cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jair Bolsonaro
Bolsonaro di kabîneya xwe de gelek efserên artêşê di postên sereke de bi cih kir. Beriya destbikarbûna xwe, wî got ku ew ê di hikûmeta xwe de li şûna sempatiya îdeolojîk, tenê li ser bingeha jêhatîbûn û jêhatîbûnên teknîkî cihên xwe tijî bike. Di dema serokatiya wî de, gelek kesên tayînkirî ji aliyê îdeolojîk ve bi hikûmetê re ketine nava nakokiyan. Wezîrên wî yên Edaletê, Perwerdehiyê, Sekreterê Hikûmetê, serokê karûbarê posteyê û karbidestên din ên hukûmetê li ber Bolsonaro ketin û îstifa kirin. Wî di mehên yekem ên wezîfedariya xwe de balê kişand ser karûbarên navxweyî, ku di serî de bi hilweşîna krîza aborî ya Brezîlyayê ya 2014-an re mijûl bû. Aborî di sala yekem a wezîfedariya wî de her çend hêdî hêdî baş bû, dema ku rêjeyên sûc bi tundî daket. Di sala 2019-an de, Bolsonaro di nav pevçûnek bi endamên din re ji Partiya Sosyal Lîberal derket û hewl da ku partiya Hevalbendiya ji bo Brezîlyayê ava bike, berî ku beşdarî Partiya Lîberal bibe da ku ji bo hilbijartinên giştî yên Brezîlyayê ya 2022-an bibe namzed. Di dema serokatiya xwe de, wî parastina komên xwecihî yên li daristanên baranê yên Amazonê paşde kişand û birîna daristanên wê hêsan kir. Bersiva Bolsonaro ya li ser pandemiya COVID-19 li Brezîlyayê li seranserê qada siyasî hate rexne kirin piştî ku wî xwest ku pandemî û bandorên wê kêm bike, li dijî tedbîrên karantînayê bû, û du wezîrên tenduristiyê ji kar dûrxist, di heman demê de ku jimara miriyan bi lez zêde bû.
Gêsankot
Gêsankot, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Xiyal
Xîyel navê herêmeka li Şemzînanê ya. Her wisa, navê wê li Kûprûya wê herêmê jî ya mezin hatîya dayîn. Bi tirkî jî Hayal tê gotin.
Qûrtgana Jorîn
Qûrtgana Jorîn gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
15ê tebaxê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Naznaz
Naznaz gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 360 kes (67 malbat) bûn.
Hilûr
Bi du koman tê leyîstin. Koma ku "li ser pireyê ye", ango di cezayê de ye bi destên hevûdû digrin û heya serkeftinê qet bernadin. Koma din direvin û divê koma li ser pireyê (koma pirê, koma pirrikê, koma mastxwuran, koma keçikan, koma cezayê hwd tê binavkirin) bêî ku ji hev biqetin divê ji koma hember yekê biqefilînîn. Heger ne qefilandin dê her û her "li ser pireyê" bimînin. Yek ji leyîstikên ku hevalbendiya zarokan di nava komê de pêşdixe ye.
Tatar Olya
Tatar Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Neuried, Bavyera
Neuried şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
La Chapelle-Glain
La Chapelle-Glain, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Flagnac
Flagnac, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Réotier
Réotier, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Gronard
Gronard, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Dîkmeya Jorîn
Dîkmeya Jêrîn gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
Riedstadt
Riedstadt bajarokekî navçeya (Landkreis) Groß-Gerau li Hessen, Almanyayê ye.
Beauvoir-en-Lyons
Beauvoir-en-Lyons, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qerelî
Qerelî, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Îhsan Nûrî Paşa
Îhsan Nûrî Paşa (jdb. 1893 Bidlîs - m. 25'ê adarê 1976 Tehran) general û rêberê leşkerî yê serhildana Çiyayê Agirî û ji endamên damezrînerên Xoybûnê bû. Li paş şkestina şoreşê, ew li Îranê bû penaber û heta dûmahiya jiyê xwe li Tehrana paytexta Îranê ma.
Ew bi rûdaneka erebeyê (tirombêlê) çû ber dilovaniya Xwedê. Ihsan Nûrî di sala 1892 an 1893 de li Bedlîsê ji dayik bûye. Malbata wî di nav eşîra Celalî de cîhekî bilind girt. Koka wî enablehsan Nûrî kir ku li Împeratoriya Osmanî pîşeyek leşkerî bimeşîne. Wî dibistana artêşê li Erzincan û paşê jî akademiya leşkerî li Stenbolê xwend. Wî di 1910 de, li Albanya, ji 1911 heya 1913, li Yemen, û dûv re jî li Gurcistane wek aliyek kar kir. Ew li eniya Qefqasya dijî Rûsa birîndar bû.
Alija Izetbegović
Alija Izetbegović (jdb. 8ê gelawêjê 1925 – m. 19ê kewçêrê 2003) siyasetmedar, hiqûqnas, fîlozof û nivîskarekî îslamî yê Bosnayî bû ku di sala 1992an de bû serokê yekem Serokatiya Komara Bosniya û Herzegovîna ya nû serbixwe. Heya sala 1996an di vê erkê de xebitî û heya sala 2000î bu endamê Serokatiya Bosniya û Herzegovînayê.
Îhsan Nûrî Paşa
Serhildana Elkê
Serhildana Elkê an jî Serhildana Beytûşebabê di 3ê îlona sala 1924'an de destpê kir. Serhildan, di pêşengiya serbaz Îhsan Nûrî de ji aliyê rêxistina Azadî ya li alaya piyade ya 18emîn ya li navçeya Elkê (Betûşebabê) hate destpêkirin. Serhildanê, di demeke kin de nêviyê alayê da ber xwe û yekemîn serhildana kurdan a piştî sazbûna komarê ye.
Alija Izetbegović
Izetbegoviç damezrîner û serokê yekem yê Partiya Çalakiya Demokratîk bû. Di heman demê de ew nivîskarê çend pirtûkan bû, bi taybetî Îslama di navbera Rojhilat û Rojava de û Daxuyaniya Îslamî.
Îhsan Nûrî Paşa
Komara Agiriyê
Îhsan Nûrî Paşa û Zîlan Beg, bi serokê eşîra Hesik Îbrahîm Axa ra ser sînorê Îranê re derbas bûn û serhiladaneke nû dan destpêkirin. Serhildêran herêmeke ku di navda Bazîd jî heye bindest kirin. Li vê herêmê bi piştevanîna Rêxistina Xoybûn ê Komara Agiriyê damezirandin. Serok wezir Biroyê heskî generale leşkeri İhsan nuri paşa Paytext Kurdava Zıman kurdi Avakırın 1926 xırapkırın 1931.
Mirin
Di 18ê Adar, 1976 de, dema ku di kolanek Tehran re derbas dibû, bi motorsîkletek hate lêdan, û ew bi birînên giran rakirin nexweşxanê. Ew piştî heft rojan kûm di 25ê Adarê de mir.
Uldalsåna
Uldalsåna, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye.
Gabriella Wilde
Gabriella Zanna Vanessa Anstruther-Gough-Calthorpe yan jî bi navên ku pê tê zanîn Gabriella Wilde û Gabriella Calthorpe, (Basingstoke, Hampshire, Brîtanya) model û lîstikvaneke brîtanî ye.
Jînenîgarî
Wilde li Basingstoke, Hampshire, Keyaniya Yekbûyî hate dinê. Bavê wî, John Anstruther-Gough-Calthorpe, karsaziyek e, û diya wî, Vanessa Mary Theresa (Hubbard), Sir Dai Llewellyn, wekî yek ji kesayetiyên rengîn ên civaka bilind a Baronet ya 4an tê zanîn. Xwişkek wî ya bi navê Octavia heye. Di heman demê de ji zewaca yekem a bavê xwe ye. Pênc xwişk û birayên wê yên din jî hene. Xwîşkûbreyîn wê helal Georgiana, Isabella, û Jacobi ye. Olivia û Arabella ji zewaca yekem a diya wê ne. Bavê wî, John, serokê berê yê fîrma Watermark Group e û kurê baronê yê piçûk e. Dayika wê Vanessa modelek berê ye ku li ber lensên wênekêşên wekî David Bailey û John Swannell wêneyan kişandiye. Di heman demê de birayê bavê Wilde Isabella Calthorpe û birayê dayikê Olivia Llewellyn lîstikvaniyê dikin
Ew yekem car li Ascot çû dibistana navînî ya Heathfield dest bi xwendina xwe kir, lê ji ber sedema vexwarina alkolê ya bêdestûr şandin dibistana St Swithun a Winchesterê.
Kariyera wê
Wilde di 14 saliya xwe de ji aliyê Naomi Campbell ve hat dîtin. Ew beşdarî ajansa xwe Premier Model Management bû û di kampanyayên ji bo pargîdaniyên wekî L.K.Bennett, Lacoste, Abercrombie & Fitch, Burberry, Topshop û ji bo InStyle, Cosmopolitan, Vogue û Nylon bi wêneyê danasînê derkete holê.
Di sala 2007an de li Brîtanya wekî keçika duyem ya herî mafdar hate binav kirin lê bi vê navdarê bala çapemeniyê nekişand. Di kanûna 2009an Wilde di komedî ya St Trinian's 2: The Legend of Fritton's Gold de yekemcar rol wergirt. Di Gulana 2010an de Wilde di rêzefîlmê televizyona BBC Doctor Who de wekî yek ji vampîreyên navdar di "Vampires of Venice" derkete pêşberî bînera.
Di Adara 2012an de, Wilde rêzefîlmê pîlot a televîzyona ABC Sci-Fi Dark Horse rol wergirt. Rêzefîlm li ser mijara xwendekarekî zanistê ye ku fêr dibe ku ew yeka bijartî ye ku li hemberî hêzên xerabiyê hatiye wezîfedarkirin. Pîlot ji bo dansala televîzyonê ya 2012–2013 ji aliyê ABC ve nehat hildan. Di heman salê de Wilde di kurtefîlma Il Maestro de lîst û ev kurtefîlm bi fîlimek din a bi navê Squatters ve hate berhevkirin.
Di 2013 de, Wilde di adaptasyona fîlimê duyemîn a romana Evîna Bêdawî ya Scott Spencer de rol wergirt. Fîlm di sala 2014an de derket û di fîlmê de bi Alex Pettyfer re rol lîst. Wê ji 2015 heta 2019 di drama BBC Poldark de Caroline Enys de bi navê rola née Penvenen rol wergirt.
Heciyan, Tetwan
Heciyan, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Seregola Jorîn
Seregola Jêrîn gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
La Chapelle-Heulin
La Chapelle-Heulin, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Wallmenroth
Wallmenroth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Da'an, Jilin
Da'an, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jilinê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 438.000 kesî
Ribeyret
Ribeyret, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
William Anderson
William Anderson nivîskar, dîroknas û hîndekarekî amerîkan e. Ew di mijara Laura Ingalls Wilder û demên wê de pispor e.Eleqeya wî ya li ser sînorê Amerîkî piştî xwendina Little House on the Prairie dest pê kir. Dema ku li Zanîngeha Albion wekî xwendekarek lîsansê ya di inngilîzî û dîrokê de beşdarî bû ew ji bo Laura Ingalls Wilder Memorial Society li DeSmet, Dakota Başûr xebitî. Ew derhênerê Laura Ingalls Wilder Home û Museum li Mansfield, Missouri ye û endamê rêveberiya Komeleya Malên Wilder ku muzeyê birêve dibe. Ew li Michigan wekî mamoste dixebite.Gelek naskirinên wî yên ji bo nivîsandinê Xelata Billington a Komeleya Dîroka Rojavayî, xelata Robinson a Civaka Dîrokî ya Dewleta Dakota Başûr, xelatên Endowment Neteweyî ji bo Humanities û Encûmena Neteweyî ya Lêkolînên Civakî hene. Di îlona sala 2002an de, ew ji bo sêyemîn Sempozyuma Nivîskarên Amerîkî ya Laura Bush hate vexwendin Qesra Spî. Xanima ewil, mamoste û pirtûkxanevanek kevn, ji bo konferansek li ser ezmûna sînor, zanyar, nivîskar û dîroknas civand.
Gotarên kovarî
Gotarên Anderson di gelek weşanên periyodîkî de derketine.
Xoybûn
Xoybûn (li gorî hin çavkaniyan wateya wî Xwebûn e) rêxistineke siyasî ya kurdan bû. Ji aliyê Celadet Elî Bedirxan û çend hevalên wî ve hatibû damezirandin.
Dîrok
Piştî ku komara Tirkan serhildana Şêx Seîd bi hovîtî têk birin, serokên xîretkêş ên Kurdan, sala 1926'ê dest bi xebatê kirin û li Parîsê civiyan û ji bo azadiya Kurdistanê biryara kongreyekê dan. Sala 1927'an de li ser axa Kurdistanê ya di di destê Tirkan de kongreyek hat sazkirin ku mehek û nîvan berdewam dikir. Di kongreyê de ev biryar hatin dan:
Piştre, di bin serokatiya Îhsan Nûrî Paşa de, eniya neteweyî ya Kurdî bi navê 'Xoybûn'ê hat damezrandin. Îdareyeka sivîl jî di bin serokatiya Îbrahîm Paşa de hat sazkirin. Li 27.10.1927´ê serxwebûna Kurdistanê hat eşkerekirin û alaya Kurdistanê li serê çiyayê Agirî hat çikandin.
Erdexan kora
Erdexan Gund ê Kora a Xoçvan’ê ji ser devera sînor e, bi vê sedemî li gelek çande re jî xwedanî kir. Uratur ,Med û Pers, Bîzans, Gurcî û Osman’yan re jî, bi vê sedemê li ser axa wî de şopên cûdayê pirin. Rasti van çan de navberên xwe de dihewîne. Ser deverê de ev pêk hatin û destguherîn ser çande û aborî yê de
Bandorek mezin hîşt ye û aktîfek e aha lîstîye.. Ev herem’a bi salên dirêj bin bandor û dagirkirina Rus’an de pir ma, ji bo vî ye Gundê Kora’ ê vê rewşê pelîsa xwe heldaye , bêguman ser vê axê de pir rêç û şop henin û evanan rast hatinên bêdergfetin. Bi Kora’ê û heremê de ji Ermen de wêran û kavil pir hebin jî derheqê van jimayan û kavilan de besîtî agahî tenuneye. Herema Kora’n bi hê nav deye devera wî çaxa serdem (dönem) a dêrînî (antik) ji wî vir de keyên Urartu, Med, Pers,Ermen û Gurcî’yan, ên din jî alîyên Bizans, Ereb, Kurd, Selçuk, Osman’liyan hatine kargerandin (İdare etmek) gelek caran dest guherîyandî ye .Ser hîmê bêjeya Kora’ê heta vê roj ê lêgerîn nehatîye çêkirin. Hîmê bêjeyî an girêdaîya Osmanlî ye an jî Kurdî ye! Dibe ku ji van zimana ve hatîye afirîndin.Li giştîya cîhanê de peyîvê Kora ji nave gunde kî zêdetir bi cudatî wateya wî û pêşberîya wî heye. Çandin û ajaldarî ji bo mirovên heremê pir girînge û çavkanîya debarê ye. Dûrahîya gund jî Erdexan’ê 42 km ye. Bi cînarên Gundê Kora ê Haskoy (Xas), Nebîoğlu, Binbaşar(Murka), Lehîmli, Tunçoluk(Panîk), Yaylakarakolu, Ömerağa (Ömeraxa), Gündê Haciali (Hecîelî) ye. Gundê Kora sala 1998 ê bi qasidîya Computer ê (İnternet) veser dinêde bu gundeki pir navdar û binavûdeng bi nimûne hat nas kirin salix û pesinê wî ket ser zimanan.. Ji herema Rojhilatê de hemû gund dişibîn hev.Ji hevdû zedetir navberê wan de cudatî û firqa wan tu tuneye. Bi Gundê Kora bi navdarîya xwe deh salane bi nv roejevê de ye navê wî tim navdarî didome wusa tê nas kirin. Giştî yê Cîhan ê de gelek cî û cem kesan. Bi hevdemî de Erdexan, Qers û ji Îdir ê bi nav hemû navçe û gundan de weşendina internetê de a yekem a hat naskirin Mehmet Ali Arslan bi salên dirêj de Gundê Kora ê domdarî nav rojevê de da girtin. B hewêr de, ji sedema rêba Gundê Kora xwedî yê rêba ke pir sar e. Ardahan markaköy kora bayramoğlu köyü
Muhammet Ali Erdoğan
Muhammet Ali Erdoğan nivîskar û lêkolîner û bernamevanê televîzyonan e ku li bajarê Sêrtê hatiye dinyayê.
Di meha Remezan a 2013'an de li Hilal TV'yê bi navê Stêrka Paşîvê bernameyek pêşkeş kiriye.
Li ser medreseyên kurdan û li ser mela û şêxên Kurdistanê nivîsên wî di weşanên tirkî û kurdî de hatine weşandin.
Di gel kurdî bi farisî, erebî û tirkî jî dizane. Di warê medyayê de xebatên xwe didomîne.
Kategorî:
Nanas
Nanas gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 595 kes (110 malbat) bûn.
Tebax
Tebax (an jî gelawêj), meha heştem ya gregoryen e.
Gelawêj
Tê gotin ku navê mehê ji navê stêrka Gelawêj (Venus) tê, lê ev gerstêrk her sal di mehên cuda de derdikeve. حسنسسن نأ والله අෙ
Gewêzle, Bane
Gewêzle gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Octave Mirbeau
Octave Mirbeau (1848 – 1917) nivîskarekî fransî ye.
Tatar Sofla
Tatar Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
La Chapelle-Launay
La Chapelle-Launay, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Valerian
Valerian (bi latînî: Publius Licinius Valerianus; nêzîkî 199 - 260 an 264) ji 253 heta bihara 260 PZ împeratorê Romayê bû.
Wek împarator, wî hewl dida ku sînoran aram bike û di hundirê welatê xwe de wî zilm li xirîstiyanan dikir. Piştre ji aliyê împaratorê faris Şepûr I ve piştî Şerê Edessayê dîl hat girtin, bû yekem împeratorê Romê ku wekî dîlekî şer hat girtin, û bû sedema şok û bêîstîqrarê li seranserê Împeratoriya Romê. Bûyera nedîtî û çarenûsa nenas a împeratorê dîl bû sedema reaksiyonên cihêreng û "gotinên nû yên li ser Împeratoriya Romê".
Hev-împeratorê wî kurê wî Gallienus bû, ku piştî girtina Valerian ji hêla Sasaniyan ve di sala 260an de bû împeratorê yekane.
Grougis
Grougis, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Rüsselsheim am Main
Rüsselsheim am Main bajarokekî navçeya (Landkreis) Groß-Gerau li Hessen, Almanyayê ye.
Oberhaching
Oberhaching şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Avasor
Avasor gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
Şeyhmus Dağtekin
Şeyhmus Dağtekin‎ an jî Şeyhmus Dagtekin, di sala 1964an de li bajarê Semsûr ê hatiye dinê, helbestvan û nivîskarekî kurd e.
Jînenîgarî
Şeyhmus Dagtekin‎ di sala 1964an de, gundê Harun, giradahî ya bi ser bajarê Semsûr ê hat dinê. Malbata Dagtekin bi eslê xwe ji Amedê ye. Xwendina xwe ya seretayî û navîn li Semsûrê xwend. Piştê qedandina dibistana navîn Zanîngeha Enqerê qezençkir û dibistana bilind a Çapemenî û Weşanê ku girêdayî Fakulteya Zanistên Siyasî, ya Enqerê qedand. Piştê perwerde ya zanîngehê di sala 1987an de çû Fransayê û jiyan û xebata xwe li Parîsê domand. Helbestên xwe bi fransî, tirkî û kurdî nivîsî. Şeş pirtûkên helbestê û romanek bi zimanê fransî nivîsî. Pirtûka yekem bi zimanê Tirkî di sala 1992an de bi weşanxaneya Elvan, ku ji hêla İhsan Işık ve hat çapkirin û derket.
Pirtûka helbesta xwe ya dawî (bi fransî) "Juste un pont sans feu" xelata Helbesta "Le Prix Théophile Gautier, di sala 2008an de wergirt. Dağtekin, ku xelata xwe li Akademiya navdar a Frensî bi merasîmek ku navên naskirî yên edebiyata cîhanî beşdar bibû, xelata xwe hilda.
Ligel hatina xwe ya Frensayê, di temenê 22 saliya xwe de fêrê zimanê Fransî bû. Dagtekin, bi vî zimanî helbestên mezin nivîsand, têgeh û vegotinên nû anî ser zimanê fransî. Wek helbestvanên navdar ên li Fransa, Gerard de Nerval û Arturd Rimbaud. Di heman demê de ji bo karanîna zimanê fransî yê jêhatî, pirtûka helbestê ya bi navê "A Bridge" ku ji hêla helbestvanê ciwan ê ji nû ve kûrahiyek nû, bi nav û deng û muzîka nû ve hate xelat kirin. Pirtûk ji aliyê Weşanxaneya Firansî Le Castor Astral ve li Fransa hate weşandin.
Dagtekin, ku 6 pirtûkên helbestê û romanek bi fransî çap kir, di heman demê de ji bo pirtûkên xwe yên bi Firansî "Juste un pont sans feu - Just a Bridge Bustless", Xelata Helbesta Mallermé jî, ku xelata herî girîng a helbesta a zimanê Frensî ye, di sala 2007an de bi dest xist.
Dagtekin, bi pirtûka xwe bi navê "Les chemins du nocturne - Rêyên Tarî", xelata Navneteweyî ya Yvan Goll Poestry wergirt, di sal 2004an de xelata 5 Parzemin a taybetî ya Frensî wergirt
Mihemed Şêxo
Mihemed Şêxo (jdb. 1948 − m. 9ê adarê 1989) hunermendekî kurd bû.
Jînenîgarî
Hunermendê kurd ê navdar Mihemed Şêxo di sala 1948an de li Başûrê Rojavayê welat, li gundê Gîrbanîna Qamişloyê tê dinê. Navê wî yê rastî Mihemed Salih Şêxmûs e.
Di zarokatiya wî de malbata wî koçberî dibe û li gundê Xecokê bi cîh dibe. Li vir mirêbetiyê dike. Şêxo mezinê yanzdeh bira ye. Di sala 1959an de dest bi xwendinê dike, lê sê sal şûnda dest ji dibistanê ber didê. Di salên xwe yê dibistanê da Mihemed Şêxo gelek hunermendên kurd nas dike.
Flavin, Aveyron
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mihemed Şêxo
Jînenîgarî
Ji bandora wan nêzikî muzîkê dibe û di sala 1969an de dest bi dengbêjîtiyê dike. Ew salên xwe yên di navbera 1969 û 1972yan li Libnanê ji bo xizmeta hunerê xerc dike û li Bêrûtê du sal dersên muzîkê distînê. Di sala 1972an de bi hinek hevalên ji xwe rê bi navê Koma Serkeftin komek mûzîkê saz dike. Mihemed Şêxo 1973an de derbasî Başûrê Kurdistanê dibe û li wir mîna hozan û şervanan kar dike, têkiliyê xwe bi hunermendê kurdên ên din rê saz dike. Paşê diçe Şamê, li wir kaseta xwe ya bi navê Ay Gewrê derdixe. Lê li wir dewleta Sûriyê Mihemed Şêxo rihêt nehêlê û gelek caran tê binçav kirin.
Cankîs
Cankîs, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Mihemed Şêxo
Jînenîgarî
Li ser wê yekê carek dîn berê xwe da Îraqê û di nav refên pêşmergeyan de cîhê xwe digre. Bi têkçûna serhildana ji Başûr rê ew derbasî Rojhilat dibe û wekû tê gotin li vir jî çûye Bajarê Gonbed Kavûs a Îranê. li Îranê kasetekê tomar dike. Li Rojhilatê Kurdistanê ji bilî karê xweyê muzîkê çend sala mamostetiyê jî dike. Demek şunda rejîma Îran ê jî Şêxo wek dijberê rejimê dihesibîne û derheqê wî da biryara binçavkirinê digre. Ji ber wê yekê Mihemed Şêxo piştî 11 salan carek din berê xwe didê Sûriyê û li wir bi hezkirineke mezin tê pêşwazîkirin. Dewleta Sûriyê ji têkiliya Mihemed Şêxo û gelê kurd aciz dibe û wî digrê, davêjê zindanê. Lê ev biryar jî dengê Şêxo nade birîn. Ew kilamên xwêyê herî baş li heps û zindanan de dibêje û di kilam û stranên xwe de derd û kulên gelê xwe û daxwaz û baweriyên wan bi hunermendiyek bilind tîne ziman. Hunermend di sala 1983yan de vedigere Qamişloyê û heta sala 1988an de gelek berheman diafirîne.
Mirin
Mihemed Şêxo di 9ê adara 1989an de çû li ser mafeya xwe. Li Qamişlokê ji aliyê 70.000 kesî bêr bi rêwîtiya xwe ya dawî hat rêkirin.
Bandora Mihemed Şêxo li ser Muzîka Kurdî
Mihemed Şêxo bi stran, stîl û awazên xwe kartêkirineke mezin li muzîka kurdî kir û gelek stranên wî ji aliyê gelek stranbêjên kurd hatin şîrovekirin û gotin. Bi deng û awazên xwe, kilam û stranên xwe jiyan û hunera gelê kurd dewlemend kir. Mihemed Şêxo bi giştî 14 kasêt amade kirin û pêşkeşî gelê kurd kir. Berhemên wî li hemû parçeyên Kurdistanê hatin belavkirin. Mihemed Şêxo ku yek ji strana wî ya herî bi nav û deng Ay lê Gulê ye, gelek stranên din yên nas û hezkirî bi deng û awazê xwe xist guh û devê guhdaran. Piştî mirina hunermendê mezin, kasetên wî li gelek cihan ji nû ve hatin derxistin û bi vî awayî bêmiriniya wî xwe nîşan da.
Mihemed Şêxo stranbêj bû ne stranbêj. Wî tu stran nenivîsand. Stranên wî ji aliyê helbestvanên wek Mihemed Elî Saker, Yosef, Ferîq Ekrawî, Bedrxan Sindî û yên din ve hatine nivîsandin.
Daaden
Daaden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gerilla Hack Team
Gerilla Hack Team rêxistinek ku di Artêşa Sîber a Kurdistanê de ye û ji Ciwanên Welatparêzên Kurdistanê pêk tê, medyaya civakî û Sazkirina Tevna ya wêneyê faşîst a AKP - MHP dike hedef. Rezikname ya PKK - PAJK esas digrin û dipejirîne.Malperên Kurdistanî ji bo Gerilla Hack Team ne hedef in, berevajî vê yekê, ew ji bo medyaya civakî û valahiyên Tevne yên ciwanên Kurdistanê ramanan çêdike. Gerilla Hack Team li gor tişten fermî heya nuhu 802 malperen Tirken faşist ya AKP - MHP hedef girtine u hemu ruxandine. Her wuha li sibere de jî mîna reveberi Cold Hacker û Mezopotamia Hackers ji xwere reveberi qebul dike.
Risoul
Risoul, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Geliyê Bûka
Geliyê Bûka, Geliyê Bûkan, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Zengilok
Zengilok, serxwînk, zengulîtik, kilîl milîl, çûka mastî, silivî an jî  şivanok ku gelek navên wê hene (Carduelis carduelis), cureyekî serstrîkan (Fringillidae) e.
Şayes
Zengilok 12 cm dirêj e. Enî û erzing sor in. Tokek spî di ser berçêlikêre ye li semta guhikan heta perê kulovanka serî diçe. Piniyeke qehwayiya vekirî li singî û teniştan e. Kulovanka serî heta piştpatikê reş e. Du gîxên reş jê şor dibine herdû rexên stûyî. Pişt qehwayiyekî xwelîkî yê vekirî ye. Çeng reş in û qaneke zêrîn û hindek gîxên spî li şaperan e. Kurî reş e rexên perên wê spî ne. Spîlka çavan qehwayiyekî tarî ye. Nikul sorşekirekî pêtînê teniş qehwayî ye. Pê sorşekirekî vekirî ne. Mê û nêr rengek in; yê nêr ji rengî ve piçekê zîqtir e.
Têjik ji serî ve xwelîkiyekî gewr e, gîx û ravên qehwayî li banê serî û patikê û piştpatikê ne, demê wî soratî lê nîne.
Jîngeh
Li Kurdistanê (li nîv çiyayan) xwecih e û zivistanan ji serè çiriya duyê heta dûmahiya nîsanê li deştan ref ref li mêrg û reviyên bi dexel û têr strîzerik (cureyekî strî ye) xweş dihê dîtin.
Parêzî
Bişkojikên gil û giyayî û tovê striyan dixwe.
Reftar
Hêlînên xwe li ser darên bilind çêdike û têjikan jî li navçiyayan tên der.
Belavbûn
Li Tirkiye û Kîprosê û rojhilata nêzîk û bakurê Îraqê heta çiyayên Zagrosê têjikan tîne der. Zivistanan ber bi nişîv heta Sînayê li Misrê û heta bakurê Erebistana Siyûdî diçe.
Vatndalsvatnet
Vatndalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 29.76 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 840 mêtreye.
Grugies
Grugies, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Şêxseco
Şêxseco (anku, Şêxseco' ; bi tirkî: Baydoğman) gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
مستخدم:Agiri mohammad
Bi xêr hatî rûpela min, navê min Akri ye, ez bikarhênerek wîkîpediya me. Ez bi dîrok, werzîş, siyaset, zanist û teknolojiyê re eleqedar im û hewl didim ku di van waran de naveroka kêrhatî beşdar bikim.
Teyr (stêr)
Teyr an Elteyr an jî Alfaya Eylo (α Aquilae) geştirîn stêra di komstêra Qertelê de ye û ew 12'emîn geştirîn stêra ezmana şev e. Qedra wê ya zahîrî 0.77 ye ew sergoşeyê sêgoşeya havînê ye û bi Deneb û Vega ve vê asterîzmê pêk tîne.
Teyr 16,7 salên roniyê (5,13 parsecan) dûra dinê ye û yek ji stêrên herî nêzika dinê ya ku bi çavên rût tên dîtin e. Giraniya teyr 1.8 carî, û geşiyê wê jî 11 carî ya rojê ye. Ew pirr bi lez di dor xwe re dizivire û leza wê ya li ekwator nêzî 286 km/s û ew zivirîna xwe ya di dor xwe re 9 saetan careke temam dike. Bona qiyasê: Roj di dor xwe re encax 25 rojan de dizivire. Bona leziya vê zivirînê ew ji qutban de pehn e.
Navê el Teyr ji serdema navîn virve tê bikaranîn. Navê wê ji kurtkirina navê erebî, en-nesr eṭ-ṭayr ("Firîna Eylo") de tê.
Oldenburg in Holstein
Oldenburg in Holstein, bajarekî navçeya (Landkreis) Ostholsteinê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Masî Der
Masî Der gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Bizirxane
Bizirxane gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
Naybîn
Naybîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 604 kes (144 malbat) bûn.
Pênckevirk
Pênckevirk, yek ji cureyên leyîstikên zarokên Kurd e.
Karçikan
Karçikan, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Hesena, Silopî
Hesana (bi suryanî : Hassana, ), gundekî asûrî bû ku li navçeya Silopiya û di qontara çiyayê Cûdî de dijiyan. Ev miletê asûrî û kurdên misilman di ser hevdu de diçûn û dihatin û ne li dijî hevdu bûn, wekî gelek caran ev tête gotin.
Dibêjin ev gundekî gelek xweş bû; dehil, rez, av, kanî, erd, milk û pezên wan hebûn. Herweha di gundên asûriyan tinê de ev şal û şapigên cilên kurdî dihatin çêkirin. Divê bête zanîn ku asûriyan gelek arîkariya miletê kurd û tarîx û çanda kurdan kirine û herweha miletê Axa Mezopotamyayê ne. Kilîseyek û xwendegeha gundê Hesana jî hebû û ji berê û pêde xwenda bûn. Ew gundê asûrî piraniya wan li Stenbol û Ewropayê jî jiyana xwe berdewam dikirin. Bes wekî gelek gundên navçeya Silopiya ev gund jî bi destê rejîma tirk hat di salên 1995an de xirakirin û hat valekirin. Hemî reviyan û weke gelek Kurdan li cîhanê belav bûn. Gelek ji asûriyan çûn bajarên wekî Stenbolê û bes behra bêhtir çûne Ewropa û Elmanyayê. Gelek ji van miletê Axa Mezopotamyayê li paytextê Elmanya Berlîn û gelek bajarên din yên Elmanyayê dimînin.
Îro hiskê asûrî, ermenî anjî kurdên êzidî û û misilman jî bin, hemî jî bûne koçberên sedsalî. Weke tête zanîn heta niha 4.000 gundên kurd, asûrî û ermeniyan di Axa Mezopotamyayê de ji aliyê dewleta tirkî ve hatine xirakirin û wêrankirin.
Gerîlayê GHB Mihayel Cudi ji vî gundî bû.
Dehui
Dehui, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jilinê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 748.369 kesî
Rochebrune, Hautes-Alpes
Rochebrune, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Oberschleißheim
Oberschleißheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Châteaubriant
Châteaubriant, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Mastxur
Mastxur, mastxwar, li ser pireyê man, koma cezayê, pirrik, lengolik hwd. di leyîstikên zarokên Kurdan de, kes an koma leyîstikvanên ku têkçûne yan cezaxwarine re tê gotin. Berevajî wê ji kes an koma ku biserketine re jî li hin deveran mîr, zal, beran, zêr, paşa, laser hwd tê gotin.
Florentin-la-Capelle
Florentin-la-Capelle, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Vegår
Vegår, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye.
Malte, Bane
Malte gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Masîgirê belek
Masîgirê belek, şahmasîgirê belek an qulleşîneya belek (Ceryle rudis), cureyekî şahmasîgir an masîgiran (Cerylidae)e.
Baguette
Baguette (bi fransî: la baguette) cureyek nanê dirêj û tenik e ku wek nanê neteweyî yê Fransayê tê nasîn. Ew bi gelemperî ji hevîrê bêhêz tê çêkirin. Hevîrê baguette ji hêla qanûna fransî ve hatiye diyarkirin lê şeklê baguette dikare bê guhertin. Ew bi dirêjahî û qalika xwe ya hişk tê zanîn.
Qalindiya baguette bi qasî 5 û 6 santîmetre ye û dirêjiya xweya asayî digihêje qasî 65 cm. Yên herî direj digihêjin 1m. Di çiriya paşîn a 2018an de, belgeyên li ser "amadekirin û çanda" çêkirina vî nanî, wek Mîrateya Çandî ya Ne Madî ya Wezareta Çandê ya Fransayê hat zêdekirin. Di sala 2022an de, zanîn û çanda hunerî ya nanê baguette kete nav Lîsteyên Mîrateya Çandî ya Ne madî ya UNESCO yê.
Dîrok
Di dema Şoreşa Fransayê de, ji bilî nanên gilawer ên bi navê boules (ku navê xwe daye boulangerie), navên flûtes (flûtên fransî) jî populerbûnek mezin dît, ku dikare wekî pêşekek baguette bê dîtin. Çend versiyonên eslê vî nanî hene:
Tiştê ku bê guman tê zanîn ev e ku di dawiya sedsala 19an de baguette sûka Parîsê zeft kir, û di destpêka sedsala 20an de ew li hemî bajarên Fransa belav bû.
Heya sala 1986an bihayek diyar a baguette hebû ku nedihat zêdekirin.[5] Di îlona 1993an de, serokwezîrê wê demê Édouard Balladur, mersûmek derxist[6] ku hilberîna "kevneşopiya baguette ya fransî" (bi fransî baguette de tradition française) bi qanûnî parastî ferz kir. Li gorî vê yekê baguette divê tenê ardê genim, av, xwê û hevîrtirşkê hebe û divê ew tenê li firinên esnafan (bi fransî boulangerie artisanale) were firotin. Nanpêjên weha dîsa neçar bûn ku hevîrê xwe yê baguette bêyî lêzêdekirina madeyên hevîrtirşkê kîmyewî çêkin.[7] Tenê ardê fasûlî (<2%), ardê soya (<0.5%) û ardê maltê genim (<0.3%) wekî lêzêde têne destûr kirin.[8]
Diyarbekir (albûm)
Diyarbekir albûma Ciwan Haco ye.
Necefava, Ûrmiye
Necefava gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Diyarbekir (albûm)
Stran
Ev stran li ser albûmê ne:
Necefava, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 349 kes (107 malbat) bûn.
La Roche-de-Rame
La Roche-de-Rame, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Zîqzîke
Zîqzîke, cureyek ji balindeyên wîçwîçok e. Ev çûk li Ewropa, rojavayê Asya û bakurê Afrîka dijîn.
Gordianus III
Marcus Antonius Gordianus an Gordianus III (20ê kanûna paşîn a 225an - 244), ji sala 238an heta sala 244an împeratorê Romayê bû.
Sînban
Sînban, gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.
Li ser pireyê man
Li ser pireyê man, mastxur, mastxwar, koma cezayê, pirrik, lengolik hwd. di leyîstikên zarokên Kurdan de, kes an koma leyîstikvanên ku têkçûne yan cezaxwarine re tê gotin. Berevajî wê ji kes an koma ku biserketine re jî li hin deveran mîr, zal, beran, zêr, paşa, laser hwd tê gotin.
Emmerzhausen
Emmerzhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ajansa Nûçeyan a Hawar
Ajansa Nûçeyên a Hawar an jî bi kurtasî ANHA, ajanseke nûçeyan e ku li bajarê Hesîçeyê ya Rojavayê Kurdistanê weşan dike.
Klîmenê
Klîmenê di mîtolojiya yewnanî de tîtaneke heman demê de nîmfêyekê okeanîdî û keça Okeanos û Têtîs e. Hêlios û ew tekiliyên cînsî kirin. Ji vê tekîliyên de Faeton çêbû. Ew di heman demê de jina Iapetos û sêzdeh zarokên wê ye. Atlas û Promêteûs zarê wê ne. thumb| Klîmene Daxwaza Phaeton dike ku Helios bibîne - Muzeya Hunerê ya Los Angeles County (1910)
Ajansa Nûçeyan a Hawar
Dîrok
Ajansa nûçeyan a ANHAyê di tebaxa sala 2012an de li bajarê Hesîçe ya Rojavayê Kurdistanê dest bi weşana xwe kir. ANHA, bi zimanê kurdî, îngilîzî, rûsî spanî, erebî û tirkî nûçeyan diweşîne.
Klîmenê
Li Yewnanistana kevn dihat bawerkirin ku Klîmenê Anatolyayê hildigire. Navê wê ya din jî Asya bû. Navê wê dane hemû parzemînê.
Fîlîpê Ereb
Fîlîpê Ereb an bi navê xwe yê latînî Philippus Arabs an jî Marcus Iulius Philippus (kêm caran wekî Philippus I jî tê navandin); jdb. li dora 204 li Şehba, Sûrî - m. 249 li nêzî Verona) ji 244 piştî zayînê heta mirina xwe împeratorê împeratoriya Romê bû.
Ajansa Nûçeyan a Hawar
Dîrok
Ji 25ê tîrmeha 2015an û vir de weşanên ANHAyê ji aliyê dewleta tirk ve li Tirkiye û Bakurê Kurdistanê hatiye astengkirin, lê bi alternatîvên VPN mirov dikare nûçeyên vê ajansê bişopîne.
Fîlîpê Ereb
Philippus di îlona 249an de di Şerê Verona de hate xayînkirin û hate kuştin. Ev yek piştî serhildanek ku ji hêla cîgirê wî, Gaius Messius Quintus Decius ve hatibû rêvekirin, qewimî. Padîşahiya Philippus a pênc salan, di sedsala sêyem a aloz de, bi gelemperî aram bû.
Di dawiya sedsala 3an de û di sedsala 4an de, Philippus ji hêla hin endamên dêrê ve wek yekem împeratorê xiristiyan hat îlankirin. Ew di Kronîkona Jerome de weha hate binav kirin, ku di serdema navîn de bi navê Historia Adversus Paganos ("Dîroka dijî paganan") ya pir populer a Orosius de baş dihat zanîn. Herwiha, di Historia Ecclesiastica ya Eusebius Qeyserî de jî wekî xiristiyan hate pêşkêşkirin.
Guivry
Guivry, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Bec-de-Mortagne
Bec-de-Mortagne, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hersfeld-Rotenburg
Hersfeld-Rotenburg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
Kongreya Erzîromê
Kongreya Erzîromê kongreyeke neteweperwerên tirk (osmanî) bû ku di navbera 23ê tîrmehê û 7ê tebaxa 1919an de li bajarê Erzîromê ji aliyê Komeleya Parêziya Mafên Rojhilatê Anatolyayê (Şarkî Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemayeti) ve hatiye pêkanîn û armanca wê parastina dewleta Osmanî li dijî hêzên dewletên hevgirtî bû.
Piştî ku dewleta Osmaniyan di cenga cîhanî ya yekem de bindest derket, dewletên hevgirtî di serê sala 1919an de kongreya sulh û aştiyê li bajarê Parîsê amede kirin û biryara serxwebûna gelên ku di bin Osmaniyan de ne girtin.
Li hember vê biryarê tirk liviyan, dest bi xapandinan kirin. Misto Kemal çû bajarê Erzîromê, şêx, axa û serokên kurdan civandin û li wir kongreyek li dar xist, vê mesajê da wan:
Bi vê axaftina xwe ya du rûtî ew hemû qanî kirin, ew xapandin, xistin aliyê xwe, bi vî awayî azadiya Kurdistanê pelişandin.
Aşê Keran
Aşê Keran gundekî ku bi ser navçeya Bazîdaxaya Wanê ve girêdayî ye.
Koma cezayê
Koma cezayê, li ser pireyê man, mastxur, mastxwar, pirrik, lengolik hwd. di leyîstikên zarokên Kurdan de, kes an koma leyîstikvanên ku têkçûne yan cezaxwarine re tê gotin. Berevajî wê ji kes an koma ku biserketine re jî li hin deveran mîr, zal, beran, zêr, paşa, laser hwd tê gotin.
Ottobrunn
Ottobrunn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Munîh li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Arif Zêrevan
Arif Zêrevan rojnamevanekî kurd e ku li parêzgeha Cizîrê ya Bakurê Kurdistanê hatiye dinyayê.
Zêrevan berpirsê malpera Nefelê ye. Wî di 1997an de pirtûka bi navê Rastnivîsa kurdiyê nivîsand û da çapkirin. Dû re di 1998an de li Swêdê pirtûka Celadet Alî Bedirxan a bi navê Elfabêya kurdî û Bingehên gramera kurdmancî ji nû ve çap kir.
Qaîmşehr
Qaîmşehr, bajarek li bakurê Îranê ye û paytexta parêzgeha Mazenderanê ye. Pirranya xelkê li Sarî dijîn gelê Mazenderanî ne û bi zimanê mazenderanî diaxivin.
Kurdên osmanî
Kurdên osmanî kurd bûn ku li Împeratoriya Osmanî dijiyan. Di lûtkeya xwe de, împeratoriya Osmanî li Bakurê Kurdistanê, Başûrê Kurdistanê, Rojavaya Kurdistanê û beşeke biçûk ji Rojhilata Kurdistanê hikûm kirine.
Kempa Quştepe ya Penaberan
Kempa Quştepe ya Penaberan (bi îngilîzî: Qushtapa Refugee Camp), xîvetgeheke penaberan e ku dikevite qezaya Hewlêrê, li parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê).
Kurdên osmanî
Dîrok
Di sala 1514an de, di bin desthilatdariya Siltan Selîmê Yekem de, osmaniyan di şerê xwe yê bi safewiyan re yekem car bi kurdan re têkilî danî. Kurd bi pêşengiya Îdrîsê Bidlîsî, di Şerê Çaldiranê de li hemberî safewiyan li kêleka dagirkerên osmanî bûn. Di girtina Diyarbekirê û herêmên din ên Rojhilatê Anatoliyayê ji destê safewiyan de hêzên kurdan roleke mezin lîstin. Piştî ku osmaniyan dest danî ser wan erdan, siltan Selîm I dema ku hewce bû bi bac û muafeya leşkerî û her wiha statûya nîvxweser ku ji aliyê osmaniyan ve dihat parastin û naskirin, xelat da kurdan. Sîstema otonomî ji aliyê eşîrên kurdan ve dihat birêvebirin û ji bav derbasî kur bû. Sîstema xweser ji 1514 heta nîvê salên 1800 dom kir. Di nîvê salên 1800an de dema ku têkiliyên osmanî û kurdan dest bi xirabûnê kirin. Lê piraniya kurdan heta salên 1900î dilsozê împeratoriya Osmanî man. Beşeke mezin ji leşkerên osmanî kurd bûn. Di salên 1780an de, Selîm III reformên bi armanca rojavabûna împeratoriya Osmanî pêk anî, hêrsa gelek kevneperest, alimên û fermanên îslamî kir. Aliman fetwayek da û daxwaza hilweşandina Selîm III. Paşê, Selîm III artêşeke bi navê Artêşa Nizam-i Cedîd ava kir, ku dê ji hêla fermandarên ji Ewropayê ve were perwerdekirin. Ev pergala artêşê ya nû dê şûna pergala artêşê ya kevin bigire, ku gelek kurd hêrs kir, yên ku piraniya yenceriyan pêk anîn. Di 29ê gulana 1807an de Selîm III ji aliyê dilsozên artêşê yên kevn ên bi serokatiya Kabakçi Mistafa ve hate hilweşandin û pismamê wî Mistafa IV. Mistafa IV di berjewendiya artêşa kevn de artêşa nû belav kir. Elemdar Mistefa Paşa hewl da ku desthilatdariya Selîm III vegerîne, lê bi ser neket û Selîm III mir. Mehmûd II dê di dawiya salên 1820an û destpêka 1830an de reformên zêdetir bike ku armanca wan lîberalîzekirin û rojavabûna împeratoriya Osmanî bû. Berevajî Selîm III, Mehmûd II di dema reformên xwe de pir dijwartir bû û ew ê di sala 1826an de piştî şerekî mezin pergala leşkerî ya kevnar a osmanî bi tevahî hilweşand. Nêzîkî salên 1829-1830an, piştî şerê 1828-1829an bi rûsan re, dema ku têkiliyên împeratoriya Osmanî bi gelê wê yê kurd re aloz bû. Reformên Mehmûd II ewqas xurt bûn ku rê li ber îdeolojiya laîk û lîberal a Atatürk vekir. Mehmûd II bêtir merkezî împeratoriya Osmanî kir, ku desthilatdariya otonom a kurdan qels kir û destwerdana pergala eşîrên kurdan kir. Vê carê bû ku eşîrên kurdan li dijî reforman li ber xwe dan, ku ew ê heta radeyekê mezin bibe ku Mehmûd II ferman da Reşîd Mehmed Paşa, waliyê navçeya Sêwasê, ku berxwedanê têk bibe. Leşkerê Resîd Mehmed Paşa ji eşîrên kurda, yên ku hê jî amûr û rêbazên kevin yên artêşê bi kar dianîn, gelek moderntir bû. Serhildan hatin şikandin. Paşê di sala 1834an de, osmaniyan ji hevkariya mîrektiya Soran û Mihemed Elî Paşa (serokê dewleta Misir) ditirsiyan û di sala 1834an de artêşek şandin Soran, ku ji hêla Mîr Kor ve hate paşvexistin. Paşê giregirên kurdên biradost, Akrê û Amêdî ji Reşîd Mehmed Paşayê hikûmeta Osmanî gilî kirin ku Mîr Kor li wan tê zilmkirinê. Piştî du salan Mîr Kor ji aliyê osmaniyan ve hat derxistin.
Zimanê şelhî
Şelhî (bi şelhî: ⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵜ, taclḥit) zimanekî berberî ye. Şelhî zimanê xelkê şelh e û li başûr rojavayê Fasê ji hêla zêdeyî heşt milyon kesî ve tê axivîn.
Zimanê şelhî li rojavaya çiyayên Atlasa Bilind û herêmên li başûr heya çemê Draa, di nava Antî-Atlas û hewza aluvî ya çemê Sous de xeber didin. Niştecihên navenda bajarê Agadirê (nifûsa wî 400.000 kes e) û bajarên mezin ên din wek Guelmim, Taroudant, Oulad Teima, Tiznit û Ouarzazate jî şelhîaxiv in.
Inna Innaki
Inna Innaki ( jdb. 9ê tebaxê 1988an li Peristeri, Yewnanistan) pornostêrkeke yewnan e.
Jiyana wê
Inna Innaki ku bi navê Inna Sirina jî tê zanîn di 9ê tebaxa 1988an de li Peristeri, taxek Atînayê, ku li wir mezin bû ji dayik bû. Ew keça bavekî yewnan û diya xwe ya romanyayî e. Innaki di sala 2012an de pêsîrên wê mezin kir û niha ew mezinahiya 36C ne.Inna û hevalê wê yê wê demê, niha mêrê wê, Teo, di yaneyên şevê yên Ewropî de wek  xwerûskar dixebitîn. Wan di sala 2011an de yekem vîdyoya xwe ya amatorî ji bo Sirina Entertainment Production Company çêkir.
Ji sala 201an heta 2016an, Inna di bin navê Inna Sirina de pêşkêş kir, dema ku ew neçar bû ku navê xwe yê hunerî biguherîne ji ber bidawîbûna peymana xwe ya bi Sirina Entertainment Production Company. Sedemên sereke yên ketina wê di pîşesaziya pornoyê de ezmûnên nû, rêwîtî, kêf û çavkaniyek zexm ya drav bûn. Di dema kariyera xwe ya heşt-salî de, wê gelek pêşandanên kamerayên zindî, vîdyoyên amator, û danişînên wêneyan kir. Yekem dîmena wê ya solo ji bo DDF Network - ê bû û ew wekî Hottest Newcomer  hate  ragihandin.
Kurdên osmanî
Dîrok
Piştî reformên Tenzîmatê, ku reformên herî xurt ên osmaniyan bûn, Bedirxan Beg, hevalbendê osmaniyan ê berê yê ku di şerê Nezîbê de li kêleka osmaniyan bû, piştre serî hilda da ku xweseriya xwe vegerîne û li dijî daxwaza zêde ya navendîbûnê şer bike. Ew ê di 1847an de serxwebûnê îlan bike. Bedirxan Beg bi tundî îslamî û zordarî li êzîdî û mesîhiyan kir. Zêdebûna çewisandina xiristiyanan bû sedem ku Hêzên Ewropî zextê li osmaniyan bikin ku Bedirxan Beg rawestînin. Di sala 1847an de 12 hezar leşkerên osmanî bi serokatiya Omer Paşa êrîşî Botanê kirin. Êzîdî, ji bo tolhildanê, bi osmaniyan re li dijî Bedir Xan Beg, ku di destpêkê de di şer de serketî bû, lê piştî ku yek ji fermandarên wî yên payebilind ji împeratoriya Osmanî reviyan, dê winda bikin. Bedirxan Beg di 4ê tîrmeha 1847an de li Dihê teslîm bû.
Împeratoriya Osmanî di navbera salên 1846 û 1867an de Eyaleta Kurdistanê ava kir, ku nêzî 21 salan dom kir.
Piştî têkçûna Bedirxan Beg, piraniya axa kurdên osmanî di bin destê dewleta navendî de bû. Di sala 1876an de Ebdulhemîd II. Di serdema Ebdulhemîdê II de, têkiliyên osmanî û kurdan demeke baştir bûn. Ebdulhemîdê Duyem ji ramaneke osmanî zêdetir ramaneke îslamî girt. Ev yek wê bihêle ku gelek şêxan li Kurdistanê rabin, bi taybetî jî Şêx Ubeydullahê Nehrî ku wê demê bi Îrana Qacarî re mijûl dibû. Şêx Ubeydullah di şerê 1877-1878an de di şerê osmanî-rûsî de hejmareke hindik ji leşkerên xwe şandine alîkariya artêşa osmanî. Di havîna sala 1879an de, gotegot belav bûn ku Şêx Ubeydullah soz daye hin serokên eşîrên kurdan ku ewê “her xiristiyanên ku li wî welatî dijîn bikujin”. Saleke şûnda, di sala 1880an de, hat ragihandin ku ji Şêx Ubeydullah re hatiye gotin ku "Ermenî dê li Wanê bibin xwedî dewleteke serbixwe û nestûrî (asûrî) dê ala Brîtanyayê bilind bikin û xwe bindestên Brîtanyayê bidin nasîn." Şêx Ubeydullah bersiv da û got ku ew ê tu carî destûrê nede ku "jinan çekdar bike". Şêx Ubeydullah di nameyekê de ji Siltan Abdulhamîdê Duyem re ragihand ku misliman rê nadin ku "dewleta ermeniyan" ava bibe û got ku hêza xelîfe ji aliyê Tanizmatê ve gelekî xerab bûye. Li gora Şêx Ubeydullah, kurdên împeratoriya Osmanî ji 500 hezarî zêdetir malbat bûn. Encama şerê bi rûsan re zerareke mezin li împeratoriya Osmanî, bi taybetî herêmên rojhilat, ku kurd û hin tirk lê dijiyan, girt. Di encama xelayê de gelek kurd ji bo alîkariyê serî li Şêx Ubeydullahê ku elimekî dewlemend ê îslamê ye. Wî xwe amade kir ku li dijî osmaniyan serî hilde ji ber berteka wan a xirab a ji bo şerkirina xelayê. Di dawiyê de Şêx Ubeydullah serî hilda û di heman demê de li dijî împeratoriya Rûsî, ya osmanî û Îrana Qacarî şer kir. Ew li hemberî osmaniyan wenda kir û birin Stembolê, lê paşî reviya bajarê xwe Şemzînan da ku serhildanek din organîze bike, lê careke din hat girtin û sirgûnî Hîcaz hat kirin û heta mirina xwe li wir ma.
Ebdulhemîdê Duyem hewl da ku siyaseteke ji kurdan re baş e bidomîne. Ew ji aliyê kurdan ve hat hezkirin heta ku jê re "Bavê Kurdan" lê kirin. Ebdulhemîd II di sala 1890 de artêşa hemîdiye ava kir. Kurd wê bibin piraniya leşkerên artêşa hemîdiye. Artêşa hemîdiye di dema qetlîamên hemîdiyan de ermeniyên li rojhilatê împeratoriya Osmanî dijîn tacîz kirin û qetil kirin. Artêşa hemîdiye di 1895an de di dema qetlîamên Amedê de gelê suryanî jî qetil kir.
Nêzîkî sala 1908an neteweperestiya tirk, ku bê dîn û sekûlar û laîk bû, riya xwe ber bi împeratoriya Osmanî ve girt û polîtîkayên îslamî yên Abdulhemîdê Duyem. Şoreşa Tirkên Ciwan (Jontirk) a tîrmeha 1908an ji aliyê rêxistina neteweperest a Tirkên Ciwan û KYP ve, Ebdulhemîd II neçar kir ku parlamena osmanî û destûra bingehîn a osmanî vegerîne, ku desthilatdariya mutleq a Ebdulhemîd II li ser împeratoriya Osmanî ya perçebûyî bi dawî kir. Siyaseta Ebdilhemîdê Duyem ya alîgiriya kurdan di rojeva wî ya îslamîst de bû. Armanca îslamîzmê ew e ku hemû misilmanan bike yek, ku di nav wan de kurd jî hene, ku piranî misilmanên sunî ne. Ebdulhemîdê Duyem sultanê osmanî yê dawî bû ku bi desthilatdariya mutlaq bû û desthilatdariya wî di 27ê nîsana 1909an de bi dawî bû.
Di sala 1915an de hin eşîrên kurdan di dema qirkirina ermeniyan de alîkariya KYPyê kirin. Di wê demê de kurd parçe bûn, hinekan li dijî kiryarên KYPyê bûn û hinekan jî piştgirî dan wê.
Simkoyê Şikak di sibata 1915an de li Heftevanê, Rojhilata Kurdistan, qetlîamek li dijî ermenî û suryaniyan pêk anî û artêşa osmanî alîkariya wî kir. 700-800 ermenî û suryanî hatin kuştin.
Di sala 1916an de, piştî derbeya dewleta Osmanî ya 1913an bi sê salan, sirgûnkirina kurdan dest pê kir. Talat Paşa amaje bi sirgûnan kir û wiha got: “Ji bo ku penaberên kurd jiyana xwe ya eşîrtî û neteweya xwe li her cihê ku lê hatine sirgûnkirin, nehêlin, pêwîst e serok bi her awayî ji gelê asayî û hemû kesayet û rêberên bibandor bên cudakirin. Pêdivî ye ku ji bo parêzgehên Qonye û Kastamonu û navçeyên Niğde û Qeyseriyê ji hev cuda bên şandin. Jin û zarokên nexweş, kal, tenê û feqîr ên ku nikarin seferê bikin dê li bajarê Maden û Erganiyê bên bicihkirin û piştgirî bê dayîn. Navçeyên Behremazê li gundên Tirkiyê û di nav tirkan de belav bibin.”
Kurd ji ber ku gelên koçer bûn, piştî van sirgûnan bi darê zorê rûniştin û bi cih bûn. Kurdên ji Amedê şandin cihên din, koçberên Balkan jî li wir bi cih kirin. Ji bo ku vegerin Amedê pêwîstiya kurdan bi destûr hebû.
Di sala 1916 de Komkujiya Rewandizê ji aliyê împeratoriya Rûsî bi erîşên suryanî û ermenî ve li ser 8.000 kurdên misilman hat kirin.
Her wiha di sala 1916an de Serhildana Ereban a li dijî osmaniyan dest pê kir, ku beşeke mezin di hilweşîna osmaniyan de bû.
Piştî hilweşîna împeratoriya Osmanî û parçebûna împeratoriya Osmanî ya berê ji aliyê Hêzên Ewropî ve, kurd di navbera Tirkiye, Sûriyeya Fransayê û Îraqa Brîtanyayê ya nû avabûyî de hatin dabeşkirin. Keyaniya Kurdistanê, padîşahiya piçûk a bi serokatiya Şêx Mehmûdê Berzencî li dijî sînorên îngilîzan hatibû kişandin bû. Padîşahiya Kurdistanê ji sala 1921ê heta sala 1925an dom kir, dema ku ew ketibû nav tevahiya Îraqa Brîtanyayê.
Serhad Bapîr
Serhad Bapîr wênesaz û grafîkçêkerekî kurd e.
Jiyan
Di sala 1964'an da li Bakurê Kurdistanê, li bajarê Tetwanê hate dinê. Hê ji dibistana navîn beşdarê têkoşîna rizgarîxwaz a netewî ya gelê Kurd bû. Ji ber beşdarbûna vê têkoşîna polîtîk, di sala 1983'yan da serê wî bi cunta Tirka ya wê demê ra kete belayê, lê geriyan.
Di sala 1984'an da, wek penaberekî polîtîk, derbasê Yewnanîstanê bû. Ji sala 1987 heta 1992'yan beşa Wêne û Hunerên Pratîk a Akademiya Hunerên Ciwan a Zanîngeha Arîstotelîs a Thessalonîkî xwend. Di beşa wêna da li atolyên Prof. Vangelîs Dîmîreas û Dîmîtrîs Kondosda dersan girt. Ji bo xwendina xwe ya hunerî ya zanîngehê, di navbera salên 1985 û 1992'an da ji Enstîtuya Kurdî ya Parîsê burs stend. Di navbera salên 2001 û 2007'an da, dı Beşa Grafikê ya heman zanîngehê da, li atoliya Prof. Ksenefon Sahînîs da xwend.
Ji sala 1995 a heta 1997'an li Navenda Çandî ya Stavrupolîs a Thessalonîkî wek mamostê resim xebitî. Ji sala 1997'an û vir va di dibistana navîn da kar dike. Ji sala 1993'an vir va endamê Komela Hunermendên Nîgarkarî ya Bakûrê Yewnanistanê (K.H.N.B.Y.), ji sala 1994'an pê va jî endamê Yekîtiya Hunerên Nîgarî ya Yewnanistanê (Y.H.N.Y.) ye û jı sala 2005'an pêva endamê Yekîtiya Grafîkçêkerên Yewnan (Y.G.Y.) e.
Ji sala 1985an vir va li Thessalonîkî dijî.
Berhem
Berhemên wî, di Galeriya Şîrketa Perwerdeyî ya Makedonî (Ş.P.M.), di nav civanbenda (Kolleksîyon) “TEXNÎ” Şîrketa Makedonî ya Hunerî Şaxê bajarê Kîlkîs, civanbenda Enstîtuya Kurdî ya Parîsê, civanbenda kovara Nûdemê li Swedê, civanbenda Sotîrîs Tsukalîs û dî nav cîvanbendên gelek kesên dîn da hene.