cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Æthelstan
Æthelstan an Athelstan(/Eselstan/ˈæθəlstæn/;Bi Îngilîziya Kevn: Æþelstan an Æðelstān; Norweciya kevn: Aðalsteinn tê wateya "kevirê esîl" jdb.894-27ê Cotmehê sala 939an) di navbera salên 924'an heta 927an keyê anglosaksonan û 927an heta mirina xwe, yanî sala 939'an şahê hemû Îngilîzan bû.Ew kurê Edwardê Kal û jina wî ya yekê, Ecgwynn bû.Dîroknasên nûjen ên Îngilistanê, Edwardê wekî yekem şahê Îngilîzan û yek ji mezintirîn keyên Anglosaksonan dihesibînin. Qet nezewicî û zarokên wî çênebûn.Piştî wî zirbirayê wî Edmundê I rûnişt li ser texta Îngilîstanê.
Dema ku Edwardê Kal mir, Merciayiyan Æthelstanê wekî Keyê Merciayê qebûl kirin.Dive ku zirbirayê wî Ælfweard pêşiya wî rûnişta ba textê lê piştî 3 heftê miirna bavê xwe, Ælfweard jî mir.Tac ket destê Æthelstan. Æthelstan çendîn mehan rastî berxwedanan hat.Bi vê yekê re jî heta îlona sala 925'an nehat tackirin.Di sala 927'an de Keyaniya Vîkîng a herî dawî, York, hate fetihkirin û Æthelstan bû keya anglosaksonî ya hemû Îngilîstanê.Di sala 934'an de Æthelstan Skoçyayê dagir kir û Konstantînê IIê neçar kir ku xwe teslîmî Æthelstanê bike û gelên Skotlandî û Vîkîng di bin serweriya Æthelstanê de qehirîn.Æthelstan di Şerra Brunanburhê de wana têk bir. Ew serkeftin ku di giravên Brîtantayê de û di kîşwerê de Æthelstanê re prestîjên mezin da.Piştî mirina wî Vîkîng dîsa Yorkê zeft kirin û heta 954'an neket destê Anglo-Saksonan.
Æthelstan hikûmeta xwe sentralîze kir û wî kontrola xwe li hilberîna peymanan zêde kir û pêşengên deverên dûr vexwend ku werin encûmena wî.Di van hevdîtinan de her weha serwerên ji derveyî xaka wî, bi taybetî padîşahên Welsh, ku bi vî rengî serweriya wî qebûl kirin beşdarî xaka wî bûn.Zêdetir nivîsên qanûnî ji serdestiya wî xelas dibin ji hemû keyên îngîlîzî yê sedsala 10-an.Wan gumanên xwe li ser diziyên berbelav û sazûmana civakî anîn ziman.Reformên wî yên zagonî li ser Kalikê wî, Alfredê Mezin ve binyatkirî ye.Æthelstan yek ji keyên ayînperist ên Saksonên Rojava bû û bi komkirina emanetên pîroz û bi afirandina dêran re navdar bû.
Binyat
Bi sedsala 9'an re di heyama Anglo-Saksonan a zû de, çendin Keyaniyên Anglo-Saksonan hat çar kirin:Rojhilata Anglia,Mercia,Northumbria,Wessex .Di sedsala 8'an de Mercia bû keyaniya herî bihêz a Başûrê Îngilîstanê, lê belê di serê sedsala 8'an de, Wessex li başûrê Îngilîstanê de,di bin serweriya Egberth de domînant bû ku Æthelstan nevîçirrçirrkê Egberth e. Nîvê sedsalê de, Îngilîstan bin êrîşa vîkîngan de ma û di sala 865-an de ji aliyê artêşa kafiran a mezin ve hate dagirkirin.Di sala 878-an de vîkîng Merciayê,East Angliayê,Northumbriayê dagir kirin û hema mabû Wessexê dagir bikirana. Saksonên rojava li Şerê Edingtonê de bin Alfredê Mezin de şer kirin û serkeftinekî diyarker bi dest xistin.Alfred û serokê vîkîngan Guthrum, beşkirinekê de li hev kirin ku rojavayê Merciayê Alfred re were danîn,rojhilata Merciayê jî East Anglia ve were daxilkirin.Di sala 890-an de êrîşên tezekirî yên vîkîngan ji aliyê Alfred ve û bi alîkariya kurê wî (û bavê Æthelstan e) Edward û şahê Merciayiyan, Æthelred ve hate şikandin. Æthelred Merciayê bin Alfred de rê ve bir û bi keça wî Æthelflæd re zewicîbû.Alfred 899-an de mir û Edward rûnişt ser textê.Æthelwold, kurê Æthelred e ku ew kek û keyê pêşînê Alfredê Mezin e, ji bo bidestxistina hêzê dijmin re pêşnîyarek kir lê sala 902-yan de li Şerê Holmeê de hat kuştin.
Düsseldorf
Düsseldorf, bajarek e ku dikeve Rojavayê Almanyayê û herweha paytexta herêma Nordrhein-Westfalenê ye. Ev bajar li ber çemê mezin Rheinê ye. Li Düsseldorfê nêziki 600.000 kes dijîn.
Kengur
Kangrû yan jî cirdîxezal giyanewereke humbanî (marsupiyal) e ji famîleya Macropodidae ye. Macropod bi grekî tê maneya "piye fireh, linge fireh". Kangrû cureyekî endemîk î Awistralyayê ye.
Kangrû xweyî lingepaşne fireh û xurt, lingna fireh adapteyi hilpekînena, dûvekî direj bimasulkê (bihencav) jibo balansê, û serekî biçûk.
Kangrû semboleke neteweyî ya Awistralyayê ye. Kangrû giring e jibo kultura Awistralya û wêneye neteweyî.
Receb
Receb (bi erebî: رجب, Rajab) meha heftem a salnameya koçî ye.
Receb bi şeban û remezanê ve ji bo gorî Îslam mehên pîroz in wek Sê Mehan tê navkirin.
Ascheberg
Ascheberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Coesfeld li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Lichuan, Hubei
Lichuan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 471.482 kesî
Embarçiya
Embarçiya, ango Embarciyan (1946: Anbarcıyan; bi romî: ?), gundekî Bismilê ye. Di navbera Kemberlû û Mezra Hûto û Îsepar û Girikê Izêr û Çamelû û Tepê de ye. "Gundê Oxiz Beg" jî jê re dihat gotin.
Daşbilax Olya
Daşbilax Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Navendî ya Djibouti
Bankeya navendî ya Djibouti (Fransa: Centque de Djibouti) desthilata pere ya Djiboutî ye. Ew berpirsiyar e ku birêvebirina welatê welatê, fransî Djiboutî û herweha wekî helwesta derveyî biyanî û hesabê netewî ye.
Karûbaran
Armancên Bankeya Navendî ya Djiboutî hene: Ji bo mijaran û kûçeyan red kirin Ji bo çavdêrkirin, kontrolkirin û kontrola saziya darayî ya ku li hundur û ji hundur di Djibouti de dixebite Ji bo pêşxistina aborî û hişkiya saziyên darayî Ji bo çavdêrkirin, biryara an naveroka pirsgirêkên fînansî yên ji hêla saziyên diravî an ji niştecîhan ve tête kirin Ji bo ku alîkariya sûcê fînansî û pêşîgirtina alîkariyê bike Ji bo têkiliyên nêzîkî di navbera saziyên diravî û navendên dezgehên dewletê û hikûmetê Ji bo rêveberiya danûstandinê veguhestin û veguherînan di nav dezgehên biyanî an zêrîn li zorê Ji bo şêwirmend û alîkariyê li ser banking û mijarên aborî û diravî yên saziyên dewletê Ji bo karên vî rengî wekî ku pêwîst be ku hûn tiştên tiştên gotinê pêk bikin.
Bank berpirsiyariya hikûmeta Djiboutî ye. Ew ji hêla 79030 ya 18ê nîsana 1979'an ve hate saz kirin. [1]
Kurdên lek
Kurdên lek nave komekî li başûrê rojhilata Kurdistanê de ye, ku bi kurdiya lekî diaxivi. Hejmara kesên Lek ji 1 heya 1,5 milyon pêk tîne. Avakerên Xanedana Zendiyan, wekî hikûmdar Kerîmxanê Zend bi eslê xwe lekî bûne.
Etîmolojî
Peyva "lek" bêjenasiya (etîmolojî) xwe di zimanê farisî de ye. Lek di farisî de tê wateya "dehhezar". Gorê efsaneya devkî, gava ku lek li warê xwe yê îroyî têne bicîhkirin, ji 10.000 malbatan hatibûne pêk. Ji bo wê yekê ji wan re lek hatiye gotin..
Erdnîgarî
Eşîrên lek îro li Luristan, Kirmaşan û Îlamê dijîn. Ji warê wan re bi kevneşopî "Lekistan" têye gotin. Belê gelek eşîrên Lek li parêzgehên Kurdistan, Azerbaycana Rojava û Hemedanê jî bicîhbûne.
Qewmê Lek li parêzgehên Luristan, Kirmaşan, Îlam û Hemedan niştecih in.
Teoriya Duyem
Kurdnas Izady lekan bi etnîkî li ser kurdên gûran dijmere û diyar dike ku zimanên lekan çiqas jî dûrê gûranî/hewramî be jî, be çand û dîrokî ve ew beşeke kurdên gûran in. Mîr Şerefxan di Şerefnameya xwe de lekan li ser eşîrên kurdên Gûran dijmêr e. Herwiha eşîra Zend a ku yek ji eşîrên lek ên bingehî ye, di nav gûranan de tê binavkirin. Belê têye xuyandin ku mîr Şerefxan navê gûran ê ku îro li Kurdistanê him wek trîbonîm (Gûran) him jî toponîm (Gûran) û sosyonîm (Gûran) mewcûd e, di Şerefnameye de bi giştî ji bo kurdên erdê Îranê bikartîne.
Teoriya Sêyem
Hinek êl û eşîrên kurdên lek îda dikin ku ji Farsê hatine warê xwe yê îroyî. Mînakî êla Sencabî ya ku bi beşî lekîaxiv e ji farsê koçberê Luristan û Kirmaşanê bû ye.
Ziman
Zimanê lekan ê ku wek lekî tê binavkirin, zimanêkî îranî ji şaxa bakur-rojava ye. Tê xuyandin ku bihgeha wî zimanê kurdî, bi taybetî kurdiya başur e. her çiqas rêzimanê wî zimanê kurdî be jî.
Ol
Mezhebê ekserê Lekan Şiîtiya dozdeh îmamane. Hindek ji lekan jî tebîî mezheba Yarsanin
Êl û eşîrên lek
Êl û eşîrên Lek ên li Lûristanê litev eşîrên Lûr û Feylî ve dijîn, beşeke wan heta 1970an an wek koçber an jî li deverên gundewarî dijiya. Pirraniya eşîrên lek bieslî heta destpêka sedsala 20'emin koçberbûn, akincîhkirina wan di dema Pehleviyan de dest pê dike. Ceribandina Şah Reza Pehlewî eşîrên koçber ên lek bi darê zorê akincîh bike, axa û serekên eşîrên lek di sala 1927an de hêrs dike û ev li hember siyaseta Şah serî hildidin. Heman salê de şervanên eşîra Bayrawend êrişên navenda Xurremabadê dikin, bi sedan leşker û fermandarê artêşa Îranê yê Luristanê dikujin. Navê vê eşîrê Payrewan e û hinek ji wan li derdora Çiyayên Neraman, Paraw û Bêstûn bi awayekî niv koçer dijîn. Piraniya wan jî li navçe û gundê derdora van çiyan bicîh bûne. Dewleta Îranê ji bo bersiva vê êrişê deringî nakeve. Artêşên fermî yê Îranê êrişê dibin ser şervanên bayrawendiyan û zorê li wan tînin. Piştî sernefiraziya wê serhildanê Şah Riza pênc hezar malbatên bayrawendî mişextê Qazwênê dike, gelek eşîrên lek ên din jî bi zorê têne akincîhkirin.
Taybetmendiyek eşîrên lek, xeynî ziman, navên wan e. Heye ku navê hemî eşîrên lek bi paşbendika -wend (yek caran wek -wen jî tê bilevkirin) bidawî dibe. Ev paşbendik di zimanê Iranî yên kevn de jî hebû ye. Heta îro jî di Farisî de tê bikaranîn. Herwiha farisîaxiv ên li Efxanistanê xwemalî ji xwe re dibêjin "Farsîwan", yanê Farisî. Hinek êl û eşîrên kurdan ên ne lekîaxiv jî hene, navê wan bi vê paşbendikê dawî dibe: mînak Reşwend (an Reşwan) (kurmancîaxiv), Hemewend (kelhûrîaxiv), Xewend (şêxbizinîaxiv) hwd..
Humanîzm
Humanîzm an jî mirovperestî, hizreke cîhanê ye û digihije heta felsefeya rojavayê ya dema Yewnana Kevnare. Li gorî humanîzmê, ji bo jiyaneke hevpar; xweşbînî, bêşiddetî û azadiya wijdanê pir bi qîmet in. Herwiha humanîzm, pirsên wiha dipirse: “Gelo mirov çi ye/kî ye? Tebîata mirov a rastî çi ye? Mirov ji mirovan re çawa dikare bibe mirovekî baş? û hwd.”. Lewra humanîzm tevgirtina hemû fikr û ramanên mirovahiyê ye û armanca wê baştirkirina hebûyîna mirov e. Peyva humanîzmê ji peyvên latînî yên “humanus(mirovî)” û “humanitas(mirovahî)” pêk tê.
Brusk Zanganeh
Brusk Zanganeh viyolajenek e ku bi eslê xwe lawê kurdên Rojhilata Kurdistanê ye. Ew di 1986an de li Ewropayê hatiye dinyayê û li bajarê Goteborga Swêdê mezin bûye.
Brusk Zanganeh di heft saliya xwe de dest bi xebata viyolînê kir. Piştî ku di 12 saliya xwe de bi orkestraya senfoniyê soloya xwe ya yekem çêkir, Brusk hem wek muzisyenê odeyê hem ji weke solîst li tevahiya Ewropayê derketiye tûrneyan. Brusk beşdari gellek bernameyên televîzyon û radyoyan bûye û gellek CDyên wî hene. Brusk niha li Zürcher Hochschule der Künste ya Swîsreyê alîkariya profesor Rudolf Koelman dike û di heman demê li zanîngeha Gotenborgê ya Swêdê mamoste ye.
Di 16 saliya xwe de, qeyda xwe li Konservatuara Hvitfeldtskayê ya di bin rêveberiya profesor Laszlo Sziryani û Ellen Birgithe Nielsen Vecchi de, çêkir. Bi Orkestraya Ciwanan a Gotenborgê re ji 1994an heta 2003yan xebitiye.
Paltokan
Paltokan, çiyayekî li serdestê bajarê Erziromê ye. Bilindbûna wî 3125 m ye.
Brusk Zanganeh
Brusk wek solîstek konserteke taybet ji bo şah û şahbanoya Swêdê pêşkêş kiriye, û herwesa ji bo şahbanoya Holendayê.
Xelatên ku stendiye
Bi Ivry Gitlis, Pavel Vernikov, Mauricio Fuks, Boris Kushnir, Phillippe Graffin, Michaela Martin û Zakhar Bron re tevlî masterklasê taybet bûye.
Viyolîna wî ya îro
Brusk niha li viyolîna Nicolaus Lupot ya ku Zanîngeha Gotenburgê jê re dayî dijene. Ev viyolîn li Parîsê di 1797an de ji hêla Lupot ve hatiye çêkirin.
Tepê
Tepê (navê wê yê kevn Behramkê ye, ), bajarokekî Bismilê ye. Ew 66 km ji Amedê, 11 km jî ji Bismilê dûr dikeve û hên jî ew li ser rêya Bismilê û Stewrê ye. Li kêleka çemê Dîcle hatiye avakirin. Li derdora wê gundê Kemberlû, Qurmuşlû, Çamelû, Boçelû, Îsepar, Zerê û Sadiyê he ye.
Bajaroka Wezîrê Çandinîyê yên kevn Salîh Sumer ê ku ji malbata Hesen Bajarî ye, yê Wezîrê Çandinîyê yê nuha Mehdî Eker û serekê Diyarbekirsporê Çetîn Sumer e.
Schwarzbach, Brandenburg
Schwarzbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Sainte-Radegonde, Gironde
Sainte-Radegonde, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Emîr Hesenpûr
Emîr Hesenpûr (li cîhana rojavayî Amir Hassanpour) (jdb. 10ê tebaxa 1943an, Mehabad - m. 24ê hezîrana 2017an, Toronto, Kanada) rewşenbîr û zimannasê kurd ê rojhilata Kurdistanê bû. Sala 1964an ji zanîngeha Tehranê dîplomaya pisporiya zimanê îngilîzî wergirtiye. Bi xwe jî di nava salên 1965-1966an de dersdarî kiriye.Sala 1968 dest bi pewerdeya lîguîstîkê dike û mastera xwe sala 1970yî bi dawî dike. Perwerdeya doktorayê jî sala 1972an diqedîne. Diçe zanîgeha Illinois a DYAyê, li ser komunîkasyonê ders digire. Sala 1989ê de payeya profesoriyê bi xebata xwe ya li ser zimanê kurdî digire: ("The language factor in national development: The standardization of the Kurdish language, 1918-1985").
Ji sala 1986an ve li Kanadayê dijî û di zanîgehên cuda de dersan dide. Bi taybetî li ser mediyan, nakokî û demokrasiya neteweperweriyê, nîjadkujî û tevgerên civakî, nakokiyên etnîkî lêkolîn kiriye.
Ew bi Şehrazad Mocab, (Shahrzad Mojab) re marî bû (zewiciye).
Profesor Emîr Hesenpûr di 24ê xizîrana 2017an de li Torontoyê (Kanada) çû ber dilovaniya Xwedê.
Îshîle
Îshîle, anku Îsḧîle, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Birîna Reş (pirtûk)
Birîna Reş navê şanoyeke Musa Anter e. Musa Anter ev kitêba xwe di sala 1959an de li zîndana Harbiyê ya Stembolê nivîsand û yekem kitêb bû ku piştî damezrandina Komara Tirkiyeyê (1923) bi zimanê kurdî dihat nivîsin û weşandin. Yekem çapa kitêbê di sala 1965an de li Stembolê derket.
Axazara Jêrîn
Axbazara Jêrîn gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
Hecîpîrlû
Hecîpîrlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 171 kes (44 malbat) bûn.
Qere Qişlaq Mehabad
Qere Qişlaq, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Marê sor
Marê sor (Dolichophis schmidti) marekî bê jehr ji famîleya Colubridae ye. Li derdora newalan, baxçeyan û zeviyan dihê dîtin. Marekî stûzirav û drêj e. Rengê wî sor e lê ên ciwanên wan rengê qehweyî ye. Li ser pişta wan deqên reş he ne. Bi mezinbûniyê re deq winda dibin. Rengê zikê ciwanan spiyê berzere ye ê mezinan pirrtir sore ye. Bi granî bi ro çalak in û pirrtir şeveqan derdikevin nêçîrê. Xwarina wan, mişk, çûk, hêkên çûkan û tiştên weke marmarok û gumgumok in.
Bejna wan bi qeysî 160 cm yan e.
Di navbera 6-8 hêkan dikin û çêçikên wan di derdora 2-3 salan de dikemilin.
Girêdanên derve
Ji malpera Iucnredlist.org
Ülke
Ülke rojnameyek kurda bû ku li Tirkiyê bi zimanê tirkî dihate weşandin.
Hüseyn Kartal
Hüseyin Kartal nivîskarekî kurd e. Kartal çend pirtûk bi kurdî, tirkî û elmanî derxistine.
Muhemed Umran
Kolonel Muhamed Umran (Erebî: محمد عمران ‎; 1922–4 Adar, 1972) dayek ji damezirîner û endamê lijneya leşkerî ya Partiya Baesê bû û herwiha  şoreşa 8ê adarê heta derbeya leşkerî ya 1966an li Sûriyeyê kesayeta sereke di   siyaseta Sûriyeyê de bû.
Jiyan û karûbar
Umran di sala 1922an li malbeteke elewî û cotkar ji dayik bû, malbata wî ji eşîra Xeyatîn e. Li gundê Muxerem yê çiyayên rojhilatê Humsê bûn. Umran di şerê 1048an yê Ereb û îsraîlê de endamê artêşa Sûriyeyê bû û  ji ber destwerdana leşkerî ya xurt ya salên 40î û 50î di jiyana siyasî de, Umran jî zêde bi siyasetê ve mijÛl bû. Sala 1954an, roleke biçûk ya wî di serhildana Ekrem Horanî  li dijî Edîb Şîşeklî hebû. <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199062_1-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199062_1-0"> [1]  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199062_1-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199062_1-0">
Piştî ku bûne desthilatdar, Umran bû endamê Encûmena niştîmanî ya Serokatiya Şoreşê (ENSŞ).<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199078_10-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199078_10-0"> [9]  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199078_10-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199078_10-0"> Ev beş zêdetir ji aliyê lijneya leşkerî û baskê leşkerî dihatin birêvebirin û gelek biryar dan bê ku bi hevalên sivîl bişwêrin .<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199078_10-1" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199078_10-1"> [9]   <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESeale199078_10-1" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESeale199078_10-1">
Sala 1966an, Ji ber derbeya leşkerî ya 1966an li Sûriyeyê, Umran ji meqama xwe hat avêtin û wan ew xist zindana Mezê. Piştî Şerê şeş rojan bi Îsraîlê re, hat berdan. Di wî şerî de Îsraîlê karî Bilindahiyên Colanê dagir bike. Piştî ku Umran hat berdan reviya û çû Libnanê.
Mirin
Umran sala 1972an di 14 adarê de Trablûs a Libnanê hat kuştin.
Şe'ban
Şe'ban an Şaban (bi erebî: شعبان, Şa'bân) meha heştem a salnameya koçî ye.
Şe'ban bi receb û remezanê ve ji bo gorî Îslamê mehên pîroz in wek Sê Mehan tê navkirin.
Çamelû
Çamerlû (bi trikî: ?), gundekî Bismilê ye.
Hendrik-Ido-Ambacht
Hendrik-Ido-Ambacht, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Çwarkilawî Xwarû
Çuwarkilawî Xwarû, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Banka Oromia ya Navneteweyî
Oromia Banka Navnetewî (OIB li banka taybet a taybetî li Addis Ababa, Ethiopia ye. Ew di 18ê îlonê 2008ê de hat saz kirin. [1]
Oromia Bankeya Navnetewî ya S.Cê 25-çiriya pêşîn a 2008-ê li paytexta destpêkirina 110 mîlyon birr (Br) dest pê kir, ji aliyê 35 mîlyon dravê hewceyê kêmtir derbas dibe. Bi navenda navenda navenda Dembel City, li Afrîka Avenue (Bole Road).
Emmering, Fürstenfeldbruck
Emmering şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruck li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Marbella
Marbella (, wekî Marbeya bixwîne) bajar û parêzgeheke başûrê Spanyayê ye, ya ku ji parêzgeha Málagayê, di civaka xweser a Endulusê ye. Ev nav ji entegreyê comarca ya Costa del Sol Occidental û navendên hevdengê derveyî civaka şaredariyan e.
Zîlqe'de
Zîlqe'de yan jî zûlqe'de (bi erebî: ذو القعدة, Dhu l-Qa'adah) meha yanzdehem a salnameya koçî ye.
Daşbilax Payîn
Daşbilax Payîn, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kesnezanî Paşa
Kesnezanî Paşa, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kerîm Baytar
Kerîm Baytar yek ji şehîdên tekoşîna azadiya Kurdistanê ye. Nav û paşnav: Kerîm Baytar Cih û dîroka ji dayikbûnê: Dêrik Ciyayê Mazî / 1956 Dîroka tevlêbûna partiyê: Dêrsim / 1977 Cih û dîroka şehîdbûnê: 22 Êlon 1984 Gundê Sipîwyan. Sêrt / Dihê (Eruh)
Dîroka Kurdistanê, dîrokeke xwîn, mirin, êş û berxwedanêye. Bi salane, ku gelên vê erdnigariyê li himber dagirkerên hov têdikoşin. Lê mixabin, bi piranî ji ber sedemên hundirîn û pir hindik jî yên derveyî, ev berxwedan û têkoşînan têk çûne. Ev qedera gelê Kurd di salên 70`yî de piçekî hate şkestin, lê ji ber tunebûna rêberekî herçiqas di nava civakê de raperînek û germbûnek çêkiribe jî bi 12`ê Êlonê re ew jî hate bin ax kirin. Di van rojên şoreşgerî gomlegekî ji agir bû, him li derveyî welêt, him li zindana û him jî di nava welêt de yek hereketê berxweda: Ev jî herketa PKK`ê bû. Heta bi roja ku PKK`ê li himber dewletê serîhilda û berxweda, li Kurdistanê ji ber bayê 12`ê Êlonê pelek jî nediliviya û tu kesên ku li Kurdistanê berxwebide jî tune bû. Yên heyî jî newêrîbûn. Yek ji van berxwedêr ên wê demê yê tevgera berxwedanê PKK`ê jî Kerîm Baytar bû. Baytar yek ji wan kesên peyva xwe ya dawiyê, bi fidakirana canê xwe qedandiye ye. Baweriya xwe ya li himber gelên xwe bi kişandina gelek êş û eleman û fidakirina can ê xwe nîşandaye. Vî şehîdî wekî gelek hevalên xwe, tiştên ku dihate gotin di peyvê de nehiştiye û xistiye nava pratîkê û bi vî awayî jî di dilê gel de, xwedî cihekî taybet e.
Kerîm Baytar, di sala 1956`an de li Dêrikê ji dayîk dibe. Malbata wî, malbateke xizan û di halê xwe de ye. Kerîm dibistana seretayî û ya navîn li Dêrikê, Lîseyê jî bi rêz ê, Li Amed, Trabzon, Dêrsim û Mêrdînê diqedîne. Piştî qedandina dibistanê dizewice, lê tu zarokên wî tu ne. Kerîm hîn di temenekî ciwan de, di dalên 70`yî de, fikrên şoreşgerî nasdike û li himber van fikran hezkirina wî çêdibê. Di sala 1977`an de, gava li Lîseya mamostetiyê ya Dêrsimê dixwîne, li himber tevgera berxwedanê PKK`ê sempatiya wî çêdibe û bê teredût tevli vê hereketê dibe. Piştre vedigere Dêrikê û li wir têkiliyê xwe yî bi partiyê re hîn bêtir xurt dike û fikrên PKK`ê di nava gel û ciwan ên Dêrikê de belav dike. Mirov dikare bibêje, ji du an jî sê kesên, ku fikrê tevgera Apocî anî Dêrikê, yek jê Kerîm e. Li Dêrikê ew dem tevgerê wekî DDKD, KUK û hwd. xurte û di nava gel de xwedî cihekin. Kerîm û çend hevalên xwe jî, ji bo ku fikrên tevgera xwe di nava gel û bi taybetî jî di nava ciwanan de belav bikin dest bi xebatan dikin û di serî de komîteyeke amadekar ya herêma Dêrikê saz dikin. Piştî demeke pir kin, ev fikrên nû di nava gel û ciwanan de aj dide û hêdî hêdî di nava gel û ciwanan de sempatiyeke mezin li himber "telebeyan" çêdibê. Gel êdî sond û qesendan bi vê tevgerê dixwe û azadiya xwe tê de dibîne. Ji ber van xebatên xwe yê serkeftî Baytar ji aliyê Partiyê ve terfiyî endametiya komiteya herêma Mêrdînê dibe. Li wir jî xebateke pir baş dimeşîne.
Piştî ku dagirkeran bilindbûna vê hereketê dît, di meha Êlonê darbeyeke leşkerî çêkir û bi gelemperî Tirkiye lê bi taybetî jî Kurdistan da ber lingê xwe û kaf û kûm kirin. Bi darbeyê re wekî gelek kadroyên PKK`ê Kerîm Baytar jî tevî komek hevalên xwe di sala 1981`an de derbasî qada Lübnan-Filistîn dibe û li wir beşdarî perwerdehiya leşkerî û siyasî dibe. Piştî ku kongreya duyemîn li dar dikeve, ji bo ku biryara kongreyê ya "vegera welêt" di nava gel de belav bike, demekê li Başûr û Rojhilatê Kurdistanê dimîne û xebatê xwe li wir dimeşîne. Di heman salê de tevî "komeke propagandaya bi çek" a di bin fermandariya wî de, derbasî Bakurê Kurdistanê dibe. Bi cesaret û baweriya xwe di nava gel de di demeke pir kinde xwe dide hezkirin û toximê fikrê partiyê di nava gelê Botanê de diçîne.
Di 22`ê Êlona 1984`an de, ji bo ku pirsgirêkeke di nava gundiyan de çareser bike, diçe gundê Spiwyan ( Girêdayi Dihê -Eruh- ye) û li wir dikeve kemîneke xayînan û şer derdikeve. Di şer de, birîndar dibe, lê tevî vê birîndariya xwe şer didomîne û tevî wî halê xwe, xwe digihîne hevalên xwe û di himbêza hevalên xwe de ew jî wekî bi sedan xortên Kurdistan, tev li karwanê şehîdan dibe. Peyva wî ya dawiyê: Bijî Kurdistan û Bijî PKK`ye.
Turcel Mancel
Çavkanî: http://www.bagok.org
Hohenbocka
Hohenbocka şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Şewel
Şewal (bi erebî: شوّال, Şawwâl) meha dehem a salnameya koçî ye. Sê rojên pêşîn ên şewalê cejna Remezanê ye.
Piştî meha Remezanê meha Şewalê tê. Rojiya şeşekan di vê mehê da tê girtin.
Hillegom
Hillegom, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Bace
Bace, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Elûzê
Elûzê an Elozê (1946: Alluz; ), gundekî Bismilê ye.
Havixbeck
Havixbeck şaredariyeke navçeya (Landkreis) Coesfeld li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Gundikê Îso
Gundê Îso gundekî Bismilê ye.
Braux, Alpes-de-Haute-Provence
Braux, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Zanîngeha Dewletî ya Minas Gerais
Zanîngeha Dewletî ya Minas Gerais (bi portûgalî: Universidade do Estado de Minas Gerais) zanîngeheke dewletî ya Belo Horizonteya Brezîlê ye.
Hecîabad, Nazlû
Hecîabad, Nazlû gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Zanîngeha Dewletî ya Minas Gerais
Di sala 1989an de hat damezirandin.
Hecîabad, Nazlû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 378 kes (78 malbat) bûn.
Romanyayî
Romanyayî an jî Rûmen (bi rûmenî: români, binavkirî [roˈmɨnʲ]; bi eksonîmeke dîrokî Vlax ) komeke etnîkî ya bi romanîaxêv e. Ew xwedî çand û bav û kalên romanyayî yên hevpar in û bi zimanê rûmenî diaxivin. Bi giranî li Romanya û Moldovayê dijîn. Serjimêriya Romanyayî ya 2011an diyar kir ku tenê ji sedî 89% ji hemwelatiyên Romanyayê xwe wekî Rûmênên etnîkî didin nasîn.
Saint-Estèphe, Gironde
Saint-Estèphe, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kesnezanî Simayl
Kesnezanî Simayl, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qizilce Serê Mehabad
Qizilce Serê, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Rems-Murr-Kreis
Rems-Murr-Kreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
Weşanên Sewadê
Weşanên Sewadê di rezbera 2007'an de li Bazîdê vebûye. Niha tenê li ser ferhengên kurdî dixebite û pêşniyareke wê ya li ser wêjeya zarokan û berhevkirina dîroka gelêrî heye.Tenê berhemek weşandiye û ew jî: Ferhenga Destî -kurdî bi kurdî- ya Umîd Demîrhan e. Xwediyê wê Omit Celalî ye.
Hoeksche Waard (şaredarî)
Hoeksche Waard, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Zorava, Şirnex
Zorava gundekî Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gundekî girêdayî Heştanê ye, nêzîkî 7 km ji bajarê Şirnex dûr e. Gundekî biçûk e, ji aliyê çend malbatan ve hatiye avakirin, lê belê di 15 yê tebaxa sala 1992'an gundê Zorava ji aliyê hêzên dagirkerên dewleta Tirk ve hate şewitandin. Şîniyên gundê Zorava neçar dimînin, gundê xwe berdidin û koçberî bajaran dibin. Ji wan hinek koçberî Kurdistana başûr bûn, heya niha jî ne zivirîne ser gundê xwe (2012).
Hesenava, Ûrmiye
Hesenava gundekî ser bi nahiya Silîvanayê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Çolilû, Çaroymaq
Çolilû, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zîlhice
Zîlhice yan jî zûlhice (bi erebî: ذو الحجة, Dhu l-Hijjah) meha dozdehem a salnameya koçî ye.
Hec û cejna boraqê di Zûlhiceyê de ye. Di roja dehem a vê mehê de cejna boraqê dest pê dike û çar rojan dajo. Hec jî di rojên heştem û nehem û dehem tê kirin.
Bengi Yıldız
Bengi Yıldız (bilêvkirin: Bengî Yildiz), (jdb. 15ê çiriya paşîn 1965 li Hezoya Êlihê) parlamenterê DTP'yê yê Êlihê yê di Meclisa Mezin ya Netewa Tirkiyê (meclîsa dewleta Tirk de) ye.
Banka Somalîlendayê
Banka Somaliland
Bengi Yıldız
Jiyan
Parêzer e û perwerdeya xwe li zanîngeha Stembolê, fakulteya dadnasiyê girtiye. Nûçegihaniya rojnameya hefteyî Yeni Ülke kiriye. Herwiha di rojnameyên Özgür Gündem, Demokrasi (rojname), Ülkede Özgür Gündem de nivîsiye.
Banka Somalîlendayê
Banka Somaliland (Somalilî: Baanka Somaliland) li Somalîlendayê, li Somaliland, navendî ya xweseriya ku bi navneteweyî wek xweseriya xweseriya Somalal tê naskirî ye. [1] Di sala 1994 de hate sazkirin, ew herdu desthilatdariya dirav û bankeya karsaziyê ji bo erdê. Banka navendî ji bo destûra Somaliland ji bo destûra dayîn. Li Hargeisa, Berbera, Borama û Gabîl di nav balafirgehan de di nav Hargeisa de, di çar aliyên din ên din de û navendên danûstandinên biyanî yên biyanî hene.
Armanc
Di çarçoveya Benda 3 ya Qanûna Destûra Somalilandê de, banka armanc dide ku: rêjeya bihayê û bihêzkirina danûstendinê pêşxistina kredî û mercên bazirganiyê yên ku piştgiriya mezinbûna aboriyê biparêzin piştgiriya aborî û aborî ya hikûmetê ku derfetê bike
Sor û Sor
Sor û Sor programeke civakî ya televîzyonê ya ko li sala 2014ê li ser şaşa kenala WAAR TV li bajarê Duhoka Başûrê Kurdistanê hatiye pêşkêşkirin.
Merema Sor û Sor
Li demê amadekirin û nivêsîna hizra pirogramî, gelek bizav hatine kirin ko Sor û Sor ne bi tinê êk werz bît belko ji çend werzan pêk bihêt û diwerzê xûyê destipêkîda, arsitê Sor û Sor berev civakî û kêşeyên berçav û ji bîrkirî ve hate birin, lê carna kêşeyên siyasî rojev neçar dikirin ko wan rojevên heyî ko Bandur li ser civakî dikirin biken babet bo çend xelekeyan. Bi giştî merema Sor û Sor ew bû civak xû di Sor û Sor da bibînît û xelik bi sitêcê gehandna dengê xû bzanin.
Ji hejî gotinêye ko programa Sor û Sor Ji amadekirin û bi rêvebirn û pêşkêşkirina rojnamevan Hogir Silêvaneyî bû. 22 xeleke hatin pêşkêşkirinê weke werzê yekem.
Hermsdorf, Brandenburg
Hermsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Grafrath
Grafrath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruck li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nordkirchen
Nordkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Coesfeld li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Sainte-Terre
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Alaya Azerbaycanê
Ala Azerbaycanê di 5ê sibata 1990an de ji aliyê Sovyetê bilind yê Komara Azerbaycan re hatiye şandin. Dîzgeheka ala neteweyî bi ala ala Komara Demokratîk a Azerbaycan ve hat pejirandin, ku yekser guhartî hatiye guhertin. Mînakî, rêjeya rûberê ji 2:3 bo 1:2 hate guheztin, ku bi kevneşopiya ala Sovyetê re têkildar e. 9ê çiriya paşîn, dema ku ala yekem car di sala 1918an de hate pejirandin, bi biryarnameyek serokatiyê ya sala 2009an Roja Ala Neteweyî ye.
Ferda
Ferda (bi latînî: Efedra) riwekek ji malbata ephedraceae ye. Koma vê riwekê coniferopsida ya ji spermatophytina ya cîhana riwekên tracheophyta. Navê wê bi almanî Meerträubel e. 35 heya 60 cureyên vê riwekê hene. Kîjan li Kurdistanê digihên, nayê zanîn, lewra xebateke zanistî li ser floraya Kurdistanê nehatiye kirin.
Navê wê ji îraniyan (kurd, faris ûêd) derbasê grekiyan bûye lê hinekê hatiye guhertin. Li rojavayê Asyayê, Ewropa, bakurê Amerîka û bakurê Afrîkayê tê dîtin. Di fêkiya wê de vîtamîna S û alkaloîdên wekî efedrîn û pesevdoefedrîn hene. Tehma wê talşîrîn e.
Dermanê kuxînê
Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de fêkiyên vê riwekê li dijî kuxîn û ragirtinên pişê (ceger) tê bikaranîn. Divê ji zarokan dûr bê girtin lewra dikare ziyanên toksîkî bide. Li gelek welatên Ewropayê bêî dermannameyê (reçete) li dermanxaneyan nikarin bên firotin.
Aisne
Aisne, yek ji departementên herêma Hauts-de-Franceê li bakurê Fransayê yê ku navê xwe ji Çemê Asineê wergirtiye.
Erdnîgarî
Departementa Aisne, bi departementên Nord, Somme, Oise, Seine-et-Marne, Marne û Ardennes û bi Belçîkayê ve sinor e.
Gelhe
Ji sala 1962an vir ve geşbûna niştecihên departementê.
Şaredariyên sereke
10 şaredariyên serekeyî ya departementê û hejmara niştecihên şaredariyan
Alingoza Jêr
Alingoza Jêr (bi romî kirine: Aşağıalagöz), gundekî navçeya Mûşê Gimgimê ye.
Wateya navê gund
Navê gund ne bi tirkî ye, tirkan dema navên gundan guhertine, hin caran ew şibandine peyvên tirkî. Berê navê Alingozê, "lingoz" bûye. Ango "gundê di çala ber devê avê de, di pehniya/paniya lingê de". Bi rastî jî di ber avê de ye. Alingoza Jor jî heye.
Herçendî beriya Komkujiya Ermeniyan li Alingozê Ermenî nebûne jî, hin Ermenî navê Alingozê (herwiha tevahiya navên Kurdistan û Anatoliyayê) dikin Ermenî. Dibêjin ev nav tê wateya Çiyayê Aragatsê ku 40 km li bakurrojavayê Rewanê dikeve, li Ermenistanê ye. Dibêjin xelkê ji wir hatine, navê gund lê kirine. Li ji aliyê zanistiyê ve ti bingeha xwe nîne. Ne ji Ermenistanê xelk hatine Kurdistanê, ne jî ti elaqeya Alingozê bi Aragatsê heye.
Osmaniyan navê gund wekî Al-î Lingöz jî bikaranîne. Bi texmînî bilêvkirina Osmaniyan bûye serdest û Alingoz maye.
Gelhenasî
Gelek koçber daye. Xelk aboriya xwe bi xwedîkirina ajalên malê dike. Gorî tomarkirinên dewletê hejmara niştecihên gund li dora 150-200 kesan e. Lê ev agahî ne rast in. Lewra dewlet di statîstîkên xwe de hejmara kurdan kêm nîşan dide û ev siyaseteke pirr klasîk e.
Leyla Zana
Leyla Zana, di 3ê gulana 1961ê de ji dayika xwe bûye, siyasetmedareka kurd e ku piştî sonda qanûnî li parlamena Tirkiyeyê, bi kurdî axivî û ji ber wê û ji ber bizavên wê siyasî ji bo doza kurdî li Tirkiyeyê ket girtîgehê. Ew sembola berxwedana aştîxwaz ya kurdan li Tirkiyeyê ye. Li sala 1995ê, Parlamena Ewropayê xelata navdar a Saxarov da Leylayê, lê heta sala 2004ê ew ji ber zîndanîbûna xwe neşiya wê xelatê werbigirit.sa
Jînenîgarî
Leyla sala 1961ê, li Farqîna li ser bi Amedê ji dayika xwe bûye. Hêşta 14 salî bûkê li Mehdiyê Zana re hat mehîr kirin. Mehdî serokê şaredariya Amedê bû û bîst salan ji Leylayê kaltir bû. Piştî ku Mehdî li sala 1980ê de ji aliyê dewleta Tirkan ve hat zindanî kirin, Leyla bi awayekî çalak tevlî siyasetê bû. Ew li sala 1988ê ji aliyê dewletê ve hat binçav kirin û êşkencedan.
Di hilbijartinên sala 1991ê da, ji lîsta SHPê wekî parlamenter ket Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê. Li dema sondxwarinê da, li civakê, rengê kesk, sor û zêr li pora xwe girê dabûn û bi kurdî got ku: "Dê ji bo bi hev re jiyana demokratîka gelên tirk û kurd bixebitit." Ji ber vê yekê di civaka Tirkiyeyê de tevlîhevî derket û parlementerên neteweperest bi gotinên wekî  cudatîxwaz ,  terorîst ,  wê bavêjin zindanê  êrîş bîrin li ser Leyla Zanayê.
Leyla Zana, Selîm Sadak, Orhan Dogan û Hatip Dicle li sala 1994an Partiya Demokrasiyê, DEP saz kir. Ev partî li 2ê adara 1994ê hat berbend kirin û bêritiya parlementerên DEPê ji ser wan hat rakirin. Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê ev bîryara xwe bi şahiyekê pîroz kir.
Dozger ji ber sondxwarina wê û mafparêziya wê ji bo gelê kurd berdarî jê re xwest. Li dawiya dozê, ji ber îxaneta li welêt, 15 salan cizayê zindanê xwar. Paşê 2 salên dî ciza tevilî vî cizayî hatin kirin.
Li 21ê nîsana 2004ê, DGM ya bi hejmara 1ê ya Ankarayê, di doza jinûve darizandina parlamenterên DEPê yên berê Leyla Zana, Hatîb Dîcle, Orhan Dogan û Selîm Sadak da, cardin 15 salan cezayê giran yê hepsê da parlamenteran. Ango, dadgehê biryara sala 1994ê careka dî erê kir.
Xencer (pirtûk)
Xencer pirtûka Serdar Roşan ya helbestane. Ji weşanên Weşanxaneya Dozêye.
Leyla Zana
Jînenîgarî
Rêkxistiya Lêbihurîna Navneteweyî anku Amnesty International navê Zindaniya Wîjdanê li wê kir. Li xêve anku hezîrana 2004ê ji hepsê hat berdan, lê doza wê xelas nebû.
Xencer (pirtûk)
=Nasnameya Pirtûkê=
Leyla Zana
Piştî azadbûna ji zindanê
Li sala 2002ê, filmek bi navê Back to the world anko Vegeriyana li Cîhanê li ser rewşa Leyla Zanayê hat çêkirin.
Li çiriya pêşîn a 2004ê li Brukselê xelata Saxarof wergirt û li parlamentê Ewropayî axaftineka bi zimanê kurdî kir. Xelata ros li Danîmarka sitend. Li 1995ê, Xelata Rafto li Norwêcê wergirt. Li Tirkiyê jî ji aliyê derneka mafen mirova ji xelata aştiye girtiye.
Xencer (pirtûk)
Navê pirtûkê: Xencer
Leyla Zana
Piştî azadbûna ji zindanê
Li sala 2005ê, Dadgeha Mafên Mirovan ya Ewropayê, 9.000 Euro li ser hisaba dewleta Tirkan dan Leylayê û her yek ji parlamenterên girtî yên dî. Ev biryar ji ber mandelkirina mafên azadiya axivtinê bû.
Leylayê û hevalên wê Bizava Civaka Demokratîk (DTH) damezrand. Li 17ê tebaxa 2005ê Bizava Civaka Demokratîk (DTH) û Partiya Gel a Demokratîk (DEHAP) bûn yek û Partiya Civaka Demokratîk (DTP) damezirand. Anha wî Hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê yên 7ê hezîrana 2015an parlamentera HDP ya Agirî dema 25. çê bûn
Xencer (pirtûk)
Nivîskar: Serdar Roşan
Babet: Helbest
ISBN: 978-9944-227-21-6
Hejmara rûpelan: 64
Bilgana Jêrîn
Bilgana Jêrîn, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
Hesenava, Somabiradost
Hesenava, Somabiradost gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 372 kes (61 malbat) bûn.
Famîleya pelgoşaran
Famîleya pelgoşaran, famîleya pelzirneyan (Bignoniaceae) famîleyeke riwekan e, di koma gezika derewîn (Lamiales) de cih digire. Riwekên vê famîleyê ji cihên tropîk û subtropîk hez dikin. Hin cureyên wê li Kurdistanê jî diçên. Di famîleyê de 82 cins hene. Li ser cins û cureyên gotûbêj hene.
Cinsên Famîleya pelgoşaran
Qirawilxane
Qirawilxane gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 112 kes (25 malbat) bû.
Çoganlû
Çoganlû, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qizilqepî Mehabad
Qizilqepî, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
FK Nevėžis
Futbolo klubas Nevėžis yaneyeke futbolê ya Lîtvanyayê ye. Di sala 1962an de hatiye damezrandin.
Xwedî yarigeheke bi navê Kėdainių miesto centrinis stadionas e. Di lîga yekem a Lîtvanyayê de cih digire û yek ji sê tîmên Kėdainiaiê ye.
Serkevtinên lîgê
Pirma lyga (D2): 1 LFF taurė: 0
Supertaurė: 0
Kornewroza Jêrîn
Kurdnewroza Jêrîn an jî Kornewroza Jêrîn gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
Nottuln
Nottuln şaredariyeke navçeya (Landkreis) Coesfeld li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Guteborn
Guteborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Kelekîn
Kelekîn, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Weşanên Aram
Weşanxaneya Aramê di sala 1998an de li Stembolê hate damezirandin. Weşanxaneya Aramê ya ku bi du zimanan, bi kurdî û tirkî dest bi weşanê kir heta niha devîdevî 400 pirtûk weşandine. Salên pêşîn ên weşanê, wê kovara dîrok û wêjeyê ya bi navê Vesta weşand. Aramê ji nivîskarên her wekî Noam Chomsky, Immanuel Wallerstein, Michel Albert, Moliere, ku di serdema xwe de çawa hatin xwendin û îro jî bi eleqeyeke zêde têne xwendin, gelek pirtûk bo tirkî û kurdî dane wergerandin û weşandin. Di demên dameziranê de, ji neamadebûnê û kêmasiyên tora çap, belavkarî û pirtûkfiroşiyê, qedexeyên li ser weşanên muxalif û cezayên hepsê, Aramê navbirrîyeke kurt da qonaxa weşangeriyê. Lê îro Aram xwediyê arşîveke dewlemend e ku di nava xwe de pirtûkên lêkolîn, dîrok, wêje, helbest, bîrhatî, roman û şanoyê dihewîne. Serekîtirîn damezirînerên Weşanxaneya Aramê yên ku taybetî jî bi pirtûkên xwe yên li ser bîrhatiyan, dîrokê û lêkolînan eleqeyeke mezin dîtine yên li bendîxaneyan in.
Weşanxaneya Aramê sê şaxên xwe yên pirtûkxaneyî li Wan, Amed û Stembolê hene. Aram bi hewildana bo nûnerîya bîra civakî, polîtîk, kolektîf û rewşenbîrî, bi şîara “Aram ronahî ye!”, li cîhana weşangerîyê bi weşangeriya xwe berdewam e.
Bnr: Listeya weşanên ku bi kurdî diweşînin
Katwijk
Katwijk, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Fethullah Gülen
Fethullah Gülen (jdb. 27ê nîsanê 1941 li Qoricix a Hesenqelayê, Erzîrom, gorî hin çavkaniyan jî: * 1938 li heman cihê), serokê Tevgera Gülen, giregirekî îdeologiya tirk-îslamî ye.
Jiyan
Dibistana seretayî û amadeyî ji derve bidawî kiriye. Di saziyên dijî komûnîzmê de cihgirtiye. Perwerdeya olî dîtiye. Bavê wî mele bûye û ew ji heşt zarokan ê duyemîn e. Hîç nezewiciye. Bi qasî çar salan li Edirneyê meletî kiriye. Herwiha li gelek deveran waîztî kiriye. Di tevahiya jiyana xwe de tevlî karê polîtîkaya Îslamî bûye.
Yek ji girêgirên civata Nûr a Seîdê Kurdî damezrandibû bû. Ew di nava civatê de nêzîkî rastgiriya Romê û dewletê disekine û bi mirina Nûrsî re, bi tevayî tarîqata Nûr reforme dike û berê armancên civatê vediguherîne. Lî Îslameke neradîkal, bi DYAyê re hevalbend û di bin xizmeta îdeolojiya fermî ya dewleta Tirk Tûranîzmê de digere.
Di cûntaya leşkerî ya 1961î de li dijî wî doza "şerîatxwaziya Îslamî" tê vekirin û bi cezayê sê salan tê darizandin. Paşê doz tê betalkirin. Ew tenê heft mehan li girtîgehê dimîne. Di cûntaya leşkerî ya 1980î de fermana girtina wî tê belavkirin lê ew rêça xwe dide tarîkirin. Sala 1986î de tê girtin lê dîsa tê berdan û bi fermî waîztiya xwe didomîne.
Gülen û dewleta kûr a Tirkiyeyê
Di çapemeniyê de behsa têkiliyên wî bi CIA, MİT û hêzên tarî yên dewleta Romê tê kirin. Di raporta ku krîmînaliya hin kadroyên mezin ên dewletê derxist holê Raporta Susurlukê (Susurluk Raporu) de navê wî jî derbaz bû. Gorî gotinan ew ji berê de endameke sîxuriya dewleta Romê bûye û dawî li armanc, misyon û girîngiya tarîqata Nûr a li dijî kemalîzm û nîjadperestiya Komara Tirkiyeyê derdiket û biratiya gelan û mafên kurdan diparast aniye.
Dîsa navê terîqeta wî di karên narkotîkê de jî derbaz bûye. Wî li derveyî welêt gelek dibistan damezrandine. Tê gotin ew li ser van dibistanan polîtîkayê dike û berjewendiyên Romê dimeşîne. Li Başûrê Kurdistanê jî gelek dibistan vekiriye. Dîsa fîrmayên civata wî bi tevî fîrmayên artêşa tirk li Başûrê Kurdistanê para herî mezin a aboriyê birêvedibin.
Sala 2000î derbarê wî de doz tê vekirin lê paşê dîsa tê efûkirin. Pirraniya gerîndendeyên ewlekariyê, polîs, hunermend, siyasetmedarên rastgir û lîberal di civata wî de ne.
Ji sala 1999î virde li DYAyê dijî. Li Tirkiye û derveyî wê gelek firmayên mezin girêdayî cemaeta wî kar dikin. Cemaeta wî xwedî hêzeke aborî ya gelek mezin e.
Di derbarê misyon, fîlozofî û siyaseta Gülen de gelek nivîsar û pirtûk hatine nivîsîn. Herwiha wî jî gelekan nivîsiye. Di hilbijarinan de piştgiriya xwe bo AKPê da diyarkirin.
Saint-Étienne-de-Lisse
Saint-Étienne-de-Lisse, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Xeznewî
Xeznewî navê malbateke şêxên kurd e.
Saint-Étienne-de-Lisse
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Xeznewî
Gelek kes bi vî navî hene:
Çarşema Sor
Cejina Çarşema Sor cejina herî mezinê baweriya û civaka Êzidîya ye. Ev cejin her sal di roja çarşema heftey ya yekemîn a meha nîsanê tê pîroz kirin. Li gorî Baweriya Êzidî, Xwedê dema ku cîhanê avakiriye ev avabûn 365 roj berxwe dide û çarşema berî ya meha nîsanê temam dibe. Di vê cejinê de civaka Êzidî hêka dikelînin û renge reng dikin, ew hêk jî temsîla nû avakirina gerdûnê dike. Di aliyê zanistî de ji dibêjin ku diniya yan jî gerdûn piştî teqîna mezin ku bi zimanê  Ingilîzî dibêjinê (Big Bang)  pêk tê û gerdûn hatiye avakirin. Civaka Êzidî bi hezar salan e ku vê cejinê pîroz dikin. Wateya kelandina hêkê ev e ku dema hêj dikele awayî gerdûnê vedigire. Wek tê zanîn di nav hêkê de şeklê rojê jî heye, ew jî zerka hêkê ye. Serê sibeha cejinê her kes zû ji xew radibe û berê xwe dide rojê ji bo hemû diniyayê ibadet dike, piştî wê ji bo mêhvana serbir tê serjêkirin û şîrnahî tê belavkirin û hêk bi hemû rengan tên rengkitin ji ber ku dema gerdûn hat avakirin her der bi gulên renge reng hat xemlandin. serê sibê her kes berê xwe dide çolê kulîlkên sor berhev dike û dibe mal di gel qalikên hêka bi  deriyê malê ve  dikin wata vê yekê jî, ji bo ku ji her êrîşê bên parastin. her wisa di  roja cejinê de qalikên hêkê her kes dibe nav dexil û danê xwe ji bo ku Xwedê berket bavêje nav. serê sibê yên ku miriyê wan yên nû jiyana xwe ji destabine hene diçin ber mezagehên xwe yên pîroz û serdana miriyên xwe dikin, her wisa xwarinê dibin li wir belav dikin. di roja cejinê de nabê kes biçe ser karê xwe. her wisa di meha nîsanê de nabê kes bizewice rêzgirtin  ji meha  pîroz a nîzanê re. gelk cejinên Êzidiya hene her yek ji wan cejina wata xwe ya tayîbet heye û hemû cijin grêdana xwe bi xwezayê re heye, mînak. Êzidî di meha 12an ji her sal sê rojan xwarin naxwin yan jî bi rojî dibin, ev her sê rojî dikevin sê rojên herî kurt ji salê. civka Êzidî van her sê rojiyan diger ji ber  ku her diçû roj kurt dibû û şev dirêj dibû. Êzidî bi rojî bûn, sê roja xwarin ne xwarin heya roj vegeriya di roja ku roj vedigere di nav civakê de dibe cejin. Serbir tên serjêkirin û şirnahî tên belavkirin. piştî her du çele, çilê zivstanê - çilê havînê dibe cejin ji ber ku di dema kevin de çilê zivstanê glek sar bû dema ku bi dawî dibû û ji sermayê qurtal dibûn dikirin cejin her wisa dema ji çilê havînê jî rizgardibûn dikrin cejin ji ber ku ji germa zor  rizgarbûn her wisa  kesên oldar her çil rojî bi rojî dibin û ji serê sibê heye êvarê xwarin naxwin.
Hesokendî
Hesokendî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 268 kes (66 malbat) bûn.
Kewreynî
Kewreynî, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gröbenzell
Gröbenzell şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruck li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Goller Qeresofî
Goller Qeresofî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dêrbendê
Dêrbendê, gundekî Bismilê ye. Di navbera Girikê Fariz û Kela Pozreş de li ser qelaçekî bilind e. Çemê Xanê (Çemê Stewrê) ku di ber re derbas dibe li herêmê çemekî navdar e.
Tûtika Jêrîn
Tûtika Jêrîn gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
MySQL
MySQL danegeheke ji bo bikaranîna zimanê SQL e. MySQL wek danegeh (database) gelek tê bi kar anîn. MySQL nivîsbariya azad e.
Zorava, Gimgim
Zorava (bi romî kirine: Zorabat), gundekî navçeya Mûşê Gimgimê ye.
La Brillanne
La Brillanne, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Zorava, Gimgim
Dîrok
Ji ber ku gundekî nû ye, tirkan navê wê neguhertine, şibandine peyvên tirkî. Berê mezreyeka Qeremêşê bû. Bingeha gundê niha ji aliyê mala Şêx Ehmed ve hatiye avêtin. Ev malbat ji Qeremêşê bûn. Zarokên wan Şêx Ûsiv, Şêx Şêrko ûêd. gund şên û abad kirine. Beriya wê jî li vir di sedsala 16. de çend malên êla Ezdîniyan hebûne. Lê gund hinekê li jêr bûye, nêzîkê Mêrga Kosto.
Wê demê Ezdîniyan li ser axa gund hukim kirine, lê bi xwe di nava xwe de pev çûne, zilamekî bi navê Mihemed, li gundê niha xwe bicih kiriye, dest daniye ser tevahiya axa gund, ên din kiriye der. Ji ber wê gotine Zorava ango "bi zorê ava". Piştre nexweşiyek derketiye li herêmê, pirraniya malbata Mihemed mirine. Heya hatina malbata şêx kê li gund cihwar bûye, lê xebat nehatiye kirin.
Niha gelek mal hene li gund. Mala Mihemedê Hecî Evla jî ji Qeremêşê hatine.
Erdnîgarî
9 km ji Gimgim, 57 km ji Mûşê dûr dikeve. Gundên cîran Qeremêş, Hecîbega Jêr, Siltaşêr in.
Avhewa
Klîmaya gund Serhedî ye. Bi havînan ziwa û tavî, bi zivistanan ziwa û berfî ye. Zivistan sar û dirêj in.
Aborî
Aboriya gund li ser xwedîkirina ajalên malê, çandiniyê ye.
Pelgoşar (kulîlk)
Pelgoşar (kulîlk) (Campsis) cinsekê ji riwekên famîleya pelgoşaran (Bignoniaceae) e. Bo baxçevaniyê tên çandin.
Sîstematîk
Herdu cureyên cinsê Campsis:
Kulûbeya telefonê (fîlm)
Kulûbeya telefonê (sernavê bi îngilîzî: Phone Booth) filmeke amerîkî ji sala 2002 de ye û ku ji aliyê Joel Schumacher ve hatiye hilberandin.
Naverok
Stuart Shepard, ku wek ,,Stu " tê navandin, rojnamevanê nûyorkî yê jixwerazî e . Ew karsaziyên biteredud dike, hevkarên karsaziya xwe bi derew û nîv rastiyan li dijî hev dileyze û li pêşberî jina wî Kelly çavê xwe li ser Pam'a ciwan girtiye. Bi rojan e, ew  bi kulûbeya telefonê ji nîvro ta telefonê Pam  dike da ku peyivînên wan  di fatûreya telefona wî ya desta de xuya ne be.
Rojekê ew e ku dîsa ji Pam ve têlefonaxaneya ku di 53-ê kolana di navbera Broadway û Avenue 8-ê de ye, dîsa telefona Pam bike. Berî ku ew karibe bi hejmar bikeve, ew ji hêla pîzavanek ve tê rawestandin ku tê xwestin ku pîzaya ku berê ji Stuart re hatî dayîn sipariş bike. Stuart bi vê tengasiyê re hêrs dibe, ew bi kirrûbirra înkar dike û wî bi pîzeyê re dişîne. Piştî ku gazî Pam re dike têlefonê lê dixe û Stuart têlefonê hildide. Dengek bi îsrar heye ku Stuart dibêje, bi dengek ku nahêle nakokiyan bike, ku heke ew bangê biqedîne û ji telefonxaneyê derkeve ew ê were kuştin.
SQL
SQL (bi îngilîzî Structured Query Language) tê maneya "Zimanê Pirsa Binyadkirî", bi îngilîzî bi piranî wek "Sequel" dixwînin, lê bilêvkirina bi kurdî wek "ess-ku-ell" an jî "se-ku-le" ye. Dîroka SQL'ê di sala 1967'an de bi IBM Research we destpê bûye, di sala 1979'an de ji Oracle Corporation ji bo pêşvebirina taybetî berfireh kiriye.