cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bêwar Diyadînî
Piştî malnişîniyê dakete nav qada siyasete, bû endamê HADEPê. Şûn da dîsa vegeriya mamostetiyê û di sala 2004an da dîsa malnişîn bû. Ew zewiciye û bavê 5 keç û 2 lawan e. Xebatên wî yên berhevkariyê yên bi kurdî û lêkolînên wî yên bi tirkî hene. Nivîs û helbest û gotarên wî di rojnameya Azadiya Welat, Kovara W û hwd de weşiyane.
Madalya
Madalya ji dar, pola yan ji metalên din tên çêkirin.
Qerejdax
Birinca xwe tê naskirin.
Madalya
Dirûv û meziniya wan dikare cuda bin. Ji madalyayê çargoşe re dibêjin plaket.
Reşîd Findî
Reşîd Findî di sala 1948'an de ji dayik bûye. Wî xwendina xwe ya despêkî û navincî li Dihokê bi dawî aniye û ya amadeyî li bajarê Mûsilê bi dawî aniye. Di sala 1981'ê de ji Koleja Perwerdê – Zanîngeha Mûsilê, pişka jîndenasî (biyolojî) derçûye.
Pirikê
Pirik lîstikek kevn le nav kurdên xorasanê ye. Pirik je peyva “pir” hatîye girtin ku çaxê birinê le lîstikê tê gotin.
Bêwar Diyadînî
Di sala 1998an de ji aliyê polîsan va li Fatîha Stembolê hat girtin. Dest dan ser berhemên wî. Lê wî xebatên xwe berdewam kir. Heta niha du berhemên wî çap bûne.
Reşîd Findî
Reşîd Findî ji sala 1971'ê ta 2001'ê karê mamostayetiyê di çendîn xwendingehên cuda cuda de kiriye. Ew di sala 1971'ê de dest bi nivîsînê kiriye û bûye endamê Yekîtiya Nivîskarên Kurd.
Bamako
Bamako navê paytexta Maliyê ye. Bamako xwediyê gelheyeke mezin e. Li Afrîkayê bajarê yekem û li cîhanê bajarê şeşem e ku zûtir mezin dibe ye. Li kêleka rûbara Nîjer hatiye avakirin.
Molain, Aisne
Molain, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Qerejdax
Di rîwayetan de tê gotin ku wexta ku Xweda dinya çêkir, çiya hemû belavkirin, Qerejdax giriyaye û gotiye: "Ey Rebb il-Alemin! Te hemû çiya ji min dûrxistin. Te ez tenê hiştim li vir!" Û Rebb il-Alemîn got ku: "Lê tu tenê li vir ma û ez ê navê te pir xweş û şêrin bikim".
Famîleya pezmijokan
Famîleya pezmijokan an pezmijok (Varanidae), famîleyek e berfireh e ji qirtîşên goştxwerê girs ji xijendeyên pelikdar ji jorefamîleya Varanoidea ku jê cinsê Varanus an pezmijoka rast gelek navdar e.Varanidae ji jorefamîleya Varanoidea ku qirtîşên bêguh, qirtîşên dêw wek mosasaurs û dolichosaurs, qirtîşên deryayî pêşdîrokî,qirtîşên cirnîs, ejdehayên Komodo (qirtîşa twer ê mestir li ser riwê Cîhanê), ejdeha an ejdeyên birî û cinawirên Gîla an Heloderma dihewîne.
Ravekirina Derûniyê
Ravekirina derûniyê yan îzahkirina Derûnnasî, di psîkoanalîtîkê de armanca sereke ye û cihekê girîng digire. Psîkoanalîst lê dixebite ku, kesayetî, taybetî û binhişara nexweşê xwe rave bike, bigîhîje encamên berbiçav daku gorî wê li çareyan bigere.
Weißbach, Baden-Württemberg
Weißbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sainte-Pazanne
Sainte-Pazanne, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Ravekirina Derûniyê
Sigmund Freud kesê ku cara yekemîn behsa ravekirina derûniyê kiriye ye. Hemî rêbazên psîkoanalîtîkê (bo mînak hevpeyvîn, test, hîpnotîzma hwd) ji bo ravekirina derûniyê ye. Bêî ravekirinê nexweşiyên bingeha wan ne organîk in, nikanin bêne tedawîkirin.
Pirikê
Terz lîstikê
Lîstikê pirikê pirtir le royêne newrozê û biharê le nav mêran û cewanan tê le dar xistin. Pirik le ser erdê nerm û zêdetir le ser ûlengê tê lîstin. Çend nefer ku dexwazin bilîzin dewine du kom û her komek çar ya pênc kes in. kesên her du koman pêyên xwa ta ser qupikê hil deden û sole û kurikê xwa jî verdêxinin. Xetek dayîreyî tê kişandin ê nîşanîyek mîna darek ya dîfalek ya kewrek ya tiştek din jî le 100 – 200 mitrîyê bêlî dewi.
Komek dekeve nav dayîrê û komek jî le der desekine. kesên komî der timîşe we dorî dayîrê da degerin û derevin û baz deden. Kesên koma nav dayîrê jî timêşe we dorî xêt da degerin.
Birin û baydan le vî lîstika va ye ku her kesek je komê der bikuyne destê xwa le serî yêkê je kesêne nav dayîrê xine (kumî wî hilîne!) û zûzû bireve û xwa bigîne nîşaneyê (dar ya dîfal ya …). Qe durust wê çaxê ku destê wî le serî yêkê ket û revî kesên koma nav dayîrê jî hevdu xewer deken û zûzû derevin ku xwa bigînine wî û bigirin. Eger wî bigirin koma der deşewite û gerê here nav dayîrê. Çaxî ku kesek wî bigire haka dewêje : pirr!
Eger jî weşe neken wî bigirin û ew xwa bigîne nîşaneyê, koma der birîye û dîsa le der dekekine.
Çaxî ku kesên koma der we dorî xêt da derevin ta kuma kesên nav xêt hilînin eger yêk je kesên nav xêt we lingê xwa lêxine pêqê yên der dîsa jî koma der deşewitin û gerê herin nav xêt (ûrta dayîrê). Çaxî ku kesên nav xêt dexwazin we lingê xwa lêxinin pêqê kesên der gerê lingek wan hetmen le nav xêt wi û destek wan jî le erdê kevê.
Şêx Şemsedînê Şehrînûhî
Şêyx Şemsedînê Şehrînuhî li mentiqa Botan hatiye dinê. Kurê Şêyx Elî yê Gundikî’ye. Xwendina xwe ya destpêkê li Dîyarbekir borandiye. Ju (pashê) ji wêdê çuye Rawendiz u Erbîl’ê li wêdê xwendina xwe xilas kirîye. Babê wî Şêyx Elî xelîfê Şêyx Hiseynê Basretî ye. Şêyx Elî neviyê Mele Derwêş e. Ew ji kurê Şêx Xezalî ye. Şêx Xezalî ji kurê Hz. Pîr Îzedîn e. Li nêv millet de bi navê “ Pîr Êzdîn” tê nas kirin. Şêx Şemsedîn di 19 ê Şê’banê sala 1331 ê hicrî icaza xîlafetê standî ye. Şêx Şemsedîn xelîfê mamê xwe Şêx Xalid u yê Şêyx Tahirê Maî ye. Şêyx Xalid u Şêyx Tahir dostên hevên feqetiyê ne. Her du zat ji bi nîsba el-Osmanî el-Xalidî el-Berwarî hatine naskirin. Lê Şêx Tahir ji Berwariyên başûr e.Şêyx Şemsedîn Efendî her car bi sufiyan ve der di ket îrşadê.
Reşîd Findî
Findî çendîn pile di Yekêtiya Nivîskarên Kurd e wergirtîne weke endamê desteka kargêrî, sekreter, çêgirê serokî, serokta li tayê Dihokêye yekêtiyê. Ew ji sala 2001'ê were û ta nihu weke endamê kara yê kurî zaniyarî kurd e û têde çendîn pile standîne weke çêgirê serok kurî û endam kur.
Şêx Şemsedînê Şehrînûhî
Piştî Şêx Şemsedîn Şêx Mihemed ev xizmet îfa kirîye. Şêx Mihemed 1985’ê wefat kirîye, ewladên wî ev xizmet dewam kirîne. Ji ewladên Şêx Mihemed, Mele Ebdila û Mele Ebdirehman û Mele Ebdilmecîd xebatên ilmî dewam kirîne. Mele Ebdirehman mucazê ilmî û xîlafetê ye. Di gellik şerîetên nêva eşîr û herêma de cih girtîye û buye wesîla sulh û asayîşê. Wekî şerên di nêva Jîrkî û Mamxuran û Gewdan û Guyan de. Her weha di meselên nexweşiyên di navbeyna Şirnex û Cizîrê an ji di nêvbeyan Cizîrê û Silopiya de. Ewladên Pîr Êzdîn di vî warîde wezîfên muhîmm pêk anîne. Gellik kesatetiyên ehlê hel û eqdê yên şayanê behsê hene wekî Mele Ebdirehmanê Mamê Mela (w.15 Sibat 1978) û Hecî Emerê Mela (w. 1985) û Hecî Silîmanê Qilavî (Silêman Fakhan, w. 1985) gellik zatên din. Mele Ebdirehamanê Mamê Mela kesayetîyek ehlê hikmetê bu. Di şirîeta de bi besîreta xwe ya kûr gellik arîkariya Mele Ebdirehmanê Şêx Mihemed dikir. Va her sê şexsîyetên mezkûr ji bo parastina berjewendiyên maddî û me’newî yên millet gellik işkence û ezîyet kêşane. Ji encama va îşkenceya wefat kirîne.
2014
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Psîkanalîst
Psîkoanalîst, kesê ku li tedawîkirina nexweşiyên psîkologîk ên ne bingeh organîk in digere ye. Psîkologên ku perwerdeya psîkoanalîzê dîtine dikarin bi psîkiyatrîstan re di nexweşxaneyan de yan li klînîkên taybet karê tedawîkirinê bikin.
Psîkolog an psîkanalîst perwerdeya bijîşkî (tibbî) nedîtine. Nikarin dermanan bidin an operasyonan anatomîk hwd bikin. Herwekî psîkologên ku perwerdeya psîkoanalîtîk nedîtine jî nikarin psîkoterapî bikin. Wekî tê zanîn derûnnasî bi serê xwe zanîstiyeke û gelek şaxên wê hene.
Sheamus
Stephen Farrelly 28'ê çileyê 1978 hate Cîhanê. Ew Gemşevanek Îrlandîe. Kû bi navê Sheamus li WWE Yarîê dikit.
Jojo
Jojo meqereyeke e ku li dora wê kertikekê vedikin û benê sênîx lê dipêçin. Dûre bi vî benî ber bi jor û jêr dibin û tînin. Jojo lîstikeke gelek kevinê û nuha ji car car nûjen dibê.
Kurmancî (cudakirin)
Hin gotar derbarê Kurmancî de hene.
Westhofen
Westhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gevrencî
Gevrencî, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
.lk
.lk navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Srî Lanka ye. (ccTLD)
Sundvannet
Sundvannet, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 13,91 km û bilindahiya ji asta deryayê 98 mêtre ye.
Puilacher
Puilacher, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Esker Demirbaş
Esker Demirbaş an jî Asker Demirbaş ( jdb. 1942 li Erdêxanê ; m. 18ê tebaxa 2016 ) stranbêjêkî kurd e. Plaka xwe ya pêşîn di sala 1973’î de derxistiye. Heya niha çar plakû çar heb jî kaset û CD çêkîrîye.Gelek kaset û qeyde satrane wî nava heremadê belavbunê .Di zarokatiya xwe de ji apê xwe Surmelî,Hemzo û Qeferê Mirtib û dengbêjên hemandemî fêrî stranbêjiyê bûye. Di xebatên xwe yî çandî de rastî gelek astengiyan hatiye, lê berxwedaye û biserketiye.Ew tewî stranên gelêrî, stranên xwe jî distrîne û gelek stranên wî hene. Esker ne tenê Dengbeje.Esker weke parastwanekî zimane xwe,hunera xwe çandu dîroka xwe hemberî hemû nakokî û êvalan berxwe daye u mîras(xwaşhîştik) mezin dîyarîyê gelêxwe kirîye.Dengbej Esker Demirbaş sala 18ê tebaxa 2016an de terkê dinyaye kirye û çuye ser dilovanîya xwede.
V. S. Naipaul
Jînenîgarî
Lawê (kurê) rojnamevanekî ye û hezkirina nivîsandinê ji bavê xwe girtiye. Bi alîkariya weqfekê li Brîtanyayê Oxfordê dixwîne. Piştî bidawîkirina zankoyê di BBCê de dixebite. Xebata TVê bala wî berdide orîentalîzmê û rojhilatê. Dûv re bi giştî bala xwe dide nivîsandinê. Bi çavên rojavayiyan li rojhilatê dinêre û rexne dike. Bi taybetî rexneyên tûj li Îslam û civakên Îslamî dike. Ola îslamê wekî nexweşiyekê dinirxîne. Nêrînên wî ji aliyê gelekan ve hêj jî tên rexnekirin.
Xwepêşandanên li dijî kuştina Jîna Emînî 2022
Xwepêşandanê li dijî kuştina Jîna Emînî, rêzeke ji xwepêşandan û bertekên sivîl ên berdewam ên li Îranê ye ku di 16ê îlona 2022an de, piştî mirina Jîna Emînî ya ji aliyê polêsên exlaqê ya Îranê ve hatiye îşkencekirin, dest pê kiriye. Jîna Emînî bi hinceta ku xwepêçana wê sererast nîne, ji aliyê "polîsên exlaqê" Îslamî ya Îranê ve hatiye desteserkirin û piştî desteser kirin wê li gorî kesên ku bi Jîna re li navenda polêsan bûne Jîna Emînî jiber derbên lêdanê ku li serê wê dikeve piştî demekê serê wê lê digere. Piştî alîkarî xwestin a Jîna ji peywirdarê navenda polêsên exlaqê, di cih de dikeve. Piştî ku Jîna Emînî dikeve erdê, di 13ê îlona 2022an de wê sewqê Nexweşxaneya Kasra ya li Tehranê û di 19ê îlona 2022an de li Nexweşxaneya Kasrayê jiyana xwe ji dest dide.
Komelgeha Kanî Qirjale
Kanî Qirjale, Kanî Qiřjałe (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kani Qirjala), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1974an de hatiye avakirin.
Xwepêşandanên li dijî kuştina Jîna Emînî 2022
Piştê mirina Jîna Emînî xwepêşandan li bajarên Seqiz, Sine, Dîwandere, Banê, Hemedan, Kirmaşan, Îlam, Ûrmiyê û Bîcar ên Rojhilata Kurdistanê dest pê kirin û piştre li deverên din ên Îranê belav bûn. Xwepêşandan piştî rojekê bi lez belav bûn û bajarên wekî Tehran, Meşhed, Sebzewar, Amol, Babol, Îsfehan, Kerman, Şîraz, Tewrêz, Reşt, Sarî, Kerec, Çalûs, Nûşehr, Tonekabon, Arak, Kiş, Girava û gelek bajarên din tevlî van çalakiyan dibin.
Zweiflingen
Zweiflingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Xwepêşandanên li dijî kuştina Jîna Emînî 2022
Ji 22ê îlona 2022an ve bi kêmî ve 31 xwepêşander hatine kuştin ku ji xwenîşandanên salên 2019-2020an  ku zêdetirî 1500 kes hatibûn kuştin, xwepêşandana herî zêde yê ku xwepêşanderan tê de jiyana xwe jidest daye.
Komelgeha Kanî Qirjale
Di sala 1974an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 2.793 kesan.
Xêlekî
Xêlekî, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rheda-Wiedenbrück
Rheda-Wiedenbrück, bajarekî navçeya (Landkreis) Güterslohê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Keysanê
Keysanê, mezrikeke Dêlgurê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Gonbedan, Serab
Gonbedan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xwepêşandanên li dijî kuştina Jîna Emînî 2022
Li hember xwepêşandanan, hikûmeta Îranê ne tenê xwepêşanan tepeser dike, rê li ber gihandina platformên mîna Instagram û WhatsAppê girt û gihandina înternetê bisînor kir ku şiyana xwepêşanderan ji bo birêxistinkirinê kêm bike. Dibe ku ev qedexeyên herî tund ên Înternetê li Îranê ye ku ji sala 2019an vir ve, dema ku ew bi tevahî hatibû girtin.
Mijara bingehîn
Jîna Emînî keçeke Kurdên ji Rojhilata Kurdistanê ya 22 salî bû ku di 13ê îlona sala 2022an de bi hinceta ku xwepêçana wê sererast nîne ji aliyê polêsên exlaqê ve hatibû girtin. Ji ber derbên ku serê wê ketiye ku ji aliyê polêsên exlaqê ve hatiye derb kirin, jiyana xwe ji dest dide. Piştî merasîma cenazeyê wê li gelek deverên Îranê xwepêşandan hatin lidarxistin. Paşê di 18ê îlona sala 2022an de ji Rojhilata Kurdistanê ber bi Tehranê ve greva giştî hate lidarxistin. Partiyên Rojhilata Kurdistanê û çalakvanên sivîl û siyasî yên Rojhilata Kurdistanê roja duşemê wek roja greva giştî ragihandin.
Xwepêşandan
Piştî çend saetên ji mirina Jîna Emînî komêk ji gelê Tehranê li nêzîkê Nexweşxaneya Kasrayê kombûn siloganên wekê "Bimre dîktator" "Polîsên exlaqê kujer in" "Kesên ku xwîşka min kuştiye ezê wê/wî bikujim" "Em bi xwîna te sond dixwin Mehsa Îran azad dibe" "Xamineyî kujer e, desthilatdariya wî betal e" û "Zexta li ser jinan ji Kurdistanê heta Tehranê" anîn ziman. Li ser vê yekê gelek jinan çarşefên xwe rakirin û şewitandin û silogana “Daîşa bêşerm” anîn ziman. Hinek kes bi lêdana qorineyên ji otomobîlên xwe piştgirî dane xwepêşandanan. Gelên Tehranê li derdora Qada Arjantînê ya Tehranê kom bûn û li dijî hikûmeta Îranê û yasayên xwepêçandina bi zordarî, slogan avêtin. Hinek xwepêşander bi tundî ji aliyê polîsan ve hatin girtin.
17ê îlonê
Piştî veşartina cinazeyê Jîna Emînî gelên li bajarê wê Saqiz û bajarê Sineyê derketine kolanan li dijî kuştina Jîna Emînî nerazîbûna xwe nîşan dan. Xwepêşandanên li vir bi solagana "Jînaya delal tu namirî, navê te dê biba sembol" li kolanan meşiyan. Hêzên hikûmeta Îranê li van her du bajarên Kurd bi awayekî tund êrîşê xwepêşandanan kir.
18ê îlonê
Gelê Sineyê şeva yekşemê careke din ji bo şermezarkirina mirina Jîna Emînî daketin qadan û solaganên "Bimre dîktator", "Şerm li me, şerm li me/Rêberê me yê heram", "Bimre Xamineyî" anîn ziman. Bi nîşaneya nerazîbûnê komek jin xwepêçanên xwe rakirin. Li gor zanyariyên BBCyê ne piştrast, hêzên ewlehiyê xwepêşanderan gulebaran kirine. Hejmarek ji xwendekarên Zanîngeha Tehranê roja Yekşemê bi pankartên di destên xwe de çalakiyek nerazîbûnê li dar xistin. Hat ragihandin ku li bajarên Tehran û Meşhedê hêzeke zêde ya hêzên ewlehiyê hatibû amadekirin.
19ê îlonê
Di 19ê îlonê de li navenda Tehranê servîsa înternetê ya mobîlê hate qutkirin. Li gorî vîdyoyên ku li ser torên civakî hatine parvekirin, xwepêşandan li navenda bajarê Tehranê, bajarê Reştê, navenda bajarê Îsfehanê û herwiha li bakurên Rojhilatê Kurdistanê berdewam in. Li gor rêxistina Hengaw ku çavdêriya mafên mirovan li Îranê dike, 3 xwepêşander li bajarên Rojhilata Kurdistanê ji aliyê hêzên ewlehiyê ve hatine kuştin.
Celâl Şengör
Ali Mehmet Celâl Şengör, ( li Stembol) akademîsyen, zanyar û erdnasekî tirk e ku bi xebatên xwe yê di warê zanistiya erdê ya binyadî û tektonîkî de tê zanîn. Wî bandora parzemînan li ser avahîya kemberên çiyayan eşkere kiriye û parzemînek şerît keşf kir ku jê re gotiye Parzemîna Kîmmerê.
Lîsteya kovar û rojnameyên kurdî
= Rojname =
Celâl Şengör
Şengör endamê Akademiya Zanistî ya Neteweyî ya Dewletên Yekbûyî, Civaka Felsefeya Amerîkî û Akademiya Zanistî ya Rûsyayê ye. Piştî Mehmet Fuat Koprülü ew duyem profesorê tirk e ku ji bo Akademiya Zanistî ya Rûsyayê hatiye hilbijartin. Şengör bi madalyaya Gustav Steinmann ji aliyê Komeleya Jeolojî ya Almanyayê ve hatiye xelatkirin. Şengör li Fransa, Înglistan, Awistirya û DYA’yê wek profesorê mêvan dixebitiye û di sala 1988an de ji Fakulteya Zanistê ya Zanîngeha Neuchâtelê, doktoraya rûmetî ya zanistê wergirtiye. Şengör di sala 1990an de li Academia Europaea hat qebûlkirin û di heman salê de bû endamê nûçegihanê Servîsa Jeolojîk a Awistiryayê û di sala 1991an de bû endamê rûmetê yê Komeleya Jeolojî ya Awistiryayê. Di sala 1991ê de Xelata Serdema Agahiyê ya Wezareta Çandê wergirtiye. Di sala 1992an de li Zanîngeha Teknîkî ya Stenbolê di Beşa Jeolojiyê ya Giştî ya Fakulteya Madenê de bûye profesor.
Kariyera akademîk
Şengor wekê endamê malbatekî tirkên Rumelîa jîdayîkbû ye. Di sala 1981ê de li Fakulteya Madenê ya Zanîngeha Teknîkî ya Stenbolê di beşa jeolojiyê ya giştî de dest bi kar dike. Di sala 1984an de Xelata Serokatiyê ya Civata Jeolojî ya Londonê û di sala 1986an de jî Xelata Zanistî ya TÜBITAK ê wergirtiye. Di heman salê de li Fakulteya Madenê ya Zanîngeha Teknîkî ya Stenbolê dibe doçent.
Di sala 1988 de, wî doktoraya şerefê ya zanistê (Docteur ès sciences honoris causa) ji Fakulteya Zanistî ya Zanîngeha Neuchâtelê wergirt. Di sala 1990î de li Academia Europaea hat qebûlkirin û dibe endamê yekemîn a Tirkiyeyê ya civakê. Di heman salê de bû endamê nûçegihanê Servîsa Jeolojîk a Awistiryayê û di sala 1991an de dibe endamê rûmetê yê Civata Jeolojîk a Awistiryayê. Dîsa di sala 1991ê de xelata serdema zanistiyê ya Wezareta Çandê wergirt.
Di sala 1992an de li Fakulteya Madenê ya Zanîngeha Teknîkî ya Stenbolê di Beşa Jeolojîya Giştî de dibe profesor. Di sala 1993an de bû endamê herî ciwanê damezrînerê Akademiya Zanistî ya Tirkiyeyê û ji bo endamê konseya akademiyê hate hilbijartin.
Cemele
Cemele, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Lîsteya kovar û rojnameyên kurdî
Cihên din
= Kovar =
(z) zazakî, (k) kurmancî, (k-z) kurmancî û zazakî, (s) soranî.
Fobiya mirinê
Fobiya mirinê yek ji cureyên fobiyan e. Bi dehan cureyên fobî hene. Fobîk di wê raman û baweriyê de ye ku ew dê bimire. Ji tevger û ceribandinên gorî wê bi xeter dûr disekine. Bo mînak sportê nake wê ew cihekê xwe bişkîne an bimire. Cureyên fobiyan hin caran bi hevre girêdayîne. Fobiyek dikara yeka din bitetikîne.
Xwepêşandanên li dijî kuştina Jîna Emînî 2022
19ê îlonê
Ciwanê Kurd bi navê Fercad Derwîşî yê 23 salî dema ku li bajarê Welîasr a Ûrmiyeya Rojhilata Kurdistanê di dema xwepêşandanê de bû ji aliyê polêsên Îranê ve hate kuştin. Hat îdiakirin ku di dema xwepêşandanê de ji aliyê polîsên ewlekariyê ve hatiye gulebarankirin û ji ber birînên xwe dema ku diçû nexweşxaneyê jiyana xwe ji dest daye.
20ê îlonê
Li gorî Dengê Amerîka, vîdyoyên li ser medyaya civakî hatine parvekirin û nehatine piştrastkirin, xwepêşandanên li dijî hikûmetê li herî kêm 16 û li gorî dîmenên li ser medyaya civakî li 31 ​​parêzgehên Îranê nîşan didin, ji wan navendan “Elborz, Fars, Gîlan, Golistan, Hormozgan, Îlam, Îsfehan, Kirman, Kirmaşan, Kurdistan, Mazenderan, Qezwîn, Xorasana Rezewî, Tehran" e. Li gorî Hengaw, du xwenîşanderên mêr (Zekeriya Xial, 16 salî û Fercad Derwîşî, 23 salî li Pîranşar û Ûrmiyê) ji aliyê hêzên ewlehiyê ve li Rojhilata Kurdistanê hatin kuştin û xwenîşandereke jin jî bi heman awayî li Kirmaşanê hatiye kuştin. Dozgerê Kirmaşanê berpirsyariya dewletê red kir û diyar kir ku mirov ji aliyê “hêmanên dij-şoreş” ve tên kuştin. Medyaya dewleta Îranê ragihand ku alîkarekî polîs li bajarê Şîrazê li başûrê welêt ji ber xwepêşanderan hatiye kuştin.
21ê îlonê
Jinên li Sariyê ji bo şermezarkirinê xwepêçanên xwe şewitandin. Li gorî Hengaw, kesekî ku tê îdiakirin di 19ê îlonê de ji aliyê hêzên ewlehiyê ve hatibû gulebarankirin, piştî du rojan jiyana xwe ji dest da. Hengaw diyar kir ku bi giştî deh xwepêşander ji aliyê hêzên ewlehiyê ve hatine kuştin; Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî diyar kir ku ji van mirinan 8 kes piştrast kirine. Rêxistina Efûyê ya Navnetewî herwiha "bikaranîna neqanûnî ya fîşekên çûkan û cebilxaneyên din" li dijî xwepêşanderan şermezar kir. WhatsApp û Instagram, yekane sepanên medyaya civakî û peyamberdanê yên serekî ku li Îranê destûr hatine dayîn, hatin qedexe kirin; ji xeynî vê yekê, bi taybetî li ser torên mobîl, înternet bi awayekî berfireh berfireh hate qutkirin. Besîcên Îranê ku milîsên dewletê ye, li Tehranê mîtîngên li dijî hikûmetê li dar xistin. Li welatên din jî li welatên wekî Kanada, Îtalya, Swêd, Tirkiye û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) xwepêşandanên piştevaniyê bi xwepêşanderan re hatin lidarxistin.
Li gorî nûçeya Îran Internationalê, li bajarê Seqizê di navbera artêşa Îranê û Pasdaran de pevçunek demkurt rû daye.
Lîsteya êl û eşîrên esilkurd
Ev lîsteya ya êl û eşîrên esilkurd e. Evan êl û eşîran hinek bi tavayî hinek jî bi beşî kurd bûne, belê ji sedemên cûda di nava gelên din de asîmîle bûne, yane dev ji kurdî berdane û bi zimanên din diaxivin.
Xwepêşandanên li dijî kuştina Jîna Emînî 2022
23ê îlonê
Xwepêşandanên li Tehranê berdewam kirin, li Îsfehanê şerên dijwar di saetên êvarê de qewimîn. Her wiha li gelek bajarên din ên weke Tehran, Meşhed, Babolê jî xwepêşandanên gelan berdewam dike. Zanîngeh hatin girtin û veguherî moda hînkirina onlineê. Hate ragihandin ku li bajarê Oşnaviyê piştî çend rojan xwepêşandan û pevçûnên pir girane, xwepêşanderan bajar kontrol kirin, lê hikûmeta Îranê vê yekê nepejirand.
Di heman rojê de, bi hezaran kes li gelek bajarên Îranê beşdarî xwenîşandanên alîgirên hikûmetê ji bo şermezarkirina serhildanan û piştgirîkirina xwepêçana jinan bûn. Li gorî weşana zindî ya televîzyona dewletê, xwepêşanderan alîgirên rejîmê bi sloganên "Bimre Amerîka" û "Bimre Îsraîl" derketine kolanan.
Wezareta Derve ya Dewletên Yekbûyî lîsansa giştî derxist ku destûrê dide pargîdaniyan bigihîjin bazara înternetê ya Îranê. Di bersivê de, karsazê Amerîkî Elon Musk daxuyaniya da ku ew ê bi fîrmaya xwe ya înternetê ya satelaytê Starlink çalak bike ku xizmeta înternetê pêşkêşî Îranê bike.
24ê îlonê
Xwepêşandanên dijwar ên li bajarê Oşnaviyeyê ku bi nakok e, dewam dikin. Li Şîraz û Tehranê jî li ber Zanîngeha Tehranê xwepêşandan berdewam kirin. Îraniyên li derveyî welat li bajarên cuda yên cîhanê wekê Hewlêr, Berlîn, Stuttgart û Melbournê ji bo piştgiriya gelê Îranê li kolanan meşiyan.
Li navenda parêzgeha Gîlanê polîs û pasdarên şoreşa Îranê 739 kes girtin ku ji wan herî kêm 60 kes jin in. Li parêzgeha Xuzistanê 88 çek hatin dîtin û desteserkirin. Pasdaran gelek kes li Kermanê girtin.
New York Times ragihand ku hêzên ewlehiyê li gelek bajaran "gule li girseyê dibarînin" û ragihand "Vîdyoyên ku li ser înternetê hatine weşandin û asta bersivên rayedaran zehmet e ku serbixwe were verast kirin lê vîdyo û wêneyên ku ji hêla şahidan ve hatine şandin têne zanîn lê vîdyo û wêneyên ku ji hêla şahidên ku ji The New York Times re hatine şandin, bi berfirehî li gorî wêneyên ku bi berfirehî li serhêl hatine şandin, ne." Komîteya Parastina Rojnamevanan ragihand ku herî kêm yanzdeh rojnamevan hatine girtin ku di nav wan de Nîlofer Hemedî heye ku yekemcar nûçeya Jîna Emînî weşandinye.
25ê îlonê
Tevî qutbûna berfireh a tora înternetê li Îranê, li gelek deverên paytexta Tehranê (Narmak, Ekbatan, Valiasr, Aryaşehr), Kerec (Mehrşehr û Gohardeşt), Sine, Qaen, Keşmer û Babolê xwepêşandan berdewam bûn. Li bajarên cuda yên cîhanê yên wekê London, Bruksel û New Yorkê xwepêşandanên li dijî hikûmeta Îranê berdewam bûn. Bi kombûna alîgirên hikûmeta Îranê li Meydana Înqilaba Tehranê û gefa rûbirûbûna tund li dijî xwepêşanderan, bi şev li navçeyên cuda yên Tehran ê, Buşehr, Sine, Qezwîn, Yezd, Ûrmiye, Şîraz û Meşhedê gel daketin qadan. Polêsan careke din hewl dan ku xwepêşandanan rawestînin. Îraniyên ku li Kanada, Fransa, Îngilîstan, Norwêc û Awisturyayê dijîn, ji bo piştgiriya hemwelatiyên xwe yên li Îranê, meş lidarxistin.
26ê îlonê
Xwepêşandanên 26ê îlonê li bajarên curbicur ên wekî Tehran, Tebrîz, Yezd, Ghorveh, Sine, Borazcan û Kerecê berdewam kirin. Di vê rojê de gelên Îranê ji li welatên cuda yên wekî Kanada, Spanya û Fransayê ji bo xwepêşandarên li Îranê derketin kolanan. Xwendekarên doktoraya diranan a Zanîngeha Tebrîzê li hev civiyan û bi dirûşmeyan girtina xwendekaran ji aliyê polîsên hikûmeta Îranê ve şermezar kirin.
27ê îlonê
Pevçûn ên di navbera polês û hêzên ewlehiyê de ji aliyek din ve jî pêvçûn ên xwepêşanderan li hejmareke berçav a bajaran berdewam dikin. Ravîna Şemdasanî, berdevka Komisyona Bilind a Mafên Mirovan a Neteweyên Yekbûyî, ji rêbertiya mezhebî ya Îranê xwest ku "bi tevahî rêzê li mafên azadiya raman, derbirrîn, kombûna aştiyane û rêxistinbûnê bigire". Shamdasanî her wiha anî ziman, rapor diyar dikin ku "Herwiha bi sedan kes hatine girtin, di nav wan de parêzvanên mafên mirovan, parêzer, çalakvanên civaka sivîl û herî kêm 18 rojnamevan", û "Bi hezaran beşdarî xwepêşandanên dijî hikûmetê li seranserê welat di 11 rojên borî de bûne. Hêzên ewlekariyê car caran bi guleyên rastî êrîşê xwepêşandanan kirine."
28ê îlonê
Di 28ê îlon, 2022an ji aliyê dronên Îranê ve êrîşek bombaranî Başûrê Kurdistanê li dijî hinek navendên siyasî û li dijî sivîlan pêka hat. Êrîş li navçeyên Koye û Pirde ya bi ser bajarên Hewlêrê û Kerkûkê çêbûn. Di encama êrişê de hatiye diyarkirin ku di navde jineke ducanî bi giştî 13 kes jiyana xwe jidest daye. Dergûşa jina ducanî piştî mirina dayika xwe rojek jiyan kir û di 29 îlonê de jiyana xwe jidest dide.
29ê îlonê
Xwepêşandanên li gelek bajarên Îranê berdewam kirin. Li başûrê rojhilatê bajarê Zahedanê, di "dibe ku bûyera herî tund a xwepêşandanan" de, polîsên Îranê di dema limêja înê de gule li welatiyan reşandin.
30yê îlonê
Li başûrê rojhilatê bajarê Zahedanê, di "dibe ku bûyera herî tund a xwepêşandanan" de, polîsên Îranê di dema nimêja înê de gule li sivîlan reşandin. Li Zahedanê piştî xwenîşandanên ku ji ber nûçeyên der barê şefê polîsê ku destdirêjî li keçeke 15 salî ya li Çahbeharê kiribû de, zêdeyî 40 kes hatin kuştin û gelek jî kes birîndar bûn. Çend roj berê, di 27ê Îlonê de, meleyê înê yê Rask, Molavî Abdul Gaffar Neqşîbendî, nasnameya serokê polîsê eşkere kir. Neqşbendî got ku wî bi ciwanê re û her weha bi malbata wê re jî axivî ye. Wî her wiha got: "Ez dizanim erkê min e, hem di bawerî û hem jî bi wijdan de ku ez vê bêdengiya kujer bişkînim ku ev êrîşkar ji ber kiryarên xwe yên rûreş were cezakirin."
1ê cotmehê
Li seranserê cîhanê ji bo piştgirîkirina serhildana Îranê xwepêşandan hatin lidarxistin. Di bin slogana "jin, jiyan, azadî" li gelek bajarên mezin ku di nav de Auckland, London, Melbourne, New York, Los Angeles, Parîs, Ottawa, St. Stockholm, Sîdney û Zûrîh heye. Li gorî Polîsê Herêmî ya Yorkê, zêdetirî 50 kes kes beşdarî xwenîşandana piştevaniyê ya li Richmond Hill ku li nêzîkî Torontoyê ye bûne.
2ê cotmehê
Li gorî agahiyan polîsan li kampusa Zanîngeha Şerîf a li Îranê gule li xwendekaran reşandin û xwepêşandan berdewam kirin. Wezîrê Zanist, Lêkolîn û Teknolojiyê yê Îranê Mihemed Elî Zolfîgol bi awayekî serkeftî destwerdana xwendekaran kir û hinek xwendekar derxistin derve lê yên din ji aliyê hêzên Îranê ve hatin astengkirin û binçavkirin.
Alîgirên xwepêşandanên li Îranê di 2ê cotmehê de li bajarên cîhanê xwepêşandanên xwe berdewam kirin.
Sloganên xwepêşanderan
Xwenîşanderan di van xwepêşandanan de gelek silogan û pankartên curbicur bi kar anîne ku rasterast hikûmeta Komara Îslamî ya Îranê û rêberê Îranê Xamineyî rexne dikin. Xwepêşanderan nerazîbûneke tund nîşanî kiryarên binpêkirina mafên mirovan bi taybetî ji aliyê ku Polêsên Exlaqê ya Îranê ve nîşan dan. Solagana Jin, jiyan, azadî" (bi farisî: زن، زندگی، آزادی، آزادی, bi latînî: Zan, Zendegī, Āzādī, bi kurdî: Jin, Jiyan, Azadî, slogana bû slogana sereka ya xwepêşandanê.
John Tyler
John Tyler (jdb. li Charles City County, Virginia; m.  li Richmond, Virginia) siyasetmedar, serokdewletê 10. ê DYAyê bû. Ji heya  serokatî kiriye.
Jiyan
Tyler ji malbatake cotyar û parêzer a dewlemend bû. Ji 1811 heya 1816 û 1821 heya 1825ê parlamenteriya federedewleta Virginiayê kiriye. 1817 heya 1821 di navendê de temsîlkarê Virginiayê ye.
Di nava salên 1825 heya 1827 parêzgarê Virginiyayê, ji 1825 heya 1835 jî cihgirê serokê senatoyê ye. Wekî cihgirê William Henry Harrison tevlî hilbijartinên 1840î bûbû, lê ji ber mirina newext a Harrison, ew dibe serokdewlet.
Serokdewletekî gelek durist û jîrek bûye. Di xebata xwe de heya jê hatiye bi burokrasiyê re têkoşiyaye.
Mele Derwêş
Mele Derwêş kurê Şêx Xezalî ye ew jî kurê Pîr Êzdîn e. Pîr Êzdîn neviyê Şêx Silîmanê Nêrgizî ye. Ji Kurdistana başur, ji Nêrgiziyê hatine herêmê. Ew ji neviyê Şêyx Zahid e. Li nêv millet bi navê "Şêxê zêhid" tê nas kirin. Tirba Şêxê Zêhid li Reşîne ye. Reşîne girêdayê Dihê ye. Li wêdê tirba wî heye qubbe li ser hatîye ava kirin. Her sal demek yê salê îhtîfal tê tenzîm kirin, li vê qubbê. Pîr Êzdîn li mintiqa goyan li Repin wefat kirîye. Tirba wî li wêrê ye. Cihê zîyaretê ye. Ji nesla Pîr gelik alim û ehlê hel û eqdê hatîne dinê. Di herêmêde di nêva eşîran de bune wesîla sulh u emnîyetê. Wekî Mele Derwêş û Şêx Elî yê Gundikî (xelîfê Şêx Huseynê Basretî ye) û Şêx Xalidê Gundikî (birê şêx Elî ye) û Şêx Ebubekr û Şêx Muhemmedê Hilalî û Şêx Îzraîl û gellek  zatên din. Ev malbat ji bo xizmeta ilm u dîn hatîye vê herêmê. Ji ber ku li vê mentiqê hinek gundên Nesturî u filehan hebu. Di saya vê malbatê gellek ehlê va gunda musliman bune. Her weha ev malbat li herêma Goyan cih buye. Bi sed salan bune sebebê sulh u emnîyyet u selahê. Yek di kare bêje mîsyonerîtiya Îslamê kirîne. Di medrese u rîbat u îmaretan bi rengekê wezîfa kolonîzatorîtiyê kirine. Di neşra ilm u irfanê de cihek muhîm girtîne. Ji ber tevildana îktîdara wê demê hinek guruhan xwestine gundên fillehan talan bikin. Neweyî îftîra hinekan -li nik xwe- fetwa ji Pîr standine. Dema Hz. Pîr pê di hese, wa bi şiddet redd dike, wisa di bêje:
Cihê behsê ye, rojekê jinikek salîhe du nana di de Hz. Pîr. Hezret di mureqebê, keşfê de di bîne ku ew her du nan ji temamê xêr u emelên wî girantir têt. Pîr xêr u hesenatên xwe zêde dike. Paşê ew jinga salîhe ji Hz. Pîr re di bêje: Xwiya ye ev jinik pir salih bu ye. Di bêje dema ti nu şîn dibuyî, ji gumçika xwe nu di bişkivî ez bi çiql u dar u belçim bum, min fêkî da bu. Hezret lis ser vê buyerê radibe aşekê ava dike. Heft sala çeltekê deryê aşîve dike. Her roj tejjî nan dike. Xelk jî tê ji xwere dibe. Ev aşê Pîr ava kirî niho ji li ser pêya ye, adeta şahîdê li ser vê buyerê ye.
Mele Derwêş Gundik ava kirîye. Ya şîfahî me seh kirî ji Gundigiyan ew e ko Mele Derwês hem alim Û hem xebatkarek zîrek bu. Ji ava kirin û çandinê re pir jîr bu. Zarokên xwe hem dida xwendin hem ji san'etkarî nîşa wa dikir. Ji nesla wî alimên mezin hatîne dinê.
Çîçeklû
Çîçeklû gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 16 kes (4 malbat) bûn.
Molinchart
Molinchart, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Qamişliya Jorîn
Qamişliya Jorîn, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
.bh
.bh navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Bahreyn e. (ccTLD)
Feldkirchen-Westerham
Feldkirchen-Westerham şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
.tz
.tz navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Tanzanya ye. (ccTLD)
Awîl
Awîl (Avîl?) gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
.lb
.lu navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Lûksembûrg ye. (ccTLD)
Antîdepresan
Antîdepresan an dijî depresyonê ji derman, rêbaz, tedbîr û binavkirinên li dijî depresyonê ne re tê gotin.
Dermanên antîdepresan ji gelek grûban pêk tê û gorî rade û taybetiya depresyonê tê bikaranîn. Bo mînak MAOI, TCA, SSRI, SSRE hwd. Her grûbek jî di nava xwe de li şaxan belav dibe. Dermanên antîdepresan mekanîzmaya neurolojîk ditetikînin an fonksiyonên wê qels dixînin.
Partiya Welatparêzên Demokrat
Partiya Welatparêzên Demokrat ango PWD partiyeke siyasî ye ku di sala 2004an de ji aliyê hin kesên ji PKKê veqetiyayî ve hate damezrandin.
Çend ji kadroyên berê yên PKKê, mîna Nîzamettîn Taş (Botan), Osman Öcalan, Kanî Yilmaz û çend berpirsiyarên din Partiya Welatparêzên Demokrat bi hev re ava kirin. Piştî demekê Osman Öcalan ji wan qut bû û Kanî Yilmaz jî hate kuştin.
Jackson, Mîsîsîpî
Jackson paytexta federedewleta DYAyê Mîsîsîpî ye.
Li navenda wê 179.298 kes (2004) dijîn û bi tevî devedorê jî hejmara niştecihên wê 510.000 kes in. Li parêzgeha Hinds County ye.
Saint-Étienne-de-Mer-Morte
Saint-Étienne-de-Mer-Morte, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Les Brunels
Les Brunels, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Ettlingen
Ettlingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Šuoikkatjávri
Šuoikkatjávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye.
Qeracbelek
Qeracbelek, mezrikeke navenda Çinarê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
.bi
.bi navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Bûrûndî ye. (ccTLD)
Qamişvan
Qamişvan, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Armsheim
Armsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
.sg
.sg navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Sîngapûr ye. (ccTLD)
Pardî
Pardî, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Rhede
Rhede, bajarekî navçeya (Landkreis) Borkenê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Puimisson
Puimisson, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Bîşkek
Bîşkek navê paytexta Qirgizistanê ye. Di sala 1878'an de hatiye avakirin. Di dema generalê Bolşevîk Mîhaîl Frunze (1926-1991) de navê bajar mîna Frunze dihat bilêvkirin. Di dema Sovyeta Rûsya de rêyên mezin û fireh hatine çêkirin.
Xelîlkan
Xelîlkan, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Keyseriya Mûşkî
Keyseriya Mûşkî, Mûşkiyo, qebîlake eşîra Hurriyana v.î. (vere zayîna îsa) sêrre 1100'de rojavaye bakure Kurdistanî guretbî bine destêxo. Sînore xo hêtan Kîlîkya û Kapadokya kerdbî hîra. Name bajare mûş na qebîla hurrîyora mendo. v.î.sêrre 770'de hembere Ûrarto û Asûrodê ame peser û xo paresna. No keyseriya hurrîyode v.î.sêrre 500 dima kot welate urarto û keyseriya Medo.
Komelgeha Cedîdeya ser Zêyî
Cedîdeya ser Zêyî, Cedîdey ser Zêy (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Jideeda Zab), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1987an de hatiye avakirin.
Di sala 1987an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 2.000 kesan.
Çartaq
Çartaq gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 433 kes (98 malbat) bû.
.mm
.mm navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Myanmar ye. (ccTLD)
Franz Anton Mesmer
Franz Anton Mesmer (jdb. 23ê gulana 1734an li Iznang di Almanya − m. 5ê adara 1815 li Meersburg di Almanya) kesê ku cara yekemîn bi karê hîpnotîzmayê re bilî bûye ye. Wekî Sigmund Freud gelekan angaştên wî şopandine û qîmet dane. Bi navê "mermerîsmûs" destkevtinên girîng xistiye cîhana psîkologî û neurologiyê. Mesmer wekî feylesofek jî tê zanîn. Mesmer bingejê hîpnotîzma ya kû îro tê kirin pêşxistiye û wê ji şarlataniyê azad kiriye.
Sully Prudhomme
Sully Prudhomme (jdb. 16adarê 1839 li Parîs; m. 7ê îlonê 1907 li Châtenay-Malabry; bi dirêjî René François Armand Prudhomme) nivîskarekî fransî bû. Di sala 1901î de xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt. Bi helbesta xwe ya navdar Le Vase brisé (1865) gelek deng da.
Jînenîgarî
Di malbateke Katolîk de jidayîk dibe. Perwerdeya endezyariyê û dadnasiyê bidawîdike. Wekî parêzer li Parîsê dixebite. Helbestên ku bi salan bû dinivîsand diweşîne. Ew helbestana jiyana wî diguherînin û berê wî bi giştî dide cîhana wêjeyê.
Hertawis
Hertawis gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Qanîce
Qanîce, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Gilgamêş
Gilgamêş keyekî Sumerî bû. Herwiha, lêhengê Destana Gilgamêş e. Gilgamêş, keyê Urûkê ye. Ew, weke evîndarê Înanna jî tê zanîn. Di dema keyîtiya xwe de, xwest ku hetaheta bijî. Bi vê yekê, bi rêhevalê xwe Enkîdû re ket rêde ku herê û xwe bigihêne Utnapîştim û li wir xwe bigihêne jîyaneke nemir. Destana Gilgamêş ku jîyan û serborîya wî têne ziman, dide nîşandin ku Gilgamêş, keyekî bi hêz bû. Di awayê şeklê jiyana welatê Urukê de, pêşketineke mezin ya li berçav tê dîtin.
Di destana Gilgamêş de Gilgamêş
Gilgamêş, di destanê, weke yekî ku dikeve lêgerîna jîyana nemir de ya. Ew, tê ber daristana tarî û li wir bi Hunbaba re dikeve şer de. Ji daristanê di buhurê û piştre digihijê ava ku ew dikeve kiştekê de û pê diçê cem Utnapîştim. Li wir, heft şartan Utnapîştim dide pêşîya wî, ku ew derbas bike, êdî ew bigijê wê jîyane sermedî. Lê ew, wan derbas nakê. Gilgamêş bi rêhevalê xwe Enkîdû re dike rêyan de û diçê.
Piştre jî, ew divegerihê mala xwe. Li Urûkê, jîyana xwe, ya ku ji cihê wê mayî, ji wir dide domandin. Gilgamêş, di destana xwe de weke yekî serhişk jî tê berçav. Li dijî xwûdanan jî, ku ya dilê wî pêk nayê dirabê. Ew, ji hêza xwe bi bawer e. Ji Înanna bi bawer e, ku di her rewşê de wê li cem wî bê.
Têgihiştina destana Gilgamêş
Mirov ji destana Gilgamêş fêm dike ku di wê demê de hem bi wî re û hem jî bi dema wî re têgihiştinek heye. Bi wê, li jiyanê tê nerîn. Pêşketinekê, mirov vî warî de kifş dike.
Monampteuil
Monampteuil, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Gûder
Gûder, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Kraichtal
Kraichtal bajarokekî navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Reyhanava
Reyhanava gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 14.000 kes (3.555 malbat) bûn.
Qazan, Patnos
Qazan, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Frasdorf
Frasdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ji kerema xwe
Ji kerema xwe an bê zehmet peyveke kurdî ye ku mirov dema karekî dike rêz û hurmetê nîşan bide.
.bj
.bj navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Benîn e. (ccTLD)
Saint-Étienne-de-Montluc
Saint-Étienne-de-Montluc, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Rheinbach
Rheinbach, bajarekî navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Serbistan
Serbistan an jî Sirbistan (bi serbî : Република Србија/Republika Srbija) welatekî li başûr-rojhelatê Ewropayê ye. Di van salên dawî de Serbistan bi şerê li dijî gelên din ên di nav sînorê Yûgoslavyaya kevn û bi taybêtî li dijî Bosniya û Herzegovîna û Kosovoyê kete rojevê. Piraniya gelê Serbistanê xiristiyaniya ortodoks diparêzin.
Giştî
Serbistan welatekî Yûgoslavyaya kevn e. Sînorên Serbistanê, li bakûr bi Mecaristanê re, li rojhilat bi Romanya û Bulgaristanê re, li başûr bi Makedonyaya Bakur û Albanyayê re û li başûr-rojava bi Montenegroyê re, li rojava jî Xirvatistan û Bosniya û Herzegovînayê re heye. Serbajara xwermendê jî Belgrad e.
Pêşdîrok û dema Romayê
Çandên Vinča û Starçevo şaristaniyên Neolîtîk yekem bûn li herêma ku niha ji aliyê Serbistanê ve hatiye dagirkirin, di navbera hezarsala berî zayînê C. Cihê herî girîng ê arkeolojîk a vê serdemê Lepenski Vir ye. Serbistana hemdem (bi tevahî an jî beşek) parêzgehên klasîk ên Mesia, Pannonia, Praevalitana, Dalmatia, Dakya û parêzgeha romanî pêk tê. Bajarê bakur Sirmium yek ji paytextên Împeratoriya Romayî bû, di dema tetrarchy de. Di 'yê de şopên girîng hatin dîtin. Li herêma ku niha ji aliyê Serbistanê ve hatiye dagirkirin herî kêm hivdeh împaratorên Romayê ji dayik bûne.
Padîşahiya Navîn û Împeratoriya Serbî
Di sala 395 de, Împeratoriya Romaya Rojhilat, ku Nîgirava Balkan tê de bû, bû Împeratoriya Bîzansê. Di navbera salên 500 û 700 de yekem Slav dest pê kir ku ji bakurê Karpat, ber bi herêma di navbera Çemê Dunayê û Deryaya Adriyatîk de hatin. Piştî ku alîkariya Bîzansiyan li dijî hewldanên dagirkirinê yên Avaran, û bi rêberiya Archon nenas, yekem Proto-Serbên ku ji herêma Sorabia hatine, Rastko Cetinje. The Serbian Origin of the Montenegrin. Gihîştin 16ê çiriya paşîna (November) 2009ê.
Serdema Osmanî û Mîrîtî
Serdema desthilatdariya Osmanî ji bo sirban, ku ew jî neçar man ku bibin misilman, tê wateya zordestiyek mezin, ku di encamê de hejmareke mezin a nifûsa ber bi bakur ve koçber bûn. Beşek mezin ji wan reviyane Împeratoriya Romaya Pîroz, li wir Împarator Leopold I beşeke baş ji wan li devera ku niha Vojvodîna ye, girt. Piştî Şerê Awûstro-Osmanî yên 1716-1718,
Di sala 1862'an de piştî pevçûnên nû yên di navbera artêşa Osmanî û komên sivîl ên li Belgradê de û bi zexta hêzên mezin, di sala 1867'an de leşkerên dawî yên Osmanî ji Mîrektiyê derketin. Bi ragihandina destûreke nû, dîplomatên Serbî serxwebûna defakto ya welêt piştrast kirin. Serxwebûna fermî di Kongreya Berlînê ya sala 1878 de, ku bi fermî Şerê Rûs-Tirkî bi dawî bû, di asta navneteweyî de hat naskirin. Lê belê ev peyman yekbûna Serbistanê bi Mîrektiya Montenegro re qedexe kir û parêzgeha Osmanî ya Bosna û Herzegovînayê xist bin rêveberiya Împeratoriya Awistirya-Mecaristanê.
Govendistan (pirtûk)
Govendistan kitêbek ji nivîskar Evdile Koçer e. Weşanxaneya ku ev kitêb çap kiriye "Weşanên Pêrî" ye.
Serbistan
Keyaniya Serbistanê
Serbên Vojvodîna, di bin serweriya Împeratoriya Avusturya de, beşdarî Serhildanên 1848 li dijî Habsburgan bûn, û herêma xweser a Serbiya Voivode û Timişoara Banat. Xweseriya wê di 1860 de, dema ku ew bû beşek ji Keyaniya Mecaristanê hate rakirin.
Govendistan (pirtûk)
Govendistan, ji gelek ceribandinên mîzahî pêk tê.
Serbistan
Keyaniya Serbistanê
Di 23'ê adara 1882'an de, mîrê Sirbî, Milan IV Obrenović, Padîşahiya Sirbîstan îlan kir, ku ew yekem padîşahê wê ye bi navê Milan I. Di 1903 de, Mala Keyaniya Karađorđević (ji dûndana rêberê şoreşger Karađorđe) desthilatdar bû, piştî kuştina Qralê Serbistana I. S. I. Îskenderê I li Belgradê ji hêla komek komplogeran ve ku avêtin ser qesrê. Paşê wî, Petrûs I, bi Bulgaristan, Montenegro û Yewnanistan re hevalbendî kir (Lîqa Balkanan ava kir) ku bi Împeratoriya Osmanî rê rû bi rû bimîne. Împeratoriya di Şerê Balkanê yê Yekem (1912-1913), û paşê (bi Tirk, Montenegrin, Romanî û Yewnanî re hevalbendî) li dijî Bulgaristanê di Şerê Balkanê yê Duyem de. Ev bi peymanên London û Bûkareşt di sala 1913 de, ku Keyaniya Serbistanê bi saya dadkirina beşek ji Makedonyaya Bakur, Kosovo, û beşek ji Serbistanê. xwe.
Serbistan li Yugoslavyaya sosyalîst
Piştî şer, Tîto û Partiya Komunîst a Yûgoslavyayê dest bi pêvajoya rêvebirina Komara Federal a Demokratîk a Yugoslavya kirin; qanûna nû ya hilbijartinê hat derxistin û hilbijartin hatin kirin. Ev di Mijdara 1945an de, bi yek lîste, bi navê Eniya Gel û serdestiya komunîst hatin lidarxistin, ku ji %90ê dengan zêdetir bi dest xist. Meclisa Destûrî rakirina monarşîyê îlan kir û hikûmeteke pirneteweyî ya yek-partî hat damezrandin. Di 31ê çileya paşîna 1946an de, Komara Sosyalîst a Federal a Yugoslavya, ku ji şeş Komarên Sosyalîst pêk tê: Slovenya, Kroatya, Bosniya û Herzegovîna, Makedonya, Montenegro û Serbistan.
Gelhenasî
[[Wêne: Srbija - Udeo Srba po opstinama 2011 1.gif|thumb|Nexşeya etnîkî ya Serbistanê li gorî serjimara 2002:
{{Legend|RoyalBlue|Serb}} {{Legend|MediumPurple|Mecar}} {{Legend|ForestGreen|Bosnak}} {{Legend|Crimson|Kroat}} {{Legend|DimGray|Alban}} {{Legend|Peru|Slovak}} {{Legend|DarkGray|ne dane}} ]] Komên etnîkî yên sereke, li gorî serjimêriya sala 2002 (Serbistan bê Kosova) Serb 6,212,838 (82,9%), Mecar 293,299 (3,9%), Bosnak 136,067 (1,8%), Rom 108,193 (1,4% 1,4, 1,0% Yugo, 1,0% 1,0, 100 Yugo) ne. , Kroat 70,602 (0,9%), Montenegrin 69,049 (0,9%), Alban 61,647 (0,8%), Slovak 59,021 (0,8%) û Vlax 40,054
Erdnîgarî
Erdê Serbistanê ji deştên bi bereket ên bakurê Vojvodînayê bigire heya rêzeçiyayên kilsinî û hewzên li rojhilat û çiya û girên kevnar ên li başûrê rojhilat. Li bakur çemê Dunayê serdest e. Çemê Morava, çemê Dunayê, di nav deverên çiyayî yên başûrê Serbistanê re derbas dibe.
Bajarên Serbistanê
Mezintirîn bajarên Serbistanê di ser 60.000 niştecih de di sala 2004an de ev in:
Li navenda Serbistanê
Li Vojvodînayê
Mîgren
Mîgren yek ji cureyên serêşê ye. Xwe bi pêlên êş dibihîzîne. Periyodên wê ji 4 saetan heya 72 saetan pêk tê. Ji pêlek heya ya din serî naêşe lê nexweş dikeve xofa pêla nû. Berê cureyên serêşê nedihate zanîn, hemî wekî "serêş" dihate binavkirin. Lê îro gorî bingeha xwe bûye mijara şaxên zanîstiyê. Mîgren ketiye para neurologîyê.
Selahedîn Gumgum
Selahattin Gumgum (bilêvkirina bi kurdî: Selahedîn Gimgim), z. 1945) yek ji seyda û helbestvanê kurd e. Selahedîn Gumgum kesekî ji Mûşê ye. Ji Gimgim navê wî yê tirkî Varto ye.Di sala 1945an de, li navçeya Mûşê Gimgimê ji dayîk bûye. Di salên 1955-1965 de li navçeyên Mûşê: Milazgir û Kopê de, ji hêla seydayên wekî Seydayê Mele Sadiq, Seydayê Mele Îbrahîmê Xişîtan, Mele Zekiyê Gulçîmanê de li medreseyan de tê perwerde kirin. Her wiha li bal gelek melayên li derdora Mûşê dersa digre û perwerdeya xweya medreseyê diqedîne û di sala 1967an de, di (22) saliyê de jiyana xwe ji dest dide. Helbestên Selahedîn Gumgum ji tîpguhêziya erebî bo kurdî ji aliyê Melayek ve hatîya wergerandin.
Xîça
Xîça, mezrikeke Hosikan a bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Qerekilîse, Patnos
Qerekilîse, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Saint-Fiacre-sur-Maine
Saint-Fiacre-sur-Maine, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
.gt
.gt navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Guatemala ye. (ccTLD)
.bm
.bm navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Bermûda ye. (ccTLD)
Pazmaxpûr
Pazmaxpûr, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Ensheim
Ensheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gilûce, Serab
Gilûce, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Suolojávri (Kautokeino)
Suolojávri (Kautokeino), goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol, 250 metre dikeve aliyê rojhilata gola Guolehis Suolojávriyê û bi qasî 10 kîlomêtre dikeve aliyê bakurê sînorê Fînlandiyayê
Östringen
Östringen bajarokekî navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Puissalicon
Puissalicon, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Monceau-le-Neuf-et-Faucouzy
Monceau-le-Neuf-et-Faucouzy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Xemîsî Giçke
Xemîsî Giçke, anku Xemîsa Biçûk, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
.fj
.fi navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Fîjî ye. (ccTLD)
Psîkosomatîk
Psîkosomatîk tê wê wateyê, sîmptomên psîkologîk bandorê li organîzmaya mirov dikin û dibin sedemê sîmptomên organîk (laşî). Bo mînak stres, jiyanên asosyal û awarte, psîkotrawma , xemgînî hwd dikarin bibin sedemê nexweşiyên laşî wekî mîgren, êşa madeyê, xerabûna çermê laş hwd. Heger bijîşk ne pispor an hişyar be, dikare şaşîtiyan bike û bingehê li ciheke din bigere.
Rîkan
Rîkan gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.