cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erdheja Gurgum û Dîlokê 2023
Erdhejî
Herêma ku erdheja 6ê sibatê lê pêk hat, ji aliyê erdhejiyê ve gelek bêdeng bû. Ji sala 1970an vir ve tenê sê erdhejên bi mezinahiya 6 pîvanek mezintir di nav 250 km erdheja 6ê Sibatê de çêbûne. Ji va erdheja herî mezin, bi pêveka 6,7 li bakurê rojhilatê erdheja 6ê sibata 2923an di 24ê çileya 2020an de pêk hatibû. Ev erdhej hemî li kêleka Şikesteka rojhilatê Anatolyayê bûn yan jî li derdora wê çêbûne. Tevî bêdengiya erdhejê bi kêmasî jî be li derdora herêma erdhejê 6ê sibatê, li Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê de di demên borî de erdhejên girîng û bi xisar çêbûne. Bajarê Heleb, Sûrî di dîrokê de çend caran ji ber erdhejên mezin wêran bûye lê cih û mezinahiya van erdhejan tenê dikare were texmîn kirin. Li Helebê di sala 1138an de bi pîvekên 7,1 û di sala 1822an de jî bi pîveka 7,0 erdhej pêk hatin. Texmînên kuştî yên erdheja sala 1822an de di navbera 20.000 û 60.000 kesan de bûn. Di sala 1114an de li bajarê Gurgum (Mereş) erdhejek pêk hat û di vî erdhejê de 40 hezar şêniyên bajêr mirine. Di salên 856, 1033 û 1754an de erdhejên mezinên ku li Rojhilata Navîn bi bandor bûne, bûne sedema mirina 200.000, 70.000 û 40.000 kesan.
Sîsmolojî
Erdhejên ku bi lerza 7,8 pîle ne di nav erdhejên herî mezin ên li cîhanê de ne. Profesorekî jeofîzîkê li Zanîngeha Zanist û Teknolojiyê ya Qiral Abdullah a Erebistana Siûdî dibêje, dibe ku erdhejê ji 300 kîlomêtreyan zêdetir ji xeta şikestekê şikandiye. Tê îdiakirin ku di vê navberê de bi beşên Şikesteka rojhilatê Anatolyayê re hinek beşên Veguherînera Behra Mirî şikestine. Erdhejnasek ji Zanîngeha Tohoku, Shinji Toda dibêje ku ev "erdheja herî xirab a hundurîn a sedsalê ye".
Robert Bosch
Bosch, bi qalfayeki makinezan u bi ciraxki zarok, hemu amuren elektrik temirdikir, telefon u paratoner montedikir. 1887'da manyetoya ji bo motoren gazi pestexist. Ji ber serkeftine kapasiteya firmaya xwe mezinkir u makineyen nu girtin.Manyetoya ki bi xwe di hilberand, idi pe tevli amureki motori ve hatkirin. Bi alikariya mihendize proje Gottlob Honold, ji bo bujiyan manyetoyen voltaj bilind cekirin. Ev amur bi vexistineki lezgin ji hemu berhemen dijbere xwe cetirbu. Ji xeyni wi, ev tist bu sedema fikra a derxistina motoren benzin en bi lez. Bosch firma xwe gelek mezinkir u kir markeki cihani.
Erdheja Gurgum û Dîlokê 2023
Erdhej
Erdhej di demjimêr 04:17a de pêk hat. Enstîtuya Jeolojîk a Dewletên Yekbûyî (USGS) dema ku GEOSCOPE lerza 8.0 pîle ragihand, pîvana erdhejê bi 7.8 û Tensora Global Centroid Moment (GCMT) bi pîvana 7.8 pileyê pîva. Navenda erdhejê 34 kîlomêtre li rojavayê Parêzgeha Dîlokê li sinorê Rojavayê Kurdistanê bû. Şikestin ber bi bakurêrojava û başûrêrojhilat di şekseteka meyla bakurêrojhilat ve yan jî ber bi bakurêrojava û başûrêrojhilat ve di şikesteka meyldarê bakûrêrojava de pêk hatiye. Li gorî Lêkolîna Jeolojîk ya Dewletên Yekbûyî (USGS) pîvana şikestinê ~ 190 km dirêj û ~25 km fireh hatine texmîn kirin.
Robert Bosch
Bosch, sala 1942 de li Stuttgarte cu ser dilovaniya xwe.
Grömbach
Grömbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freudenstadtê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Erdheja Gurgum û Dîlokê 2023
Erdhej
Li gorî daneyên Lêkolîna Jeolojîk ya Dewletên Yekbûyî (USGS) erdhej bi mezinahiya 7,8, li gorî AFAD a Tirkiyeyê 7,4 û li gorî Enstîtuya Lêkolîna Erdhejê û Rasatxaneya Kandîllî ya Tirkiyeyê bi mezinahiya 7,5 pîvanek pêk hatiye. Li gorî daneyên Lêkolîna Jeolojîk ya Dewletên Yekbûyî (USGS) deverê ku jiber erdhejê bi bandor bûne ev in: Bakurê Kurdistanê, Başûr Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê, Surî, Qibrîs, Yewnanistan, Urdun, Libnan Keyaniya Yekbûyî, Gurcistan, Iraq, Ermenistan û Tirkiyeyê.
Piştî 9 saetan li gorî saeta Amedê, saet di 13:24an de erdheja duyem a bi hêza 7,5 pileyê di kurahiya 10,0 kîlometre di bin erdê de pêk hat ku navenda erdhejê 4 kîlometre li başûrrojhilatê navçeya Cela ya Gurgumê bû.
Erdhejên domdar
Piştî erdheja despêkê piştî 11 deqîqeyan bi mezinahiya 6,7 ​​pileyê erdhejeke din pêk hatiye. Li gorî daneyên Saziya Lêkolînên Jeolojîk a Dewletên Yekbûyî ya Amerîkayê (DYA) piştî erdheja Bazarcixê di nava 6 saetan de 24 erdhejên bi mezinahiya 4,0 pileyê û jortir pêk hatin. Piştî 12e saetan û zêdetir, USGS ragihandiye ku herî kêm 54 erdhejên bi mezinahiya 4,3 û mezintir pêk hatine. Serokatiya Rêvebiriya Afet û Lezgîn (AFAD) jî herî kêm 120 erdhejên domdarî tomar kir.
Li gorî GEOSCOPE û GCMT, piştî erdheja sereke ya mezin, bi pîvana 7.5, yan jî 7,7 pîleyê erdhejeke domdarî ya mezin pêk hat. Erdhej demjimêr di 13:24an de bi navenda 4 kîlometre li bakur û li bakurê rojhilatê navçeya Albistanê ya li Parêzgeha Mereşê pêk hatiye. Erdhejek bi şikestina şikestekek bi meyla bakur-başûr ve yan jî bi şikestina şikestekek bi meyla ber bi rojhilat ve pêk hatiye.
Qelişiya rûyê erdê
Wêneyên satelîtê yên ku ji hêla Sentinel-1 ve berî û piştî erdhejan hatine kişandin û 2 deverên şikestinên rûyên erdê ku ji ber erdhejan qelişine hatin parvekirin. Qelişiya ku ji ber erdheja yekem pêk hatiye bi dirêjahiya 300 kîlomêtre hatiye pîvandin. Jiber erheja duyem ku yazdeh saet piştî erdheja yekem pêk hatiye 125 kîlomêtre erd qelişiye.
Qelişiya rûyê erdê ji bakurê Xetayê ber bi Bazarcix a Gurgumê û navçeya Serêgolê ya Semsûrê ve dirêj dibe û nêzîkî 400 kîlomêtre rûyê erdê diqelişe. Li bakurê van bajaran şikestinên rûyê erdê dewam dikin. Li gorî çavdêriyên li qadê li ser rûyê erdê ~7,3 mêtre şimitandin a rûyê erdê pêk hatiye.
Bandora jeolojîk
Li navçeya Îskenderûnê erdhejeke mezin rû da û ji ber erdhejê daketina asta bejahiyê pêk hat û beşên bajêr heta 200 metreyan di bin avê de man. Tê texmîn kirin ku binavbûn jiber şikestina şikesteka belavbûyî ye ku dibe sedema cihguhertina erdê. Rêveberê Şêwirmendî û Lêkolînê li eCoast Marine li Zelanda Nû, Jose Borrero dibêje ku hilweşînek bi vê pîvanê tê payîn ku ji erdhejek mezinê wiha pêk tê. Daketin ên bi vî rengî li navçeya Gölcükê li Tirkiyê di dema erdheja Gölcük a sala 1999an de û li Kaikoura di dema erdheja Kaikoura ya sala 2016an de qewimîne. Tê pêşbînîkirin ku li Îskenderûnê bandorên şilbûna axê, pêlên mezin ên ji ber şert û mercên hewaya xirab û tsunamiyên piçûk bûye sedema daketina erdê, yan jî bilind bûna ava li Îskenderûnê.
Li peravên Famagusta li Qibrisê, pêlên tsunamiyê yên piçûk ên bê zirar hatin tomarkirin. Tsunamiyên 0,17 m, li Îskenderunê û li Erdemliyê jî 0,13 m pêlên tsunamiyê hatin tomarkirin.
Zozan, Dutax
Zozan, gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.
Erdheja Gurgum û Dîlokê 2023
Bandora jeolojîk
Wezareta Parastina Sivîl a Îtalyayê ji bo tsunamî ya li peravên Îtalyayê yên başûr û rojhilat hişyarî da û piştre jî hişyarî hate betalkirin. Enstîtuya Lêkolînê ya Neteweyî ya Astronomî û Jeofîzîkê ya Misirê hişyariya tsunamiyê da ji bo rojhilatê Deryaya Navîn ku peravên Misirê jî di nav de ye.
Bakurê Kurdistanê
Li Bakurê Kurdistanê erdhejê li qadeke nêzîkî hezar kîlomêtre çargoşe bi bandor bû. Ji Parêzgeha Mereşê ve ber bi bakur ve heta Parêzgeha Mûşê û Parêzgeha Sêrtê, ber bi başûr ve jî heta Parêzgeha Mêrdînê, li qadekî berfireh erdhej pêk hat. Ji ber bandora erdhejê herî kêm 12 hezar avahî hilweşiyan û gelek avahiyên dîrokî yên ku di nav wan de Keleha Dîlokê, Mizgefta Şîrvan, Mizgefta Nû ya Meletiyê, Sûra Amedê û Dêra Katolîk a Latînî ya Îskenderûnê jî di nav de ne, zirarên mezin dîtine û bi qismî hilweşiyane. Li Meletî û li hinek deverên Gurgumê ji ber barîna berfê re xebatên rizgarkirinê bi awayekî neyînî bi bandor bû.
Gurgum
Li Gurgumê piştî erdhejê lêkolînerê Enstîtuya Teknolojiyê ya Karlsruherê Dr. Andreas Schäfer wêneyên satelaytê yên berî û piştî erdhejê yên ku bi rêya Google Earthê hatine bidestxistin berhev kir ku guheztina erdê piştî erdheja dijwar qewimiye nîşan bide. Andreas Schäfer li ser hesabê xwe yê twîtterê anî diyar kiriye ku piştî erdhejên li pey hev Lewheya Anatolyayê 3 mêtreyan ber bi Nîvgirava Erebîstanê ve şimitiye.
Piştî 248 saetên (10 roj) piştî erdhejê li Gurgumê keçek zindî ya 17e salî ji bin xirabeyan zindî hate derxistin.
Fîlmên Ezmûnî
Fîlmê ezmûnî, herweha sînemaya ezmûnî, an jî , şêwazeke hunerî ye di çêkirina fîlman de ku hunerên dîtbarî bi sînemaya kevneşopî re digihîne hev, bi mebesta nirxandina peymanên sînemayê û gotûgona formên ne-çîrokî û alternatîfên vegotina kevneşopî an jî rêbazên xebatê. hunerek bi serê xwe ku ji salên 1920-an vir ve derketiye holê û li ser r
Neuburg-Schrobenhausen
Neuburg-Schrobenhausen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Êkmale
Êkmale, gundekî eşîra Doskî ya herêma Culemêrgê ye.
Fîlmên Ezmûnî
rêge naçe zan.. Ji berê ve hatî destnîşan kirin û li ser pergalek bazirganiya pîşesaziyê û teknîkî mezin dibe, pir caran bi emojîyên xwe, û awayên belavkirina wan têne cûda kirin.
Erdheja Gurgum û Dîlokê 2023
Gurgum
Li navenda bajarê Gurgumê 941 avahî bi temamî hatin xwarê. Li navçeya Albistanê nêzîkî 2000 avahî hatin hilweşandin. Li Gurgumê herî kêm 11.778 kes birîndar bûn û 5323 kes jî jiyana jidest dan.
Amed
Yek ji bajarên Bakurê Kurdistanê ku ji ber erdhejê bi bandor bû Amed e. Sê roj piştî erdhejê dîmenên erdheja li Amedê bi dronan ji jor de hate kişandin. Bircên Sûra Amedê û hinek beşên dîwarê sûrê ji ber Erdheja Bazarcixê hate xwarê.
Li Amedê 72 demjimêr piştî erdhejê Jinek û 81 saet piştî erdhejê zarokekî bi saxî ji xirabeyan hatin derxistin. Di erdhejê de hunermend Zîlan Tîgrîs û hevjîna wê lîstikvan Çağdaş Çankaya li Amedê di bin xirabeyan de jiyana jidest dan.
Meletî
Li Meletiye Mizgefta Nû ya ku berê di erdheja Xarpêtê ya sala 2020an de zirar dîtibû û 3 otêlên bajêr hatine hilweşandin.
Li navenda navçeya Muhacîr a Meletiyê û li gundên bi ser navçeyê hilweşandina avahiyan pêk hatin. Di dema xerabûna rêyên trênê de Tunela Erkenekê hilweşiya û di demên despêkê erdhejê de çûnhatina gundê Erkenekê qut bû.
Li Meletî û li deverên bajêr 130 avahî hatine xwarê, 7300 kes birîndar bûn û 289 kesan jiyana xwe jidest dan.
Riha
Li Rihayê 201 avahî hatin xwarê, 4663 kes birîndar bûn û 304 kesan jiyana ji dest dan.
Dîlok
Li Dîlokê ku yek ji parêzgehên herî ku ji ber erdhejê bi bandor bûye piştî erdheja yekem 1 milyon kes neketin malên xwe. Şaredara Dîlokê Fatma Şahîn dema qala navçeya Îslahiyeyê kir îfadeyên “Nîvê zêdetirê navçeyê tune bûye” bi kar anî.
Beşek ji Keleha Dîlokê hilweşiya. Rêya Dîlokê û navçeya Kurudereyê xera bû, ji ber ku xeta gaza xwezayî ya Mereş-Dîlokê xera bû veguhestina gaza xwezayî ya Dîlokê qut bû.
Semsûr
Li Semsûrê 600 avahî hatin xwarê, 11.778 kes birîndar bûn û 3105 jidest dan. Li navçeya Çelîxanê hem li navendê hem jî li gundên bi ser navçeyê vw wêraniyeke mezin rû daye.
Rojavayê Kurdistanê
Li Rojavayê Kurdistanê li gelek bajaran erd hej pêk hatin. Di derbarê erdhejê de Rêveberiya Xweser daxuyaniyek belavkir û anî ziman ku ew hemî derfetan ji bo gel bikar bînin.
Kobanî
Li Kobanê 3 kes jiber erdhejê brîndar bûn û li bajêr hinek avahiyan zirarê dîtin.
Efrîn
Li bajarê Efrînê û li navçeya Cindirês a Efrînê li Rojavayê Kurdistanê bandora erdhejê zêde bû. Li Efrînê herî kêm 250 kes ji ber erdhejê jiyana xwe jidest dan û 639 kes jî birîndar bûne. Li navçeya Cindirêsê hêjmarek zêde avahî hatine rûxandin.
Sûriye
Li Sûriyê zêdetirî 6.469 kes ji ber erdhejê jiyana xwe jidest dane. Wezareta Tenduristiyê ya Sûriyê diyar kiriye ku li herêmên di bin kontrola rejîma Sûriyeyê de ye 2 hezar û 203 kes ji ber erdhejê mirine û 2 hezar û 950 kes jî birîndar bûne ku piraniya wan li parêzgehên Heleb û Laziqiyê ye. Li herêmên di bin destê serhildêran de, herî kêm 4.266 kes mirine û 2.200 kesên din jî birîndar bûne. Tê texmîn kirin dibe ku heta 5.37 mîlyon mirov li seranserê Sûriyê bê avahî mane û di heman demê de bi tevahî 10.9 mîlyon mirov, ku nêzîkî nîvê nifûsa Sûriyê ye ji ber erdhejê bi bandor bûne.
Qazanelî
Qazanelî gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 72 kes (19 malbat) bûn.
Şota Rûstavelî
Şota Rûstavelî (bi gurcî: შოთა რუსთაველი, Shota Rustaveli), nivîskar û helbestvanê neteweyî yê Gurcistanê ye.
Jiyana wî
Di derbarê jiyana wî de agahî kêm e. Tê texmînkirin di sedsala 12an an jî 13an de jiyaye.
Wergera bi kurdî
"ŞOTA RÛSTAVÊLÎ" WERGIRÊ POSTÊ/KEVILÊ PILING... Ev pirtûk sala 2007 bi destê CERDOYÊ ESED bi zimanê Kurdî hatiye wergerandin....300 perr e û 1587 bendên 2 malkí ne.... Xudana pirojê NAYÎRA GÊLAŞVÎLÎ ye ....Bepirsyar KEREMÊ ANQOSÎ ye û Neqişkar KOTÊ SÛLABÊRÎZÊ ye...ji destxetê/rênivîsa wergêr ya kîrîlîkî bi latînî hatiye guhastinê ....ISBN 978-9941-400-02-05
Juklevatnet
Juklevatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Rûbarê golê 10.32 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 1,286 Mêtre ye.
Bosch
Robert Bosch GmbH (pir caran wekî Bosch tê bikar anîn) fîrmayek elektronîk û endezyariî yê ye ku li Gerlingen, Stuttgart, Almanya ye. Bosch mezintirîn dabînkerê perçeyên otomotîv ê yê cîhanê ye.Şîrket ji hêla Robert Bosch di 1886an de li Stuttgart hate damezrandin.
Somê
Somê an Sûmê, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Fay-de-Bretagne
Fay-de-Bretagne, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Avgewr
Avgewr, gundekî girêdayî yê navçeya Şemrexa ser bi Mêrdînê ve ye.
Saint-Julien-en-Beauchêne
Saint-Julien-en-Beauchêne, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Abdusamet Yigit
Abdusamet Yigit (jdb. 13ê adarê 1978an de li gundê Xirabê Sosina yê Cizîrê), nivîskarê kurd e.
Jiyan
Nivîskar biçûkatiya xwe li gundê Xirabê Sosina derbas dike. Haya ku tê 12-13 saliya xwe li gund mezin dibe. Piştre malbata wî barî bajêr dike. Ew jî li bajêr mezin dibe. Li bajêr dest bi dibistanê dike. Lê, hê ku zêde pêde neçûye tê girtin û ku hate girtin wê dişînin girtîgehê. Piştî ku ser deh salan re li girtîgehê dimîne, derdikeve û piştre, li derve dest bi karê nivîsandinê dike. Yigit, perwerdeya xwe ya bingehîn li malê li cem dê û bavê xwe digire.
Yigit, di pirtûkên xwe de bi taybetî bi dîroka Kurdistanê re li ser pêşketina civakê disekine. Ji ber vê yekê, qedrekî mezin daye ziman û pêşxistina ziman jî. Yigit bixwe, di piçûkatiya xwe de heta ku tê 12-13 saliya xwe jî li gund mezin dibe. Piştî vê demê ku barî bajêr dike zimanê tirkî nas dike. Di dema piçûkatiya xwe de ji ber ku gelek meriv bo xwandinê diçin Cizirê û li wir li Medreseya Sor dixwînin, ew jî di wê demê de bi wan çûyîn û hatinan wî nas dike û di derbarê wî û dîroka wî de dibe xwediyê agahiyê. Ji ber ku ew jî ji wê herêmê ye, êdî zor nabe di nava wê de pêde here. Bavê wî bixwe jî yekî ku salên xwe dabûbûn xwendinê li wê Medreseya Sor. Ji ber vê, bandora alimên kurd ên weke Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran û hwd, bi vegotin û anîna wan ya li ser ziman re li ser wî jî xwe diyar dike. Piştî salên 84an ji gund bi mecbûrî barî bajêr dikin.
Ji ber kurdbûna xwe, demekî tê zîndanîkirin jî. Ji 1994an heya 2004an di hepsê de dimîne. Li zindanên Erzîromê, Êlihê û Giresunê maye.
Mijarên kitêbên wî
Mijarên ku nivîskar di pirtûkên xwe de hildide dest mijarên wekê felsefe, dîrok, wêje, çand, civaknasî, dad û dîroka civakê ne.
Berhem
• 2
Kempa Hesen Şam U3 ya Awareyan
Kempa Hesen Şam U3 ya Awareyan, Kempa Hesen Şamî U3 ya Awareyan (bi îngilîzî: Hasansham U3 IDP Camp), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Hemdaniyeyê, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê).
Serhildana duyem ya Şoreşa Îlonê
Serhildana duyem ya Şoreşa Îlonê li adara 1974ê hate destpê kirin. Partiya Bees sozên xwe bicîh neanîn û dest bi êrîş li dijî kurdan kirin. Heta 1975ê dewam kir. Bi Peymana Cezayîrê, serhildan têkçû.
Baxornîf
Baxornîf, gundekî eşîra Doskî ya herêma Culemêrgê ye.
Sêvilan
Curnê Reşê eşiran Dêlikan eşireka piren dirokiye ji bo mirovatiye gundê bi Tirki dibêjin  Yukarı Ekece  bi Kurdi navê xwe Xiraborke ez li we dixwezim diroka wî gundî pêşçaw bikin
Huparlac
Huparlac, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Qirgurg
Qelareşk an qirgurg e (Corvus corax), balindeyekî herî mezin ji famîleya qirikan e.
Şayes
Meziniya wê 62-64 cm digihê. Nikula wê reş e.
Reftar
Qiştina qelareşkan mîna qroq-qroq an qorp-qorp e.
Şepûr I
Şepûr I (bi farisî: شاپور), ku ji 240/242 heta 270 PZ padîşah bû û wekî împeratorê Sasanî tê hesibandin. Wî Împaratoriya Sasaniyan ku ji aliyê bavê wî Erdeşêrê Yekê ve hatibû avakirin, xurt û berfireh kir.
Lînava
Lînava, gundekî eşîra Doskî ya herêma Culemêrgê ye.
Qela mizgînî
Qela mizgînî, firindeyeke ji famîleya qijakan e.
Qasimlû, Ûrmiye
Qasimlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 447 kes (93 malbat) bûn.
Neuenstein, Hessen
Neuenstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hersfeld-Rotenburg li Hessen, Almanyayê ye.
Meşketank
Meşkeldek (, an jî Meşketang, bi tirkî: Gölkaşı) gundekî şaredariya Çîçekliyê ye û ser bi navçeya Artemêta Wanê ve ye qasî deh kîlometreyan dûrî Artemêtê ye û bi qasî heşt kilometreyan jî dûrî Westanê ye navê gund bi tirkî Gölkaşı ye.
Debara gund
Meşketang bi piranî kar|ên heywantî, înşaat û bi maşînên kar (kefçe qamyon) û hwd debara xwe dike. Di van salên paşîn de di her malbatê de herî kêm karmend-memûrek (mamoste, endezyar, avahîsaz, bijîşk û hwd) heye.
Erdnîgarî
Meşketang gundekî di bin çiyayan de hatiye raxistin û erdekî pehn e.
Dîroka gund
Li gorî hîn agahiyan gundekî pir kewnare ye gundek ji gundên ermeniya ye ji ber kewnarebûna xwe gelek caran cihên cûrbicûr de zêr û zînet hatine dîtin. Niştecihên Meşketangê ji eşîrên banûkî û celaliyan e û ji ber sedema şerê cîhanî yê yekê (1914-1918) ji Qavqaz-Qefqasyayê (di nava axa Ermenistan û Naxçiwanê de) koçî li vir kirine.
Avûhewa
Meşketang her demsala salê bi xweşikî û balkêşiya xwe dibe wêneyekî xwezayî ji bo xwedîhezkiriyên xwe, çemekî gund jî heye û masiyên gola Wanê her meha nîsanê ji bo hêkên xwe daynin têne vî çemî her wuha qamirgehên cuda jî di gund de hene û ji bo nêçîrvanan dibe gencîneya nêçîrê.
Derfetên gund
Jiber ku gund girêdayî şaredariya Çîçekliyê ye derfetên gund jî zêde ne û di gund de nexweşxane, pêşdibistan, dibistana amadeyî (lîse),seyrangeh, dermanfiroş, navendên danûstandinê, firne, goştfiroş, komirfiroş, qehwexane, porbir, petrola benzîn û mazotê û gelek rêyen hêsaniyê jî hene.
Çand û hunera gund
Di dawetên gund de kêm bin jî hêj kose tên çêkirin û lîstikên herêmî berdewam dikin û nemaze şevên zava û nezewicî/ezeban pir rengîn û dewlemend in.
Çend xalên girîng
Meşketang ji hêla aboriyê ve gundê herî dewlemend yê Artemêtê ye. Pirani cîwanên gund xwenda û xwendekar in.
Çûnûhatina bajêr
Ji xeynî rojên yekşemê çûyîn û hatina bajêr hêsan e û bi wesayîtên taybet an jî yên bazirganî qasî nîv saetî dûrî bajarê Wanê ye herwekî din bi wesayîtên Westanê (Gevaş) mirov dikare xwe bigîhîne bajêr.
Serhildana 1979an
Îran di sala 1979an de di kaoseke mezin de bû. Li dijî Şahê Îranê li her derê nerazîbûn peyda bûn. Her wisa li Kurdistanê jî serhildanên gel rûdan. Di adara 1979an de ji aliyê rêxistinên Rojhilatê Kurdistanê li dijî rrêvebirina Îranê serhildan hate destpê kirin. Kontrola gelek bajarên kurdî di destê kurdan de bû. Şah ji welat derketibû û desthilata Îranê ketibû destê Xumênî de. Di rewşeke wiha de di navbera kurdan de û rêvebirina Îranê de hevdîtin hatin kirin. Kurdan planeke otonomiyê pêşwazî rêvebirina Îranê kir, madeyên planê ev bûn ;
Lê rêvebirina Îranê ev şert nepejirandin di encamê de li dijî kurdan êrîş hatin destpê kirin û gelek kurd hatin girtin. Di tîrmeha 1979ê de serkirdeyên Artêşa Pasdaran hatin Merîwanê û li gel kurdan hevdîtin kirin lê çi encam derneket. Kurdan bi rêberiya Şêx Îzedîn Huseynî û Ebdurehman Qasimlo serhildana xwe dewam kir lê hêza kurdan ewqas mezin nebû ku bikarê serbikeve. Hêjayî gotinê ye ku Şêx Îzedîn Huseynî li dijî dewleta Îranê cîhad îlan kiribû. Her wisa Xûmênî jî li dijî kurdan cîhad îlan kiribû lê kîjan pêşiyê hatibû îlankirin, nediyar e.
Nedir, Bane
Nedir gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Fürthen
Fürthen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xilbîş
Xilbîş, gundekî eşîra Doskî ya herêma Colemêrgê ye.
Xirbê Helêla
Xirbê Helêla gundekî girêdayî navçe Şemrex a ser bi Mêrdînê ve ye.
Kravikfjorden
Kravikfjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 15,31 km û bilindahiya ji asta deryayê 262 mêtre ye.
Loßburg
Loßburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freudenstadtê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Wayne Brady
Wayne Alphonso Brady (jdb. 2ê hezîranê 1972an li Columbus, Georgia, DYA) aktorekî amerîkî ye.
Saint-Julien-en-Champsaur
Saint-Julien-en-Champsaur, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Bayê Jor
Bay, Bayê Jor (bi tirkî: Bayköy), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Naturalîzm
Naturalîzm bizavek wêjeyî ye.
Naturalîzm di dawiya sedsala 19. de derketiye holê û wan qezencên ku Charles Darwîn li ser esasê zanîstiyê afirandibû di warê wêjeyê de sepandiye. Di vê bizavê de vegotin dûrê darezên ehlaqî û bergeha hilbijêr maye. Ji ber ku daneyên zanistî bingeh girtiye, bi vî aliyê xwe ve ji rasteqîniyê veqetiyaye. Nivîskarên vê bizavê mêla xwe danîne ser rêzikên ehlaqî û aqilî, zêdetir jî danîne ser aliyên wekî rasthatî û fîzyolojîk ên mirovan. Li gorî vê bizavê mirov berhemeke derdor û genetîkî ye. Lê belê di bin nîrên wekî zextên ku ji aliyê civak û aboriyê ve tên dinale. Takekes li hemberî vê rewşê bi ajoyên hundirî tevdigerin û ji diyarkirina çarenûsa xwe pêmen in. Ji ber vê yekê jî li hemberî kiryarên xwe, ne berpirsiyar in. Di vê bizavê de berhemên wekî dîroka wêjeya îngilîzî ku Hippolyte Taine nivîsandiye, romana Germenie Lacarteux ku Birayên Goncourt nivîsandiye û her wiha romana ezmûneyî ya Emile Zola hene.
Kempa Tina ya Awareyan
Kempa Tina ya Awareyan (bi îngilîzî: Tina IDP Camp), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Mûsilê, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê).
Rewîn
Rewîn, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Fégréac
Fégréac, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Qalqaçî
Qalqaçî gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kempa Xazir yan Awareyan
Kempa Xazir ya Awareyan (bi îngilîzî: Khazer IDP Camp), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Hemdaniyeyê, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê).
Qalqaçî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 160 kes (55 malbat) bûn.
Serhildana YNKê
Piştî şikestina tevgera kurd li Başûrê Kurdistanê, PDKê bi rêberiya Mela Mistefa Barzanî ji welat derketin û çûn Îranê. Li ser vê YNKê dest bi xebatên leşkerî kir û li dijî leşkerên Iraqê şerê gerîlayî da destpê kirin.
Besta
Besta gundekî bi ser navenda Şirnexê ve ye. Navê wê yê tam Besta Bêrguva ye. Ev gund bi texmînî herî hindik ji beriya 400-500 sala ava bûye. Di sala 1987an de ji aliyê dewleta tirkî hatiye valekirin. Niha jî vale ye.
Gund ji her çar aliyan bi çiyayê Herkol, çiyayê Mehmed Yûsif, çiyayê Kor û çiyayê Qendîl dorpêçkirî ye. Li gundî de ji ber erdnîgariya çiyayan çandînî nîn e. Bi tenê çavkaniya aborî ya wan gundiyan ajaldarî bû. Li gorî lêkolînên li herêma wî gundî hatî kirin nîşandin ku dewlemendiya binerdî gelek zêde ye, lê belê, berdewama şerî titişt nehatiye kirin. Li wî gundî mêve zêde ne, wekî rêrî, tû, hirmî û tûşemî hene. Li aliyê wî gundî kanî û newal jî pir in, mîna kaniya Hiliya, kaniya Şofra, Serkanî, newala Berguva, newala Çalê û hwd. Zivistana pir sar e û havînê pir germ e.
Komkujiya Kortekê 2011
Kortek, herêmeke ku li Başûrê Kurdistanê li herêma Qendîlê dimênê ye. Balafirên artêşa tirk di 21'ê tebaxê de devera Kortek a di navbera Qendîl û Ranyayê de bombebaran kir, di encamê de 4 jê zarok, jinek ducanî û bi giştî 7 kesên sivîl jiyana xwe ji dest dan. Pişte cenaze di 22'ê tebaxê de ji nexweşxaneya navçeya Ranya ya Silêmanî hate girtin û ji aliyê bi hezaran kes ve li gundê Golê hatin definkirin
Serokê Herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî, rayedarên partiyên Kurd ên Başûrê Kurdistanê û hemû sazî û rêxistin Kurd ev êriş şermezar kirin. Her wiha rayedarên Herêma Kurdistanê mijar birin rojeva Ewrûpayê.
Piştî ev nûçe di hinek saziyên çapemeniyê de cih girt û bû rojev, Serfermandarî û Wezareta Derve ya Tirk daxuyaniyek da û îdîa kir ku balafirên şer ên artêşa Tirk sivîlan bombebaran nekirine. Serfermandariya Tirk wêneyên ji peykê hatine kişandin ên cihên hatine bombebarankirin li çapemeniyê belav kir û îdîa kir ku ev wesayîta sivîlan ji aliyê balafiran ve nehatiye bombebarankirin. Lê Serfermandariyê derbarê ‘Ev 7 kesên sivîl çawa hatin kuştin’ de jî tu agahî neda.
Niederaula
Niederaula şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hersfeld-Rotenburg li Hessen, Almanyayê ye.
Gelawêj (gerstêrk)
Gelawêj an Gelavêj an jî Venûs (nîşan:, , Stêrka Şivanan, Zuhre) gerstêrk a herî ronak e. Rêgeha Gelawêjê nav yên Tîr û Dinya ye. Gelawêj di mîtolojî û olê de stêrka Înanna, Anahita (Nahid), Afrodît, Venûs û Meryem e.
Agahiyên gerstêrka gelawêjê:
Di kurdî de gelawêj navê meha 8emîn tebaxê ye jî.
Kempa Qeyare Cade ya Awareyan
Kempa Qeyare Cade ya Awareyan (bi îngilîzî: Qayyarah-Jad'ah IDP Camp), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Mûsilê, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê).
Saint-Laurent-du-Cros
Saint-Laurent-du-Cros, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Ayhan Evcî
Ayhan Evcî, li Elmanyayê li bajarê Hamburgê dijî. Bi nasname xweyî, Aranjorî, produktorî, û awazsaziyê tê naskirin. Di Muzika ku li ser dixebite de hertim nifşên nû bikartîne. Berhemên ku ji destên wî derdikevin bi teknîka soundê û teknêkê studyoyê hertim balkêşin.
Di muzîkê ku ava dike ji newayên her nifşî tam hene. Di muzikê de bi sînornenasiya xwe tê nasîn.
Qajû
Qajû, balindeyeke ji famîleya qirikan e. Hemû perrên wan reş in, nikilên wan zer in û lingên wan sor in.
Herzberg (Elster)
Herzberg (Elster), bajarekî navçeya (Landkreis) Elbe-Elsterê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Ebasqele
Şûn: Îran, Xorasani Rezevî, Şaristani Deregez, Dêhêstani Qerebaşlo
Jiaohe, Jilin
Jiaohe, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jilinê de cih digire.
Ebasqele
Nav: Ebasqele;    `Abbas Qal`eh;       عباس  قلعه
Jiaohe, Jilin
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 489.000 kesî
Ebasqele
Dorber: 2.22 km
Şêr
Şêr (Panthera leo), cureyekî pisîkên mezin ku niha li parzemîna Afrîkayê û hinek parçeyên Hindistanê dijî.
Ebasqele
pirtirîn bilinî: 649 mêtr
Şêr
Nav
Nava Şêr ji Proto-Aryayî û hevreha Soranî Şêr le Zazakî Şêr le Farisî Şîr le Pehlewî Şegr e.
Herwiha ihtimal e ku têkilî peyva şiyan e (rehê dema niha -şê-) anku "şêryê ku dişê/dikare/bihêz e".
Ebasqele
Kêmtirîn bilinî: 642 mêtr
Şêr
Şayes
Şêr ji alî pî de, yê dirêjtir e di nav famîleya pisîkan (Felidae û cinsê Panthera, lê di mezinahî de di pê piling ê tê ye. Giraniyê şêrên nêr yên mest der dorê 150–250 kg û şêrên mê bi giranî qasî 120–182 kg. Dirêjiya ser û laşê şêrên nêr 170–250 cm û şêrên mê 140–175 cm.
Ebasqele
dirêjtî rê je şeri Deregez: 8.78 km
Şêr
Belavbûn
Şêr di çaxên berê li gelek warên parzemîna Asyayê û li Rojhilata Navîn hebû. Lakîn anika şêr bi tenê Efrîqa Navîn da hene emma lê Hindistanê hema Şêrê Îranî hene. Di sala 2017-an de, Koma Pisporê Pisîkan ji nû ve tesnîfkirina şêran weşand (di tabloyek nû de vedibe), pisîkan li du binecureyên nû dabeş kir: Şêrê şêrê Panthera (ku jê re binecureyên bakur jî tê gotin) û Panthera leo melanochaita (bincureyên başûr).
Ebasqele
serjimarî 1385: 40
Şêr
Belavbûn
Şêrê Panthera li Afrîkaya Navîn, Rojavayê Afrîkayê (şêrê Afrîkaya Rojava an Senegalî) û Hindistanê (şêrê Asyayê) nifûsa şêran dihewîne. Zanîngeha Kent (di tabloya nû de vedibe) û nifûsên winda yên berê li Afrîkaya Bakur (şêrê Barbary), Ewropaya Başûr-rojhilatê, Rojhilata Navîn, Nîvgirava Ereban û Asyaya Başûr-rojavayê hatine dîtin. Panthera leo melanochaita nifûsa şêran ji beşên başûrê Afrîkayê (şêrê Katanga û şêrê Afrîkaya Başûr-rojhilatê) û Afrîkaya Rojhilat (şêrê Masai û şêrê Etiyopyayê) vedihewîne.
Zekî Kayar
Zekî Kayar helbestvanekî kurd e.
Şêr
Girêdanên derve
https://www.wuuh.net/lions-fakten-verhalten-und-neuigkeiten/
Ebasqele
malbat; 134 kes
Hêlîpan: 37°23’32.86″N (37.39253)
Zekî Kayar
Di sala 1973'yan de li navçeya Dihê ya Sêrtê ji dayîk bûye. Ji sala 93-yan ve ji ber sedemên siyasî di zindanê de ye.Heta niha berhemeke/dîwaneke wî a helbestan çap bûye bi alîkarî û piştgiriya Komela Nivîskarên Kurd a Amedê.Nivîs û helbestên wî di Azadiya Welat de, Westa, Kovara W'yê de têne weşandin.
Ebasqele
Hêlîlar: 59° 2’6.21″E (59.0354)
Zekî Kayar
Zekî Kayar, vêga di girtîgeha Sêrtê de ye.
Ebasqele
Ceferawat (1.4 km) Perkend (0.9 km)
Qelêçê(4 km) Yêngîqelê (4.3 km)
Kawayê Hesinkar
Kawayê Hesinkar yan jî Kawayê Hesinger kesê sereke yê mîtolojiya Newrozê ye. Li gorî mîtolojiyê, Kawayê Hesinkar, li dijî serdarê zordest Dehaq serî hil dide û piştî ku Dehaq têk dibe, agirekî mezin ku ji her çar aliyê bajêr ve tê dîtin, dadide. Ji wê rojê ve ye her tim gelê vê xakê, agir dadidin û vê rojê pîroz dikin. Ev roj rastî 21'ê adarê tê û navê wê Newroz (Roja Nû) e. Li Kurdistanê her sal di 21ê adarê de tê pîrozkirin.
Dîrok
Bi efsaneya Kawayê Hesinker re dîrokeke mezin tê ser ziman. Berî zayînê di deme Medan de keyê Asurî yê bi navê Dehaq êrîşî Mediyan dike û wan dike bindestê xwe de. Wan dike ku bike koleyên xwe. Lê medî li ber xwe didin. Di nav kurdan de ji deme Naîriyan ve li gor nêzîkatiyeke konfadarasyonî xwe birêxistin kirin heye. Her herêm, xwedi key e. Jê re dibêjin ´mîr´. Berî deme Medan, Naîriyan weke nêzîkî 500 salî di welatê xwe de bi azadî jîn bûn. Cih bi cih êrîş jî dibûn. Lê bi serê xwe bûn. Di wê demê de, demên Asuriyan dest pê dikin û ku ew jî bi hêz dibin, êdî dixwazin ku li ser wan herêman hemûkan serweriya xwe ava bikin. Bi şeran li deran bi ser jî dikevin, ta ku dem tê deme 800 wan berî zayînê, êdî hin bi hin Naîrî serweriye weke ku bi tememî winda dikin. Êdî ew jî bi wê windakirinê re li ber xwe didin û dikin ku careke dîn serweriye xwe ava bikin. Ji berî zayînê 800 û ta 600 wan, di dîroke wan de mirov karê weke demên raperîn û şeran bêne ser ziman. Di wan deman de kurd bi tememî serweriye winda dikin û êdî li her deverî berxwadana wan dest pê dike.
Medî hêzeke mezin diafirênin. Gelek herêmên Asya jî dikine bîndestên xwe de. Ta bi Anatolya diçin. Îran û ta Efxanistanê û ji wir jî ta Pakistanê diçin. Nirxên xwe li mirovan belav dikin.
Ramana Kawa
Hizir û ramana kawa pir girînge. Pir di nav xelkê li ser tê sekinandin. Bahsa azadîxweziya wî tê kirin. Hizre wî ya azadiyê pir xurte. Ew li azadiya xwe xwedi derketiya. Deme ku azadiya wî ketiye bindest de, êdî wî bidest li ber xwedanê kiriya. Di nav kurdan de îro jî dagarê(sembol)ê vê yekê ye. Weke hizir û dagerê berxwadanê azadiya xwe ya. Ew hizrê wî di nav xalkê de bideng e. Pir bahsa vê yekê bi rêz tê kirin. Rêzeke mezin jê re heye. Pîroziyeke mezin di nav kurdan de bi navê wî re tê ser ziman. Bi vê yekê re mirov karê bêje ku felsefe azad û mirov pêre tê ser ziman.
Hizrê Kawa bi gelek awayan tê ser ziman. Deme ku mirov hizrê wî bêne ser ziman, divêt ku mirov ji bîr nekê ku piştî serketina wî re li Mediya pêşketineke çawa derkete holê. Bi vê yekê re ew xwediyê hizreke bi pergal e. Xwediyê hizreke ku civaknasiya wê xurte jî. Ew, pêşî, bi li nirxên xwe xwedi derketinê tê ser ziman. Ew weke sembola vê yekê jî ye.
Newroz
Newroz, weke roja bi serketina serhildana Kawa ya. Bi vê yekê tê ser ziman. Piştî ku Kawa bi ser dikeve, êdî şahiyên serketinê dest pê dikin. Di nav kurdan de, di wê demê de agir pir pîroze. Piştî serhildan û serketinê agir tê pêxistin. Êdî piştre, ew agir pêxistin di be weke sembola wê rojê. Piştre hertimî di wê rojê de weke bi bîr anîna Kawa û serkeftina wî, agir tê pêxistin.
Di pêxistina agir de gelek wate têne ser ziman. Di serî de wate, azadiyê têne ser ziman. Wate serxwabûnê jî têde heye. Ji ber vê yekê, agir dadan pir girînge ji bo kurdan di wê rojê de.
Newroza hemdem û Kawayê Hemdem
Îro newroz pir bi şahî û girseyî weke berê di nav kurdan tê pîrozkirin.
Îraniyan, ji ber ku wan xwe nêzkî kurdan didît, di wan herêmên kurdan de, yên di nav sînorê wan de, zêde pirsgirêk derneketin. Lê "weke çandaka Îranî" ta ji wan hat xwestin ku bidina nîşandin. Bi vê yekê re gelek nirxên kurdî di nav Îraniyan de jî bicih bûn. Vê yekê kir ku çandaka wek hevdû şîn bibe di nav wan de. Ji xwe, ji aliyê zimên ve gelek xosletên wek hevdû hene. Bi vê yekê re pevçûn û bi hev re pêşketin, bi hev re bi wan re jîn bû.
Lê li aliyê Osmaniyan wilo ne bû. Piştî şerê Çardiranê çend ku Îranî serdest bûn û xwe lev dana hevdû jî, lê Kurdan xisarên mazin jê dîtin û zû bi zû xwe lev ne dana hevdû. Piştre di demên piştre de, hin bi hin qedexekirineke mezin li ser serê Kurdan berdewam kir. Ta deme komara tirk ev qedexekirin berdewam kirin. Di deme komarê de jî wê qedexekirinê hê xurttir û zêdetir hebûna xwe berdewam kir. Li ser navê kurdan nirxên wan hatina jêbirin. Li aliyê kurdistanê yê qatê Tirkî, çanda wê derê weke çanda tirk hata nîşandin. Demên bişavtinê her weha dest pê kirin. Piştî ku tekoşîna azadiyê e kurdan dest pê kir, êdî dîsa li xwediderketine nirxên xwe derkete hole. Êdî Newroz jî bidest bi girseyî hatina pîrozkirinê hata kirin. Weke ku kurdan ji vê rewşê re di got, "ji nû ve şiyar bûn" bû. Êdî Newroz û nirxên ku bi Newrozê re dihatina ser ziman û kevneşopiyên ku pêre hebûn, careke dî zîn û jîn bûn. Weke ku kurdan got "Newroz ji nû va careke dî bû", êdî. Ew nûbûn jî, bi navê newroza hemdem hate pêşwazîkirin.
Li gor demê, navê Kawa jî hate ser ziman. Weke wê demê, çawa ku bindestî bû û Kawa rabû û li ber xwe da, êdî ji nû ve jî, kurd weke wê demê rabûna ser pîyan û tekoşîna xwe ya nûjen dan. Ji pêşengiya wê jî gotin "kawatîya hemdem". Ev gotin di nav tekoşîna kurdan de ku hê nû ve dest pê dikir û hemû tişt hatibû jibîrkirin, pêşengekî kurd bi navê Mazlum Dogan ku di zîndanê de girtî, bedena xwe bi sê darikên kibrîtê, ku weke sembola agirê Newrozê pêxistin û dawi li jiyana xwe anî. Vê bûyarê, careke dî di ser hişê kurdan de kawatî bi bîr anî. Êdî berxwedan mezin û bilind bû. Bi vê yekê re kawayê hemdem bû.
Nejo, Bane
Nejo gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Koma çavmarkan
Koma çavmarkan (Asparagales) komeke riwekan e, li ser yekqalikan tê hejmartin. 14 famîleyên riwekan di vê komê de cih digirin. Pirraniya riwekên wê bo baxçevaniyê tên çandin. Hin jî tên xwarin. Bo mînak çavmark, sîr, pirasa, pîvaz.
Lacroix-Barrez
Lacroix-Barrez, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Berhîm Paşa
Berhîm Paşa, helbestvanekî kurd e. Di sala 1958an de li gundê Tiznûtê ku girêdayê bi Gextaya qeza Semsûrê hatiye dinyayê. Her wisa nivîs, serpêhatî û helbestên wî ji bilî Nûbiharê, di Jiyana Rewşen û Azadiya Welat de weşiyan.
Kurtejiyan
Berhîm Paşa di sala 1958 (li gor nasnemeya tirkî Fahri Erdinç 1955) de li gundê Tiznûtê yê girêdayê navceya Gextaya (Kâhta, Semsûr) jidayikbû. Di panzdeh saliya xwe de dest bi nivîsandina helbestên bi tirkî kir. Demeke dirêj di partiya (RP) de serokatiya Gextê kir û di hilbijartina mebûsiya dewra 18an bû namzedê devera Semsûrê. Piştî ku fehm kir rêzdariya hemû partiyan li dijî Kurdan e, ew destê xwe ji rêzdariya partiyên tirk dikişîne. Wextê ku mala xwe koçî Stenbolê kir, rastî kovara Nûbiharê bû û bi nasîna Nûbiharê dest bi helbest û nivîsên kurdî kir. Wî gelek nivîs û helbestên xwe di kovara Nûbiharê de weşand û paşê jî di sala 1997an de pirtûkeke helbestan ya bi navê Gaziya Min di nava weşanên Nûbiharê de weşiya. Her wisa nivîs, serpêhatî û helbestên wî ji bilî Nûbiharê, di Jiyana Rewşen Kovara Ronahî û Azadiya Welat de hatin weşandin. Di pirtûka bi navê Antolojiya Kurdî (Kürt Şiiri Antolojisi-Selim Temo, Antolojiya Helbestvanên Kurd ê Sedsala Dawî- A.Balî û Antolojiya Çîrokên Nûbiharê - Ayhan Geverî) de Çîrok û Helbestên wî jî cih digirin. Berhîm Paşa bavê 5 zarokan e û li Stenbolê dijî.
Hamm (Sieg)
Hamm (Sieg) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pehlewî
Pehlewî, partî yan jî  sasanî zimaneke kevnar ya îranî ye. Ji aliyê dîrokî ve, ev ziman ji sedsala sêyê ya berî zayînê heta sedsala heftê ya piştî zayînê li Îranê li kar bûye. Zimanê berî vî zimanê wek pehlewiya kevnar dihêt niyasîn.
Du qonaxên diyar di dîroka pehlewî de berçav in: pehlewiya eşkaniyan (248ê berî zayînê– 224ê piştî zayînê) û pehlewiya sasaniyan (224–651 piştî zayînê). Pehlewî tevî zimanên kevin ên dî yên îranî yên wekî suxdî, xwarezmî û osetî li kar bûye. Pehlewî ya ku li dema emperatoriya sasaniyan li kar bûye bi navê pehlewî navdar e. Lê bi her awayî bit, havilî û wekheviya vî zimanî digel zimanê kurdî, nemaze kurmanciyê gelek ji haviliya wê bi farisî ya îro re zêdetir e. Ev ziman zimanê fermî yê sasaniyan bûye.
Çavkaniyên Pehlewî yên ku heta îro hatiye diyar dike ku Pehlewiyan nîjadek arî bû û ji welatê xwe re wek Îranşehr (Welatê Gelên Îraniyan) bi nav dikirin. Hemû nîjadên Arî tê de dijîya ku xwe wekî nûnerên hemû gelên Îraniyan didîtin. Piraniya têgînên etnîkî wek farisî, kurdî, tirkî, erebî û hwd, di nivîsên Pehlewî de hatine bikaranîn. Tû belgenameyek dîrokî li ser tev Faris bûna wan nine. Wî demê, Faris wek Pārsīg dihate binavkirin. , Angaşta/Îdiaya ku Pehlewî "Farisiya Navîn" e, bêbingehîn e. Her wisa danasîna "Farisiya Kevn" ji aliyê farisan ve, ne di cihê xwe de ye; ji ber ku yê jê re dibêjin "Farisiya Kevn" zimanê Arî ye û koka hemû gelên Îranî ye û ji mêj de ji aliyê Medan ve dihate bikaranîn. Eşkere ye çavkaniyên yewnaniya kevn diyar dike ku Medan re, berê ve, wek Arî dihate bi nav kirin derbas dibe. Bêhna nijadperestiya faris di her du pênaseyên jor de tête.
Berhevdana pehlewî û kurmancî
, ,
Dijî kurdbûn
Dijî kurdbûn herwisa antîkurdîzm an kurdofobî, dijminatî, tirs, bêxweşbînî an jî nijadperestî li dijî gelê kurd, Kurdistanê, çanda kurdî, an jî zimanê kurdî ye. Carinan ji wan kesan re dibêjin "Kurdofob", kesên ku helwestên bi vî rengî digirin.
Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê
Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê, di sala 1773an de bi navê Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyûn hatiye avakirin.
Di zaningehê de 12 kolej, 37 beş û 5 înstitût hene. Di rêzkirina THES-QSê ya 2008an de di teknolojiyê de bû 133em, di zanista bingehîn de bû 257em û di rêzkirina giştî de bû 376em.
Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê, di dema Mistefayê 3an de ji bo perverdehî yek ya endazyarî yê  wek welatê roj ava bide hatiye vekirin. Di dinyê de zanîngeha herî kevn î pênçkeme. Avahî wê yî pêşi "Haliç Tershanesî" bû. Taliyê bar kir, anha pênc kampusên wê hene, çar heb jê li Stembola Ewropayî (Maslak, Taşkişla, Gumuşsuyu, Maçka), yek jê jî li Stembola Asyayî ye. Bi saya wê tirkî pêşketiye û gelek mamosteyê wê bûye serokwezîr û serokkomar ê tirk.
Qamet
Qamet gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 38 kes (14 malbat) bûn.
Şemî, Dutax
Şemî, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Montferrier-sur-Lez
Montferrier-sur-Lez, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Wermêl
Wermêl (bi rênivîsa aramî: گوندێ وەرمێ‌لێ, gunde Warmele), gundekî Başûrê Kurdistanê ye. Gundê Wermêlê dikeve ser bi nahiyeya Bamernê, qezaya Amêdiyê û parêzgeha Dihokê ve. Xwediyê erdnîgariyeka mezin, sext û çiyayî ye. Rûbarê Xabûrî sînorê bakurî yê vî gundî ye. Xala herî dawî ya çiyayê Metîna dikeve nav axa vî gundî ko jê re dibêjin Qûlmetîn. Xala herî nizm li ser asta deryayê di vî gundî de dikeve bakurê rojavayê gundî hema bibêje ber kenarên rûbarê Xabûrî û xala herî bilind jî li ser asta deryayê Mila Cuhnîkî ye.
Gundên cîran ev in: Kanî Belavê, Kela Şêxo, Banka, Babguriya, Pasê, Barholê, Bilêcanê, Gereguhê û Babîrê.
Krøderen (gol)
Krøderen, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Gol bi taybetî ji Çemê Hallingdal ku ji aliyê bakur be tê, tê xwedîkirin. Rûbera golê 43.91 km² ye û bilindahiya ji asta deryayê 133 mêtre ye.
Hauteville, Aisne
Hauteville, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Xerebazin
Xerebazin gundekî girêdayî navçe Şemrex a ser bi Mêrdînê ve  ye.
Bellencombre
Bellencombre, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Dizê, Colemêrg
Dizê (bi tirkî: Üzümcü), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Derûnnasiya klînîkê
Derûnnasiya klînîkê bi pirranî gava behsa derûnnasiyê an derûnnasan tê kirin, dîmenê derûnnasên klînîkê tê ber çavan. Lê derûnnasiya klînîkê tenê şaxeke derûnnasiyê ye. Bi naskirin, şîrovekirin û tedawiya nexweşiyên psîkologîk re bilî dibe. Kesên derûnnas perwerdeya derûnnasî û psîkanalîtîkê dîtine lê di warê bijîşkî, anatomî û nexweşiyên bingeh-organîk de ne pispor in. Nexweşiyên bingeh-organîk karê psîkiyatriyê ye.
Derûnnasê klînîkê pirranî di nexweşxaneyan de bi psîkiyatrîstan re dixebite û di tedawîkirina nexweşiyên giran wekî şîzofreniyê de jî cihdigire. Dîsa di klînîkên xwe yên taybet de bi tedawîkirina nexweşiyên ne bingeh-organîk re bilî dibin. Testên psîkologîk, rêbaza psîkanalîz, hîpnotîzm hwd alavan bikartînin. Derûnnas nikarin dermanan bidin.
Parêzgehên Îraqê
Parêzgehên Iraqê
Parêzgehên Iraqê:
Derûnnasiya aborîzaniyê
Derûnnasiya aborîzaniyê yan jî psîkolojiya ekonomîk yek ji şaxên nû yên derûnnasiyê ye. Zanîstiya psîkolojiyê di warê aborîzaniyê de bi kar tîne. Di hilbijartina xebatkaran de, di amadekirina kargehê de, di têkiliyê fîrma û mişteriyan de hwd kar dike. Fîrmayên nûjen her dem psîkologan bikartînin. Bo mînak heger xebatkarên nû were girtin, psîkolog testên kesayetiyê ava dikin û mirovên bi kêrî fîrmayê tê hildibijêrin. Dîsa di avakirina tîmên xebatê de jî naskirina kesayetiyan girîng e. Îro, mişterî hatine wê radeyê ku, bêî ku pêwistiya wê bi tiştekê hebe, ji ber bandora reklaman tiştan dikirin.
Herzogenrath
Herzogenrath, bajarekî navçeya (Landkreis) Aachenê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Goşt
Goşt parçeyên nerm yên laşê mirov û ajalan e. Goşt ji proteînê pêk tê.
Mirov goştê ajalan dixwin.
Hêvî (kovar)
Hêvî kovareke zarokan e di 1981an de li Stockholmê derdiket. Bi Kurmancî latînî bû. Wê demê alîgirên DDKDyê derdixist. Kesên ku tê de kar dikirin: Murad Ciwan, Amed Tigris, Zinarê Xamo, Hesen Mizgin, Mahmud Lewendî. Li ser hev 16 hejmarên wê derketine.
Frossay
Frossay, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Saint-Léger-les-Mélèzes
Saint-Léger-les-Mélèzes, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Raşîd Hesso
Raşîd Hesso (jdb. li Hesekê) wênesazekî kurd e. Wî heta niha li gelek welatan pêşengehên komî û kesî pêşkêşkiriye. Raşîd Hesso niha li Almanya dijî.
Nemazgah, Bane
Nemazgah gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Şemsedîn Xefrî
Şemsedîn Xefrî wekî Xefrî tê zanîn, an jî Shmsams al-Din Muhemmed bin Ahmad al-Khafri al-Kashi (m. 1550), zanyar û stêrnas e. Di dema Sefewî yan de jiyaye û bi eslê xwe fars e.
Lokarno
Lokarno, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Ticino ya herêma Locarnoyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Têkiliyên DYA û Tirkiyeyê
Têkiliyên DYA û Tirkiyeyê hemû peywendî û têkiliyên siyasî, aborî, leşkerî û hwd yên Tirkiye û DYAyê dihundirîne.
Seredana Missouri
Li sala 1945ê de balyozê Tirkiyeyê yê Washingtonê Munir Ertegun mirîbû û piştî mirina wî cenazeyê wî li 5ê nîsana 1946ê bi sefîneyeke mezin ya komkeştiya DYAyê anîn Stenbolê. Jixwe di tengavên Marmarayê dê ev keştî buhurî û bi vî awayî DYAyê nêzîkatiya xwe ji Tirkiyeyê re nîşan da û her wisa peyamek jî xwedî dikir li dijî Sovyetan. Piştî vê seredanê, têkilîyên Tirkiyeyê û DYAyê ber bi rewşeke germ û nêzîk birêve çû. Piştî vê seredanê her wisa deynên Tirkiyeyê ku ji DYAyê standibûn di şErê cîhanî yê duyem de hatin efû kirin.
Serokê DYAyê Harry S. Truman di destpêkê de xwest rê li ber Sovyetan bigire ku Sovyet Ewropayê û welatên din yên cîhanê nexiste bin tesîra xwe. Ji ber vê jî Truman ji Tirkiye û Yewnanistanê re alîkariya aborî amade kir ku ev herdu dewlet, aboriya xwe durist bikin. Di encamê de 12ê adara 1947ê ji Tirkiyeyê re bi bihayê 100 milyon dolar melzemeyên leşkerî hate bexşkirin .Ev di dîrokê de wek Doktrîna Truman tê zanîn. Piştî vê alîkariyê, Wezîrê Karên Derve yên DYAyê George Marshall, ji bo bihêzkirina dewletên Ewropayê planek amade kir ku tê de alîkariyên aborî, leşkerî, polîtîk hebûn. Bi dûçûna Plana Marshall jî Tirkiyeyê ji 300 milyon dolaran bêhtir alîkarî wergirt û ji bo pêşketina Tirkiyeyê gelekî girîng bû.
Jixwe piştî van alîkariyan bi pêşengiya DYAyê li sala 1949ê ji bo dorpêçkirina Sovyetan NATO hate damezrandin.
Zervan
Di mîtolojiya îranî de, Zervan bavê Ahûra Mazda û Ehrîman e. Xwedayê dem ê îranî ye. Ew xwedayê herî mezin yê ronahî û tariyê ye. Zervan xwedayê bi "çar şêweyî" ye ku di hundirê xwe de xwedayî, ronahî, hêz û zanebûnê dihewîne. Baweriya zervanîzmê digihê heta 12. sedsala berî Îsa lê bi sedsalan şûn ve wateya xwe dibîne. Di ola Manîtiyê de Zervan, wek xwedayê herî mezin tê zanîn, wek xwedayê bi çar rû ye, ango Mîrê her çar elementên bingehîn e.
Têkiliyên DYA û Tirkiyeyê
Baregehên leşkerî yên DYAyê li Tirkiyeyê
Baregehên DYAyê yên li Tirkiyeyê bi dûçûna hevpeymana di navbera van herdu dewletan de hatiye destnîşan kirin, sinordar e. Li sala 1980ê di navbera DYA û Tirkiyeyê de hevpeymaneke aborî û parastinê tê destnîşan kirin.
Binpêkirina mafên kurdan li Tirkiyeyê
Binpêkirina mafên kurdan li Tirkiyeyê hemû binpêkirinên mirovî yên li Tirkiyeyê dijî kurdan hatine kirin dihundirîne.
Schopfloch
Schopfloch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freudenstadtê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Maweta
Maweta, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Perihan Mağden
Perihan Mağden (jdb. 1960, Stenbol, Tirkiye) nivîskareke tirk ye. Di gelek rojnameyan de nivîsiye. Bi eslê xwe gurcî ye lê xwe wekî tirkekê dibîne.
Li Koleja Robertê a di Stenbolê ye û di Zanîngeha Bosforê beşa derûnînasiyê de xwendiye. Li gelek welatan geriyaye û li derveyî welat di karên cuda de xebitiye. Di nava salên 1997-2005ê de di rojnameya Radikalê de xebitiye. Payîza sala 2006ê de xwe daye nivîskariya kovaran. Di kovara REDê de nivîsarên wê hatine weşandin. Ji sibata 2007ê ve dîsa vegeriyaye Radikalê.
Langesjøen
Langesjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 35,15 km û bilindahiya ji asta deryayê 1.206 mêtre ye.
Niederirsen
Niederirsen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qerabqilû
Qerabqilû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 368 kes (99 malbat) bûn.
Hessisch Lichtenau
Hessisch Lichtenau, bajarekî navçeya (Landkreis) Werra-Meißner-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Montouliers
Montouliers, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Newaf Mîro
Newaf Mîro helbestvan û romanivîsekî kurd e. Li Wêranşara Rihayê hatiye dinyê û ji sala 1987'an ve li Elmanyayê dijî.