cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heywan
Heywanên malovî
Gamêş li Hindistanê û li gelek ciyên din hene. Ew heywanên barkêş in, lê meriv wan ji bo şîr jî xwedî dike. Li gelek welatên Asya û bakûrê Afrîkayê hêstir hene. Hêstir ji bo kar û barkêşiyê tên xwedîkirin, lê meriv dikare li wan siwar be jî. Ker, bêtir li derûdora Deryaya Spî û Rojhilata Navîn hene.
Heywanên navmalê
Hin ajelên navmalê bi piranî di hundirê malê de ne. Hin ji wan ne kedî ne, ger meriv wan berde der, diçin û venagerin. Heywanên navmalê, bêtir ji bo hogiriyê tên xwedî kirin. Piraniya wan di qefes û akvaryûman de tên xwedî kirin. Wek nimûne, bi piranî çûkên evînê, mişkê hindî û masiyên akvaryûman in.
Heywanên derveyî malê
Hin lawirên kedî, normal li derveyî malê dijîn. Wek nimûne, bi qasî ku sebra kêrguh, kûçik û pisîkan li hundirê malê tê, hewqas jî kêfa wan ji derveyî malê re tê. Pisîk li gor kêfa xwe diçe der û tê hundir.
Lîremîr
Lîremîr, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Denis-de-Méré
Saint-Denis-de-Méré, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Selan
Selan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Billy-sur-Aisne
Billy-sur-Aisne, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Puyravault, Charente-Maritime
Puyravault, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sierra Leone
Sierra Leone welateke li rojavayê Afrîka ye.
Îspîr
Îspîr, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Kuopio
Kuopio bajarekî li rojhilata Fînlendayê ye. Li dawiya sala 2021an 121 572 kes li Kuopio dijiyan.
George Nader
George Nader ( jdb. 19ê çiriya pêşîn a 1921an li Pasadena, Kalîforniya ; m. 4ê sibata 2002 li Woodland Hills, Kalîforniya) lîstikvanekî amerîkan bû. Ew di gelek fîlma de dilîst li ser wan de Sins of Jezebel (1953), Congo Crossing (1956) û The Female Animal (1958). Di vê demê de ew di rêzefîlman de jî dilîst wek mînak The Man and the Challenge (1959–60 ji aliye şirketa NBC). Di salên 1960an ew li Almanya çend fîlman de ajanê FBI yê Jerry Cotton dilîst. Ew ji bo serlîstikvaniya xwe ya yekemin di fîlma honaka zanistî Robot Monster ya 3D û erzan çêkirî û ku wek yek ji xirabtirîn fîlm ku hatibû çêkiri tê nasîn, hatibû nasîn.
Jiyan
George Nader dema xwe ya dibistanê de jî ji bo niyarî bal dikişand û di gelek şanoname de di şanoya Pasadena Playhouse de şanoger bû û wisa ew di têvel filman de rolên biçûk distand. Serlîstikvaniya wê ya yekemîn di fîlma 3Dê Robot Monster de bû.
Di salên 1950an de ew carcaran jî biserkeftî bû. Ji bo rola xwe di fîlma Four Guns to the Border de ew Xelata Gerdûna Zerîn ( Golden Globe Award ) wek niyarê neslên nû yê rintirîn wergirt. Kariyera Nader bi fîlma Away All Boats serfirazî bû. Paşê serkeftina wê di sînemayê de kêm dibû û ew xwe di wêneguhêzê de diceriband. Piştî serlîstikvaniya di çend beş di rêzeyên The Further Adventures of Ellery Queen (1958/59) û The Man and the Challenge ( 1959/60, 36 beş ) de George Nader di dala 1961an di rêzefîlm Shannon li ku ew detektîveke misogerî dilîst, serlîstikvanî distand. Di wê rezefîlm de ew wek alav kamerayek wê hindirê ronahîker têde girtî bû an jî dengkêş ku hindirê demjimêra milê de têde girtî bû bikar anî. Rêzefîlm bi 36 beş bûn.
Di nav ber salên 1950 George Nader diçû li Ewropa, li ku ew bi fîlmên alman yê lehengê sernav Jerry Cotton biserkeftî bû û di sinemayan de vedigerand .Di sala 1968an de ew ji kovara ciwanan bi navê Bravo xelata bi navê Bravo Otto yê zîv û di sala 1969 ew Bravo Otto yê brons wergirt. Piştî bibirînbûna çavan de ew ji branşa fîlmê de derket ji bo pirtûkan binivîse. Pirtûk wê ya yekemîn bi sernavê Chrome heycan distand çinkî ew romana yekemîna honaka zanistî bi naveroka hevzayendîtî bû.
Nader bi aktor Rock Hudson dostekî rind bû. Rock Hudson di sala 1985an de ji nexweşiya AIDS mir û meriv dibêje ku Hudson ewî re dewlemendî gêrî dihîşt. Pisporên Hollywoodê bêserkeftîbûna Nader li Amerîkayê bi Coming out a wê wek hevzayend dibînin. George Nader heta mirina xwe bi hevjînê xwe Mark Miller ve dijiya li ku bi wê ew ji sala 1951an de li ser girava Hawaiiyê Maui an ji li mala wê li Palm Springs.
War (kovar)
Kovara Warê li Stenbolê bi rêvebiriya Seîd Verroj û çend hevalên wî di sala 1997an de dest bi weşanê kiriye. Kovar bi du zimanan(Kurdî-Tirkî) û sê mehan carekê hatiye weşandin. Bi temamî 16 jimarê wê derketiye. Di sala 2004an de weşana xwe bi dawî kiriye. Vê kovarê hewl daye ku li ser çanda Kurdan lêkolîn û lêgerînê bike jixwe di kunyeya kovarê de jî wekî kovara lêkolîn û lêgerînê hatiye nivîsîn. Di kovarê de nivîsên kesên wek Seîd Verroj, Abdurrahman Uçaman, Remezan Alan, Mehmet Emîn Aslan, Rohat Alakom, Bengîn Amedî, Lal Laleş û gelekên din weşandin. Di pêşgotina hêjmara yekem de diyar kirine ku ji mijarên siyasî bêtir li ser kelepor, çand, cureyên edebiyata kurdî lêkolînên zanistî bikin.
Hebên pêşlêgirtina ducaniyê
Hebên pêşîlêgirtina ducanîbûnê an jî dermanê pêşlêgirtina devkî, cureyekî dermanên hormonî ku bi armanca berbendiya zayînê bi rêya devî tên bikaranîn.
Jin
Du nimûneyên hebên pêşlêgirtina devkî ya jin hene, ku rojê carekê tên wergirtin, berbelavî hene:
Hebên kontrasepsiyona lezgîn di dema têkiliyê de an jî di nava 2-3 rojên din de tên wergirtin.
Cureyên din yên pêşlêgirtina devkî ya jinan ceribandî ne an jî tenê di warên bisînor de berbelav in.
Mêr
Pêşlêgirtina devkî ya mêr niha ji bo firotinê tine ye, her çend hindek îhtîmalên lêkolînên gav bi gav û perisandinên wan hebin jî.
Abdullah Demirbaş
Abdullah Demirtaş di sala 1966an de li bajarê Diyarbekirê, li navçeya Licê, li gundê Sîsê ji dayika xwe bû ye. Wî dibistana sereaytê li Amedê li dibistana Silêman Nazîf, paşê li Elî Emiriyê, li dibistana amadehiye karbendê û li Elezîzê jî di Zanîngehê de beşa Fen û Edebiyatê xwendîye. Ji sala 1990î û heta sala 2004an di nava xebata sendîqeya mamostan de ye. Di nava Egit-Sen û Egit-Birsenê de çalak e. Hem li Mêrdînê û hem jî li Amedê serokatiya wan kirîye. Wî ji sala 1987an heta sala 2000î mamostetiya felsefê kirîye. Di dema mamostetiya xwe de du caran nefî bûn dibe û ji sedemê doza perwerdehiya bi zimanê zikmakî ji bo zarokên kurdan dike, ji mamostetiyê tê avêtin.
Di hilbijartina 2004an de wek serokê Şaredariya Sûrê tê hilbijartin. Demirbaş, di dema serokatiya şaredariyê de jî bi xebatên xwe yên ji bo parastina çanda kurdî û di xebatên şaredariyê de bikar anîna zimanê kurdî bala dewletê dikşîne û niha jî di derbarê wî de 12 lêpirsîn hatine vekirin, hin ji wan hê jî tên meşandin. Demirbaş ji bo kar û barên xwe yên şaredariyê û xebatên ziman û çandî gelek xelat jî wergitine.
Di 14ê hezîranê 2007an Dadgeha Dewletê ya Bilind a Tirkiyê bi sedema bîryara Şaredariya Sûrê ya  Di kar û xebatên şaredariyê de pir zimanî  Şaredarê Sûrê ya Amedê birêz Abdullah Demîrbaş ji erkê girt û civaka Şaredariya Sûrê felişand. Dadgehê bîryara xwe weha aşkere kirî bû: '' Serokê Şaredariya Surê Abdullah Demirbaş, bîryara şaredariyeke pir zimanî daye. Ev bîryara pir zimanî ya şaredariyê li dijî qanunên Tirkiyê ye, li dijî qanûna bingehîn a Tirkiyê ye û Tirkiyê perçe dike.''
Xelatên Ku Girtiye
Şaredariya Sûrê di bin serokatiya wî de bi Şaredariya Dihokê û bi Şaredarîyek îspanî rê bû ye xwîşk û bira.
Seyfiyê Şoşî
Seyfiyê Şoşî, nasnavê helbestvanekî Kurdê Badînî ye, di sedsala 18'an de jiyaye. navê wî yê rastî Ebdulletîf e, navê bavê wî Şêx Yûnisê Şoşî ye.
Wisa ji destnivîsa wî dihête zanîn,û ji ber ku ew di hindek malikên xwe yên şi'rî da dide nasîn ku ew ji binemala pêxember-silav lê bine, li nik me misoger dibe ku ew ji binemala şêxên Şoşê yên ku heta îro jî li deverê di navdar in.
Gûlik
Gûlik (Asphodelus) navê riwek û pincarek e ji malbata riwekan a bi navê Asphodeloideae. Gelek cureyên wê hene. Li Kurdistanê biharê tên berhevkirin û xwarin.
Seyfiyê Şoşî
Dema jiyana wî
Ji destnivîsa Seyfî diyar dibe ku jîna Seyfî dikefte nîva dûyê ji sedsala (Beranberê sedsala 18 û 19), Çunkî ev destnivîse di navbera salên (1780-1786z):hatibû nivîsîn. Piştî me zanî ku Seyfî nasnavê şêx (Ebdulletîf) ê kurê Şêx (Yûnis) ê Şoşî ye ku li dîroka berî delîvekê hatî ye diyarkirin jiyabû, lê çawa be jî ev nav ne di jêderan de hatiye û ne li nik şarezayên vê binemalê jî naskirî ye û di ti jêderên edeba kurdî de jî nehatiye ku şairekê Kurd bi navê Seyfî heye. Di encamê lêgerînan de, em bi ser navê du şêx (Yûnis) ên Şoşî ve hatin: Yek:şêx Yûnis ewê dîroknivîs (Mihemmed Emîn el-Omerî) di kitêba xwe de (Menhel el-Ewliyaa);:ewa li sala (1786z)hatiye danan, behs jê dike û bi başî pesinên wî didet û dibêjit::li sala Hîcrî 1181k min ew dîtibû, û piştî hingê bi demekê çû ber dilovaniya Xwedê, û birayê wî Şêx (Ebdullah) li şûna wî bû şêx. Dido: Şêx Yûnis pismamê şêx (Îslam) ê xelîfê şêx (Nûredîn), ewê şêx Nûredîn kexezek bo hinartî û herçende sala hinartina kaxezê ne diyare lêbelê her çawa be dê piştî sala 1240-k be. Û piştî daneberheva salan eşkere dibe ku Seyfî pitir yê nêzîkî şêx Yûnisê yekê ye, ewê nêzîkî 14 salan berî Seyfî destnivîsa xwe binvîsît, mirî.
Gûlik
Riwekeke xwezayî ye. Nêriyên wê, ajên wê ji bejna mirov bilindtir dibin. Pelên wê dirêj in. Zarok wekî balonan pifî hundirê pelên wê dikin, pê dilîzin. Li çiya û zozanên bilind dijîn. Bo mînak li Çiyayê Şerevdînê, Kopîl, Çiyayê Bîngolê, zozanên bilind ên Gurgum, Sêwas, Ezirgan, Erzîromê û gelek cihan hêşîn dibe.
Ji Hindistanê heya peravên Deryaya Navîn, li cihên bilind tên dîtin. Cureyê vê riwekê yê li Kurdistanê heye, niha di bin xetereya tunebûnê de ye.
Seyfiyê Şoşî
Jîn û serpêhatiya Seyfî
Eger hat û ew Şêx Yûnisê (El-Omerî) behs jê kirî babê Seyfî be dê bo me eşkere bit ku Seyfî di maleka têr zanîn de hatiye perwerdekirin, çunkî ev Şêx Yûnisê wekî (El-Omerî) şahidiyê bo dide mirovekî zana û şareza bû di zaniyarên şer`î de... Em çu ji jîn û serpêhatiya Seyfî nizanin belê ji destnivîsa wî diyar dibe ku ew mirovekî zêde şareza bû di edebiyatên kurdî û erebî û farisî de, û nivîsîna wî bo helbestên Melayê Cizîrî û Feqiyê Teyran û Mela Hesenê Bateyî nîşana hindê ye ku agahdariya wî bi şi'r û edebê kurdî gelek bûye. Eger bavê Seyfî Şêx Yûnis li dorên sala (1777) miribe, wate her çi nebe sala bûna wî dê bo berî hingê bi çend salan zivirt, û kêm kêm jî yê wî li demê destnivîsa xwe nivîsî li sala (1780z) divêt ji bîstê pitir bit, çunkî ew hingî şairekî desehel bû. Tiştekê dî di derheqa Seyfî da em dişên bêjin: Destnivîseka berkeftî heye niha li Bexda ji layê şairê kurd (Xerîb) ve hatiye nivîsîn li sala (1821z), têda du helbestên Seyfî yek bi kurdî û yek bi farisî hatine nivîsîn. Û ya eşkeraye ku (Xerîb) nasnavê mîrê badînî (Muhemmed Teyar) paşayê kurê (Îsmail) paşa ye ewê li sala (1798z) bo demeke kurt bûye mîrê Amêdiyê paşî birayê wî (Murad Paşa) ew ji mîratiyê êxist û li cihê wî bû mîr û ew hinarte Akrê da bibite hakimê kela wê, Muhemmed Teyar Paşa li wir ma û dûr nîn e hetta mirî jî her li wir mabe, û li sala (1824) kurê wî (Îsmaîl Paşa) hakimê Akrê bû. Tiştê me divêt bêjin ewe:dibêt Muhemmed Teyar Paşayî li Akrê helbestên Seyfî dîtibin û bo xwe nivîsî bin, tiştê hindê dighînit ku li sala (1821) Seyfî şairekî navdar bûye li deverê û dûr nîn e hingî mirbit jî!
Helbestvanî û helbestên Seyfî
Dema ku mirov helbestên Seyfî dixwîne mirov hest bi hindê dike ku ew helbestvanekî şareza ye, xudan hestekî nazik û zanîneka berfireh e, û guman têde nîn e zanîna wî bo sê zimanan:kurdî, erebî û farisî û agahdariya wî bi berhemên hindê şairan karekî baş di rewşenbîriya wî de kiriye û kartêkirina hindek şairên Kurd wekî: Melayê Cizîrî û Melayê Bateyî di şî`ra Seyfî da tiştekî eşkere û berçav e bo her kesekê şiirên Seyfî bixwîne. Heta niha hemû helbestên Seyfî ne hatine bidestxistin ji bilî yên ku di destnivîsa wî de hatîn û em nabêjin wî çu helbestên dî ji bilî van nînin, nexêr..belkî di paşerojê da hêşta helbestên wî bo me diyar bibin. Zimanê Seyfî yê şi`irî jî zimanekî sivik û rehwan e, û Farisiya wî jî gelek caran ya tamdaye bi peyivên kurmancî kanê çawa kurmanciya wî ya tamdaye bi peyivên farisî, û berî ku em xwendevanan bihêline di gel helbestên Seyfî, me divêt pêdaçûneka kurt li ser destnivîsa wî bikin.
Gûlik
Ji koka wê melhem û zelîqokê çêdikin
Ji koka gûlikê melhem bo girê (girgirtin, gurîbûn) û derman bo nexweşiya frengiyê tê çêkirin.
Seyfiyê Şoşî
Destnivîsa Seyfî
Helbestvanê me Seyfiyê Şoşî destnivîseke mezin bo xwe bi xwe nivîsî bû, têde hijmareke mezin ji helbestên cuda cuda yên kurdî û farisî û erebî nivîsîbûn, û her di vê destnivîsê jî hijmareke helbestên xwe jî nivîsîbûn.. Li vir me divêt wê destnivîsa bo me bûye jêderê serekî bi rengekî berfireh bo xwendevanên hêja salox bidin: Kaxezên destnivîsê di diyar in ku di kevin in û ji qebara (23x16sm) ye, û mixabin li hindek cihan keftin heye eger ne, dibe hêşta helbestên Seyfî bi dest me keftiban..Berperên mayî ji destnivîsê (243)berper in, û tiştê têda hatiye nivîsîn bi vî rengî ye:
Gûlik
Cureyên wê
16 cureyên gûlikê hatine tomarkirin. Ev 16 cure di bin 5 binekomê de tên rêzkirin. Cureyê li Kurdistanê kîjan e, nayê zanîn, lewra kurdan bi xwe xebatên zanistî li ser xwezaya welatê xwe nekirine. Dibe ku Asphodelus tenuifolius be.
Binekoma Asphodelus Binekoma Verineopsis Binekoma Verinea Binekoma Clausonia Binekoma Plagiasphodelus
Seyfiyê Şoşî
Destnivîsa Seyfî
1201 k.û li vî cihî navê xwe yê dirust nivîsiye: ”bi dest heqîr `Ebdulletîf bin şêx Yûnis elşoşî” û li teniştê bi erebî nivîsiye:”qed weqefe `Ebdulletîf haza elkîtab weqen `amen `ala almuhtacîn alawla felawla” Hêjayî gotinê ye bibêjin: berperên vê destnivîsê nehatine reqemkirin û li çu cihan nenivîsiye kanê wî ev destnivîse li kûdê nivîsiye li Şoşê?yan li Akrê yan li cihekê dî?
Helbest
Çavkanî: Muhsin Ibrahîm Doskî, ji weşanên Kovara Metîn 1999.
Melêbiya Piçûk
Melêbiya Piçûk, gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.
Saint-Marcel, Eure
Saint-Marcel, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Siware Îlxanîzade
Siware Îlxanîzade an jî Kake Siwar kurê Ehmed Axayê Îlxanîzade (jdb. 1937 li Seqiz, Îran – m. 1976 li Tehran, Îran) helbestvan û nivîskarekî kurd ê ji Rojhilatê Kurdistanê bû.
Jiyan
Siware Îlxanîzade kurê Ehmed Axayê Îlxanîzade di 21ê nîsana 1937an de li gundê Turcanê ser bi bajarê Seqizê ji dayik bûye. Piştî salekê li Qeregwêzê bi cih bûn. Dibistana seretayî li heman gund li cem Şêx Ehmedê Kesnezanî qedandiye. Di havîna 1954an de li Bokanê hate girtin û dê di payîza heman salê de bi nexweşiyekê bikeve û wê bi salan dewam bike. Li Bokanê (1957-1959) sê salan lîse xwendiye, piştre çûye Tewrêz ê xwendina xwe bidomîne. Di sala 1962an de ji dibistana Luqman Tewrêz dîploma wergirtiye. Wê salê jî li Zanîngeha Tehranê di nav mafan de qeydkirî bû û bi keça Azerî Ruqiya re zewicî û koçî Tehranê kir. Di sala 1964an de Swara, Hawar û Çawa li gel 150 rewşenbîrên din ên Kurd bi tawana Kurdbûnê li girtîgeha Qezelqela hatin girtin Şeş meh in di bin îşkenceyên hovane de bû û di wê demê de helbestên Dayika Cala Suraqala diafirîne. Piştî ku di sala 1968 an de hate berdan, xwendina xwe qedand. Birêz Swara di sala 1967an de di beşa kurdî ya Radyoya Tehranê de hate damezrandin Zivistana sala 1976an dema diçû mala xwe dikeve makîneya hevkarekî û bi vê tecrubeyê penceşêra wî derdikeve holê û mirina wî li dû xwe dihêle Di 14ê kanûna paşîn a 1976an de Swara Elxanizada jiyana xwe ji dest da û cenazeyê wê li goristana malbata wê ya li gundê Hamamyan hate veşartin. Swara kurê bi navê Babak ku di temenê xwe yê biçûk de jiyana xwe ji dest da li pey xwe hişt. [1] [2]
Helbesteke Swara
Bîranîna her du bandan,
Min datîne ser qeşayê û girtiyan.
Reina rehberi,
Di dagîrkerê da tevliheviyek heye.
Rewşa hemû dijberan
Tabelaya şeytan, textê Tehranê!
Dijminê Kurdan cihê wî ye
Gedkilû
Gedkilû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Siware Îlxanîzade
Helbesteke Swara
Em jê re bibêjin, ew lawekî a!
Gedkilû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 267 kes (48 malbat) bûn.
Siware Îlxanîzade
Helbesteke Swara
Ew şivan e! Bi qûmê şil û felc,
Bi kul û keder hate şewitandin,
Ruhê werimandî yê Gazîza dormant
Bi swaro, bi por,
Wê têxe agirê belayê!
Hepberg
Hepberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Siware Îlxanîzade
Helbesteke Swara
Ax, Juter! Cotê xemginiya bindest,
Noqteya rêça xeyala te hate rûniştandin,
Bi xwêdana enî û tirşên bilind ên karkerên xwe,
Sycamore sycamore dê şîn be
Tu li ser rûyê xwe yî!
Keçika delal! Paqijî, Lord Devon!
Ji Dylan ra bibêje, xelas bû.
Dîlgirtin, rûreşî û xemgînî!
Ewrê te yê li dora darê
Ew li dora destê te ye, bi govenda li dora devê wî.
Padîşah li hemû gundan digere,
Dişvan
Dişvan gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Siware Îlxanîzade
Helbesteke Swara
Can hatine ber asoya guhên xwe!
Dişvan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 40 kes (179 malbat) bûn.
Siware Îlxanîzade
Helbesteke Swara
Di hemû malan de dîl,
Gel pîroz be!
Bi vê zivistanê re dil bihar e,
Li hemû sînoran biqîrin!
Ew serkêşên dijminan in!
Ji bo Kurdan dem dema Xwedê ye!
Padîşah feqîr û belengaz e,
Saint-Désir
Saint-Désir, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Lippstadt
Lippstadt, bajarekî navçeya (Landkreis) Soestê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Şamlû Heris
Şamlû Heris gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Elîşêr Koçgirî
Elîşêr Koçgirî (navê fermî yê bi tirkî: Yücel Halis) (m., li Xinêrê - Xakurkê) rojnamevan, fermandarekî kurd bû.
Por (gund)
Por gundekî Şemrexa Mêrdînê ye.
Elîşêr Koçgirî
Bi salan di nava çapemeniya kurd de wekî rojnamevan, birêveber û peyamnêr dixebite. Sala 1988î tevlî nava refên PKKê dibe. Li Akademiya Mahsûm Korkmaz dimîne û bo xebatên çapemeniyê wekî berpirsiyar tê Kurdistan û Tirkiyeyê.
Siware Îlxanîzade
Helbesteke Swara
Wê demê belengaz di serê xwe de ne!
Elîşêr Koçgirî
Di êrîşeke artêşa Romê (Tirkiye) de bi tevî hevalên xwe jiyana xwe jidest dide.
Di Çanda Kurdî De Elîşêr Koçgirî
Stranên Seyda Perinçek û Tekoşîn li ser şehîdên Kurdistanê ên Rustem Cudî, Elîşer Koçgirî û Çîçek Botan heye.
Şetinîsa Jêrî
Şetinîsa Jêrî, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Siware Îlxanîzade
Helbesteke Swara
Navenda Buhara Tezewa,
Qaziyê Mezin, wek Kawa,
Huddy xav li seranserê cîhanê ye
Çilên zivistanan dibirin,
Çavên xwe li Kurdistanê jê kirin,
Bi gurzek kulîlkên ji şeytan,
Bi devê Çomawan xeyal dikin.
Min ji kal û pîran bihîstiye,
Sernavê xwediya navê :
Di destpêkê de kêfxweş in,
Bêhêvîtiya bav û kalên wan e,
Şev ji bo mêr wek sîteyekê ye,
Bi şev em mirîbûn,
Bheriganga
Bheriganga, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Karnaliyê de cih digire.
Siware Îlxanîzade
Helbesteke Swara
Xulam li ser rêya me bûn,
Bheriganga
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 41.865 kes hatiye hejmartin
Siware Îlxanîzade
Helbesteke Swara
Canên me ji ber êş û elemên me xera bûne,
Rêya azadiyê bigire!
Lambeya cemhûrîman hebû
Hadê em zewacê hildin,
Ez ji te ra bibêjim ku ew dê were!
Piştre Fela û Karker
Tu qet nabêjî xwezî me par hebûya!
Tovên li dijî
Puyrolland
Puyrolland, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şetinîsa Jorî
Şetinîsa Jorî, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Bîrik, Norşîn
Bîrika Norşîn, gundekî bi ser navçeya Norşîn a Bidlîsê va ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya gundê Bîrik 347 kes e.
Lêlukê
Lêlukê an Lêluk, gundekî bi ser navçeya Dolemerî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Billy-sur-Ourcq
Billy-sur-Ourcq, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Sainte-Croix-sur-Mer
Sainte-Croix-sur-Mer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qertê
Qertê  gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.
Hitzhofen
Hitzhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Löbau
Löbau, bajarekî navçeya (Landkreis) Görlitzê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Yazîbillaxî, Saḧêwa seqiz
Yazîbillaxî, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Yazîbillaxî 68 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 17 e.
Kivil
Kivil, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Dilzî
Dilzî gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Mards-de-Blacarville
Saint-Mards-de-Blacarville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Qoçpixar
Qoçpixar, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Sed sal tenyayî (pirtûk)
Sed sal tenyayî, anku Sed sal tenêtî (bi spanî: Cien años de soledad), pirtûka nivîskarê kolombiyayî yê bi navê Gabriel García Márquez e. Wî di sala 1967an de li Meksîkê ev pirtûk nivîsiye û di wêjeya cîhanî ya hemdem de wekî berhemeke serekê tê zanîn. Mijarê pirtûkê li ser jiyana mirovên Amerîkaya Latînî û malbateke pirkesî ye.
Zumer
Zumer sûreyek ji Quran pirtûka pîroza misilmanan e. Sûre li Mekkê daketîye û 75 ayet in. Navê xwe ji ayetên 71em û 73yem girtiye. "Zumer" peyvek ji zimanê erebî ye û tê wateya/maneya "komalan". Sûrê Zumer, bi me dide zanîn ku li ezmîn û zemîn ayetên ku yên yekbûna û hebûna Xwedê nîşan didin, hene. Dûra sûre behsa bihuşt û dojeh ê dike.
Hixnî
Hixnî, anku Hiẍnî, gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Mumin
Mumin an jî sûreya Mirovê Bawermend ji Qurana pirtûka pîroza misilmanan sûreyek e. Ji xêçî ayetên 56 û 57'em, hemû sûre li Mekeyê daketiye û ji 85 ayetan pêk tê. Navê xwe ji ayeta 28'em ji peyva Mu'min girtiye. Mu'min tê maneya "mirovê bawermend". Ew mirovê bawermend ku yê di sûreyê da tê qal kirin, ji malbata Fîrewn bû û bi dizî Fîrewn bû misilman. Ji vî sûreyê ra Xafir jî tê gotin. Xafir yek ji navên Xwedê ye û tê mana "ew ê ku diborinî/dibexşînî". Sûre qala hinek ayetên, ku yên di gerdûnê da yekbûna Xwedê nîşan didin, dike. Çend bûyerên roja qiyametê jî di sûreyê da derbaz dibin.
Qesrik, Şemrex
Qesrik  gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.
Blanzy-lès-Fismes
Blanzy-lès-Fismes, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Bob Marley
Robert Nesta "Bob" Marley (jdb. 6ê sibata 1945 li Nine Miles, Saint Ann Parish, Jamaîka, m. 11 gulan 1981 li Miami, Florîda, DYA) stranbêj, strannivîs û gîtarvanekî jamaîkayî, efsaneya mûzîka reggae ye. Bob Marley xwedî ji 130yê zêdetir plak û bi sedan stranan e.
Kom piştî serbestberdana albûmên Catch a Fire and Burnin '(herdu 1973) serkeftinek navneteweyî bi dest xwe xist, û navdar wek hunermendên geştyarî pêşve xist. Piştî belavbûna Wailers salek şûnda, Marley çû serbestberdana xwe ya solo di bin navê bandê de. [10] Albuma wî ya pêşîn a studyoyê Natty Dread (1974) pêşwaziya erênî kir, di heman demê de şopandina wê Rastaman Vibration (1976) jî kir. Monthsend meh şûnda derketina albumê Marley li nav mala wî ya li Jamaica ji destdana kuştinê xelas bû, ku wî jê re kir ku ew ji nişkê ve biçe London. Di dema dema xwe de li Londonê wî albûma Exodus (1977) tomar kir; Ew hêmanên blues, giyan û gîtana Brîtanî tevlîhev kir, serkeftina bazirganî û rexnegirî ya fireh wergirt.
Di 1977 de, Marley bi melanoma lentiginous acral re hat nasîn; ew di sala 1981 de ji ber nexweşiyê mir. Zanyarên wî li seranserê cîhanê xemgîniya xwe diyar kirin, û wî cenazeyek dewletê li Jamaica wergirt. Albuma hits ya herî mezin Legend di 1984an de derket, û bû albûma Reggae-a herî firoşyar a hemû deman. Marley di heman demê de wekî yek ji hunermendên muzîka herî populer a hemû deman jî tê, bi texmîna firotanê zêdetirî 75 mîlyon tomarên li seranserê cîhanê. Ew di demeke kurt de piştî mirina wî bi Fermana Meriv ya ji hêla miletê xwe ve hatî şûnda ji hêla Jamaica ve hate honandin. Di 1994an de, ew li Salona Fame ya Rock û Roll hate zindan kirin. Rolling Stone li wî di rêza 11 de li ser lîsteya xwe ya 100 Hunermendên Mezintirîn ên Hemî Demî re rêz kir.
Jînenîgarî
Bob Marley di 6-ê sibata 1945an de li zeviyê bapîrê dayika xwe li Nine Mile, Saint Ann Parish, Jamaica, li Norval Sinclair Marley û Cedella Malcolm hate dinê. Norval Marley bi eslê xwe ji Sussex-ê Jamaican-yê spî bû, malbata wî digot ku bi eslê cihûyên Sûrî ye. Norval îdîa kir ku di Qralên Marînan de kaptan bûye; di dema zewaca xwe de bi Cedella Malcolm, Afro-Jamaican hingê 18 salî, ew wek çavdêriya çandiniyê hate xebitandin. Navê tevahî Bob Marley Robert Nesta Marley ye, her çend hin çavkaniyan navê wî jidayikbûnê wekî Nesta Robert Marley dide, bi çîrokek ku dema ku Marley hîn jî kur bû, karbidestek pasaporta Jamaican dîsa vekişand navên yekem û navîn ên xwe ji ber ku Nesta wekî navê keçikê dixuye.
Norval ji bo jina xwe û zarokê xwe piştgiriya darayî peyda kir lê kêm caran wan wusa dît ku ew pir caran dûr bû. Bob Marley beşdarî dibistana seretayî û dibistana ciwan a Stepney bû ku li qada qemerîke ya Saint Annê xizmet dike.
Di sala 1955 de, dema Bob Marley 10 salî bû, bavê wî di 70 saliya xwe de ji ber êrîşê dil mir. [24]  Dayika Marley piştre çû zewacê bi Edward Booker, xulamek medenî ji Dewletên Yekbûyî, û Marley du birayên xwe yên nîv: Richard û Anthony da.
Bob Marley û Neville Livingston (paşê wekî Bunny Wailer tê zanîn) di Nine Mile de hevalên zaroktiyê bûn. Wan dema ku li dibistana seretayî Stepney û Junior High School dest pê kiribûn dest bi muzîkê kirin. Marley gava ew 12 salî bû û bi dayika xwe re Nine Mile re hişt û çû Trenchtown, Kingston. Ew û Thadeus Livingston (bavê Bunny Wailer) keçek bi hev re hebû ku wan navê Claudette Pearl, ku xwişkek piçûktir hem ji Bob û Bunny bû. Naha ku Marley û Livingston di heman malê de li Trenchtown dijîn, lêkolînên wan ên muzîkê kûrtir dikirin ku nûtirîn R&B ji radyoyên Dewletên Yekbûyî yên ku weşanên wan gihiştin Jamaîka, û muzîka ska-ya nû vedigirin. Vegotina berbi Trenchtown bi kelecan bû û Marley zû di nav koma dengbêjan de bi Bunny Wailer, Peter Tosh, Beverley Kelso û Junior Braithwaite re peyda bû. Joe Higgs, ku beşek ji çalakiya dengbêjiya serfiraziyê Higgs û Wilson bû, li 3rd St.-ê dijî, û hevalbendê wî stranbêj Roy Wilson ji hêla dapîra Junior Braithwaite ve hat raber kirin.
Higgs û Wilson dê li pişta xaniyên di navbera 2nd û 3rd Streets dubare binêrin, û demek dirêj neketibû pêşiya ku Marley (naha li St St. 2nd bijî), Junior Braithwaite û yên din li dora vê duyê serfiraz civiyan. Marley û yên din di vê demê de ti amûr ne lîstin, û zêdetir bala xwe dan koma zerafeta dengbêj. Higg kêfxweş bû ku ji wan re bibe alîkar ku pêşveçûnên vokaliya xwe pêşbixin, her çend girîngtir, wî dest pê kiribû ku Marley hîn bike ku meriv çawa guitar bike - bi vî rengî nivîngek çêkir ku piştre dê Marley bide çêkirin ku di dîrokê de hin stranên herî mezin-firotan ên reggae ava bike  şanoy.
Peter Pan
Peter Pan di hin çîrokên zarokan ên James Matthew Barrie de serleheng e û li wir zarokê tenê ye ku dê tu carî salmezin nebe. Ew li girava aşopî Neverland dijî li ku ew serkêşê koma lawan bi navê lawên windabûn (bi îngilizî The Lost Boys) e. Neyarê Peter Pan Kapîtan Hook e.
Peter Pan di pirtûka The Little White Bird (Balindeya biçuka sipî) ku esasen ji bo salmezinan hatibû nivîsandin, di cara yekem kifş bû û di sala 1905an di promiyera Londonê çîrok li ser sernavê Peter Pan, or The Boy Who Wouldn’t Grow Up (Peter Pan an jî lawê wê ne dixwast salmezin be" an jî ne salmezin dibû) li ser sehneye dihat bi biserkeftiyê leystin. Di sala 1906 fesla The little White Bird wek pirtûka bi xwe Peter Pan li Kensington Gardens dihat weşandin. Ew çap ji aliye Arthur Rackham ve xêzkirî ye.Di sala 1911 J.M.Barrie naveroka şanoname ji bo çîroka Peter and Wendy(Peter û Wendy) li anî, ku îro zêdetirîn li ser sernav Peter Pan tê weşandin.
Axbaş, Erdîş
Axbaş, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Ala Japonê
Ala neteweyî ya Japonê çargoşeyek spî ye ku li navenda wê dorhêlek sor heye. Ji vê alê re bi fermî Nisshōki (日章旗, 'ala rojê') tê gotin, lê li Japonê bi gelemperî wekî Hinomaru (日の丸, 'Topa rojê') tê zanîn. Ew sosretiya welêt dihewîne: Welatê Roja ku hiltê. Di 13ê tebaxa 1999an de ala Nisshoki di Qanûna Al û Sirûda Neteweyî de wekî ala neteweyî hat destnîşan kirin. Her çend qanûnek berê ala neteweyî diyar nekiribû jî, ala rojê ji berê ve wekî ala neteweyî ya Japonê ya de facto dihat qebûlkirin.
Roj di mîtolojî û ola japonî de rolek girîng dilîze, ji ber ku tê gotin ku Qeyser neviyê rasterast yê xwedawenda rojê ya Şînto Amaterasu ye, û rewabûna desthilatdariya malbatê li ser vê tayînkirina xwedayî ye. Navê welat û sêwirana alê, girîngiya navendî ya rojê nîşan dide.
Kuftesîr
Berkeliya kuftesîra Colemêrgê
Bo sosa wê:
Ala Japonê
Dîroka alê
Dîroka kevnar a Shoku Nihongi dibêje ku Qeyser Monmu di sala 701an de di dadgeha xwe de alayek ku tavê temsîl dike bikar aniye. Ev yekem bikaranîna motîfa rojê ye ku ji bo ala Japonê hatiye tomar kirin. Ala herî kevn a heyî li perestgeha Unpō-ji, li Kōshū, Yamanashi tê parastin, ku ji sedsala 16an kevntir e, û efsaneyek kevnar dibêje ku ala di sedsala 11an de ji hêla Qeyser Go-Reizei ve ji perestgehê re hatiye dayîn. Di dema Restorasyona Meiji de, dîsk û sembola roja hiltê ya Hêza Deryayî û Artêşa Japonî ya Împeriyal bûn sembolên sereke di Împeratoriya Japonî de. Afîşên propagandayê, pirtûkên dersê û fîlman ev ala wekî çavkaniya serbilindî û welatparêziyê nîşan didin. Li malên japonî, ji welatiyan dihat xwestin ku di cejnên neteweyî, pîrozbahî û bûyerên din de ku ji hêla hukûmetê ve hatî biryardan ala nîşan bidin. Nîşanên cûda yên dilsoziya Japon û Qeyserê jî motîfa Hinomaru ne û di dema Şerê Duyemîn yê Sino-Japonî û pevçûnên din de di nav gel de populer bûn.
Kuftesîr
Çêkirin
Savara xwe bixin sêniyekê, rûnê nivîşkî yê helandî berdin ser. Hêdî hêdî ard û avê pê werbikin, bistrên.
Ala Japonê
Dîroka alê
Di dîrokê de, hem çavkaniyên rojavayî û hem jî yên japonî îdîa kirin ku al ji japoniyan re sembolek hêzdar û mayînde bû. Ji dawiya Şerê Cîhanê yê Duyem (Şerê Pasîfîkê), bikaranîna al û sirûda neteweyî Kimigayo ji bo dibistanên giştî yên Japonê mijarek nakokî ye, û nakokiyên li ser karanîna wan bûne sedema protesto û doz. Li Çîn û Koreyê al sembola êrîşkarî û împeryalîzmê ye.
Kuftesîr
Çêkirin
Ji wê kufteyên biçûk, bi qasî gelazekê yan bindeqê çêbikin. Bixin quşxaneyekê, bikelînin.
Gulçirmo
Gulçirmo gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kuftesîr
Çêkirin
Bo sosa wê, qeliyê amade bikin, hûrane hûr bikin. Herwiha pîvaza xwe jî. Rûn berdin rûnbirêşkekê, bi rûnê ron û nivîşkî pîvazên xwe biqelînin. Merge, qelî û biharbêhnê tevlî bikin û tevbidin.
Gulçirmo
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 88 kes (25 malbat) bûn.
Kuftesîr
Çêkirin
Kufteyên xwe li binikên xwarinên parve bikin. Sîr û mastê berdin ser. Sosa xwe ya ji qeliyê rokin ser binikan. Êdî bo xwarinê amade ye.
Mûsaxan
Mûsaxan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Gersfeld
Gersfeld, bajarekî navçeya (Landkreis) Fuldaê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Şewaşî
Şewaşî  gundekî girêdayî navçeya  Şemrex a girêdayî Mêrdînê  ye.
Sainte-Honorine-de-Ducy
Sainte-Honorine-de-Ducy, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qirqkilîse
Qirqkilîse, ya ku tê wateya çil dêr, bi tirkî navê wê kirine Yeşildere, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Dûstan, Selmas
Dûstan, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 486 kes (109 malbat) bûn.
Réaux-sur-Trèfle
Réaux-sur-Trèfle, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Babilan
Babilan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Saint-Mards-de-Fresne
Saint-Mards-de-Fresne, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Some, Heris
Some gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çembaluk
Çembaluk, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sandhikharka
Sandhikharka, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 5 (Province No. 5) de cih digire.
Lohmar
Lohmar, bajarekî navçeya (Landkreis) Rhein-Sieg-Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Înçke, Turcan
Înçke, gundekî gundistana Turcana navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Înçke 21 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 4 e.
Game Boy
Game Boy (bi japonî: ゲームボーイ, Gēmu Bōi) konsoleke guhêzbar ya Nintendo bi 8 Bit e û ku ji aliye Gunpei Yokoi ve hatibû pêşvebiri û di sala 1989 fermî dihat pêşkeş kirin.
Hotkan
Hotkan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Game Boy
Game Boy yek ji konsolên lîstika herî firotan a her timî ye, bi zêdetirî 118.69 mîlyon kopî hatine firotin (modela Game Boy Color jî tê de ye) û ji demek dirêj ve konsola alava destan a firotanê ya herî cîhanê ye. Lêbelê, ev rekora firotinê ji hêla Nintendo DS ve bi hêla nêzî 154.01 mîlyon alavên firotin ve hatî veqetandin. Pêşîn, Game Boy tenê bi lîstika Tetris re, ku di dîrokê de bû lîstikek xêvjimêrê ya herî firotanê, bi hev re peyda bû.
Konstantius I
Constantius I navbera salên 293 û 306 de împeratorê Romê bû.
Bêdar, Colemêrg
Bêdar, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Lîsteya zanyarên kurd
Di dîrokê de her gav di nav gelê kurd de bi taybetî pê îslamê re gellek zanistvan, fîlozof, helbestvan, endezyar, bijîşk û alimên mezin derketine  ji vana yên herî naskirî û pirtûk nivîsandinin û li dû xwe berhem hîştînin di lîstê de cîh girtine.
Gulî, Şahîndij
Gulî, Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 239 kes (47 malbat) bûn.
Malesiwar
Malesiwar, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xanzar, Kisante
Xanzar, gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Lohne (Oldenburg)
Lohne (Oldenburg), bajarekî navçeya (Landkreis) Vechtaê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Kinding
Kinding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ezîzan, Colemêrg
Ezîzan, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Sainte-Honorine-du-Fay
Sainte-Honorine-du-Fay, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Derelî, Selmas
Derelî, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 465 kes (85 malbat) bûn.
Tirûş
(Yê dirêjîya mezin 15 mm ye) ]]
Tirûş (an jî rezîstans, înglîzî: resistor) hêmana pasîf ê elektronîke. Kengê herîk nav tirûş derbas dibe, tirûş berxwe dide û di xwe de voltaj peyda dibe. Xebata vî bi qanûnê Ohm va dibe. Di nav pirtûkan da bi tîpê R an jî r va tên nîşandan.
Nirxên tirûşan bi rengên xêzan li ser da tên berisandin. Yên din jî agahîyên(nirx, hêz û hwd) tirûşan hemû tên nivîsandin li serên van.
Euskirchen (navçe)
Euskirchen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Zinar Sozdar
Zinar Sozdar (jdb. 1972 li Qizilce, Depê ,Bakurê Kurdistanê) hunermendekî muzîka kurdî ye.
Kurtejiyan
Di sala 1972an de li gundê Qizilce ya ser bi Depê ve hate dinê. Dema hatiye dinê malbata wî pir feqîr bûye. Tevî wî ee şeş bira û şeş xwişk in. Ew î Dibistana seretayî li gund xwend. Bi piştre ji bo xwendina xwe ya navîn çû bajarokê Depê. Kekê wî di sala 1984an de li Ewropayê tevî têkoşîna neteweyî bûbû. Sala 1987an dema ew li lîseyê di sinifa yekem de bû, kekê wî li bajarê Dêrsimê şehîd ket. Ji ber vê yekê ew mecbûr ma û terka dibistanê û ya bajarokê Depê kir. Piştî ku ji Depê veqetiya, ew rasterast çû Ewropayê cem bavê xwe. Bavê wî di salên 1970î de çûbû Ewropayê, li Elmanyayê bi cihûwar bûbû. Zinar Sozdar li Elmanyayê pêşî fêrî zimanê Elmanî bû. Bi piştre di dawiya perwerdehiya sê salan de wî wek asîstanê fizîkê lîseyê xelas kir. Paşê xwendina zanîngehê heq kir û di sala 1993an de dest bi beşê komputerê kir. Zinar Sozdar di sala 1999an de wek muhendîsê komputerê bi serfirazî beşê komputerê xelas kir. Niha di şîrketeke taybet a Elmanî de wek muhendîsê komputerê dixebite.
Çavkanî
Hevpeyvîn bi Zinar Sozdar re, www.netkurd.org, Amadekar: Mustafa Gazî 3.4.2007
Semedabad, Heris
Semedabad gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rétaud
Rétaud, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Martin-du-Tilleul
Saint-Martin-du-Tilleul, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Biraşka narîn
Biraşka narîn, narînkebab cureyek biraşkê (kebabê) ye. Pirranî li Botanê tê xwarin. Kebaba Colemêrgê jî dibêjin.
Narînkebab a li parêzgeha Colemêrgê tê xwarin, kêm-zêde wiha ye:
Çêkirin
Goşt û kartola xwe bixaşînin, têxin badiyekê. Berkeliyên (melzemeyên) xwe yên din di awayê tîkegoştî de tîke bikin.
Quşxaneyê bînin, rûnê xwe berdinê. Berê pîvazê, dûv re îsot, goşt, merge, xwê, fringî û kartola xaşandî biqelînin. 1-2 stekan (qedeh) avê berdin navê û bi qasî 8-10 deqe bikelînin. Xwarina we amade ye.
Şahname
Şahname, anku Pirtûkên Keyan pirtûka herî girîng û navdar a nivîskarê mezin ê navdar Firdewsî ye. Ev pirtûk bandoreke mezin li ser wêje û hunera êrana mezin (êranşehr) kiriye.
Turcan
Turcan, gundekî gundistana Turcana navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Qeceran, Pêrtag
Qeceran, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Turcan
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Turcan 780 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 159 e.
Kesk
Kesk rengekî di pêlên dîtbar de ye. Meziniya pêla keskê 550 nanometre ye.
Kesk
Kesk di mîtologiya kurd û ewropiyan de sîmbola bereket û siruştê ye. Kesk yek ji rengên alaya Kurdistanê ye. Kesk ji aliyê hêzên sirûştparêz ve tê bikaranîn.
Blesmes
Blesmes, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Sainte-Marguerite-d'Elle
Sainte-Marguerite-d'Elle, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Talane, Colemêrg
Talane, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Xavier Naidoo
Xavier Kurt Naidoo (jdb. 2ê çiriya pêşîn a 1971an li Mannheimê, Almanya) hunermendeke alman ê Soul û R&B yê ye.
Ji bilî kariyera xwe ya soloyê, di nava koma alman a bi navê Söhne Mannheimsê cih digire û yek ji damezrênerên komê ye. Herwiha, ji bo avakirina Akademiya Pop ya Württemberg ê jî xebat kir û tê de weke mamoste xebitî. Di heman demê de xwediyê şîrketên muzîkê yên bi navên Beats Around the Bush û naidoo records
Naidoo, bi nivîsên stranên xwe, daxuyaniyên siyasî, belavkirina teoriyên komployê û hêmanên îdeolojîk ên Tevgera Hemwelatiyên Reich û hem jî homofobî, dijcihûyî û populîstê rastgir heta pêşniyarên nîjadperest û her weha daxuyaniyên dij-zanist, bû sedema gelek nîqaşan. Mînakî, wî gelek caran bi eşkere pandemiya COVID-19 înkar kir.
Naidoo ji ber gotinên stranên xwe çend caran xelat stendiye, herî dawî di sala 2003an de xelata Fred-Day-Preis ê hatiye hatiye wergirtiye.
Herwiha, Naidoo di gelek projeyên hunerî û civakî jî cih girtiye (weke di projeyên 'Brothers Keepers', 'Rock gegen Rechts', '4 Your Soul', 'Rilke Projekt' û 'Fourtress' de).
Albuma ewil ya Naidoo ya bi navê Nicht von dieser Welt (Ne ji vê cîhanê) di sala 1998an de derket piyasê û ji mîlyonek car zêdetir hate firotin.
Naidoo albuma xwe ya dûwemîn (Alles für den Herrn/Her tişt bo Rab) di sala 2002an de, û ya sêyemîn (Telegramm für X/Telegram ji X re) di sala 2005an de derxist piyasê. Wî bi her du albumên xwe yên nû heman serkeftinê bidestxist û di sala 2009an de albûma xwe ya çaremîn (Alles kann besser werden/Har tişt kare baştir be) weşand.
Löhne
Löhne, bajarekî navçeya (Landkreis) Herfordê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Zimanê derî
Zimanê derî an Farsiya derî an farsiya nû, farisiya ku piştî çêbûna Silsileya Seffarî û têk çûna farisiya navîn bi kar hati. Farisiya Derî wate farsiya fermî ku di derbar yan qesrên şahan de dihat bi kar anîn. Ev farisî niha jî di Efxanistanê zimanê fermî ye. Farisiya niha li Îranê tê axivtin Farisiya nûjen e.
Kipfenberg
Kipfenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Cunyan, Turcan
Cunyan, gundekî gundistana Turcana navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Cunyan 61 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 10 e.
Gozelbilax
Gozelbilax gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 667 kes (136 malbat) bûn.
Ecvac
Ecvac gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 474 kes (85 malbat) bûn.
Şêrkewe
Şêrkewe, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
D. Îzolî
D. Îzolî, Delîlo Îzolî, bi fermî Hiseyn Yildiz, jdb. 8ê adarê 1940 li gundê Hulman nehiya Moxindî, Dêrsim), ferhengdanerê kurdî ye.
Li Dêrsimê li navçeya Mêzgir li gundê Hulmanê ji dayik bû. Li gorî nasnameya D. Îzolî di 8ê adara sala 1940an ji dayîk bûye. Bav û kalên wî ji aliyê Qerejdaxê pêşî tên gundê Rîçikê dû re jî li Hulmanê cîwar dibin.
D. Îzolî di 12 saliya xwe ji gund derdikeve û 22 saliya xwe de derbasî Ewropayê dibe û li Holendayê bicih dibe. Li Holenda kargehekê de karker bû.
Di sala 1987an yekemîn ferhenga kurdî-tirkî, tirkî-kurdî amade kir. Ev ferheng 500 heb çap bû. Di beşa kurdî-tirkî qasî 30 hezar bêje û 4 hezar biwêj, di beşa tirkî-kurdiya ferhengê de jî 25 hezar bêje cih girtin. Di sala 1992an ev ferhenga xwe ji nû ver ji çav derbas kir û ji nûve ferhengê çap kir. Di çapa nû ya ferhengê de ji bilî bêjeyan her wiha beşeke rêzimanê û rêhbera dewletên cihanê jî cihê xwe girt.
Romagne, Gironde
Romagne, Gironda, komuneke li departementa Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Erdheja Îzmîtê 1999
Erdheja Izmîtê 1999, erdheja Marmarayê, erdheja Gölcükê yek ji erdhejên mezin û ziyandêr ên li Tirkiyeyê rûdane ye. Hêza erdhejê 7,6 richter bûye.
Erdhej di 17ê tebaxa 1999an, katjimêr 03:02yê de li herêma Marmarayê pêk hatiye. Ziyana herî mezin li Kocaeli, Yalova, Gölcük û Adapazarıyê ketiye.
Di erdheja mezin de bi giştî 17.217 kesan jiyana xwe jidest dane, 43.959 kes jî birîndar bûne. Kesên jiyana xwe jidest didin ji van deran in:
Mamulan
Mamulan, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gadhimai, Rautahat
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 40.410 kes hatiye hejmartin
Sûlîdiriq, Heris
Sûlîdiriq gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Alim
Alim (Alîm) yek ji 99 navên Xwedê jî ye.
Çavkanî
http://www.biriz.biz/esma/index.htm
Girava Prens Edward
Girava Prens Edward, parêzgeheke welatê Kanadayê ye û li herêma Rojhilatê Kanadayê cîh digire. Bajarên herî mezin ya parêzgehê û paytexta parêzgehê bajarê Charlottetown e.
Rioux
Rioux, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qendole
Qendole, qende, aqîde berhemeke ji şekirê, beşek ji şekiroyan e (sakaroz, berhemên ji şekirê) ye. Şekir û têkel tên dakirin, dapalandin ango krîstalîzekirin. Ji kurd û gelên îranîyan derbasê ereban bûye.
Heya destpêka sedsala 20em li Kurdistanê gelek kargehên şekiroyan, bi taybetî yên qendoleyan hebûn. Niha nînin, cihê xwe dane şekiroyên serdema nûjen, bo mînak kanfêt û bonbonan. Bêjeya qendole îro tenê di stran û pêkenokan de derbas dibe, pirr nayê bikaranîn. Ji ereban jî derbasê grekiyan û Ewropayê bûye. Wextekê bijîşkên çavan wekî derman didane nexweşên xwe. Ji vir sed balê li Ewropaê fabrîkên qendoleyê hatine avakirin. Bo rengdarkirinê gelek tişt tên bikaranîn. Bi taybetî lîmon, kuncî, fêkîyên din, biharat ûêd.
Kirtikî, awayekê çayvexwarinê ye
Li Kurdistan pê çay vedixwarin. Bi taybetî li Serhedê îro jî şekirê kirtikî dikin, davêjin devê xwe û pê çayê vedixwin. Lê îro bêhtir şekirê çayê bikartînin. Şekirê Erzîromê li bakurê Kurdistanê deng vedaye. Ji vê awayê çayvexwarinê re kirtîkî yan bi bandora asîmîlasyonê kirtleme dibêjin. Di vê binavkirinê de kirt, ji kirtikê tê û paşpirtika -leme jî bi romîkî (tirkî) ye.
Vaye (kovar)
Yekemîn hejmara kovara Vaye di 8ê tebaxê sala 2010an de derket û heta 20ê hezîrana sala 2012an 12 hejmar derketine. Cîhê xebata û weşandina kovarê bajê Dihokê başurê Kurdistanê bû. Hawar mehê êdu caran derdiket. Kovara Vaye, kovarekî Rewşenbîrî û çandî, hunerî, wêjeyî û rexnegirîbû û ji aliyê rojnamevanê ciwan Hogir Silêvaneyî ve dihate derxistin. Kovara Vaye ku di nav kovarên li Dihokê di hatine weşandin cih û mekaneta xwe hebû. Alîkariyeke wê ya mezin ji bo zimanê ciwanên kurd yên devera Behdînan cihgirtbû. Di kovarê de bi giranî lêkolîn, çîrok û carne helbestên bi kurdî, ji edebiyata kurdî nivîsên bijartî hatin weşandin. Bi vi awayî Hawar di wêje û mijara zimanî de bûbû rewtek û ekolek û heta sala hunermendên kurd dihatin weşandin. Kovara Vaye bi bo cihê meraq û gengeşeya medya kurdî ji li bakurê Kurdistanê jî.
Rêsepana dermanan
Rêsepana dermanan, rêyên sepandina dermanan di farmakolojî û toksîkolojiyê de rêya ku pê derman, şileme, jehr an jî çi made û hêmanên din dikeve laşî de.
Bêkur
Bêkur, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Rêsepana dermanan
Rêsepana dermanan bi gelemperî tê dabeşkirin li gorî cihê ku ew made tê sepandin bo derbasbûna laşî. Mînakên belav oral û întravenoz anku navdamarî. Dabeşkirin jî dikare li gorî armanca ku made çalakiya xwe ji bo dike, bihê kirin. Çalakî dikare topîkal (xwecihî) an jî enteral (bandorên wê heta cihekî sîstemî/koendamî be belê gihandina wê di rêya boriyên givêrdarî re be), yan jî pareneral (bandorê sîstemî/koendamî belam rêça gihandinê ne GI be).
Dabeşkirin
Rêsepana dermanan bi giştî li gorî awayê sepandinê tê dabeşkirin.
Li gor tesîra sîstemîk an jî herêmî
Rêsepanên dermanan bi serekî dikare li gor bandora herêmî (di rêsepana topîkal de) an jî sîstemîk (di rêsepana enteral an jî parenteral de) bên dabeşkirin: