cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metan
Bi tevayî
Metan gazeke ê ji bê siviktire çunkî tîrbûnê xwe ji ê bê çûçiktir e. Ji bo wê jî ev gaza di cîhanê da pir li ezmên heye. Metan kane bişewte û bi alafekî hişîn dişewte. Metan di avê da hema tewr nahele, lê ew di Êtanol û Dîêthylêter da pir baş dihele.
Berdî Elî Xwarû
Berdî Elî Xwarû, Berdî 'Elî Xwarû, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Teoriya Zimanê Hetavê
Teoriya Zimanê Hetavê yan jî Nêrîna Zimanê Hetavê, bi tirkî Güneş Dil Teorisi, nêrîneke ku dibêje zimanê tirkî zimankî herî yekem di diroka dinyayê e. Ev nêrîn li layê Mustafa Kemal Atatürk ve hate piştewanîkirin û pêş ve çû. Lê pisporên ziman ev nêrîn nedipejirandin û di demekî kurt de girîngiya xwe winda kir. Bi dû mirina Atatürk ev nêrîn jî mir.
Çavkanî
Ji Wîkîpedya tirkî
Zimanê danîmarkî
Danîmarkî an danî (bi danîmarkî: dansk) zimanekî ji zimanên germanî yên bakurî (ko herwesa dibijin wan zimanên skandînavyayî) ye, ko ew jî zimanek ji zimanên germanî yên malbata zimanên hind û ewropî ye. Nêzî 6 milyon kesan ko pirraniya wan li Danîmarkayê ne bi zimanê danîmarkî dipeyvin. Nêzî nîv milyon kesan ji li deverên bakurê herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê bi vî zimanî diaxivin û zimanê danîmarkî li wan deveran rewşa zimanekê kêmaniyan hene. Li Grînlenda û gizirtên Faroe jî zimanê danîmarkî zimanekî fermî ye.
Qetûf
Qetûf, selikek pahn û mezin e ku ji şivê dahlan yan jî ji yê mêwan hatiye çêkirin. Li pişta keran, qantiran yan jî hespan bi herdu aliyan ve tê girêdan û pê axilbe tirî, bacana sor tên ragihandin.
Berkêş
Berkêş, sênî, mersef, lapir, mejmexe ji firaqa ku devedorê wê ne ewçend stûr û giloverikî re dibêjin. Li ser xwarin tê xwarin, ango wekî destexaneyê (sifre) tê bikaranîn. Herwiha bo servîskirina kafê (qehwe), çay û cureyên vexwarinan jî kêrbar e.
Zimanê danîmarkî
Polandin
Zimanê danîmarkî û zimanê swêdî bi hev ra koma rojhilatî ya zimanên nors pêkdiînin û zimanê norwêcî û îslendî koma rojavayî. Lê danîmarkî û zimanê bokmål li Norwêcê gelek ji hevdu nêzîk in.
Berkêş
Berê li Kurdistanê bazareke xwerû bo berkêşan hebû. Sêniyên ji sifirê hebûn ku gelek mezin bûn. En sêni nexşandî bûn. Berkêşa kê mezin û xemilxweş ba, bi viya pesnê xwe dida. Di malên dewlemendan de berkêşên zîvî hebûn. Li ser hinekan bi tîpên erebî nivîsên olî hebûn.
Zimanê danîmarkî
Polandin
Hersê zimanên swêdî, danîmarkî û norwêcî jibo axivtinkerên wan hersê zimanan dihên fehmîn.
Berkêş
Berkêş ji bo gelek armancên din jî tên bikaranîn.
Kiravî
Kiravî an Kuravî an jî Kûravî gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Prignitz
Prignitz, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Îxlas
Îxlas sûreyek ji Qurana Pîroz e. Sûrê li bajarê Mekeyê daketiye û ji çar ayetan pêk tê. Navê sûre ji naveroka sûre tê ku behsa bî û baweriya yekdêrînê, tewhîdê dike. Îxlas bi zimanê kurdî tê wateya samîmiyetê, ku ji dil û can bi tiştek bawer bike.
Derbend, Dûl
Derbend, Dûl gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 395 kes (60 malbat) bûn.
Rammingen
Rammingen şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Draix
Draix, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Festîvala Navneteweyî ya Fîlman a Berlînê
Festîvala Navneteweyî ya Fîlman a Berlînê, an jî bi kurtasî Berlinale, festîvaleke fîlman a salane ya Berlînê ye. Li gel festîvalên Cannes û Venedîkê, ew yek ji girîngtirîn festîvalên fîlman e û di pîşesaziya fîlman de yek ji girîngtirîn bûyerên cîhanê tê hesibandin.
Danasîn
Fîlmên ku di pêşbirkê de serkeftî bin ji aliyê juriyeke navneteweyî ve bi Hirçê Zêrîn an jî Hirçê Zîv tên xelatkirin. Zêdeyî 400 fîlman di beşên cuda de tên pêşkêşkirin. Bi zêdetirî 325.000 bilêtan hatine firotin û bi tevahî 490.000 temaşevanên sînemayê (di nav de mêvanên bazirganî yên pejirandî), Berlinale festîvala giştî ya herî mezin a cîhanê ye. Nêzîkî 16.000 mêvanên bazirganî ji 130 welatan beşdarî festîvalê dibin. Nêzîkî 3.700 rojnamevan ji zêdetirî 80 welatan di festîvalê de radigihînin.
Bazara Fîlman a Ewropayê (EFM) di heman demê de bi Festîvala Navneteweyî ya Fîlman a Berlînê re pêk tê. Bazara Fîlman a Ewropayê yek ji girîngtirîn civînên navneteweyî yên pîşesaziya fîlman e û xwe wekî bazarek girîng ji bo hilberîner, belavker, kiriyarên fîlm û ajanên hilberîner ên hevpar destnîşan kiriye.
Berlinale di sala 1951 de hate damezrandin. Rêveberê festîvalê ji sala 2001ê heta sala  2019ê  Dieter Kosslick bû. Festîval niha ji hêla serokatiyek dualî ve tê rêve kirin, rêveber Mariette Rissenbeek û rêveberê hunerî Carlo Chatrian.
Muğla
Muğla bajarekî Tirkiye ye. Pîvana erda bajêr 12.716 km² ye
Festîvala Navneteweyî ya Fîlman a Berlînê
Danasîn
Ji sala 2002an vir ve, Festîvala Navneteweyî ya Fîlman a Berlînê parçeyek ji Geschäftsbereich der Kulturveranstaltungen des Bundes in Berlin GmbH. ye. Ew fonên sazûmanî ji Komîseriya Çand û Medyayan a Hikûmeta Federal distînin.
Muğla
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2019an gelheya navenda bajarê 983 hezar 142 kes hatiye hejmartin.
Erdnîgarî
Li bakûrê bajarê Aydîn, bakûrêrojhilat Denîzlî û Burdur, li rojhilatê wê bajarê Antalyayê cîh digre
Qeder
Baweriya bi qederê ( (çarenivîsê) yek ji ruknê îmanê yê ola Îslam ê ye. Çarenivîs ( Qeder ) ”Ji roja ku mirov ji dayîka xwe dibe tê dunyayê û hetanî roja ku mirov dimire, ji kar û kirên ku mirov dikin û bûyerên ku tên serê mirovan, rê ya ku mirov tê de diçe û ji liv, tevger, fikr û ramanên mirov re qeder tê gutin” Yanî jiyana mirovan qedera mirovan e.
Di jiyana her mirovek de, tişt hene di bin îrada mirovan da ye û mirov li ser wan tiştana desthiladare û bi riza xwe wî karî dike û hin tişt jî hene ku ji îrada mirovan der e û ne bi daxwaz û xwesteka mirovan e.
Bi gotinên din qeder li gorî zanîna Xwedê ya ezelî û li gorî xwestina hikmeta wî, teqdîr û tertîpkirina Xwedê Teala ya gerdûnê ye. Teqdîrkirina Xwedê Teala ya kaînatê li gorî zanîna wî ya ezelî û xwestina hikmeta wî ye. Zanîna Xwedê ne girêdayê demek an jî cîyek kifşey e, belkî zanîna xweda ya ku meqdûr e. Divê mirov bawer bike ku Xweda Teala yekser û bi kitekitayî (mufessel), ezelî û ebedî her tistî dizanê. Qet ferq nake; çi ev yek bi kirinên wî re peywendîdar be û çi jî bi kirinên evdên wî re be. Xweda dizane û haya Wî jê heye ku mirov di jiyana xwe de çi dike û wê çi bike.
Sercan
Sercan, serkar, çawîş, serjant payeyek di leşkeriyê de ye. Di artêşên klasîk de payeya wan ji serdeste jortir, ji efser nizmtir e. Herwiha li gelek welatan saziyên polîsan jî vê rutbeyê bikartînin.
Wateya bêjeyê
Kurdên Bakurê Kurdistanê pirranî bêjeya çawîş bikartînin lewra tirk jî wisa dibêjin. Dibe ku bi bandora artêşên rojavayiyan be ku gelek caran li Kurdistanê mane bêjeya Sergent, Sergeant kurdan jî gotibin sercan. Kurdên YKSSê, heger peyveka kurdî nebe yan hatibe jibîrkirin, ji dêl wê ve pirranî termînolojiya rûsî bikartînin.
Erka çawîşan
Di sazûmaniya ferman kirinê de, sercan di navbera efser û serdeste, herwiha efser û leşker (leşkerî)an de karê ragihandin, têkilîdanîn û ferman kirinê bicih tîne. Gorî pêdiviyan hejmara sercanan kêm an zêdetir dibin.
Edirne
Edirne (navê berê yê bajêr bû, ; ) bajarekê Tirkiye li Trakya ye. Pîvana erda bajêr 6.241 km² ye. Navê an yê bajêr e, an jî ,.
Dîrok
Edirne bajarekê kevin e. Mirov li wir herî pêş de li dor sedsala 5'an b.z. de bicih bû. Dîrok de ew bi navên ciyawazî hat navkirin. Ew li ber Rom dema Trakyan de bi navê Odrysai nav kirin.
Paş Roman li Trakyan ew stand şunda împarator Hadrianus di 125 b.z. de ji bo mezin kirin û çak kirina bajer ferman kir û bi navê Hadrianapolis (ango bajarê Hadrianus) nav kir. Ew paşê çerixa Adrianapolis û bi dawî jî dema Osmanan çerixa rewşa îroj bû.
Ew demakê di dest Avaran de ma şunda derbaza dest Bulgar û Bîzans bû. Di 1204an de ew paş Sefera Xaçiyayê Çaram re dest leşkerên Xaçiyan ket. Li 1250 şunda Bîzans şunda dest xwe xist û di 1361an de jî Osmanan dagir kir.
Di sedsalan 19'an de dema şerên navbera împaratoriya Osmanî Rusan de gelek caran binket. 26'e adarê Bulgaran paş dorpêç kirinaka 4 mehan vegirtin. Împaratoriya Osmaniyê paş Şêrê Balkana Duyem ew şunda hel girt. Paş Şerê Cîhanî yê Yekê de ew heta Peymana Lozan de di dest Yewnanistan de bû. Paş peymanê re ew derbaza sînorên Trikiye bû.
Erdnîgarî
Ew 220 km li rojavaya Stenbol li sînora Tirkiyeyê Yewnanistanê ye. Çemê Meriç li wir sînorên Tirkiye û Yewnanistanê pêk tî ne.
Rechtenstein
Rechtenstein şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Safranbolu
Safranbolu qazeykey Karabükîyo. Bi keyanê xuyê kanan navdaro.
Aqçan
Aqçan gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Qelem
Qelem sûreyek ji Qurana Pîroz e. Ew sûreya 68em e û li gorî baweriya îslamê li bajarê Mekeyê nazil bûye. Ew ji 52 ayetan de pêk tê. Wê navê xwe peyva "Qelem"ê di ayeta yekem de derbaz dibe de girtiye. Qelem tê manê "pênûs".
Xadêmkendî
Xadêmkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qelem
Wateya Sûreyê
68 Sûreya Qelem an Ferkera Pênûs
Taya Dila (albûm)
Taya Dila albûma duyemîn a Hozan Kawa ye. Ev albûm yi aliye Mîr-Muzîk û Kom-Muzîk ê de hatiye çapkirin.
Stran
Di vê albûmêde ev stran cîh digrin.
Gewdîn
Gewdîn, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kirmaşanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Pelecefte
Pelecefte, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xoran
Xoran, Xwaran, gundekî navçeya Basan a bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Kewser
Kewser sûreyek ji Quran a Pîroz e.Sûre li bajarê Mekkê daketîye û 3 ayet in. Kewser tê wateya pirr nîmetan û wekî din jî di Cennet ê (Behişt) da navê hewûzekî avê ye. Ji ber ku zarokên Mihemmed Pêxamber yên lawîn nediman muşrikên Mekkê ji Pêxember re digotin (ebter) yanî bê ûrt, ûrt qelyayî, binbirî, îjar ev ayet jî bersiva wan muşrîkan dide.
Rettenbach, Swabya
Rettenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Humeze
Humeze sûreyek ji Quran a Pîroz e. Li bajarê Mekkê daketiye û bi temamî 9 ayet in. Wateya "Humeze" ew e ku, li pas hinekan gotûbêj kirin, paşgotinî kirin, pê tinaz kirin, ew êşandin.
Antoine de Saint-Exupéry
Antoine de Saint-Exupéry, nivîskarekî fransî ye.
Xaban
Xaban, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Antoine de Saint-Exupéry
Jiyan
Li bajarê Lyonê di 29ê hezîrana 1900î de ji diya xwe bûye. Di çar saliya xwe de, bavê wî wefat kiriye û sêwî bûye. Lê rewşa malbata Saint-Exupéry baş bû û li gel mirina vî bavî, Antoine û zarokên din bi diya xwe re biçûkaniyeke xweş dîtin.
Ekuador
Ekuador an jî Komara Ekuadorê, welatekî li rojavayê Amerîkaya Başûr e. Li bakurê Ekuadorê Kolombiya û li başûr jî Perû heye. Mîna Venezuêla, Panama û Kolombiya yek ji welatê Kolombiyaya Mezin bû. Ji ber ku li ser çixêza Ekuadorê ye ev nav lê hatiye dayin. Bajarê Ekuador ê herî mezin Guayaquil e û yek ji lîmanên herî mezin ên Amerîkaya Başûr li vir e. Ekuador ji 22 herêman pêk tê (gravên Galapagos jî têde).
Antoine de Saint-Exupéry
Jiyan
Di sala 1909an de diya wî li Mansê bi cih bûye û Antoine li wê derê çûye dibistanê. Wan salên xwendin û zaroktiyê ciyekî mezin di nav bîranînên wî de girtiye. Antoine wê paşê binivîsîne ku li her masê ji masên dibistanê, wî hinek ji wê dilovaniya zaroktiya xwe hiştiye.
Di sala 1912an ew çav li balafirekê dikeve, dibîne çawa ew bi asamanan dikeve. Ji wê gavê, daxwaza firînê di dilê wî de ciyekî mezin digre û gava yê balafirvan têdigihêje ku ev zarok pir dixwaze li balafirê siwar bibe, ew daxwaze dilê wî bi gewde dike û wisa jî, ji bo cara yekemîn di 12 saliya xwe de, Antoine hîsên xweşî û azadiyê nas dike. Ev bûyera hanê şuna xwe di dilê Antoinê zarok de çêdike û firîn ji wê rojê jê re dibe mebest û armanc.
Di sala 1921ê de, ew leşkeriya xwe dike, dibe hostê balafiran. Ew peran ji diya xwe dixwaze û hînî ajotina balafirên medenî dibe û dîploma xwe ya balafirvaniyê digre. Lê rêya firê hêna li ber wî dirêj e. Piştî çend salan, ew li bajarê Toulousê di kargeha balafiran de kar dike. Di 1927´an de xewna wî ya kevin û şîrîn bi gewde dibe.Ew bi balafirê nameyn ji Toulousê dibe Kazablankayê, li Afrîqa bakur û, ji wê derê jî, di ser Sehrayê re, ew wan digihîne bajarê Dakarê. Ew di sala 1928´an de navê ku li ser kîsên postexanê Nameyên Başûrê li romana xwe ya pêşîn dike. Ew di vê pirtûkê de li ser jiyan û zehmetiyên balafirvanan dinivîse. Weşanxane gelekî kêfa xwe ji vê romanê re diyar dike û ji Antoine de Saint-Exupéry dixwaze ku ew ji bo wê heft romanên din binivîse. Ev peymana pîrozwer tiştekî mezin di jiyana Antoinê balafiran de naguherîne ji ber ku ew her karê xwe, wek berê, berdewam dike. Ew bi balafira xwe rêya Europa û Argentînayê vedike. Ew romana xwe ya duduyan Fira bi şevê di sala 1931´ê de çap dike û mara xwe li jineke argentînî dibire. Nivîsên Antoine de Saint-Exupéry deng didin û Erda Mirovan (1939) Xelata Mezin ya Akademiya Fransî digire.
Cenga Cîhanî ya duyemîn dest pê dike û Antoine de Saint-Exupéry gelekî li ber şikestina Fransayê dikeve. Ew xwe digihîne Amerîkayê û li wê derê, Balafirvanê Cengê û Nameyek ji bo girtiyekî dinivîsîne. Ew çîroka Mîrzayê Biçûk li New Yorkê di sala 1943an de dide çap kirin û paşê berê xwe dide Cezayirê. Ew xwe digihîne hevalên xwe ên balafirvanyê. Ew anuha çel û sê salî ye û temenê herî mezin ji bo ajotina balafiran bi xwe sî û pênc e. Lê bi saya dost û nasan, ew balafirê dajo. Di 31 meha heftan de ji sala 1944 şopa wî di fira nehan de bi giştî winda dibe û kesek nizane balafira wî li kuderê dikeve.
Tiştê ku ji van pirtûkan xuya dibe ew e ku Antoine de Saint-Exupéry hemû berhemên xwe li ser jiyana balafir û balevirvaniyê, ango li ser jiyana xwe ya kesane û rojane, ava dike. Antoinê nivîskar zora Antoinê balafirvan nabe. Ew bûyeran di kirasekî edebî de rêz dike û di nav van rêzan de peyxamekê digihîne xwendevanan, moralekê, suncekê bi gewde dike. Nivîskar pesnê tevgerê, jiyana mirovan dide. Ew dibêje ku tenê tevger û berxwedan dihêlin ku meneyek ji jiyanê re çêbibe. Gava mirov xwe ji can û dil dide kar û barên xwe, ew tixûbên mirinê her gav dûr dixîne û rêya bexteweriyê fireh dike. Di xwêdan û daxwazên mirovan de meneyek ji jiyanê re çêdibe. Fransa rûmeteke mezin dide Antoine de Saint-Exupéry. Ji bo bîranîna pêncîsaliya mirina wî, banka fransî wêneya nivîskar û nigara Mîrzayê Biçûk li ser kaxeza pêncî frangî dixîne.
Pirtûka Mîrzayê Biçûk di nav berhemên Antoine de Saint-Exupéry de bi rastî ciyekî taybetî digre. Ew bi babet û naveroka xwe ji hemû pirtûkên din cihê ye. Ji navên pirtûkên din mirov dikare bizanibe ew li dora çi mijaran digerin. Eger ceng û serêşên jiyanê ciyekî mezin di nav wan de dibînin, pirtûka Mîrzayê Biçûk cîhaneke bi serê xwe ye, berhemeke yekta ye. Ew di nav serdemên harbûyînê de xewneke xweş e, di nav sedsalên dijminatiyê de bîstikek dilovanî ye. Di jiyana xwe ya kurt de, Antoine de Saint-Exupéry di nav herdu şerên cîhanî de derbas dibe. Ew tenê di zaroktiya xwe de demên kêfxweşî û pakiyê dibîne. Gava ew „mezin“ dibe, ew bêgav dibe bikeve nav cengê û bi "Mirovên mezin" re pêwendiyan çêbike, bijî. Di vê jiyana dorgirtî de, xewn rêya xelasê di rûyê wî de vedike, xewna xweş hergav bang wî dike. Wilo jî gava bayê hovitiyê gûr dibe û xwînxwar li bajarên Europayê li laşan digerin, Antoine di serê xwe de dûrî navendên bajarvaniyê, dûrî cengê dikeve. Ew li balafira xewnan siwar dibe, diçe Biyabanê, diçe Sehraya Efrîqayê û li wê tenhatiyê, wek piraniya pêxemberan, tiştên ku bi çavan nayên dîtin ew wan bi dilê xwe dibîne. Li wê derê ew pêrgî mîrzayekî biçûk tê û herdu, bi hev re, li rastiya tiştan digerin û aveke ne wek hemû avan vedixwin: ew li bîra dilovaniyê digerin û wê di bilindbûna hîsên pak de peyda dikin. Antoine de Saint-Exupéry dûrî Fransa şikestî, li Emerîkayê, tevnê vê xewnê kok dike.
Ew bi vê berhemê, ango bi vê xewnê, salên reş li paş xwe dihêle û xwe davêje nav pêlên demên zaroktiyê. Dûrî "Mirovên mezin" ên tenê ji tiştên vala hez dikin, ew hînî jiyana rastîn dibe, xwe di kirasê mîrzayê biçûk de nas dike. Balafirvan û nivîskar bi saya vê xewnê, bi alîkariya vê diltenikiyê, dikarin herdu xwe bigihînin warê hêviyê. Xewnên rojane dikarin deriyê jiyaneke sade li ber wî vekin. Antoine de Saint-Exupéry di baweriya min de dixwaze bêje ku her kes dikare li balafira xwe ya xewnan siwar bibe û pêrgî mîrzayekî biçûk bibe, her kes dikare vegere dilpakiya zaroktiyê û hîsên xêrxwaziyê.
Lîmfegirê
Lîmfegirê an jî girêya lîmfê pêkhateya sîstema lîmfê ye û li tevahiya laş de belavî ye. Bi taybetî li stû, binçeng, berran û çokan da hejmara lîmfegireyan zêde ye. Teşeya girêya lîmfê dişibe gurçikan. Hemû lîmfegirê bi lûleyên lîmfê ve bi hev re girêdayî ne. Lîmfegirê gelek xaneyên xiroka spî lixwe digire. Lîmfosîta B, lîmfosîta T, xaneyên makrofaj û xaneyên plazma di nav lîmfegirê de li dij hokarên nexweşiyê kar dikin. Ji %90ê lîmfosîtan ji lûleyên xwînê derbasî nav limfegirêyan dibın, ji %10ê lîmfosîtan jî ji şileya lîmfê tên.
Lîmfegirê ji du beşên sereke pêk tê, xaşe û tûkil. Çîna derve wekî xaşe (kapsul) bi nav dibe û ji bestereşane yê pêk tê. Li bin xaşê de tûkil heye. Lîmfosîtên B û T yên neçalak û xaneyên makrofaj di nav tûkil de cih digirin. Tûkil jî ji du beşan pêk tê, tukila derveyî û tukila hundirî. Navika lîmfegirê wekî kirok tê navkirin. Tûkil kirokê dorpêç dike. Xaneyên plasma yên çalak di nav kirokê de cih digirin. Xaneyên plasma li dij hokarên nexweşiyê dijaten çê dikin û der didin. Dijaten proteînên taybet in, bakterî û vîrusan bê bandor dikin. Şileya şaneyan a di navbera xaneyan, bi navbeynkariya mûlûleyên lîmfê tê berhevkirin. Mûlûleyên lînfê şileya lîmfê diguhezîne bo limfegirêyan. Lîmfegirê şileya lîmfê parzûn dike, hokarên nexweşiyê yên wekî vîrus û bakterîyan ji şileya lîmfê dûr dixe. Bi vî awayî, lîmfegirê ji bo bergiriya laş  kar dike. Herwiha hin xaneyên bi nexweşiya şêrpence jî di lîmfegirêyan de tên kuştin. Gava mirov diçe nexweşxaneyê, bijîjşk bi çav û dest kontrola lîmfegirêyên stû an jî yên binçeng dike. Hin caran dibe ku ji ber enfeksîyon an jî ji ber şêrpenceyê girêyên lîmfê biwerime.
Enchastrayes
Enchastrayes, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Haqe
Haqe sûreyeke ji Qurana Pîroz de ye. Ew sûreya 69 emîne û li bajarê Mekke nazîl bûye. Ew ji 52 ayetan de pêk tê ye. Wê navê xwe peyva "Haqe" de girtiye. Ew tê maneya, maf, dad e.
Propan
Propan gazekî vê reng û vê bêhn e. Mêtan alkanekî direfşê xwe C3H8 e.
Hartosa Kurdan
Hartosa Kurdan gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Berbaz
Berbaz, binefser payeyek di leşkeriyê de ye. Di artêşên klasîk ên berê de ev rutbe nebû. Bi pêşketina teknîka çekan ve, artêşên nûjen derketin holê.
Lê li hin welatan (bo mînak Pakistan, Îran, Tirkiye) artêş xwediyê welat in û payebilind li ser payenizman xwedî gelek mafan in.
Cembel
Cembel gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Sak, Şax
Sak, gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye.
Perleberg
Perleberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Derzim
Derzim gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 60 kes (22 malbat) bûn.
Radyoîzotopa sîntêtî
Radyoîzotopên sîntêtî îzotopên ji mirovan di laboran da hatine çêkirin yê elementên kîmyayî. Di fîzîkê da peyvên Nûklîd ya Radyonûklîd ji radyoîzotopên sîntêtî ra tên bikaranîn. Radyoîzotopên sîntêtî di cîhanê da tune ne, ew bes ji mirovan tên çêkirin. Demê hebûnê wan sedemê tunebûnê wan e. Ew ji demekê pir hindik ra hene, piştî wê demê ew xeradibin.
Di salê 2003'an da nêzîkî 2000 radyoîzotopên sîntêtî hatibûn dîtin (yanî çêkirin).
Têkiliyên kurd û rûsan
Têkiliyên kurd û rûsan pêwendiyên van herdu gelan dihundirîne. Ev pêwendiyên gelê rûs li gel kurdan di dîrokê de bi taybetî li ser eşîr û partiyên kurdî birêveçûye.
Sedsala 19emîn
Di dîroka herdû gelan de gelek caran temas çêbûye lê bi esasî di dewra şerên osmaniyan û rûsan de ev pêwendî bi awayeke aşkeratir rûdaye. Li herêmên kurd lêdijiyan di bin desthilata osmaniyan û qacariyan de bûn. Ev herdu dewlet jî di destê tirkan de bû. Dewleta osmaniyan heta salên 1800î bi taybetî bi riya îslamiyetê û xîlafetê kurd girêdabûn xwe. Lê piştî salên 1800î li nav împeratorya osmaniyan de modernîzm peyda bû û kurdan jî para xwe wergirt. Gelek mîrektiyên kurd ji ber vê modernîzmê ve ji holê rabûn. Ev jî bû sedemek ku kurd li dijî osmaniyan helwesta xwe biguherin. Jixwe wî wextî rûsî dijberên tirkan bûn û xwe nêzîkî kurdan dikirin. Her wisa li Îranê jî desthilata malbateke tirk ya qacariyan hebû. Ev dewlet jî li ser mezheba şiî bûn û ekserê kurd jî sunî bûn. Ev jî dibû sedem ku kurd li Îranê serhildanan bikin û herêmên xwe ji dewleta qacariyan û ya berê wê sefewiyan biparêze.
Yekem temasa kurd û rûsan di şerê 1803-1813ê yê di navbera Rûs û Îranê de qewimî peyda bû.
Di têkiliyên kurd û rûsan de gelek faktor hene ku tesîra xwe li têkiliyan kirî. Bo mînak serketinên Rûsî di şerên salên 1800an de li dijî Îran û Osmaniyan da kurd nêzîkî Rûsan kirin. Kesekê ku bi navê Fraser wî wextî li rojavayê Îranê digere û li maleke kurd de dibe mêhvan. Di mêvantiya xwe de dibîne ku kurdek li ser şerê îran û rûsi de stranan dibêje, di stranê de gelek heqaretan li îranê tê kirin û hemû kurdên guhdariyê dikin pê dikenin. Ji ber ku van herdu dewletan gelek zilm li kurdan dikirin. Jixwe piştî van şeran Prens Paskevîç gelek girîngî da eşîrên kurdan. Her cihê ku diçîyê, bi pêşwazîyeke germ li deverê tê pêşwazî kirin. Heta ku wî wextî tê gotin ku di şerê Osmanî û Rûsan de bêhtir kurd di sengerên Rûsan de hebûn. . Jixwe di şerê navbera osmaniyan û rûsan li salên 1829ê de rûsan li dijî osmaniyan lîwayeke leşkerî û di şerê sala 1853-1856ê de jî du lîwayên leşkerî ji eşîrên kurd berhev kiribûn. Polîtîkayên Prens Paskevîç tesîrên xwe nîşan dabûn û bi xêra kurdan kurdan, rûs di vî şerî de serketibûn. Jixwe di vî şerî de dema rûsan Erîvan standî, kurdên êzidî bi rêbertiya Hesen Axa alîkariya rûsan dikir. Rêvebirê senceqa Bazîdê Behlûl Paşa ji rûsan qasidekî dişîne ku dixwast li dijî Osmaniyan bi rûsan re be. Li başûrê van şeran de jî mîrên Mîrektiya Badînan, Mîrektiya Hekarî û Mîrektiya Rewandizê bêalî man
Piştî şerên li sala sala 1829an de di nav kurdan de popûlarîteya rûsan zêde bû. Jixwe têkiliyên kurd û rûsan jî pêşkeftin. Di navbera paşayê Qersê Qasim Xan ku kurd bû û general Babotof li sala 1855ê de hevdîtinek hat kirin. Di wê hevdîtinê de Qasim Xan qanî bû li Qers û Kaxizmanê desthilata rûsan hebe
Li van salan agahiya me tine ku di nav van têkiliyan de haya kurdan ji hev heye an na, lê wisa xuya dike ku dîplomat û ajanên rûs herêm herêm li gel kurdan têkiliyan didanin. Li sala 1855ê de di navbera Kurdên Şemsedînov da, du Lîwayên Şemsedînov ava dike
Li sala 1855ê jî li Kurdistanê li dijî osmaniyan Serhildana Êzdînşêr rûda. Bi dûçûna hindek çavkaniyên tirk rûsan di vê serhildanê de alikariya kurdan kiriye
Di şerê sala 1877-1878an de jî di navbera osmaniyan û rûsan de jî hindek eşîrên Dêrsimê bi rêya konsolosê rûsî yê li Erziromê alikarî ji rûsan xwast ku piştgiriya wan bikin li dijî osmaniyan û rûsan alîkariya hindek eşîrên Dêrsimê wergirt. Piştî vî şerî li Kurdistanê Serhildana Şêx Ubeydelayê Nehrî rûda. Serhildan ewqas mezin bû ku heta bigihije hidûdên Rûsî. Rûsan ji ber tirsa ku Şêx Ubeydela tesîra xwe li ser xelkê Qers û Erdexanê zêde bike, alikariya Îranê kir ku ev serhildan zû vemire
Di dawîya sedsala 19emîn de Konsolosê Rûsan yê Urmîyê Basil Nikitin aşkera dike ku dewleta wî ji bo kurdan polîtîkayeke rasteqîn ava nekiriye;
Sedsala 20emîn
Li sala 1904ê de jî li derdora Sason, Mûş û Wanê serhildanekê rûda. Rûsan bi armanca yekkirina gelê ermen û kurdan alîkariya vê serhildanê kir.
Di sala 1908ê de jî bi dûçûna artêşa tirkan rûsan Şêx Ebdulselamê Berzanî vexwend Tiflîsê û alikariya xwarin û ya pare da Şêx Ebdulselamê Berzanî di dema serhildanê de.
Li salên 1913-1914an de serokeşîrê heyderaniyan Hisên Paşayê Kor û Yusif Kamil Bedirxan diçin Tiblîsê û li gel rûsan hevpeymanekê destnîşan dikin, her wisa ermen û asûrî jî beşek ji serhildanê ne. Her wisa Ebdulrezaq Bedirxanî li sala 1913ê diçe Xoyê ji bo hevdîtina konsolosê rûsî. Wî wextî konsolosê Rûsî Fon Kallem bû û di raporteke xwe de li 26ê adara 1914ê wiha dibêje;
Di sala 1914ê de li Bajêrga Mezin hêzên tirk, Şêx Ebdulselamê Berzanî digirin. Di vê bûyerê de Şêx Ebdulselamê Barzanî ji bo hevdîtina li gel Simkoyê Şikak li herêmê bû. Lê hindek kesên Şikakî rêya Şêx dibirrin û wî teslîmî waliyê Wanê dikin. Hêzên rûsî li ser vê bûyerê hêrs dibin û eşîra kardariyan ku bi şikakiyan ve girêdayî ye sûcdar dikin. Gelek zilmê li vê eşîrê dikin. Her wisa zilmê li eşîrên hinareyî, begzadeyan û herbeyiyan jî dikin.
Li sala 1934ê bi pejirandina rêjima Rûsî li Êrivanê Kongreya Kurdologan hate derhev kirin.
Têkilîyên kurd û rûsan gelek têkildarî ermenan e jî. Çûnkî di gelek şer û pêvçûnan de ermen û kurd cîranên hev bûn û biryarên van herdu gelan jî girîng bûn. Gelek caran rûsan ji ber mesîhîbûna ermenan pişta ermenan bêhtir digirt. Ev jî dibû sedemek ku kurd bawerîya xwe nedin rûsan. Jixwe li sala 1936ê de jî hikûmeta Rûsyayê, partîya komûnîst ya ermenan rexne dike ku kurdan îhmal dikin her wisa helwestên nijadperestî li dijî kurdan nîşan didin
Wek tê zanîn Joseph Stalin 52 gelê li Sovyetan dijiyan, sirgûnî rojhelatê welêt kiribû. Di kongreya 20emîn ya Partiya Komûnîst ya Yekitiya Sovyetan de Kruşçev di axivtina xwe da,li ser vê babetê rexne li Stalin kirin û li nîsana 1956de neheqiya li dijî kurdan hate rexnekirin û mafên kurdan hatin dan
Sauviac, Gironde
Sauviac, Gironda, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Dêrik, Mûş
Dêrik gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Kibîne
Kibîne, gundekî bi ser navçeya Mexmûrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zhuzhou
Zhuzhou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hunanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.855.609 kesî
Bargînî
Bargînî, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye. Gelê gund kurdên Elewî yên ji eşîra Axûçan in.
Röfingen
Röfingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ji dengbêj Fadilê Kufragî destan û çîrokên kurdî
Ji dengbêj Fadilê Kufragî destan û çîrokên kurdî, anku Destan û çîrokên kurdî ji dengbêj Fadilê Kufragî pirtûka ku ji Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Amedê derket. Ev berhem ji çîrok û kilamên Fadilê Kufragî hatiye pê. Ango ji çîrok û kilamên ku ji ber dengê wî hatine nivîsîn pêk tê. Çîrokên ku di vê pirtûkê de ne, ji aliyê gelek dengbêjan ve hatine gotin û hîna jî tên gotin, dibe ku gelek kesan li herêmên cihê cihê ev kilam û çîrok bihîstibin. Lê her dengbêj bi awayê xwe dibêje û li her herêmê cihê cihê tên gotin. Jixwe gava ku hûn pirtûkê bixwînin hûn ê hem rastî taybetiyên herêmê û hem jî rastî yên dengbêj bên.
PhpMyAdmin
phpMyAdmin amûreke ji bo rêvebirkirina danegirên MySQL e. phpMyAdmin bi php hat nivîsandin û gelek tê bi kar anîn.
Ji dengbêj Fadilê Kufragî destan û çîrokên kurdî
Pirtûk bi hevpeyvînek dest pê dike. Berhevkarê pirtûkê Hogir Berbir hevpeyvînek bi sernavê Dengbêjî Hunera Vegotinê ye bi Fadilê Kufragî re kiriye û ev wekî pêşgotin di pirtûkê de cih girtiye. Destan û Çîrokên ji dengbêj hatine guhdarî kirin û hatine deşîfrekirin ji gencîneya Zargotina Kurdî ne. Ji “Îslim Xatûna Qereçî û Cefer Efendî” heta “Tahar û Zahar”, “Eşqa Zeroya File û Mehmed Eliyê Girover”, “Xezal û Teyar Axa”, “Şerê Kûrana Bişêriyê”, “Gulîzera Kurda û Elê Melê”, “Xezalê û Husên Axayê Botî” û wekî vanan 18 destan û çîrokên ku di Zargotina Kurdî de cihêrengiya wan heye di pirtûkê de cih girtine.
Xebatkarê Enstîtuya Kurdî ya Amedê Hogir Berbir van destan û çîrokan ji Dêrika Çiyayê Mazî, herêma Mêrdînê berhev kiriye.
Çavkaniyên ku wî ev berhem jê girtine: Hesenê Cêzwê, Etmanê Kufragî, Dawidê Gir, Fehmiyê Elê (Fehmiyê Borbore), Osmanê Qanêhevsê, Hemîdê Huseynê Mazîdaxî, Evdilayê Şêxoyê Ziznî, Ehmedê Sebriyê Sêwsê...
Giyellan
Giyellan, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kirmaşanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Bi dewleta Îranê ve girêdayî ye.
Toni Garrn
Antonia Garrn (jdb.7ê tîrmeh a 1992an li Almanya) model û lîstikvaneke alman e. Ew piştî ku di sala 2008an de bi Calvin Klein re peymaneke taybetî navîşand, di pîşesaziya modeyê de navdar bû.
Jiyana berî
Zimanên zikmakî yên Garrn îngîlîzî ( ji ber ku di zarokatiya xwe de li Înglistanê jiyaye) û almanî ne; ew dikare fransî jî biaxive.
Kariyera wê
Garrn di 15 saliya xwe de wek modela taybet  ji bo pêşandana podyûmê ya Calvin Klein Bihar/Havîn a sala 2008 li New  Yorkê destpê kir. Dûv re wê di kampanyaya reklama sêwiraner de hate pêşandan.Heyama paşîn ew dîsa bi taybetî ji bo Calvin Klein li ser podyûmê mêşiya. Di heyamên 2009an de, wê li ser 60 pêşandan ji bo sêwiranerên bi prestîj ên wekî Stella McCartney, Dior, Louis Vuitton, Chanel, Hermès, Dolce & Gabbana, Michael Kors û yên din di hefteya modeyê de meşiya. Ew di kovarên Vogue (Parîs, Îtalya, Almanya, Rûsya, Çîn, Spanya, Meksîk, Japonya, Kore, DYA), Muse, Elle (DYA, Îtalya, Fransa), Numéro (Fransa, Tokyo), Glamour (DYA), Marie-Claire (Îtalya), Another Magazine, Harper's Bazaar (DYA) û i-Dyê de derket  û li ser bergê kovara  Tush û kovara V wekî 8emîn modela herî baş a bihara sala 2008ê cih girt. Ew li ser bergê hejmara 100 ya Numéroyê a sibata 2009ê bû. Di destpêka sala 2012an de, ew dîsa ket lîsteya Top 50 Modelên Jinan yên malpera modelan a navneteweyî models.com û di radeya 20an de cih girt. Ew yekem car di sala 2009an de ket nav lîsteyê û di dawiyê de di radeya 11 de cih girt.
Di sala 2014an de, wê bi labela denim a alman Closed re hevkarî kir û xeta xwe ya cînsan sêwirand.Dahata ji firotina tîşortên wê yên Closed  û cînsên wê yên xaniman "Toni" dê ji bo xêrxwaziyek ku ji bo perwerdehiya keçên ciwan li Afrîkayê tê bexş kirin.
Karê Garrn bergên ji bo kovarên Numéro - ya   fransî, japonî, çînî, almanî û rûsî-, Vogue ya almanî, îtalî, meksîkî, spanî, tirkî, ûkraynî, koreyî, rûsî,portûgalî û taylendî ,GQ ya almanî û Afrîkaya Başûr, W, Elle ya almanî û îtalî , Madame Figaro, Muse, Harper's Bazaar, Allure, Glamour, The Edit û Grazia'yê vedihewîne.
Garrn ji bo wan markeyan reklam kiriye : Calvin Klein, Prada, Versace, Cartier (parfûm), Jill Stuart, Fendi, Chloé, Emporio Armani, Hugo Boss, Zara, H&M, Dior, Donna Karan, JOOP!, Shiseido, Filippa K, J.Crew , Neiman Marcus, Givenchy (mikyac), Tommy Hilfiger, Juicy Couture, Massimo Dutti, Max Mara, Peek & Cloppenburg, Express, Ralph Lauren, Burberry, L'Oréal, Biotherm, NARS Cosmetics, Mango, Ann Taylor, Blumarine, Aign, Lancel, Alexandre Vauthier, Elie Saab, Calzedonia, Seafolly û Schwarzkopf.
Garrn bi wênekêşên wek Steven Meisel, Peter Lindbergh, Karl Lagerfeld, Manfred Baumann, Paolo Roversi, Mariano Vivanco, Miles Aldridge, Craig McDean, Corinne Day, Camilla Åkrans, Ellen von Unwerth, Mert and Marcus, Victor Demarchelier, David Belle, Greg Kadel û Mario Testino xebitiye.
Victoria's Secret
Di sala 2011an de, Garrn ji bo Victoria's Secret dest bi modelsaziyê kir û di destpêkê de di katalogên xeta kincan de xuya bû.Demek şûnda, ew di sala 2011an de li pêşandana Victoria's Secret Fashion Show meşiya û ji bo xeta PINK bi hevkara xwe model Shanina Shaik re wêneyek çêkir. Hilbijartina pêşandana Victoria's Secret Fashion Show ya yekem di sala 2010an de bû, lê di dawiyê de ji bo pêşandana wê salê nehat hilbijartin.
Sehak
Sehak gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Toni Garrn
Victoria's Secret
Di nîsana 2012an de, medyayan bi çewtî ragihandin ku Garrn wekî Victoria's Secret Angel a fermî hate hilbijartin. Demek şûnda, hate eşkere kirin ku Garrn tenê ji bo kampanyaya Victoria's Secret ji bo xeta Dream Angel ligel Erin Heatherton û Lindsay Ellingson, û ji bo reklama Angels in Love bi Elyse Taylor re hate hilbijartin.
Di 17ê nîsana 2012an de, Garrn û Victoria's Secret Angelên Erin Heatherton û Lindsay Ellingson bêhnxweşiya "Love Is Heavenly" li firoşgeheke Victoria's Secret li SoHoyê pêşkêş kirin. Di çiriya paşîn a 2012an de, ew ji bo cara duyem vegeriya li ser podyûma pêşangeha Victoria's Secret Fashion Show û  pêşandanê bi dawî kir. Wê di sala 2013an de û dîsa piştî navberek di sala 2018an de ji bo pêşandanê  mêşiya.
Lîstikvanî
Garrn di fîlma Lifetimeê ya sala 2017an Oscar Pistorius: Blade Runner Killer de rola Reeva Steenkamp lîst.Fîlm darizandina Oscar Pistorius ji ber kuştina bê dilxwazî ​​vedibêje piştî ku wî Steenkamp li mala xwe ya li Pretoriayê di 14ê sibata 2013an de bi kuştinê gulebaran kir. Di heman salê de, Garrn di du beşên pêşîn ên rêzefîlma drama ya almanî ya You Are Wanted de lîst. Di sala 2018 de wê di fîlma Til Schweiger Head Full of Honey û di klîba muzîkê ya Álvaro Soler "La Cintura" de lîst. Di sala 2019an de, wê di fîlma superlehengan  Spider-Man: Far from Home de rolek piçûk lîst.
Karê xêrxwaziyê
Di sala 2014an de, Garrn bû balyoza kampanyaya gerdûnî ya Plan Internationalê Ji ber ku Ez Keçek im û ji bo piştgirîkirina Planê wek mêvandar gelek bûyerên berhevkirina diravan hevbeş kir.
Di sibata 2016an de, Garrn weqfa Toni Garrn Foundation ava kir, ku armanc ew e ku drav berhev bike ji bo projeyên ku li Burundî, Gana, Rwanda û Ûgandayê gihandina keçan ji bo perwerdehiyê pêşve dixin.Wê ji bo xêrxwaziya xwe ya bi sernavê "Supermodel Flea Market" mazûvaniya salane ya berhevkirina dirav kir ku tê de kincên diyarî yên mirovên navdar û modelan têne firotin.
Jiyana kesane
Garrn bi hevala xwe yê herî baş, Ali Stephens re, di warxaneyekê de li Financial District,Manhattan,New York Cityê dijiya.
Wê di sibata 2010an de ji bo ku balê bikişîne ser azmûnên dawîn ên Abîturê, hefteya modeyê berda.
Garrn ji sala 2013 heta sala 2014 bi lîstikvanê amerîkî Leonardo DiCaprio re têkiliyek bû. Ji sala 2015ê heta sala 2016ê ew bi basketbolvanê amerîkî Chandler Parsons re têkiliyek bû.
Garrn di 24ê kanûna pêşîn a 2019 de bi lîstikvanê îngilîz Alex Pettyfer re dergistî bû.Ew di 2ê çiriya pêşîn a  2020an de li Hamburg, Almanya zewicîn.Keçek wan heye ku di tîrmeha 2021an de ji dayik bû. Di 19ê hezîrana 2022an de, wê û Pettyfer merasîmek duyem  li girava Paros a Yewnanistanê  kirin.
Di 22ê nîsana 2023an de, Garrn li ser hesaba xwe yê Instagramê ragihand ku ew û Pettyfer ji hev veqetiyan.
Fîl (sûre)
Fîl an jî sûreya Fîlî ji Quranê sûreyek e. Li gorî baweriya îslamê ew li bajarê Mekeyê dahatiye û ji 5 ayetan pêk tê. Ji bo di sûre de qala bûyera Fîl têye kirin ew wek sûreya fîl tê bi nav kirin. Di bûyera fîl de Ebrehe bi artêşake fîl jî tevê tê ku êrîşa Kabeyê bike. Di Sûre de ew bûyera tê vegotin.
Xanê, Şingal
Xanê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Welîbaba
Delibab ango Welîbaba, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye. Li wî gundî eşîrên Kurdikî, Dilxêrî  Şadî u Celalî dijin.Li vî gundi dema bori de fille dijiyan.qetliam u erişa li ser filla li gund de fille derketin u hattin qetilkırın.pişti valabuna gund li  kaqızman tercan u bazide kurd bun koçberi vi gunde.
Pûsuke
Pûsuke (bi japonî: プースケ) kûçikek bû, di 1'ê nîsana 1985'an de li Japonê zaye û li gorî Guinness World Records (Rekorên Cîhanê yên Guinness), ji çileya pêşîn a 2010'an û heta roja mirina wî ya 5'ê çileya pêşîn a 2011'an de, kûçikê herî kal ê cîhanê bû.
Tevî kalbûna wî jî, Pûsuke ne kaltirîn segê di dema me de ye. Di navbera 1910'an û 1939'an de li Awistralyayê kûçikekî şivanekî gayan hebû, navê wî Bluey bû. Dema mirinê jiyê wî 29 sal bû.
Nightwish
Nightwish (bixwîne wek: Naytwîş, bi kurdî: niyaza şevê) komeke fînlandî ya senfonîk metal e.
Koma ku ji aliyê keyboarder Tuomas Holopainen ve hatiye damezirandin yek ji komên metalê yên herî serkeftî yên Fînlandayê ye. Digel solîsta kevin Tarja Turunen bandora komê ji bo pêşketin û belawbûna stîla Senfonîk Metal gelek mezin bû. Muzîka Nightwish tesîra xwe ji stîla 'film music' (muzîka ji bo çêkirina atmosferên fîlman) girtiye. Di sala 2005'an de kom ji solîsta xwe Turunen veqetiya û di gulana 2007'an de Anette Olzon'ê wek solîsta nu hilbijart.
Di dawiya meha îlonê ya heman salê de yekemîn albuma kome ya digel Olzon ya bi navê 'Dark Passion Play' derket piyasê.
Komê ji îlona 2007'an heta îlona 2009'an de tûra cîhanê kir. Nightwish û Anette Olzon di çarçoveya tûra cîhanê ya salên 12/13 di cotmeha 2013'an de ji hev veqetiyan. Heta dawiya 2010'an de qasi heft mîlyon kaset û CD yên komê hatin firotin û kom li ser dikên 40 welatên cîhanê muzîka xwe pêşkêş kir.
Endamên Nightwish
Endamên berê:
Entrages
Entrages, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Tazeşar
Tazeşar, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hirariş
Hirariş, Herareş, gundekî navçeya Basan a bi ser Şirnexê ve ye. Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêga mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn.
Roja Kurd
Roja Kurd kovareka mehane ya siyasî û çandî ye.
Kovara ku di adara 2007a li Amedê dest bi weşanê  kir, bi zimanê tirkî û kurdî weşanê dikê. Di destpêkê de berpirsiyarê giştî Ahmet Kaymak bû, lê paşê ew jî kovarê qut bû. Redaksiyona kovarê ji A. Halim Ipek, Ilhan Zeyrek û Ramazan Kahramaner pêk tê. Berpirsê redaksiyona kurdî Arjen Arî ye. Ji destpêka weşanê de kovar bi zextên dewleta tirk rûbirû dimînê û li hin nivîskarên kovarê jiber nivîsên wan ji aliyê dozgeriya Amedê doz hate vekirin.
Baxçe, Mûş
Baxçe gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Schelklingen
Schelklingen bajarokekî navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Rottenacker
Rottenacker şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Xurs
Du cihên bi vî navî hene:
Queen
Queen komeke îngilîzî ye rock bû ku di sala 1970î de çêbûye. Endamên wê Freddie Mercury (deng) û Brian Harold May (deng û gîtar) û John Deacon (basgîtar) û Roger Meddows Taylor (trampet) bûn.
Yek ji stranên wan yên herî bi nav û deng Bohemian Rhapsody bû.
El Salvador
El Salvador bi navê fermî Komara El Salvador, (República de El Salvador), welatekî Emerîkaya Navîn e. Li rojavayê El Salvador Gûatemala, li bakur û rojhilat Hondûras û li başûr Okyanûsa pasîfîk heye. Li Amerîkayê gorî rêjeya axê nifûsa herî zêde li vî welatî ye û ji aliyê pişesaziyê ve welatê herî pêşveçûyî ye. Bajarên herî mezin; San Salvador, Santa Ana û San Miguel in.
Sermes
Sermes, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kirmaşanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Vîranqeye
Vîranqeye, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Faîq Bucax
Faîq Bucax (bi tirkî: Faik Bucak, jdb. 1919 Xedraye - m. li Sêwrega Rihayê) damezrîner û yekem serokê Partiya Demokrat a Kurdistana Tirkiyeyê (Türkiye Kürdistan Demokrat Partisi T-KDP) bû. Di roja de qurbanê kuştinxwazî bû û di roja 5ê tîrmehê de jiyana xwe ji dest da.
Savignac, Gironde
Savignac, Gironda, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Aşiq
Aşiq gundekî bi ser Pira Reş a Rihayê ve ye.
Ursberg
Ursberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Günzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Nûh (sûre)
Nûh sûreyeke ji Qurana pîroz de ye. Ew sûreya 71 emîne û li bajarê Mekkê hatiye danin û ji 28 ayetan pêk tê. Ji bo di sûre de tê qala Nûh pexamber û bûyerên hatinî serê kirin ew wek Nûh hatiye navandin.
Bucak
Bucak an Bucax navê malbateke ji Sîwerek. Endamên vê malbatê:
Derînqele
Derînqele gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Pritzwalk
Pritzwalk bajarokekî navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Derînqele
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 496 kes (88 malbat) bûn.
Nûh (cudakirin)
Çend wateyên Nûhê hêne.
Gemik
Gemik gundekî ku bi ser navçeya Mûşê ve ye.
Entrepierres
Entrepierres, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Fîl (cudakirin)
Çend wateyên Fîlê hêne.
Riya Ewropayê E6
Riya Ewropayê E6, riya sereke ya bakur û başûr e ku di nav Norwêcê û her weha di perava rojavayê Swêdê re derbas dibe. Rê 3.056 kîlometre dirêj e û ji serê başûrê Swêdê li Trelleborg, digihîje Norwêcê û hema hema li seranserê welêt li bakur digihîje çembera Arktîk û Nordkappê. Riya Ewropayê E6 li Kirkenes a li nêzîkê sinorê Rûsyayê diqede.
Rê
Riya Ewropayê E6, berî ku sînorê li Pira Svinesund derbasî Norwêcê bibe, ji başûr ber bi bakur ve li navendên wekî Trelleborg, Malmö, Helsingborg, Halmstad, Goteborg, Svinesund ya Swêdê re derbas dibe. Piştre Halden, Sarpsborg, Moss û derbasî bajarê paytext a Osloyê dibe. Li bakurê ve, rê di navendên wek Gardermoen, Hamar, Lillehammer, Dombås, Oppdal û Melhus re derbasî Trondheimê dibe.
Di navbera Trelleborg û Kirkenes de, zêdetirî 800 km rotayek kurttir heye ku E4 û E75 bikar tîne, di nav dirêjtirîn rêyên Ewropayê de ye. Li Finnmark çend rêyên alternatîf ên kurttir ên E6 hene.
Xanesor
Xanesor, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Schnürpflingen
Schnürpflingen şaredariyeke navçeya Alb-Donau-Kreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Sêvarxin bi sosê
Sêvarxin bi sosê varyanteke xwarinên ji sêvarxinê tên çêkirin e. Kurd ji sêvarxinê gelek selete û xwarinan dizanin. Herwiha çêncên (sos) kurdan jî dewlemend in. Standardeke sosên ku dikevin nava vê xwarinê nîne. Mirov bi kêfa xwe çi bixe têkela sosê, dikare.
Çêkirin
Qalikên sêvarxinê bigirin, bişon û di nava ava bixwê, ava şor de hinekê bixaşînin (bi qasî 8-10 deqeyan). Nivê rûnê xwe yê margarîn di quşxaneyekê de bihelînin, ardê xwe berdinê û heya zerayî bi ardê ket biqelînin.
Hêdî hêdî şîr tevê bikin, tevbidin. Baldar bin bila neşewite. Îsotan hûrik hûrik hûr bikin. Rûnê mabû berdin rûnbirêşkê, îsotên xwe biqijilînin. Qalikê fringiyan bigirin, hûrane tîke bikin, wan jî tevlî îsotan bikin. Heya kewa xwe girt, bêhna sosê pê ket, di agirê nizm de biqelînin.
Li vê sosa we amadekiriye, penîrê qaşar zêde bikin. Hûn dikarin gorî dilê xwe hin sosên hazir û biharbêhnê (biharat) jî bikinê. Xwê û îsota reş pêwerbikin.
Încixan
Încixan ango Înciẍan, gundekî ser bi navçeya Xozata Dêrsimê ve ye.
Nazîf Telek
Nazîf Telek (z. 3'ê reşemiyê 1957 li Bidlîs, Bakurê Kurdistanê; m.29'ê rezberê 2007 li Düsseldorf, Almanya) nivîskar û rojnamevanekî kurd bû.
Telek sala 1957 li Kurdistana Bakur, bajarê Bitlîsê hatibû dinyayê. Li Tirkiyê di dibistana teknîkê da xwend, di sala 1980 ji ber kar û xebatên sîyasî, wekî gelek kesan derket der welat û li Almanya bû penaber. Telek li vir zimanê Almanî hîn bû berhemên xwe bi du zimanan, Almanî û Kurdî, piranî bi zimanê Almanî nivîsand. Endamê yekîtiya nivîskarên Alman û her usa jî endamê PEN’ê bû.
Nazîf Telek 30.09.2007 de li Duseldorf ê ji ber nexweşiya pençeşêre çû ser heqiya xwe.
Leglega reş
Leglega reş (navê zanistî: Ciconia nigra), ji nêz ve meriva leglega spî ye.
Şayes
Nikula wê zirav û drêj û sore ye. Stû, serî û sênga yên gihaştî reşê biriqandî, bin zikê wan spiyê vekiriye. Ji dervî hinek mezinbûna nêran, nêr û mêyên wan dişibitin hev. Gewda ciwanên qehweyê şînoşkî, nikul û lingên wan bi giştî şînoşkî ne.
Reftar
Bi xwe goştxwer e û bi masiyan, kêzan û xwêrkişan xwedî dibe.
Ji Afrîkayê serê havînê dihê û dawiya havînê jî vedigere.
Top Esker
Top Esker, Top 'Esker, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Entrevaux
Entrevaux, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Zixing
Zixing, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hunanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 395.000 kesî
Îbrahîm (cudakirin)
Çend wateyên Îbrahîmê hêne.
Hilbijartin
Hilbijartin, bijartina rêveberan, bi taybetî rêveberên siyasî ye. Hilbijartin bi dengdanê tên kirin. Kesên deng didin hilbijêr ango dengdêr in. Yên tên bijartin yan dikarin bên bijartin berbijar ango namzed in. Bi gelemperî hilbijartin bi du awayan tê kirin.
Vereqe Olya
Vereqe Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wittenberge
Wittenberge bajarokekî navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Destana Memê û Eyşê
Destana Memê û Eyşê di nav nimûneyên zargotina kurdî de cihekî taybet digire. Mijar balkêş e û rûdaneke dilsoj û xembar e; dê kurê xwe yê tayê tenê dikuje. Ji ber ku bûyerekî trajedîk e bala çend nîvîskarên kurd kişandiye, heta bigrê bala nivîskarekî Ermen jî kişandiye û bûye piyes û hatiye pêşandan. Celîlê Celîl bi gotineke rast dibêje ku ger ev çîrok destê Shakespeare de hebûya ew ê trajediyeke pir baş jê derxista û hemû dinya yê pê bihesanda. Trajediya ku tê serê Memê û diya wî, pakiya bûkê ku heft sala benda mêrê xwe maye û rû nedaye axayê êlê, hebandina bûkê û xwasiyê û hev rêbirina wan ya heft sala, mêvanhezi û mêvanhebandina jina kurd,  şîngerandina jina kurd bi şeweyeke hostatî hatiye  honandin.
Dem û devera destanê
Destana Memê û Eyşê gelek deverên Kurdîstanê tê zanîn û bi dilşevat tê strîn. Bûyera ku bûye mijara destanê kengî boriye nayê zanîn lê meriv dikare bibêje ku tarîxa bûyerê herî kêm çend sedsalan şunda diçe. Destan cara ewil di pirtûka Folklora Kurmanca de hatiye weşandin. Pênc guhartoyên stranê hatine tomarkirin. Ev beşên Eyşê û Memê di nav salên 1932-1933an de li navçeyên Êrîvanê, ku derê ku milete kurd dijîn, hatine nivîsandin. Di nav yek jî ji çirokan de navê Memê wekî Îbrahîm derbas dibe. Ev guhartoyeke cuda ye û dibe ku guhartoya ji hêla Kurdistana Başûr be, çimkî zimanê vî beşî  zêdetir devoka Behdînanî ye. Dîsa vê guhartoyê de tê behs kirin ku piştî jinanîna Îbrahîm re zarokekî wî tê dinê û Îbrahîm bona edura mala xwe diçe cem mîrê Ereban bixebite. Di guhartoyekî de Memê bi dilê xwe diçe cem paşayê Şamê heft sala jê re qulixiyê dike. Guhartoyên din de Memê piştî zewacê, bi destê qewazên romê diçe eskeriya dewletê. Guhartoyekê de cihê ku Mem çûye eskeriyê pişt çiyayê Cûdê ye lê Weta dê nameyekê kurê xwe re dişîne û cihê ku destûra Memê derdikeve dewleta Misrê ye. Memê piştî destûrê li ser pişta hespê xwe yê kihêl di heft roja de, derengê şevê digihîje mala xwe.
Bandora destana Memê û Eyşê li ser çand û wêjeya kurdî
Çîroka Memê û Eyşê bandoreke mezin li ser çend nivîskaran hîştiye lema ev çîroka ne tenê wekî berhevokeke zargotinî her wiha wekî piyes û çîrok û poêm nivîsandine. Ya herî balkêş jî eve ku ev çîroka cimaeta kurda ya dilsoj cara ewil bala nivîskarekî Ermen, Himayag Sahagî Vosganyan ango navê xwe yê eyan  Sîras kişandiye û bi kurmanciyeke pak û zelal û folklorîk wekî çîrok di sala 1934an de li Êrîvanê weşandiye. Zaroktiya wî di gundekî kurda de girêdaya Qerekîlîseyê derbas dibe, xên jî Memê û Eyşê bi navê Letîfe pirtûkeke wî yê Kurmancî dîsa heye.Ev pirtûk bi destê zargotinzanê eyan yê kurd Heciyê Cindî bi latînî hatiye wergerandin û sala 1935an de dîsa hatiye çapkirin.