cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beresor
Li sala 1970-ê zayînî tinê sê-çar malek li Beresori mabûn û gundêt Sêvik û Rezgeya nêzîkî Zêrîxanê, ku du gundêt cîranêt Beresori bûne, her du kawil û çol mabûn.
Oblasta Îvano-Frankîvskê
Oblasta Îvano-Frankîvskê (bi ûkraynî: Івано-Франківська область, Ivano-Frankivs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.
Yûnis Das
Yûnis Das, li Cizîrê ji dayîk bûye û li wir mezin bûye. Wek hobî ji zaroktîya xwe ve bi muzîkê re têkildar e. Yûnis Das, solîst û strançêkerê Teq û Req ê bû ku vê komê bi stîlen rocka hişk, rocka akûstîk û bluesê ya bi Kurdî albumeke bi navê “Keftûlef” a ji deh stranan pêk tê, derxistîye. Yûnis Das ji lîseyê ve bi karên ziman re mijûl e.
Jînenîgarî
Di salên zanîngehê de li Enstituya Kurdî ya Stenbolê, piştre jî li Cizîrê li Kurdî-der, Malên Pişgirîyên Perwerdehîyê wek rêveber, aktîvîst û mamosteyê Kurdî nêzî 15 salan xebitîye. Di heman demê de lêkolînerî û berhevkarîya dengbêjî û folklorê dike û li Zanîngeha Artukluyê bi navê “Vekolîneke Etnomuzîkolojîk li ser Mihemed Arif Cizîrî” teza xwe ya masterê daye. Romana kult a Sabahattin Ali ya bi navê “Kürk Mantolu Madonna” ya Tirkî, bi navê “Madonnata Mantokurk Lê” bo Kurdî wergerandîye. Di kovar û rojnameyên Kurdî de nivîsên wî derçûne. Di nav edîtorî û lijneya weşana kovarên wek Zend, Hawara Botan, Dibistan, Ziryabê de cih girtîye û xebitîye. Li gel vê jî ji bo amadekirina hin pirtûkên Kurdî bo weşanê karên edîsyonî û redaksîyonîyê kirîye. Piştî şerên bajaran ku sazî û dezgehên Kurdan tên girtin Yûnis Das li gel hevalên xwe ji bo pêşxistina xebatên hişmendîya xwezayê, Komeleya Duçerxe û Xwezayê ya Cizîrê ava dike û bi vê yekê re hin xebatên çandî jî bi pêş dixe û ev xebat di serdemeke teng de ji alîyê civakê ve bi dilgermî tê pêşwazîkirin û ji bo nifşê nû dibe modelek. Yûnis Das wek mamosteyê mekatronîkê yê fermî kar dike. Yûnis Das di sala 2020’an de ji bo derxistina albuma xwe ya soloyê ket studyoyê û dest bi tomarkirina albumê kir. Tê payîn ku albuma wî ya ji 10 stranên bi temamî gotin, muzîk, aranjeyên wî pêk tên, di destpêka 2021’an de derkeve.
DEMÊN TEQ Û REQÊ
Teq û Req Di sala 2008’an de ciwanê Kurd Erdal Dağhanê (daholvan) ku dixwest li gel hin hevalan komeke rock a Kurdî ava bike, ciwanên Kurd Sedat Çeçen (bas gîtarîst) û Yûnis Das (Vokal) nas dike. Piştre ev her sê ciwanên Kurd hin hevalên din jî nas dikin û li studyoyên provayê şîroveya/îcrakirina hin stranan dikin. Ji ber ku ev xebat weke xebatên atolyeyî ne, mirov nikare qala komeke sabît bike. Ev kom nakevin nav xebata îcrakirina muzîka ya li ser dikê û beşdarî pîyaseyê nabin. Sedema vê tiştê jî ew e ku ev her sê ciwan xwedî hin karên din ên debarkirinê ne. Erdal Dağhan teknîsyenê komputer, Sedat Çeçen mamoste ye, Yûnis Das jî xwendekarê zanîngehê û aktîvîstê zimanê Kurdî ye. Anku karê sereke yê van ciwanan ne muzîk e. Tenê dixwazin hobîyên xwe yên muzîkê bi pêş bixin û xebateke kollektîf ava bikin. Motîvasyona sereke ya komê piştî demekê tenê dibe afirandina repertuareke aîdê xwe. Li ser vê fikrê pêşî helbesta Şêrko Bêkes a bi navê “Çar Zarok” beste dikin. Dikare bê gotin ku ev kom bi van xebatên atolyeyî di destpêka 2009’an de li Stenbolê ava dibe. Piştre bi helbestên endamê komê, piştre jî bi helbestên Arjen Arî xebatên bestekirin û aranjekina stranên Teq û Req ê berdewam dike. Tevî ku gelek stran afirandine jî bi qasî çend mehan navekî vê komê tune ye. Yûnis Das pêşnîyara navê Teq û Req ê dike û piştî demekê êdî kom vî navî bi kar tîne. Ji van civat û civînên akûstîk û li studyoyên provayê, di nava du salan de repertuareke bi tevahî Kurmancî ya ji cureyên rocka hişk, rocka akûstîk û bluesê yên pabendî Teq û Req ê ava dibe. Ber bi dawîyê de Yûnis Das û Erdal Dağhan tenê dimînin. Motîvasyona van her du ciwanan ew e ku li stûdyoyê vê repertuarê bi piştgirîya heval û dostên xwe tomar bikin û wan bo pêşerojê wek albumekê mayînde bikin. Di ber karê xwe yê sereke re ev her du ciwan tevî hemû bêderfetîyan di nava du salan de hemû kar û barê albumê bi bişgirîya hin hevalên xwe yên muzîkjen û hunermend dibin serî. Teq û Req bi navê “Keftûleft” albumeke ji 10 stranan pêk tê, bi produktorîya Kom Muzîkê di sala 2012’an de derdixe. Piştî derketina “Keftûleft”ê “ ji ber ku Yûnis Das êdî li Cizîrê dijî û li wir mamostetîyê dike û Erdal jî li Stenbolê ye, êdî derfetên mobîlîzebûna komê û berdewamkirina wê zehmet dibin. Teq û Req ji bilî konsereke li Almanyayê beşdarî tu konseran nabe û bi mecbûrî daxwazên konseran jî nikare bi cih bîne. Li ser vê yekê ji 2013’an ve Yûnis Das û Erdal Dağhan biryarê didin ku Teq û Req wek xebateke kollektîf ji bo pêşerojê bimîne û her yekê li ser navê xwe jîyana xwe ya muzîkê bidomînin. Jixwe îthafa li ser albumê ku bi hevokekê navê hemû stranên komê dihundirîne, di heman demê de nîyet û armanca komê jî dîyar dike: ''Ev keftûlefta me ya sê salan berdewam kirî, dîyarî bo zarokên çaremîn ên ji serjimêrîyekê nayên hesibandin û bi perîşanîya di şeveke tarî de çûk ji xewnên wan hatîn dizîn, tevî vê yekê li benda pela dawî ya salnamê mayîn da xewnereşkên wan biqedin û Bêrîyên wan ên sayî bi jiyaneke asayî biçin sêrî.''
Siyaqollî serê
Siyaqollî serê, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Siyaqollî serê 126 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 15 e.
Romont, Fribourg
Romont, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Fribourg a herêma Glâneyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Thomas Paine
Thomas Paine (jdb. - m. ) çalakvanê siyasî, fîlozof, nivîskar, teorîsyenê siyasî û şoreşgerekî amerîkî bû. Wî bi ramanê xwe bandor li Şerê Azadiya Amerîka û Şoreşa Fransayê kir.
Jiyan
Li sala 1737an de li Norfolk (Keyaniya Yekbûyî) ji dayik bû. Berê tîcaret kir. Li 1767an li Londonê dest bi mamostetiyê kir. Li 1774an çû Amerîkayê û piştgiriya azadiya Amerîkayê kir. Bi vê armancê li 1776an broşurê bi sernavê Common Sense (aqlê selimî) çap kir. Paşê pişgiriya Şoreşa Fransayê kir û pirtûka Rights of Man (Mafên Mirov) çap kir. Ji Meclîsa Fransayê Neteweyî re hate hilbijartin. Li Fransayê ji aliyê Rêveberiya Terorê hate girtin. Di girtîgehê de Age of Raisonê (Serdema Hişê) nîvisand. Ji herkesê re pêşniyarê weke mafê dahatê asgarî û hîvaneya emekdar berrevanî kir. Piştî desthilatê îktîdarê Napoleon vegeriya Amerîkayê û li sala 1809an li Londonê mir.
Eta Mihemed
Eta Mihemed, (li Silêmaniyê, Başûrê Kurdistanê) çîroknivîs û romannivîsekî kurd e ku bi soranî dinivîse. Sala 1970an de li bajarê Silêmaniyê ji dayik bûye. Berhema wî ya yekem kitêbeke çîrokan bi navê "Paşmawey Xêlekan - Bermahiya Êlan" bû ku sala 1999 ji aliyê Dezgeha Çap û Weşanê ya Serdem ve hate çap û belavkirin. Çend sal in Eta bi Navenda Rewşenbîrî û Hunerî ya Endêşeyê re kar dike û Endêşe kitêb û berhemên wî çap û belav dike.
Frei-Laubersheim
Frei-Laubersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Eta Mihemed
Jînenîgarî
Eta Mihemed sala 1970 li taxa Serşeqam a bajarê Silêmaniyê ji dayik bû. Di xwendinê de şeş salên qonaxa seretayî li her sê dibistanên "Dergezên, Eyûbî û Badînan"ê diqedîne. Paşê sê salên qonaxa navendî û amadeyî li "Navenda Xebat û Amadehiya Ezmer"ê û paş-navendî jî li "Lîseya Helgurd, beşa wêjeyî" xelas dike. Paşê sala 1988 li Enstîtûya Teknîkî ya Resafe, beşa jimêryariyê li bajarê Bexdayê tê wergirtin. Sala 1993 sala duyem a enstîtûyê li bajarê Silêmaniyê xelas dike. Çend sal in Eta li bajarê Stockholmê li Swêdê dijî.
Offenbach (navçe)
Offenbach, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
Eta Mihemed
Jiyana wêjeyî
Çîroka xwe ya yekem sala 1993 bi navê "Bermahiya Êlan" bi zimanê erebî belav kir, ku "Awat Ehmed Sultan" wergerandibû ser zimanê erebî. Paşê ew çîrok di sala 1994an de di dema şerê birakujiyê de bi kurdî di rojnameya "Kurdistanî Niwê" de belav kir. Nivîsarên xwe di gelek rojname û kovaran de belav kirine. Di yekemîn festîvala Gelawêj de, xelata yekem a çîrokê bi dest xist. Sala 1999 yekem kitêba xwe ku pirtûkeke çîrokan bi navê "Bermahiya Êlan" bû li Dezgeha Çap û Weşana Serdem belav kir. girêdan=https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:Ktebi-peraweznusan.jpg|alt=بەرگی کتێبی پەراوێزنووسان|thumb|بەرگی کتێبی پەراوێزنووسان
Çîrok
1. Paşmawey Xêlekan – Bermahiya Êlan, Çîrok, 1999, Dezgeha Çap û Weşana Serdem.
2. Zarekanî Xewn - Zehrên Xewnê, Çîrok, 2002, Çapxaneya Renc.
3. Firîw û Xoheşardan – Xap û Xweveşartin, Çîrok, 2005, Yaneya Qelemê.
Hosika
Hosika, Hûsika, Hosikan, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekrê ve ye.
Saint-Christophe-à-Berry
Saint-Christophe-à-Berry, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Oblasta Ternopîlê
Oblasta Ternopîlê (bi ûkraynî: Тернопільська область, Ternopils'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.
Hüffenhardt
Hüffenhardt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neckar-Odenwald-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Felsefevan (kovar)
Felsefevan, kovareke felsefî, zanistî û serbixwe ye. Di serê sala 2015an de, bi hejmara xwe ya yekem tevlî karwana kovargeriya kurdî bû. Di 3 (sê) mehan de carekê tê çapkirin û xwerû bi kurdî ye. Bi naverok û sekna xwe û bi mijarên ku di 4 hejmaran de daye ber xwe, meriv dikare bibêje ku yekemîn kovara felsefeyê ya bi kurdî ye. Xwedî û edîtore kovarê civaknasê kurd, mamoste Ali Gurdilî ye.
Sîpiyepart
Sîpiyepart navê gundekî û şaredariyeke di navçeya Astara de li başûrê Azerbaycanê ye. Gundê Çukeş bi Sîpiyepart ve girêdayî e.
Altfraunhofen
Altfraunhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landshut li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Genim
Genim (bi latînî, Triticum), giyayekî ji famîleya Poaceae ye.
Li gorî lêkolînên li ser DNA'ya cureyên cuda yên genim, giyayekî gelek kevin e û warê wî yê çandinê Anatoliya, Kurdistan     û Mezopotamya ye. Genimê roja îro jî ji van cureyên genim ên kevin e. Ji genim arvan û ji hevîrê arvan jî cure cure nan tên çêkirin. Di kulînên hemî welatan de nan wekî xurdemeniyeke bingehîn cihê xwe digire.
Bosc-Bordel
Bosc-Bordel, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hîtwan
Hîtwan, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Beirut (kom)
Beirut komeke amerîkî ye ku bi eslê xwe projeya muzîka solo ya Zach Condon ê Santa Fe yî bû. Muzîka Beirut hêmanên indie-rock û muzîka cîhanî li hev tîne. Performansa pêşîn a komê di gulana 2006an de li New York ê pêk hat, ji bo piştgiriya albûma xwe ya pêşîn, Gulag Orkestar.
Condon navê komê ji paytexta Libnanê wergirtiye, ji ber dîroka bajêr a pevçûnê û çandên wê yên cuda. Beirut, konsera xwe ya yekem a li Libnanê di sala 2014an de li Festîvala Navneteweyî Byblosê pêk anî.
Salên destpêkê
Zach Condon di 13ê sibata 1986an de, li Albuquerqueya New Mexico yê hat dinê. Ew li Newport News, Virginia û Santa Fe mezin bû. Condon di xortaniya xwe de bi komeke cazê re li borîjenê da û caz bandorek mezin li ser wî kir.
Condon beşdarî Xwendingeha Bilind a Santa Fe bû, heya 17 saliya xwe tê de domand. Li saloneke sînemayê xebitî a ku fîlmên navnetewî dida temaşekirin û ev baldariya wî kişand li ser Fellini, stranên Sîcîlyayî û muzîka Balkanî.
Condon ji bo demeke kurt beşdarî zanîngehê bû, berî ku di 17 saliya xwe de ligel birayê xwe yê mezin Ryan biçe Ewropayê. Lêgerîn û naskirina Condon a muzîka cîhan ê dengê melodîk a Beirût pêş ve bir. Birayê biçûk a Zach, Ross Condon di koma Total Slacker a Brooklyn î de lê da.
Gulag Orkestar
Bi vegerîna ji Ewrûpayê, Condon qeyda xwe li Zanîngeha New Mexicoyê kir û wî li wir beşên zimanê portûgalî û wênekêşiyê xwendi. Condon piraniya materyalên xwe yên Gulag Orkestar bi tenê di odeya xwe ya nivînê de tomar kir, albûmê bi alîkariya Jeremy Barnes (Neutral Milk Hotel, A Hawk û Hacksaw) û Heather Trost (A Hawk û Hacksaw) li stûdyoyê temam kir ku ew her du bûn beşdarên destpêkê yên komê.
Tomarên Ba Da Bing! hêza îmzeyên Condon hilgirtin. Condon ji bo yekem pêşandana xwe ya zindî hevalên xwe hev da û Gulag Orkestarê li New Yorkê di gulan 2006an de lê da.
March of the Zapotec
Di 3ê nîsana 2008an de, Beirut tûra xwe ya havînê ya Ewropayê betal kir ku vê çalakiyê berê ragihandibû. Ji xwe di sala 2006an de, Beirut piştî tûra du mehî ya DYAyê piya tûrê ya Ewopayê ji ber betilbûniyê dîsa betal kiribû. Di Kanûna 2009an de cote EPya March of the Zapotec/Holland EP hatiye weşandin, ev tomara fermî ji rêwîtiya Condonê a Oaxacaê (March of the Zapotec) û muzîka elektronîk a bi navê "Realpeople" (Holland)ê pêk hatiye. Di 6ê sibata 2009an de Beirut performansa xwe ya televîzyonê ya li DYAyê li ser Late Show with David Lettermanê bi performansa "A Sunday Smile" kir.
The Rip Tide
Di destpêka hezîrana 2011an de, di navbêna tûra Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê de, Beirut ragihand ku albûma wan a nû, The Rip Tide, ku zivistanê berê li New Yorkê tomar kiribûn, di 30yê tebaxê de bê weşandin. Koma bi hevdemî yeke yek derxist: "East Harlem" (ku yekem car li Live at the Music Hall of Williamsburgê hatiye tomarkirin), bi B-side "Goshen". albûm di nav tomarên Condom-ê ya xwe de bi navê Pompeii Records hatiye tomarkirin, rêvebirin û weşandin. Bi ya rexnegir û muzîkjenan, berevajî albûmanên berê yên vê komê ku mûzîkên Meksîka, Fransa, Balkanan, hwd. dihewiya, balê dikişîne ser xwe, "di vê albûmê de Beirut dengê xwe bêtir nêzîkî popê kiriye ku hunera derketiye holê [ya di nav Ride Tideê de ye] şêweyeke resen a ji yên din zêdetir girêdayî koma Beirûtê ye." Rexnegıirek destnîşan dike ku "Bandora Ewro [ya li ser albûmên berê yên Beirut] hîn jî li wir in, lê rûhê pop-amerîkayê ya kevnare jî tê de heye." Ev albûm di heman demê de ji albûmên berê yên Beyrûtê cuda dibe ku di vê albûmê de stranan wekî muzîkên enstrumantal hatine tomarkirin û piştre ji hêla Condon ve peyvên/gotinên stranan lê hatine zêdekirin.
No No No
Di 1ê hezîrana 2015an de, Beirut albûma xwe ya çaremîn ragihand, No No No, ku di 11ê îlona 2015an de derket. Di heman rojê de, sernavê sernavê "Na Na Na" ji bo weşanê hatiye parvekirin. Ev albûm piştî bûyerên tûndî di jiyana Condon de hatiye tomar kirin, bi tevlîheviyek re rû bi rû mabû û li nexweşxaneyek li Avusturalyayê raketibû. Lêbelê, Condon bi saya têkiliyek nû û vegera xwe ya li New York-ê bi tevahî baş bû. Beirut ji bo albûmê jî tûrek ragihand.
Gallipoli
Di 22ê çiriya pêşîn 2018an de, Condon albûmek din a Beirutê ragihand, Gallipoli, ku di 1ê sibata 2019an de derket. Ev albûm navê xwe ji bajarrokek Îtalyayê biriye. Di 10ê çileya 2019an de, vîdyoya muzîkê ji bo strana nû ya Beirutê, "Landslide" hatiye derxistin. Di 9ê sibata 2019an de, Beirut li beşa "Saturday Sessions" a CBS This Morning's Saturdayê xuya bû, ku lê stranên bijarte yên ji "Gallipoli" lê da.
Kadro
Condon wekî amûrên sereke flugelhorn û ukulele lê dide. Ew ukuleleyê ji bo henekkirinê kiriye, lê dîtiye ku dengê xweş e, jê hez kiriye û digel birîna zenda xwe girîngiye dide lêdana wê. Condon di heman demê de li borîjen, euphonium, mandolin, akordiyon, amûrên cihêreng ên klavyeyê û conchê dide ku li ser The Flying Club Cup xuya bûne.
Endamên paşîn
Piraniya endamên Beirut di çalakiyên zindî de û di metaryelên tomarkirî de cih girtine.
Kişdêm
Kişdêm, gundekî girêdayê navçeya Cîmîn ya Erzînganê ye.
Beirut (kom)
Realpeople
Realpeople alîgira projeya elektronîkî ya Zach Condon e. Condon li bin vî navî albûma xwe ya yekem (neweşandî) çêkiribû; The Joys of Losing Weight û Holland EP di nav vê projeyê de hat afirandin. The Joys of Losing Weight, ku dema Condon panzdeh salî bû, wê çêkiribû, ti carî bi fermî nehatiye weşandin, lê bêdestûr li ser înternetê hatiye reşandin.
Êrîşa li ser Charlie Hebdo
Êrîşa li ser Charlie Hebdo êrîşeke terorîstî ya îslamî bû ku di 7ê kanûna paşînê 2015an de li Parîsê li ser redaksiyona kovara satirîk Charlie Hebdo pêk hat.
Laîktî û mafê blasfemiyê/kufrê li Fransayê
Li Fransayê, di navbera salên 1789 û 1830 de, bi azadbûna pêşkeftî ya komarê ji dêra katolîk, qanûnên blasfemiyê/kufrê rawestiyan. Li Fransayê prensîba sekulerîzmê (laïcité – veqetandina dêr û dewletê) di sala 1905an de bi qanûna Cudakirina Dêr û Dewletê hate qebûlkirin û di sala 1945an de bû beşek ji makezagonê. Li gorî şert û mercên wê, divê hikûmet û hemû rêveberî û xizmetguzariyên giştî bê ol bin û nûnerên wan jî xwe ji nîşandana olê dûr bixin, lê hemwelatî û rêxistinên taybet azad in ku ola xwe ya bijarte li her cihê ku ew dixwazin, eşkere bikin ( tevî ku cudakirina li ser olê hatiye qedexekirin).
Beirut (kom)
Landing Soft
Soft Landing projeyek bû ku ji hêla endamên Beirut ve -Paul Collins (bass) û Perrin Cloutier (harmonîk) û Mike Lawless- hat destpêkirin. albûma wan a yekem a bênav di 12ê çiriya pêşîn a 2010an de li ser tomarên Ba Da Bing derket û wekî "guhartoyek pop-a Beirut" û freak-folk a bi rîtmên dansê û enerjiya saf hatiye bi navkirin
Êrîşa li ser Charlie Hebdo
Laîktî û mafê blasfemiyê/kufrê li Fransayê
Digel vê yekê mafê nivîskar, mîzahvan, karîkaturîst û şexsan heye ku henekan li mirov, aktorên giştî û kesayetiyên olan bikin. Ev maf û mekanîzmayên qanûnî ji bo parastina azadiya axaftinê hatine amadekirin. Di wê demê de li Fransayê dêra katolîk tehdîda herî hêzdar ji bo azadiya axaftinê bû.
Her çend wêneyên Muhemmed ji hêla Quranê bixwe ve ne qedexe ne. Lê nêrînên îslamî yên navdar ji mêj ve li dijî sûretên mirovî, nemaze yên pêxemberan derketine. Nêrînên bi vî rengî di nav komên îslamî yên çekdar de jî cih girtiye. Li gorî vê yekê, hin misliman di wê baweriyê de ne ku sitranên îslamê, nûnerên olî û berî her tiştî pêxemberên îslamî di dîna Îslamê de kufr e û bi îdamê tê cezakirin. Ev hesta herî navdar di kuştina fîlmçêkerê holendî yê nakok Theo van Gogh de pêk hat.
Beirut (kom)
Berhevok
Dîsa di 2011an de, wan covera  O Leãozinho"yê ya ku strana Caetano Veloso ye, ji bo albûma Red Hot+Rio 2yê kirin ku ev albûma herî dawî ya Rêxistina Red Hot ê bû. Ev albûm dewama albûma 1996 Red Hot+Rio''yê ye. Pereyên ku bi firotinan hatine berhevkirin ji bo çalakiyên bilindkirina hişmendiyê bo AIDS/HIVê û pirsgirêkên tenduristiyê yên ji wan dertê, hatiye bexşkirin.
Êrîşa li ser Charlie Hebdo
Laîktî û mafê blasfemiyê/kufrê li Fransayê
Li gorî BBC, Fransa bi vê rastiyê re têdikoşe ku hin zarok û neviyên malbatên koçber hene, ku pir caran nerazî ne û naxwazin bi şêwazên jiyana lîberal ên rojavayî re tevbigerin - di nav de toleransa olî û azadiya axaftinê".
Pêşdîrok
Charlie Hebdo kovareke satirîk a heftane ye; Li gel kovara Le Canard enchaîné, ew kovara herî girîng a satirîk a Fransayê tê dîtin. Kovar yek ji wan kêmanan e li cîhanê ku di sibata 2006an de karîkaturên Muhemmed yên kovara Jyllands-Posten a danîmarkî ji nû ve çap kiribû. Jyllands-Posten û karîkaturîstê wê Kurt Westergaard bi xwe di sala 2010an de bûbûn armanca êrîşan. Di 2ê çiriya paşînê 2011an de hejmareke taybet li ser serkeftina hilbijartinê ya îslamîstan li Tûnisê bi sernavê Charia Hebdo hat weşandin û wek sernivîskarê wê "Mohammed" hat binavkirin, ku ew jî wek karîkaturek bi sernivîsa “100 qamçiyan ger hûn bi kenê nemirin!” di rûpela pêşîn de hatibû nîşandan. Di heman rojê de li ser redaksiyonan êrîşek şewitandinê hat kirin.
Piştî ku Charlie Hebdo di îlonê 2012an de bêtir karîkaturên Muhemmed weşandin, zilamek li La Rochelle hate girtin ku banga kuştina sernivîskar û weşanger Stéphane Charbonnier kiribû. Di destpêka adara 2013an de, Charbonnier wekî yek ji deh kesan "ji ber sûcên li dijî Îslamê mirî an sax" di kovara radîkal-îslamîst Inspire de hate navnîş kirin. Kovara ku girêdayî şaxê Yemenê yê Elqaîdeyê ye, duruşmeyên “Rojê yek gule ji kafiran diparêze” û “Pêxember Muhammed aleyhisselam biparêzin.” bi kar anî.
Di rûpela pêşîn a Charlie Hebdo ya 7ê kanûna paşînê 2015an de romana Michel Houellebecq ya bi navê Soumission, di heman rojê de hate weşandin. Pirtûk di sala 2022an de Fransayek îslamîkirî vedibêje, ku tê de qanûnên şerîetê tên sepandin. Di heman hejmarê de yek ji karîkaturên herî dawî yên edîtorê Charbonnier jî bi sernavê "Li Fransayê hê êrîş nehatiye kirin" hate weşandin, digel bersiva xêzkirî a îslamîstekî çekdar: “''Bisekine û bibîne. Hîna heta dawiya meha kanûna paşînê heye ji bo dayîna silavên xwe yên cejnê.''”
Êrîş
Sûcdar Saîd û Chérif Kouachi, ku paşê berpirsiyariya Elqaîdê li Yemenê girt ser xwe, ketin nav nivîsgehên edîtoriya kovarê, li wir yanzdeh kes kuştin (di nav de efserekî polîsê ku ji bo ewlehiya kesane hatiye wezîfedarkirin), gelek kesên din ên ku li wir bûn birîndar kirin û dema ku reviyan polîsekî din qetil kirin. Li herêma Île-de-France di rojên 7-9ê kanûna paşînê 2015an de gelek êrîşên têkildar li dû xwe pêk hatin, di nav de dorpêçkirina supermarketa Hypercacher, ku tê de terorîstek çar mirovên cihû qetil kir. Sûcdar bi rêya têlefonê îdiaya pabendbûna xwe bi Dewleta Îslamî re kir û got ku kiryarên wî bi êrîşa li ser Charlie Hebdo re girêdayî ne; ew ji aliyê hêzên ewlehiyê ve hat kuştin, dema ku supermarket hat dorpêç kirin. Di 9ê kanûna paşînê de, berpirsên êrîşa li ser Charlie Hebdo li bakurê rojhilatê Parîsê hatin dîtin û di encama gulebarana hêzên ewlehiyê de hatin kuştin. Di kanûna paşînê 2020an de, dadgeha Parîsê ji ber alîkarî û piştgirîyê cezayên zindanê yên dirêj li gelek tawanbaran birî. Gumanbarê sereke Alî Riza Polat bi sûcê alîkarî û destekkirina sûcên terorê hat dîtin û 30 sal cezayê girtîgehê lê hat birîn.
Villespassans
Villespassans, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Êrîşa li ser Charlie Hebdo
Welatên din
Êrîş yekser ji aliyê bi dehan hikûmetên li çaraliyê cîhanê ve hat şermezarkirin. Serokên navneteweyî di nav de Barack Obama, Vladimir Putin, Stephen Harper, Narendra Modi, Benjamin Netanyahu, Angela Merkel, Matteo Renzi, David Cameron, Mark Rutte û Tony Abbott daxuyaniyên sersaxiyê û hêrsê pêşkêş kirin. Serokê Rûsyayê Vladimîr Pûtîn hewl da ku hêrsa misilmanan li ser karîkaturên Charlie Hebdo li dijî welatên rojava bi kar bîne. Tê bawer kirin ku Pûtîn piştgirî da protestoyên misilmanên Rûsyayê li dijî Charlie Hebdo û rojava.
Libnan, Îran, Erebistana Siûdî, Urdun, Behreyn, Maroko, Cezayîr û Qeter hemûyan ev bûyer şermezar kirin, herwiha Zanîngeha Ezherê ya Misrê, ku saziya sereke ya sunnî ya cîhana misilman e. Rêxistinên îslamî yên ku di nav wan de Konseya Baweriya Misilman a Fransî, Meclisa Misilman a Brîtanyayê û Foruma Îslamî ya Ewropayê jî hene, li dijî êrîşê derketin. Yekîtiya Rêxistinên Îslamî yên Fransayê bi daxuyaniyekê êrîş şermezar kir û Îmam Hesen Çelgûmî jî diyar kir ku kesên li pişt êrîşê “Ruhê xwe firotin dojehê”.
Saint-Clément, Aisne
Saint-Clément, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Îdir (parêzgeh)
Îdir parêzgeheke Bakurê Kurdistanê ye. Navenda wê bajarê Îdirê (Reşqelas) ye. Parêzgeh bi piranî kurd dijîn, azerî, tirk û ermenî sedî 20 ji nifûsa parêzgeh dikin.
Fêrîkê Ûsiv
Fêrikê Ûsiv helbestvan û wergêrê mezin ji Ezdiên Ermenistanê bû. Di çiriya paşîn a 1934an de, li gundê Sîpanê yê Yêrêvanê di malbateke Êzîdî de ji dayik bû.
Binemala wî
Pêşiyên Fêrikê Ûsiv ji bajarê Qersê, ji gundê Yemençayîrê, piştî Şerê Cîhanî yê Yekem, tevî kurdên êzidî yên din û ermenîyên herêmê derbasî aliyê Ûris bûne, bi rê de malbata wî gelek kes mirine. Malbata wî ji êla sîpkan, bereka wutiyan bûye. Wî dibistana seretayî li gundê xwe Sîpanê, di sala 1951ê de kuta kir. Zarokatiya wî, di ber xwendinê re, din ava çiyayên kurdan ên li aliyê Ermenistanê derbas bû, vê yekê jî hiştiye ku ew bibe tabietbêjekî yekta.
Xwendina û destpêka nivînsandina xwe
Fêrik di gundê Pampê ku paşê navê wî wekî Sîpan hatiye guhestin de dibistana xwe ya seretayî xelas dike. Pey wê re, piştî ku çar sala dibîstana navînî diqedîne di sala 1955 an de, Enstîtuya Pedagojiyê ya Xaçatûr Abovyan dest bi xwendina xwe ya bilind a di Para Dirok û Fîlolojiyê de dike. Di heman sala ku Rojnameya Rêya Teze dest bi weşana xwe a duvdirêj dike da, Fêrik vê rojnameya navdar re helbest û bendê xwe dişîne û ew di rojnameyê de têne weşandin. Ew di sala 1960î de Enstîtuya Pedagojiyê ya Xaçatûr Abovyan kuta dike.
Xebat di Radyoya Êrîvanê de
Fêrik piştî ku enstîtuyê xelas dike, di Radyoya Kurdî ya Yêrêvanê wekî serokê Beşa Wêjeyê dest bi xebatê dike. Piştî vê yekê bi demeke kurt, ji ber ku Fêrik di jiyana xwe ya xebatê da rastgobû û tu carî qelbî û derewî nedipejiran, ew tûşî êrişan hat, rojekê ji ber vê yekê tîne hemû helbestên xwe yên çapbûyî û neçapbûyî li ber derê mala xwe dişewitîne û wiha dibêje; ‘‘Ji kê re dinivîsim’’. Fêrik pey durketina xebata xwe ya li Radyoya Êrîvanê hinekî ber xwe dikeve.
Xelatwergirtin bo wergera helbestê
Bi hanedana xezûrê xwe zimannas û zargotinnasê gewre Heciyê Cindî, di sala 1963an de, beşdarî pêşbirka wergerê ya bo berhemên Sayat-Nova dibe û wergera xwe ya bo kurmancî xelata sêyemîniyê werdigre.
Berhemên wî
Hinek helbestê Fêrîkê Ûsiv ji aliyê hunermendên kurd ve hatine bestekirin û weşandin. Wekî mînak helbesta wî ya bi navê Gozel ji aliyê Nizamettin Ariç û Erdewan Zaxoyî ve hatiye strandin. , her wiha helbesta (dil ji min bir )ji aliyê Nizamettin Ariç ve hatiye strandin
Wergerên Fêrîk
Fêrîk di navbera 1963 û de jî, Asedîk Îsahakyan, Lermontov, û Shakespeare behrem wergerandîn kurdî. Dîsa wî heta salên dawiya jiyana xwe her wiha ji Byron, Goethe, Pûşkîn, Yasenîn û Hovannes Tûmanyan behrem wergerandin kurdî.
Weşandina hemû berhemên Fêrîk
Li Bakurê Kurdistanê, di sala 2011an de Weşanxaneya Lîsê di bin edîtoriya helbestvan û wergêr Kawa Nemir de hemû berhemên wî ji nû ve çap kirin. Li gor Kawa Nemir Fêrîk -li gel Şikoyê Hesen- baştirîn helbestvanê kurd e di qonaxa Yekîtiya Sovyetan de û herwiha yek ji baştirîn helbestvanan e, di dîroka me de, di nava hemû helbestkarên me de. Kawa Nemir derbareyê Fêrîk de wiha dibêje;
Li pey şopa Pûşkîn û Koça Dawî
Di helbestê de, du helbestvanên mezin hebûn, ku Fêrîk ew wekî hoste qebûl dikirin: Pûşkîn û Yesenîn. Ji ber vê yekê, Fêrîkê Ûsiv di sala 1987an de derdikeve gereke demdirêj, ji bo ku bajarên Pûşkîn lê mayî bibîne, li danzdeh bajarên welatê Ûris digere.
Berîvan Alp
Berîvan Alp, stranbêjeke kurd bû ku di 23ê kanûna paşîn a 1970î de li navçeya Erxeniya Diyarbekirê hatiye dinyayê. Ew di sala 1989an de di nava Komeleya Çanda Kurdî ya Swêdê dest bi xebatên muzîkê kiriye.
Hecî Mirze Beg
Hecî Mirze Beg, gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.
Dasnî
Êla Dasnî (an Dasinî, Dasikî, Tasinî) yek ji êlên êzîdî li Behdînan, Kurdistan a Surî û Torê ye.
Etîmolojî
Navê we êle ji îraniya kevn *daêvaysna-, kurmancî Dêwperestîyan tê. Dêwa (Dîv an Dew) di mîtolojîyan îranî de nifsê ku çebûna xwe neqedandine ne.
Dîrok
Di Şerefnameyê de kemasî behsa mîrgeha dasniyan têye kirin. Tê zanîn ku mîrgeha dasniyan ya ku reqibê mîrgehan soran û behdînan buye, ji sedsala 11'emin heta ya 16'emin de li Behdînan û Soran roleke mezin lîstine. Gelê Behdînan ji Dihokê re Dihoka Dasnî jî dibêje.
Tazîbûn
Tazîbûn ew rewş e ku mirov bê cil û berg e. Tazîbûn ji hêla çandî ve tevlihev e ji ber ku wate li gorî rewşên tazîbûnê yên di cîhên cûda yên civakî de diguhêre. Di her civakek taybet de, ev wateyên hanê li gorî lixwekirina cil û bergên xwerû têne pênase kirin, ne li gorî beşên laşê yên ku têne xuya kirin. Her çend pir caran wekî hev têne bikar anîn jî, peyvên wek "tazî" û "bêcil" têne bikar anîn da ku di da ku wateyên cuda nîşan bidin.
Tazîbûn û cil û berg bi gelek kategoriyên çandî ve girêdayî ye, di nav de nasname, rewşa civakî û tevgera exlaqî. Normên civakî yên hemdem ên di derbarê tazîbûnê de pir diguhezin, nezelaliya çandî ya li hember laş û zayendîtiyê, û têgînên cihêreng ên ku çi cîhên giştî li hemberê taybet pêk tîne nîşan dide. Digel ku piraniya civakan di pir rewşan de hewceyê cil û berg in, yên din tazîbûna ne-zayendî ji bo hin çalakiyên şahî, civakî an pîrozbahiyê guncan nas dikin, û tazîbûna di hunerê de wekî nûnertiya nirxên erênî dinirxînin. Civakên wekî Japonya û Fînlandiyayê kevneşopiyên tazîbûna komunal li ser bingeha karanîna serşok û saunayan ku ji zayendperestiyê re alternatîf peyda dikin diparêzin. Hin civak û kom li ser bingeha baweriyên olî ne tenê di nav gel de, lê di heman demê de bi taybetî jî tazîbûnê qebûl nakin. Norm bi dereceyên cihêreng ji hêla qanûnên ku cil û bergên rast û eşkerekirina bêedebî diyar dikin têne kod kirin.
Wendabûna porê laş yek ji wan taybetmendiyên laşî bû ku pêşkeftina biyolojîkî ya mirovên nûjen ji bav û kalên wan ên homînîn destnîşan kir. Adaptasyonên ku bi bêhêzbûnê ve girêdayî ne beşdarî zêdebûna mezinahiya mêjî, bîpedalîzmê, û cûdabûna rengê çermê mirovî bûn. Digel ku texmîn diguhezin, bi kêmî ve 90,000 sal in ku mirovên nûjen ên anatomîkî tu cil û berg li xwe nekirine, îcadkirina wan beşek ji derbasbûna ne tenê ji hêla anatomîkî, lê ji hêla behremendî ve jî bû.
Dengta
Dengta, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Tazîbûn
Di pirraniya dîrokê de heya serdema destpêka nûjen, mirov ji ber neçarî an jî rehetiya xwe li ber çavê gel dihatin xişandin an jî dema ku mijûlî çalakiyên hewldan bûn, di nav de ked û atletîzm; an dema serşuştinê an avjeniyê. Tazîbûna bi vî rengî ya fonksiyonel di komên ku bi gelemperî lê ne her gav ji hêla zayendî ve ji hev veqetiyabûn pêk dihat. Di serdema kolonyalîzmê de çandên Xiristiyan û Misilman pir caran rastî gelên xwecihî dihatin, yên ku cil û berg ji bo mebestên xemilandî an merasîmê bikar dianîn lê pir caran tazî bûn, û di derheqê laş de têgîna şermê tune bûn. Normên civakî yên têkildarî tazîbûnê ji bo mêran ji yên jinan cuda ne. Dibe ku kes bi qestî normên têkildarî tazîbûnê binpê bikin; yên bê îktîdar dikarin tazîbûnê wekî rengekî protestoyê bi kar bînin û yên xwedî hêz jî dikarin tazîbûnê li ser kesên din wekî rengekî cezakirinê ferz bikin.
Dengta
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 442.000 kesî
Berîvan Alp
Berîvan li welatê Swêdê dijiya. Di 16ê sibata 2020an de ji ber nexweşiya penceşêrê çû ber dilovaniya Xwedê.
Mistefa Kewê
Mistefa Kewê helbestvanekî mirovahî ye.Çewa ê mirovahî?.
Di 1ê kanûna paşîn 1950’an de li Mûşê ji dayîk bûye. Navê gundê wî Soktilî ye. Ev gund navçeya Kopê ye. Helbestvan Mistefa hem jî gundiyê helbestvanê bênavdar Mele Weysiyê Soktîlî ye.
Mistefa heta temenê 25 saliya xwe li vê gundî ma.
Kewê, di navbera salên 1970-1971’an de ji bo vê çend sedeman de bêgavî/mecbûrî malbatê xwe koçberiya bajarên rojava dike.
Mistefa Kewê zehf bajarên Tirkiyê xebitî û niha li bajarê Bûrsayê dijî. Lê jiyana xwe li ev bajarê biyaniyan derbas dike. Helbestvan di ev jiyanê dijwar de jî helbestên xwe dest bernedaye. Hê jî dinivîse.
Helbestvan Mistefa Kewê helbestên xwe zimanê kurdî û zimanê tirkî dinivîse. Ji ber vê yekê her çiqas ew bi kurdî jî binivîse li tirkî jî dinivîse. Helbestên wî li ser mirovahî, li ser xweza, li ser dinya, li ser Xweda, li ser pêxember û hwd e.
Paşê navê helbestvan guherî bû Mistefayê DILXÊRÎ
Zexeriyan
Zexeriyan, (bi Ermenî: Զաքարյաններ Zak'aryanner; bi Gurcî: მხარგრძელ-Mkharkrdzeli) Xanedana Zexeriyan di navbera salên 1161 û 1360an de huqim kirine.
Zexeriyan xanedaniya herî xurt a Keyaniya Gurcistanê bûn, û nivîskarên Ermenî û Gurcî yên serdemê û dîroknasên îro hem fıkrin ku Zexeriyan Kurd bûn.
Xanedaniya Zexerî, Kurdê ku wê demê li herêmê xwedî bandorek mezin bû, timûtim bi Xanedana Şedadiyan re şer kir û di 1199an de Mîrê Anî, ku Mîrê vê Xanedanê bû, ji holê rakir.
Bi êrişa Mongolan re, paytexta Zexeriyan, Anî ket destê Mongolan, lê Zexeri wekî vasalên xwe serweriya xwe domandin, bi Mongolan re têkiliyên dostanî danîn. Xanedana Zexerî di sala 1360an de ji hêla Qereqoyûnî ve hate bidawîkirin.
Ningguo
Ningguo, bajarekî welatê Çînê ye û di parêzgeha Anhui de cih digire.
Oblasta Zakarpatyayê
Oblasta Zakarpatyayê (bi ûkraynî: Закарпатська область, Zakarpats'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.
André Gide
André Paul Guillaume Gide (jdb. 22ê çiriya paşîn 1869 li Parîs; m. 19ê sibatê 1951 li heman derê) nivîskarekî Fransî bû. Di sala 1947î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.
George Martin Lees
George Martin Lees ( – ), serbaz û erdnas û peywirdarê siyasî yê brîtanî bû.
André Gide
Jînenîgarî
Di malbateke bingeh-gundî de hatiye jiyanê. Di sala 1889î de dibistana xwe bidawî dike û bi pisporî dest bi nivîsandinê dike. Ceribandinên wî serî de ewçend balê nakşînin. Gereke mezin berî bi bakurê Afrîka û welatên Ereban lidardixe. Têkilî bi zana û rewşenbîrên hemdemî re datîne. Ew bi xwe mirovekî xwedî balên homoseksûalîteyê bû. Bi qasî demekê serokatiya şaredariyek dike. Di sala 1908î bi gelek nivîskaran ve kovareke wêjeyî dadimezirînin. Di demên dijwar ên şerê cîhanî yê duyem, li bakurê Afrîkayê dimîne. Ew li hemberî ewqas neheqî û rexneyan bûye kesekî navdar ê wêje û ronakbîriya Fransa. Di berhemên xwe de berevaniya mafên ferdî û sinca gelemperiyê dike. Xwedî bilêvkirineke nerm û hêja bû.
George Martin Lees
Lees leşkerê Artêşa Brîtanî di Şerê Cîhanî yê Yekem de bû û beşdarê Kampanyaya Mezopotamyayê ya dagirkarên brîtanî li Îraqê bû. Hîngê bajarê Kerkûkê ji aliyê brîtaniyan ve hate dagirkirin Lees li dijî Împeratoriya Osmanî şer dikir û pîlotê balafiran ê Royal Flying Corps bû. Piştî şer Lees bû beşdarê hikûmeta brîtanî ya Iraqê bû.
Hicetî
Hicetî, Hucetî, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
George Martin Lees
Lees li Helebceyê alîkarê peywirdarê siyasî yê brîtanî bû. Ew li Helebce di serhildana Şêx Mehmûdê Berzencî de nûnertiya hikûmeta Împeratoriya Brîtanî dikir. Lees ji Keyaniya Kurdistanê reviyaÇima reviya? û piştî hîngê serhildan xelas bûbû vegeriyaVegeriya kû derê?.
Pirêse
Pirêse, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye, yek ji gundên eşîra nizarî ye.
Daynalix
Gûndekî girêdayî navenda parêzgeha Qers ê ye.navê gund heta sala 1899 an Daynalix bû .Pişt ra ev nav diguhere u dibe Soylu. Gund:kêmzêde 40 km dûrî ji navenda parêzgehê ye. Bi 50~60 malan pêk tê.Li rojhilatê wê Çela Esenkent,li rojavayê wê Gorxane  û bakûr û başûr ê wê jî bi çend çiyayên bilind ve pêçayî ye.Dumanî û çiyayê Qiziltepe.
DIROK
Daynalix ji alîyê Ermen û Êzîdîyan hatiye avakirin.Piştî Şerê Cîhanê yê Yekem ji ber koçan û hawirdeyan demografiya gund bi temamî vediguhere.Kurd,Azerî û Qarapapax dibin niştecîhen nû yên gund.li tanga gund Girê Ziyaret ê ango bi tirkî İnektepe yê bermahiyên dîrokî hene.Dîroka van bermahiyan heta Urartuyan va diçe û herwiha şaristaniyên ji pey ra tên jî van binkêyan lê zêde dikin. Ji ber nezaniya gelê herêmê u ji ber tevgerên xiznegeran ev cihên kevnar bi temamî weran bûne.
ABORÎ
Oblasta Çernîvtsiyê
Oblasta Çernîvtsiyê (bi ûkraynî: Чернівецька область, Çernivets'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.
Til Ezer
Til Ezer gundekî girêdayî Şengalê ye. Rûniştvanên herêmê hemû kurdên êzidî ne.
Kasî Yûsiv
Kasî Yûsiv bi navê xwe yî fermî Abdulhamid Yûsiv nivîskarekî kurd e.
Sêrû, Xelîfan
Sêrû, navê yek ji gundên gundistana Mengurrî Rojhilat, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Kasî Yûsiv
Kasî Yûsiv di sala 1969an de li bajarê Qamişloyê li Kurdistana Sûrî ji dayik bûye. Xwendina xwe yî dibistanan li wir bi dawî kiriye û ji ber ku bê nasname bû nikarîbû xwendina xwe yî akadîmî bixwîne. Ji sedemên ekonomî û nijadperestiya rejîma Bees li Şamê ev maf nedida kurdên ku ji wan re digot Mektûm elqeyd. Kasî jî yek ji wan kesanbû. Kasî yek ji qurbaniyên siyaseta rêjîma nijadperest bû. Lewra vê yekê bandoreke mezin li psîkolojiya wî kiriye. Her wiha ji ber ku ji malbateke belengaz û têkoşer û kurdperwer derketiye, ji lewra bandora lê hatî xwedî hêzeke guhêr di şexsiyeta wî ya civakî û siyasî û wêjeyî de û di fikrên wî yê felsefî de. Ji lewra em dibînin bêçawa bêje bi awayekî taybet têne hûnandin di helbestên wîde,ew helbestên ku dest bi nîvisandin a wan kiriye ji berya 25 salande
Sêrû, Xelîfan
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sêrû 66 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 16 e.
Doxançî
Doxançî,taxekî bi ser navçeya Erdîşê ya Wanê ve girêdayi ye.Şêniyên taxê bi pirranî ji Eşîra Hemoyî ne.
Kasî Yûsiv
KASÎ-NAME
Kendava Eqebeyê
Kendava Eqebeyê, wek kendava Elatê jî tê navkirin, bakurê rojavaya Deryaya Sor e û nîvgirava Erebistanê û nîvgirava Sînayê li hev vediqtî ne.
Kasî Yûsiv
bajarekî reş			bê rûmet û ol bê hoş û bê heş		şûna tacê sol roja xweş û geş		kê girtî bê tol
Kendava Eqebeyê
Li mila bakur rojavaya Deryaya Sor, li rojavaya nîvgirava Sînayê kendava Suweyşê dirêj dibe. Dirêjahiya wê heta Tengava Tîran 175 km ye û dera xweya herî fireh 29 km ye. Li dawiya bakur sê bajarên gerin hê ne: Tebeya Misirê, Elata Îsraelê û Eqebe.
Kasî Yûsiv
serê min tewa		li ber nanê min ez ketim xewa		birin danê min diçênin dewa		mal û xanê min
tasa min ji zîv		nanê min ceyî şev ku dibê nîv		wek se direyî leqa dil bi pîv		tev ax û eyî bêtirîn hêz û dem a xwe dibûrand di xizmet a peyv a kurdî de,lewra Kasî Yûsiv ,di Gêncatiya xwede hemî karîbînên xwe xistibûn di riya bêjeya resende,lewra ewî kar sal a 1999 ande yekem pirtûk a xwe çap bike,bi navê (Ferat wilo peyiv),ew ji 180 rûpelî pêk tê,û nav wande 68 Helbest  suftine,bi şêwaz û awayê kilasîkî. ÇEND DAXWAZ
Min ji jînê qet nevabû bil giyanek sade hew Ez ditirsim ji temenkî tevmij û duman û rew Sertewênî ta bi kûye va jiyana min buhirt Soz û peymanê jiyanê Tev jibomin bûn derew
Jack Dylan Grazer
Jack Dylan Grazer (jdb. 3ê îlona 2003 li London, Keyaniya Yekbûyî )  lîstikvanekî amerîkan ye. Ew di adaptasyona fîlmê ya romana It ya Stephen King  de rola Eddie Kaspbrak lîst û rola xwe di berdewamiya  2019 a fîlmê de ji nû ve lîst. Ew her wiha di rêzefîlmê CBS Me, Myself, and I de lîst  û her wiha  rola Freddy Freeman di fîlma ji sala 2019' ê  fîlma  DC ê  Shazam de lîst.
Jiyana wî
Grazer li Los Angelesê ji dayik bû, kurê Angela Lafever û Gavin Grazer, lîstikvanek e. Ev apê wî hilberîner Brian Grazer e. Di sala 2018an de, The Hollywood Reporter wî navê wî wekî yek ji 30 stêrkên di bin 18 saliya xwe de ragihand. Dibistana Adderley, li ku ew xwendekar e, salê du xwendekar dike.
Hêkecix
Hêkecix, gundekî girêdayî navçeya Amedê Çinarê ye.
Sainte-Croix, Aisne
Sainte-Croix, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Seîdê Hemo
Seîdê Hemo an jî ji wî hunermend û dengbêjê kurd re digotin Seîd Axayê Cezrawî
Bes di kîjan salê de û li ku dera Kurdistan hatiye dinê nayê zanîn. Lê tê texmînkirin ji Dêrikê, gundê Êndîwerê bû û pêşiya salên 1950î de emrê xwe bi dawî kiriye û hê gelek xort bûye çûye ber rehma Xwedê.
Ev dengbêjê kurd mêrê meta babê min e. Meta babê min jî ji mala Xalidê Reşo ye û ji navçeya Silopiyê ye û eslê xwe Silopî ye. Dengbêj Seîd Axa eslê wî ji Cizîra Bota an jî Cizîrê ye. Hindî dengê wî xweş, zelal û dijwar bû, ku wextê stiran digot, gelek caran camên penceran dişkestin. Tête gotin, dengbêj Hesen Cezrawî û Mihemed Arif Cezrawî ji Seîdê Hemo his nedikirin, belkî dengê wî ji yê wan xweştir bû. Herweha Hesen Cezrawî û Mihemed Arif Cezrawî gelek ji stiranên Seid Axa Cezrawî kopî dikirin û têxistin yên xwe. Dîsa tête gotin, evan Seîd Axa Cezrawî derman dane û jiber vê yekê zuka jî bû nexweşiya qirika xwe jî mir. Heta birayek yê Seîd Axa min û xwe li Cizîra Botan dîtiye û gelek zarokên wî jî hene.
Wextê ku ez hê li Welêt dimam, gelek caran stiranên Seîd Axa an jî Seîdê Hemo di Radyoya Bexdayê ya Pişka Kurdî dihate gotin. Bes ev hunermend li herêma Botan bi nav û Deng bû û Stiranên gelekî xweş digotin û hemî jî liser Kurdîtiyê û Kurdistanê hatine gotin, bes çend stiranên wî yên evînî û evîndariyê jî hebûn.
Çend nimûne ji stiranên wî ev in:
Dengbêj Seîdê Hemo ev stiran û gelek stiranên din jî gotine û gelek ji wan stiranan gotinên wan ewî û xwe çêkirîn e.
Rêza hinek ji stiranên dengbêj Seîdê Hemo ( Seîd Axayê Cezrawî):
Gelek ji van stiranan ewî gotine û bes hê zêdetir gotine, lê bes muzîka wî di piyasa Ewropayê de tune. Gerek li hin bajarên kurdan wekî Cizîra Botan an jî Cizîr û Silopî an jî Başûrê Kurdistanê û an jî li Kurdistana Binxetê li Qamîşlo, Dêrika Hemku, Êndîwerê û li hin bajarên di peyda bibin.
Qorêş
Qorêş, gundekî girêdayê navçeya Cîmîn ya Erzînganê ye.
Seîdê Hemo
Berê di Radyoya Bexdayê ya Pişka Kurdî de û û li Radyoya Êrîvanê ya Pişka Kurdî de gelek caran dihatin gotin.
Auròs
Auròs (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Rêxistina Dostaniyê ya Kurdistan û Îsraêlê
Rêxistina Dostaniyê ya Kurdistan û Îsraêlê li sala 1994ê li Orşelîmê ji bo geşkirina têkiliyên kurd û cihûyan hatiye ava kirin.
Fürfeld
Fürfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Şehmus Özer
Şehmus Özer, bi kurdî Şêxmûs Ozer ( z. 10ê gulana 1980, Erxenî, Diyarbekir - m. 21ê kanûna biçûk a 2016, Xûx, Xarpêt), futbolvanekî kurd û sertîmê Amedspor SK bû. Şêxmûs Ozer di pîşeya xwe ya profesyonel de di nav 507 maçan de 157 gol avêtine. Di 21ê kanûna biçûk a 2016an de Özer di rûdaneke tirombêlan de jiyana xwe ji dest da.
Oblasta Kiyîvê
Oblasta Kiyîvê yan jî oblasta Kîevê (bi ûkraynî: Київська область, Kyïvs'ka oblast' ) parêzgeheke Ûkraynayê ye.
Lîsteya Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Lîsteya xelatwergirên Xelata Nobelê ya Wêjeyê
Kohî Nûr
Kohî Nûr an Kohînûr (bi ingilîzî: Koh-i-Noor, ji bi farsî: "Çiyayê Ronahiyê") elmasek 108,93 karat (21,786 g) e. Ew yek ji mezintirîn elmasên cîhanê tê hesibandin û beşek ji elmasên taca Brîtanî ye ku li Tower of London tê pêşandan. Ew yek ji almasên herî navdar e, nemaze ji ber dîroka wê ya serpêhatî. Di serî de ji ber dîroka wê ya maceraperest, ew yek ji elmasên herî navdar e.
Baierbach
Baierbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landshut li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kohî Nûr
Efsaneya Kohî Nûr
Li ser eslê elmasê gelek efsaneyên nakok hene. Tê gotin ku Kohî Nûr elmasa sax mayî ye ku dîroka wê herî dirêj dikare were şopandin. Efsaneya wê ji 5000 salan zêdetir e û di destanek sanskrît de qala almasekî mezin tê kirin. Li gorî mîtolojiya Hindistanê, xwedayên Hindu li ser almasek mezin nakok bûne. Êdî ne mimkûn e ku were destnîşankirin ka Kohî Nûr yek ji van kevirên kevn e an na. Lê tê bawer kirin ku ew ji devera kevnar a madenê almasê ya Hindistanê ya Kollur derketiye. Maden îro li navçeya Guntur li nêzî Golkonda ye, ku wek Telangana tê zanîn.
Dîroka belgekirî
Elmas cara yekem di sala 1304an de derbasî çavkaniyên dîrokî dibe, dema ku Siltan Ala ud-Dîn Xelcî ew ji Xanê Malwa didizîne. Lê tê gotin ku xanedana Kakatiya ya Başûrê Hindistanê jî xwediyê elmasê bûye. Dûv re kevir çavê tawusê li Tronê Tawusê yê li Delhî xemiland, ku di wê demê de li seranserê cîhanê navdar bû. Di nav sedsalan de, elmas gelek caran destên xwe guhertiye, û bi vî havî derbasî destên faris, hindî û efxan bûye. Di sala 1739an de di dema dagirkirina Delhiyê de elmas ket destê Nadir Şahê farisan. Di efsaneyê de jinek di haremê de ji fetih re gotiye ku elmas di turbana moxûl de veşartî ye. Di şahiyekê de, Şah ji moxûl re pêşniyar kiriye ku tûrbanên xwe biguherînin. Ev tevger wek sembola hevaltî û biratiya herheyî dihat dîtin û redkirina wê dê bûba heqaret. Gava ku Şah elmasê ji qumaşê vedike, tê gotin ku wî bi şahî "Kohî Nûr!" qêriye.
Di sala 1747an de Şahê faris hate kuştin û Kohî Nûr di xezîneya Pencabê de hat veşartin. Dema ku 100 sal şûnda dewletê Pencabê ji hêla Hindistana brîtanî ve hat girêdan, elmas di encama şerên Sîkhiyan de bû milkê Pargîdaniya Hindistana Rojhilat a Brîtanî. Di sala 1850an de, elmas ji Keynabû Victoria re hate pêşkêş kirin da ku 250emîn salvegera damezrandina Pargîdaniya Hindistana Rojhilat a Brîtanî destnîşan bike. Keybanû elmasê da qelişandin. Bi vî awayî elmasa 186 karatî hate kêmkirin û gihîşte mezinahiya xwe ya niha ya 108.93 karat (21,786 g).
Erşat Hürmüzlü
Erşat Hürmüzlü (jdb. 1943a li Kerkûkê) siyasetmedar û nivîskarekî tirk e.
Jiyana wî
Erşat Hürmüzlü rewşenbîrekî Tirkmenên Iraqê ye. Xwendina seretayî û navendî li Kerkûkê qedandiye. Di sala 1959an çûye Zanîngeha Bexdayê beşê yasayê. Di sala 1963an de piştî ku zanîngehê diqedîne dest bi kar dike. Piştî salên 1980an derdikeve derveyî İraqê û li Tirkiyê û Erebistana Siûdî jiyana xwe didomîne. Niha rawêjkarê Serokkomarê Tirkiyê yê karûbarê Rojhilata Navîn e.
Bosc-Guérard-Saint-Adrien
Bosc-Guérard-Saint-Adrien, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Tengava Tîran
Tengava Tîran tengaveke nêzî 13 km navbera Nîvgirava Sîna û Nîvgirava Erebistan de Deryaya Sor û Kendava Eqebe ji hev vediqetîne ye. Ew bi girava Erebistana Siûdîê Tîran di devî kendavê de hatiye navendin.
Projeke ji bo çê kirina pirayeke li ser tengavê re bi dirêjahîyeke 9.3 navbera Misir û Erebistan de di planê de ye.
Xola Portûgalî ya Futbolê
Xola Portûgalî ya Futbolê, galek ya zirake. De gal Kasen Cîhanê ket bo 2010.
Charlie Chaplin
Charles Spencer Chaplin (z. 16ê nîsana, 1889 – m. 25ê kanûna pêşîn, 1977) aktorê komediyê, derhêner û bestekarê navdar ê li Înglistanê hatiye dinyayê ye.
Xola Portûgalî ya Futbolê
2009 (1 December 2009)
Golçî:
Beravan:
Charlie Chaplin
Jiyana Chaplin bi peyvên wî
Ji bilî vê diya Chaplin li nexweşxaneya nexweşiyên derûnî hatiye razandin, Chaplinî piştre du zewacên din kirine. (Paulette Goddrad û Oona O'Neil) Heriwha ji City Lightsê (Ronahiyên Bajêr, 1931) heta Limelightê (Ronahiyên Dikê, 1952) gelek berhemên sereke çêkirine.
Xola Portûgalî ya Futbolê
2009 (1 December 2009)
Nîvêda:
Mîtra
Mîtra, an Mêr an Mêhr, serokoldar û pêxemberekî olî ku di dema mîtanniyan de jiya. Dema Mîtra, berî dema Zerdeşt bû. Mîtra, hizrên xwe yên ku hanîn ser ziman, ola wî bi navê "ola Mîtra" afirand. Di derbarê ola wî de, zêde nivîs nemane li roja me. Lê ji aliyê bermehîyên kevnera û antîkî ve gelek bermehîyên ji ola wî mane. Mitra, oldarekî mîtannî û ji mitanniyan bû. Mîtra hizrên xwe ên ku hanîn ser ziman, demên piştî xwe re ên olî û felsefê jî dane kifşkirin. Bandûra baweriya Mîtra ji Mezopotamya li Anatolyayê jî bûye. Li hemû herêmên Asyayê bûye. Ji ber Diclê û Firatê heta ku digihijê Hindistanê, di qadeke mazin de bandûra wî û hizrên wî ên olî bûye. Li gorî ku tê zankirin Mîtra li dora sedsala 11an û an jî 10an beriya zayîna Îsa jiya ye. Di hin nivîsên bizmarî de ku navê wî hatî dîtin, di wan de navê Mîtra bi rengê "mîtrassî" jî hatiye dîtin û kifşkirin.
Charlie Chaplin
Jiyana Chaplin bi peyvên wî
Charlie Chaplin:
Xola Portûgalî ya Futbolê
2009 (1 December 2009)
Hêrêşvan:
Mîtra
Mîtra, piştî xwe re demek daye destpêkirin. Hizrên wî, piştî wî re pêşketinên olî û felsefekî bi hevdû re dane destpêkirin.
Charlie Chaplin
Jiyana Chaplin bi peyvên wî
Piştî temenek feqîrî û belengazî, ez dewlemend û binavûdeng bûm û min têderxist ku( ez pêhesyam ku),
Bi pere, seet tê kirîn,
Lê dem, na.
Meriv dikare pê meqaman bikire,
Lê rêz û hurmetê, na.
Meriv dikare pê pirtûkan bikire,
Lê zanînê, na.
Dikarî dermanê pê bikirî,
Dikarî pê nivînan bikirî,
Lê xewê, na.
Erzîşa merivan, bi malhebûna wan nîne,
Bi merîfeta wan e.
Jiyana Sînemayê
Razên pîşeya Chaplin ew bûn ku gavên xwe ji hev vedikirin û dimeşiya, dikaribû hestên xwe bi rûyê xwe nîşan bide û laşê xwe bi hosteyî bi kar bîne. Dema ku Chaplin bi Fred Karno re dixebitî, ev fêr bûn.