina hêk û spermê zêde ye. Xişokên wekî mar û kûsî her carê bi qasê 30 heta 100 hêkan ber didin. Balînde bi gelemperî 4-5 hêk ber didin. Herî kêm şîrder hêk ber didin. Mînak, mirov bi gelemperî tenê yek hêkek ber dide bo pîtînê. Ji ber ko pîtîna hêkê, geşe û perisîna korpeleyê di laşê mêyê de rû dide, şansê geşebûna korpeleyê li gor ajalên din zêdetir e.
Pîtîna hêkexaneya mirov
Di têkiliya zayendî de bi qasî 500 milyon sperm dikeve nav zêyê, lê ji wana tenê bi qasî çend hezar sperm digihîjin cogên hêkê. Hinek ji spermên nav zêyê, di nav 30 heta 60 xulekan de ji zêyê ber bi jor ve tên guhaztin. Sperm ji zêyê derbasî malzarokê dibin, ji malzarokê jî derbasî nav cogên hêkê dibin. Di nav cogên hêkê de, heta beşa nêzikê kotahiya cogê tên guhaztin. Xaneya hêkê û sperm di beşa kûp (bi grekî: ampulla) a coga hêkê de rastê hev tên. Hêkexaneya ji hêkdankê hatiye berdan, dikare bi qasî 24 saet zindî bimîne û were pîtandin. Loma divê di dema hêkdananê an ji çend saet piştî hêkdananê di coga hêkê de sperm hebin. Sperm dikarin bi qasî 5 rojan di coga hêkê de sax bimînin. Li gor van esasan ji 4-5 roj berê hêkdananê heta çênd saet piştê hêkdananê egera rûdana pîtînê heye. Ango ji bo mirovan, ji her çerxa mehaneyê de tenê 4-5 roj guncav e ji bo ducanmayînê.
Pîtîn yek ji du cogên hêkê de rû dide. Guhaztina sperman bi alîkariya girjbûna masûlkeyên malzarokê û yên cogên hêkê rû dide. Masûlkeyên malzarok û yên cogên hêkê ji ber prostaglandînên nav tovavê han dibin. Herwîsa di dema orgazma mê yê de ji hîpofîza paş a mêyê de hormona oksîtosîn (bi inglîzî: oxytocin) tê derdan, ev hormon jî masûlkeyên malzarok û cogên hêkê han dike bo girjbûnê.
Mele Mihemedê Neyo
Mele Mihemedê Neyo ( z. 1930, m. 16'ê gulanê 2007, Şam) siyasetmedarekî kurd bû.
Pîtîn
Pîtîna hêkexaneya mirov
Hêkexaneya nepîtandî bi pêkhateyên parêzger dapoşrav e. Pêkhateyên parêzger ên hêkexaneyên hemû zîndeweran ne heman e. Wekî mînak hêkexaneya jûjiyê avî (bi înglîzî: sea urchin) bi çînek jelatînî û perdeya vîtellînî (bi înglîzî: vitelline envelope) dapoşrav e. Hêkexaneya mirov û memikdarên din, bi çîna navçeya zelal û çîna xaneyên granuloza dapoşrav e. Ji bo rûdana pîtînê, divê sperm ji nav van pêkhateyên parêzger derbas bibe û bigihîje parzûna xaneyê ya hêkexaneyê. Ango di laşê mirov de, pîtîn bi sê qonaxên serekî rû dide ;
Mele Mihemedê Neyo
Mele Mihemedê Neyo di sala 1930ê de ji dayik bû. Neyo yek ji Kurdên pêşî bû, ku kete nav rêzên Partiya Demokrat a Kurdistana Suriyê (PDKS), ku di sala 1957ê de hate damezirandin.
Pîtîn
Pîtîna hêkexaneya mirov
1. Vekirina rêka spermê,
Mele Mihemedê Neyo
Ji ber karê wî yê siyasî, Neyo di sala 1960î de ligel Nûredîn Zaza, Osman Sebrî û hevalên wan ên partiyê ketin zindanê. Piştî perçebûna PDKS, Mele Mihemedê Neyo kete nav rêzên Partiya Çep a Kurd li Suriyê û piştre bû yek ji serkêşên partiyê.
Pîtîn
Pîtîna hêkexaneya mirov
2. Yekbûna parzûnên xaneya sperm û hêkê,
3. Yekbûna navikan.
Mele Mihemedê Neyo
Mele Mihemedê Neyo di 77 saliya xwe di 16'ê gulanê sala 2007an li nexweşxaneyeka Şamê çû ser dilovaniya xwe.
Pîtîn
Pîtîna hêkexaneya mirov
Divê sperm pêşî di nav xaneyên taca tîrojî de derbas bibe, paşê xwe bi navçeya zelal ve girê bide û bi alîkariya enzîmên xwe yên herisê, di nav navçeya zelal de rêkek ve bike ko derbasî nav hêkexaneyê bibe.
Li beşa serî ya spermên mirov de endamokek kîsîkî ya bi navê akrozom (acrosome) heye. Akrozom enzîmên herisê lixwe digire. Di navçeya zelal de wergirên bo girêdana sperman heye. Wergir taybet e ji bo cora zîndewerê. Wekî mînak wergirên bo girêdana spermê yên hekexaneya masîyan û beqan ne yek in. Loma spermê masiyan nikare bi hêkexanya beqê ve were girêdan û pîtîn rû bide. Gava sperm nezîkê çînên parêzgêr dibe, xwe bi van wergiran ve girê dide û ji akrozomê enzîm der dide. Enzîm navçeya zelal têkdişkîne bi vî awayî ji bo derbasbûna spermê, kunikek ve dibe. Sperm di nav kunikê de xwe digihînê parzûna xaneyê ya hêkexaneyê. Parzûna xaneyê ya spermê bi ya hêkexaneyê ve dizeliqe. Ser û navendeparçeya spermê dikeve nav hêkexaneyê, kilik (qemçî) li derve dimîne. Heta pîtinê, hêkexaneya negihîştî di qonaxa oosîta duyem de ye. Hema bi pîtînê re, dabeşbûna miyozî didome, oosîta duyem dabeş dibe, hêkexaneya gihîştî û cemseretena duyem (bi înglîzî: second polar body) peyda dibe. Cemseretena duyem tê avêtin. Bi vî awayî hêkexaneya gihîştî ya bi 23 kromozoman, hewla pîtandinê dike. Di heman demê de di nav hêkexaneyêde serê spermê dihele û 23 kromozomên spermê li ba kromozomên hêkê rêz dibin, hêka pîtandî ya bi 46 kromozomî, ango zîgot peyda dibe. Temasa spermê ya bi hêkê, ji bo perisîna korpeleyê, di hêkê de hin karlêkan (reaksiyonan) dide destpêkirin.
Rêgirtina firespermîyê
Gava spermek bi parzûna xaneyê ya hêkexaneyê ve dizeliqe, pêvajoya rêgirtina firespermiyê (bi înglîzî: polyspermy) dest pê dike. Bi vê pêvajoyê, rê li ber spermên din tê girtin ko nekevin nav hêkexaneyê.
Bi guherîna cogên sodyumê berbesta yekem a bi lez tê avakirin. Girêdana sperma yekem a bi hêkexaneyê ve, dibe sedema vebûna cogên sodyumê. Sodyum ber bi nav hêkexaneyê diherike û cemseriya parzûna xaneyê hildiweşe, ango berevajîbûna cemsergiriyê (bi înglîzî: depolarization) rû dide. Gava di parzûna xaneyê ya xêkexaneyê de berevajîbûna cemsergirî rû dide, êdî spermên nû nikarin xwe bi hêkexaneyê ve girê bidin. Rebaza yekem a rêgirtina sperman bi lez rû dide, di nav xulekek de cemsergiriya xêkexaneyê disa tê avakirin û rebaza yekem bêbandor dibe.
Di dema berevajîbûna cemsergiriyê de, li gel sodyumê, îyonên kalsiyumê jî diherrikin nav sîtoplazmaya hêkexaneyê. Kalsiyum rêbaza duyem a rêgirtina firespermiyê han dike.
Li aliyê navî, li nezîkê parzûna xaneyê ya hêkexaneyê de, danikên tûkilî (bi înglîzî: cortical granules) heye. Danikên tûkilî enzîmên taybet lixwe digirin. Piştî sperma yekem bi wergirên ser hêkêxaneyê ve tê girêdan, hêkexane han dibe bo derdena kalsiyumê. Ji retîkûlûma endoplazmî kalsiyum tê derdan, di nav sîtoplazmaya hêkexaneyê de xestiya kalsiyumê zêde dibe. Ji ber xestiya kalsiyume danikên tûkilî enzîmên xwe der didin navbera parzûna xaneyê ya hêkexaneyê û navçeya zelal. Enzîmên danikên tûkilî wergirên bo girêdana spermê hildiweşînin, bi vî awayî spermên nû nikarin xwe bi parzûna xaneyê ya hêkexaneyê ve girê bidin.
Ji bo pîtîna hêkê tenê pêdiviya bi yek spermek heye. Lê di têkiliya zayendî de her carê bi avêtinê bi milyonan sperm di nav zêyê de tên berdan. Gelo çima evqas sperm tên berhemkirin û avêtin?.
Sedema yekem, di laşê mêyê de mirina sperman e.
Sedema duyem jî ji bo têkşikestina navçeya zelal e.
Spermek bi tena serê xwe nikare navçeya zelal kun bike û jê derbas bibe. Ji bo derbasbûna spermek divê ji gellek sperman, enzîma akrozomê bêne derdan ku navçeya zelal were têkşikestin.
Gava sperm ji laşê nêrê tên avêtin û di coga zaûzêya mêyê de ne, hê bi têra xwe negihîştî ne û nikarin hêkexaneyê (oosîta duyem) bipîtînin. Divê sperm werin tiwanekirin( bi înglîzî: capacitation). Tîwanekirina sperman di coga zaûzêya mêyê de di çend saetan de pêk tê.
Hasan Bildirici
Hesen Bildirici nivîskar û rojnamavanekî kurd e.
Redefin
Redefin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hasan Bildirici
Di doza PKK de demeke dirêj di girtîgehan de dimîne. Bi salan wek rojnamevan di rojnameyên Gündem, Özgur Politikayê de nivîsî, niha edîtoriya malpera Kurdistan Postê dike û di wir de dinivîse. Hemû berhemên wî bi zimanê tirkî ne.
Xemcor
Xemcor gundekî ku bi navçeya Bidlîsê ve girêdayî ye.
Haselbach, Bavyera
Haselbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
GNOME
Gnome (GNU Network Object Model Environment) derdoreke sermasê (desktop) ji bo Linux e. Bi vî rengî Gnome dibe beşeke gelek bingehî ji bo Linuxê. Gnome ji bo hemû rengên Linuxê heye.
Guhartoya Gnome ya nû her şeş meh (adar û çiriya pêşîn) dedikeve. Ev plansazî û plansaziya Ubuntuyê paralel in. Di Gnome de, guhartoyên wekî 2.10, 2.12, 2.14, 2.16 û hwd. biistîkrar in, guhartoyên 2.13, 2.15 û hwd. ji bo testê ne.
Gueutteville
Gueutteville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kansas
Kansas yek ji dewletên DYAyê ye.
Capsiuts
Capsiuts (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ye li herêma Akîtanya Nû (Nòva Aquitània, Nouvelle-Aquitaine) ya Fransayê.
Benjamin Netanyahu
Benjamin Netanyahu siyasetmedarekî Îsraêlê ye.
Ew ji sala 1996an heta sala 1999an û dîsa ji sala 2009an heta sala 2021an, wek nehemîn serokwezîrê Îsraêlê kar kir. Tê çaverê kirin ku ew vegere serokwezîrtiyê piştî hilbijartinên qanûnî yên îsraêlî ya sala 2022an. Ew niha wek serokê opozîsyonê û Serokê Likud - Tevgera Azadî ya Netewî kar dike. Netanyahu di dîroka welêt de serokwezîrê herî demdirêj e ku 15 salan wezîfe kiriye. Ew di heman demê de yekem serokwezîr bû ku li Îsraêlê piştî daxuyaniya serxwebûnê hate dinê.
Kurtejiyan
Netanyahu li Tel Avîvê ji dêûbavên cihûyên laîk ji dayik bû, hem li Orşelîmê, hem jî ji bo demekê li Philadelphia, Pennsylvania, li DYAyê mezin bû. Di sala 1967an de vegeriya Îsraêlê û tevlî Hêzên Parastina Îsraêlê bû. Ew di hêzên taybet ên Sayeret Matkal de bû serokê tîmê û beşdarî gelek mîsyonan bû, berî ku bi rûmet ji kar were derxistin, dû re pileya kaptanê bi dest xist. Piştî qedandina Enstîtuya Teknolojiyê ya Massachusetts, Netanyahu bû şêwirmendê aborî yê Koma Şêwirmendiya Boston. Ew di sala 1978an de vegeriya Îsraêlê û Enstîtuya Dijî Terorê ya Yonatan Netanyahu damezrand. Ji sala 1984an heta 1988an, Netanyahu nûnerê daîmî yê Îsraêlê li Neteweyên Yekbûyî bû. Di sala 1993an de wek serokê Likud hat hilbijartin û bû serokê opozisyonê. Wî di hilbijartinên 1996an de serokwezîr Şîmon Peres têk bir, bû yekem serokwezîrê ku rasterast bi dengê gel hatibe hilbijartin, û bû serokwezîrê herî ciwan ê Îsraêlê. Piştî ku Netanyahu û Likud di hilbijartina sala 1999an de ji aliyê partiya Yek Îsraêl ya Ehud Barak ve bi giranî têk çûn, Netanyahu biryar da ku bi tevahî ji siyasetê vekişe, û ket sektora taybet. Piştî çend salan, piştî ku cîgirê wî Ariel Şaron, bû serokwezîr, Netanyahu qanih bû ku vegere siyasetê, û wekî wezîrê karên derveyî û wezîrê darayî kar kir. Weke wezîrê darayî, Netanyahu reformên mezin di aboriya Îsraêlê de da destpêkirin. Reformên wî li gorî şîrovekaran performansa aborî ya paşerojê ya Îsraêlê bi awayekî berbiçav çêtir kirin. Netanyahu paşê bi Şaron re şer kir, di dawiyê de ji ber nakokiyên di derbarê plana veqetandina Xezeyê de îstifa kir.
Netanyahu di kanûna pêşîn a 2005an de vegeriya ser serokatiya Likud, piştî ku Şaron dev ji kar berda û partiyeke nû, Kadima ava kir. Di navbera salên 2006an û 2009an de serokê opozîsyonê bû. Tevî ku Likud di hilbijartinên 2009ê de bû duyem ji bo Kadima, Netanyahu karî bi partiyên din ên rastgir re hikûmeteke koalîsyonê ava bike û bo cara duyem sond xwar û bû serokwezîr. Di hilbijartinên 2013ê û 2015ê de Likud bi ser ket. Piştî ku di hilbijartinên nîsana 2019an de ti partî nekarî hikûmetê ava bike, di sala 2019an de hilbijartina duyemîn pêk hat. Di hilbijartinên îlona 2019an de, hevalbendiya navendî ya Şîn û Spî, bi serokatiya Benny Gantz, hinekî li pêş Likud a Netanyahu derket; lê belê ne Netanyahu û ne jî Gantz nekarîn hikûmetê ava bikin. Piştî rawestana siyasî ya domdar, ev yek hate çareser kirin dema ku Likud û Şîn û Spî piştî hilbijartina 2020an gihîştin peymanek koalîsyonê. Li gorî şertên peymanê, serokwezîrtî dê di navbera Netanyahu û Gantz de bizivire, ku tê de Gantz di çiriya paşîn a 2021an de li şûna Netanyahu hate plan kirin. Di kanûna 2020an de, ev koalîsyon hilweşiya û hilbijartinek nû di adara 2021an de hate kirin. Di hukûmeta xwe ya dawî de, Netanyahu rêberiya bersiva Îsraêlê ji pandemiya COVID-19 û krîza Îsraêl-Filîstînê ya 2021an kir. Di hezîrana 2021an de, piştî ku Naftali Bennett bi Yair Lapid re hikûmetek ava kir, Netanyahu ji serokwezîrtiyê hate derxistin û ji bo cara sêyemîn bû serokê opozîsyonê.
Pezpezok
Pezpezok, pezpezûk, helpeze, bindira tûkotûko an jî bindira bipirç, komek pîrevokan e.
Şayes
Rengê wî yê zerengî û lingên wî gorî bedenê xwe yên dirêj in. Buxikek pir lezgîn e. Mirov difikire ku ev pîrevok bi mitik (jehr) e.
Mézières-sur-Seine
Mézières-sur-Seine, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Das Lied der Deutschen
Das Lied der Deutschen (Sirûda neteweyî ya Almanyayê) ji helbestekî xwe August Heinrich Hoffmann von Fallersleben di 26ê tebaxê 1841ê de li girava Helgoland ji awazeka Joseph Haydn çêkiriye.
Merdan Yanardağ
Merdan Yanardağ (jdb. 1959 li Dîvrîgî, Sêwas), rojnamevan, pêşkêşvanê televîzyonê û nivîskarê tirk e.
Das Lied der Deutschen
Sirûd cara pêşîn di 5ê çiriya pêşîn 1841ê de li Hamburg hatiye qîrîn (stirîn). Melodiya wê ji Joseph Haydn e, wî di sala 1797ê de bo Şerê Napolyon çêkiribû.
Merdan Yanardağ
Jînenîgarî
Merdan Yanardağ di sala 1959an de li navçeya Dîvrîgî ya bi ser parêzgeha Sêwasê ji dayik bûye, di nasnameya wî de dîroka jidayikbûna wî 24ê sibata sala 1961an hatiye nivîsandin. Xwendina xwe ya seretayî, navîn, amadeyî û zanîngehê li Stembolê qedand. Akademiya Zanistên Aborî û Bazirganî ya Stenbolê (Zanîngeha Marmarayê) Fakulteya Zanistên Siyasî qedandiye. Li Enstîtuya Zanistên Civakî ya Zanîngeha Marmarayê di beşa "Zanistiya Siyasî û Rêveberiya Giştî" de mastera xwe qedand. Piştre doktoraya xwe ya sosyolojiyê li Enstîtuya Zanistên Civakî ya Zanîngeha Maltepeyê (Stenbol) qedandiye.
Das Lied der Deutschen
Sirûd sala 1922ê de bû ya Keyaniya Alman. Di dema Nazî de bi guhartin hatiye qîrîn. Bi dawiya Şerê cîhanê yê II. ve û bi damezrandina Almanya Federal ve wekî versiyona niha hat bikaranîn. Bi tevlîbûna DDRê ve herwekî li rojhilatê welêt jî bu fermî.
Merdan Yanardağ
Jînenîgarî
Di salên 1970î de, dema ku Tirkiye di nav tevger û pevçûnên siyasî û civakî yên mezin de bû, piraniya jiyana xwe ya xwendekariyê di vê heyamê de derbas kir. Di têkoşîna siyasî de bi awayekî aktîv cih girtiye. Di rêxistinên ciwanan de weke rêveber kar dikir û di nava pêşengên ciwanan ên wê serdemê de bû. Piştî Derbeya leşkerî ya 12'ê îlona 1980an de dema ku li zanîngehê mamostetî dikir hatiye girtin.
Das Lied der Deutschen
Einigkeit und Recht und Freiheit
Merdan Yanardağ
Kariyera wî
Merdan Yanardağ di sala 1985an de di rojnameya Günaydınê de wek nûçegihan dest bi rojnamegeriyê dike. Paşê di rojnameyên wekî Sabah, Hurriyet, Güneş, Gündem (damezrîner) û Aydınlık (damezrîner) de wekê nûçegihan, edîtor, gerînendeyê nûçeyan, gerînendetiya weşanê û gerînendetiya karên nivîsan kar kiriye. Yek ji damezrînerên kovara hefteyî ya Sözê û sernivîserê kovara hefteyî Sözê bû.
Das Lied der Deutschen
für das deutsche Vaterland.
Merdan Yanardağ
Kariyera wî
Di salêb 1989 û 1992an de wekê serokê giştî yê Sendîkaya Rojnamegerên Tirkiyeyê ya Stenbolê hate hilbijartin. Di nav damezrînerên BSP û ÖDPê de cih digire û di van partiyan de endamê Lijneya Rêveberiya Navendî bû. Yanardag di sala 2014an de bi pêşengên sosyalîst û rewşenbîrên Tirkiyeyê re li tesîsên Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn a Vişnelîk ê li Enqereyê hatin cem hev û di nava bangawaziya Tevgera Hezîranê ya Yekbûyî de cih digire. Wekî endamê Desteya Rêveber a Tevgera Hezîranê ya Tirkiyeyê hate erkdar kirin.
Di sala 1994an de bi televîzyona HBBê re derbasî qada medyaya dîtbarî dibe û bernameyên nûçeyan pêşkêş dike. Di qenalên televîzyonên wekî Kanal-e (CNBC-e), Kanal 6 û ATV de wekî edîtor, bernamenûs, gerînendeyê nûçeyan û gerînendeyê giştî xebitî. Di nav damezrînerên televizyona Kanaltürk de cih digire û endamê Lijneya Weşanê (2004-2009) bû. Di televîzyona Kanalturkê de 5 salan hefteyî bernameyên nûçe-analîza bi navê ''5. Boyut'' çêkir. Piştre televizyona Kanal Biz damezrand û salekê (2009) sernivîseriya qenalê kir û bernameya ''5. Boyut'' li ser vê qenalê berdewam kir. Piştre re heman bernameyê li televizyona Ulusal Kanal (2010-12) dewam kir.
Das Lied der Deutschen
Brüderlich, mit Herz und Hand.
Merdan Yanardağ
Kariyera wî
Herwiha nêzîkî 400 gotar û nirxandinên cuda di kovar, rojname û malperên înternetê de hatine weşandin û gelek hevpeyvîn li gel wî hatiye kirin.
Xarta Kox
Xarta Kox gundekî ku bi navçeya Bidlîsê ve girêdayî ye.
Merdan Yanardağ
Kariyera wî
Yanardağ ji çileya sala 2017an vir ve wek gerînendeyê û damezrînerê qenala Tele1 TV ya ku li ser Türksat, Digiturk û D-Smart weşanê dike dixebite, li gelek herêmên Tirkiyeyê konferansan lidar dixe, wek axaftvan beşdarî panelan û çalakiyên curbecur dibe.
Das Lied der Deutschen
sind des Glückes Unterpfand.
Blüh im Glanze dieses Glückes.
Blühe, deutsches Vaterland.
Drevvatnet
Drevvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gundê Drevvassbygda li bakurê rojhilatê golê ye. Pîvana perava golê 11,74 kîlomêtre û bilindahiya ji asta deryayê 48 mêtre ye.
Çevrîkê
Çevrîkê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Diancey
Diancey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kevxalo
Kevxalo, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xurremabadî
Xuremabadî, devokekî zimanê lorî ye ku bi taybetî li şehrê Xuremabadê tê axavtin.
Esîredîn Ebherî
Esîredîn Elebharî yan jî Esîredîn Elmufeddel bin Omer bin Elmufeddel Essemerqendî Elabeharî (jdb. ? Mûsil - m. 1262),  stêrnas, fizîknas, matematîknas û fîlozofê îslamê ye.
Li gorî hin çavkaniyan ew bi koka xwe ji Semerqendê ye loma di navê wî de Semerqenî jî derbas dibe. Di hinek çavkaniyan de bi şaşî Ebehrî derbas dibe.
Esîredîn perwerdeya xwe pêşîn li Mûsilê girtiye û paşê çûye Xorasanê û Bexdayê temam kiriye. Bi xwe mamosteyê Îbn Xelikan bûye.
Mézy-sur-Seine
Mézy-sur-Seine, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Feqe
Bêjeya Feqe yan Feqî, bêjeyeke bi koka xwe ji Fiqha erebî hatiye û ketiye nava zimanê kurdî. Li Kurdistanê Feqe ji wî kesî re tê gotin ku xwendekarê Medreseya kurdî ye. Bêjeya FEQE li nava Kurdan rind tê nasîn. Herweha gelek kurdên xuyanî hene û hebûne ku bi bêjeya FEQEtiyê hatine naskirin. Wek Feqiyê Teyran, Feqe Reşîdê Hekarî, Feqe Hesenê mêrxasê Şoreşa Bedlîsê 1912 û hwd...
Grafenberg (Reutlingen)
Grafenberg (Reutlingen) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Reutlingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Saint-André-de-Roquelongue
Saint-André-de-Roquelongue, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
AUA Framework
AUA framework, projeyên nermalavê hewceyê guherîn û nûvekirinên domdar in. Ev nivîsbar di sala 2018an de li Îran û Tehranê hatiye çêkirin.
Danasîna nermalavê
Ger avahî bi rengek xelet pêşve bibe, ew ê pêşî li guhertin û dirêjkirinê bigire, û pir caran dê bibe sedema dubarekirina peywiran an ji nû ve nivîsandina projeyê ji sifirê. Ji bo ku em ji tevlihevî û dûbarebûna peywirê ya ku piraniya bernamenûs û pêşdebiran pê re rû bi rû ne, ku ev jî ji ber nehevsengiya kodê di astên cihêreng ên bernameyê de çêdibe, ji holê rakin, ji bo nivîsandina projeyên nermalavê pêdivî bi avahiyek domdar a hêsan heye, da ku em karibin hin ji wan veşêrin. tevlihevî û balkişandina li ser karsaziya peywirê. Mînakî, çarçoweya Bootstrap ji bo Eniya End-ê çarçoveyek pir bikêr e, lê hindik kes tercîh dikin ku çarçoveyên mîna Bootstrap ji bo sêwiranê bikar bînin, û hemî sêwirana xwe ji destpêkê ve bi CSS-ê binivîsin. Lêbelê, ji bo beşa Paşa Endê, çarçoveyek hêsan, mebesta gelemperî dikare dem û lêçûn xilas bike û kodek kalîteya bilind û mîmariyek yekgirtî hilberîne. Ev çarçove destûrê dide pêşdebiran ku projeyên xwe li ser bingeha nimûneyek yekbûyî ya guncan pêşve bibin. Pêdivî ye ku çarçove ew qas maqûl be ku rê bide bernamenûs ku li ser avahiya xwe ya zexm bispêre her guheztinek hewce bike.
Dêlikan, Dep
Dilêkan, gundekî girêdayê navçeya Dep ya Xarpêtê ye.
Yingluck Shinawatra
Yingluck Shinawatra (jdb. 1967 li San Kamphaeng, Chiang Mai) dewletdar û karsazek ​​Taylandî ye, serokwezîrê welêt ji 8ê tebaxa 2011an heya 7ê gulana 2014an.
Raxeb Elame
Raxeb Elame (bi engilîzî Ragheb Alama ) (7ê Hezîrana 1962 [2] -), stranbêjek libnanî û hemwelatiya Kanada heye.
Ew li mala bapîrê xwe li bajarokê Ghobeiry, li başûrê Beyrûtê, ji malbatek misilman a civaka şîe ji dayik boye, ku ji neh zarokan pêk tê, di rêza çaremîn de, di nav Temaşevanê wî de bi super stêrk(Super star) berniyas bo. paşan wek dadwer di bernama Arab idol lo kenala MBC hate danan û piştî hîngê wek Birêvebir û lîstikvana MBC-yê Ahlam, li şûna wî Wael Kfoury dana
Di 2015 de, ew vegeriya ku bi Elisa û Donia Samir Ghanem re li ser MBC4 dibe endamê juriya X Factor.