cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çankaya
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 920,890 kes e.
Girêdanên derve
Malpera şaredarî ya navçeyê
Panchapuri
Panchapuri, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Karnaliyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 32.231 kesî
Bêdengiya Berxê (Fîlm)
Bêdengiya Berxan, fîlmek tirsnagê psîkolojîk a amerîkî ya sala 1991an e ku derhinêriya filmê Jonathan Demme kiriye û ji hêla Ted Tally ve hatiye nivîsandin ku ji romana Thomas Harris ya 1988an hatiye veguheztin. Di fîlmê de Jodie Foster bi navê Clarice Starling wekê pratîkarek (stajyer) ciwan a FBIyê ku li pey kujerekî mezinê bi navê "Buffalo Bill" (Ted Levine) digeriya ku ew kujer çermê qurbaniyên xwe yên jin radikira. Ji bo girtina wî kujerê Clarice Starling ji Dr. Hannibal Lecter (Anthony Hopkins) ku psîkiyatrîstek kujere û di girtîgehê de ye alîkariyê dixwaze.
Jodie Faster di rola bi navê Clarice Starling xelata Oscarê ji bo lîstikvana herî derketî stend. Di fîlmê de Scott Glenn wekî Jack Crawford û Ted Levine jî wekî kujerê rêzefîlmê «Buffalo Bill» dileyizin.
Senaryo ji aliyê senarîstê xelatgirê Oscarê Ted Tully ve hatiye nivîsandin û derhênerê wê jî ji aliyê derhênerê herî baş a xelatgirê oscarê Jonathan Demme ve hatiye kirin. Fîlm li ser çîroka bi heman navî ya Thomas Harris hatiye çêkirin. Fîlmê pênc Xelatên Oscarê stendiye û yek ji fîlmên herî navdar ên Anthony Hopkins tê têdin. Ji bo baştirîn fîlmên sînemaya amerîkî yên di 100 salên dawiyê de wekî beşek ji Enstîtuya Fîlman a amerîkî di sala 1999an de fîlm di rêza 65em de cih girtiye.
Besê Hozat
Besê Hozat (z. 1978an, li Dêrsim; bi navê fermî Hülya Oran) yek ji serokan Partiya Karkerên Kurdistanê û hevserokê Koma Civakên Kurdistanê bi Cemîl Bayik re ye. Ew endamê şeşemîn ê Konseya Serokatiyê ya Giştî ye ku organa herî desthilatdar a PKKê ye.
Kurtejiyan
Oran di sala 1978an li parêzgeha Dêrsimê ji malbatekî bi 9 zarokan wekî zarokê heftemîn ji dayik bûye. Dibistana seretayî li gundê Tanerê û ya navîn jî li Qeyseriyê xwend û li wir wek kurdeke Elewî rastî cudakariyê jî pêk hat.
Malbata Oran mexdûrên Komkujiya Dêrsimê di sala 1938an de bûn.
Di sala 1994an de li çiyayên Dêrsimê tevlî şoreşên PKKê dibe û navê xwe wek hevjîna Seyîd Rizayê kir ku serokê Serhildana Dêrsimê (1936-38) bû.
Gola Eğirdirê
Gola Eğirdirê, goleke ava şirîn ê di nava sînorên parêzgeha Isparta yê de ye ku ji ber bandorên tektonîk û karstîkê pêk hatiye. Gol navê xwe ji navçeya ku ser peravê golê hatiye avakirin ji navçêya Eğirdirê werdigire.
Gola Eğirdirê xwediyê herêmek kevirên asê ye û dirêjahiya perava golê 150 kîlomêtre ye. Beşa ku li bakurê tengava kemerê ye bi navê Hoyran û beşa li başûr jî bi navê beşa Egirdirê tê zanîn.
Çêbûna golê
Korta gola Egirdirê ji ber bûyerên karstîk ên di serdemên pluvyal de çêbûye û di vê serdemê de tijî av bûye. Gol bi eslê xwe cûreyek tektonîkî ye û avgirtina golê piştî Serdema Neojenê pêk hatiye. Korta golê di encama hilweşîna poljeyek mezin a li Holocene de derketiye holê û giravên piçûk ên di golê de delîl ên vê yekê ne. Depresyona tektonîkî bi bûyerên karstîk awayê xwe yê niha girtiye û gol di heyama pluvyal de pêş ketiye. Li gel avhewaya kevnar a Anatolyayê, golên mezin ên li herêmê, Gola Eğirdirê jî di nav de ye, wekî golên pluvyal têne kategorî kirin. Dibe ku zozanên derdora Gola Egirdirê bi kêmanî beriya Pliocene ya Navîn-Jor hatine afirandin.
Georgensgmünd
Georgensgmünd şaredariyeke navçeya (Landkreis) Roth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gaozhou
Gaozhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma Guangdongê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.288.665 kesî
Dontrien
Dontrien, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Îvriq
Îvriq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Donya Eghtesad
Donya Eghtesadî rojnameyeke aborîya Îranê ye ku di sala 2002 de ji alîyê Elîreza Bextiyarî ve hatiye damezrandin Di rêza rêzkirina rojnameyên Îranê de ku li gorî performansa wan di nîvê duyemîn ê sala 2016'an de ji aliyê Wezareta Çand û Rêberiya Îslamî ve hat kirin, cîhana aboriyê bi 88,4 pûanan di rêza duyemîn de cih girt.
Malpera fermî ya rojnameya Donya Eghtesad ji aliyê sîstema rêveberiya naverokê ya Xabar Asam ve hatiye çêkirin û bicihanîn.
Behmeî (navçe)
Behmeî yek ji navçeyên parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Lîkek e.
Dabeşkirina navçeya Behmeî
Di şaristanê de du bexş û yek bajêr heye :
Giravên Vîrjîn ên Brîtanyayê
Giravên Vîrjîn ên Brîtanyayê (GVB) bi fermî jî Giravên Vîrjînê tê gotin, giravên Herêmên Derveyî Brîtanyayê li Karîbê, li rojhilatê Porto Rîko ye. Giravên erdnîgarî beşek ji Giravên Vîrjînê ya Arkeolojî û li cihên Giravên Leewardê yên Antîlên Biçûk in.
Bessy, Aube
Bessy, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Guiry-en-Vexin
Guiry-en-Vexin, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Jane the Virgin
Jane the virgin sernavê rêzefilmekî dramadî ye ku li ser bingeha rêzefîlma venezuelayî Juana la virgen a Perla Farías ye. Rêzefîlm li ser Jane' a latîna  ku  oldar e û bi bêhemdî bi çêkirî tê dolkirin, tevî ku ew hê duşîze ye. Rêzefîlm ji sala 2014an heya 2019an ji hêla CBS Television Studios û Warner Bros Television ji bo kanala wêneguhêzî The CW hatiye hilberandin. Rêzefîlm yekem car li Amerîka di 13ê çiriya pêşîn a 2014 de li ser The CW hatiye weşandin.
Piştgiriya kastê
Beşa yekem le 13.10.2014  heta 2015 hatiye weşandin The Originals. .
Haravilliers
Haravilliers, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Gölbaşı
Gölbaşı, navçeyeke navand a bajarê Enqerê ye.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2108an hêjmara gelhe ya navçeyê 134,378 kes e.
Erdnîgarî
Gölbaşı, navçeyek Anatolya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqerê ye. Navçê li Herêma Gola cih digire û li ser perava golê hatiye avakirin.
Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê
Dormans
Dormans, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Torq
Torq, momenta hêzê an jî momenta zivirê, meyla zivirînê ya hêzekê ku li ser tewereyê de ye ye. Bi kurtasî torq zivirandina heyberekê ye. Bi matematîkî, torq lêkdana hêz û dûrayî ye.
Sembola torqê \tau(tau) ye. Heke wek moment bê bi nav kirin jî, bi M tê îfadekirin.
Formûla torqê: \tau, vektora torqê ye.
r, vektora cihguhêzî ye. (dûrayî)
F, vektora hêzê ye.
θ(\Theta), hoke ya ku di navbera vektora hêzê û vektora cihguhêzî de dimîne ye.
Di Sîstema Navneteweyî ya Yekeyan(SI) de yekeya torqê Newton metre(N.m) ye.
Giravên Leewardê
Giravên Leewardê komên giravan e, ku li derê bakurê Karîbe, li bakurrojavayê Okyanûsa Atlantîkê digire.
Dhulikhel
Dhulikhel, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati Pradesh de cih digire.
Êstrocen
Êstrocen an jî îstrocîn (bi înglîzî: estrogen) navê gelemperî ye bo koma hormonên zaûzê ya mêyan.
Dhulikhel
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 14.283 kesî
Êstrocen
Êstrocen navê koma hormonên mêyê ye, sê êstrocenên serkî heye, estradîol, estron û estrîol. Ji vana estradîol ya serdest e Ji ber ko êstrocen navê ne yek, lê navê koma hormona ye, dive ev peyv wekî pirjimar bêne bikaranîn. Mînak êstrocenên xwînê, êstrocenên hêkdankê hvd. Pirraniya çavkaniyên zanistî hormonên êstrocenê bi awayek yekjimar bi kar tînîn loma em jî tevlê wan dibin. Êstrocen ji koma hormonên steroîdî ye. Steroîd çewrî ne lê ji rûnan cuda ne. Molekulên streoîdî ji çar xelekên hîdrokarbonên bi hev re girêdayî pêk tê. Procesteron, êstrocen û testosteron mînakin bo hormonên steroîdî. Her yekê van hormonan 4 xelekên hîdrokarbonê lixwe digirin. Di her corek hormona steroîdî de hejmar û cora koma erkdar (bi înglîzî: functional group) ne yek e, loma hormonên steroîdî jî ne yek in. Hormonên steroîdî bi gelemperî ji kolesterolê tê berhemkirin. Hormonên stereoîdî ji tûkila rijênê adrenal, ji hêkdank, ji malzarok û gunan de tê berhemkirin û derdan. Di hêkdankan de derdana êstrocenê di temenê pêgihîştinê de dest pê dike, di menopozê de bi dawî dibe. Temenê nîvbûnê (bi înglîzî: half life) bo êstrocen bi qasî 30 heta 60 xulek e.
Mélanie Thierry
Mélanie Thierry, ( li Laye, Fransa) lîstikvan û modeleke fransî ye ku di sala 2008an de rola bi navê Aurora di fîlimê Babylon A.D. ya Hollywoodê de lîstiye û hatiye naskirin.
Êstrocen
Çêbûna sîfetên zayendî yên duyem
Êstrocen li mêyan de dibe sedema peydabûna sîfetên zayendî yên duyem (bi înglîzî: secondary sex characteristics).Heta temenê pigihîştinê, di laşê nêr û mêyan de rêjeya estrocenê hema yeksan e. Loma laşê zorokên mê û nêr ji hev cuda xuya nabin. Di temenê pêgihîştinê de di laşê mêyan de rêjeya êstrocenê zêde dibe, ji ber vê sedemê di temenê pêgihîştinê şûnve laşê neran û mêyan ji hev cuda xuya dikin.
Mélanie Thierry
Kariyer
Mélanie Thierry li Fransayê dest bi kariyera xwe ya modeliyê kiriye û piştre derbasî lîstikvaniyê bûye. Wê bi rêzeke rolên xwe yê di berhemên fransî de dest pê kir û di 17e saliya xwe de di fîlmê The Legend of 1900 de ku li qada navneteweyî hate belav kirin lîstikvanî kiriye. Di heman demê de bi Rufus Sewell re di du beşên drama BBC Charles II, The Power and The Passion de lîstiye. Di vî drama yê de dergîsê mîrê fransî ya bi rola bi navê Louise de Kérouaille, dilîze.
Thierry, di sala 2008an de di fîlimê Babylon A.D. de, rola bi navê Aurora, di yekem debuta xwe ya Hollywoodê de rol wergirtiye.
Êstrocen
Çavkaniyên êstrocenê di laşê mêyan de
Di temenê korpeleyî û zarokî de hinek êstrocen di tûkila rijênên adrenal de tê berhemkirin û derdan. Êstrocena rijênê adrenalê giring e bo rêkxistina hestîbûnê (bi îngilîzî:ossification) di temenê pêgihîştinê de. Lê di temenê pêgihîştênê şûnve piraniya êstocena mêyan di hêkdankan de ji çikildanan tê derdan. Hinekî êstrocen ji aliyê tenê zer tê berhemkirin û derdan. Di dema ducaniyê de ji hevalbiçûkê gellek êstrocen tê derdan.
Çavkaniyên êstrocenê di laşê nêran de
Rijênê adrenal, gun û kezeb çavkaniyên êstrocenê ne di laşê nêran de.Hinek êstrocen ji tûkila rijenê adrenal tê derdan.%20 êsterocena nêran di gunan de tê berhemkirin û derdan. Êstrocen di xaneyên Sertoli de ji testosteronê tê berhemkirin. Êstrocen girîng e bo çêkirina sperman (spermatocenîs). %80yê êstrocenê di kezebê de ji hormonên din tê berhemkirin.
Guhêztina êstrocen di nav xwînê de
Piraniya êstrocenê bi navbeynkariya proteînên nav plazmaya xwînê ve tê guhêztin. Êstrocen herî zêde bi proteîna albumîn ve, hinekî êstrocen jî bi proteîna globulînê ve girêdayî tên guheztin. Girêdana êstrocen û proteînan, girêdanek lawaz e, ango dikarin bi hêsanî ji hev biqetin Herwisa hinek êstrocen jî bi awayekî serbest di nav plazmaya xwînê de tê guhêztin. Êstrocen hormonek dijav e (bi înglîzî: hydrophobic) loma dikarin di nav parzûna xaneyê de bi hesanî derbasê nav xaneyê bibin. Gava êstrocen rastê endama armanc tê hinek êsrocen ji proteînan diqetin, li gel êstrocenên serbest ji parzûna xaneya endama armanc derbasê sîtoplazmayê dibin. Di nav sîtoplazmaya xaneyên armanc de proteînên taybet hene û wekî wergirên êstrocenê tên navkirin. Êstrocenên serbest di nav sîtoplazmayê de bi wergirên êstrocenê ve tên girêdan û ber bi navika xaneyê tên guhêztin ko çêkirina proteînan rêk bixe. Globulîn û albûmîn bi êstrocen ve girê dibin ko asta rêjeya êstrocenên serbest ji nişka ve pir zêde nebe.
Rêkxistina derdana êstrocenê
Derdana êstrocenê ji aliyê hormona handerê çikildanê (FSH) ve tê rêkxistin. Gava di xwînê de rêjeya êstrocenê kêm bibe, ji hîpotalamusê hormona derpirandinê (bi înglîzî: gonadotropin-releasing hormone (GnRH)) tê derdan. Hormona derpirandinê hîpofîzê han dike bo derdana FSHyê. Di hêkdankan de çikildanên hêkê heye. Li ser parzûna xaneyên çikildanê de wergirên FSHyê hene. FSH bi wergiran ve girê dibe û ji xaneyên granuloza û xaneyên teka (bi înglîzî: theca cells) derdana êstrogen dest pê dike. Heke rêjeya êstrocenê di xwînê de pir zêde bibe, êstrocen bi paşragihandina neyînî bandor li ser hîpotalamus û hîpofîzê dike, derdana FSH û LH tê kêmkirin. Herwisa xaneyên granuloza hormona înhîbîn jî berhem dikin û der didin. Înhîbîn jî derdana FSH û LHyê dide kêmkirin, bi vî awayê derdana êstocenê jî tê kêmkirin
Êstrocen û dermanên rêgirê ducaniyê
Piraniya dermanên bo rêgirtina ducaniyê êstrocena destkarî (sentetîk) û progesterona destkarî lixwe digirin. Temenê nîvbûnê yê hormonên destkarî zêde ye. Ango hormonên destkarî ji bo demek dirêj di laş de çalak dimînin. Hebên van hormonan, bi paşragîhandina neyînî bandor li ser çerxa hêkdankê (bi înglîzî: ovarian cycle) dike. Dermanên rêgirê ducaniyê ji hîpotalamusê derdana hormonê derpirandinê didin rawestandin. Bi vî awayê ji hîpotalamusê derdana FSH û LHyê tê sekinandin. Ji ber kêmasiya rêjeya FSHyê peresîna hêk û çikildanê têk diçe. Ji ber rêgirtina derdana Lhyê, çikildan naqelişe û hêkdanan (bi înglîzî: ovulation) rû nade, xaneya hêkê çê nabe. Heke di cogên hêkê de xaneya hêkê tune be, sperm rastê xaneya hêkê nayê, pîtîn rû nade. Ango egera ducanmayînê namîne.
Îşliq
Îşliq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Îstgah, Miyane
Îstgah gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Heshan, Guangdong
Heshan, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma Guangdongê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 492.814 kesî
Drosnay
Drosnay, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Kammerstein
Kammerstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Roth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Beypazarı
Beypazarı, dikeve 80 km. rojavayê Enqerê û navçeyek bajarê Enqerê ye.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 48 hezar 274 kes e.
Erdnîgarî
Beypazarı, navçeyek Anatolya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqerê ye. Navçe li ser erdekî çiyayî hatiye avakirin û 80 km dûrê navenda bajarê Enqerê ye.
Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê
Le Heaulme
Le Heaulme, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Kurdê Erebtiyê
Kurdê erebtiyê yan jî kurdê erebîzmê têgehek çandî û polîtîkî ye, Idrîs Dawê destpêkir û bi kar aniye. Tê wê wateyê ku  Kurdê Erebtiyê  ew kesê xew diyar dike wek kurd, lê di pratîkê de pirtir sipazîya erebtiyê û çanda wê ya wêjeyî, civakî û olî dike û wê di ser hemî çandan re dibîne. Kurdê Erebtiyê xwe ji ereban erebtir dibîne.
Çavkanî
Kategorî:
Mozoleya Che Guevara
Mozoleya Che Guevara li bajarê Santa Clara, Kûbayê de cih digire. Bîrdariya Ernesto Che Guevara û şazdeh şervanên wî yên ku di sala 1967'an de ji dema xebatên xwe yên li Bolîvyayê hatin kuştin.
Di sala 17'ê kewçêrê 1997'an de terma Che Guevara ji Bolîvya heta Kûbayê birin. Ev Bîrdarî ji bo jiyana Che Guevara hate nezirkirin.
Îstgah Şêxsofî
Îstgah Şêxsofî gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Letang Bhogateni
Letang Bhogateni, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) de cih digire.
Zeynel Abidin Yaprak
Zeynel Abidin Yaprak nivîskar û siyasetmedarekê kurd e ku li sala 1960ê li Semsûrê hatiye dinyayê. Xwendina xwe li heman bajarî kir. Piştî derbeya leşkerî ya li sala 1980ê hate girtin
Di partiyên Partiya Demokrasiyê û Partiya Demokrasiya Gel de xebitiye.
Hoke
Hoke, têgînekê ku ji bo terîfkirina nirxa keyanê ku di navbera du raste an jî du tîrêjê de dimîne tê bikaranîn, e. Li gorî ferhenga zaravên teknîkî wateya wê "Koma xalên ji du tîrêjên ku ji heman cihî dest pê dikin" e. Hoke bi yekeyên wekî radyan, pile an jî grad tê pîvandin.
Gelek cureyên hokeyê hene. Vana tenghoke, hokeya çik, firehhoke, hokeya tam, hokeya dorê, hokeya gir, hokeya navendî, hokeya rast, hokeya tevker, hokeya rasterû û hwd, in. Hoke, derdora xal ekê de bi gerandina rasteyekê pêk tê.
Yekeyên pîvanê ya Hokeyê
Pile: Hokeya navendî ku kevan eke 1° yî dibîne, jê re hokeya 1°yî tê gotin. Grad: Hokeya navendî ku kevaneke 1 gradî dibîne, jê re hokeya 1 gradî tê gotin. Radyan: Yekeya kevanê ye. 2 pî li hemberi 360 pileyê tê.
Têkiliya ku di navbera radyan,grad û pileyê de ye
Ji bo dagerandina hokeyan ber bi hev re ,formûla ku xwarê hatiya nîşandan tê bikaranîn.
→        →     radyan
→
Havîn (stranbêj)
Havîn yan jî bi navê jidayikbûnê Havin Barım ( li Shtuttgart, Almanya) stranbêjeke kurd e ku li Almanyayê ji dayik bûye û bi eslê ji Amedê ye.
Pîramîda Keops
Pîramîda Keops an jî Pîramîda Mezin, pîramîda herî mezin e ku ji aliyê xelkê misira kevnare ve hatiye çêkirin. Di heman katî de jî di navbera heft nuwazeyên cîhanê de avahiya herî kevnar e. Ew nêzîkî Qahîreya Misirê ye. Di dema avakirinê de bilindayiya wê 146,5 m bû. Heta maweyeke 3.800 salî ve ew avahiya herî bilind a cîhanê bû. Pîramîda Keops ji bo fîrewnê misirî yê bi navê Khufu ve hatiye çêkirin. Hin çavkanî jî ji bo çêkêrê Pîramîda Keopsê, wezîrê Khufuyê yê bi navê Hemiunu nîşan didin. Wiha tê ramankirin ku avakirina wê 20 sal dom kiriye û beriya zayînê di dora sala 2551 de çêkirana wê qediyaye.
Agahiyên teknîkî
Di wexta avakirina pîramîdê de, rûxarê der ê pîramîde bi lewheyên kevir hatibûn hefidandin. Belam niha ev hefidandin nemaye. Bilindayiya Keopsê ya orjînal 146,5 m bû. Lê belê sal bi sal bi maşînê bilindayiya wê 138,75 m bûye. Pîramîda Keops, pîramîdeke çargoşe ye û dirêjiya her rûqetekê wê 230,37 m ye. Li gorî hesibandinên ku hatine çêkirin, giraniya wê 5,9 milyon ton e û qewareya wê jî 2.500.000 m3 e. Pîramîd ji 2.300.000 berdekîç ve pêk hatiye. Pîramîd li gor zanyaran, ji aliyê koledaran ve nehatiye çêkirin. Ew bi peretî ji aliyê karkeran ve hatiye çêkirin.
Di nav Pîramîda Keops de sê menzel heye. Ji van yek di bin pîramîdê de ye û çêkirina wê neqediyaye. Ên her du yê din jî menzela key û menzela keybanûyê ye. Di heman katî de jî di nav pîramîdê de du derbasok heye. Ji van yek li pêş e û ê din jî li paş e. Di navbera pîramîdan de ê ku xwediyê du derbasok e, bi tenê pîramîda keops e.
Topkane Destî
Ev Topkan bi havra tê kirin, ew kesên vê yariyê dikin ji 6 kes pêk tên, û yek jê golçî ye, her tîmek xwedina 6 lîstikivane ye. hemû qanûnên vê yariyê ji bal IHF ve hatin nivêsendine.
Gorepan
be jo bo yarizên navdewletî divê 20m panî û 30 m dirêjî be
Dem
Demê vê yariyê pêk tê ji dû maça û her maçek jî 30 deqê vedkêşit, û 10 deqîqê ji listikvanra ya de bêhne xwe vedin.
Kûgîluyî (navçe)
Kûgîluyî yek ji navçeyên parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Dehdeşt e.
Suhrewerdî
Suhrewerdî bi vî bernavkê evan kesan hene.
Bétignicourt
Bétignicourt, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Drouilly
Drouilly, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Hemşehrî
Hemşehrî, (bi farisî:همشهری Hemşehrî) rojnameyeke rojnameya Sobh a Îranê ye ku ji sala 1371an ve ji aliyê Enstîtuya Hemşehrî ve di bin çavdêriya şaredariya Tehranê de tê weşandin.
şanika şewatê
Marqeya Hemşehrî di 10emîn Festîvala Neteweyî ya Şampiyonên Pîşesaziya Îranê ya sala 2013an de wek yek ji 100 markayên herî baş ên Îranê hat naskirin.
Çavkanî
21. Muhemed Mehdî Kerbasçî, yekem Rêveberê Enstîtuya Hemşehrî roja Çarşemî 5ê Îlonê koça dawî kir
Navname (pirtûk)
Navname ferhenga navên kurdî ya Polat Can e, tê de 6800 navên keç û kuran hene.
Pêşgotina pirtûkê
Gelên xwedîdîrok, xwedîziman û xwedîçand, bi van nirxên xwe hene û bi van jî têne nasîn. Gelên ku ne xwedî van nirxan bin, wekî gel nayên dîtin û dawîya gelên bi vî rengî, windabûna ji qada dîrokê ye.
Gelek rewşenbîr, zana û torevanên me bi awayekî ketûber nêzîkî van nirxan dibin, qaşo xwe enternasyonalîst dibînin û dibêjin: “Nav amûreke bikaranînê ya rojane ye, çi nav be ne girîng e.” An ku tînine wê yekê ku em cudahîyê di navbera navên Kurdî, Tirkî û Erebî de nebînin. Nêzîkatîyên van zanyarên (!) me, ji bişaftin û qedexekirina navên Kurdî ya ji hêla dewletên dagirker ve xeternaktir e.
Gel bi çanda xwe heye, bi kelepûrên xwe heye, bi tore û kevneşopîyên xwe heye, bi zimanê xwe heye. Gelê Kurd ê herî kevnar ku gelekî Mezopotamyayê ye; di heman demê de li gel gelên din (Asûr, Ermen, Faris, Keldan, Nastûr, Suryan û Ereb) afirînerê şaristanîtîya Mezopotamyayê ye. Kalikên gelê Kurd jî xwêdana xwe di avakirin û afirandina hemû nirxên mirovatîyê de herikandiye û keda xwe daye van karên giranbiha.
Protokurdan, deh hezar salan berî zayînê, şoreşa mirovatîyê ya yekem “Şoreşa Çandinîyê ya Neolîtîk” li navbera çemên Ferat û Dîjleyê, an ku li Mezopotamyaya Jorîn pêk anîye. Çandinî û ajeldarî dane destpêkirin. Ev yek ne angaşta me ye. Ev ji alîyê şûnwarnas û zanyarên dîrokê yên cîhanê ve hatiye çespandin. Ev zanîn û angaşt ji vekolanên vê dawîyê yên li Kurdistanê; ên li Batmanê “Çemê Xalanê”, li Amed-Erxenîyê “Çemê Koteberê”, li Riha-Swêregê “Newala Çorî/Newala Çorê”, tên. Bermayî û alavên ku hatine dîtin, dîroka niştecihbûn û cîwarbûna van deran digihînin 11000 sal berî zayînê. Her weha Gelê Kurd xwedî dîrokeke kevnare ye, xwedî çandeke resen e, xwedî şaristanîtîyeke windakirî û nixumandî ye. Xaka Kurd yekem car sala 1639an bi Peymana Qesrî Şîrîn a di navbera Dewleta Osmanî û Dewleta Safewî de bû du parçe. Sala 1923yan jî bi Peymana Lozanê ya di navbera Sûrîye, Iraq, Îran û Tirkîyeyê de bû çar parçe. Êdî felaket û bobelata li ser gelê Kurd sift û dijwartir bû. Ji bilî qirkirina mirovên Kurd, qirkirina çand, kelepûr, dîrok, tore û kevneşopîyan jî destpêkir. Li çar parçeyên Kurdistanê, ku her yek li jêr desthilatîya birêveberîyeke faşîst e, qedexeyên li ser çand, wêje, dîrok, ziman û hemû nirxên Kurdînîyê, bi awayekî hovane û sîstematîk hatin meşandin. Navên Kurdî, çi navên mirovan û çi jî navên cî û waran, para xwe ya herî mezin ji van qedexekirinan girt. Li çar parçeyên Kurdistanê dagirkerên hov û bêperwe, heta bi navên çîya, robar, çem, gelî, newal, deşt, zozan, zevî, neqeb, bajar, navçe, gund, tax, kolan, sikak, meydan û bênderan guherandin. Îranîyan nav wergerandin Farisî, Ereban wergerandin Erebî û Tirkan jî wergerandin Tirkî.
Cudakirina navên lawan û yên keçan ku di gelek ferhengên din ên Kurdî de tê dîtin, di ferhenga Polat Can de xuya nake. Di vê babetê de nivîskar dibêje: “Min ev yek bi zanabûn kir. Ne rast e ku mirov ji destpêka avakirina civakeke nûjen de, cihêwazî û cudatîyê bixe nava çandê. Hele gelek nav hene ku ji her duyan re jî dibin. Hinek nav jî hene ku hîn kesî bikarneanîne, êdî li gor wate û muzîka wan navan, mirov dê bizane ka kîjan ên keçan in û kîjan jî yên lawan in.” Ez bawer dikim ku ferhenga Polat Can a bi navê Navnameyêdê di çand û wêjeya Kurdî de cihekî payeberz bigire û di vî warî de valahîyekê dagire. Ez hêvîya berhemên çê û berfirehtir ji Polat Can dikim û di vî warî de biserketinê jê re dixwazim. Awata min ew e ku gelê Kurd ê her çar parçeyan ji vê berhemê sûd bigire.
Giravên Turks û Kaykosê
Giravên Turks û Kaykosê (GTK) giravên girêdayî yên Herêmên Derveyî Brîtanyayê ye, ku mezintir Girava Kaykosê ye û biçûktir jî ji Girava Turksê pêk tê.
Îdîgoz
Îdîgoz gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Peyivîn
Peyivîn, axiftin, an jî xeberdan, di nav mirovan de amûra pêragihandinê ye. Mirov, bi bikaranîna zimanekî bi hev re dipeyivin. Dema peyivînê, gelek armancên cuda ên ku ew kesên dipeyivin hene. Ji bo ravekirin, beralîkirin, pirsîn, qanîkirin û hwd peyiver, dipeyivin.
Binavkirinên Devokî
Ji bilî bêjeya peyivîn; axiftin, axivîn, axaftin, xeber dan, qise kirin, şor kirin, şitexilîn, qezî kirin, kelimîn, qal kirin, gep kirin, suhbet kirin, çêr kirin, şor kirin, deng kirin, mijûl bûn, galegal kirin jî tên bikaranîn
Hédouville
Hédouville, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Shikhar, Doti
Shikhar, Doti, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Sudurpaschimê  de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 31.801 kesî
Écollemont
Écollemont, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Beurey
Beurey, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Deşta Bîl (gundistan)
Gundistana Deşta Bîl navê herêmeke gundistanî ye li Navenda navçeya Şinoyê ku bi Navçeya Şinoyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Herblay-sur-Seine
Herblay-sur-Seine, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Jet Li
Jet Li (navê wî yê rastî Li Lianjie e) (jdb. 26ê nîsanê, 1963, li Beijing) aktor û fîlmçêkerekî kantonî ye.
Pûrsexlû
Pûrsexlû gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Heq (gundistan)
Gundistana Heq navê herêmeke gundistanî ye li Nalûs ku bi Navçeya Şinoyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Altındağ
Altındağ, (bixwîne wek Altindax), navçeyek navend a bajarê Enqerê ye.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 370 hezar 024 kes e.
Erdnîgarî
Atindag, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqerê ye. Rûerda navçeyê 174 km² ye.
Girêdanên derva
Malpera şaredarîya navçeyê
Yenimahalle
Yenimahalle, navçeyek navend a bajarê Enqere ye.
Tebeseranî
Tebeseranî Kesên li başûrê rojhilatê Daxistan dijîn. Li gorî gorjimara 2002ê, 131 785 Taboran li ser erdê Rûsya dijîn. Ew li Tabasaran û herweha li Lezgînî, Azerî û Zimanê rûsî biaxivin. Sîneweyên Musilman in. Çandî û rûniştin nêzîkî lîderan. Piraniya Tabasanarani di çandinî de (karanîna çandî, dewlemendiya dewlemend). Pêşangeha pêşdebirin, bi taybetî bi tîrêjiyê.
Yenimahalle
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 663,580 kes e.
Erdnîgarî
Yenimahalle, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqerê ye. Rûerda navçeyê 542 km² ye.
Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê
Mîtoz
Mîtoz an jî dabeşbûna mîtozî (bi înglîzî: mitosis) pêvajoya dabeşbûna xaneyê ye ko kromozom duhende dibin û bi awayekî yeksan di navbera du xaneyên keç de tên parvekirin.
Di zimanê yewnanî de ji bo dezî peyva “mitos” tê bikaranîn. loma dabeşbûna mîtozî wekî “dezîyedabeşbûn” jî tê navkirin
Mîtoz beşek ji çerxa xaneyê (bi înglîzî: cell cycle) ye. Çerxa jiyana xaneyê ji du qonaxên serekî pêk tê, qonaxa înterfaz û qonaxa mîtozî (bi înglîzî: M phase). Herwisa qonaxa mîtozî jî ji du beşan pêk tê, mîtoz û sîtokînez. Di pêvajoya mîtozê de, kromozom û sentrozomên makexaneyê parve dibin. Parvebûna kromozoman wekî karyokînez tê navkirin. Di dawiya karyokînezê, sîtokînez dest pê dike. Di pêvajoya sîtokînezê de sîtoplazma û endamokên makexaneyê di navbera herdu xaneyên keç de tên parve kirin.
Hemû zîndewerên firexaneyî, di despêka jiyana xwe de tekxaneyî ne. Ev yek xane bi dabeşbûna mîtozî dibe 2,4,8,16,32,64.....
Xalîl Alxas
Xalîl Alxas an Xalîl Alxasî (bi tirkî Halil Öztoprak), (z. 1892, Axtîl, Elbistan, Gurgum - m. 1967) kurdekî navdar, fîlozofek, helbestvanek, dînnas û lêkolînerekî elewî bû. Di sala 1956an de wî pirtûka xwe ya bi navê "Wateya veşartî ya Quranê û rastiyê di dîrokê de" weşand, ku nîqaşên gir û cidî di gelemperiyê de gurr dikirin. Paşê wî pirtûka xwe ya duyemîn ya "Wateya veşartî ya Quranê û rastiyên di Încîlê de" weşand. Û dû re pirtûka xwe ya sêyem "îbadet di Quranê de, şadiya Misliman" di sala 1963 de weşand. Xalîl Alxas bi her yek ji zimanên Kurmancî, Osmanî, Erebî, Farisî û Almanî dizanî. Di sala 1967 de ew çû ber dilovaniya Xwedê.
Mîtoz
Dabeşbûna mîtozî ne karekî hêsan e. Dema xane dabeş bibe, divê hemû endamok, sîtoplazma û kromozomên xaneyê, bi herdu xaneyên keç ve bi yeksan were parvekirin. Bi dabeşbûna mîtozî ji makexaneyê (dayikêxane) du xaneyên keç çê dibe. Xaneyên keç di derbarê zanyariyên bomaweyî (genetîkî) de wekhev in û kopyayên makêxaneyê ne.
Di pêvajoya dabeşbûna mîtozî de evan gavên sereke yên li jêr li du hev rû didin.
1. Hilweşîna parzûna navikê ya makexaneyê
2. Rêzbûna kromozoman li ser xêza ekvatori ya makexaneyê
4. Ji nûve çêbûna parzûna navikê li dora herdu komên kromozoman
5. Parvebûna sîtoplazma û endamokên makexaneyê.
Mîtoz ji 5 qonaxan pêk tê. Profaz, Prometafaz, Metafaz, Anafaz, Telofaz.
Di zîmanê yewnanî de φάσις (fasîs) ji bo peyva qonaxê tê bi kar anîn.
Ji bilî vê,
wateya πρό (pro) pêşî
a μετά(meta) li navber, paşê
a τέλος (telos) dawî ye.
Di rastiyê de navbera van qonaxan da bêhnvedan (sekinandin) tune ye, ji serî hetanê dawî, dabeşbûn bê navber didome. Evan qonaxan ji bo gav bi gav çavderîkirina tevgera kromozom û endamokên xaneyê tên bikaranîn.
Profaz (Qonaxa amadeyî)
Dema xane ne li ser karê dabeşbûnê da be, kromozomên xaneyê wekî kromatîn bi nav dibin. Kromatîn mîna rîşalkên dirêj û zirav in, bi duhendebûna ADN yê kopiyekî ya her kromatînê tê çêkirin. Di dema dabeşbûnê de, divê her kopiyekî kromotîn biçê xaneyek. Lê kromatîn pir dirêj in, rîşalkên kromatînan mîna rîsên gilokên vekirî li nav hev dikevin, di vî rewşê de ji hev cihêbûna kromatînan gelek zor e. Di qonaxa profazê de rîşalên kromatînê, xwe li dor xwe dipêçînin, gilok dibin û hê pirtir kin û qalind dibin. Sentromerên her du kromatîdên xwîşk xwe bi hev girê didin. Kromatîdên xwîşk bi alikariya proteînek, bi navê proteîna kohesîn (cohesin) xwe li hev digirin. Di vê qonaxê de navikoka makexaneyê winda dibe. Sentrozom ji hev cihê dibin û her yek ber bi cemserek xaneyê ve diçin. Li navbera sentrozoman de çêkirina rîşalên teşiyê dest pê dike. Rîşalên teşiyê ji mîkrotubulan pêk tê.
Rîşalên teşiyê sê cor mikrotubul lixwe digire. Mîktotubulên kînetokorî, mîkrotubulên cemserî û mîkrotubulên stêrî. Mîkrotubulên kînetokorî ji herdu cemseran dirêj dibin û xwe bi kînetokorên kromozoman ve girê didin, kromatîdên xwîşk ber bi cemserên makexaneyê dikişînin. Mikrotubulên cemserî, di qonaxa anafazê de ji bo dirêjbûna xaneyê kar dikin.
Mîkrotubulên stêrî mikrotubulên kurt in, di her cemserek de ji bo girêdana rîşalên teşiyê kar dikin. Herwisa aresteya rîşalên teşiyê ji aliyê mîkrotubulên sterî ve tê dîyarkirin.
Xaneyên riwekan sentrozom lixwe nagirin, lê dîsa jî rîşalên teşiyê ava dikin.
Prometafaz (Qonaxa pêşkemerî)
Parzûna navikê dest bi parçebûnê dike. Mîkrotubul ji her du cemseran dirêj dibin û hinekê ji wan dikevin nav navikê. Kromozom hê pirtir gilokî dibe. Herdu kromatîdên kromozomê di sentromerên xwe de kînetokor cih dikin. Hinek ji mîkrotubulên kînetokorî xwe bi kînetekoran ve girê didin.
Anafaz (Qonaxa cihêbûnê)
Mîkrotubulên cemserî ji her du cemseran ve xwe dirêj dikin. Gava li hev diqelibin (rastê hev tên), hevdu tehn didin, bi vi awayî xane dirêj dibe û şiklê teşiyê digire. Bi qelişîna proteîna Kohesîn a navbera kromatîdên xwîşk, ji hev cihêbûna kromatîdan jî dest pê dike. Mîkrotubulên kînetokorî di serê bi kînetokor ve girêdayî de xwe hildiweşînin û kin dibin, kromatîd li ser mîkrotubulan ber bi cemserê tevdigerin. Her yeka kromatîdên xwîşk ên ji hev qetiyanê, êdî wekî kromozom tên navkirin. Anafaz qonaxa herî kin a mîtozê ye.
Telofaz (Qonaxa kotahî)
Bi vî qonaxê ve êdî di nav xaneyê de du navik çê dibin. Li derdora navikan parzûna navikê peyda dibe. Parzûna navikê kromozoman ji sîtoplazmayi cihê dike.
Hemû mîkrotubulên rîşalên teşiyê hildiweşin bo tubulîn. Tubulîn ji bo dirustkirina peykerexaneyên xaneyên keç tên bikaranîn.
Di nav navikan da navikok cardin çê dibin. Kromatînên badayî yên kromozoman, xwe ve dikin, zirav û dirêj dibin. Ber bi dawiya telofazê, dabeşbûna navikê (karyokînez) diqede û du navikên wekhev peyda dibe. Telofaz qonaxa dawî ya mîtozê ye.
Sîtokînez
Ji xeynî çend coran, hema bigre tevahiya xaneyên navikrasteqîneyan (eukaryotan) piştê dabeşbûna navikê, hewl dide ko sîtoplazma û endamokên xaneyê jî parve bike. Sîtokînez bi qonaxa anafazê dest pê dike, di qonaxa telofazê de didome û berê înterfaza nû jî diqede.
Gavên dabeşbûna sîtoplazmayê (sîtokînez) di xaneya ajal û a rîwekan da ne mîna hev e.
Sîtokîneza xaneya ajalan
Xaneyên ajalan bi parzûnek gelek tenik û qayîşokî dorpêçî ne. Sîtokînez bi qelîştoka dabeşbûnê dest pê dike. Xane ji qada xêza ekvatorî ya metafazê girj dibe û gelîştoka dabeşbûne çê dibe. Girjbûna deziyên (rîşalkên) aktîn û miyozînê, parzûna xaneyê ber bi hundirê sîtoplazmayê ve dikişîne. Her ko girjbûna rîşalkên bin parzûnê zêde dibe, xelaka girjdar teng dibe dawiya dawî makexane dibe du parçe. Ev herdu xaneyên keç, ji ber hêla genetîkî ve wekhev in, loma ev her du xane wekî xaneyên xwîşk jî tên navkirin. Lê mêjera sîtoplazma û endamokên xaneyan dibe ko ne yeksan be.
Sîtokîneza xaneyên riwekan
Dema hê qonaxa telofazê didome, ji heybera Golgîyê kîsikok çê dibin, mikrotubul van kîsikokana diguhezînin xêza ekvatorî ya xaneyê. Di nav kîsikokan de ji bo dîwarên xaneyê materyel hene. Bi van kîsikokan levheya dabeşbûnê ji navenda xaneyê, ber bi parzûna xaneyê durist dibe û xwe bi parzûne ve dizeliqîne. Êdî lewhe wekî dîwar tê navkirin. Bi vî awayî ji makêxaneyê du xaneyên keçik çê dibin.
Geçsaran (navçe)
Geçsaran yek ji navçeyên parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Geçsaran e.
Dabeşkirina navçeya Geçsaran
Yek bexş di şaristana Geçsaran de heye
Şinoya Binî (gundistan)
Gundistana Şinoya Binî  navê herêmeke gundistanî ye li Nalûs ku bi Navçeya Şinoyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Hérouville-en-Vexin
Hérouville-en-Vexin, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Pavres
Pavres gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rohr, Frankonyaya Navîn
Rohr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Roth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Shadanand
Shadanand, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 13.272 kesî
Akyurt
Akyurt, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek girêdayî bajarê Enqerê ye.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 34,588 kes e.
Erdnîgarî
Akyurt, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek girêdayî a bajarê Enqerê ye. Pîvana rûerda navçeyê 212 km2 ye.
Blaincourt-sur-Aube
Blaincourt-sur-Aube, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Mîtolojiya romayî
Mîtolojiya Romayî di Romaya Kevnare de gotinên derheqê Xweda, Hebûn û lehengiyê di nav xwe da dihevîne. Di heman dê piraniya ola Romayî jî di wan gotinan û vêjeya vê mîtolojiyê pêk tê.
Romayî bi awaya bawerî de pir tiştan li cîranên xwe wek yewnanî û şaristaniyên din yên Deryaya Navîn standin. Hingî împaratorî mezin bû çanda romayî jî bi cure cure zêde bû û mîtolojiya romayî jî firehtir bû.
Mît, çi yewnanî, çi romayî, çi çandên din, di dawiya rojê de bi têkiliya di navbera xweda û mirovan de têkildar bûn, di vî warî de ji çîrok û çîrokên gelêrî ji hev cuda bûn. Ji bo hemû mirovan, bi gelek awayan, efsaneyan bi peydakirina ewlehiyê jiyan xweş kirin. Divê ew bi hêsanî wekî çîrokên sade neyên hesibandin, ji ber ku, hem li Yewnanîstan û hem jî li Romayê, wan bi mijarên girîng ve mijûl bûne: afirandina dinyayê, xwezaya qencî û xerabiyê, û hetta jîyana axretê. Û, ji ber vê sedemê, van çîrokan di ceribandina demê de li ber xwe dane û bûne beşek ji çanda me ya îroyîn. Tenê pêdivî ye ku meriv li navên gerstêrkên me binêre da ku vê yekê bibîne: Merkûr, Venûs, Mars, Jûpîter, Saturn, Neptûn, Ûranûs û hetta Plûtonê piçûk ê belengaz hemî bi xwedayên Romayê hatine binav kirin.
Mîtolojiya Romayî Bin Bandora Cîranan
Çaxê bajarê Romayê ava bibû Deryaya Navîn di destê du qewmê deryavan de bû. Fenîkeyî pirranî li Rojhilata Navîn û Afrîkaya Bakur cih girtî bûn, Yewnanî jî li Anatolya, Balkan û nîvgirava Îtalyayê cih girtî bûn. Koloniyên Yewnanan li başûrê Îtalyayê û Sîsîlya de gelek çalak bûn. Ev çalakî jî li ser çanda Romayî de bandoreke mayînde hişt. Romayî ne tenê mîtolojiya wan; hûner û Felsefeya wan jî girt.
Behî Feyzula Beg (gundistan)
Gundistana Behî Feyzula Beg navê herêmeke gundistanî ye li Navenda navçeya Bokanê ku bi Navçeya Bokanê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Mîtolojiya romayî
Mîtolojiya Romayî Bin Bandora Cîranan
Bandora mîtolojiya yewnanî di nav çîroka avakirina bajarê Romayê jî xwe xuya kir. Dihat bawerkirin ku her du avakarê bajarê Romûlûs û Remûs neviyê Aeneasê bû. Aeneas jî lehengekî Şerê Troyayê bû kû di nav hêzên Troyayê de şer dikir hemberî Akayiyan, piştî wêrankirina bajarê ji bajarê sax mabû û bi alîkariya Venûsê ji Troyayê revî bû.
Li çîrokên yewnanan de xwedawendên wan jî hebandin.
Nîbaxî
Nîbaxî gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çeram (navçe)
Çeram yek ji navçeyên parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Çeram e.
Hodent
Hodent, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Çeram (navçe)
Dabeşkirina navçeya Çeramê
Di şaristanê de du bexş, çar gundistan û du bajêr hene :
Êla Gevark (gundistan)
Gundistana Êla Gevark navê herêmeke gundistanî ye li Navenda navçeya Bokanê ku bi Navçeya Bokanê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Norûzabad, Miyane
Norûzabad gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
L'Isle-Adam, Val-d'Oise
L'Isle-Adam, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Écury-le-Repos
Écury-le-Repos, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Röttenbach, Roth
Röttenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Roth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Êla Teymûr (gundistan)
Gundistana Êla Teymûr navê herêmeke gundistanî ye li Navenda navçeya Bokanê ku bi Navçeya Bokanê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Girava Wake
Girava Wake an jî wek Wake Atoll tê gotin, girava mircan û atol ya li rojavayê Okyanûsa Pasîfîkê, li bakurê Mîkronezya ya binherêm, li gor 1501 km rojhilatê Guamê, 2298 km rojavayê Honolulu û 1991 km li başûrrojhilatê Tokyo ye.
Başt (navçe)
Başt yek ji navçeyên parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Başt e.
Écury-sur-Coole
Écury-sur-Coole, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Élise-Daucourt
Élise-Daucourt, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Nûdîq
Nûdîq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Jagny-sous-Bois
Jagny-sous-Bois, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Axtaçiyê Mehelî (gundistan)
Gundistana Axtaçiyê Mehelî navê herêmeke gundistanî ye li Sîmîne ku bi Navçeya Bokanê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Bhimeshwar
Bhimeshwar, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati Pradesh de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 22.537 kesî
Etimesgut
Etimesgut, navçeyek navend a bajarê Enqerê ye
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 570 hezar 727 kes e.
Erdnîgarî
Etimesgut, navçeyeke herêma Anatolya Navîn û navçeyek navend a bajarê Enqerê ye. Pîvana rûerda navçeyê 49 kîlomêtro çarçove ye.
Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê
Dîwan-a Dubeytî
Dîwan-a Dubeytî komeke strana kurdî ya ji endamên Zelal Gökçe, Serhat Ertuna, Meral Tekçi, Nurcan Değirmenci bi cure ya pop, alternatîv rock, rock, dengbêjî di bin peymana strandêr a KOM Muzîkê ve hate tomarkirin. Kom di sala 2006'an biryar dan û di vê salê de dest bi proje ya Dîwab-a Dubeytî kirine. Ev proje di sala 2012'an de li gorî helbest û gotinên Baba Tahirê Uryan ve hate çêkirin.
Blignicourt
Blignicourt, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Axtaçiyê Rojhilatî (gundistan)
Gundistana Axtaçiyê Rojhilatî navê herêmeke gundistanî ye li Sîmîne ku bi Navçeya Bokanê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
École polytechnique
École polytechnique zanîngeheke ye ku li Palaiseau, Île-de-France, Fransayê ye. Polytechnique di 1794ê de dest bi karê xwe kir. Ji aliyê gelek kesan ve weke yek ji baştirîn zanîngehên cîhanê tê naskirin.
Nûdveziq
Nûdveziq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ayaş
Ayaş, navçeyek navend a bajarê Enqerê ye.
Axtaçî (gundistan)
Gundistana Axtaçî navê herêmeke gundistanî ye li Navenda navçeya Bokanê ku bi Navçeya Bokanê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Ayaş
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 15,540 kes e.
Erdnîgarî
Ayaş, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek girêdayî a bajarê Enqerê ye. Pîvana rûerda navçeyê 1,113 km2 ye.
Bhimad
Bhimad, bajarekî welatê Nepalê ye û li qada Gandakiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 31.362 kesî
Schwanstetten
Schwanstetten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Roth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Behî Dehbokrî (gundistan)
Gundistana Behî Dehbokrî  navê herêmeke gundistanî ye li Sîmîne ku bi Navçeya Bokanê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Épense
Épense, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Bligny, Aube
Bligny, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Épernay
Épernay, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Sincan, Enqere
Sincan, navçeyek navend a bajarê Enqerê ye.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 518,893 kes e.
Erdnîgarî
Sincan, navçeyeke herêma Anatolya Navîn û navçeyek navend a bajarê Enqerê ye. Pîvana rûerda navçeyê 384 km2 ye
Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê
Esmera Serdêr
Esmera Serdêr an jî Dayê Esmer, micêwira Kaniya Spî ya Lalişa Nûranî bû.
Dayê Esmer di 7ê çiriya pêşîn a 2020an de çû ber dilovaniya Xwedê.
Thalmässing
Thalmässing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Roth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Muhemmedê Mela Kerîm
Muhemmedê Mela Kerîm yê berniyas bi Hemey Mela Kerîm (bi tîpguheziya ji erebî: Muhammadi Mela Karim) (jdb. 1930 - m. ) nivîskar û wêjevanê navdar ê kurd bû.
Niqlan
Niqlan gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Lende (navçe)
Lende yek ji navçeyên parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Lende ye.
L'Épine, Marne
L'Épine, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Lende (navçe)
Dabeşkirina navçeya Lendeyê
Du nahiye û yek bajar di navçeyê de hene :
Navenda navçeya Lende
Bajar: Lende
Nêqaabad
Nêqaabad gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rabbi Zecharia Barashi
Rabî Zekerya Beraşî, ango Rabbi Zecharia Barashi (z. 1900 - m. 11 adar 2017) rabiyê bi eslê xwe yê herêma Beraşê (Başûrê Kurdistanê) û merivê herî kal ê Îsraêlê bû. Bavê wî Xaxam Ben Abraham Beraşî bû. Di salên 1930î de koçî Etrûşê kirin, dû re di 1936an de çûne Îsraêlê.
Rabî Zekerya Beraşî di 11ê adara 2017an de li Orşelîmê çû ber dilovaniya Xwedê.
2023
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Nişlandêh
Nişlandêh gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Margûn (navçe)
Margûn yek ji navçeyên parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Margûn e.
Dabeşkirina navçeya Margûn
Du nahiye û yek bajar di navçeyê de hene :
Navenda navçeya Margûn
Bajar: Margûn
Époye
Époye, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Labbeville
Labbeville, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Kasa Cîhanê ya Jinan a FIFA 2023
Kasa Cîhanê ya Jinan 2023, Kasa Cîhanê ya Xaniman 2023 yan jî Mondiyala Cîhanî ya Xaniman 2023 pêşbirkeke futbolê ya jinan e bi pişkdariya 32 hilbijartiyên neteweyî yên jin. Welatên mêvandar ên sala 2023 Awistralya û Zelendaya Nû ne.
Pêşbirka navbirî di navbera 20ê tîrmehê û 20ê tebaxa 2023an de ji aliyê FIFA ve tê rêkxistin.
Hilbijartiyên Kasa Cîhanê ya Xaniman 2023an
Di 2023an de 32 hilbijartî beşdarî dikin. Her 32 helbijartî tên belavkirin li ser heşt koman (A-H):
Mehmûd Elûsî
Mehmûd Elûsî an Ebûs Sena Şihabûdîn Mehmûd Elûsi an jî bi tenê Elûsî (jdb. 1802 Bexda - m. 1854 Bexda) nivîskarê tefsîrê û dîroknasê ereb e ku bi berhema xwe ya "Rûhûl Meanî" a tefsîrê tê naskirin.
Giravên Kaymanê
Giravên Kaymanê giravên xweseriyê li rojavayê deryaya Karîbê ye, ku girêdayî Herêmên Derveyî Brîtanyayê ye. Herêm ji sê giravên tê belavkirin: Kaymana Mezin, Kaymana Brak û Kaymana Biçûk dikeve başûrrojavayê Kûbayê, bakurrojhilatê Kosta Rîkayê, bakurê Panamayê, rojhilatê Meksîkê û bakurrojavayê Jamaîkayê ye. Şêniyên wê nêzîkî 60,765 kesan e, û paytexta wê jî George Town e.
Escardes
Escardes, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Gîhakê sêvo
Gihakê sêvo:Gîhayekî ji malbata Kuliqawan'e bêhna wî gelek xweşe. Di meha Nîsanê de şîn dibe û distewe. Piştî hişk dibe jî ew bêhn jê naçe, ji ber wê jî yextîyara dixistin nav pelên Quranê. Ku di nav avê de jî tê kelandin wek çaya şîn tê vexwarin bes tama wê nexweşe.
Avîspî
Avîspî (bi tirkî: Aksu), gundekî bi ser navçeya Sincika Semsûrê ve ye. .
Heyuan
Heyuan, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma Guangdongê de cih digire.
Lassy, Val-d'Oise
Lassy, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
Nişiq
Nişiq gundekî ser bi navenda bajarê Miyane li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bossancourt
Bossancourt, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakura navnedî ya Fransayê ye.
Wendelstein, Bavyera
Wendelstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Roth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Léa Seydoux
Léa Seydoux, ( li Parîs, Fransa) lîstikvanekî fransî ye ku bi rolên xwe yên di fîlmên fransiyên wekî The Last Mistress a sala 2007an û On War a sala 2008an de hatiye naskirin.
Seydoux, yekem car piştî ku xelata Trophée Chopard wergirt û ji bo performansa xwe di fîlmê The Beautiful Person a sala 2008an de yekem berbijariya xweya Xelata Césarê wergirtiye, bal kişandiye.
Jînenîgarî
Léa Seydoux di 1ê tîrmeha sala 1985an de ji dayik bûye û keça karsaz Henri Jérôme Seydoux-Fornier de Clausonne û Valérie Schlumberger e. Ew li Passy, ​​li herêma 16ê ya Parîsê ji dayik bûye û li Saint-Germain-des-Prés li herêma 6an a Parîsê mezin bûye. Ew bi baweriyek tund a Protestan mezin bûye lê niha ne keseke dîndar e.
Seydoux bi André Meyer zewicandiye û kurekî wanê bi navê Georges heye.
Konfederasyona Xwendekarên Kurd ên Welatparêz
Damezrandin
Di payîza sala 2011 de li zanîngeha Helebê bi însiyatîfa Polat Can dest bi xebata rêxistina xwendekarên zanîngehê hat kirin. piştî xebat, civîn, hevdîtin û nîqaşên çend mehan, cara yekem di 09.12.2011 de li bajarokê Ehresê yê girêdayî Helebê yekemîn Konferansa xwendekarên zanîngeha Heleb hat li dar xistin. Paş konferansa Helebê, li Şam, Reqa, Hesekê û Latiqiyê konferansên xwendekarên Kurd hatin li dar xistin û di encama van konferansan de biryara çûyîna kongireya damezrandinê bibe.
Kongreya damezrandinê
Di encama 5 konferansên li ser asta parêzgeh û zanîngehên mezin li Rojavayê Kurdistan û Suriyê biryara lidarxistina kongireya giştî hat girtin. di 27.03.2012 li taxa Şeyx Meqsûd ya bajarê Helebê bi beşdariya 350 xwendekaran ji zanîngehên (Şam, Heleb, Îdlib, Laziqiyê, Tertûs, Hesekê, Dêra zorê, Reqqa, Hums, Suwêyda û zanîngehên Minbic û Qamîşlo) kongire bi serpereştiya Polat Can hat li darxistin.