cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esat Oktay Yıldıran
Bi salan li vê zîndanê êşkenceyan dike. Bi dehan ciwanên kurd li vê zîndanê tên îdamkirin. Bi dehan tên kuştin. Bi sedan kes ji ber êşkenceyan dimirin an seqet dimînin û bi hezaran kes rastî êşkenceyên hovane tên.
Li Stembolê di sala 1988an de ji aliyê PKKê ve hatiye kuştin.
Berkurk
Berkurk gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Dîbek, Kaniya Xezalan
Dîbek, yan jî Diwek (1928: ديبك / Dîbek ; ), gundekî bi ser Kaniya Xezalan ve ye.
Nanê bigoşt ê êla Xelîkan
Nanê bigoşt ê êla Xelîkan cure naneke pêjgeha kurd e. Kurdên Anatoliyaya Navîn, bi taybetî eşîra Xelîkan (an Xalikan) pirr dipijînin.
A rastî gelek dişibe nanê bigoşt ê Soranê yan nanê bigoşt ê Sînemiliyan. Tenê bexdenoz û merge zêdetir in. Ji bo terîfeyê mirov dikare li ya Soranê binêre, merge û bexdenozê lê zêde bike.
Merendî
Merendî, bi tirkî navê wê kirine Yürektaşı, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Auhausen
Auhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Genouillé, Charente-Maritime
Genouillé, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Wiek, Rügen
Wiek şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Die Welt
Die Welt (Cîhan) yek ji rojnameyên mezin ên Almanyayê ye. Xizika wê rast e.
Orhan Keskin
Orhan Keskin (bilêvkirina bi kurdî: Orhan Keskîn, jdb. 1956 li Erdêxan - m. 3ê adarê 1984 li Zîndana Amedê) têkoşer û şoreşgerekî navdar ê tirk bû. Berpirsiyarê Devrimci Yol ê Başûrê Rojhilatê Tirkiyê bû. Di greva birçîbûnê ya bêdawî de jiyana xwe ji dest daye.
Jiyan
Dibistana amadeyî li Farqînê dixwîne û hêj di ciwanzarokiya xwe de doza azadî û demokrasiya Kurdan dike. Malbata wî koçberê Tetwanê dibe û ew li wir têkilî bi rêxistinên çepgîr û Kurdperwer re datîne. Herçendî Tirk bû û di nava rêxistinên Tirkan de cihdigirt jî, azadiya gelê Kurd girîng didît.
Sala 1977î xwe qeydê Enstîtuya Perwerdeyê ya Amed, beşa matematîkê dike. Lê ew giraniya xwe dide karên şoreşgeriyê û li bajarên Bakurên Kurdistanê, xebatên şoreşgeriyê dike. Ji ber ku di aliyê teorîsyeniya têkoşîne de bipêşketibû, bi giranî di birêxistinkirina ciwanan de peywirdar dibe. Wî biratiya Kurd û Tirkan diparast û di bipêşketina rêxistina çepgîr û pêşverû Dev Yolê li Amedê de xwedî roleke berbiçav bû.
Di gulana 1980î de bi hêzên ewlekariyê yên Tirk re dikeve xweparastina biçek û birîndar dibe. Polîsên Romê wî digirin û êşkenceyên mezin lê dikin. Wî davêjin Zîndana Amedê ku wê gavê wekî "Saygona Kurdistanê", dihate binavkirin. Li wir tevlî hemî berxwedanan dibe.
Di greva birçîbûnê ya dawî ku di 14ê kanûna paşîn a 1984î de destpêkiribû de, di birçîbûna 52emîn rojê de jiyana xwe jidestdide.
Le Nizan
Le Nizan, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Bawekirawe
Bawekirawe, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lasel
Lasel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Beşîr Mizûrî
Beşîr Mizûrî helbestvanekî kurd e.
Dole Tirşîn
Dolê Tirşîn, navê zozanan e, ser çiyayê Bozê Sîna yê berz û serbilind di navçeya Mirgewerê xweştirîn war (zozan) e ku li hemû layan ji bo geryan û seyranê tên vî warî.
Ehmed Zêbarî jî di kilamekî xwe de bas ji vî warî dike.
Ezîz Osman
Ezîz Osman an Melik Ezîz Îmadedîn Ebûlfeth Osman kurê Selahaddin Eyyubi (erebî: "الملك العزيز أبو الفتح عثمان عماد الدين بن صلاح الدين ", kurê Selahedînê Eyûbî ê dûdiyan e ku piştî wefata bavê xwe bû sultanê Misirê. Ji kekê xwe Efdal dû sal piçûk bûye.
Bi xwe jî di sala 1171an de ji dayik bûye û di sala 1198an de ji hespê ve ketiye û wefat kiriye. Piştî wefata wî jî kurê wî Mensûr ketiye dewsa wî.
Çavkanî
Ebûlfida, Tarîxê Beşer
Mursal
Mursal, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Henîf Yûsif
Henîf Yûsif helbestvanekî, rojnamavanekî û peykervanekî kurd e.
Benciwan
Benciwan, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Sauvagny
Sauvagny, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Büdingen
Büdingen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Roşan Lezgîn
Roşan Lezgîn çîroknivîs, helbestvan û wergêrekî kurd e ku zêdetir bi kirmanckî (zazakî) û kurmancî dinivîse û hinek gotarên wî yê bi zimanê tirkî jî hatine weşandin.
Jînenîgarî
Roşan Lezgîn di sala 1964an de li gundê Dingilhewa ya bi ser Licêya Diyarbekirê hatiye dinyayê. Di tevayî jiyana xwe de tenê 4 sal çûye xwendegehê, lê paşê dibistana navîn, lîse û zanîngehê (beşa ziman û edebiyatê) ji derve xwendiye. Ji sala 1996an û vir de li gelek kovar û rojnameyan bi kurdî (kirmanckî û kurmancî) û tirkî nivîsên wî hatine weşandin. Roşan Lezgînî bi kitêba xwe ya çîrokan (Binê Dara Valêre de) xelata edebiyatê ya Apec Förlag AB-2002 girtîye. Her wiha, bi çîrokekê jî (Serketina Kewan) di Pêşbaziya Çîrokên bona Zarokan a Yekem ku Şarevaniya Sûrê ya Diyarbekirê organîze kiribû de xelata duyemîniyê girtîye. Berhemên wî di pirraniya kovar û rojnameyên kurmancî û kirmanckî (zazakî) de derketine.
Xebatên nivîskariyê
Roşan Lezgînî kitêba Suzan Samanciyê "Siya Bêdengiyê" û kitêba Malmîsanijî, Cemîlpaşazadeyên Diyarbekirî û Neteweperweriya Kurdî ji tirkî, kitêba Sadiqê Hîdayetî "Sê Dilop Xwîn" jî ji farisî bo kurmancî wergerandine. Ew niha li Amedê dijî.
Roşan Lezgîn pirziman e. Ew ji bilî zaravaya xwe ya kurdiya zazakî, herwiha kurdiya kurmancî baş dizane û soranî jî fêm dike. Wî çendîn lêkolînên girîng ji soranî kirine kurmancî. Ew bi kêmî tirkî û farisî jî dizane. Wî hin çîrokên Sadiq Hîdayet ji farisî bo kurmancî wergerandine.
Edîtorî û redaktoriya yekem rojnameya kirdkî Newepel, kovara edebî û hunerî Şewçila, Weşanxaneya Roşnayê û malpera Zazaki.net-ê dike.
Cimmik
Cimmik an Cimik, gundekî ser bi navçeya Aldûşa Adiyemanê ve ye.
Ouvrouer-les-Champs
Ouvrouer-les-Champs, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Lambrecht (Pfalz)
Lambrecht (Pfalz), bajarekî navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Faugères, Hérault
Faugères, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Raymond Aron
Raymond Claude Ferdinand Aron (Reymond Klawd Ferdînand Aron) (14î adar a 1905ê – 17î çirya pêşîn ya 1983ê ) fîlozof, civaknas, siyasetzan û rojnamevanê frans î yê bi koka xwe cihû ye. Giringtirîn berhemê wî di warê peywendiyên navneteweyî da kitêba wî ya bi navûdeng Peace & War: A Theory of International Relations (Aştî & şerr: bîrdozeka peywendiyên navneteweyî) e. Ew di vekolanên xwe da zêde tekezê dike ser pergala navneteweyî û li wê bawerê ye ku pergala navneteweyî ji du rewşan zêdetir dernakeve; sazan an guncan û nesazan û neguncan ku alozî û netenahiyê bi dû xwe ra diîne. ew dibêje; aştî ya navneteweyî an demên aşitiyê di dîrok a peywendiyên navneteweyî da di sê rewşan da dibin. Yek: rewşa hevsengî ya dinavbera hêzan da, ku hindek hêzên yeksan û hevşêwe li meydanê hene, Du: rewşa heymenexwaziyê, ku dewletek bihêztire ji dewletên dî lê nikare pergala navneteweyî bi tivavî hevsar anko kontrol bike. Sê: rewşa aştiya împratorî, ku dewletek pergala navneteweyî bi tevavî hevsar dike û heymeneya xwe li ser dewletên dî disepîne.
Dîsan ew bi kitêba xwe ya bi navê The Opium of the Intellectuals (Afyona rewşenhizran) jî bi navûbang e. Ew bervajî Karlê Markis î dibêje; dîn ne afyona gelan e, lê marksîbawerî anko marksîzim afyona rewşenhizrên fransî ye li ser dema paş-şerrî (post-war). Ew heval û neyarekê nizîk ê Jan Pawil Sarterî (Jean-Paul Sartre) bû. Gotinek di nav rewşenhizrên fransî da her belav dibû ku "Tu bi Sarterî re şaşiyan bikî çêtire ji wê ku tu bi Aronî re başiyan bikî"
Ew wekî zanayekê siyasî yê netundrew dihê hesibandin. Wî şagird ji herdu terefên Çep û Rast hebûn. Her çend ku wî xwe zêdetir bi Aronekê Çep dida nasîn jî lê wekî azadîxwazekê şopparêz anko lîberalekê konzervatîst dihê nasîn.
Jiyan û kar
Aron li Parîs ê ji dayîk bûye, ew kurê cihû yekê dinyadar anko elmanî ye. Wî li zanîngeha Êkol Normal Superyerê (École Normale Supérieure) xwîndiye, û li wêderê Sarter naskiriye, û bûye dostê wî û paşî bûye neyarekê fikrî yê wî heta dawiya jiyanê. Her di wê sala ku Sarter têda di îmtihana zanîngehê da kevtî Aron têda bû yekem, û li sala 1931ê diktoraya xwe stand.
Hema ew çend heftiyek bû ku wî dersên felsefeya civakî li Zanîngeha Tolosê didan û şerrê cihanî yê duyê çêbû. Ew tevlî rêkxistiya Hêzên Esmanê (Armée de l'Air)ê bû. Dema ku Fransa di şerrî da şikest ew reviya London ê da li wêderê tevlî hêzên Fransaya Azad biba. Wî li wêderê sernivîseriya rojnameya France Libreyê (Fransaya Azad) kir.
Dema şerr xilas bû Aron vegeriya Parîs ê da dersên civaknasiyê li Zanîngeha Ecolê ya Neteweyî ya Kargêrî û Zanistên Civakî daban. Li sala 1955ê heta 1968ê, li Sorbonê, û piştî wê li sala 1970ê li Kolîja Fransa yê û her wisa li Dibistana Xwîndina Pêşkevtî ya Zanistên Civakî (École des hautes études en sciences sociales 'EHESS') ders didan.
Aron li Parîsê li 17î çirya pêşîn a sala 1983ê ji ber krîza dil î mir.
Bextiyar
Bextiyar, bi tirkî Bahtiyar, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Nuredînava
Nuredînava, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Forcalquier
Forcalquier bajarekî li başûrê Fransayê di departmana Alpes-de-Haute-Provence ya di herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur de dimê ye. Ew di Arrondissement û Cantonê hewşêve navî de ye. Nifûsa wî ser 4.000 kes re ye.
Selam Balayî
Selam Balayî helbestvanekî Kurd e. Ew ji Kurdistana başûr e.
Warşova
Warşova (bi polonî: Warszawa) paytext û bajarê herî mezin ê Polonyayê ye ku metropol li ser peravê Çemê Vîstulayê li rojhilata navendî Polonyayê radiweste. Nifûsa bajêr bi fermî 1,86 milyon niştecih e ku di nav deverek metropolek mezin a bi 3,1 milyon niştecihê bajêr dibe 6em bajarê herî qerebalix ê Yekîtiya Ewropayê. Qada bajêr 517 km² ye û bajêr ji 18 navçeyan pêk tê ku qada metropolê 100 km² rûerd werdigire. Warşova bajarekî cîhanî yê alfayê ye ku navendek girîng a çandî, siyasî û aborî û rêvebiriyê ye.
Bajêr li zanîngehên navdar ên wekî Zanîngeha Warşovayê, Zanîngeha Teknolojiyê ya Warşovayê, Dibistana Aborî ya SGH Warşovayê, Zanîngeha Khopîn a Muzîkê û Zanîngeha Kozmînskiyê hene. Di heman demê de bajêr xwedî Akademiya Zanistên Polonî, Orkestraya Neteweyî ya Filarmonîk, Muzeya Neteweyî, Galeriya Hunerê ya Zakhętayê û Şanoya Mezin a Warşovayê ya herî mezin a cîhanê ye. Bajarê Kevin ji nû ve hatiye çêkirin ku nimûneyên hema hema her şêwazê mîmarî û serdema dîrokî ya Ewropî temsîl dike ku di sala 1980an de wekî Mîrateya Cîhanî hate tomar kirin. Balkêşên mîmarî yên din Keleha Qral, Stûna Sigismund, Qesra Wilanów, Qesra li Giravê, Katedrala St. Zoo Warşovayê di nav baxçeyên zoolojî yên herî mezin û herî serdankirî yên welêt de ye. Bajar xwedî hunerên pêşkevtî û dîmenên klûbê, xwaringehên gourmet û qadên kesk ên mezin ên bajarî ye ku li dora bajêr qadake çaryek ji qada bajêr ji aliyê parkan (seyrangeh) ve hatiye dorpêçkirin. Di werzîşê de bajêr wekî mala klûba fûtbolê ya jorîn Lîga Warşovayê, Maratona Warşovayê û stadyuma futbolê ya neteweyî ya Polonya Stadion Narodowy ve tê zanîn.
Etîmolojî
Navê Varşovayê bi zimanê polonî Warszawa ye. Dibe ku rastnivîsên din ên berê ya navê bajêr ev bi polonî in: Warszewa, Warszowa, Worszewa yan jî Werszewa. Koka rastîn a nav ne diyar e û bi tevahî nehatiye tespîtkirin. Navê bajêr a niha bi koka xwe ji navê rûniştgeheke masîgiran a piçûkê ku li peravên Çemê Vîstulayê hatiye avakirin. Li gorê teoriyeke Warszawa tê wateya "Warsz" ku Warsz formek kurtkirî ya navê polonî ya nêr Warcisław e ku ji hêla etîmolojîk ve bi Wrocław ve girêdayî ye. Lêbelê dawiya-awa ji bo bajarekî mezin ne asayî ye; navên bajarên polonî yên ku ji navên kesane hatine wergirtin bi gelemperî bi -ów/owo/ew/ewo (mînak Piotrków, Adamów) diqedin.
Etîmolojiya gelêrî navê bajêr bi Wars û Sawa ve girê dide. Li gel van etîmîlojiyan çend guhertoyên efsaneyê hene. Li gorî yek versiyonek, Sawa keçderyayeke bû ku li Çemê Vistulayê dijî ku masîgir Wara jê hez kiriye.
Niştecihên yekem
Yekem niştecihên kelehî yên li cîhê Warşovaya îro li Bródno (sedsala 9an/10an) û li Jazdówê (sedsala 12-an/13-an) jiyan kirine. Piştî ku Jazdów ji hêla qebîle û dukên nêzîk ve hate desteser kirin, li cîhê gundek masîgiran a piçûk a bi navê "Warszowa" rûniştgehek nû ya kelehî hate hatiye avakirin. Mîrê Płock, Bolesław II yê Masovya, bajarê nûjen li dor salên 1300an de ava kir û yekem belgeya dîrokî ku hebûna kastêlekê piştrast dike di sala 1313an de ye. Bi temam bûna Katedrala St John di 1390an de, Warşova dibe yek ji cihê rêveberiya Dukaya Masoviayê û di sala 1413an de bi fermî dibe paytexta Dukaya Masoviayê. Piştre aborî bi giranî li ser pîşekarî yan yekê bazirganiyê sekinî û di wê demê de li bajêr bi qasî 4.500 mirov lê jiyan kirine.
Di sedsala 15an de nifûsa bajêr ji cihên xwe koç bûn û li derveyî dîwarê bajarê bakur belav dibin ku navçeyek xweser a nû yê bi navê Bajarê Nû hatiye avakirin. Niştecihên kevnar ên heyî di dawiyê de wekî Bajarê Kevin hate binavkirin. Her du wargeh xwediyê peymana bajêr û meclîsên serbixwe bûn. Armanca avakirina navçeyek cuda ew bû ku kesên dahatî an kesên nexwestî yên nû ku destûr nedane ku li Bajarê Kevin bi cih bibin, nemaze ji bo cihûyan hatiye avakirin. Cudahiyên civakî û darayî di navbera çînên her du deveran de di sala 1525an de bû sedema serhildanek piçûk. Piştî mirina ji nişka ve ya Janusz III û winda bûna xeta dukaya herêmî, Masoviya di sala 1526an de bi Keyitiya Polonyayê de hate girêdan. Bona Sforza ku jina Sigismund I ya Polonyayê ye bi jehrîkirina dûkê hate tawanbar kirin ku desthilatdariya Polonya li ser Warşovayê biparêze.
Serweriya Augustus II û Augustus III ji bo Varşovayê ku bajêr veguherî bajarekî kapîtalîst, ji bo bajêr dema pêşketinek mezin bû. Ji bo ku bajar bi şêwazek mîna Dresdenê ji nû ve ava bê avakirin, Padîşahên Sakson gelek mîmar, peykervan û endezyarên alman li bajêr da xebatê. Di sala 1727an vekirina Baxçeyê Saxon a li Warşovayê, vekirina yekem parka gelemperî hate pîrozkirin. Pirtûkxaneya Załuski ku yekem pirtûkxaneya giştî ya polonî û ya herî mezin di wê demê de, di 1747an de hate avakirin. Stanisław II Augustus ku hundurê Keleha Qraliyetê ji nû ve guherand, Warşovayê jî dike navendek çand û hunerê. Wî Parka Baths Royal berfireh kir û ferman da avakirina û nûvekirina gelek qesr, avahî û avahiyên bi xemilandinên dewlemend. Ji ber vê yekê Warşovayê paşnavê Parîsa Bakur wergirt.
Warşova heta sala 1795an dema ku di dabeşkirina sêyem û dawîn a Polonyayê ji hêla Padîşahiya Prûsya ve hate girêdan, wekî paytexta Polonî-Lîtvanî ma. Piştre bajêr dibe paytexta parêzgeha Prusyaya Başûr. Di vê demê de, Louis XVIII ya Fransî sirgûniya xwe li Warşovayê bi nasnavê Comte de Lille derbas kir.
Şerê Cîhanê ya Duyem
Piştî ku di 1ê îlona sala 1939an de di 1ê îlona 1939an de êrîşa Almanyayê ya Polonyayê Şerê Cîhanê yê Duyem dest pê kir û Warşova heta 27ê îlonê hat parastin. Polonyaya Navîn ku di nav de Warşova jî heye ket bin serweriya hikumeta giştî ku rêveberiyek kolonyal a Naziyên Almanî bû. Hemî saziyên xwendina bilind hatin girtin û tevahiya nifûsa cihû ya Warşovayê ku ji çend sed hezar kesan pêk dihatin ku ji sedî 30% yê nifûsa ji bajêr pêk dianîn ber bi Getoya Warşovayê ve hatin şandin. Di tîrmeha sala 1942an de, cihûyên Getoya Warşovayê bi girseyî sirgûnê kampên tinekirinê yên Aktion Reinhard, bi taybetî sirgûnê kampa Treblinka hatin kirin. Bajar dibe navenda berxwedana bajaran a li dijî desthilatdariya Naziyan a li Ewropaya dagirkirî. Dema ku fermana tinekirina getoyê wekî beşek ji "Çareseriya Dawî" ya Hîtler di 19ê avrêla sala 1943an de hat, şervanên cihû Serhildana Getoya Warşovayê dane destpêkirin. Tevî ku bi giranî ji çekan û jimara wan zêdetir bû jî, geto hema hema mehekê li ber xwe da. Dema ku şer bi dawî bû, hema hema hemû kesên sax hatin qetilkirin, bi tenê çend kesan karî birevin an xwe veşêrin ji kuştinan xilas dibin.
Di tîrmeha sala 1944an de, Artêşa Sor di nav axa Polonî de cih girt û Naziyan ber bi Warşovayê ve dişopandin. Hikûmeta Polonya ya sirgûnkirî ya li Londonê ferman da Artêşa Navxweyî ya jêrzemînî (AK) ku berî ku Artêşa Sor bigîhijin bajêr, kontrola Warşovayê hildin destê xwe. Bi vî awayî, di 1ê tebaxa sala 1944an de, dema ku Artêşa Sor nêzîkî bajêr dibe serhildana Warşovayê dest pê kir. Şerê çekdarî ku hatibû plankirin 48 saetan bidome, bi qismî serkevtî dibe û 63 roj berdewam kir. Di dawiyê de, şervanên Artêşa Navxwe û sivîlên ku alîkariya wan dikirin, neçar man ku teslîm bibin. Artêş hatin veguhestin bo kampên çekdaran li Almanyayê û tevahiya xelkê sivîl jê bajêr hatin derxistin. Kuştina sivîlên polonî di navbera 150.000 û 200.000 kesan tê texmîn kirin.
Adolf Hîtler guh neda şertên lihevkirî yên kapîtulasyonê, ferman da ku tevahiya bajêr bi erdê re were yek kirin û pirtûkxane û koleksiyonên muzexaneyê bibin Almanyayê yan jî werin şewitandin. Abîdeyên û avahiyên hikûmetê ji aliyê leşkerên taybet ên alman ên bi navê Verbrennungs-und Vernichtung Kommando ("Desteyên Şewitandin û Wêrankirinê") ve hatin teqandin. Nêzîkî 85% ji bajêr hate hilweşandin ku di nav wan de Bajarê Kevin ê dîrokî û Kela Qral jî hebû.
Di 17ê çileya sala 1945an, piştî destpêkirina Êrîşa Vistula-Oder a Artêşa Sor leşkerên Sovyetê û leşkerên Polonî yên Artêşa Yekemîn a Polonî ketin wêraniyên Warşovayê û taxên Warşovayê ji dagirkeriya ji artêşa Hîtler rizgar kirin. Ji ber ku hêzên Hîtler li pozîsyonek rojava kom bûn, bajêr bi lez ji hêla Artêşa Sovyetê ve hate girtin ku Artêşa Sovyetê bi lez ber bi Lodźê ve çû.
Binerdka
Binerdka gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Warşova
Salên 1945–1989
Di sala 1945an de piştî ku bombebaran, serhildan, şer û hilweşandin bi dawî bû, piraniya Warşova wêran bû. Qada getoya berê bi erdê ve hatiye hilweşandin, bi tenê qadeke mezinê kavilan mabû. Wêranbûna mezin dibe sedema veguheztina demkî ya hikûmeta nû û karbidestên wê ji bo Lodźê ku dibe rêberiya veguhêz a desthilatê. Lêbelê carek dîsa Warşova bi fermî rola xwe ya wekî paytexta Polonya û navenda jiyana siyasî û aborî ya welêt dest pê kir.
Piştî Şerê Cîhanê yê Duyem, kampanyaya "Bricks for Warsaw" hate destpêkirin û projeyên xaniyên prefabrîkî yên mezin li Warşovayê hatin çêkirin ku pirsgirêka stargehê ya mezin çareser bike. Avahiyên apartmanan ên bi şêwazê Plattenbau wekî çareseriyek hate dîtin ku ji pirsgirêka berê ya Warşovayê dûr bixin û zêdetir qadên kesk çêbikin. Hinek avahiyên ji sedsala 19an ên ku bi rengek maqûl ji nû ve hatiye çêkirin li piyan mane lê ev avahî di salên 1950 û 1960an de dîsa jî hatine hilweşandin. Sîstema bajarvaniyê ya herêma Śródmieście (navendî) bi tevahî ji nû ve hate guherandin; kolanên berê yên kevirîn hatine asfalt kirin û ji bo bikaranîna trafîkê bi girîngî hatin firehkirin. Gelek kolanên navdar ên wekî Gęsia, Nalewki û Wielka di encama van guhertinan de winda bûn û hinek jî ji ber avakirina Plac Defilad (Meydana Parade) ku yek ji mezintirîn bi vî rengî li Ewropayê ye ji nivî ve winda bûn.
Di 14ê nîsana sala 1966an de, ji bo bîranîna 1000 saliya dewletbûna Polonyayê, li Warşovayê merasîmeke leşkerî ya hezar salî hat lidarxistin. Leşkerên ji serdemên cihêreng ên dîroka Polonya beşdarî meşê bû.
Piraniya navçeya navendî jî ji bo avahiyên bilindên paşerojê hatin destnîşankirin. Qesra Çand û Zanistê ya 237 metreyî ya ku dişibe Avahiya Empire State ya New Yorkê wek diyariya Yekîtiya Sovyetê hat çêkirin. Tevî wêrankirina dema şer û nûavakirina piştî şer, gelek kolan, avahî û dêrên dîrokî li ser forma xwe ya bingehîn hatin restorekirin.
Serdanên John Paul II li welatê xwe yê di sala 1979 û 1983an de piştgirî da tevgera "Solidarity" ya nûvekirî û cesaret da mezinbûna hêrsa antî-komunîst a li bajêr. Di sala 1979an de, nêzîkî salek piştî ku dibe papa, John Paul li Warşovayê, li Qada Serkevtinê ayînek lidarxis û di xutbeya xwe bi banga "nûkirina rûyê" Polonya bi dawî kir.
Serdema nûjen
Di sala 1995 de xeta yekem a Metroya Warşovayê hatiye vekirin. Xeta duyem metroyê di adara sala 2015an de hatiye vekirin. Di sala 2004an de bi beşdariya Polonyayê ya Yekîtiya Ewropayê Warşova mezintirîn geşbûna aborî ya dîrokî bidest xist.
Erdnîgarî
Warşova li rojhilatê navendî ya Polonyayê ye, bi qasî 300 km dûrî Çiyayên Karpatan û bi qasî 260 km ji Deryaya Baltîk û 523 km li rojhilatê Berlîn a Almanyayê ye. Bajêr li ser peravê [[Çemê Vîstulayê, li Deşta Masovianê ye hatiye avakirin. Bilindahiya bajêr bi navînî 100 mêtre ji asta deryayê bilindtir e.
Warşova li ser du pêkhateyên geomorfolojîk ên sereke wekê deşta moraine deşt û Geliyê Vistula bi şêweya xweya asimetrîk a deştên cihêreng cih digire. Çemê Vîstulayê eksena taybet a Warşovayê ye ku bajêr li aliyên rast û çepê dike du beş. Beşa çepê hem li ser deşta moranê (ji 10 mêtrayan heta 25 mêtreyê) li ser asta Çemê Vîstulayê) û hem jî li ser rasta Vîstulayê (herî zêde 6,5 mêtre bi ser asta Vîstulayê ve ye.
Avhewa
Warşova xwedî avhewa okyanûsê ye ku ji hêla Cfb ve bi dabeşkirina avhewa Köppen ve hatiye destnîşan kirin. Di vê navberê de, ji hêla dabeşkirina avhewa genetîkî ya Wincenty Okołowicz ve, bejêr xwedî avhewayek nerm a "fusion" e ku hem bi taybetmendiyên deryayî û hem jî bi taybetmediyên parzemînî ye.
Li bajêr zivistanên sar, carinan bi berf û ewrayî û havînên germ û bi tav lê pir caran bahoz heye. Bihar û payîz dikare bêpêşbîn be, pir meyla guheztinên hewayê yên ji nişka ve; lê belê germahî bi gelemperî nerm in, nemaze li dora mehên Gulan û Îlonê. Germahiya navînî ya rojane di navbera −1,5 °C, di meha Çileyê de 19,7 °C, di Tîrmehê de û germahiya navînî ya salê 9,0 °C e. Hinek caran germahî di mehên havînê de digihîje 30 °C ê. Warşova şeşemîn bajarê herî zuwa yê Ewropayê ye (li Ewropaya Navîn herî zuwa) ku bi barana salane ya navînî 482 mm ye û meha herî bi baran meha Tîrmehê ye.
Frankfurter Allgemeine Zeitung
Frankfurter Allgemeine Zeitung (Rojnameya Frankfurt a Giştî) yek ji rojnameyên mezin ên Almanyayê ye. Xizika wê rast-muhafazakar e.
Kalungu (navçe)
Kalungu Navçeyekî Ûgandayê ye li herêma navend a Ûgandayê cîh digire.
Riccione
Riccione, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2016an hêjmara niştecihên komûnê 35 hezar û 487 kes e.
Efdal kurê Selahedîn
Efdal kurê Selahedîn an jî Ebû Hesen Nûredîn Melikê Efdal Elî bin Selahedîn Yûsif (z. 1169, Şam - m. 1225 Semîsad), Kurê Selahedînê Eyûbî ê mezin e. Di navbera salên 1186–1196an de dewleta kurdan a Eyûbî de bûye Sultanê Sûriyê.
Ambar
Ambar, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Mamekiyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Nîşana ewroyê
Nîşana Euroyê, nişana ewroyê (€), nîşana pereyê fermî yê Yekîtiya Ewropayê ye.
Bi klavyeya Qwerty dikarin di kombînasyona AltGr + E an jî Ctrl + Alt + E bên çapkirin. Wek "€" nîşanek ji nameya epsîlona yewnanî ye.
Mîtolojiya erebî
Mîtolojiya erebî an polîteîzma erebî ew forma serdest a dîn di Erebistana beriya îslamê de bû û li ser hurmeta ruh û xwedayan bû. Bi fetha îslamî ya bi rêveberiya Muhemmed ev rewş guherî, olên xwecihî yên ereb winda bûn û piraniya ereb piştî şerê ereb û misilman bûn misilman.
Süddeutsche Zeitung
Süddeutsche Zeitung(Rojnameya Almanyaya Başûr) yek ji rojnameyên mezin ên Almanyayê ye. Xizika wê lîberal an çep-lîberal e.
Mîtolojiya erebî
Dîrok
Di Erebistana beriya îslamê de olperestiya xwecihî ya ereban, dînên semîtîk ên kevnar, xiristiyanî, cihûtî, mandaîzm û zerdeştî jî di nav de bûn.
Îbadeta polîteîzma erebî ji xweda û xwedawendên cihêreng re dihatin kirin, di nav de Hubel û xwedawendên el-Lat, el-Uzza, û Menat, li mal û perestgehên herêmî yên wekî Kabe li Mekeyê. Beytên bi rêûresmên cûrbecûr, hec û feraset û her weha qurbankirinên olî, dihatin kirin. Gelek teswîrên fizîkî (peyker) yên xwedayên beriya îslamê bi taybetî li nêzî Kabeyê hebûn, ku tê gotin heta 360 ji wan li wir peyda bûn, ku artêşa Îslamî ya bi serokatiya Mihemed hilweşandin.
Rola îslamê di windabûna dînên kevn de
Misilman bawer dikin ku Muhemmed piştî ku ereban têk bir, hemî perestgeh û rêûresmên wan - ku wan wekî pût bi nav kir - hilweşand û ji wan tenê perestgeha Kabeyê hîşt û ew wek mala Xwedê îlan kir. Îbrahîm Kabe ava kir ku di eslê xwe de jê re "Mala Xwedê" hat gotin. Paşê neviyên kurê Îbrahîm (Îsmaîl) ku ji Mekeyê bûn, koçî welatên din kirin û bi xwe re ji Kabeyê kevir hildan û paşê perizîn wan keviran. Di dawiyê de, ew kevir bûn peyker, ku li seranserê Erebistanê belav bûn, heta Kabe jî, û ew hemî ji hatin hilweşandin.
Sazeret
Sazeret, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Bextiyarvengî
Bextiyarvengî, bi tirkî navê wê kirine Gökçebel, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Motkî (devok)
Mînak
Çend nimûneyên devokê:
Noaillac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Ramdhuni
Ramdhuni, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 51.732 kes hatiye hejmartin
Dettmannsdorf
Dettmannsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Faith (rêzefîlm)
Faith [koreyî (hangul): 신의, koreyî (hanja): 信義, Sin-ui, bi kurdî: Bîjîşka Mezin]; herwiha wek The Great Doctor) jî tê nasîn, rêzefilmeke koreyî ya drama, aksiyon, dîrokî û romans e ko di sala 2012an de ji 13ê tebaxê heta 30ê çiriya pêşîn di kanala SBS de roja duşem û sêşema di saet 21:55'a de li Korêya Başûr dihat nîşandan e. Ji 24 beşan pêk tê.
Kurteya Rêzefîlmê
Di vê rêzefîlmê de di dewra Koryoyê de çîroka xebatkarek tendiristiyê a bi navê Kangchan tê vegotin. Koryo dewleteke ko ji Korêya niha berî 600 salan li heman cihê jiyaye. Di vê rêzefîlmê de şaheke ko ji bo derkeve textê bi salan li çînê di sirgûnê de disekine û vedigere welatê xwe, di qesrê de bi cih dibe û Xanedaniya xwe ava dike, xwe ji welatiyên xwe re dixwaza bipeyitîne tê vegotin.
Lîstikvan û Karakterên Rêzefîlmê
Û key tenê jê bawer dike.
Muzîk
Strana temayê a bi navê "Carry On", ji aliyê stranbêja K-popê, Ali ve tê gotin.
Ali Çiftçi
Ali Çiftçi di sala 1995an de li gundê Kelhesenan ku li ser bajarê Qonyayê ye hatiye dinê.
Çifçi heta lîseyê li bajarê xwe xwendiye. Hîn di lîsê de ji ber fikrên xwe hatiye girtin û piştre mecbur maye û çûye li Siwêrega Ruhayê lîsê xwendiye. Di sala 1980î de hatiye Swêde. Li wir dibistana mamostetiyê xwendiye û li bajarê Stockholmê çend salan mamosteî kiriye. Piştre dev û dest ji mamostetiyê berdaye û weşanxane û çapxaneya APECê vekiriye. Weşanxaneya Apecê Heta niha nêzîkî 250 pirtûkên kurdî çap kirine. Bi taybetî pirtûkên zarokan ku ji swêdî wergerandine kurdî. Ew redaktorê kovara Bîrnebûnê ye ku heta niha (2009) 42 hejmarên kovarê derketine. Kovara Bîrnebûn cih dide nivîsên li ser kurdên Anatoliya Navîn.
Lampertheim
Lampertheim, bajarekî navçeya (Landkreis) Bergstraßeê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Kleinlangenfeld
Kleinlangenfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Buchdorf
Buchdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bühl, Baden
Bühl bajarokekî navçeya (Landkreis) Rastatt li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Le Marais-la-Chapelle
Le Marais-la-Chapelle, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Jessica Simpson
Jessica Ann Simpson (jdb. 10 tîrmeh 1980, Abilene, Teksas, DYA), stranbêj û lîstikvaneke amerîkî ye.
Piştî ku di zaroktiya dêrê de wekî zarokek kar kir, Simpson di 1997an de bi Columbia Records re peyman îmze kir, di 16 saliya xwe de. Albûma stûdyoyê ya wî, Sweet Kisses (1999), li Dewletên Yekbûyî du mîlyon kopî firot û dît serkeftina bazirganî ya yekane "I Wanna Love You Forever". Simpson ji bo albuma xwe ya duyem a stadyûmê Irresistible (2001) wêneyek xweşiktir kişand, û navê sernavê wê bûyera duyem a 20ê ya herî mezin li ser Billboard Hot 100 bû, dema ku ew album ji hêla Komeleya Pîşesaziya Recipe ya Amerîkî (RIAA) ve hat pejirandin. Li The Skin (2003), albuma sêyemîn a stûdyoya Simpson, li Dewleta Yekbûyî sê mîlyon kopî firot û serkeftina yekgirtî strana "With You", ya ku di navnîşa Top 40 de Mainstream de dît.
Di dema kariyera xwe ya pêşîn de, Simpson ji bo têkiliya xwe û piştre zewaca bi Nick Lachey re, ku bi wî re di televizyona rastiya MTVê de Newlyweds: Nick and Jessica di navbera 2003 û 2005an de xuya bû, hat nasîn. Album (2004), ku bi zêrîn hatibû pejirandin, Simpson pêşandana fîlimê xwe kir wek Daisy Duke li The Dukes of Hazzard (2005), ji bo wê jî wî dengbêjek fîlimê bi navê "Van Boots Are Made for Walkin" tomar kir. Di sala 2006an de, ew albûma xwe ya stûdyayî ya pêncem A A Affair Publisher derxist û di fîlimê komediya romantîkî Embazê Mehê de derket. Bi derketina albûma xwe ya şeşemîn a stadyû, Do You Know (2008), Simpson ket şanoyê welatê muzîkê.
Ji xeynê lêgerînên xwe yên muzîkê, Simpson di 2005an de The Jessica Simpson Collection dest pê kir, rêzikek cil û bergên din. Kevir li seranserê $ 1 mîlyar dahatiyê dahatiye, û wekî yek ji navên herî serketî yên navdar-damezrandî di dîrokê de tê hesibandin. Wê di heman demê de stêrka televîzyona rastî "The Price of Beauty" di 2010 de, bû dadwer li ser du sezonên Fashion Star di navbera 2012 û 2013 de, û bîranînek di sala 2020an de, pirtûka vekirî weşand, ku gihîştibû hejmarê yek li ser New York Times. Simpson niha bi Eric Johnson re zewiciye, bi wî re sê zarokên wan heye.
Jînenîgarî
Jessica Simpson di dawiya salên 1990an de navdar bû. Wî di lîsteya "Billboard Top 40" de heft stranbêj hene. sê tomarên zêrîn, du albûmên cuda ji pejirandina RIAA-ya pir-platîn hene. Wê digel mêrê xwe yê berê Nick Lachey beşdarî bernameya Newlyweds a MTV bû. Ew jî xwişkek bi navê Ashley Simpson heye ku ew jî stranbêjek mîna xwe ye.
Jessica Simpson jî bi Christina Aguilera û Britney Spears re govend gerand. Di temenekî piçûk de, wî beşdarî serpêhatiyên Micky Mouse Club bû, lê li vir hate red kirin ji ber ku ew di nav berendamên din de bêpergal bimîne.
Devetaş
Devetaş, Devekevir, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Jessica Simpson
Jînenîgarî
Jessica, ku perwerdehiya xwe ji koma dêrê û pargîdaniyên tomara xiristiyan werdigirt, gava ku demo ket destê desthilata Sony Tommy Mottola, gava yekem avêt ser riya berbi navdar. Ber bi dawiya sala 1999 an de, albuma wî ya pêşîn "Keçikên şîrîn" derket. Albûm ne pir serfiraz bû ji ber ku princessên pop-ên ciwan ên mîna Britney Spears û Christina Aguilera li ser sûkê dom kir. Bi strana "I Wanna Love You Forever" ji albûmê re, ew tenê gihîşt jimareya 3 li ser kartên Billboard. Lêbelê, ew hîn jî zêdetirî 1 mîlyon sale kir.
Ew hin giraniya winda kir û di 2001an de li ser daxwaziya hilberînerên xwe wêneyek nû peyda kir. Albuma Irresistible ya ku wî derxist dîsa nikare serkeftina xwestî nîşan bide û têkevê navnîşên di hejmar 11 de. Ew di Xelatên Muzîka MTV-ê de ji bo Singerê Besta Popê ye. Lê wî xelata Britney Spears winda kir.
Li aliyê din, wê bi mêrê xwe, Nick Lachey re, bernameyek bi navê "Newlyweds" dest pê kir. Rêjeyên temaşekirina bernameyê dê pir zêde bin û Jessica bi saya vê yekê spasiya xwe kir. Di 2005-an de, zewaca wê bi pirsgirêkan re dest pê kir, û ew jin di 2006-an de bi fermî hate dabeş kirin.
Pornak, Xinûs
Pornak an jî Pornag, gundekî Xinûsê ye.
Pornagan, pismamên Çaqmaqan û Gomikan in.
Dîroka gund
Navê bavê gund Eyûb, navê dêya gund Hewê ye, navê bavê Eyûb Osman e, navê kalikê wî Îsmaîlê Kuderî ye.
Gundê Pornaga berê li ser Çaqmaqa bû. Bavê Pornagê, bavê Gomikê û bavê Çaqmaqa birayê hevdû ne zarokên Osman in.
Mekteba şevînî
Mekteba şevînî an jî dibistana şevînî, berevajî mektebên bi roj, perwerdehiyê dide xwendekarên ku li mektebê dijîn. Hin ji bo kuran hin jî ji bo keçan in, hinek jî li ser bingeha perwerdehiya hevbeş in.
Qeresar
Qeresar, bi tirkî Karasar, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Ouzouer-des-Champs
Ouzouer-des-Champs, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Qitraniyê
Qitraniyê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Hîlkecikî
Hilkecikî an Aqseraykî devokek kirmanckî (dimilî) ya ku li anatoliya navîn tê axavtin e. Axivên vê devokê ji Amed û Swêregê hatine koçberkirinê warên xwe ye îroyî (Hîlkecîk).
Kayunga (navçe)
Kayunga navçeyek e ku li herêma navend a Ûgandayê cih digire.
Félines-Minervois
Félines-Minervois, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Noaillan
Noaillan, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Armûtax
Armûtax an jî Armûtaq, bi tirkî navê wê kirine Kavaklısu, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Omikron
Omikron (bi yewnanî: ; bi herfê mezin Ο, bi herfê biçûk ο) herfê pêncdehem ê alfabeya yewnanî ye.
Bünde
Bünde, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Omikron
Transkrîpsiyona kurdî o ye.
Nav
Navî Omikron ji peyvên O û mikron çêdibe. Wateyê xwe O'yê biçûk e.
Nêrwek
Nêrwek, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kirkewz
Kirkewz, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qiri Golê
Qiri Golê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Germignac
Germignac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qoppa
Qoppa bajarekî Hindistanê ye. Herwekî navenda parêzgeha Karnataka ye.
Serbannes
Serbannes, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Siyonîzm
Siyonîzm yan Seyhonîzm nave tevgera dewletparêz a cihuyan e. Wekî bavê tevgera siyonîzmê Theodor Herzl tê dîtin. Siyon navê tepeyeke Orşelîmê/Qudsê e û şuna navê bajêr tê bi kar anîn. Wekî encamê siyonîzme di sala 1948'an de dewleta Îsraêl hat damezrandin.
Rojê Kurdî
Logoya tava zêrîn a vêketî an tava Kurdî "Roj" di nav kurdan de xwediyê dîrokek olî û çandî heya demên kevnare heya. Di heman demê de di hundurê ala Kurdistanê û ala fermî ya herêma Kurdistanê de jî tê dîtin, di dîska tavê ya nîşanê de 21 tîrêjên bi pîvan û şiklê wekhev hene.
Dîskrîmînasyon
Dîskrîmînasyon ango cudahîkirin, ji hêla birêveberî, sazûmanî yan mirovên din ve ji ber ku ji hev cûda ne xirabtir muemelekirina kesên din e. Dîskrîmînasyon dikare bandora xwe li ser astên pir cuda pêk bîne û di formên cihêreng de xwe xuya bike.
Bêjenasî
Peyva dîskrîmînasyonê ji peyva îngilîzî ya  ketiye kurdî. Di îngilîzî de wek  herî pêşî di sedsala 17an de xuya dike. Ji peyva latînî ya ' 'navbera tiştekî cudahî xistin' ji lêkera ' ji navdêra ' ji lêkera ' tê.
Dîskrîmînasyona struktûrî
Dîskrîmînasyon li ser struktûrên civakî yên ku dîskrîmînasyon bi cih tînin ava dibe. Wek mînak qezenca gelek jinan li Almanyayê ji bo karê eynî ya ji mêran kêmtir e.
Dîskrîmînasyona sazûmanî
Dîskrîmînasyon li ser struktûrên avahîyên gelemperî an dewletî ku dîskrîmînasyon bi cih tînin ava dibe. Wek mînak zarokên dêûbavên nexwendî di dibistanê de piranî rastî dezavantajî tên. Ji bo wan hîn zehmettir e ku wan bixwe bixwînin.
Dîskrîmînasyona pircarî
Kesekî ji ber gelek sedeman tûşî dîskrîmînasyona dibe, wek mînak, ji ber ku ev kes transseksûel e û salê xwe mezin e.
Dîskrîmînasyona rasterast
Dîskrîmînasyon li ser vê yekê ava dibe ku kesekî bê sedem ji kesekî din xirabtir muamele dibîne. Wek mînak, ofîsekî dewletê serlêdanê kesekî ji bo alîkariya kirêyê qebûl nake, ji ber ku ev kes bi zimanê Elmanî nizane.
Dîskrîmînasyona nerasterast
Dîskrîmînasyon li ser rêzikekê ku di mêzkirina yekem de ji bo her kes yeksan xuya dibe ava dibe. Bi mêzkirina duyem dibe zelal ku hinek kes tên dîskrîmîne kirin. Wek mînak, li ofîsa hemwelatiyê divê heywanan li derve bimînin. Ev şêrta bealî mîrovên biastengiyên çavê yên ku hewceyî kuçikekî alîkar in dîskrîmîne dike.
Xêro Abbas
Xêro Abbas, ( li Qamişlo, Rojavayê Kurdistanê) hûnermendekî kurd e ku bi albuma xwe yê bi navê Xerîbo dest bi kariyera xwe ya muzîkê kiriye.
Jînenîgarî
Xêro Abbas di sala 1962ê de li bajarê Qamişlo ya Rojavayê Kurdistanê ji dayik dibe û li Rojavayê Kurdistanê dibistana sereteyî, navînî û amadehiyê qedandiye. Abbas di sala 1986an de ji ber zextên rejîma Sûriyê û ji ber bê derfetiyê koçî Almanyayê dibe. Di wan salan de eleqeya wî ser muzîkê zêdetir dibe. Di 1989an de bi tevlîbûna Koma Berxwedan dest bi xebatên xwe yên mûuzîkê kiriye. Di sala 1998an de yekem albûma xwe ya bi navê "Xerîbo" weşand. Albûma Xerîbo di nava kurdan de eleqeyek mezin dîbîne. Xêro Abbas li bajarên curbicurên Ewropayê konseran lidar dike.
Di 2002an de di Newroza mezin ya Amedê ku bi qasê milyonekî kurd tevlî bû bû de derket li ser dîkê. Piştî gelek salan cara yekem bi vê navginiyê vegeriya axa Kurdistanê û di vê vegera xwe de maçî axa xwe kir û vê helwesta wî ji aliyeke gel ve bi coş û hezeke mezin hatiye pêşwazîkirin.
Xêro Abbas şêweya klasîk a muzîka kurdî bi bingeheke modern yek xist û bi vî avahî şêweyeke ku him girêdayî rêça xwe û heman demê de jî şêweyeke modern derxist holê. Vê jêhatiya Xêro Abbas him cihê wî him jî berdarî ya wî zexmtir dike.
Şerê navxweyî yê Çînê
Şerê Navxweyî yê Çînê şerê navbera Partiya Neteweperest a Çînê (Kuomintang) (PNÇ) û Partiya Komunîst a Çînê ye. Ew di sala 1927an de piştî Sefera Bakur dest pê kir. Dî vê seferê da Chiang Kai-shek komînesten PKÇ'ê paqîj kir. Pevçûna sereke di sala 1950 de bi dawî bû. Komunîstan, Çîn a niha (girava Hainan jî di nav de) xistin bin kontrola xwe, jî neteweperestan ra Taywan a niha, Penghu û çend girav en dîn ma.
Yekem Eniya Yekgirtî
Piştî hilweşîna Xanedana Qing, piraniya bakur ê Çînê ji hêla dîktator ên herêmî ve hate rêvebirin. Sun Yat-sen ku li hember van dîktatoran ji hêzên rojava yî alîkarî geriya, tiştê ku hêvî dikir nedît û berê xwe da Yekîtiya Sovyetê. Yekîtiya Sovyetê ev daxwaza Sun red nekir û li gorî berjewendiyên xwe yên siyasî dest bi alîkariya Sun û PKÇ kir. Bi vî awayî têkoşîna desthilatdariyê di navbera komunîst û neteweperestan de li Çînê dest pê kir.
Li Şanghayê di sala 1923an de, di navbera Sun û nûnerê Sovyetê Adolph Joffe de belgeyek bi navê Manîfestoya Sun-Joffe hat îmzekirin û tê de soz hat dayîn ku Sovyet dê alîkariya Çînê bike ku wek netewe yek bibe. Di vê belgeyê de hat destnîşankirin ku divê di demek herî kin de di navbera PKÇ û PNÇ de yekitiyek pêk were û Çîn'ek yekgirtî û serbixwe were avakirin. Piştî vê yekê, karbidestên Sovyetê alîkariya her du partiyan kirin ku bibin yek û ji nû ve birêxistin bibin û bi vî awayî Yekem Eniya Yekgirtî ava kirin. Di vê navberê de, Chiang Kai-shek, yek ji hevalên Sun, ku ji bo perwerdeya siyasî û leşkerî çûbû Moskow ê, vegeriya û Akademiya Leşkerî ya Whampoa ava kir. Chiang di sala 1924an de bû serokê akademiyê û piştî Sun bû serokê PNÇ. Chiang ji zêdebûna tevlêbûna Sovyetê di siyaseta Çînê de û rewşa "partiya di nav partiyê de" ne razî bû û dest bi paqijkirina komunîstan ji PNÇ ê kir û şerê navxweyî yê Çînê dest pê kir.
Sefera Bakur (1926–1928)
Çend meh piştî mirina Sun, di sala 1925an de, wekî fermandarê giştî yê Artêşa Şoreşger a Neteweyî, Chiang dest bi sefera bakur kir, li bakur dîktatorên herêmî têk bir û Çîn di bin PNÇ de kir yek.
Dema ku PNÇ di sala 1926’an de bû du komên rast û çep, bloka komunîst a partiyê jî mezin bû. Chiang di adara 1926an de ji hewildanek revandinê xilas bû. Chiang yekser şêwirmendên Sovyetê ji kar derxist û bu serokê PNK.
Nûçe TV
Nûçe TV kanaleke pirziman ya nûçeyan e. Zimanê sereke ya kanalê kurdî ye. Kanal bi van zimanan nûçeyan diweşîne; kurmancî, soranî, goranî, dimilî, îngilîzî û tirkî.
Dîrok
Kanal 6'ê adara 2012'an de dest bi weşanê kir.
Frekans
EUROBIRD 9A (EUTELSAT 9A)
Girêdanên derve
Malpera Fermî
Hersdorf
Hersdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Deyelsdorf
Deyelsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Patrice Lumumba
Patrice Émery Lumumba (jdb. - ) siyasetmedar û rêberê serxwebûnê yê kongoyî bû ku wekî serokwezîrê yekem ê Komara Demokratîk a Kongo kar kiriye. Ew rêberê Tevgera Neteweyî ya Kongoyê (MNC) bû ji sala 1958an heta darvekirina wî ya di kanûna paşîn a 1961ê de. Ji hêla îdeolojîk ve ew neteweperestekî afrîkî û pan-afrîkî bû û di veguheztina Kongo ji koloniyeke Belçîkayê bo komareke serbixwe de rolek girîng lîst.
Demeke kin piştî serxwebûna Kongoyê di hezîrana 1960an de, serhildanek di artêşê de derket, ku destpêka Krîza Kongoyê bû. Lumumba bang li Dewletên Yekbûyî û Neteweyên Yekbûyî kir ku alîkariyê bidin ji bo tepeserkirina separatîstên Katangan. Van cudaxwazên ku ji hêla Moïse Tshombe ve dihatin rêvebirin ji hêla Belçîkayê ve piştgiriyê digirtin. Lê herdu hêz red kirin ku alîkariyê bidin Lumumba, ji ber ku cîhana rojavayî guman dikir ku ew bi dizî nêrînên pro-komunîst digire. Van gumanan kûrtir bûn dema Lumumba ji bo alîkariyê serî li Yekîtiya Sovyetê da, ku CIA wekî "desthilatdariya komunîst a klasîk" binav kir. Ev yek bû sedema mezinbûna cûdahiyan di nav siyaseta kongoyî de, nakokiyên bi Serok Joseph Kasa-Vubu û serokê kargêr Joseph-Désiré Mobutu mezin bûn û her weha bi Dewletên Yekbûyî û Belçîka re jî, yên ku di Şerê Sar de dijberî Yekîtiya Sovyetê bûn.
Daiting
Daiting şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
The Gay 100 (pirtûk)
The Gay 100 tê wateya bi kurdî "Li dîroka gerdunê 100 hevzayendên çalak". Nivîskara vê pirtukê Paul Russel e.
Nivîskar, mebesta xwe ya nivîsandina vê pirtukê wanî diyar dike: "Armanca min a yekem ne hevzayendên dirokê derxe holê. Ez li pirtûka xwe de hevzayendên çalakî yê Wî hîn îroj jî berdewam dike bi kolandim û serdam ber çavê xwendekaran. Ez pirtûkê xwe de jînenîgariya hevzayendan yên ku min têxist pirtûkê, hêla jiyana wî ya hevzayendî(homoseksûelî) û îroj vê çalakî ya wî çawa berdewam dike derxistim holê."
Bîrguriya
Bîrguriya, gundekî girêdayî navçeya Nisêbîna Mêrdînê ye.
Dîrok
Gund ji aliyê Suryanî û Kurdên Êzîdî hatiye avakirin. Pîştî ku di salan 80an û 90an de koçên Ewropa destpê dikin, ji gund jî gelek kes koç dikin. Îro maleke Suryaniyan û du malên Kurdên Êzîdî mayîne û gelheya gund bi piranî ji Kurdên Misilman pêk te.
The Gay 100 (pirtûk)
Li rêzê jî wanî ne: 14. Îskenderê Mezin 17. Michelangelo Buonarroti 20. William Shakespeare 30. Andre Gide 37. Hafız 42. Amazonan 51. Paul Verlaine/Arthur Rimbaud 60. Christopher Isherwood 75. Kate Millett 76. Martina Navratilova 77. Barbara Gittings 99. Madonna
Bîrguriya
Ol û Bawerî
Li gund bi piranî Îslam û piştre jî pir kêm Xiristiyanî û Êzdîtî heye. Îro dêreke filehan heye lê ji ber ku ji bilî maleke fileh li gund nemaye, ne çalak e. Baweriyek li gund heye ku dema kesek gurî dibe, axa sor û bi ava ku ji bîra dêrê kijandiye xwe pê dişonin û ev gurîbûn ji wan diçe. Û wek ku dibêjin jî navê gund jî ji vir tê.
Qizilcewêran
Qizilcewêran, bi romî Kızılcaören, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Engûzek
Engûzek, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Gibourne
Gibourne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Marolles, Calvados
Marolles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Eléonore Fourniau
Eléonore Fourniau (jdb. 1987 li Parîs, Fransa), stranbêj û muzîkvaneke fransî ye û bi kurdî, tirkî, ermenî û lazî stran û mûzîka xwe berdewam dike.
Jînenîgarî
Eléonore Fourniau wekê keça dê û bavek akademîsyenê oksîtan li Parîsê jidayîk bûye. . Hem dê û hem jî bavê wî li ser Asyaya Navîn lêkolîn kirine. Fourniau ji 11 heta 14 saliya xwe li Taşkent, Ûzbêkistanê jiyan dike û li wir fêrê pîyanoya klasîk dibe. . Di salên 1980î de malbata wê li Tirkiyeyê dijîya. Eléonore Fourniau li École Normale Supérieure de Lyon zimanê rûsî û dîrok xwendiye. . Piştî qedandina vê perwerdeyê, di sala 2010an tê Tirkiyeyê û li Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê perwerdeya xwe dewam dike. Dema ku fêrî jenbûna enstrûmentayê rojhilatî dibe, dersên piyanê dide xwendevanan. Li Konservatuara Stembolê xwendekarên kurd nas dike û bi wan re komek mûzîkê bi navê Koma Esman ava dike. . Xwestekên wê ji bo ji muzîka kurdî çêdibe û li gorî vê meraqê ji gelek muzîkvanan perwerde werdigire û beşdarî kursa muzîkê ya Erdal Erzincan dibe. . Di salên paşerojê de bi muzîka gelên Anatolyayê re eleqedar bûye. Di repertuwara wê stranên kurdî, tirkî, ermenî, gurcî û lazî hene. Bi muzîkjenên Luna Silva û Noémie Naël re, Eléonore Fourniau koma Trio Samaïa ava kir. Navê wî kome navê danseke kevneşopî ya gurcî tê. Kome Samaïa li ser pir zimanan stran dibêjin, bo nimûne li ser kurdî, lazî, swêdî, spanî, ladîno û bulgarî.
Muzîkjenên wek Erdal Erzincan, Merdal Erzincan, Mikaîl Aslan, Birol Topaloğlu, Keyvan Çemirani, Gülseven Medar, Dengbêj Xalîde û Petra Nachtmanova bi Eléonore Fourniau re derketin ser dîkê.
Di sala 2019an de wê li Montrealê bi muzîkvanên Kurdistanê rojhilat re stranên kurmancî û soranî pêşkêş kirin. Fourniau bi van muzîkvanan jî li Festîvala Ruhê Pîroz a Cîhanê (World Sacred Spirit Festival) li Hindistanê derket ser dîkê. Hunermend Fourniau li Fransa, Almanya, Belçîka, Swîsre, Swêd, Fînlenda, Spanya, Tirkiye, Mexribê, Hindistan, Qirgizistan, Kanada û Awistralya konser daye.
Odek
Odek, bi tirkî Ödek, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Ouzouer-sous-Bellegarde
Ouzouer-sous-Bellegarde, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Metrobus
Metrobus, busa ser banê, BSB, busa ser bana (xeta) taybet veguhastina rêwiyan dike ye. Bêje ji zimanê romî (tirkî) derbasê kurdî bûye ku wan jî ev jê bêjeyên metro û busê çêkirine.
Metrobus him navê busa bi vê sazûmaniyê dixebite ye, him jî sazûmanî bi xwe ye. Bus li ser pêçkeyan diajo. Li Kurdistanê nînin. Dûrayiya di navbera îstgehan, ji yên din mezintir e. Ji otobus, busveseran pirrtir rêwiyan digirin.
Ji ber ku li ser bana (xeta) xwe ya taybet diajon, qezayê çûnehatê jî kêmtir dikin. Hin ji wan di forma otobusan, hin jî di ya busveseran de ne. Li hin welatan bêî ajoker diajon.
Cento
Cento, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Metrobus
Cara berê li bajarê Runcorn a Brîtanyayê, di salên 1950'yê de metrobus hatine xebitandin. Di salên 1960'î de sîstema îro heye hatiye rûniştin. Bi îngilîzî jê re Bus-Rapid-Transit-System dibêjin. Îro li Adelaide, Brisbane, Bogotá, Ottawa, Jakarta û Stenbolê banên taybet ên metrobusê hene.
Cento
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2014an hêjmara niştecihên komûnê 35 hezar û 837 kes e.
Ferrals-les-Montagnes
Ferrals-les-Montagnes, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Büren, Westfalen
Büren, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Beroc
Beroc an Beroç, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Mêzgirê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ordonnac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Servilly
Servilly, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Qestelê
Qestelê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Hisinke
Hisinke, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Barana Şevê (albûm)
Stranên di albûmê de ewin; 1.Barana şevê, 2.Hêvî Evîn, 3.Bûkê, 4.Marşa Evînê, 5.Welat, 6.Dil Bide Min, 7.Narê, 8.Zor e, 9.Bûrî Bûrî, 10.Kezîzerê, 11.Tu