cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Láhpojávri
Láhpojávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol li Deşta Finnmarksviddayê cih digire û gundê Láhpoluoppal dikeve aliyê başûrê golê.
Rott am Inn
Rott am Inn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mareuil-en-Dôle
Mareuil-en-Dôle, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Offenau
Offenau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Puceul
Puceul, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Qurgun
Qurgun, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Berville-en-Caux
Berville-en-Caux, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
TikTok
TikTok ku li Çînistanê wekî Douyin  (bi çînî: 抖音; pinyin: Dǒuyīn) tê zanîn, karûbarek torê ya civakî ya bi vîdyoyê ye xwedan pargîdaniya çînî ByteDance. Ew mazûvaniya cûrbecûr vîdyoyên bikarhêner ên kurt-formê dike, ji celebên mîna dans, komedî, û perwerdehiyê, bi dirêjahiya 15 saniyeyan heya 3 hûrdeman.TikTok guhertoyek navneteweyî ya Douyin e, ku di destpêkê de li bazara Çînistanê di îlona 2016an de hate berdan. TikTok di sala 2017an de ji bo iOS û Android li piraniya bazarên derveyî herêma Çînistanê hate destpêkirin; lêbelê, ew li çaraliyê cîhanê tenê piştî ku bi karûbarek din a medya civakî ya çînî, Musical.ly, di 2ê tebaxa 2018an de bû yek, peyda bû.
TikTok û Douyin hema hema heman navbeynkariya bikarhêner heye lê ne gihîştina naveroka hevûdu. Pêşkêşkerên wan her yek li sûka ku sepana têkildar lê heye de ne. Du hilber dişibin hev, lê taybetmendî ne yek in. Douyin taybetmendiyek lêgerîna vîdyoyê vedihewîne ku dikare ji hêla rûyê mirovan ve li vîdyoyên zêdetir ên wan û taybetmendiyên din ên wekî kirîn, veqetandina otêl û çêkirina nirxandinên jeo-tagkirî bigere. Ji destpêka destpêkirina xwe ve di sala 2016an de, TikTok/Douyin bi lez li Asyaya Rojhilat, Asyaya Başûr,  Asyaya Başûr, Dewletên Yekbûyî, Tirkiye,  Rûsya û deverên din ên cîhanê populerbûn bi dest xist. Ji cotmeha 2020an vir ve, TikTok li çaraliyê cîhanê ji 2 mîlyar dakêşanên mobîl derbas bu.
Benênan
Benênan (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Banenan), gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Delfîn
Delfîn, fînmasî an yûnis (Delphinidae), famîleyeke avilkeyan ku di deryayê de dijî û zayok e, ango dizê û guhandar e. Tu di wêne de pêvajoya zayîna wê dibînî. Fînmasî pir şareza ne. Bi fîkandinê dikarin bi hev re ”bipeyivin” û alîkariya hev bikin; her wiha pir ji lîstikê hez dikin û bi hêsanî kedî dibin.
Şayes
Dirêjiya wan 1,5-4 m ye bu qasî 45 km/h hêza wan heye. Heya 15 dq dikarin bêrawestandin din bin avê de bimînin.
.af
.af navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Efxanistan e. (ccTLD)
Kozwêran
Kozwêran, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Reşe Dêh
Reşe Dêh gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Danişmend, Baybûrd
Danişmend, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê
Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê (YXK) di 12-13ê kanûna pêşîn a 1991ê li bajarê Bochuma Almanyayê hat damezrandin.
Kongreya duyem
Di kongreya YXK ya duyem de ya ku di sala 1992an li Ewropa pêk hat Hüseyin Çelebi ji hêla xwendevanan ve bi awayekî giştî serokê rûmetî hate hilbijartin. Ji wê demê pê ve her sal ji bo bîranîna Hüseyin Çelebi xwendevan pêşbirka helbest û çîrokan li dar dixin.
Ehmedabad Olya
Ehmedabad Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qûyûciq
Qûyûciq gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 48 kes (12 malbat) bûn.
.ag
.ag navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Antîgua û Berbûda ye. (ccTLD)
Popian
Popian, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Marfontaine
Marfontaine, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Popian
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Zaberfeld
Zaberfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Stein-Bockenheim
Stein-Bockenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Rosa Luxemburg
Rosa Luxemburg (z. 5ê adarê 1871 li Zamość li Polonyayê – m. 15ê kanûna paşîn 1919 li Berlîn li Elmanya), fîlozof, şoreşger û pêşengeka Marksîst a alman e.
Li Polonyayê ji dayîk bûye û bi eslê xwe cihû ye. Navê wê yî berê Rozalia Luksenburg e. Di temenekê ciwan de dest bi têkoşîna sosyalîzmê dike û hêj 18 salî bûye wekî penaber direve Swîsreyê. Ji partiyên sosyalîst ên Polon û Rûs cuda difikire û xwe dide karê pêkanîna şoreşek sosyalîst li rojavayê Ewropayê. Gorî wê heger li welatek wekî Almanya şoreş pêk were, ango ki welatek dewlemend û xwedî kapîtalîzmeka pêşketî, dê li Polonyayê bi hêsanî şoreş çêbe. Ev fikrên wê dibe sedem ku ji aliyê sosyalîstên Rûs û Polon ve were rexnekirin.
5ê tebaxê 1914 de bi Karl Liebknecht re Internationaleyê (Înternasyonalê) dadimezirîne. Ev koma han piştre bi navê Spartakusbund (Yekîtiya Spartakûs) tê binavkirin. Ji ber armancên vê komê Luxemburg dîsa tê girtin û 2 sal di zîndanê de dimîne. Li zîndanê xebatên xwe didomîne. Rexneyên girîng li Bolşewîkan dike. Piştî azadiya xwe bi hevalên xwe ve Partiya Komunîst dadimezirîne û dest bi cerbandina pêkanîna şoreşê dike.
Di 15ê kanûna paşîn 1919 de bi tevî Karl Liebknecht tên girtin û bi hovîtî têne kuştin.
Kemax
Kemax yek ji navçeyên Ezirgan ê ye. Navê navçeyê gelekî kevn e. 52 km dûrî bajarê Ezirganê dikeve. Firehiya erdê navçeyê 2.354 km² û hejmara niştecihên navendê gorî hejmartinên sala 1997'î 8.648 e. Di qeydên Hîtîtiyan de navê herêmê Hayaşa û navê Kemaxê jî wekî Kumaxa derbasdibe.
Şakund
Şakund an kundê bor an jî kundê kor (Bubo bubo) cureyekî kundan e ji cinsê şakundan (Bubo) û ji famîleya kundan e (Strigidae). Şakund li çiya û deştan dihête dîtin.
Parêzî
Şakund çi canewerê ku li ser erdê dilebite dixwe ji kêzik, beq, masî, kevjal, mar, qirtîş, mişk, cirdon, kergoşkê kovî, rûvî, gakovî biçûk, mîravî, qirik, qaz û gelek balindeyên beravê. Şakund dikanê kundên din jî bixwe. , û
Reftar
Dengê kundê bor mîna hûû-û hûû-û hûû-û dihête bihîstin.
Belavbûn û rewşa parastinê
Şakund li başûrê Afrîka, Ewropa, Asya û Rojhilata Navîn dijî. Rewşa parastinê şakund di bin xeterê li Ewropayê.
Sihekeran
Sihekeran navê gundekî di navçeya Astara li başûrê Azerbaycanê ye. Sihekeran bi gundê Merzese girêdayî ye.
Xweşneamkê
Xweşneamkê, mezrikeke Hosikanê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Dewleta Tirk di çarçoveya polîtîka asîmîlasyonê de navê Hasırlı lê kiriye. Li gorî kurmanciyê Xweşneamkê gundik e. Ji şeş heft malan pêk tê.
Li ser Çemê Reşan hatiye avakirin. Ji Çinarê pênc kîlometroyan dûr e. Li dora wê gundên weke Rûbêrê, Berbirê, Şekirwêran û Gundik hene. Li nêzî Xweşneamkê Şikefta Hecî Kalê heye. Dîsa devereke bi navê Kevirbelê heye. Demekê Gola Sincê bi kûrbûna xwe navdar bû. Lê niha Gola Sincê ji xîçikan tijî bûye.
Xnûmhotep û Niyanxnûm
Xnûmhotep û Niyanxnûm xizmetkarên qralê Misrê yên kevnar bûn. Ew li qesra qral Nyuserre Înî, ku fîrewnê şeşemîn ê Xanedaniya Pêncemîn bû û di nîvê duyemîn ê sedsala 25an BZ de hukum dikir, sernavê Çavdêrê Manikurîstan parve dikirin. Ew bi hev re li Saqqara hatin veşartin û di tirba wan a hevpar de wekî "bawermendên padîşah" têne navnîş kirin. Ew bi wênekirina wan a taybet a di tomarên Misrê de navdar in, ku pir caran wekî yekem evîndarên hevzayend hatine şîrovekirin.
Zanyarên wek Thomas Dowson û Greg Reeder bawer dikin ku Xnûmhotep û Niyanxnûm yekem cot ê hevzayend e ku di dîroka kevnar de hatine tomar kirin. Têkiliya romantîk a gumankirî ya di navbera Xnûmhotep û Niyanxnûm de li ser xêzkirina du mêran e, ku poz bi poz radiwestin û hevûdin hembêz dikin. Xêzkirin evînek kûr nîşan dide, ji ber ku her du pozên destdayî nîşana nêzîkbûna herî mezin a hunera wê demê ye.
Navê her du zilaman têkiliyek zimanî heye: Niyanxnûm tê wateya "Jiyan ya Xnum ye" û Xnûmhotep tê wateya "Xnum razî ye". Heta îro nayê verast kirin ka ev navên jidayikbûnê ne (wek navên cêwîyan) an navên paşê hatine pejirandin.
Latnetjávri
Latnetjávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol bi qasî 10 kîlomêtre dikeve aliyê bakurê gundê Masi û bilindahiya ji asta deryayê 265 mêtre ye.
Ratingen
Ratingen, bajarekî navçeya (Landkreis) Mettmannê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
.ai
.ai navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Anguîlla ye. (ccTLD)
Quilly, Loire-Atlantique
Quilly, Loire-Atlantique, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Ferit Melen
Ferit Sadi Melen (jdb. 1906- m. 3ê îlonê 1988) serokwezîrê berê yê Tirkiyeyê.
Di sala 1906an de li Wanê hatiye dinê. Pîştî dibistana seretayî di Wanê xilas kir, 1928'ten li Bursayê dest bi dibistana amedahiyê kir û xilas kir. 1931 tîrmehê Zaningeha Engerê bêşe Fakulteya Zanistî ya Siyasetê qezenç kir. 26 tebaxê dest bi karmendiya dewletê kir. 25 îlonê dest bi mûfettişiya darayî kir.
Vedora 9. ya parlementeriyê de bû parlementer. 30 îlonê takawît bû. Lê belê vedora hilbijartinê ya 11. ya meclîsa Tirkiyeyê disa bû parlementerê bajarê Wanê. 1961ê ji bo damezirandina meclisê bû nunerê bajarê Wanê. Serdema Înonû de derweyî parlementoyê bû wezirê darayî. Di navbera 7 hezîranê 1971ê heya 22 gulanê 1971ê endametiya Senatoriya bajarê Wanê kir.
Navê firokegeha bajarê Wanê Ferît Melen e.
Komelgeha Behirkê
Behirke (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Bahirka), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1978an de hatiye avakirin. piranî ya rûniştevanêt vê komelgehê li êşîra Mizûrî yane li dov de Şêrwanî, Biradostî û Herkî ne. Di sala 1978an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 6.400 kesan.
Qerequlax
Qerequlax  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Axderey Navend
Axderey Navend gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 320 kes (67 malbat) bûn.
Zewêran
Zewêran gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Kitchener
Kitchener, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê ye.
Elaldî
Elaldî, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Xinzîran
Xinzîran, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Tîvasor
Tîvasor, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Margival
Margival, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Wüstenrot
Wüstenrot şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ebdulqadir Zaxoyî
Ebdulqadir Zaxoyî dengbêjekî kurd ji Zaxoyê ye.
One Direction
Kesên di One Direction de ji Birîtanîyayê ne, Gava xwe qeyd kirin bo Boy Band Li Londonê bî li sala 2010, Kesên di One Direction de evin :- Niall Horan , Zayn Malik , Liam Payne , Harry Styles û Louis Tomlinson. ewan sitran got ji Simon Cowell li Rîkorda Syco Records, Hûnera wan Pop rock e.
.al
.al navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Albanya ye. (ccTLD)
Êl
Êl an Îl (ji tirkî îl = parêzgeh, diyar, welat . Bi soranî û lekî: hoz, bi îngilizî: tribal federation, almanî: Stammeskonföderation) li Serhedê, Ermenistanê û Xorasanê (li vê derê îl tê gotin) ji girêdana sosyal û kargêriyî di navbera eşîran de re tê gotin. Li hin herêman jî êl hevmaneyî bi pêyva eşîr/eşîret tê bikaranîn.
Şehînok
Şehînok, gundekî giredayî navçe yê Xamûr'ê.
Qehreman, Ûrmiye
Qehreman gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 100 kes (21 malbat) bûn.
Dîroka Amedê
Amed (bi navê din Dîyarbakir), li Kurdistana bakûrê de bajareke. Û di vê bajêr de piranîyê gelhe ji Kurd pêk tê. Ev bajêr ji bo bereket û çandin ji gelên din ve hatine dagir kirin û di vê rûpelê de ji dagirker û dagir kirina gelên din tê behs kirin.
Serdema Subaro, Hûrî û Mîtaniyan
Heta îro bi qasî ku hatiye tespîtkirin. 6.000 sal berî niha yanî 3.000 sal bz cara pêşî Subaro li herêma Amede jîyane û hukim kirine. Sumer û Akadan bi wateya xelkê navbera herdu çeman, ku paşê Grekiyan ji vê herêmê re bi zimanê xwe gotine Mezopotamya. Piştre navê Subaro bûye Hûrî. Yanî Subaro û Hûrî heman gel in. Dibe ku li gor eşîran navê wan were guhertin. Di wê demê de kijan eşîr desthilatdariyê bigirta destê xwe, ew bi wî navî dihat nas kirin. Îro hemû dîroknas dibêjin ku Subaro û Hûrî heman xelk in û zimanê wan hînd-ewropî bûye. Hûriyan li herêma jorê Dîclê hukim kirine. Demeke ji Zagrosan, heta Amed, Riha, Mêrdîn, Kerkûk, û beşek ji Suriyeya îron û heta derya Spî jî ketine bin destê Hûriyan. Li van herêman kevneşopên Hûriyan îro jî gelek in. Bz di navbera salên 1800-1500an de li herêmê dewleta herî mezin û bi nav û deng ew bûne. Bz piştî 1500î mirov êdî li herêmê ji derî Hûriyan Mîtaniyan jî dibîne. Subaro, Hurî û Mîtanî heman xelk bûne, yek eşîrek bûye. Piştre Mîtanî desthilatdariyê digrin destê xwe. Mîtanî bêtir li herêmên Mêrdîn, Haran, Riha, Heleb, Antakyayê hukim kirine. Li Amedê bi tenê herêma rojava girtine bin kontrola xwe. Weha xuyaye ku herêmên bakur û rojhilatê Amedê di destê Mîtaniyan de maye.
Bedena bajarê Amedê cara pêşî ji aliyê Hûriyan ve hatiye çêkirin. Li derê çiyê li qata herî binî bi nivîsên bizmarî û bi zimanê hûrî hatiye nivîsîn. Amed an jî Amîda bi hûri ye.
Ev ax û ava Mezopotamyayê ya bi xêr û bereket li serê kurdan felaket li pey felaketê aniye. Bi hezar salan bz bajar û herêm ji aliyê xelkê din ve hatiye dagîr kirin. Bêhejmar împarator û serleşker çav berdane Amed û herêma Amedê. Yên xurt hatine û dagîr kirine û ji wan xurtir hatine wan ji navê rakirine û karîna xwe damezrandine. Şaristaniyên berî xwe wêran kirine, bi dagîrkerî û zordestî û baweriyên xwe re zanîn û şaristaniyên xwe jî anîne. Ka em binerên kijan împarator û artêşên dewletan Amedê bi dest xistine, dagîr kirine. Belê, ew hatine dagîr kirinê, kustinê, kolekirinê lê demeke paşê mecbûr mane bi şûn ve kişiyane û çûne, lê yên mayî Amedî ne û heta îro mane. Dê bimînin, ji ber ku xwedî ew in!
Serdema Urartuyan
Ji dema Asûriyan ve li herêma Wanê bi navê Urartu xelkek hukim dikir. Ji roja ku Asûrî hatibûne herêmê her êrîşî Urartuyan dikirin. Berî zayînê di sala 781 an de Asûr êrîş bir ser artêşa Urartuyan. Urartuyan bi Mîtan û Nêrbiyên ku di nav artêşa Asûriyan de bûn bi dizî bi wan re li hev kiribûn. Di dema şer de Mîtan, Nêrbî û Urartû bi hev re li Asûriyan dan û artêşa Asûr şikiya. Û herêm ket destê Urartuyan. Di sala 743an de artêşa Asûr di bin serokatiya keyê nû Tîglatpileser-III an de zora Urartuyan bir û Amedê bi paş ve girt.
Serdema Îskîtiyan
Îskîtî ji Qafqasan ve hatin û zora Ûrartuyan birin û berî zayînê di sala 635an de herêma Amedê jî girtin bin kontrola xwe û bi qasi 28 salan li herêmê hukimdarî kirin.
Serdema Medan
Wek tê zanên Medan bz di sala 612an de zora Asûriyan biribû. Di sala 625an de herêma Amedê ket bin destê Medan û heta 550an di destê wan de ma.
Serdema Persan
Di sala 550an de Şahê fars Kûruşê Mezin zora şahê Medan bir û Amed ket bin destê Farsan. Heta sala bz 331 Amed û herêma wê di bin bandora Farisan da ma.
Serdema Îskenderê Mezin
Keyê Mekdonyayê Îskender bz di sala 331ê de bi artêşeke mezin berê xwe ber bi rojhilat ve kir û Amedê girt û ber bi Îranê ve çû. Heta sala 323 herêm di bin destê Îskenderê Mezin de ma. Piştî mirina Îskender herêm ket destê Seleukiyan. Heta sala 140î di destê wî de ma.
Serdema Partan
Partan xwe xwedî mîratê farisan didît û îktîdarê girtin destê xwe û herweha herêma Amedê jî heta sala 85an di bin bandora wan de ma.
Serdema Tîgranê Mezin
Tîgran sistiya Partan dît û êrîş bir ser wan û herêmê girt bin destê xwe. Herweha Amed jî di navbera salên bz 85-69an ket bin destê Tîgran. Tîgran xwe warisê Urartuyan didît.
Serdema Rom û Bizansê
Bz ji sala 69an heta pz sala 639an herêma Amede ket bin desthilatdariya Romiyan. Pêşî Rom û piştre jî Roma bû du perçe ve care Bizansî li wir man. Îro jî mirov him li ser kevirên bedena Amedê him jî li gelek ciyan rastî şopên nivisarên û xerabeyên Romiyan tê. Ev dema xirîstiyaniyê ye. Di serdema Romiyan, sala 149an de, beden ji aliyê Împerator Constantius II ve him hatiye tamîrkirin û him hinek ciyên nû jî lê hatine zêde kirin. Navbera Derê Çiyê û Rihayê hatiye xerab kirin, ji çaran yekê bajêr hatiye fireh kirin û ji nû ve beden hatiye çêkirin. Di sala 359an de nifûsa bajêr 20.000 bûye.
Serdema Îslamê
Di dema derketine Îslamê de Amed di bin destê Bizansan de bû. Di serdema Xelîfe Omer de, di sala 639an de eskerên artêşa îslamê bi şerekî dijwar Amedê digirin. Heta sala 661 an Amed di destê Ereban de dimîne. Ji sala 661 heta 750 yan vê care di destê Emeviyan de dimîne. Ji sala 750 heta 869an dikeve bin destê Abbasiyan. Ji sala 869 heta 899an di destê Kurê Şêxan de dimîne. Ji sala 930 heta 980î di bin destê Hamdaniyan de dimîne. Ji sala 980 heta 984 di destê Kurê Buveynan de dimîne.
Serdema Merwaniyan
Belê, wek me di serî de jî destnîşan kiribû bav û kalên kurdan Subarto û Hûrî, 3.000 sal bz Amedê ava kiribûn an jî dîwarên bajêr cara yekem ji aliyê wan ve hatibû lêkirin. Ji wê rojê şûn ve heta dema Merwaniyan nêzîkî 3.500 salan bajarên kurdan ketibû bin destê dijminê renge reng, curbe cur û care duyem bû ku carek din diket destê kurdan. Merwanî ji sala 984 heta 1085an, tam 101 sal Amed û herêma Amedê birêve dibin. Di dîroka Amedê de demeke zêrîn dest pê dike. Êdî artêşên dagîrker li vir tunebûn. Merwanî ne ji bo talan û wêrankirinê hatibûn, lewre ew xwediyên malê bûn û mala xwe yanî bajarê xwe ji her alî ve ava dikirin û diafirandin. Av û avadaniyê dikirin. Pire, hemam û seraya çêdikirin. Pira Amedê ya Dehderî û Pira Mala Badê di vê demê de hatine çêkirin. Ziman û edebiyata kurdî li Amed û Farqînê gelek bi peş dikeve. Amed û Farqîn dibin buhişta derewîn.
Serdema Eyûbiyan
Di navbera salên 1193-1401ê de Amed dikeve bin destê Eyûbiyan. Ku serokê dewleta Eyûbi Selahedînê Eyûbî bi xwe kurd bû lê li gor bîr baweriyên wê demê, dîn bêtir li pêş bû netewe hewqas ne girîng bû. Di wê demê de dijberiyên misilman û xiristiyanan hebûn. Selehedînê Eyûbî û serleşker û piştre jî padîşahekî îslamê bû.
Selçûqî, Osmanî û Komara Tirkiyê
Her çiqas dem dem Amed ketibe bin destê tirkên Selçûqî û Qerekoyunî jî bi rastî piştî şerê Çaldiranê di sala 1515an de artêşa Osmanî der û dor li Amedê digirin û xelkê bajêr jî êdî ji birêvebiriya Şahê Îranê gelek eciz dibin û alîkariya Osmaniyan dikin. Ji wê roja reş şûn ve Amed wek birêvebirî bi Osmaniyan ve tê girêdan. Heta salên dawiya Osmaniyan jî, bi tenê bac didin Osmaniyan. Wek hemû bajar û herêmên Kurdistanê, Amed jî nîv otonom bû.
Ratzeburg
Ratzeburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Herzogtum Lauenburgê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Osman Sebrî
Osman Sebrî (jdb. 5 / 7 kanûna paşîn 1905, li gundê Narinceya Kolika Semsûrê, Bakurê Kurdistanê - li gundê Berkevir, li Başûrê Rojavaya Kurdistanê), mamoste, siyasetmedar, helbestvan û serokêşirê kurd bû. Ew yek ji helbestvan û nivîskarên rewteka kovara Hawarê bû. Apê Osman ji serokên êla Mêrdêsî bû. Ji xêncî helbestvanî û nivîskariyê, ew pardarî xebata rizgarîxwaz a gelê xwe jî bûye.
Jînenîgarî
Osman Sebrî di sala 1905ê de li gundê Narinceya Kolîka Semsûrê çêbûye. Bavê wî serokê êla Mêrdêsiyan bûye. Dema Osman Sebrî hêşta zarok bûye, bavê wî li sala 1915ê çûye ber dilovaniya Xwedê û apê Osman Sebrî ku bûye serokê nû yê êlê, ew xwedî kiriye.
Di 16 saliya wî de apê wî Şikrî Axa jinek jê re anî û wisa ji xwendinê dûr ket. Ji wê jinê sê kur, du ji wan zû mirin û yê siyan kurê wî Welato bû.
Piştî Serhildana Şêx Seîd, Osman jî digel herdu apên wî Şukrî û Nûrî li sala 1926ê hatine girtin û li zîndana Amedê hatine darve kirin. Osman du salan di zindana Denizliyê da maye û piştî efûyeka giştî, li sala 1928ê hatiye berdan.
Di 1944an de Apo Osman Sebrî de ji nû ve dizewice û xanima wî çerkesî bû. Bi tevahî pênc zarokên wan hene, sê kur (Hoşeng, Hoşîn û Heval) û du keç (Hingir û Hêvî).
Osman Sebrî roja 11ê kanûna paşîn a sala 1993ê diçe rehma Xwedê û li gundê Berkevirê, li binxetê tê veşartin.
Kurtehelbestek ji Osman Sebrî
Maf Ger zilmê hene top û tifing, keştî û leşker Têk de dişîne ser xwedîmaf pê rê dike şer Ew tev nikarin destên wê yên pola bibestin Zorbaz û sîtemkarên keleş tê de diwestin Her maf wekî ro nayê veşartin bi tevayî Bayek tê, dibe ewrên di reş, zû dike sayî
Şam, 1960, Zîndana Mêzê çavkanî: Arşîva Bablekan
Şîreta Qazî Mihemed
Wesiyeta Qazî Mihemed li gelê kurd belgeyeke ku ji hêla Qazî Mihemed, damezrîner û seroka Komara Kurdistanê, ve beriya bidarvekirina wî li Çarçirayê (Mehabad) hatiye nivisîn. Li gor hin çavkaniyan ev wesiyet ji arşîvên fermî yên Îranê hatiye bidestxistin.
Nivîsa Wesiyetê
Bi navê Xwedêyê mezin û dilovan,
Gelê min ê kurd û birayên min ên hêja, birayên min ên behr xwarî, gelê min ê zorlêkirî, vame ez di gavên herî dawîn ên jiyana xwe de me, werin ji bo xatirê Xwedê êdî dijminayiya hev nekin û pişta xwe bidin hev, li hember dijminê zordest û zalim derkevin, xwe belaş nefiroşin dijminan, dijmin her ewqas we dixwaze tenê karê xwe bi we pêk tîne û qed bi we re dilovanî naket; di her fersendekê de be qed li we nabihure.
Dijminê gelê Kurd pir in, zordest û bê dilovanî ne, sîmbola serketina her gel û netewekê hevgirtin û yekbûn e, piştgiya tev gel e. Her gelê ku yekîtî û tebayiya wî nebe; ewê hertim bin destê dujmin be, ti tiştê we gelê Kurd ji gelên li ser rûkê vê erdê; ne kêmtir e, belkî hun bi mêranî û egîdî û hêjatiya xwe; ji gelên ku rizgar bûne; li pêştir in jî.
Gelên ku ji destê dijminên xwe yên zordest rizgar bûne; mîna we ne, lêbelê yekîtiya ên xwe rizgar kirine hebûye, bila hun jî mîna tev gelên li ser rûkê erdê; îdî bin dest nebin, her bi yekbûn û hesûdî bi hev nebirinê û xwe nefirotina ji dijminan re li dijî neteweya me; hun dikarin rizgar bibin, birayên min îdî bi dijmina neyên xapandin, dijminên Kurdan ji her reng û destek û netewekê bin, her dijmin e, bê dilovanî ye, bê wijdan e û rehmê bi we nake, wê we bi hevdu bide kuştin, wê we temah bike û bi direw û xapandinê; wê we berengarî hev bike, ji tev dijminên gelê Kurd, dijminê Ecem ji tevan zalimtir û melûntir û Xwedê nenastir û bê dilovantir e, destê xwe ji ti tawanan li dijî gelê Kurd naparêze, bi dirêjayiya dîrokê bi gelê Kurd re xerez û kîna wî ya kevnar hebûye û heye jî, temaşa kin, binêrin tev zilamên we yên mezin, her ji Simayîl Axayê Şikak, tanî Cewher Axayê birê wî û Hemze Axayê Mengur û çend û çendîn zilamên din, ew hemû bi xapandin aram kirin û xelq ji pişt wan vekir û ca pir bi nemerdî ew kuştin, ew tev bi sond û Quran xapandin ku xudêgiravî niyaza eceman ya xêrê bi wan re heye û wê qenciyê bi wan re bikin, lêbelê her xweşbawer e û bi sond û sozên Eceman hatiye xapandin û jê bawer kiriye, lêbelê tanî niha bi dirêjiya dîrokê kes nedîtiye bi tenê carekê jî ecem li sond û sozên xwe xwedî derketibe û ehdên dane Kurdan pêk bînin, tev de direw û xapandin bûye, ca vaye ez wek birayek we yê biçûk, di riya Xwedê de, ji bo xatirê Xwedê ji we re dibêjim hev bigirin û ti carî pişta hev ber medin, piştrast bin ger ecem hingiv bide we, diyar e jar xistiyê, bi sond û sozên direwên eceman mexapin, ku ger hezar carî jî dest li Qurana pîroz bixe û soz bide we, bi tenê niyaza wî xapandina weye, ji bo hîlekê li we bike.
Va me ez di demên dawî yên jiyana xwe de me, ji we re dibêjim û ji bo xatirê Xwedê yê mezin ez we şîret dikim ku a ji destê min hat bi ser can û tekoşîn, bi şîret û nîşandana riya rast; min ji we re xemsarî nekiriye, niha jî di vê dem û rewşê de dîsa ji we re dibêjim ku îdî bi eceman mexapin û ji sond û dest li Quranê xistin û ehd û peymanên wan bawer mekin, ji ber ne Xwedê dinasin û ne jî ji Xwedê û pêxember û roja qiyametê û hesab û kitêban bawer dikin, li cem wan bi tenê ji ber ku hun Kurd in, bila hun misilman jî bin, hun sûçdar û mehkûm in, hun ji wan re dijmin in, ser û mal û canê we ji wan re helal e û weke xeza qebûl dikin, soza min ne ew bû ez herim û we di destê van dijminên dilreş de bihêlim, min pir caran jî raborî û zilamên me yên mezin dihizirand, ên ku eceman bi xapandin û sond û direw û hîle ew girtine û kuştine, neçar bi direw û hîle ew xapandin e, kuştin e.
Şîret û wesiyeta min ew e bila zaroyên we bixwînin, ji ber ti tiştê me ji yê gelên din ne kêmtir e, bi tenê xwendin nebe, bixwînin ji bo hun ji karwanê gelen paşve nemînin û her xwandin çeka kujeka dijminan e.
Piştrast bin û bizanin ger tebayî û yekbûn û xwandina we baş be, hunê pir baş bi ser dijminê xwe de serbikevin jî. Çênabe bi kuştina min û bi kuştina bira û pismamên min çavê we bitirse, tanî hin digîjin hêvî û meremên xwe; divê hê jî pir kesên din yên mîna me di vê rê de gorî bikin.
Piştrast im piştî me pir kesên din jî her wê bi xapandin û durûtiyê ji holê werin rakirin.
Piştrast im pir kesên ku wê piştî me jî bikevin xapandina eceman de; wê ji me zanatir û hêjatir jî bin, lêbelê hêvîdar im kuştina me ji dilsozên gelê Kurd re bibe pend û îbret.
Wesiyeteke din min ji were ew e daxwaz bikin her çiyê we ji bona serfiraziya gel kir, alîkarê we gel be, piştrast im Xwedê yê mezin wê we serbixe û wê alîkariya we bike, heye ku hun bêjin; lê çima ez serneketim?! di bersivê de dibêjim, bi Xwedê kim ez serketime, çi nîmetek, çi serketinek ji wê yekê mezintir e ku va me ez niha di riya gel û welatê xwe de, ser û mal û canê xwe didim, bawer bin min pir ji dil dixwest ger ez mirim bi mergekî bimirim ku di hizûra Xwedê û resûlê Xwedê û gel û welatê xwe de rûsor bim, ji min re ev serketin e.
Xweştiviyên min, Kurdistan mala her Kurdekî ye, her wek di malê de; endamên malê her kesê ji her karekî dizane, wî dispêrin wî, îdî heqê ti kesî ti ne ku hesûdiyê pê bibe, Kurdistan jî her ew mal e, ger we zanî kesek li vê malê dikare karekî bike, dev jê berdin bila bike.
Êdî çênabe hun kevira danin ser riya wî û çênabe dilê we ji wê yekê bêşe ku berpirsyariyên mezin di destê yekî ji we de hene, ger karên mezin ketin ser milê yekî û ew kar bi rêve bir, welê diyare jê dizane û berpirsiyariyên wî yên mezin jî li hember wî erkî hene. Piştrast be birayê te yê Kurd her ji dijminê dil bi kîn baştir e û ger berpirsiyariyên mezin li ser milê min nebûna, niha ez di bin darê sêdarê de neradiwestiyam, lewra çênabe hun bi hev re temahkar bin, ên ku fermanên me pêk ne anîn, ne her bi tenê pêk ne anîna fermanan, lêbelê tam dijminatiya me dikir, ji ber me xwe wek xizmetkarê gelê xwe qebûl dikir, niha ew di nava mal û zarokên xwe de, di nava xwea şirîn de ne, lêbelê vaye li ser navê xizmeta gel di bin darê sêdarê de me û wa ezê demên dawî yên jiyana xwe bi vê wesyetnamê derbaz dikim. Ca ger berpirsyariyên mezin di sitoyê min de nebûna, ez jî wê niha di nava zarok û zêçiyên xwe de di xewa şirîn de bûma, ku ez niha ji bo piştî çûyîna xwe jî we şîret dikim, ew jî yek ji berpirsyariyên di sitoyê min de ye, piştrast im ger yekî din ji we berpirsiyariyên min bigirtana sitoyê xwe, niha ewê li şûna min di bin darê sêdarê de bûya, ji bo razîbûna Xwedê û li gor berpirsyariya di sitoyê xwe de mîna Kurdekî xizmetkarê gel û di riya çakiyê de, min ev şîret li we kirin ku hêvîdarim ji niha pê ve pendan jê wergirin û dirust guhdariya şîretên min bikin, bi hêviya Xwedê yê mezin we bi ser dujminên we de serbixe.
Tanî ku hun hev negirin, hunê sernekevin, zilm û zorê li hev mekin, ji ber Xwedê pir zû zalim ji holê radike û nabûd dike. Ew soza Xwedê ya bê kêm û zêde ye, zalim dirûxiyê û nabûd dibe, Xwedê toleya zilmê jî hil tîne.
Hêvîxwaz im wan gotinan têxin guhê xwe û Xwedê we bi ser dujminên we de bi ser bixe, weke Sedî Kerem kiriye:
Hewalet ba Xuda kerdîm û reftîm
Ango: Mirama me şîret bûn û me kir, me hun rasparin Xwedê û em çûn.
Xizmetkarê gel û welat.
Qazi Mihemmed
J. R. R. Tolkien
John Ronald Reuel Tolkien CBE FRSL (z. 3ê kanûna paşîn a 1892 li Bloemfontein, ku îro li Afrîkaya Başûr ye − m. 2ê çiriya pêşîn a 1973 li Bournemouth, Brîtanya), yek ji zimannas, helbestvan û Nivîskar ên navdar ên brîtanî ye. Wekî hostayê wêjeya fantazî tê zanîn. Tolkien di romanên xwe de zimanê destanan bikaraniye. Romana wî ya The Lord of the Rings (Mîrê Gustîlan) cureyê wêjaya fantaziyê baş nîşan dide.
Yên ew sax hatine weşandin
1925 - Sir Gawain And The Green Knight (bi E.V. Gordonê re)
1936 - Beowulf: The Monsters And The Critics
1939 - Fairy Stories
1949 - Farmer Giles Of Ham (Cotkar Gilesê Hamî)
1962 - The Adventures Of Tom Bombadil (Serpêhatiyên Tom Bombadilê)
1967 - Smith Of Wootton Major, The Road Goes Ever On
Yên ew mirî hatine weşandin
1976 - The Father Christmas Letters
1977 - Silmarillion
1980 - Çîrokên xilas nebûyî
1981 - The Letters of J. R. R. Tolkien (Nameyên J. R. R. Tolkien)
1982 - Mr. Bliss
1983 - The Monsters And The Critics And Other Essays, Pirtûka çîrokên winda 1
1984 - Pirtûka çîrokên winda 2
1985 - The Lays Of Beleriand
1986 - The Shaping of Middle-Earth
1987 - The Lost Road and Other Writings
1988 - The Return Of The Shadow (Vegera sihê)
1989 - The Treason Of Isengard
Wendelsheim
Wendelsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Belvis
Belvis, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
La Regrippière
La Regrippière, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Portiragnes
Portiragnes, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Rêxlan Merîwan
Rêxlan Merîwan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Zegerek
Zegerek, kitan (Linum) navê celebekê riwekan ê famîleya zegerekan (Linaceae) ye. Nêzîkî 200 cureyên vê giyayê hene û hin ji wan li Kurdistanê jî digihên.
Rîçalên (rehik, lûf) wê bi qasî 6-10 hezar salan berê jî wekî îro dihate bikaranîn. Li gelek welatan tê çandin û rûnê wê di boyaxan de tê bikaranîn. Li bakurê Kurdistanê jê sûd nayê wergirtin, nayê çandin.
Berfo Barî
Berfo Barî (jdb. 1975) weşanger û nivîskarekî kurd e. Ew di sala 1975an de, li Fêra, Farqîna Diyarbekirê ji dêya xwe weli-diye.
Çîrok û şiêrên wî di gelek kovarên kurdî de hatine weşandin. Heta hejmara taliyê jî edîtoriya kovara Hinarê kir. Yek ji berpirsiyarê Weşanxaneya Nayê ye. Niha li Îzmîrê dijî. Zewicî ye û bavê keçekê ye. Erojen pirtûka wî ya ewil e.
Bruckmühl
Bruckmühl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
.am
.am navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Ermenistan e. (ccTLD)
Untergruppenbach
Untergruppenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Birzibend
Birzibend navê gundekî û şaredariyeke di navçeya Astara de li başûrê Azerbaycanê ye. Gundên Veneşîkeş û Noyabûd bi Birzibend ve girêdayî ne.
Yaylacix
Yaylacix, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Omero
Omera yek ji gundên kurdan ên li Anatoliyayê ye. Gund ser navçeya Kuluya parêzgeha Konyayê ye.
Serhejmara gund nêzîkî 5485 e. Gelek malbatên wê li derveyî Tirkiyeyê û Kurdistanê bi cih bûne (ji bo mînak Ewropa). Ji ber wê gelê gund gihîştiye dewlemendiyek mezin.
Bi gotina mezinên gund, berî ji Mêrdîn ango ji herêmê Omeryan piştre bav û kalên wan ji Semsûrê hatine van deveran. Kal û pîrên wan hêj jî dibêjin, ew ji êzdiyan tên, lê ji ber tirsa wê demê divê bûne viya înkar bikin, veşêrin.
Şehîdan
Şehîdan, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Marigny-en-Orxois
Marigny-en-Orxois, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Pîr Rustem
Pîr Rustem nivîskarê kurd e.
Pîr Rustem di sala 1963an de li gundê Çeqela gundekî ji (Efrînê) ji başûrê biçûk hatiye dinyayê. Ew çend salên pêşîn li wir dimîne û di dû re mala xwe bar bajarokê (Cindirêsê) dikin û heya ku xwendina lîsê kuta dike li wir dimîne û ji bo xwendina bilind di zanîngeha Helebê de, ew çend salan li wir derbas dike, lê ji berî ku xwendina endezyariyê kuta bike û di rêza çaran de berdide.
Wî gelek çêrok û gotar di rojname û kovarên Kurdî de belav kirine wek: Stêr, Pirs, Zanîn, Aso, Azadiya Welat, Jiyana Rewşen, Armanc, Newroz û hwd.
Xola Îtalî ya Futbolê
Xola Îtalî ya Futbolê sia ya Kasa Cîhanê 2006 des va bì nit u Çar Kasa Cîhanê birna Sal 1934,1938,1982,2006.
Current squad
21 November 2009.
Ortewêrana Jor
Ortewêrana Jor, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Sêvo
Siwo, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Axqele
Axqele gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 264 kes (64 malbat) bûn.
Qehremanlûya Jorîn
Qehremanlûya Jorîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 228 kes (66 malbat) bûn.
Lîsteya gundên Sêwregê
Lîsteyekî din a li ser gundên Sêweregê:
Komelgeha Berhuştîr
Berhuştîr (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Barhushtir), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1989an de hatiye avakirin. Di sala 1989an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 210 kesan.
Pîrçawuş
Pîrçawuş (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Pirchawush), gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mange
êMange nêzîkî 10.000 salan ber ve cara pêşin li Mezopotamyayê kedîkirin.Em şîr ji digirin û goştê wê dixwin.Ji çêleyên mangeyan re dibejin golik.Ya ku sê salan biçûktir û hîn nebûye mange,jê re dibêjin nogin.Ji yê nêr re ji ciwanga dibêjin.
Hewa (kes)
Hewa, bi îbranî: חַוָּה‎, Ḥawwāh (îbraniya klasîk), Khavah (îbraniya modern), erebî: حواء‎, suryanî: ܚܘܐ, tigrînya: ሕይዋን Hiywan), angorî çîroka çêkirina cîhanê ya olên îbrahîmî (fileh, misliman û cihû), jina pêşîn a cîhanê ye ku ji aliyê Xwedê ve hatiye afirandin û angorî Peymana Kevin a filehan li baxçeyê Edenê tevî Adem dijiya.
Îlîç
Îlîç, yek ji navçeyên Ezirganê ye. Firehiya erdê wê 1.397 km² ye. Nifûsa navendê 2.361 û bi giştî 5.330 ye. 153 km dûrî Ezirganê ye.
La Remaudière
La Remaudière, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Lîsteya eşîrên Serhedê
Va ye lîsteya eşîretên Serhedê ye.
Rachel McAdams
Rachel Anne McAdams (London, Ontario, Kanada) lîstikvaneke kanadayî ye. Piştî sala 2001an, ku programa şanoyê ya Zanîngeha Yorkê de xelas bû, di berhemên televîzyon û fîlman ên Kanadayî de xebitî. Rachel, di filmê drama Perfect Pie ya sala 2002an ku ji bo wê namzetiya Xelata Genie anî, filma komediyê My Name Is Tanino ya sala 2002an û rêzefilmên komediyê Slings and Arrows navberên salên 2003 û 2005an ku Xelata Gemini wergirtiye de lîst.
Jînenîgarî
Rachel Anne McAdams ji dêûbavê Sandra (neviyê Gale) û Lance McAdams, li London a Ontario (Kanada) ji dayik bû. Bavê Rachel ajokarê kamyonê bû. Ew li St. Thomas di nav malbatek protestan de mezin bû. Rachel, ji sê zarokên malbatê zaroka herî mezin e. Xwişkek wê bi navê Kayleen McAdams heye xwîşk a wê di sala 1982an de hatiye dinê. Xwîşka wê Kayleen McAdams, hunermendê çêkerê (make-up) ya navdar e û birayê wî yê piçûk, Daniel "Dan" McAdams, pewerdekarê (antrenor) kesane ye. McAdams bi koka xwe ji nîjada skotlendî, îngilîz, îrlendî û walesî ye. Bapîrê wê yê pêncemîn ê dayikê, James Gray, di dema şoreşa Amerîkayê de jibo Amerîkayê kesekî dilsoz bû û piştî Şerê Saratoga reviya Kanadayê.
Rachel di çar salî ya xwe de dest bi skatingê kir, di neh salî ya xwe de ji bo perwerdehiya skatingê ya çotpatenê çû bajarê Toronto ya Kanadayê. Wê heya 18 saliya xwe di skatingê de beşdarî pêşbazî ya bû di pêşbaziyan de xelatên herêmî wergirt. Ev werziş paşê jê re bû wekî hobî yê. Wê anî ziman werzişa skatingê fizîka wê jibo lîstikvaniyê amade kirîye.
McAdams li dibistana Myrtle Street, û piştra Enstîtuya Hevpeymaniya Navendî ya Elgin perwerde dît. Wê diyar kir ku kêfa wê ji karê akademîk re nayê û timûtim wê xwe nexweş dixe da ku neçe dibistanê. Lêbelê, ew di jiyana xwendekariye de kesekî çalak bû. Ji xeynî lîstikên werzişê (voleybol, badminton, û futbol jî dilîst. McAdams di Civata Xwendekaran erkdar bû û beşdarî bernameya Crime Stoppers bû, û endamê Tîmê Alîkariya Peer (Peer Helping Team) bû.  Sê salan di betlaneyên havînê de li xwaringeha McDonald's xebitî.
Silêmankumbet
Silêmankumbet, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Rachel McAdams
Jînenîgarî
Rachel ji du mamosteyên xwe ve ku di polên 11 û 12an de ku zimanê îngîlîzî û şano fêr dikin, bi bandor bû. McAdams berî ku ji hêla mamosteyê wê yê şanoyê ve were qanih kirin ku pîşeyek lîstikvaniya profesyonel vebijar bike, mebesta wê li Zanîngeha Western Ontario, lêkolînên çandî bike. Wê beşdarî bernameya şanoyê ya çar-salî ya Zanîngeha Yorkê bû û di sala 2001an de bi lîsansa rûmetê ya Hunerên Baş mezûn bû. Dema ku li zanîngehê bû, McAdams bi pargindaniya Necessary Angel Theatre Company ya Toronto yê re xebitî.
.ao
.ao navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Angola ye. (ccTLD)
Marizy-Sainte-Geneviève
Marizy-Sainte-Geneviève, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Çemê Xerzan
Çemê Xerzan 480 kilometran ji bajarê banaha rojhalate û sulaymanian basure o zaryayen spi dura.
Dûvmeqesk
Hechecik, meqesok, an dûvmeqesk (Hirundinidae), famîleyekî fîkaran e. Ew xweşfir in û bi piranî li hewayê dimînin. Meşa li erdê ji bo wan zehmet e, loma jî ew hêlînên xwe li ciyên bilind an jî di siryaxên xaniyan de çêdikin. Gelek caran dûvmeqesk ref bi ref dijîn.
Berriac
Berriac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Veneşîkeş
Veneşîkeş navê gundekî di navçeya Astara li başûrê Azerbaycanê ye. Veneşîkeş bi gundê Birzibend girêdayî ye.
.aq
.aq navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Antarktîka ye. (ccTLD)
Le Pouget
Le Pouget, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mam
Mam, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Bûm
Bûm, taqtaqî , bûmê taqtaqî an jî pûm (Otus scops), cins û cureyekî kundê nimûneyî (Strigidae) e.
Seîdxanbeg
Seîdxanbeg, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Bûm
Belavbûn
Bûmê taqtaqî li çend deverên parzemînên Asya, Ewropa û bakurê Afrîkayê tê dîtin di demsala havînê, lê di werzê zivistanê li herêmên navîn û başûr ji parzemîna Afrîkayê derbas dike.
Wöllstein
Wöllstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Etmîyan vesetî
Etmîyan vesetî, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bûm
Şayes
Bûmê taqtaqî kundekî biçûk û guhbel. Dirêjiya bûmê taqtaqî 19-21 cm e û navbera her du baskan 47-54 cm digihê, lê giraniya wî di navbera 64-135 g. Rengê bûmê taqtaqî gewr-qehweyî ye bi rûyekî zeriktir xuya dike.
Untereisesheim
Untereisesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
.ar
.ar navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Arjantîn e. (ccTLD)
Murat
Murat navê van kesaye:
Ayqelesî
Ayqelesî gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Rauschenberg
Rauschenberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Marburg-Biedenkopf li Hessen, Almanyayê ye.
Ayqelesî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 149 kes (30 malbat) bûn.
Diranê mirov
Diran, didan (bi îngilîzî: tooth) endamekî ji boy herisa mekanîk e. Jêkirin, gezkirin, cûtin, hêrandin û perçekirina xurekan bi navbeynkariya diranan pêk tê. Herwisa ji boy peyivînê jî pêdivî bi diranan heye.
Remouillé
Remouillé, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Diranê mirov
Gava dergûş ji dayikê dibe bê diran e. 6 meh paşê zayînê diranên dergûşê derdikeve. Hemû diranên zarokê careke de dernakevin. Gava zarok gihîşt 12 mehî êdî 20 diran di devê wî de hene. Ev diran wekî diranên şîrî tê binavkirin. Hetanê 10-12 saliya zarokê ev diranên şîrî erka herisînê û peyvînê pêk tînînin. Paşê diranên şîrî beş bi beş dileqin û diweşin, îcar diranên nû derdikevin. Di devê mirovên têgihîştî de 32 diranên mayinde heye, lê hin caran dibe ku diranên kursî yên sêyem (diranê jîrî, diranê aqilî) dernekeve mirov bi 28 diranên mayînde bin. Li gor erk û şêweyê xwe, diran çar cure ne : diranên pêşî (diranên birrê) (heşt heb), diranên qîl (çar heb), diranên pêşkursî (heşt heb) û diranên kursî (12 heb).
Anatomiya diran
Diranê mirov ji sê beşên sereke pêk tê; Taca diran, stûyê diran, koka diran. Beşa ji pidiya diran dirjê derva dibe, wekî taca diran bi nav dibe. Her diranek 1-3 kok lixwe digire. Koka diran di nav hestiyê çenê de çikilandî ye. Di navbera kok û taca diran de stûyê diran heye. Stûyê diran bi pidî dorpêçî ye. Li ser ruyê taca diran û jorînê stuyê diran de çînek req heye navê vî çînê mîna ye. Mîna ji hestî reqtir e. Diran rengê xwe yên sipîçîlê ji çîna mînayê digirin. Di binê mînayê de çîna ac heye. Piraniya pêkhateya diran ji acê pêk tê. Ac bi qasî hestî req e. Koka diran û stû bi çînek bestereşane ve dorpêçî ye. Ev çîna bestereşane wekî çîmento tê navkirin. Çîna çîmento ji bestereşaneya req çêbûyî ye, taca diran di nav hestiyê çenê de zexm dike û nahêle bileqe. Di binê çîna acê de valahiyek bi navê kirok heye. Kirok li gel bestereşaneya nerm, bi lûleyên xwînê, lûleyên lîmfê û rîşalên demar ve tijî ye. Kirok ber bi koka diran ve dirêj dibe, ev der wekî coga diran bi nav dibe. Heke mîna diran biderize, di cihê derizî de bakterî û perçeyên xurek berhev dibe, ev rewş dibe sedema kunbûna çîna mînayê. Heke çîna mîna kun bibe, diran tûşî reşbûn û kilorbûnê dibe.
Diransazî
Zanista ku pirsgirêkên êş û nesaxiyên diranan çare ji re bibîne û derman bike ew diransazî ye. Diransazî zanist û hunerke kevnare ku nexweşiyên dev û diranan lêkolîn dike bi riyê diransaz yan textorê diranan (D.D.S) ku derdorî 5-6 salan li zanistanê li fakulteyê diransazî dixwîne. Beşên vê zanistê gelekin wek: diransaziya zarokan, zanista nexweşiyên pidû, bijîşkiya devkî, dirankarî yan teknîkên çêkirina diranan, diranserastkirin, dermankirina kakil, împlantojî yan dirançandinkarî û tendirustiya dev û diranan.
Nexweşiyên dirên
Nexweşiyên diranan geleke wek kirmîbûn, kulbûna kirok, êşêngê diranan, hestokî dirên û pir nexweşiyên din.
Charlotte Cardin
Charlotte Cardin (jdb. 9ê mijdara 1994an li Montreal, Quebec, Kanada), stranbêjeke pop, elektro û jazzê ya kanadayî ye. Cardin di 15 saliya xwe de wek model dest bi kariyera xwe kiriye û di gelek kampanyayên reklamê yên wekî Barilà de rol wergirtiye.
Kariyera wê
Charlotte Cardin di fînalîsta Top 4ê, di demsala yekem a pêşbirka stranbêjiyê ya TVA La Voixê di sala 2013an de piştre jî di heman salê de di li single "Du vent, des mots" de hevalbendiya gotina sitranê kiriye. Wê strana bi Garou re, ku endamê jûriyê bû, di rêzefîlma xwişka The Voice: la plus belle voix ku di 1ê adara sala 2014an de li Fransayê hatiye weşandin, gotiye.
Wê yekem EPya xwe ya solo, Big Boy, di sala 2016an de li ser Cult Nation Records derxist. EPê stran hem bi îngilîzî û hem jî bi frensî hatiye gotin û rapper Nate Husser wekî hunermendek diyarkirî li ser "Like It Doesn't Hurt" vekir. Ew ji bo strana xwe "Les échardes" di beşa Fransî de bû fînalîsta Xelata Strannivîsînê ya SOCAN û sernavê strana "Big Boy" di CBC Radio 2 de hate lîstin û di Radyoya 2 Top 20 de hate tomar kirin. Wê li ser pêşandana nîqaşê ya Tout le monde en parle xuya bû ku di mijdara 2016an de mini-albûma xwe nîqaş bike.
Qehremanlûya Jêrîn
Qehremanlûya Jêrîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 195 kes (55 malbat) bûn.
Rewica Jorîn
Rewica Jorîn, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Neubeuern
Neubeuern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
H. Kovan Baqî
H. Kovan Baqî, (z. 1972) Weşanger û nivîskar ekî kurd e. Ew di sala 1972an de, li Heramya/Dêrika Çiyayê Mazî/Mêrdîn ji dêya xwe welidî ye. Dibistana seretayî li Heramya/Dêrikê xwend û dev ji xwendina dibistanê berda. Niha li Îzmîrê dijî. Zewicî ye. Bavê du lawan e. Di “Weşanên Na” de edîtoriyê dike. Ligel karê nivîskarî û edîtoriyê bi rexnegiri ya edebiyatê re jî dixerriqe.
Bessède-de-Sault
Bessède-de-Sault, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
London, Ontario
London, Ontario, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê ye.
H. Kovan Baqî
Pirtûkên wî yên çapbûyî: Wergerên wî:
Serinjimar
Serinjimar gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Marizy-Saint-Mard
Marizy-Saint-Mard, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Recklinghausen
Recklinghausen, bajarekî navçeya (Landkreis) Recklinghausenê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Lucy
Lucy, anku Lûsî, an jî AL 288-1, navê bi sedan hestiyên mayî yên fosîleke Australopithecus afarensis e ku di sala 1974'an de li Hadarê, li newala Awash a depresyona Afarê (Etiyopya, Afrîka) ji hêla tîmeke geolog û antropologan ve hatiye dîtin. Bawer dikin ku Lucy berî 3,2 milyon salan dijiya û li ser her du lingên xwe dimeşiya. Navê wê ya katalogê û zanistî AL 288-1 e û hestiyên wê ku hatine dîtin 40% ji hemû hestiyên cureyekî mirovkî australopîtekus in.
Andirîn
Andirîn yek ji navçeyên Gurgumê ye. Firehiya erdê navçeyê 1.178 km², bilindahî ji rûyê avê 220-2.250 m ye. Hejmara niştecihên herêmê (gorî statîstîkên sala 2000´î) navend 8.311 û bi giştî 68.660 e.
Mala Acamê
Mala Acamme, ocaxeke eşîra Sindî ye. Ev ocaxa ji 15 malan pêk hatiye.
Noyabûd
Noyabûd navê gundekî di navçeya Astara li başûrê Azerbaycanê ye. Noyabûd bi gundê Birzibend girêdayî ye.
Ashley Massaro
Ashley Marie Massaro, pitir tê nasîn wekû Ashley Massaro, di 26'ê gulana 1979'an de li Babylona New Yorkê ji dayika xwe bûye, model û dansvan û aktor û gemşevaneke amerîkan bû.
Etmîyan Sofla
Etmîyan Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
.as
.as navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Amerîkaya Samoa ye. (ccTLD)
Pelasan
Pelasan (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Palasan), gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Talheim, Heilbronn
Talheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rey Mysterio
Oscar Gutierrez (11'ê kanûnê 1974) Gemşevanekê meksîkîe Emrîkîe, gelek bi nav u denge bi navê Rey Mysterio û li WWE yarîê dikit.
Wonsheim
Wonsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qereseîdelî
Qereseîdelî, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.