cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Korê
Sillaya Yekbûyî
Keyaniya Sillayê jî di mavînên sedsala 8emîn da heyna xwa ya herî bihêz derbaskiribû. Di vê keyaniyê ku budîst bû perestgeha Bulguksayê ku yek ji karpêkên herî girîng ya tarîxa Korêyê bû hatibû çêkirin.
Bi demê ra Çandeya Budayê li ser dewletê pirr bibandor bû. Bi xwastina hewesa jiyîna lûks dejenere bû û di rêhveberiya keyaniyê jî qelîşk çêbûn. Mecbûr ma ku di vê heynê da histiyê xwa xanedana Goryeoyê ra xwahr bike.
Li Sillayê jin û mêr xwedîyê heman mafê bûn û di tarîxa Sillayê da 3 hikumdarên jin jî hebûn. Ji van ya ewil jî Seon Duk bû.
Xanedana Goryeoyê û mongolbûn
Li sala 1231ê da mongol dest bi îstîlakirinê kirin û li sala 1232ê da ji bilî Ganghwa-doyê (Girava Ganghwayê) ku xanedana Goryeoyê xwa dispêriyan hemû nîvgiravê Korêyê dagir kirin. Li sala 1258ê da key Gojongê ku li Ganghwa-doyê li ber xwa dida teslîmî împeratoriya Mongolan bû û lawikê xwa, welîahtê xwa (ku dû ra wek key Wonjong dikê derkeve ser text) mongolan ra emanet kir. Lawikê Wonjongê Chungnyeol bi keçika Kubilay Xanê ra zewiciya û êrîşî Japonyayê kirinê da israr kir. Axirî seferên Japonyayê di salên 1274ê û 1281ê da pêk hatin. Lê di herduyê da jî mongol û korêyî têk çûn. Li sala 1298ê da ji ber ku bi siyaseta xwa hêlgira mongolan dikir ji textê hate xwarê lê di heman salê da ji hêla mongolan ve dîsa derket ser textê. Lawikê Chungyeolê Chungseon (navê xwa yê mongolî: Ijirbuga) melezekî nîv korêyî nîv mongolî bû û keyên ku wî şûnda dihatin jî xwedîyê navên mongolî jî bûn. Keyê 27emîn (navê xwa yê mongolî: Aratotosili), keyê 28emîn Chunghye (navê xwa yê mongolî: Botapsilli), keyê 29emîn Chungmok (navê xwa yê mongolî: Palsamanaeisa), keyê 30emîn Chungjeong (navê xwa yê mongolî: Misagamtaaji), ê 30emîn Gongmin (navê xwa yê mongolî: Bayan Timur).
Keyaniya Joseonê
Ber bi dawiya keyaniya Goryeoyê da li sala 1389ê General Lee Seongyeyê ku ji hêla siyasî û leşkerî ve bihêz bû key Changê li salên 1388 - 1389ê da ji text xist û li şûna wî key Gongyangê anî (1389 - 1392). Bi vî ra jî nema û dest bi reformên girîng kir. Li dijî monarşî û sinifa zadeganên Goryeoyê Konfusiyanîzmê wek felsefeya bingehîn ya keyaniyê pejirandin.Vê keyaniya ku li sala 1392ê hate damezirandin der barê birêhveberiyê da pergalekî siyasî ya gelekî parsengdar bi kar anî. Dest bi helgirtina kesên ku li qedemeyên cûr bi cûr yên dewletê warin erkdar kirin, bi pergalekî ezmûnê ya diyarkirî kirin û hewl dan ku ji hêla geşedana civakî û ramanî civakekî ku xwa dispêre Konfusyusê biafirînin. Lê di dema vê bûyîngê da heman bal û pûte ji bazirganî û hilberanê ra neteyisîya. Di heyna hikumdariya keyê çaremîn Sejongê da (1418 - 1450) pêşveçûnekî mezin di warê çande û hunerê da bû. Bi piştevaniya keyê, giregirê zanayên keyaniyê alfabeya korêyî Hangul amade kirin. Di heman demê da eleqeya key Sejongê histêrknasiyê ra jî hebû. Dîsa di vê heynê da zanyarên mezin saetên rohyê, saetên avê, girrovirrên esmanî û nexşeyên histêrknasiyî çê kirin. Key paşînga şûna xwa hişt lawikê xwa Munjongê (1450 - 1452), lê hew jî ji nişka ve mir û welîahtê 11-salî Danjong bû serî. Di heynê ku keyê gênc li ser textê bû hêza monarşiyê kêm bû û apê wî jî vê yekê wek firsat dî û textê bizorê ji destê wî helgirt. Key Sejo (1455 - 1468) piştevaniya Konfusiyanîzmê kir û dixwast ku keyaniyê dîsa bibe şûnê ku jê ra layiqî ye û koşana wî bingeha şêwaza jînê ya korêyî ya hiro pêk anî.
Şerê Imjinê û Şerê Jeongyuyê
Li sala 1592ê hikûmata Japonyayê ya Toyotomi Hideyoshiyê ji ber ku rêh li ber hicûmên li dijî Çînê ra veke keyaniyê Joseonê îstîla kir. Di vî şerê da Amiral Yi Sunsinê (1545 - 1598) ku yek ji navên herî girîng yên tarîxa fermî ya Korêya Başûr e jibo ku li dijî japonan li ber xwa bide keştiyên bizirx yên bi navê Gobuksonê (Keştiyê Kûsî) çêkirindida.
Japon jibo berrevanîkirina bihêz û bi mirina hikumdar Toyotomi Hideyoshiyê biryar dan ku vekişin Busanê. Amiral Yi hewl da ku pêşiya vekişîna Japonan bigre û wan îmha bike lê di Şerê deryayî ya Noryangê da têk çû û mir.
Fontaine-Lavaganne
Fontaine-Lavaganne, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Korê
Şerê Imjinê û Şerê Jeongyuyê
Ev şer li sala 1598ê da saẍ bû lê bandorekî mezin di Keyaniya Joseonê da hişt. Mezinên hunermendan yên welêt, zanyar bi zorê li Japonyayê hatin birin, tevkariyê huner û zanistê japonan kirin.
Cerignola
Cerignola, bajarekî komûn ya Îtalyayê ye û li herêma Pugliayê cîwar bûye. Bajar, sêyem komûna mezin ya Îtalyayê ye.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajarê wiha ye:
Cebar kendî
Cebar kendî gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Saint-Martin-de-Bossenay
Saint-Martin-de-Bossenay, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Talus-Saint-Prix
Talus-Saint-Prix, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Fontaine-Saint-Lucien
Fontaine-Saint-Lucien, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Saint-Mesmin, Aube
Saint-Mesmin, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Thaas
Thaas, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Cebarlû
Cebalrlû gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 16 kes (4 malbat) bû.
Fontenay-Torcy
Fontenay-Torcy, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Saint-Nabord-sur-Aube
Saint-Nabord-sur-Aube, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Thibie
Thibie, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Formerie
Formerie, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Cefal
Cefal gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 63 kes (14 malbat) bû.
Saint-Nicolas-la-Chapelle, Aube
Saint-Nicolas-la-Chapelle, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Butler Parker
Butler Parker rêzeromaneke mîzahî ya Günter Dönges (jdb. 1923 - m. tebax 2001), ku ew jî bi nasnavên Glenn Larring, Dan Cillingh, John D. Acton û yên din nivîsandiye.
Karakterê sereke yê romanên pirtûkê butlerê îngilîz Josuah Parker e, ku wekî detektifekî amator dixebite û ji bo ku dijberên xwe ji cihê derxîne, rêbazên ne asayî bi kar tîne, çi dibe bila bibe ew bi kumê kefenê xwe yê pola-xêzkirî, bi sîwanê xweyê gerdûnî tîr an jî di devê xaniyê malê de jî bi derî xefik.Parker pêşî li Chicago ji bo parêzerê Amerîkî Mike Rander xebitî. Ji cild 126 ew bi Lady Agatha Simpson re li London, ku cara yekem di cild 124 de xuya dike, dixebite. "Leyzoka" wê ya bijare pompadûr e ku bi nalekî pê ve tijî ye. Parker tercîh dike ku bi taksiyek kevn a Londonê biajo, lê yên zêde Aston Martin DB5-a James Bond dixe bin siyê.
Fouilleuse
Fouilleuse, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Butler Parker
Rêzefîlm
Butler Parker di heman demê de ji 1972 heta 1973 wekî rêzefîlma 26-beşî ya wêneguhêzê Butler Butler Parker li ser kanala ARD hate nişandan. Dirk Dautzenberg, jixwe ji fîlimek Jerry Cotton, fîlimek Durbridge û rêzefîlma Stahlnetz dihat zanîn, rola sereke lîst. Parker di rêzefîlmên televîzyonê de ji bo parêzer Mike Rander (Eckart Dux) dixebite. Ew ji hêla sekretera Miss Vivi Carlson (Stella Mooney) û paşê Miss Jenny (Gaby Dohm), ku ji ber ku Stella Mooney ji hêla lîstikvanê gangsterê Cleveland, Carl Schell ducanî bû, hat nas kirin. Gangster Cleveland digel kurê bavê mafya amerîkî, Longness Junior (Edgar Hoppe), di beşên takekesî yên ku li seranserê Ewropa rê vedikin de, parêzer Rander, sekreter û butlerê wî Parker li ser piyan e ku wan bişîne jiyana paşîn ji ber ku Rander û Parker hebû ji bo Longness Senior hate cezakirin. Çawa ku di romanên lênûskan de, planên kuştina wan "bi xwezayî" ji hêla Butler Parker ve her carê di beşên rêzefîlmê de têk diçin.
Thil, Marne
Thil, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Butler Parker
Şanoya radyoyê
Ji Çirî 2010, sê çîrok ji rêzeya Butler Parker wekî şanoya radyoyê di labela Zauberstern Records de derketin. Lutz Riedel bi Butler Parker û David Nathan Mike Rander re diaxive.
Manfredonia
Manfredonia, bajarekî komûn ya Îtalyayê ye û li herêma Pugliayê cîwar bûye. Bajar 35 km dikeve bakurê rojhilata parêzgeha Fuggiayê.
Butler Parker
Şanoya radyoyê
Di hezîrana 2013an de beşa yekem a rêzeya "Der Butler" ku bingeha wê Butler Parker e li ser labela „Winterzeit Studios (Soulfood)“ derket.Butler li vir ji hêla Detlef Bierstedt ve tê axaftin. Beşa duyem ji bo 13ê hezîrana 2014an tê ragihandin.
Manfredonia
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajarê wiha ye:
Celîl Kendî
Celîl kendî gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 25 kes (7 malbat) bû.
Fouilloy, Oise
Fouilloy, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Cegenlû
Cegenlû gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 97 kes (21 malbat) bû.
Saint-Oulph
Saint-Oulph, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Bitonto
Bitonto, bajarekî komûn ya Îtalyayê ye û li herêma Pugliayê cîwar bûye. Komûn 11 km dikeve rojavayê parêzgeha Bariyê.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajarê wiha ye:
Thillois
Thillois, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Saint-Parres-aux-Tertres
Saint-Parres-aux-Tertres, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Le Thoult-Trosnay
Le Thoult-Trosnay, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Cemal Kendî
Cemal kendî gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Foulangues
Foulangues, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Saint-Parres-lès-Vaudes
Saint-Parres-lès-Vaudes, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Fouquenies
Fouquenies, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Saint-Phal
Saint-Phal, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Ceng Tepe
Ceng tepe gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 166 kes (36 malbat) bû.
Fouquerolles
Fouquerolles, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Saint-Pouange
Saint-Pouange, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Francastel
Francastel, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Fournival
Fournival, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Saint-Remy-sous-Barbuise
Saint-Remy-sous-Barbuise, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Çavzer, Çaldiran
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 56 kes (16 malbat) bû.
Tours-sur-Marne
Tours-sur-Marne, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
San Severo
San Severo, bajarekî komûn ya Îtalyayê ye û li herêma Pugliayê cîwar bûye. Komûn dikeve aliyê bakurê rojavayê parêzgeha Fuggiayê.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajarê wiha ye:
Togny-aux-Bœufs
Togny-aux-Bœufs, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Fréniches
Fréniches, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Saint-Thibault, Aube
Saint-Thibault, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Saint-Usage, Aube
Saint-Usage, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Francières, Oise
Francières, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Salon, Aube
Salon, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Tramery
Tramery, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Fresne-Léguillon
Fresne-Léguillon, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Çoxirkend
Çoxir kendî gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 343 kes (57 malbat) bû.
Tréfols
Tréfols, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Saulcy, Aube
Saulcy, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Qefesa sîngê
Qefesa sîngê (bi îngilîz: thoracic cage / ribcage) beşek ji tewerepeyker a koendama peykerê ye.
Fresnières
Fresnières, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qefesa sîngê
Qefesa sîngê ji 12 heb birrbirre, 12 cot parsû, kirkirkên parsûyan û hestiyê sîngê pêk tê. Birrbirreyên sîngê li aliyê paşî, parsû li herdu kêlekê û hestiyê sîngê jî li aliyê pêşi ya qefesa sîngê de cih digirin. Qefesa sîngê bi eslê xwe kelênek e ko di nav wê de dil û pişik cih digirin. Karê sereke ya qefesa sîngê parastina dil, pişik, borrîhewa û soriçikê ye. Qefesa sîng destek dide hestiyên piştêna sîngê. Herwisa ji bo navpençik, masûlkeyên piştê, yên sîngê, yên stû û milan bingeha girêdanê ye. Ji ber şêweyê rêza parsûyan û hebûna kirkirkan, gehên qefesa sîngê, gehên lîvoka sinordar in. Loma qebereya qefesa sîngê sabît nîn e, ji ber girjbûn û xavbûna navpençikê û masûlkeyên navbera parsûyan, diguhere. Guherîna qebareya qefesa sîngê, ango kêmbûn û zêdebûna qebareya wê, derfet dide bo girtin û dayina henaseyê.
Hecî Pîroz
Hecî Pîroz kesayetiyek çanda gelêrî ya îranî ye ku di destpêka cejna Newrozê ya Îranê de li kolanan derdikeve. Rûyê mêrik bi teniyê reşkirî ye, kincên sor ên geş û kulikek  li xwe kirine. Ew li kolanan direqise, stranan dibêje û li tembûra xwe dixe. Hecî Pîroz rêhevalê Amû Newroz e.
Qefesa sîngê
Hestiyê sîngê
Di laşê mirovên pêgehiştî de hestiyê sîngê (bi îngilîzî: sternum / breastbone) hestiyek dirêj û pan e, li ser dîwarê pêşîya qefesa sîngê de di navbera parsûyan de cih digire. Hestiyê sîngê ji sê hestiyên bi hev re zeliqî pêk tê û dişibe xencerek. Hestiyê beşa jorîn hestiyê herî fire ye, dişibe destika xencerê û wekî manubriyum (manubrium) tê navkirin. Hestiyê ko dişibe devê xencerê, hestiyê duyem a hestiyê sîngê ye. Ev hestî hestiyê herî dirêj ê hestiyê sîngê ye û wekî ten (bi îngilîzî: body) tê navkirin. Ten bi beşa jêrê manubriyumê ve girêdayî ye. Ji xeynî parsûyên serbest parsûyên duhem heta dehem bi beşa ten a hestiyê sîngê ve giradayî ne. Hestiyê seyêm a hestiyê sîngê dişibe serê xencerê. Ev hestî wekî niçika zîfoîd (xiphoid) tê navkirin. Niçika zîfoîd li kotahiya hestiyê sîngê de cih digire, li aliyêkî ve bi hestiyê tenê ve girêdayî ye, serê vî yê din bi masûlkeyên navpençikê ve girêdayî ye.
Parsû
Parsû (bi îngilîzî: rib) hestiyên dirêj, kevaneyî û pan in. Parsû li aliyê paşîya qefesa sîngê, ji herdu aliyên birrbirreyên sîngê ber bi pêşiyê, heta hestiyê sîngê dirêj dibin. Ango dîwarê qefesa sîngê bi eslê xwe bi beşdariya hestiyên parsû pêk tê .Mirov, xwediyê 12 cot parsûyan e .Parsû li gor birrbireyên sîngê tên navkirin. Ango parsû bi kîjan birrbirreyê ve girêdayî be navê wî hestiyê digire. Serê parsûyan li aliyê paşiyê sîngê de bi birrbirreyên sîngê yên T1- T12 yan ve girêdayî ne. 7 cot parsûyên mirov, wekî parsûyên rasteqîn, 5 cotên parsûyan jî wekî zirparsû tên navkirin. Her yek ji parsûyên rasteqîn bi navbeynkariya kirkirkên parsûyê, rasterst bi hestiyê sîngê ve girêdayî ne. Sê cotên zirparsû (parsûyên 8.,9.,û 10.) pêşî bi kirkirkê parsûyê 7em ve girêdan ava dikin, paşê bi navbeynkariya kirkirka parsûyê 7em hersê parsû bi hestiyê sîngê ve tên girêdan. Du cotên zirparsû bi hestiyê sîngê ve girêdayî nîn in, loma wekî parsûyên serbest tên navkirin.
Siddhicharan Municipality
Siddhicharan, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 27.994 kesî
Bisceglie
Bisceglie, bajarekî komûn ya Îtalyayê ye û li herêma Pugliayê cîwar bûye. Komûn bi ser parêzgeha Barletta-Andria-Traniyê ve ye û 34,5 dikeve aliyê bakurê rojavayê bajarê Bariyê.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajarê wiha ye:
Trépail
Trépail, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Fresnoy-en-Thelle
Fresnoy-en-Thelle, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Treslon
Treslon, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Savières
Savières, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Trécon
Trécon, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Trigny
Trigny, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Le Frestoy-Vaux
Le Frestoy-Vaux, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
La Saulsotte
La Saulsotte, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Panchadewal Binayak
Panchadewal Binayak, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Sudurpaschim de cih digire.
Trani
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajarê wiha ye:
Panchadewal Binayak
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 27.485 kesî
Fresnoy-le-Luat
Fresnoy-le-Luat, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Semoine
Semoine, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Şanoya radyoyê
Şanoya radyoyê lîstikên dramatîzekirî yên akustîk ên çîrokan in ku bi rola axîver, deng û muzîkê hatine belavkirin. Şanoya radyoyê ji xwendina safî (pirtûka bideng) û ji fîlmê jî cuda ye ji ber ku hêmanên wê yên dîtbarî tune ne. Şanoyên radyoyê bi eslê xwe ji bo radyoyê hatin pêşve xistin û li wir hatin weşandin. Bi vî rengî ew yekem forma hunerî ya orîjînal in ku radyo di salên 1920an de hilberand. Ji wê demê û vir de, şanoya radyoyê bi rengek wêjeyî ya serbixwe pêş ket.
Chaurjahari
Chaurjahari, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Karnali Pradesh de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 27.438 kesî
Trois-Fontaines-l'Abbaye
Trois-Fontaines-l'Abbaye, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Niran Ünsal
Fatma Uludan Canevi yan jî navê ku pê tê zanîn Niran Ünsal, ( li Îzmîrê) hûnermend û strannivîseke cûreya mûzîka pop a tirk e.
Jînenîgarî
Niran Unsal di 13ê tebaxa 1976an de li Îzmîrê, weke zaroka duyemîn ê hûnermedê keman û dengbêja Radyoya TRT ya Îzmîrê Nursal Ünsal û hûnermend Ahmet Canevî, hatiye dinê. Nîran Unsal di heşt saliya xwe de di Koroya Zarokan a TRT Îzmîrê de dest bi karê muzîkê kiriye û piştre di ezmûna Koroya Muzîka Klasîk a Tirkî de derbasbû. Lêbelê, wê biryara xwe ya muzîkê ji bo muzîka pop bikar anî. Ji ber vê yekê dev ji radyoyê berda û bi orkestrayê re dest bi karê sehnê kir. Di heman salan de zewicî. Ji vê zewacê keçeke wê yê bi navê Hande hatiye dinyayê.
Destpêkirin
Destpêkirin yan jî Xwiliqandin (bi yewnanî: Γένεσις Génesis; bi îbranî: בְּרֵאשִׁית, Bərēʾšīṯ) pirtûka yekem a Încîla îbranî û Peymana Kevin a xiristiyanan e. Navê wî yê îbranî wekî navê wî ya pêşî Bereshit e. Genesîs pirtûka afirandina dinyayê û dîroka destpêkirinê ye.
Trois-Puits
Trois-Puits, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Destpêkirin
Zanyarên nûjen tînin ziman ku ji sedsala 19an û pê ve, dibînin ku pirtûk bi sedan sal piştî ku Mûsa jiyaye, di sedsalên 6em û 5em berî zayînê de hatiye nivîsandin. Li ser bingeha şirovekirina zanistî ya delîlên arkeolojîk, genetîkî û zimanî, pir zanyar Genesis wekî mîtolojiya Cihû-Xiristiyanî dibînin.
Ev li du beşan tê dabeş kirin, dîroka seretayî (beş 1-11) û dîroka bav û kalan (beş 12-50). Dîroka seretayî têgînên nivîskar di derbarê cewhera xwedawend û têkiliya mirovan bi afirînerê wê re destnîşan dike: Xwedê dinyayek ku ji mirovan re baş û guncaw e diafirîne, lê dema ku mirov wê bi gunehan xera bike Xwedê biryar dide ku afirandêriya wî hilweşîne, tenê Nûh û malbata wî ya rast diparêze ku têkiliya di navbera mirov û Xwedê de ji nû ve saz bikin.
Sommeval
Sommeval, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Destpêkirin
Etîmolojî
Navê pirtûkê ji mijara wê ya destpêkê tê: "destpêk", "esil". Ev têgîn di yewnaniya kevn de bi navdêrî, wekî genesis hatiye wergerandin. Ji ber vê yekê Septuaginta Yewnanî jê re sernavê "Pirtûka Destpêkê" dest nîşan kiriye: βιβλίον τῆς Γενέσεως, Biblion tès Geneseôs (genitive) yan jî bi hêsanî Genesis.
Kurte
Çîroka afirandina Genesis du çîrokên cuda pêk tîne; her du beşên pêşîn bi giştî bi van ve girêdayî ne. Di ya yekem de, Elohim, peyva giştî ya îbranî ya ji bo Xwedê, ezman û erdê tevî mirovahiyê, di şeş rojan de diafirîne û di roja heftan de radiweste. Di ya duyemîn de, ku niha jê re "Yahwe Elohim", Xudan Xwedê tê binav kirin, ew du kesan, Adem û Hewa, wekî mêr û jina pêşîn diafirîne, û wan di Baxçeyê Edenê de bi cih dike.
Di beşa sisiyan de Xwedê ferman dide ku ji fêkiyê dara zanîna qencî û xerabiyê nexwin. Adem û Hewa soza nayînin cih. Marekî axaftvan, ku wek mexlûqekî xapînok an hîlekar hatiye nîşandan, Hewa dixapîne ku li dijî daxwaza Xwedê fêkiyê bixwe û Adem jî bîne rê ku ew jî ji wî fêkiyê bixwe. Li ser vê yekê Xwedê wan davêje derve û nifiran li herduyan dike. Adem jiber vî yekê ji aliyê Xwedê hat nifir kirin ku risqê xwe bi westiyayî û xebatê bi dest bixe û Hewa jî bi êş zarokan welidîne. Ev yek ji aliyê xirîstiyanan ve wekî daketina mirovahiyê tê şîrovekirin. Hewa du kurên bi navên Qayîn û Habîl tîne dinyayê. Qayîn li baxçe dixebitî, Habîl jî bi goşt dixebite; ew her du dehî yên xwe pêşkêşî Xwedê dikin. Xwedê pêşkêşa Habîl ji ya Qayîn zêdetir eciband. Piştî vî ecibandinê Qayîn, Habîl dikuje. Paşê Xwedê nifiran li Qayîn dike û Hewa kurekî din bi navê Sêth tîne ku cihê Habîl bigire.
Piştî ku gelek nifşên Adem ji rêzên Qayîn û Sêth derbas zêde bûn, dinya ji ber gunehê mirovan û Nefîlîman xera dibe û Xwedê dixwaze mirovahiyê ji ber xerabiya wan ji holê rake. Lêbelê Nuh tenê mirovê qenc e; Ji ber vî yekê Xwedê ji Nûh û malbata wî ya rast re dixwaz e ku keştiyeke çêbikin û mînakên heywanan bigirin û ji heywanan paqij heft cot û ji heywanên nepak cotek bigirin. Paşê Xwedê lehiyek mezin dişîne ku dinyaya mayî ji holê rake. Gava ku av paşde diçin, Xwedê soz dide ku ew ê carek din dinyayê bi avê xera neke, rondikek wekî sembola soza xwe çêdike. Xwedê dibîne ku mirovatî ji bo avakirina bajarekî birca mezin, Birca Babîlê, hevkariyê dikin û mirovahiyê bi gelek zimanan dabeş dike û wan ji tevliheviyê ji hev vediqetîne. Ji şaxa malbeteke dirêj a ku ji Nûh zêde bûye heta Îbrahîm, Xwedê ferman dide Îbrahîm ku ji welatê xwe yê Mezopotamyayê here welatê Kenanê. Li wir, Xwedê soz dide Îbrahîm û soz dide ku neslê wî wê bi qasî stêran zêde bibe lê ku mirov wê çarsed sal li welatê xerîbiyê zilmê li wan bikin û piştî vî yekê "ji Çemê Misirê heta Çemê Firatê" ji wan re bibe welat.
Frocourt
Frocourt, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Chainpur, Kosi
Chainpur, Kosi, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 24.735 kesî
Unchair
Unchair, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Vadenay
Vadenay, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Froissy
Froissy, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Gaudechart
Gaudechart, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Troissy
Troissy, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Potenza
Potenza, bajarekî komûn ya Îtalyayê ye û li herêma Basilicatayê cîwar bûye. Di heman demê de serbajarê parêzgeha Potenzayê ye.
Le Gallet
Le Gallet, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Potenza
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajarê wiha ye:
Val-des-Marais
Val-des-Marais, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Gannes
Gannes, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Val-de-Vière
Val-de-Vière, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Val-de-Vesle
Val-de-Vesle, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Genvry
Genvry, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Valmy
Valmy, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Frétoy-le-Château
Frétoy-le-Château, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Gerberoy
Gerberoy, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Gilocourt
Gilocourt, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Vanault-le-Châtel
Vanault-le-Châtel, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Navenda navçeya Serdeştê (nahiye)
Navenda Navçeya Serdeştê, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Serdeşt ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê ==
Glatigny, Oise
Glatigny, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Matera
Matera, bajarekî komûn ya Îtalyayê ye û li herêma Basilicatayê cîwar bûye. Di heman demê de serbajarê parêzgeha Materayê ye.
Glaignes
Glaignes, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Matera
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajarê wiha ye:
Vanault-les-Dames
Vanault-les-Dames, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Keşawerz (nahiye)
Keşawerz, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Şahîndij ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê ==
Vatry
Vatry, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Weznê (nahiye)
Weznê, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Serdeşt ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê ==
Vassimont-et-Chapelaine
Vassimont-et-Chapelaine, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Vandières, Marne
Vandières, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Goincourt
Goincourt, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Godenvillers
Godenvillers, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Vauciennes, Marne
Vauciennes, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Gondreville, Oise
Gondreville, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Golancourt
Golancourt, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Gourchelles
Gourchelles, komuneke departmena Oisaê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Rêzgirtin
Rêzgirtin, hestek yan kiryarek erênî ye ku li hember kesek an tiştek girîng tê kirin yan jî bi qedr û qîmetek bilind tê nîşandan. Di heman demê de pêvajoyek rêzgirtina kesek e ku ji hêla lênêrîn, xem, an berçavgirtina hewcedarî yan hestên wî ve têne pêşandan.
Ziman
Şerefname peyvek an biwêjek e (pir caran cînavek) ku dema ku di xîtabî kesek an heywanek de tê bikar anîn hurmetê nîşan dide.
Bi gelemperî rêzgirtin ji bo kesên duyemîn û sêyemîn têne bikar anîn; bikaranîna ji bo kesê yekem kêm e.
Tevgerên fîzîkî
Mînakek rêzgirtina fîzîkî ev e ku li hinek herêmên Kurdistanê jiber rêzgirtinê dema ku kes an kesên mezin ku li dîwanek rûniştî hebin, kesên ji wî/wê biçûktir dema rûniştina xwe de lingên xwe dirêj nakin.
Vauchamps, Marne
Vauchamps, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Navenda navçeya Şino (nahiye)
Navenda navçeya Şino, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Şino ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
Odîseûs
Odîseûs (bi yewnaniya kevn: Ὀδυσσεύς, Ὀδυσεύς, Odysseús, Odyseús) di edebiyat û mîtolojiya yewnanî de cihekî girîng digire. Keyê Îtakêyê ye. Destana Îlyada û Odîseya bi çavên wê tê qesekirin. Her du destanên Homerosê de lehengek pir girîng e. Destana Îlyada behsa Şerê Troyayê, destana Odesîya jî behsa, piştî şer vegera Odîseûsê ya welatê Îtakêyê dike.
Odîseûs lawê Antikleia û Laertesê ye.
Çaxê şerê Troyayê destpêkiribû hêj nû ji Pênelopê ra zewicî bû. Nedixwest ku tevlî Şerê Troyayê be. Ji ber wê texlîtên dîna kir. Piştî vê yekê bi xeletî kurê xwe kuşt. Pir poşman bû û eşkere kir hişê wî ci ye. Paşê beşdar bû hezên Agamemnon, çu Iliayê. Vê şerê da rolekê pir giring lîst û pir qehremanî kir. Fikra hespê Troya ji serê wê derket.
Komkujiya Bûçayê 2022
Komkujiya Bûçayê, komeke tawanên şer ên eşkere ye ku li deverên di bin kontrola Hêzên Çekdar ên Rûsyayê di dema şerê li bajaroka Bûçaya Oblasta Kiyîvê piştî êrişa Rûsyayê ya li ser Ukraynayê qewimiye. Rayedarên Ûkraynayê diyar kirin ku zêdetirî 300 şêniyên bajêr hatine kuştin. Komkujî ji aliyê Ûkraynayê ve weke jenosîd hat binavkirin. Hem Rûsya û hem jî Ûkrayna daxwaz ji Dadgeha Cezayê ya Navneteweyî (ICC) kirine ku lêkolînên li ser kesên ku li Bûçayê hatine kuştin bike. Karbidestên Rûsî hemî sûcdariyê red kirin, dîmen û wêneyên laşên mirî wekî "provokasyon" an "performansa sahneyê" binav kirin.
Paşbingeh
Di çarçoveya dagirkeriya 2022 ya Ukraynayê de, Artêşa Rûsyayê ji sînorên başûrê Belarûsê derbasê axa Ûkraynayê bûn. Ev yek ji tevgerên destpêkê çûyîna ber bi Kîevê bû û ligel rêzeke mezin ji wesayitên leşkerî, leşkerên rûsî derbasî Ûkraynayê û bakurê Kyîvê bûn. Di 27ê sibata 2022an de, hêzên rûsî derbasî bajaroka Bûçayê bûn. Ev yek ji yekem deverên derveyî Kyîvê bû ku hêzên rûsî derbasî navenda bajêr dagirkirin.
Di dawiya adara 2022an de, berî vekişîna Rûsyayê ji Kîevê, Dozgera Giştî ya Ukraynayê Iryna Venediktova diyar kir ku dozgerên Ûkraynayê delîlên 2.500 dozên gumanbar ên tawanên cengê di êrîşa Rûsyayê ya sala 2022an berhev kirine û "çend sed gumanbar" nas kirine. Seroka Mîsyona Çavdêriya Mafên Mirovan a Neteweyên Yekbûyî li Ukraynayê Matilda Bogner jî nîgeraniya xwe li ser belgekirina teqez a qurbaniyên sivîl bi taybetî li herêm û bajarên di bin agirên giran de ne, anî ziman, û bal kişand ser nebûna elektrîkê û peywendiyên pêbawer.
Di çarçoveya paşvekişîna giştî ya hêzên Rûsî ya li bakurê Kîevê, û herwiha êrîşên li ser pêkhateyên Rûsî ji aliyê artêşa Ukraynayê leşkerên Rûsî li devera Bûça paşve vekişiyan. Hêzên Ukraynayê di 1'ê Nîsanê de ketin bajêr.
Dema êrîşa Rûsyayê
Li gorî medyaya Ûkraynayê, hêzên Rûsî di 4ê Adarê de 3 sivîlên bêçek ên Ûkraynayê di nav otomobîlekê de diçûn vedigeriyan ji xwarina gihandina penageha kûçikan kuştin. 5ê Adarê saet di 07:15ê serê sibê, du otomobîlên du malbatên dixwestin birevin tê de bûn, dema ku wesayit dizivirîn ser Kolana Çkalovayê, ji aliyê leşkerên Rûs ve hatin dîtin. Hêzên Rûsî li ser konvoyê gulebaran kirin û di wesayîta duyemîn de kesekî jiyana xwe ji dest da. Otomobîla pêşiyê bi çekên lûledirêj ket û di cih de 2 zarok û dayika wan jiyana xwe ji dest dan.
Piştî vekişîna Rûsyayê
Dîmenên vîdyo yên destpêkê piştî vekişîna Rûsî di roja şemiyê 2’ê Avrêlê, li ser medyaya civakî hatin belavkirin, ku tê de qurbaniyên girseyî yên sivîl nîşan didin. Li gorî şaredarê Buçayê Anatoliy Fedoruk, di nav cesedên li herêmê hatine dîtin "bi sedan leşkerên Rûsyayê" jî hene. Paşê delîlên din derketin holê û tawanên şer ji aliyê hêzên Rûsî ve hatine kirin dema ku ew herêm dagir kirine, hate xuya kirin. Li gorî The Times, 18 cenazeyên mêr, jin û zarokên hatine qetilkirin, ku di jêrzemînê de hatin dîtin. Di dîmenên ji aliyê artêşa Ukraynayê ve hatin weşandin xuya bû ku jûreyek îşkenceyê ya li jêrzemînê nîşan dide, ku laşên guhên jêkirî û diranên wan hatine derxistin. Cenazeyên sivîlên din ên hatin qetilkirin di rê de hatin hiştin.
Niştecih û şaredarê bajêr gotin qurbanî ji aliyê leşkerên Rûsyayê ve hatine kuştin. Gelek ji mexdûran xuya bû ku diçûn karên xwe yên rojane, hilgirtina çenteyên kirînê. Di dîmenan de herwiha sivîlên destên wan girêdayî hatin dîtin. Dîmenên din mirinek li kêleka bîsîkletekê nîşan didin. Rojnameger bi xwe derbasî bajêr bûn, cesedên bi dehan kesên bi cilên sivîl dîtin. CNN, BBC, û AFP’ê belgeyên vîdyoyî yên gelek cesedên sivîlan li kolan û hewşên li bajaroka Buçayê belav kirin, yên ku hin ji wan bi dest û lingên girêdayî bûn. BBC got; derbarê 20 cesedên li kolanê hinek ji wan di perestgehê de hatine gulebarankirin û hinek cenaze jî ji aliyê tankê ve hatine avêtin. Di 2ê Avrêlê de, nûçegihanê AFP diyar kir ku wî herî kêm bîst laşên sivîlan li kolanên Buçayê dîtibûn û herwiha du ji laşan destên wan girêdayî bûn. Şaredar Fedoruk got; ev kes hemû ji pişta serê xwe hatine gulebarankirin.
Navenda navçeya Şahîndij (nahiye)
Navenda navçeya Şahîndij, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Şahîndij ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê ==
Nalûs (nahiye)
Nalûs, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Şino ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê == Bajar: Nellos
Textê Silêman (nahiye)
Textê Silêman, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Tîkabê ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê == Sê gundistan li vê nahiyeyê hene;
Norm (civaknasî)
Norm yan jî Normên civakî, standardên hevpar ên tevgerên pejirandî ye ku ji aliyê komên civakî ve têne pejirandin. Normên civakî hem dikarin têgihîştina nefermî bin ku tevgerên endamên civakê bi rêve dibin, hem jî di nav qanûn û zagonan de têne kod kirin. Bandorên normatîf ên civakî yan jî normên civakî, wekî ajokarên hêzdar ên guhertinên behremendiya mirovan têne hesibandin û ji hêla teoriyên mezin ên ku tevgera mirovan rave dikin ve baş têne organîze kirin. Saziyên civakî ji pir-normiyan pêk tên.
Derketin û pêşvebirina norman
Komên civakî dikarin bi awayên cûrbecûr norman bipejirînin.
Dibe ku hinek normên îstîqrar û xwe-hêzdar bêyî sêwirana mirovî ya hişmend bi xweber derdikeve holê. Peyton Young bi qasî ku dibêje "norm bi gelemperî bêyî rêwerzek ji jor-bi jor ve pêşve diçin... ji hêla sêwiranê ve di nav danûstendinên kesan de ne." Dibe ku norm bi nefermî pêşde bibin, ku hêdî hêdî wekî encama karanîna dubare ya teşwîqên berbiçav ên ji bo kontrolkirina tevgerê derdikevin holê. Ne hewce ye ku qanûnên ku bi nivîskî hatine danîn, normên nefermî rûtînên bi gelemperî têne pejirandin û bi berfirehî têne pejirandin ku mirov di jiyana rojane de dişopînin temsîl dikin. Di heman demê de dibe ku norm bi sêwirana mirovî ya hişmend ji hêla karsazên norm ve werin afirandin û pêşdebirin.
Norm li cihê ku kom bi eşkere hêviyên xwe diyar dikin û pêk tînin, dikarin bi fermî derkevin holê. Normên qanûnî bi gelemperî bi plansaziyê derdikevin holê. Hejmarek mezin ji van norman em bi awayekî normal dişopînin; mînak ajotina li ser milê rastê yê rê li Dewletên Yekbûyî û li milê çepê li Keyaniya Yekbûyî.
Martha Finnemore û Kathryn Sikkink di çerxa jiyana normê de sê qonax nas dikin: Ew dibêjin ku çend faktor dikarin bandora hinek norman zêde bikin:
Birca Babîlê
Birca Babîlê, vegotina pirtûka destpêkirinê ye ku di beşa 11:1-9 de efsaneya bingehîn e ku tê wateyê ku rave bike ka çima gelên cîhanê bi zimanên cûda diaxivin.
Li gorî çîrokê, nijadek mirovî ya yekbûyî di fena nifşên piştî Tofana Mezin (Tofana Nûh) de, bi yek zimanî diaxivin û ber bi rojhilat ve koçê welatê Şînarê dibin. Li wir ew li hev dikin ku bajarek têra xwe û bircek ji xwe re çêkin ku xwe bigihînin bihuştê. Xwedê, li bajar û birca wan dinêre, axaftina wan tevlihev dike ku êdî nikaribin hevdû fêm bikin û wan li cîhanê belav dike.
Hinek lêkolînerên nûjen Birca Babilê bi avahiyên naskirî ve girêdidin, nemaze avahiya Etemenanki, zigguratek ku jibo xwedawenda Mezopotamyayê ya Marduk re li Babîlê hatiye avakirin.
Vegotina pirtûka destpêkirinê
1 Tevahiya mirovahiyê xwedî zimanekî hevpar û peyveke hevpar bû. 2 Dema mirov ber bi rojhilatê ve çûn, li Şinarê deştek dîtin û li wir bi cih bûn. 3 Paşê ji hev re gotin: «Werin, em kerpîçan çêkin û wan baş bipêjin». 4 Wî demê wan got: «Werin, em ji xwe re bajarek û bircek ku serê wê li ezmanan e ava bikin, ku em nav û dengan xwe ji xwe re bikin.
5 Lê Xwedê hat xwarê, ku bajar û birca ku gel dest pê kiribû bibîne. 6 Û Xwedê got, "Eger wek yek gelê ku hemûyan bi zimanê hevpar parve bikin, wan dest bi vê yekê kiribe, wê demê tiştek ku ew plan dikin ku bikin dê ji wan wêdetir nebe. 7 Werin em herin jêr zimanê wan tevlihev bikin ku ew ji zimanê hev fem nekin.”
8 Ji ber vê yekê Xwedê wan ji wir li seranserê dinyayê belav kirin û wan dev ji avakirina bajêr berda. 9 Ji ber vê yekê navê wê danîbûn Babîl – ji ber ku li wir Xwedê zimanê hemû mirovan tevlihev kir û ji wir wan li ser rûyê dinyayê belav kir.
– Pirtûka Despêkirinê 11:1–9
Etîmolojî
Gotina "Birca Babîlê" rasterast di încîlê de derbas nabe. Birc, her gav wek "bajar û birc e" (אֶת-הָעִיר וְאֶת-הַמִּגְדָּל‎) yan tenê "bajar e" (הָעִיר‎). Berhevoka orîjînal a navê Babil (navê îbranî ya Babîlê) ne diyar e. Lêbelê ew form û şirove bi xwe niha bi gelemperî tê fikirîn ku encama etîmolojiya gelêrî ya Akadî ye ku li ser formek berê ya navî hatiye bikaranîn ku wateya wê nenas e û dibe ku bi peyv koka xwe ne-semîtî ye. Li gorî Încîlê, navê bajêr ji lêkera îbranî בָּלַ֥ל (bālal), ku tê wateya tevlihevkirin an tevlihevbûnê, navê "Babel" wergirtiye.
Avakirina Bircê
Hinek zanyar delîlên hundurîn û derveyî bikar tînin ku di salên 3500-3000 de wekî rêzek ji bo dîroka bircê, li ser bingeha pênc hûrguliyên ku di vegotinê de hene pêşkêş dikin: “Yekem, bûyer li Şinarê ku bi taybetî li Babîlê qewimiye (ayetên 2.9). Duyem, bûyer bi avakirina bajarekî bi bircê ve girêdayî ye (ayetên 4.5). Sêyem, birc ji kerpîçên pijyayî hatiye çêkirin (Benda 3). Çarem, hawana ku hatiye bikaranîn asfalt e (ayet 3). Pêncem, birc bi îhtimaleke mezin zîgurat e."
Çarçoveya dîrokî
Genesis (pirtûka destpêkirine) wekî ku bi efsaneya dîrokî dest pê dike û bi dîroka efsaneyî diqede tê binavkirin. Lê dîsa jî, çîroka Babîlê dikare di çarçoveya wê de were şîrove kirin. Destpêkirin 10:10 dibêje ku Babîl (LXX: Βαβυλών) beşek ji padîşahiya Nemrûd bû. Destpêkirin 11:9 guhertoya navê îbranî, Babîl, bi lêkera balal ve girêdide, ku bi îbranî de tê wateya tevlihevkirinê. Nivîskarê Romayên cihû yê sedsala yekem Flavius ​​Josephus bi heman rengî diyar kir ku nav ji peyva îbranî Babel (בבל) hatiye wergirtin, ku tê wateya "tevlihevî".
Vauclerc
Vauclerc, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Gournay-sur-Aronde
Gournay-sur-Aronde, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Civaknasiya ziman
Civaknasiya ziman, cureyek lêkolîn a civaknasiyê ye ku têkiliyên ziman û civakê lêkolîn dike. Civaknasiya ziman ji nêz ve bi qada sosyo-zimannasiyê ve girêdayî ye ku li ser bandora civakê ya li ser ziman disekine. Ji xeynî tevkariyên din ên sereke, yek ji xebatkarên qadê yên herî dirêj û jêhatî Joshua Fishman e ku edîtor û damezrînerê Kovara Navnetewî ya Civaknasiya Ziman bû. Bi gotineke din, sosyolojiya zimanê, ziman lêkolîn dike ku çawa ew li gorî paşxaneya sosyolojîk a bikarhêner, wekî zayend, etnîsîte, û çîna sosyoekonomîk diguhezîne, lêkolîn dike. Ji aliyê din ve jî, sosyolojiya ziman (ku wekî makro-civaknasiyê jî tê zanîn) li ser civakê û çawaniya bandorkirina ziman lêkolîn dike. Wekî ku profesorê Siyaseta gerdûnî ya Zanîngeha Trent, Andreas Pickel tîne ziman "dîn û pergalên din ên sembolîk ên ku bi xurtî pratîkên civakî çêdikin û rêgezên siyasî çêdikin mînakên girîngiya civakî ne." Fikra bingehîn ev e ku ziman, di nav çend tiştên din de, helwestên ku axaftvan dixwazin biguhezînin an ku tenê bi karanîna ziman ve têne xuya kirin. Ev helwestên axaftvanan agahiyên civaknas in.
Sosyolojiya ziman hewl dide ku awayê ku dînamîkên civakî bi karanîna zimanê ferdî û komî bandor dike fam bike. Li gorî Serokê Navenda Ziman a Zanîngeha Neteweyî ya Zanist û Teknolojiyê ya Taywanê Su-Chiao Chen, ziman di vê qadê de wekî nirxek civakî tê hesibandin ku komên civakî ji bo diyardeyên mîna pirzimanî û nakokiya zimanî lêkolîn dike. Kî bi kîjan zimanê, bi kê re û di bin çi şert û mercan de 'destûr e' bi kar bîne ve girêdayî ye, lêkolîn dike.
Vaudemange
Vaudemange, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Navenda navçeya Tîkabê (nahiye)
Navenda navçeya Tîkabê, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Tîkabê ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê == Yek bajar û sê gundistan li vê nahiyeyê hene;
Vaudesincourt
Vaudesincourt, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Gouy-les-Groseillers
Gouy-les-Groseillers, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Kotol (nahiye)
Kotol, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Xoy ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê == Yek bajar û du gundistan li vê nahiyeyê hene;
Vavray-le-Grand
Vavray-le-Grand, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Grandfresnoy
Grandfresnoy, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Êvoxlî (nahiye)
Îvoxlî, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Xoy ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê == Yek bajar û du gundistan li vê nahiyeyê hene;
Vavray-le-Petit
Vavray-le-Petit, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Pisticci
Pisticci, komûnekî Îtalyayê ye û li herêma Basilicatayê cîwar bûye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya komûnê 17.415 kes e
Grandrû
Grandrû, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Sefaiye (nahiye)
Sefaiye, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Xoy ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
Grandvillers-aux-Bois
Grandvillers-aux-Bois, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Sefaiye (nahiye)
== Dabeşkirina nahiyeyê == Yek bajar û du gundistan li vê nahiyeyê hene;
Vélye
Vélye, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Ventelay
Ventelay, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Venteuil
Venteuil, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Grandvilliers, Oise
Grandvilliers, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Melfi
Melfi, komûnekî Îtalyayê ye û li herêma Basilicatayê cîwar bûye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hêjmara gelhe ya komûnê 17.500 kes e.
Navenda navçeya Xoy (nahiye)
Navenda navçeya Xoy, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Xoy ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina nahiyeyê == Li vê nahiyeyê 3 bajar û 5 gundistan li vê nahiyeyê hene;
Grémévillers
Grémévillers, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Darderesî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 63 kes (13 malbat) bû.
Navenda navçeya Ûrmiye (nahiye)
Navenda navçeya Ûrmiye, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Ûrmiye ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.
Dabeşkirina nahiyeyê
Yek bajar û 9 gundistan li vê nahiyeyê hene;
Daşkesen
Daşkesen çaldiran gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Guignecourt
Guignecourt, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Daşkesen
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 22 kes (5 malbat) bû.
Verdon, Marne
Verdon, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Vernancourt
Vernancourt, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Verneuil, Marne
Verneuil, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Dotin
Datis Arian Qeshm (bi gelemperî jê re Dotin tê gotin) pargîdaniyek karûbarên darayî ya îranî ye ku di warên IT, hilberîna nermalavê û ewlehiyê de jî kar dike. Şirket di 15ê çileya paşîna (January) 2012ê de hate damezrandin Ev şirket ji aliyê Kompaniya Fanap Holding a girêdayî Koma Pasargad Financial e. Nêzîkî çaryeka şaxên bankê yên li welêt bi pergala bankingê ya Dotin ve girêdayî ne.
Daşlî Bilax
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 30 kes (11 malbat) bû.
Gury, Oise
Gury, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Policoro
Policoro, bajarekî komûn ya Îtalyayê ye û li herêma Basilicatayê cîwar bûye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hêjmara gelhe ya komûnê 17.313 kes e
Lavello
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara niştecihên komûnê 13.871 kes e
Dilekdaş
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 223 kes (50 malbat) bû.
Vert-Toulon
Vert-Toulon, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Verrières, Marne
Verrières, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
William Rupert Hay
Kariyer
Hay li Bradfield û  Koleja University a Oxford hate perwerdekirin. Ew di sala 1914an de di Alaya Dorsetshire de hate wezîfedar kirin û di dema Şerê Cîhanî yê Yekem de li Mezopotamyayê xizmet kir.Ew veguhestin Artêşa Hindistanê û bi 24-ê Punjabis ve hate girêdan, ku di 30ê çiriya pêşîn a1916an de Quarter-Master hate tayîn kirin.Di sala 1918'an de ji wek sertîp hate terfî kirin.Di gulana 1920an de ji bo Wezareta Derve û ramyarî hate wezîfedarkirin û di gulana 1924an de di tayînkirina wî de hate pejirandin.Ew li Başûrê Wezîristan 1924-28, Alîkarê Komîsyonê li Mardan 1928-31 û Ajanê ramyarî li MalaKand 1931-33 bû.
Hadancourt-le-Haut-Clocher
Hadancourt-le-Haut-Clocher, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Dilekvêrdî
Dilek vêrdî gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 317 kes (66 malbat) bû.
Guiscard
Guiscard, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Hainvillers
Hainvillers, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Verzy
Verzy, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
La Veuve
La Veuve, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Dîlbilmez
Dilek daş gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Elîabad, Çaldiran
Elî abad gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Dîlbilmez
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 60 kes (35 malbat) bû.
Erxeşan
Erxeşan gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 150 kes (31 malbat) bû.
Vésigneul-sur-Marne
Vésigneul-sur-Marne, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Le Hamel, Oise
Le Hamel, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Verzenay
Verzenay, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Le Vézier
Le Vézier, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Hannaches
Hannaches, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Halloy, Oise
Halloy, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Vienne-la-Ville
Vienne-la-Ville, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Rionero in Vulture
Rionero in Vulture, bajarekî komûn ya Îtalyayê ye û li herêma Basilicatayê cîwar bûye.
Le Vieil-Dampierre
Le Vieil-Dampierre, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Embara Jêrîn
Embarê sofla gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara çaldiranê li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 329 kes (48 malbat) bû.
Ville-Dommange
Ville-Dommange, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.
Vienne-le-Château
Vienne-le-Château, komuneke li departmena Marne ya li bakurê rojhilatê Fransayê ye.