cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cilşok
Cil, kinc, pot, cilşok
Berg û kinc, ên wekî fanêle (fanorî), mîntan in. Ji yê di binî de tên xwakirin re, saye (wekî derpê, kirasqol ûêd) tên gotin. Çek, xwakirinên şervanan e, bo mînak palasqe ûêd.
Poşîde, wekî kum, kolos, şalgerdan ûêd ên di ser de tên xwakirinin, ango dipoşin.
Came, ji kincên zêde balkêş in re tê gotin. Bo mînak kincên manken di pêşangehên modayê de xwadikin.
Pot, di wateya yên çorsane (bo mînak, kulav), biyanî (dema kincên xelkên biyanî bên xwakirin) û kostûm in.
Lê ji ber ku êdî xelk pirranî bi xwe cilên xwe dişon û cil jî bi makîneyan tên şûştin, kurdan di wateya "cihê cilşûştinê" de, ji makîneya cilan dişo re jî cilşok gotine. Ango cilşok di du wateyan de ye, cilşok (kargeh), û cilşok (alav).
Serpêhatiya cilşokê
Derander, kaşîfê cilşokê Alva John Fisher e ku sala 1908'ê ev alav îcad kiriye. Makîneya wî ziwa nedikir, motorê kutekek lajwerdî (metalî) di nava avê de digerand û bi wê cil dihatin kutan.
Sala 1924'ê de yekemîn makîneya ku him dişo, him jî ziwa dike hate çêkirin. Niha gelek cureyên wê hene. Ji xeynî makîneyên şuştinê [1], niha amûrên têkel ên wekî şûştinê-şuştinê hene
Çavkanî
[1] https://clevertests.de/waschmaschine-test/
Qicixê Jor
Qicixê jor gundekî ser bi navçeya Mûşê Milazgirê ye.
Lec Mehabad
Lec, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Beytika zinarê ya zerik
Beytika zinarê ya zerik, çivîka zinarê ya zerik, çivîka boz an beytika boz (Navê latînî: Carpospiza brachydactyla; Navê Îngilizî: Pale rock sparrow), Cureyekî çivîkan e.
Şayes
Bejna wan 11-12 cm û graniya wan di derdora 28 graman de ye.Firehbûna bazikên wan bi hawê vekirî digihêje 21-23 cm'an.Rengê wan boz e.Ji beytikan biçûktir in.
Reftar
Bi bizir,fêkî û kêzikan xwe xwedî dikin.Her carê 4-5 hêkan dikin.
Saint-Médard-de-Guizières
Saint-Médard-de-Guizières, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Seukendorf
Seukendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hemka
Hemka, gundekî girêdayî navçe Elkê ya bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Dest
Dest, bi qatek ji laş e, ku bi her jîndî re heye. Mirov, xwediyê du destan e. Mirov karê bêje ku her jînda jî xwediyê du destan de. Bi alikariya destê xwe kar û xabetên xwe dike û pêdiviyên xwe dibîne.
Destê mirov xwediyê pênc teliyan e. Ji navika destra kefadest tê gotin. Li ser dest û wan xat û qaytankên têde, li gor ku di demên berê de di nav kurdan dihate berdewam, ku bi "wan xat û qaytankan baxtê mirov karê were xwandin."
Cenga Welatî ya Libnanê
Cenga Welatî ya Libnanê ya Duyem cengek bû ku li başûrê Libnanê di 6ê hezîrana sala 1982an de dest pê kir û di hezîrana 1985an de bi dawî hat.
Ev ceng dualî bû, aliyek Dewleta Sûrî, Hizbullah, Rêxistina Rizgarkirina Filistînê û beşin din bû, aliyê din jî Îsraêl û komên çekdar ên xiristiyanên marûnî bûn.
Mahmut Ozçelik
Mahmut OZÇELÎK di sala 1970’an de li gundê Qelencuxê ku girêdayî navçeya Mûşê, Gimgimê ye hatiye dinyayê. Dibistana seretayî û ya navîn li Gimgimê ya lîsê jî li Bedlîsê li dibistana mamosteyiyê xwend. Piştî lîseyê li bajarê Samsunê, Zanîngeha 19 Mayisê beşa mamostetiya dîrokê qedand. Nêzî bîst salan e ku wekî mamoste dixebite. Endamê Egitim-Sen şaxa Amedê ye. Niha li Amedê di dibistaneke navîn de dixebite. Li ser pirtûkên kurdî yên edebî nivîsên nirxandinê dinivîse. Zewicî ye û bi navê Şevîn keçek û bi navê Firat lawekî wî hene. Bi navê “Beytika Gewrik” pirtûkek wî ya çîrokan ji hêla Weşanên Ava’yê ve hatiye weşandin. Dosyaya wî ya bi navê “Zeviya Dilê Min”xebata wî ya yekem e ku wekî pirtûka helbestan hatiye amadekirin û li benda weşanxaneyek xêrxwaz e ku biweşîne.
Billboard Hot 100
Cureyê Lîste wisa tê rojane kirin:
20ê kanûna paşîn 'The Billboard Hot 100 bi nimre yek bûye strana "Poor Little Fool" - "Ricky Nelson" bu. Stran bûye 1 nimre dema herî dirêj ya Billboard Hot 100 da. 1995an de 16 heftanî 1. xebatên hevpar bûye Mariah Carey û Boyz II Men "One Sweet Day".
Girêdan
Malpera Billboard
Anna Basener
Anna Basener (jdb. 1983 li Essen, Almanya) nivîskareke alman e ku bi taybetî bi nivîsandina romanên lênusk ve tê nasîn.
Kûranî, Ûrmiye
Kûranî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 118 kes (34 malbat) bûn.
Anna Basener
Jiyan
Anna Basener li Zanîngeha Hildesheim Pratîkê Estetîkî xwend. Ew baca xwendinê bi nivîsandina romanên lênûskê ji bo Bastei Verlag fînanse kir. Di sala 2010an de, pirtûka wê ya şêwirê Heftromane schreiben und veröffentlichen derket û yekem pirtûk ji bo nivîsandina romanên lênûskê, rêbernameyek ji bo nivîsandina romanên evînê û  ku  li gorî Deutschlandfunk ê berhema standard e. Rojnameya ZEIT  Basener wekî romannivîsa herî serkeftî yê alman ya romanên lênûskê  ragihand. Ew bi taybet di bin bernavka Catharina Chrysander romanên lênûskê di jenrên zadeganî û warê de - û her wiha westerneke erotîkê wekî "Jack Slate" weşand. Di sala 2013 de, ew rêzeromana Fürstenroman bi hejmara 2429 Die Musik ist mein Leben  weşandî bû ku romana paşîn a lênûskê ya Anna Basener ê bû.
Pêşkêşa yekemîn a wêjeyî ya Anna Basener Als die Omma den Huren noch Taubensuppe kochte di sala 2017 de di Eichborn Verlag weşandî bû û ji sibatê sala 2019an vir ve wekî komediyek muzîkê li Schauspiel Dortmund de  tê pêşandan.
Adolf Winkelmann ji vê berhemê re mafên fîlmandinê wergirtiye û niha li ser adaptasyona fîlmê dixebite.
Pirtûka duyemîn a Anna Basener Schund und Sühne di sala 2019 de hate weşandin, di cîhana spehî ya zadeganî de cîh digire û bi wêjeya pop-xwe-rûreş re rûbirûyê kîtleya birûsîn dibe. Dema ku ew bi wê re seredana pirtûkê dike, çîroka wêya dengî a Audible Die juten Sitten di şevekê de li ser lîsteya pirtûkên ku baştirîn hatî firotin wek hejmara 1em  bû.
Roman
*Als die Omma den Huren noch Taubensuppe kochte. Eichborn 2017.
Pirtûk
Heftromane schreiben und veröffentlichen. Autorenhaus Verlag, Berlin 2010. ISBN 978-3-86671-074-0
Pîrsiqa
Pîrsiqa, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qereçiyan
Qereçîyan, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Hirçkî
Hirçkî, hirçikî, hirçokî yan xiyar paşa navê xwarineke herêma Tolhildanê ye. Ji qalikê xiyarê tê çêkirin. Navê xwarinê derbasê romî (tirkî) jî bûye, dibêjin hirçikli.
Cemşîd Bender ev xwarin bi navê Qaşlixsiya Rêhişkirî tomar kiriye. Dibe ku di çapkirina pirtûka wî de şaşîtiyek bûye, yan jî ev binavkirineke herêmî ye. Li Meledîyê hirçkî yan bi bandora asîmîlasyonê paşpirtika tirkî +li pêve dikin, hirçikli tê bikaranîn.
Gotina xiyar paşa ji henekan derketiye û ev nav demekê li gundên Erxewanê hatiye bikaranîn. Terîfeya xiyar paşayê de carnan goştê kişandî nebû, xizanan ev dixwarin.
Çêkirin
Qalikan bikelînin, bidarivînin û biguvêşînin. Di rûnbirêşkê de rûn bihelînin, pîvaza hurkirî (ne ya teze, ya serî) berdin navê sor bikin. Goştê kişandî tevlî bikin (xavî yan xaşandî li ser daxwazê ye), bi hevre biqelînin.
Qalikên xiyarê yên guvaştî tevlî bikin, merge, îsota tûj, îsota sor, xwê jî û tevbidin, biqelîni. Bi qasî 30 deqe bikelînin, bînin ser destexaneyê (sifre).
Dilxêrî (eşîr)
Dilxêrî eşîreke li herêma Serhedê ye. Dilxêriyan niha li Agiriyê, Erzîromê, Qersê û li Farqînê dijîn.
Nav
Dibe ku navê dilxêriyan ji dil-xêrî, ango yê dilxwaz, ê xêrxwaz an jî heceya -xêr bi rêya asîmilasyona dengî ji peyva farisî ya har hatibe hole.
Dîrok
Şerefxan Dilxêriyan li ser êla Farqînê, eşirên ku li mîrgeha Silêmaniyan de jiyabûne jimartiye. Ev heşt eşîr darê pişta mîrgeha Silêmanî bûne. Dîsa gorî Şerefxan yek ji wan, eşîra Besiyan, li pêyê aẍayê xwe Şahsiwar ve koçberê Bazîdê bûne. Herwiha dilxêrî jî li deşta Bazîdê hene, belê mixabe naye zanîn ku wana di kîjan demê de li vê derê bicîhbûne. Her çibe jî destpêka belavbûna dilxêriyan li herêma Serhedê li Bazîdê ye. Dîroka wan a devkî peywendiyek bi Cemaldînan re didamezirîne. Di lîsteya êl û eşîrên kurdan a Mele Mehmûdê Bazîdî de ev eşîr jî qebîleke êla Zîlan, bi 80 konan ve li Bazîdê tê binavkirin.
Belavbûn
Bilî 10-15 gundên li Bazîdê dilxêrî îroyî bi pirranî li Dîxorê û Zarûşadê dijîn. Dîsa di şerê cîhanê yê yekem de hin malbatên wan reviyane Xinûsê û Qereyaziyê. Dilxêriyên li Kopê û Mûşê dibe ku rasterast ji Farqînê koçberê van deveran bûne.
Chenzhou
Chenzhou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hunanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 8.154.700 kesî
Veitsbronn
Veitsbronn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mehmûdawa Mehabad
Mehmûdawa, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Lambsborn
Lambsborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xîdan
Xîdan, Ẍîdan, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Billboard Hot 200
'The Billboard Hot 200 li Dewletên Yekbûyî yên Amerîka bi kovara stran ya heftanî bi navê Billboard Lîsteya stran weşan dike. Pêkanîna lîste bi firotina stranan derbas dike. Firotina Albuman her heftê rojên Duşemê dest bi hejmarkirinê dike û her rojên Yekşemê bi hejmarkirinê diqedine.
Girêdan
Malpera Billboard
Mêlak bi savarê
Mêlak bi savarê, savara mêlakê yan wekî Cemşîd Bender tomar kiriye mêlaka savarê xwarineke hêsan e. Mêlak navê kezeb û pişikê ye. Lî Mêrdînê bêhtir tê xwarin. Terîfeya wê de mêlak û savar bingehîn in, lê berkeliyên din ne standard in. Li vir terîfeya herêma Mêrdînê tê dayîn.
Çêkirin
Piş(ik) û kezebê bi hev re hûr bikin, bikelînin û sor bikin. Savarê bikelînin, xwê, îsota reş û sor, gijnîjê tevlî bikin. Kel bidawî bû, rûn bihelînin, berdin ser savarê.
Savar û mêlakê tevlîhev bikin, li binikên servîsê belav bikin.
Ahrweiler (navçe)
Ahrweiler, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Palçiqlû
Palçiqlû, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Connie Francis
Connie Francis (jdb. li Newark, Nû Jersey, DYA) popvanekê amerîkan e. Navê wê yê rasteqîn Concetta Rosa Maria Franconero e.
Famîleya navika fîlan
Famîleya navika fîlan (Martyniaceae) famîleyeke riwekan e, di koma gezika derewîn (Lamiales) de cih digire. Gihayên salane û pirrsalane ne. Çend ji wan hinekê darokî ne.
Sîstematîk
4 cins û 13 heya 16 cureyên famîleya navika fîlan, Martyniaceae hene. Carnan cinsên wê li ser Pedaliaceae jî tên hejmartin.
Tuchenbach
Tuchenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ostprignitz-Ruppin
Ostprignitz-Ruppin, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Saint-Médard-d'Eyrans
Saint-Médard-d'Eyrans, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Seydayê Dilbirîn
Seydayê Dilbirîn di sala 1935an de li gundê Awta Xwarê ya girêdayî Misirca Sêrtê hatiye dine. Navê wî ya di nasname de tê nivîsîn Süleyman Îmamoğlu ye. Helbestvan Seydayê Dilbirîn di medreseyên Bereholê, Şemsê, Çêlika Eliyê Remo, Zivinga Şikakan, Zoqeydê, Milhê, Şifêrê û Hawêlê perwerdehiya dînî girt û piştre bû feqî. Destûrnameya xwe li Sêrtê ji Şêx Mistefa wergirt. Li gundên herêmê wek Bênanînê, Bacîriyê û Xirperoyê meletî kir. Di sala 1992an de di nav kesên ku Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê damezrandin de bû. Sê pirtûkên Seydayê Dilbirîn yên helbestê li Swêdê hatine çapkirin lê navê wan nayên gotin.
Saint-Médard-d'Eyrans
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ebûr
Ebûr, çivîka Spanyayê yan çûkê koçerî (navê latînî: Passer hispaniolensis; navê îngilîzî: Spanish sparrow), cureyekî çivîkên Cîhanê Kevn (Passer) an beytikan e.
Qicixê Jêr
Qicixê Jêr, gundekî ser bi navçeya Mûşê Milazgirê ye.
Ebûr
Şayes
Bi bilindbûna qama xwe 12-14 cm, tevlî bazikên vekirî bi firehbûna xwe 20-22 cm û bi graniya xwe 20-25 gram e. Di navbera 4-8 hêkan dike û 12 rojan qurp dimîne.
Reftar
Bi bizir an dendik û bi kêzikan xwedî dibe. Rengê serê nêrên wan qehwe, sênga wan reş û bin zikê wan spiyê deq deqî ye. Mêyên wan dişibitên mêya beytika navgundî. Lê ji wan girstir, nikulên wan kalindtir e û dibin zikên wan de deqên kahl he ne.
Xaçikan
Xaçikan yan jî Xaşkan, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
IPhone 5C
IPhone 5C ew di 10.9. 2013an de ji hêla Apple Inc ve hatî Dirustkirin.
Kanî Masî, Qoretû
Kanî Masî, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ortasû
Ortasû, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Langwieden
Langwieden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Elî Berdeşanî
Elî Berdeşanî di sala 1771'an de li gundê Berdeşanê ku nêzikê Pîşderê ye hate dinê. Ji zarokatiya xwe de dest bi perwerdehiya dînî kir û di gelek medreseyan de perwerde bû. Xwendin û perwerdehiya xwe li Silêmaniyeyê xilas kir. Ew helbestvanekî kurd bû.
Elî Berdeşanî ji 18 saliya xwe pê de li Qesra Babanê jiyana xwe dewam kiriye û ketiye bin hîmayê Osman Paşa yê Mîrê Babanê. Di nav gel de dihate bawerkirin ku Elî Berdeşanî bi cînan re diaxive û zimanê wan dizane. Di sala 1813an de li Silêmanîyê çû ser dilovaniya xwe.
Billboard 200
<li>'The Billboard Hot 200 li Dewletên Yekbûyî yên Amerîka kovareke heftane ya stranan e ku bi navê Billboard Lîsteya stranan diweşîne. Pêkanîna lîsteyê bi firotina stranan derbas dike. Firotina Albuman her heftê rojên Duşemê dest bi hejmarkirinê dike û her rojên Yekşemê bi hejmarkirinê diqedine.
Girêdan
Malpera Billboard
Surediyê Serû
Surediyê Serû, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Mehmûdawa (Başûr), Mehabad
Mehmûdawa (başûr), gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Fars (parêzgeh)
Nawendê wê bajarê Şîraz e.
Dabeşkirina parêzgehê
Navçeyên parêzgehê û bajarên parêzgehê ev in :
Peyvnasî
Peyva Fars ji peyva Parsa li zimanê farsiya kevnê tê.
Rêvebirina îdarî
Bi dûçûna rêvebirina îdarî ya Îranê, navên parçeyên dabeşkirî û rêvebirên parçeyan wiha ye :
Hot R&B/Hip-Hop Songs
Hot R&B/Hip-Hop Songs ango bi navê kevn Hot R&B/Hip-Hop Singles & Tracks li DYA'yê ji alîyê kovara Billboard bi stranên cureya hip hop û RNB weşan dike.
Navika fîlê ya salane
Navika fîlê ya salane (Martynia annua) tekane cureyê cinsê Martynia yê famîleya navika fîlan (Martyniaceae) ye.
Navê xwe ji riweknasê îngilîz John Martyn (1699 - 1768) digire. Cureyê herî tîpîk ev e, ji ber wê jî carnan tenê bi navê navika fîlê, Martynia tê binavkirin. Bi qasî 25 heya 80 cm bilind dibe. Li Afrîka, navenda Amerîka û Antîlan diçê. Bo baxçevaniyê tê çandin, di malan de wekî kulîlkeke payîzê tê bikaranîn.
Babacanî
Babacanî navê hozeke li Goran e.
Bariste
Girse (bi înglîzî: mass) yek ji têgeh an çemkên sereke di fizîkê de ye ko bi awayekê xwerû têye wateyî: "çend keriste anko bûjen di tiştekî da heye". Mekanîka Klasîk da, girse yek ji çemkên navendîn û girîng e. Di çarçoveya livzanistên (kînematîkên) li gorî (relativistic) da pênaseyên cidacida jibo çemka girseyê hene. Di bîrdoza rêjeyîniyê (bi îngilîzî: theory of relativity) de, girseyê neberguhêr dihêt pênasekirin ko gelek ji çemka girseyî di fizîka klasîk nêzîk e. Li goreyê vê têgehê, di çarçoveya amajeyê yên cidacida de û li goreyê temaşevanên cidacida ve girse neguhêr e û her bi yek qebareyî ye.
Di bikaranîna nefermî ya rojane de, girse wekî kêş an giraniyê dihêt bikaranîn. Lê bi ramaneka hûr ya fizîkî, kêş qebareya hêza rakêşanê li ser girseyî ye. Jiber hindê ko di bikaranîna rojane da hêza rakêşa erdî li ser tiştan her yeke, girse û kêş wekhev dibin. Lê dema kesek li bilindahiyan an jî li ser extereka dî kêşa tiştan bipîvit hingê verêja pîvanê ne wekî pîvana li ser rûyê erdî ye. Yekîna kêşê, jiber ko hêz e, û yekîna girseyê ne yek in.
Yekeya girseyê
Di SI anko Sîstema Navneteweyî ya Yekeyê da, yekeya girseyê kîlogram e.
Dîklofenak
Dîklofenak (bi (îngilîzî: diclofenac) dermaneka kû bkadhêt ji bo çareserî ya hewkirnên (îltîhabên) na sitroydî, ev dermane bi navên cuda li hemî cîhanê blav bûye û yekem derketna wî li sala 1979 bû li şanşîna yekgirtî
Navên wî
Cambia, Cataflam, Voltaren, Voltaren-XR, Zipsor, Zorvolex
Zyanên wî
Buwe sedema jnav çûnê hejmareka zor ji sîsarkan.
Bonnie MacBird
Bonnie MacBird (, San Francisco, Kalîforniya, DYA), nivîskar, lîstikvan, şanonivîs, senarîst û hilberînera amerîkan e. Ew nivîskara resen a fîlma honaka zanistî ya bi navê Tron e.
MacBird ji bajarê San Francisco, Kalîforniya ye û ji Zanîngeha Stanfordê bekaloryos di muzîkê û master di fîlmê de xelas kir. Ew bi pisporê xêvjimeran Alan Kay re zewicî ye.
Kariyera fîlmî
Ew li Los Angeles-ê di şanoyê de dinivîse, derhêner û şanogerî didomîne û ji SkyBoat Media re dûblajvan e.
Roman
Romana wê ya yekem a Sherlock Holmes, Art in The Blood, ji hêla HarperCollins ve di sala 2015 de hate weşandin. Sirek duyemîn a Holmes, Unquiet Spirits, di sala 2017an de hate şopandin. The Devil's Due di sala 2019an de hate weşandin, û dû re The Three Locks di sala 2021ê de.
Hînkirin
Ew bi rêkûpêk li ser nivîsandinê, pêvajoya afirîner û Sherlock Holmes dersan dide. Her weha ew li dirêjkirina UCLA dersa senaryoyê dide.
Wilhermsdorf
Wilhermsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürth li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Girê Mêhrav
Girê Mêhrav li gundê Zivinga Şikaka ye. Ev gund girêdayî Findka Bohta ya Şirnexê ye. Girekî bilind e. Nav serê gir hemû şkêr e. Şûnwarê kelehekî kevnare ye. Dîsa serê gir bûye daristanek ji dar berû, dar ben, gihûj û bilalûkan. Li ser serê gir goristaneke kevnare heye. Hawîrdora vê goristanê bi keviran hatiye diwar kirin. Di nav vê goristanê de kê/kî heye ez nizanim. Tişta ku dizanim ev der li cem gundê Zivinga Şkaka û hemû gundên dewrober Pîroz e. Demê ku mirov li ser serê vî girî raweste li derdur temaşe bike kîjan dever dixwiyên em bibînin: Gir raserî deşta Harûna ye. Heyanî binxetê mirov dikare bibîne. Binê gir zinar e, asê ye, teht e. Ev teht jî çep û rast bi hev ve girêdayîne. Aliyê rastê de Deriyê Ga, Girê Pirt û heyanî Geliyê Pavan. Ji aliyê çepê de jî Keleha Findikê heye. Ji wê pê de jî kendal û kendal e.
Mirovên nêzîkî Girê Mêhrav demê ku dikevin tengasiyê hawarê ji girê mêhrav dixwazin: ’’ya girê mêhrav’’. Di wê baweriyê de ne ku ev girê pîroz wana ji bela û teşqelan biparêze. Li gor baweriya gel; dibêjin şêx û meşayîx li wir hatine cem hev û bi hev şêwirîne. Bi hev re xarine û vewxarin e. Li vê derê ‘mehrav girêdane’ anku civata şêwrê danîne. Li ser vê baweriyê gundiyên Zivinga Şikaka jî her payîzê serê malê giskekê dikin qurban. Ji şêwazê vê qurbaniyê re jî dibêjin zêw. Roja zêwê ji bo xatirê Qencên li Girê Mêhrav her malek giskê ku serjêkirî dikelîne û digel çend sînî xarinên din û kevçik jî pê re amadekirî, dibe hewşa mizgeftê. Gundiyên hazir bi hev re di heman hewşê de û li ser heman sifrê xarina xwe dixwin. Zelam li milekê, zarok jî li milekê kevçikên xwe li ser sîniya savar û birincê dihejanin!
Peyva mehrav dikare bi çend şêwaza were nasandin. Dibe ku ereb û fars jî li gor xwe wate jê re bibînin. Lê ev rastiya wê ya kurdî naguhere. Ger mirov lêhûr bibe bi asanî dikare pirwateyiya vê peyvê bibîne: Mehr tê wateya navê mehekê ji dazdeh mehên salê. Her wiha peyman û sonda hevrebûnê ya di navbera jin û mêr de ye.Di kurdiya kevin de hem navê heyvê ye hem jî mihebbetê ye. Li gor van wateyan; civatgirêdana li bin siha heyvê de û bi avê hatî jiyandin. Mehr û av, meh û av.
Çavkanî
Bikarhêner Muhsin Özdemir
Fehrbellin
Fehrbellin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostprignitz-Ruppin li Brandenburg, Almanyayê ye.
IPhone 6
iPhone 6 û iPhone 6 Plus ew du telefonên pêşkeftî ne yên ku ji hêla Apple Inc ve di 9ê îlona 2014an de  hatine dirustkirin û di 19ê îlona 2014an bi timamî ji bo firtonê ketin ber destan. Di IPhone 6 û 6 Plus ji bo pêwendiya LTE û Wi-Fi gelek baştir hat bûne dirustkirin ji yên berî xwe
Sirûda neteweyî ya Efxanistanê
Sirûda neteweyî ya Efxanistanê ji sala 2006'an ve Sououd-e-Melli an jî Milli Tarāna ye. Gotinên sirûdê ji aliyê Ebdulbarî Cehanî ve hatin nivîsandin û muzîka wê jî bi destê Bebrek Wesa hat bestekirin.
Dîrok
Piştî ku hikûmeta talîban xelas bûye, sirûdeke nuh hate çêkirin. Ev sirûda di gulana 2006'an de fermî bû sirûda neteweyî ya Efxanistanê. Gotinên Sououd-e-Melli bi zimanê paştûnî ne.
Taxik, Elbak
Taxik, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Mîredêh Mehabad
Mîredêh, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Rosemary Kirstein
Rosemary Kirstein ( jdb. 1953) nivîskareke honaka zanistî ya amerîkî ye.
Jiyan û karê wê
Kirstein li Leominster (Massachusetts) wek keça koçberên alman ji dayik bû.Ew li Connecticut mezin bû û perwerdehiya muzîkê li Zanîngeha Dewleta Navendî ya Connecticutê xwend. Di nav tiştên din de wek stranbêj û bernamesaz kar kiriye. Wê çar roman di rêzeromana The Steerswoman de nivîsand. Kirstein li Connecticut, nêzîkî Springfield, Massachusetts dijî.
Ernest William Hornung
Ernest William Hornung an ji bi kurtahî E.W. Hornung (jdb. 7ê hezîrana 1866  li Grovehill, Middlesbrough, Îngilistan - m. 22ê adara 1921 li Saint Jean de Luz, Fransa) nivîskarekî îngilîz bû.
Jiyan
Piştî 2 sal ku Hornung li Awistraliya dijiya  ew  destpêka salên 1890î de li Londonê karê rojnamevanî dikir. Li vir jî ew xwîşka Arthur Conan Doyle nas dikir û di sala 1893an de zewicî bû. Serkeftina hevlingê Hornung wî ilham jê girt ji ber ku ew jî bi nivîsandina çîrokên  polisî destpê kir.
Berhem
Hornung hevpişkek ji bo detektîvê hosteyî Sherlock Holmes çêkir: krîketvanê rêzdar A. J. Raffles, ku dizîka wek diz li ser rê ye. Bi şêwaza Robin Hood, ew bi zexmî ji civaka ku jê re tê de dewlemend dibe dizê dike, û dema ku nasnameya xwe bi dizî digire, dem û careke din serketî dibe ku polîs bixapîne. Serpêhatiyan ji perspektîfê hevkar û hevalê wî yê dilsoz Bunny Manders ve têne vegotin.
Mîna çîrokên Doyle, çîrokên E. W. Hornung di Kovara Strand de derketin û hêdî hêdî hemî 26 çîrokên di forma pirtûkê de di sê cildan de hatin weşandin. Pîran bi - berevajî li Holmes - bi dawîbûna mirina Raffles di şerê Boeran de bi dawî dibe. Naveroka romana Mr Justice Raffles ku paşê dihat nivîsandin demeke berê de dilîze.
Dizê hosteyî Raffles li Îngilistan de xwedî wateyek taybetî ye ku ji ya Arsène Lupin ya li Fransayê bihevra ye. Ew ji bo şanogeh, fîlm û televîzyonê hatiye bikaranîn û her wiha  ji bo gelek dizên camêr di wêje û fîlmê de îlham bû.
Saint-Médard-en-Jalles
Saint-Médard-en-Jalles, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Martinshöhe
Martinshöhe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hardegsen
Hardegsen, bajarekî navçeya (Landkreis) Northeimê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Beytika biçûk
Beytika biçûk an çivîka Deryaya Mirî (Navê latînî: Passer moabiticus; Navê îngilizî: Dead Sea Sparrow), cureyekî çivîkên rast (Passer) an beytikan e.
Jîngeh
Axilbe an bi piranî li dirrik û gezikên beravî û li nav darên fistiqan dijî.
Nesîrkendî, Çaroymaq
Nesîrkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Simaqe
Simaqe, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Beytika biçûk
Şayes
Bi rengê xwe jî bi mezinahiya xwe jî ji beytika navgundî û yên din biçûktir e.Mezinahiya wê di navbera 12-13 cm'an de ye.
Pirbûn
Hêlîna xwe di nava hijikan de çêdike û di derdora 4-7 hêkan dike.
Parêzî
Bi granî bi bizir an dendikên giyayan û bi kêzikên biçûk xwedî dibin.
Li gorî dihê qalê li gişê Kurdistanê bakur û Turkiyê tenê 500 cot ji van çûkan hene.
Darxurma
Darxurma, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Meteł Şîrin eřa Minałeyl Xünşîrin
Meteł Şîrin eřa Minałeyl Xünşîrin Kitawîg e eřa minałeyl. Heft gile meteł büçig e Muhamadreza Bahadur le zwan Iňlîsî tercimeyan kirdye se Kurdî Kirmaşanî. Kitawege wînedar e û we herdu elifbay Kurdî yanî latînî û aramî nüsiryas. Le lay çep metełegan we xet latînî nüsiryane û le lay řas îş we xet aramî. Î kitawe le sał 2014 we şîwey online le beş kitaweyl google pexşew kiryas.
Dignûg
Dignûg, bajarokekî ser bi navçeya Mûşê Milazgirê ve ye.
Hejmara baristeyî
Hijmara baristeyî anko hijmara baristeyî a atomê an hijmara nokleonî ko çevenga wê A ye, hijmara nokleon anko tevaya proton û notronên navoka atoma hîman anko elementeka kîmyayî ye. Hijmara atomî nabit digel vê bihêt tevlihevkirin ko tenê hijmara protonên nav navoka atomê ye.
Haren (Ems)
Haren (Ems), bajarekî navçeya (Landkreis) Emslandê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Meyan Xatûn
Meyan Xatûn (jdb. 1874/1873 li Baedre, Împeratoriya Osmanî - m. 1957/ 1958 li Şingalê, Keyaniya Iraqê) mîrbanû û ferwerdareke Milette a êzidî ya Mîrîtiya Şêxan bû (di salên 1913-1958/ 1957an de), dota mîrê êzidî Ebdî Beg û hevjîna Mîr Elî Beg  , dayika Mîr Seid Beg û dapîra Mîr Tehsîn Seîd Beg bû.
Încîl
Încîl, Mizgînî, Kitêba muqedes an jî Pirtûka pîroz, navê berhevkiriya nivîsaran e yên ku ji aliyê bawermendên xiristiyan ve pîroz û peyva Xwedê tên hesibandin.
Încîl ji du beşên esasî pêk tê, yanî ji Peymana Kevin û ji Peyama Nû.
Sîstan û Belûçistan (parêzgeh)
Parêzgeha Sîstan û Belûçistan yek ji 30 parêzgehên Îranê ye ku dikeve bakûrê wê welatê.
Nawendê wê bajarê Zahedan e.
Zengel
Zengel, Zengen, Zengelan, Zengena (bi romî kirine: Güzeldere) gundekî navçe Gimgima Mûşê ye.
Li rojavayê Stûkuranê dikeve. Gundên nêzîk Emeran, Kûzik in. Di gelek stranên dengbêjiyê de navê wê wekî Zengel(an) derbas dibe. Li ser wateya navê wê xebatek zanistî nîne. Bi texmînî têkiliya wê bi navê gundê Mengelê re jî heye. Hin caran bo Mengel(an)ê jî dibêjin Mengen(an).
Erdnîgarî
32 km ji Gimgim, 82 km ji Mûşê dûr dikeve. Bilindahiya axa wê ji rûyê avê 1.945 m ye.
Heftane Mehabad
Heftane, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
IPhone 6S
iPhone 6S û iPhone 6S Plus (an jî weka 6S iPhone û 6S Plus) 2 têlefonên berhemên yên ku ji aliyê Apple Inc hatine dirûstkirine. Ew ji nifşa nehemîn a iPhoneê ye. Ew di de li San Francisco ji hêla Apple ve hate ragihandin.
Greyfûrt
Dar
Dara wê 6-15 metro bilind dibe. Pelê darê keskê tarî, biriqok, kevilane û heta 15 cm ne.
Mihemedreza Behadur
Mihemedreza Behadur (bi tîpguhêziya latînî ji tîpên erebî Muhamadreza Bahadur), nasya we Rizgar Behadur, zwannas, binüs û tercimeker Kirmaşanî e. Ew zûrim le ban destûrzwan û elifbay şîwezwan Kurdî Kirmaşanî kar kirdîe. Bîcge le ewe kitaw metełîg îş eřa minałeyl we şîwezwan Kurdî Kirmaşanî tercime kirdîe we naw Meteł Şîrin eřa Minałeyl Xünşîrin.
Pîlvank (eşîr)
Pîlvank navê eşîr û ocaxeke Dêrsimê ye. Eşîra Pîlvank li Dêrsimê bi taybetî li navçeya Pêrtagê dijî, belê gundên pîlvankî li Mazgêrd û Mamekîye jî hene. Hin şaxên vê eşîrê koçberê Şîranê (Gumuşxane) û Avşînê (Gurgum) bûne. Gelheyê pîlvankan tenê li Dêrsimê qasê 10.000an tê texmîn kirin. Pîlvankî hemû Qizilbaş (Elewî) in û bizedêyî bi zaravayê Kurmancî diaxivin, hinek jî bi Kirmanckî.
Bêjenasî
Pîl-veng « denge gir »
Kanîspî, Elbak
Kanîspî, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Serîbane
Seriyore yan Serîbane, gundekî Dîlokê ye. Niştcihên gundî bi pirranî rezvaniyê dikin û kakî, hinar û garis diçînin. Nêzîkî beşekî Çiyayên Gewrê ye.
Heiligengrabe
Heiligengrabe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostprignitz-Ruppin li Brandenburg, Almanyayê ye.
Simayl Begî
Simayl Begî, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Avzût
Avzût, gundekî ku bi ser navçeya Dêrxasa Mûşê ve ye.
Nergêsabad
Nergêsabad, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Michel-de-Castelnau
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Miguel Servet
Miguel Servet (z. 1509 - m. 1553), bijîşk, matematîknas, stêrnas û erdnîgarînasekî aragonî yê bi nav û deng  bû.
Wî Încîlê jî şîrove dikir. Hinekî ramanê wî li dijî Îsa pêxember hatiye şewatandine kujtine.
Enkenbach-Alsenborn
Enkenbach-Alsenborn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kanî Zerd
Kanî Zerd, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sencabî
Sencabî anku Sincawî êleke li herêma Gûran û Hawraman e. Ji devoka kû vê êlê re jî Sencabî tê gotin û li ser zaravayên kelhurî tê jimartin.
Perde
Perde pîneyê tenik ê ku di malan de li ber paceyan ve dadiliqînin an jî di şanoyê de birên lîstikê.
Perdeyên bazirganî
Li gel zêdebûna malên şexsî yên bihurî di sedsala borî de, pîşesaziyên perd û perdeyan bûne şahidê mezinbûnê û li gorî daxwazê ji bo hilberên wan zêde bûne. Di wê demê de berjewendîyên bazirganî jî geş dibûn ku gelek pargîdanî hewil dan ku saziyên, otêl, nexweşxane û yên din ji bo sazî, otêl, nexweşxane û yên din perdeyên kêm-kalîteyê peyda bikin.
Şêx Hesenan
Şêxhesenan yek ji êl û eşîrên Dêrsimê ye. Şêxhesenanî li rojhilata Dêrsimê, li Pulurê, Melkişê û Xozatê dimînin.
Bacelanî
Bacelanî an Bacilan êleka li herêmên Behdînan, Gûran û Lekistan e. Bacelanî bi kevneşopî li dedora Xaneqîn, Qesrî Şirîn û hinek ji wan jî li Mûsilê di nava Şebekan de dijîn. Navê Bacelanî bi kurdî tê wateya cîhê, warê bazan (teyr)(baz + îlan).
Şaxên Bacelanan li Gûran û Behdinan
Belê şaxeke Bacelanan di sedsala 17'emîn de li Lekistanê (Luristan û Hamedanê) hatiye bicîhkirin. Li Lekistan êla Bacelan yek ji êlên herî giring e. Di nava eşîrên Bacelan de yên Lurî û Lekî axiv hene.
Yadawa Serê Mehabad
Yadawa Serê, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hejmara atomî
Hijmara atomî (Z) an jî nimroya atomê di fîzîk û kîmyayê da hijmara protonên nava navoka atomê ye ko çevenga wê Z e. Hijmara protonî jî navekê dî yê hijmara atomî ye. Hijmara protonên nava navoka atomê bi awayekê yekane hîman anko elementên kîmyayî diyar dikit. Di atomeka bê barê karevayî da hijmara elektronan jî bi qasî hijmra atomî ye.
Hjmara atomî gelek girêdayî hijmara baristeyî ye ko hijmara protonan û notronên nava navokê ye. Hijmara baristeyî hijmara îsotopên hîmanê diyar dikit û bi awayekê edetî piştî navê hîmanê dihêt, jibo mînak Karbon-14.
Dîrok
Li destpêkê hijmara atomî jibo diyarkirina cihê hîmanan di xişteya gerranî anko cedwela peryodîk da dihat bikaranîn ko Dîmîtrî Mendelyevî jibo rêzkirina hîmanên niyaskirî li goreyê kêşa atomî bikardiînan. Lê eger tenê bi kêşa atomê rêza hîmanan di xişteya gerranî da bihêt diyarkirin, hindek şaşî rû didin. Jibo mînak cihê yod û teleriyomê dibê bihêt guhartin. Dema ew li goreyê saloxetên wan bihên rêzkirin zêdetir digel hijmara atomî rêk dikevin.
Ev şaşî heta sala 1913ê nehat famkirin. Li wê salê, Henry Gwyn Jeffreys Moseleyî havildariyeka gelek mukim di navbera cihê dirist yê hîmanan di xişteya gerranî da û şebengên (spektrumên) ko ji bijandina tîrêja Xê çê dibûn vedît. Vê vedîtinê anko keşfê selimand anko îsbat kir ko haviliyek di navbera hijmara atomî û barê karevayî yê navoka atomê da heye.
Simnan (parêzgeh)
Parêzgeha Simnan yek ji 30 parêzgehên Îranê ye ku dikeve bakûrê rojhilata wê welatê.
Nawendê wê bajarê Simnan e.
Wusterhausen
Wusterhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostprignitz-Ruppin li Brandenburg, Almanyayê ye.
Fischbach, Kaiserslautern
Fischbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Serbaz Siyamend
Serbaz Siyamend rojnamevanekî kurd e ku di 1982an de li Hewlêrê ji dayîk bûye.
Jiyana wî
Serbaz Siyamend xwandinê xwe ya zanîngehê beşa Ragehandinê li Peymangeha Teknîkî ya Hewlêrê bi dawî kiriye. Ji sala 1998'an û pê ve weke rojnameger xebatê xwe yê rojnamegeriyê didomîne.
Serbaz di gelek kovar, rojname û belavokan de karê rojnamegeriyê domandiye û gehştiye pileyên cor bi cor, yên weke: Ajansa Nûçeyan a Dîcle (DİHA); rojnameyên Newroz, Welatê Kurdistan, Azadiya Welat, Meko; kovara Taw û hwd.
Wî di rojnameya hefteyane a Alay Azadî ya Herêma Kurdistana Federal de xebitiye; weke berpirsê Bîroyê Hewlêrê jî kar kirye. Paşê di kovara Ragehandin de xebitiye ku beşa ragehandin a peymangeha Teknîkî ya Hewlêrê derdixe. Serbaz di rojnameya Jiyana Nû û gelek çapmenî û saziyên din de jî şixuliye.
Mûlûleya lîmfê
Mûlûleyên lîmfê  wekî mîna torek di nav valahiya navbera xaneyan de belavî ne. Kotahiya mûlûleyên lîmfê girtî ye. Ji xeynî demarekoendama navendî, moxê hestî, diran, hestî û çîna korniye ya çav, hemû beşên laş bi mûlûleyên lîmfê ve dagirtî ye. Serê mûlûleyên lîmfê di nav şileya navbera xaneyan de dirêj dibe. Mûlûleyen lîmfê dişibe tilîyên nav lepik. Heke em mûlûleyê wekî tilî bihesibînin, lepik (destgork) şileya navbera xaneyan e. Mûlûleya lîmfê ji çînek xaneyên epîtelî (endotelîum) pêk tê. Xaneyên epîtelî li hin beşan de li ser hev qat dibin, bi vî awayê derîçok çê dibin. Şileya şanêyê ji derîçokan (derîçeyên piçûk) derbasî nav mûlûleya lîmfê dibe. Dema pestoya şileya nav xaneyan nizim be, derîçok rê li ber paşvegera lîmfê digire û nahêle lîmf ji mûlûleyê derkeve navbera xaneyan. Lê gava pestoya şileya şaneyê berz dibe, îcar derîçok ve dibin û şileya navbera xaneyan derbasî mûlûleya lîmfê dibe. Li gel guherîna pestoya şileya şaneyê, rîşalên kollojenî jî vekirin û girtina derîçokan rêk dixe. Gava pestoya şileya navbera xaneyan berz dibe, rîşalkên kollojenî derîçokan hê pirtir ve dikin, bi vî awayê şileya şaneyê bi awayekî hêsantir derbasî nav mûlûleya lîmfê dibe. Piştî herisî ji xurekên herisî madeyên wekî glukoz, asîda amînî, asîda çewrî û glîserol çê dibin. Ji vana yekeyên çewrî (glîserol û asîdên çewrî) di nav xaneyên epîtelî yên rûviya zirav de, wekî dilopek rûn tov dibin. Ev pêkhate wekî kiylomîkron (chylomicron) bi nav dibe. Kiylomîkron derbasî nav şileya şaneyê dibe. Paşê kiylomîkron ji aliyê mûlûeyên lîmfê ve tên mijandin û bi navbeynkariya koendama lîmfe, dawiya dawî di dil de tevlî gera xwînê dibin. Ne tenê çewrî (lîpîd), lê vîtamînên A, D, E, û K jî ji rûvî derbasî mûlûleya lîmfê dibin û bi navbeynkariya sîstema lîmfê, xwe digihînin dil û tevlî xwînê dibin.
Samî Hêzil
Samî Hêzil ( jdb. 1975 li Setmanis, Wan, Bakurê Kurdistanê ) nivîskar û wergêrekî Kurd e.
Jiyan
Samî Hêzil sala 1975’an de li gundê Setmanisê yê Wanê ji dayîk bû. Ew di sala 1999’an de Beşa Ziman û Wêjeya Îngilîzî ya Zanîngeha Yüzüncü Yılê ya Wanê kuta kir. Hêzil ji salên 2000’an û vir ve ye ji zimanê Îngilîzî helbest, roman, kurteçîrokan û berhemên zanistî werdigerîne Kurdî. Di kovarên wêjeyî û zanistî yên wek Jiyana Rewşen, Zend, W û Tabularasayê de nivîs û wergerên wî hatine weşandin. Li sazîya Kurdî-Der’ê Şaxa Wanê dersên wêjeya Kurdî dide. Beşdarî panel, konferans û komxebatên der barê ziman û wêjeya Kurdî de bûye. Bi Kurdî kurteçîrokan û berhemên lêkolînî dinivîse. Hêzil bavê keçekê ye û li Wanê dijî.
Bindix
Bindix an jî Bindiq, gundekî ku bi ser navçeya Dêrxasa Mûşê ve ye.
Nebîsofî
Nebîsofî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hûd (sûre)
Hûd sûreyeke ji Qurana pîroz de ye. Ew bi temamî li bajarê Mekke hatiye danin. Sûre ji 123 ayetan pêk tê.
Verbandsgemeinde
Verbandsgemeinde (pirjimar Verbandsgemeinden) yekîneyeke îdarî ya bi asta biçûk di herêmên federal ên Rheinland-Pfalz û Saksonya-Anhalta Almanyayê ye. Verbandsgemeinde bi gelemperî ji komeke biçûk a gund an bajarokan pêk tê.
Rheinland-Pfalz
Herêma Rheinland-Pfalzê li 163 Verbandsgemeinden hatiye dabeşkirin. Ew saziyên şaredariyê ne ku di nav 24 navçeyên herêmê de têne komkirin û li 2.257 Ortsgemeinden (yekjimar Ortsgemeinde) hatine dabeşkirin.
Piraniya Verbandsgemeinden di sala 1969an de hatine damezrandin. Berê navê van yekîneyên îdarî Amt bû. Piraniya fonksiyonên rêvebirina şaredariyê ji bo çend şaredariyan tên komkirin û ji navendekê di bajarekî an şaredariyeke mezin de tên birêvebirin, dîsa jî şaredariyên takekesî (Ortsgemeinden) hîn jî xweseriyeke herêmî ya sînordar diparêzin.
Saksonya-Anhalt
11 navçeyên Saksonya-Anhalt li Verwaltungsgemeinschaftenan û Verbandsgemeinden (ji ve) hatine dabeşkirin. Ji reforma hikûmetê ya kanûna paşîn a 2010an û vir ve 18 Verbandsgemeinden li Saksonya-Anhaltê hene.
Saint-Michel-de-Fronsac
Saint-Michel-de-Fronsac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kanîreş, Elbak
Kanîreş, gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.
Kremlîn
Kremlîn (bi rûsî: Кремль, Kreml ya ku tê wateya "kelh", "birc", "qesr") li Rûsyayê ji bo navenda bajarên kevin, yên di nava kelhê de ne tê gotin. Kremlîna herî navdar jî ya Moskowê ye.
Kesra Kremlîn ya Moskowê, berî şoreşê cihê Çarên Rûsyayê bû. Bilindayiya wî ji çemê Moskowê 40 m ye li ser 28 hektaran hatiye avakirin, bircên ku qesrê dorpêç dikin 2 km ye û bilindahiya wan 20 m ye. Bi slavî krem tê wateya qesra ji kevirên xîç hatî avakirin. Avayiya herî kevin ya Kremlîna Moskowê Dêra Spas na Boru ye.
Dîrok
Di sedsala 15'an de avahiyek bi tarzê mîmariya îtalyan qesreke nû hate avakirin. Di sala 1487'de qesra Beklemişhev, di 1490'de qesra Borovitskaya, deriyên Ezîz Nîkola û Ezîz Flor jî lê hatin zêdekirin. Di dema Îvanê seyem de çend katedralên din jî lê hatin zêdekirin. Avahiyên olî bi awayê bîzansî hatine avakirin û yên din jî di bin bandora mîmariya îtalî de mane.
Piştî 1527 guhartinên herî girîng, ji aliyê endezyarên alman, îngilîz û holandî ve hatine kirin. Çana herî mezin ya dinyayê Çana Çar Kolokol ku giraniya wê 218 ton e li Kremlîna Moskowê ye. Îro Kremlîn semboleke Rûsyayê ye.
Hewramiya textî
Hewramiya textî li Hawramanê-text li herêma Hawraman, a ku dikevê nava sînorê Îranê de, tê axavtin. Devokek zaravaya Kurdî ya Hewramî ye.
Pestopîv
Pestopîv an jî pestepîv, amûra ku pestoya hewayê dipîve.
Hengyang
Hengyang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hunanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 7.141.462 kesî
Şewgêr
Şewgêr, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Famîleya darzeytûnan
Famîleya darzeytûnan, famîleya zeytûnan an famîleya darzeytan (Oleaceae) famîleyeke riwekan e, di koma gezika derewîn (Lamiales) de cih digire. Bi qasî 25 cins û 600 (heya 900) cureyên vê famîleyê hene. Li seranser erdxanê kêm-zêde rast li riwekên darzeytûnan tên. Pirranî dar û devî ne. Çend jî lavlavk in (liane). Zeytûn yek ji xurdemeniyên girîng ên pêjgeha kurd e. Ji zeytûnê rûn tê çêkirin û di gelek waran de sûd jê tê wergirtin.
Sîstematîk
Famîleya Oleaceae sala 1809'ê ji aliyê Johann Centurius von Hoffmannsegg û Johann Heinrich Friedrich Link ve, di Flore portugaise ou description de toutes les ..., 1, r. 62'yê de hatiye binavkirin. Navên din: Bolivariaceae Griseb., Forestieraceae Meisn., Fraxinaceae Vest, Jasminaceae Juss., Lilacaceae Vent. nom. illeg., Nyctanthaceae J.Agardh, Syringaceae Horan. in.
Gehînke
Gehînkeya demarî, demaregehînke an jî gehînke.
Gehînke (bi îngilîzî: Synapse) pêkhateya taybet a demarekoendamê ye ji bo guhaztina ragîhandinan, ji demarexaneyek ber bi demarexaneya din, an jî xaneyek din. Ango xala ko du an jî zêdetir demarexane digihêjin hev wekî gehînkeya demarî tê bi navkirin.
Qasimiya Birûka
Qasimiya Birûka, gundekî ser bi navçeya Mûşê Milazgirê ye.
Gehînke
Pêkhate
Gelemperiyê xala gehînkeya demarî, ji beşên xaneya pêşgehînke, xaneya paşgehînke, gelîşka gehînkeyê, çikildana gehînkeyê,demareguhêzeran, cogên iyonan û proteînên wergir pêk tê. Hemû tewere li beşa kotahiyê de liqdar in, li cemserê her liqek tewerê de beşek heye bi şêweyê girêkî, ev beş wekî tewerekotahî tê bi navkirin. Demarexane bi navbeynkariya gehînkeyên demarî, di nav têkiliyê da ne. Demarekothî li gel dendirîdên demarexaneyan, dibe ko bi xaneyên masûlke an jî bi xaneyên rijên jî gehînke ava bike. Tewerekotahiya xaneya pêşgehînke bi hemû beşên bê bergên maylînî ya demarexaneya paşgehînke ve demaregehînke ava dike. Wekî mînak; tewerekotahî bi dendrît, laşexane an jî tewereya demarexaneya paşgehînke ve gehînkeya demarî ava dike. Li gehînkeyê ragîhandin(demareragihandin) bi şeweyê kîmyayî an jî elektrîkî pêk tê, lê piraniya ragihandinan li gehînkeyên kîmyayî bi şeweye kîmyayî rû dide. Xaneya pêşgehînke ragîhandinan diguhazîne ber bi gehînkeyê. Xaneya paşgehînke ji gehînkeyê ragihandin werdigire. Li kotahiya tewereya demarexaneyan de çikildanên gehînkeyê heye. Di nav çikildanên gehînkeyê de demareguhêzer hene. Demareguhêzer madeyên kîmyayî ne. Demareguhêzer di laşêxaneya demerexaneyê de tê berhemkirin. Paşê bi navbeynkariya tewereyê ber bi demarekotahiyê ve tên guhaztin, li wir, di nav çikildanên gehînkeyê de tên embarkirin. Ji çavkaniyê heta xaneya armanc, demareragihandin bi navbeynkariya du an jî zêdetit demarexaneyan ve tê guhaztin. Demarexane li paş hev rêz dibin lê herdu xane raste rast nagihînin hev. Di navbera xaneya pêşgehînke û ya paşgehînke de valahîyek piçûk dimîne, ev valahî wekî qelîşka gehînkeyê (gehînkeqelîş) bi nav dibe. Gehînkeqelîş bi firehiya 0.02 mîkron e, ango navbera du demarexaneyan de valahiyek bi qasî 0.02mîkron heye. Demarexaneyên ko ragihandinan bi şeweyê elektrîkî li gehînkeyê de diguhazin, raste rast bi hev re girêdayî ne, loma iyon ji xaneya pêşgehînke derbasî xaneya paşgehînke dibe. Ango pêdivî bi demareguhêzeran nin e.
Demareragihandin li gehînkeya demarî de
Gava erkê kar ji dendrîdan gehîşt demarekotahiyê, çikildanên gehînkê diqelişin û demareguhêzeran ber didin nav gehînkeqelîşê. Demareguhêzeran li nav gehînkeqelîşê de belavbûne dibin û li ser wergirên xaneyên paşgehînkê de tên girêdan. Bi vî awayê erkê kar ji xaneya pêşgehînke derbasî xaneya paşgehînkeyê dibe. Ango demareragihandin bi şêweyê kîmyayî bi navbeynkariya demareguhêzeran ji xaneyek derbasî xaneya din dibe. Piştê guhaztina erkê kar, demareguhêzerên nav gihinkeqelîşê ji aliyê enzîman ve tê hilweşandin. Hinek ji demareguhêzeran jî ji aliyê parzûna xaneya peşgehînke ve tên mijandin. Li beşa demarekoendama navendî de ji 50yê zêdetir cure demareguhêzer heye. Adrenalîn(epînefrîn), noradrenalî(norepînefrîn), dopamîn, hîstamîn, seretonîn hin ji wan cureyan e.
Yadawa Xwarê Mehabad
Yadawa Xwarê, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Abdulkadir Kadri Kürkcü
Abdulkadir Kadri Kürkcü yan Kadri Ahmet Bey an jî Ehmed Qedrî Beg (z. 1882, Amed - m. 12ê çiriya paşîn a 1952), siyasetmedarekî tirk bû.
Destûdarê Harbiyeyê. Lîwaya 65an ya Razlık., Fermandarê teximê tabûra Gevgili Tikveş û bi gelek peywirên din rabûye  Parlementerê Amedê yê werçerxa yekem ya Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê  û yê werçerxa duyem yê  Sêwregê kiriye. Bavê şeş zarokan bû.
Frankenstein, Rheinland-Pfalz
Frankenstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qulan
Qulan, (bi romî kirine: Kolan) gundekî navçe Gimgima Mûşê ye.
Qulan, an qolan, an jî qolanlo
eşîreyek ji eşîrên kormanc li Xorasanê ne navê du gundan jî bi navê wane ku li roj avaya bakûrê ya bajarê şêrwanê ye "qulanloya jûyr" û " qolanloya jêr" Xelkên wî eşîra li bajarê esferayîn û gundên wê bajarê: serçeşme, nesravat, êîzî ,geraty, kelate sencer dijîne û nîştman dikin. Mezinên vî eşîra ji berê da digotin ji alî Erzrûmê hatine Xorasanê, li nav wan va gotina pir berbilave ku: welatê Min Erzrûme heft salan jê dûr bûme.
Dîrok
Gundekî stratejîk e. Di serîhildanên kurdan de ev gund bûye wargehekê berevaniyê, roleke mezin lîstiye. Ji ber wê, ji berê de zordestiya Romê jî her zêde bûye li vir. Ji ber şer û xizaniyê gelekan bar kirine.
Erdnîgarî
30 km ji Gimgim, 90 km ji serbajarê parêzgehê Mûşê dûr dikeve.
Aborî
Aboriya gund li ser ajalvanî, çandinî û alîkariyên koçberbûyan e.
Pehlevenkî
Pehlevenkî li Gorî Zimannase Kurd Prof. Dr. Mehrdad R. Izady tipek di nav Zimanê kurdî ye, Zaravêye kurdî ê; Kirmanckî, Hewramî û Lekî nav wî tipen da ne.
Omerawa, Mexmûr
Omerawa, gundekî bi ser navçeya Mexmûrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Marnîk
Duzmarnik, gundekî ku bi ser navçeya Dêrxasa Mûşê ve ye.
Hozan Kawa
Hozan Kawa an jî Kawa (jdb, 1972, Palas, Mûş), hunermendekî kurd e ku bi albûma xwe yê bi navê Ava Evîne hatiye naskirin.
Jînenîgarî
Hozan Kawa li gundê Palasa Mûşê ji dayik bûye. Dayika Kawa jêre divê geleke tu bi vî dengê xweş xizmeta hunera kurdî bikî. Ev gotin ji Kawa re dibî wek şîretek girseyî û Kawa dest ji karê û hunera xwe ya Mûzîka Kurdî bernade.
Hawrê Baxewan
Hawrê Baxewan nûserî kurdî başûre. Le salî 1966 le Silêmanî le dayk buwe, le sali 1990 kolêjî yasa tewaw kirduwe. Ta êsta 10 perûkî nusiwe.
Hozan Kawa
Jînenîgarî
Kawa yekemcar li medreseyên Kurdî dixwîne. Dûv re dest bi xwendina bi tirkî dike. Lê ji ber ku hişê wî di muzîkê de ye, ew xwendina xwe di nîvî de dihêle û dest bi jiyana muzîkê dike. Kawa di temenê 15 saliya xwe de dest bi gotina strana dike.
Piştî jiyana di girtîgehê de Kawa dizanê ku ew nikare karê xwe ya mûzîkê li Mûşê ji ber qedexeyan bidomîne û di sala 1995’an de rêça Ewropayê digire. Kawa xebata xwe ya yekem mûzîka Kurdî li Fransa pêk tînê. Di sala 2000'an de dibî Endamê Koma Berxwedan û karîyera xwe ya Mûzîkê sal bi sal bilindtir dike.
Hozan Kawa ji jiyana koçberîyê a Ewropayê piştê 20 salan karî ku bê Bakurê Kurdistanê, û bajarê Mûşê ku lê hatiye dinyayê. Bi hatina wî li bajarê Stenbol demekî kurt hate binçavkirin Kawa li Amed, Stenbol û gelek bajarên Bakurê Kurdistanê beşdarî bernameyê Newrozê û gelek şahî û konseran bû.
Saint-Michel-de-Lapujade
Saint-Michel-de-Lapujade, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Naçît Kûranlû, Çaroymaq
Naçît Kûranlû, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hiqûqa navneteweyî
Dada navneteweyî an jî dada gelemper a navneteweyî mirov dikare wek, tevahiya rêzikên hiqûqê yên têkiliyên di navbera endamên civaka navnetewî de bi rêk û pêk dike, pênase bike. Ango kesên an jî kirdeyên dada navnetewî dewlet û rêxistinên navnetewî ne. Kirdeyên sereke dewlet in û dada navneteweyî bi vîna dewletan çêdibe. Rêxistinên navneteweyî jî kesên/kirdeyên ji aliyê dewletan ve hatine çêkirin in.
Grandpa Kitchen
Grandpa Kitchen kanalekî YouTube- êye. yê ku ji hêla Narayana Reddy ve hatiye damezrandin ji bo karê xêrxwazî. Reddy (jdb. 1946 - m. 27ê Çirî 2019 de (73 salî) de bû).
Ew ji Telangana Hindistanê bû. Di kanala xwe ye youtube de wî û neviyên xwe xwarin ji bo Sêwiyan û Hêtîman çêdikirin, Wan hem xwarinên Hindî û hem jî yên rojava çêdikirin. û Reddy li şûna tenûrên nûjen wî Xwarin li ser Agirê dar çêdikir. Cilûbergên Reddy ji dhoti û kirasek spî pêk dihat. piştî mirin Reddy kur û Navîkên Reddy kanala YouTube bi kartîn in ji bo karên Xêrxwazî.
Dîrok
Wî Li destpêkê xwarin ji bo endamên hajar ên malbata xwe çêdikir in. Wî di kanaleka YouTube-ê de dest pê kir. û paşê ji şaxên malbatê din jî girt û xwarinên wî li Devar û cihên din jî girit û bi vî rengî xwarina bapîr bo harîkariyak ji xalkên hajar û balengaz re. Berî ew vî karê xêrxwazî bike li YouTube, Ew î karê baxçevan iyê dikir.
Vîdyoya wî ya yekem bj navê "King Of 2000 EGGS", di tebaxa 2017-an de hatiye belavkirin. û Ji 1ê çiriya paşîn a 2019 ve, kanalê wî bi qasî > 6,11.mîyon aboneyê xwe  hene, ku ew jî, ji temaşevanên Hindî û biyanî li xwe digir e. ku heya wî çaxî  zêdeyî 220 vîdyo tê de bûn. Vîdyoya wî ya yekem nêzî 2,6 mîlyon carî hat bû temeşekirin û dîtin. û Facebook-a wî jî nêzîkê 5,30,000,000 abonet xwe hene heye niha. Ji 1ê Çiriya Paşîn a 2019 ve vîdyoya wî ya ku herî bêttir lê hatiye temaşekirin, ya k çîpikên kartolê 37 mîlyon cara hatiya dîtine.