cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marihuana
Ev giyakî weke Heşîşê ye û tê vexwarin wek Çixare û Merov ji Hiş dibê. Yan jî Hişmendîn zêde namînê, merov kêfxweş dikê, lê dibê merov xwe ji serê banekî bavêjê ser Erdê. Ji ber wî çaxî nizanê ku ew çiqasî ji Erdê dûre.
Carne wek derman ji Aliyê Nûjdare tê bi kar anîn.
Wekî din li seraserî Cihanê qedexeye, tenê li çend Welate Cihanê serbestî tê bi kar anîn, lê dîsa bi hindikî.
Raxeb Elame
Di 2019 de, ew ji bo heyama pêncemîn, Ahlam Al Shamsi, Samira Saeed û Mohamed Hamaki beşdarî panelê dadrês bû herwisan Raxeb Elame seredana bajarê hewlêrê kir li başurê kurdistanê û Ahengek ji bo temaşevanên xwe li kurdistanê pêşkêş kir
Pritzier
Pritzier şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hunderdorf
Hunderdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Straubing-Bogen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çemankê
Çemankê, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Koykan
Koykan, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gueutteville-les-Grès
Gueutteville-les-Grès, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qereboya Jorîn
Qereboya Jorîn gundekî ku bi navçeya Bidlîsê ve girêdayî ye.
Kentucky
Kentucky an jî bi kurdî Kentakî   yek ji dewletên DYAyê ye.
Diénay
Diénay, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Tampa
Tampa, bajareke parêzgeha Florîda ya DYA ye. Bajar, li rojavayê Florîda û li ser perava xalîça Meksîka ye cîh digire.
Gindor
Gindor an kelek sernavê famîleya riwekeke bi fêkî ye. Fêkiyê gindoran şîrîn dibe. Cureyên wî pir in.
Tampa
Herêm navê xwe ji navê bajarê hildide, herêma ku bajar hatiye avakirin bi navê Tempa Bay tê binavkirin.
Dominique Pire
Dominique Pire (Georges Charles Clement Ghislain Pire) (jdb. li Dinant, Belçîka; m.  li Löwen) yek ji monakên domînîk ên Belçîkayê ye.
Sala 1958î ji ber xebatên xwe yên bo aştî û alîkariya hewcedaran guncavê Xelata Nobel a aşitiyê hatiye dîtin.
Millemont
Millemont, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Turhan Yapıştıran
Turhan Yapıştıran, mûzîkarekî kurd e. Li Dêrika çiyayê mazî a girêdayî Mêrdînê 1963'an de ji dayîk bûye. Li Navenda Çanda Mezopotamya li Stenbolê xebatê xwe di Koma Azad e didomîne.
Xaziyawa
Xaziyawa, gundekî bi ser navçeya Zawîteya Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qeyrana Suezê
Qeyrana Suezê yan Krîza Suezê navê qeyrana li ser Kanala Suezê (herwekî bi tirkî: Suweyş) derketiye ye. Ev pevçûneke navneteweyî bû di cotmeha 1956an de di navbera Misirê û welatên Brîtanya, Fransa û Îsraêlê.
Sedema qeyranê
Sedema wê jî netewekirina Şîrketa Kanala Suezê ya Brîtanya-Fransî ji aliyê Serokê Misrê ve bû. Di nava Rezber 1956 - Adar 1957'î bêhna şerekî cîhanî li cîhanê belav bû. Serokdewletê Misirê Cemal Ebdul Nasir bi beyaniyeke fermî Kanala Suezê ji bikaranîna navnetweyî re girt. Ji bo Brîtanya Mezin, Kanala Suezê ji bo peydakirina petrolê xwedî girîngiyek mezin bû. Brîtanya, Fransa û Îsraêl li hev kirin ku Îsraêl wê li Nîvgirava Sîna û Zîvala Gazzeyê êrîşî Misirê bike, piştre Brîtanya û Fransa dê bi esmanî êrişî Kanala Suezê bikin û bi awayekî daîmî kontrol bikin. Ev manovra ji derve re wek mîsyonek navbeynkariyê dihat nîşandan. Li ser vê daxûyaniyê, Îsraêl, Brîtanya û Fransa yekdeng bi Misirê re dikevin cengê.
Ji ber ku têkiliyên YKSS û Misirê wê demê gelek baş bû, YKSS gef li rojavayiyan kir û bi avêtina bombeya atomê bo Parîs û Londonê wan da tirsandin. Gefên Sovyetê biserketin û dawî li şerekî domdirêj û têrxwînî hat. Mirov dikare bêje ku şer hêj li destpêkê bidawî bû. Artêşa Misirê 1.650 jêçûnê da.
Rola wezîrê karê derve yê Kanadayê Lester Pearson, di lihevhatinê de çêbû. Li ser pêşniyara wî hêzên çekdar ên NYê li herêmê hatin bicihkirin. Ev hêz heya sala 1967'î li herêmê ma. Şer di demeke kurt de pêkhat. Îsraêlê êriş bir ser Misirê. Bi armanca pêşîlêgirtina şer jî Fransa û Brîtanya ketin kanalê û artêşa Misirê têkbirin.
Şer qelsiya Ewropayê da nîşandan. Gorî gelekan êdî Ewropa bêî DYAyê nedikarî tevbigere û hêza YKSSê hemî ditirsandin. Misir herçendî ji aliyê leşkerî ve têkçûbû jî, di cîhana ereban de dibû pêşeng.
Encam
Encama vê yekê xurtkirina pêgeha Misrê li Rojhilata Navîn bû; di maweya navîn de, ev bûyer bûn sedema peywendiyên nêzîk di navbera Misir û Yekîtiya Sovyetê de. Bi vî awayî aloziya Rojhilata Navîn bû beşek ji Şerê Sar. Hêzên kolonyalîst ên kevnar ên ewropî neçar bûn ku fêr bibin ku her du hêzên cîhanî, DY û Yekîtiya Sovyetê, carinan dikarin ji bo armancek hevbeş bibin yek, her çend ew dijberên şerê sar bin jî. Di encamê de, operasyonên serbixwe yên Ewropiyan êdî ne ew qas hêsan bûn.
Brîtanyaya Mezin û Fransa hewil dan ku êrîşkariya leşkerî bikar bînin da ku Misirê neçar bikin ku Kanala Suezê paşde bide û rejima xwe hilweşîne. Di heman demê de, artêşa Sovyetê serhildana Macaristanê têk bir. Vê yekê welatên dijber di têgihîştina gel de xiste ser heman asta dereng-emperyalîst.
Carbon Blanc
Carbon Blanc (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ye li herêma Akîtanya Nû (Nòva Aquitània, Nouvelle-Aquitaine) ya Fransayê.
Dabeşbûna Koreyê
Dîroka dabeşbûna Koreyê ya nûjen digihîje desthilatdariya mêtingeriya Japonyayê (1910-1945). Di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de, serokên hêzên Hevpeymaniyê yên ku li Japonyayê bi japonan re şer dikirin piştî şerî pirsgirêka paşeroja Koreyê nîqaş kirin. Hevpeyman gihîştin vê encamê ku Kore dê ji desthilatdariya Japonyayê were azadkirin lê dê di bin wesayeta navneteweyî de bimîne heya ku koreyî ji bo xwerêvebirinê amade bin. Ji xeynî vê peymana nezelal, di derbarê paşeroja Koreyê de gelek pirsgirêk nehate zelalkirin.
Dabeşbûna Koreyê ya nûjen di dawiya şerî de di sala 1945an de dest pê kir. Hêzên Hevpeymaniyê Japonya têk bir û têketin Koreyê yê ku mêtingeheke Japonyayê bû. Bi ya lihevkirina Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) û Yekîtiya Sovyetê (YKSS) ya ku di rojên dawî yên şerî de îmze kiribûn, dê leşkerên YKSSê beşa Koreya bakurî ya ser paralela 38em dagir bikin û dê leşkerên DYAyê jî başûrê vê paralelê dagir bikin. Bi ya vê peymanê, leşkerên Sovyetê di tebaxa 1945an de dest danîn ser Koreya bakur û leşkerên DYAyê jî di îlona 1945an de Koreya başûr dagir kirin.
Bi ya vê lihevhatinê ev dabeşbûn demkî bû û armanc ev bû ku dewleteke yekgirtî ya Koreyê li seranserê nîvgiravê were avakirin. Pişt re, di Konferansa Wezîrên Karên Derveyî ya Moskowê (1945) de peymanekê pênc salî ya li ser wesayeta Koreyê hate îmzekirin. Lê belê, destpêkirina Şerê Sar û faktorên din ên navneteweyî û navxweyî û dijberiya koreyiyan bo wesayetê, di nav danûstandinên navbera DYAyê û YKSSê de astengiyan derxistin û van hêmanan bandoreke neyînî li ser avakirina dewleteke yekgirtî ya Koreyê kirin.
Bi vê yekê, pirsgirêka Koreyê ji Neteweyên Yekbûyî re hate beralîkirin. Di sala 1948an de, piştî ku YKSSê pêşnîyazên NYê qebûl nekir, tenê li herêma başûr a ku li bin dagirkirina DYAyê bû, hilbijartin hat lidarxistin. Syngman Rhee yê ku DYA di hilbijartinê de pişgirî da wî û bi ser ket, di heman wê demê de li herêma bakur a ku li bin dagirkirina Sovyetê bû, Kim Il-sung pozîsyona xwe wekî serokê Koreya Bakur xurt kir. Bi vê yekê 15ê tebaxa 1948an de li başûr Komara Koreyê hat damezrandin û di 9ê îlona 1948an de li bakur jî Komara Demokratîk a Gel a Korêyê hate avakirin. DYAyê piştgirî da Başûrî, YKSSê jî piştgirî da Bakurî û her hikûmetên du herêmê jî di serdemên xwe de îdîaya heqê li ser tevahiya girava Koreyê anîn zimên.
Di 1950an de Koreya Bakur Koreya Başûr dagir kir û hewil da ku nîvgiravê di bin desthilardariya xwe ya komunîst de ji nû ve bike yek. Vî Şerê Koreyê ji 1950 heya 1953an dewam kir û bi bêencamiyê xilas bû û her du alî dîsa çûn hêlên xwe yên ku bi Herêma Bêçek a Koreyê her du herêm ji hev vediqetîne.
Binefş
Binefş an jî binevş (latînî:Viola tricolor) navê cinsekî riwekan a ji famîleya binefşan e.
Dabeşbûna Koreyê
Di 27ê nîsana 2018an de, di dema Civîna Nav-Koreyî de, rêberê bilind ê Koreya Bakur Kim Jong-un û serokê Koreya Başûr Moon Jae Deklarasyona Panmunjomê bo Aşitî, Zengînî û Yekîtiya Nîvgirava Koreyê pejirandin. Piştî Civîna Nav-Koreyî ya îlonê, ji bo yekîtiyê gelek çalakî hatin lidarxistin wekî hilweşandina çeperên cerdevaniyê û afirandina herêmên tampon ji bo pêşîgirtina pevçûnan. Di 12ê kanûna pêşîn a 2018an de, leşkerên her du alî di dîrokê de yekem car ji Xeta Sînorî ya Leşkerî re derbasî welatên hemberî bûn.
Hejmara penaberên Koreya Bakur ên ku ji Koreya Başûr reviyane û ketine sînorên Koreya Bakur niha 33.523 ye.
Mêtingeriya japonî (1910–1945)
Dema ku Şerê Rûs û Japonî di 1905an de bi dawî bû, Kore ket destê Japonyayê û di 1910an de ji aliyê Japonyayê ve bi giştî hate dagirkirin. Împeratoriya Koreyê ku Gojong wê bi rê ve dibir, hate hilweşandin. Di dehsalên paşîn de, komên neteweperwer û radîkal derketin û ji bo serxwebûna Koreyê têkoşiyan. Ev kom ji aliyê fikrên xwe yên polîtîk û planên xwe yên bo paşeroja Koreyê ji hev cuda bûn û loma nikarîbûn li bin banê neteweyî hevre tevbidin. Hikûmeta Koreyê ya ku piştî dagirkirina japonan îltîca kiribû Çînê, ji aliyê dewletên navnetewî ve bi berfirehî nedihate nasîn.
Şerê Cîhanî yê Duyem
Di Konferansa Qahîreyê (1943) de, a ku di dema lidarxistinê de Şerê Cîhanî yê Duyem hîn dewam dikir, Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill û Chiang Kai-shek li hev kirin ku divê Japonya dest ji hemû waran bikişîne yên ku bi zorê dagir kiribû. Bi vê konferansê, her sê hêz ragihand ku "dê Kore azad û serbixwe bibe." Roosevelt fikra wesayeta li ser Koreyê pêşnîyaz kir, lê ji hêzên din peyman negirt. Di Konferansa Tehranê (1943) û ya Yaltayê (1945) de Roosevelt, pêşnîyaza xwe bi Joseph Stalin re parve kir û dîsa anî rojevê. Stalîn ji vê pêşnîyazê razî nebû, lê di kurtbûna dema wesayetê de pê re hemfikir bû.
Di Konferansên Tehran û Yaltayê de, Stalin sond xwar ku piştî sê-çar mehan ser serfiraziya Ewropayê dê beşdarî hevpeymaniyan be, yên di Şerê Pasîfîkê de bûn. Di 8ê tebaxa 1945an de, du roj piştî ku DYAyê bombeya yekem a atomî li Hiroşimayê avêt, lê berî ku bombeya duyemîn li Nagazakiyê biavêje, YKSSê li dijî Japonyayê îlana şerê kir. Gava ku şer dest pê kir, fermandarê giştî yê hêzên YKSSê yê Rojhilata Dûr, Marşal Aleksandr Vasîlevskî, bang li koreyiyan kir ku li dijî Japonyayê serî hildin û got "li Seulê ala azadî û serxwebûnê bilind dibe".
Leşkerên YKSSê zû pêşve ketin û hukumeta DYAyê jê dilgiran bû ku ew ê tevahiya Koreyê dagir bikin. Di 10ê tebaxa 1945an de du leşkerên ciwan, Dean Rusk û Charles Bonesteel, ji bo diyarkirina herêma DYAyê hatin peywirdarkirin. Bi agahdariyeke pir kurt û kêm dest bi xebatê kirin û dema diyarkirina sînoran a ku ser paralela 38em bû, nexşeyeke National Geographic bi kar anîn. Wan parelela 38em hilbijart ji ber ku hem ev parelel welatê Koreyê hema hema du par dikir û hem jî Seul diket kontrola DYAyê. Ji bo dabeşbûna Koreyê bi tu pisporan re neşêwirîbûn. Agahiya wan du leşkeran tunebû ku çil sal berê, Japonya û Rûsyaya Çarî di heman paralelê de parvekirina Koreyê gotûbêj kiribûn. Vê dabeşbûnê şanzdeh milyon koreyî li herêma DYAyê û neh milyon jî li herêma YKSSê bi cîh kir. Ji bo DYAyê surprîz bû ku YKSS bênîqaş dabeşbûnê qebûl kir. Ev lihevkirin li Fermana Giştî ya Jimare 1ê (di 17ê tebaxa 1945an de hate pejirandin) hate tevlîkirin. Hêzên Sovyetê di 14ê tebaxê de bi amfîbiyan têketin Koreyê û bilez bakurê-rojhilatê welêt dagir kirin û di 16ê tebaxê de ketin nav Wonsanê. Di 24ê tebaxê de, Artêşa Sor gihîşte Pyongyangê ku duyemîn bajarê mezin ê Koreyê bû.
Dagirbûna bakurê Koreyê ji aliyê Sovyetê ve
Dema ku Artêşa Sovyetê ketin Pyongyangê, wan şaxekê herêmî ya Komîteya Amadekirina Serxwebûna Koreyê dît ku di bin serokatiya netewperestê kevn Cho Man-sik de dixebitiya. Artêşa Sovyetê destûr dan wan "Komîteyên Gelî" ku kar bikin (ji ber ku bi YKSSê re dost bûn). Di sala 1946an de, General Terentî Ştîkov berpirsiyariya rêvebiriyê girt ser xwe û dest bi avakirina lobiyê kir di nav hikûmeta Sovyetê de ji bo aboriya nebaş a Koreyê fon bistîne. Di sibata 1946an de bi serokatiya Kim Il-sungî hikûmeteke demkî ya bi navê Komîteya Gel a Demkî hate damezirandin, yê ku salên paşîn ên şerê li Mançuryayê ji Sovyetê perwerdeya leşkerî standibû. Pevçûn û şerên desthilatdariyê di astên jorîn ên hikûmetê de derketin, ji ber ku dilxwazên cihêreng manevra dikirin ji bo ku di hikûmeta nû de meqamên hêzê bi dest xin. Di adara 1946an de hukumeta demkî reformeke berfireh a erdê da destpêkirin: erdên japonên mêtinkar û hevkarên wan hatin dabeşkirin û wan belavkirin cotkarên hejar. Kampanyayekê girseyî ya ku tê de sîvîlên hejar û karkerên erdan hebûn, li tevahiya welêt kontrola çînên kevnar ên erdan şikênand. Ev kampanya destûr da xwediyên erdan ên kevn ku qasî mezinahiya erdên xelkên din erd di destên wan de bimîne û bi vî rengî dabeşkirineke wekhevtir derket meydanê. Reforma erdê ya Koreya Bakur ji aliyê tundiyê ve ji ya Çîn û Viyetnamê bi rengekî diyar bêpirsgirêk hate pêkanîn. Çavkaniyên fermî yên DYAyê diyar dike ku: "Bi ya hemû planan, serokên gundên berê wekî hêzeke polîtîk ji holê hatin rakirin bêyî ku xwîn were rijandin, lê bi îhtimameke gelek mezin rê li ber vegera wan a desthilatdariyê jî hate girtin." Ji ber van reforman cotkarên hejar kêfxweş bûn lê axayên berê, hevkarên Japonyayê, Amerîkayê û axayên berê û xelkên xiristiyan reviyan hêla başûr, li wir hinin ji wan di hikûmeta nû ya Koreya Başûr de peywirdar bûn. Bi ya hikûmeta leşkerî ya DYAyê, 400.000 koreyiyên bakurî wekî penaber derbasî başûr bûne.
Hêzên Sovyetê di sala 1948an de derketin.
Dagirbûna başûrê Koreyê ji aliyê DYAyê ve
Ji ber ku hikûmeta DYAyê ji pêşdeçûna artêşa YKSSê ditirsiya û rayedarên japonî yên li Koreyê derheqê valahiya desthilardariya Koreyê ew haydar dikirin, DYA tarîxa destpêkirina dagirkirinê sê caran anî pêş. Di 7ê îlonê 1945 de, fermandar Douglas MacArthur ragihand ku General Lieutenant John R. Hodge dê karûbarên Koreyê bi rê ve bibe û bi vê peywirê ve Hodge roja din bi leşkerên xwe têket Incheonê. Hikûmeta Demkî ya Komara Koreyê, ku li Çînê bû, şandek bi sê wergêran şand Hodge, lê belê fermandar pêşnîyaza şandeyê ya hevdîtinê red kir. Pê re Hodge red kir ku Komara Demokratîk a Gel a Korêyê nas bike û wî ew hikûmet di 12a kanûna pêşîn de qedexe kir.
Di îlona 1946an de, hezaran karker û gundî li dijî hikûmeta leşkerî ya DYAyê rabûn. Ev serhildan bi lez hate têkbirin û nekarî rê li hilbijartinên çiriya pêşîn bigire yên ji bo Meclîsa Qanûnsaz a Demkî ya Koreya Başûr.
Antîkomunîstê mezin Syngman Rhee, yê ku bû serokê yekem ê Hukumeta Demkî û paşê jî bû lobîvanekî Koreya yek perçeyî û li DYAyê xebitî, li başûr bû siyasetmedarê herî berbiçav. Rhee zext li hikûmeta leşkerî ya DYAyê kir ku dev ji heqê wesayetê berde û li başûr Komara Koreya serbixwe ava bike. Di 19ê tîrmeha 1947an de, Lyuh Woon-hyung, siyasetmedarê mezin ê herî dawîn ê ku diyaloga çep-rast saz dikir, ji hêla zilamekî 19 salî yê bi navê Han Chigeun ve hat kuştin ê ku penaberekî nû bû û endamekî çalak ê komeke rastgiriyeke neteweperestî bû.
Hikûmeta dagirker li hemberî serhildêrên çepgir gelek kampanyayên leşkerî meşandin. Di nav çend salên paşerojê de, di navbera 30.000 û 100,000î de gelek koreyî hatin kuştin.
Nabapatrika
Nabapatrika beşek ji Durga Puja ye, mezintirîn festîvala olî ya hindûyên bengalî. Wateya peyva Nabapatrika bi rastî pelên neh daran e. Her çend di rastiyê de ne neh pel in, lê neh nebat in (nebatên Nabapatrika). Neh nebat ev in: Nebata Kadali an Rambha (mûz), nebat Maankachu (Colocasia), nebat Haridra (tûrmerik), Bel (sêva darîn), Dalim (şehîn), koka Ashoka, koka Jayanti, çiqilên nebatê Aparajita spî û Dhanya nebat (birinc).
Dabeşbûna Koreyê
Komîsyona Hevpar a DYA-Sovyetê
Di kanûna pêşîn a 1945an de, di Konferansa Moskowê de, Hevpeymanî lihevhatin ku Yekîtiya Soviyetê, DYA, Komara Çîn û Brîtanya dê heya pênc salan di pêşengiya serxwebûnê de beşdarî wesayeta Koreyê bibin. Gelek Koreyî tavilê serxwebûnê xwestin; lêbelê, Partiya Komunîst a Koreyê ya ku nêzî Partiya Komunîst a Sovyetê bû, piştgirî da wesayetê. Bi ya rojnamevan Fyodor Tertîtskî, dokumentên 1945an nîşan dide ku planên dabeşkirineke mayînde ya Sovyetê tune ye.
Nabapatrika
Nabapatrika Snan
Li gorî adetê, sibeha Mahasaptami, neh nebatên li jor navborî bi hev ve hatine girêdan. Dûv re Nabapatrika tê birin çemê herî nêz an hewzek. Keşîş wê digire ser milê xwe. Li pişta wî tembûr diçin defê û jin jî diçin qulikên konch û uludhanî.
Dabeşbûna Koreyê
Komîsyona Hevpar a DYA-Sovyetê
Komîsyona Hevpar a DYA-Sovyetê di 1946 û 1947an de civiya ji bo ser rêveberiyeke yekgirtî bixebite, lê ji ber zêdebûna dijminatiya Şerê Sar û ji ber dijberiya koreyiyan bo wesayetê pêşdeketinek pêk nehat. Di 1946an de, Yekîtiya Sovyetê, Lyuh Woon-hyung wekî serokê Koreya yekbûyî pêşniyaz kir, lê ev ji hêla DYAyê ve hate redkirin. Di vê kêliyê de, di navbera her du herêman de dabeşbûn kûrtir bû. Cûdahiya siyasetên dagirkeran bû sebeba polarîzasyona siyasetên koreyiyan û veguheztina gelheyê di navbera Bakur û Başûr de zêdetir bû. Di gulana 1946an de derbasbûna ji ser parelala 38em wekî neqanûnî hate îlankirin. Di civîna dawîn a Komîsyona Hevpar a îlona 1947an de delegeyê Sovyetê Terentî Ştîkov pêşniyaz kir ku hem leşkerên YKSSê û hem jî yên DYAyê vekişin û derfetê bidin gelên Koreyî ku hikûmeta xwe ava bikin. Ev ji hêla DYAyê ve hate redkirin.
Nabapatrika
Nabapatrika Snan
Piştî ku snan (şûştin) Nabapatrilka di sariyek sor-spî de pêçayî ye, mîna bûkek pêçayî teşe girtiye; Dûv re Nabapatika tê perestgehê û tê danîn li ser textê darîn ê rastê Durga ango li tenişta Lord Ganesha.
Dabeşbûna Koreyê
Midaxileya NYê û avakirina hikûmetên cuda
Piştî ku Komîsyona Hevpar di derheqê rêgirtina pêşveçûnê de bi ser neket, DYA di îlona 1947an de vê pirsgirêkê anî pêşiya Neteweyên Yekbûyî. YKSSê li dijî midaxileya NYê bû. NYê di 14ê çiriya paşîn a 1947an de biryarek da û ragihand ku divê hilbijartinên azad werin kirin, leşkerên biyanî ji erdên Koreyê vekişin û Komîsyona Demkî ya Neteweyên Yekbûyî li ser Koreyê (UNTCOK) were avakirin. YKSSê dengdanê boykot kir û bi hinceta ku NY nikare hilbijartinên adil garantî bike, vê biryarê red kir. Ji ber ku hevkariya Sovyetê tune bû, biryar hat girtin ku hilbijartinên bi çavdêriya NYê dê tenê li başûr were çêkirin. Ev biryar berovajiya rapora serokê komîsyonê, KPS Menon bû, ku li dijî hilbijartineke cûda bû. Hin delegeyên UNTCOKê pê hesiyan ku şert û mercên li başûr avantajeke neheq dide namzetên rastgir, lê belê ew hatin paşguhkirin.
Nabapatrika
Nabapatrika Puja
Merasîma sereke ya Durga Puja bi ketina Nabapatrika di perestgeha Durga de dest pê dike. Ji bo roja mayî ya festîvala Durgapuja, Nabapatika digel xwedayên din tê perestin. Nabapatrika an Kalabou bi kevneşopî wekî jina Ganesha tê zanîn, lê ew bi tevahî çewt e.
Dabeşbûna Koreyê
Midaxileya NYê û avakirina hikûmetên cuda
Gelek koreyî ji biryara sepandina hilbijartinên cûda nerazî bû, ku texmîn dikirin dê van hilbijartinan dabeşkirina welêt daîmî bikin. Di sibata 1948an de grevên giştî yên li dijî vê biryarê dest pê kirin. Di nîsanê de, giraviyên Jejuyê li dijî dabeşbûna berbiçav a welêt serî hildan. Leşkerên Koreya Başûr hatin şandin ku serhildanê bişkênînin. Bi deh hezaran giravî hatin kuştin û bi texmînekê ji % 70ê gundên giravê ji aliyê leşkerên Koreya Başûr ve hatin şewitandin. Serhildan bi destpêkirina Şerê Koreyê re dîsa gur bû.
Nabapatrika
Girîngiya Nabapatrika
Neh nebatên Nabapatrika bi komelî nîşana Nabadurga an jî neh aliyên taybetî yên Xwedawenda Durga ne. Neh nebatên cihêreng ên ku li Nabapatrika têne bikar anîn neh awayên Xwedawenda Dayikê sembolîze dikin. Nebat Kadali Goddess Brahmani, nebat Maankachu Goddess Chamunda, nebat Haridra Goddess Uma, Bel sembola Goddess Shiva, Dalim nebat Raktadantika, Ashoka Shokarahita, Jayanti Goddess Kartiki û Dhanya Goddess Lakshmi temsîl dike. Ya rast, Nabapatrika hezkirina Dayika Xwezayî ye.
Dabeşbûna Koreyê
Midaxileya NYê û avakirina hikûmetên cuda
Di nîsana 1948an de, konferansek ji aliyê rêxistinên bakurî û başûrî ve li Pyongyangê civiya. Siyasetmedarên başûrî Kim Koo û Kim Kyu-sik beşdarî konferansê bûn û mîna siyasetmedar û partiyên din hilbijartinên başûr boykot kirin. Di konferansê de hat bangkirin ku bila hikûmeteke yekbûyî bê avakirin û leşkerên biyanî ji erdên Koreyê vekişin. Syngman Rhee û General Hodge konferans şermezar kir. Kim Koo sala din hate kuştin. Di 10ê gulana 1948an de li başûr hilbijartineke giştî pêk hat. Hilbijartin hem di nav tundûtûjî û tehdîdeke berfireh de û hem jî boykotkirina dijberên Syngman Rhee pêk hat. Di 15ê tebaxê de, Komara Koreyê (Daehan) Minguk desthilatdariya Koreya Başûr bi fermî ji leşkerên DYAyê stend û Syngman Rhee bû serokkomarê yekem. Li bakur, di 9ê îlonê de Komara Gel a Demokratîk a Koreyê (Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk), ji aliyê Kim Il-sung ve hat ragihandin.
Di 12ê kanûna paşîn a 1948an de, Civata Giştî ya NYê rapora UNTCOKê pejirand û Komara Koreyê wekî hikûmeta qanûnî ya tevahiya Koreyê qebûl kir. Lê belê, ti endam nefikirîn ku ev hilbijartin parlementoyeke meşrû ava kiriye. Hikumeta Awistralyayê, ku di komisyonê de nûnerekî wî hebû, da xuyakirin ku ew ji hilbijartinê "nerazî ne".
Li Başûr alozî berdewam kir. Di çiriya paşîn a 1948an de, Serhildana Yeosu-Suncheon pêk hat, ku tê de alîgirin hebûn ku dengê xwe bo şikênandina Serhildana Jejuyê bilind kirin û li dijî hikûmetê serî hildan. Di 1949an de, hikûmeta Syngman Rhee ji bo ku çav li dijberên xwe yên siyasî bigire, Lîga Bodoyê ava kir. Piraniya endamên lîgê cotkar û sivîlên bêguneh bûn ku bi zorê wan xistin lîgê. Endamên vê lîgê yên qeydkirî û malbatên wan di destpêka Şerê Koreyê de hatin darvekirin. Di 24ê kanûna paşîn a 1949an de, Artêşa Koreya Başûr welatiyên Mungyeongê kuştin ku guman dikirin ew sempatîzanên komunîstan in û wan ev tawan avêt ser komunîstan.
Şerê Koreyê yê navxweyî
Ev dabeşkirina Koreyê, ya ku hezar salan zêdetir yek bû, hem ji aliyê Bakur ve hem jî ji aliyê Başûr ve wekî demkî hate dîtin. Ji 1948an heya destpêkirina şerê navxweyî ya di 25a hezîrana 1950 de, hêzên çekdar ên her aliyekî li ser sînorê ketin nav pevçûnên xwînrijî. Di 1950 de, dema ku hêzên Koreya Bakur Koreya Başûr dagir kirin, Şerê Koreyê dest pê kir û ev pevçûn bi rengekî berbiçav zêde bûn. NYê ji bo parastina Başûr bi hêzek midaxileyî şerê kir ku ev hêz li bin pêşengiya DYAyê bû. Komara Demokratîk a Gel a Koreyê hewl da ku hemû girav di bin rejîma xwe de bike yek û ji ber wê jî bi dagirkirinê ve dest bi sepandina polîtîkayên xwe kir wekî neteweyîkirina endustriyê, reforma axê û nûkirina Komîteyên Gel.
Neteweyên Yekbûyî sebeba midaxileya xwe wiha îzah kir ku ew dixwazin sînoran bi ya peymanê dîsa ava bikin a ku dora paralela 38em e. Syngman Rhee yê ku serokê Başûr bû, ragihand ku êrişa Bakur sînor ji holê radike. Bi heman awayî Serfermandarê Giştî yê NYyê, General Douglas MacArthur diyar kir ku wî dixwest ku Koreyê yek bike, ne ku tenê hêzên Koreya Bakur paşde vegerîne. Lê belê, Bakur ji % 90ê başûr dagir kir heya ku êrişa hêzên pêşengiya DYAyê dest pê bike. Gava ku hêzên Koreya Bakur ji başûr hatin derxistin, hêzên Koreya Başûr di 1ê çiriya paşîn de ji paralela 38ê derbas bû û ket hêla Bakur û hêzên DYAyê û yên NYê jî piştî hefteyekê paş artêşa Başûr ketin Bakur. Ev tevî hişyariyên Komara Gel a Çînê bû ku ragihandibûn, heke leşkerên DYAyê paralelê derbas bikin dê ew ê midaxile bikin. Gava ku wî bakur dagir kir, Komara Koreyê hewil da ku hemû girav di bin rejîma xwe de bike yek û dest bi polîtîkayên xwe kir. Gava ku hêzên DYAyê berê xwe dan bakur, Çîn êrîşî wan kir û ew vegerandin başûr.
Di sala 1951an de eniyên li rex paralela 38em aram bûn û her du alî dest bi nirxandina agirbestê kirin. Lê belê, Rhee disxwest ku şer dewam bike heya ku Kore li bin serokatiya wî bibe yek. Aliyê komunîst piştgirî da xeta agirbestê ya ku li ser paralela 38em hatibû damezrandin, lê NYê piştgirî da xetek li ser bingeha erdekî hevpar ku ji hêla leşkerî ve tê parastin. Pozîsyona NYê, ku ji hêla DYAyê ve hatibû formulekirin, li dijî lihevhatineke din a mizakireyan derket. Di destpêkê de, DYAyê xetek pêşniyaz kir ku di Pyongyangê re derbas dibe ku ev der dûrî eniyên şerî bû û pir li bakur bû. Çînî û Koreya Bakur di dawiyê de li şûna paralela 38em li ser xeta erdekî leşkerî yê hevpar li hev kirin, lê gelek nerazîbûn bûn sedema pêvajoyeke mizakereyê ya zor û zehmetî.
Agirbest
Piştî sê salên şerê Peymana Agirbestê ya Koreyî hate îmzekirin. Her du alî li ser herêmekê tampon a bi dirêjahiya 4 km (2.5 mi) li hev kir, ku wekî Herêma Bêçek a Koreyê (Korean Demilitarized Zone - DMZ) tê zanîn. Ev sînora nû, erdên her du alî nîşan dide ên ku di dawiya şerî de ketiye destên wan û ev sînor bi çeprastî ji ser paralela 38ê derbas dibe. Rhee agirbest qebûl nekir û xwest ku bi darê zorê yekîtiya welêt pêk bîne. Tevî hewildanên yekkirina welêt ên her du aliyan, ev şer dabeşbûna Koreyê da dewamkirin û bû sebeba hevalbendiyeke mayînde di navbera Koreya Başûr û DYAyê û bi vê şerê garnîzoneke domdar a DYAyê li Başûr hat avakirin.
Bi peymana agirbestê Neutral Nations Supervisory Commission (NNSC) hate avakirin, ev komîsyon ji bo şopandina agirbestê wezîfedar bû. Ji sala 1953an ve hêzên çekdar ên Swîsreyê û yên Swêdê endamên NNSCyê ne ku li nêzî DMZê bi cîh bûne. Polonya û Çekoslovakya neteweyên bêalî bûn ku ji hêla Koreya Bakur ve hatibûn hilbijartin. lê belê piştî ku ew welat pergala kapîtalîzmê qebûl kirin, Koreya Bakur hêzên wan ên çavdêrî dersînor kirin.
Têkiliyên piştî agirbestê
Piştî şerê navxweyî, girava Koreyê bi Herêma Bêçek re dabeşkirî ma. Bakur û Başûr di rewşa pevçûnê de man, hîn jî hikûmetên her du alî îddîa dikin ku hikûmeta legal a hemû welêt ew bi xwe ye. Danûstandin û hevdîtinên bêpergal tevkarî û feyde li yekitiyê nekir.
Nadîlû
Nadîlû, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dabeşbûna Koreyê
Têkiliyên piştî agirbestê
Di 27ê nîsana 2018an de rêberê Koreya Bakur Kim Jong-un û serokê Koreya Başûr Moon Jae-in li nav Herêma Bêçek a Koreyê civiyan. Deklerasyona Panmunjomê ku ji aliyê her du rêberan ve hate îmzekirin, banga bidawîkirina çalakiyên leşkerî yên derûdora sînorê û ji nû ve yekkirina Koreyê kir.
Germinal (pirtûk)
Germinal romaneke Emile Zola ye. Ev roman wekî baştirîn romana nivîskar tê nirxandin. Heman demê de, di wejeya fransî de jî di nav berhemên sereke û qedirbilind de cîh digire. Di nav klasikên cîhanê de jî cîhekî girîng dadigire.
Naverok
Ev roman, şerê di navbera karkerên madenê û şerê desthilata Fransayê de ji xwe re kiriye mijar. Rûdanên salên 1860an di romanê de tên vegotin. Serpêhatiyeke rasteqin hatiye vegotin. Eşq û evîn, tekoşîn, xizanî neçarî ev hestên dilsoj gişt bi zimanekî pir bibandor di vê romanê da hatiye vegotin.
Berhema orjînal bi zimanê fransî hatiye nivîsîn. Nêzî 100 zimanan jî hatiye wergerandin.
Eidevatnet
Eidevatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye.
Metroya bajarê New Yorkê
Metroya bajarê New Yorkê, (bi inglîzî: New York City Subway) toreke metroyê ye ku li bajarê New York a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Metroya New Yorkê di 9ê cotmeha 1863an de hat vekirin û yekem rawestgeha metroyê di 27ê cotmeha 1904an de hatiye vekirin. Metroya New Yorkê, yek ji kevintirîn pergalên veguheztina navbajariyên li cîhanê ye. Sîstema metroya New Yorkê xwediyê tora metroya herî mezin a cîhanê ye û dirêjahiya tora metroyê 1370 kîlomêtre ye. Metro, ji 27 xet û 472 rawestgehan pêk tê.
Metroya New Yorkê, ji xeynî hinek xetên ku di rewşên wekî acîl û karesatan de nîv-dem dixebitin, her rojên salê, 24 saetan dixebite. Di warê hejmarên rêwiyan ên salane de, pergala herî qelebalix a veguhestina navbajariyê li Nîvkada rojava û cîhana rojava ye. Metroya New Yorkê nehemîn pergala herî qelebalix a metro ya li cîhanê ye. Di sala 2017an de metroyê zêdeyî 1,72 mîlyar rêwî, di nava hefteyê de 5,6 mîlyon rêwî û di dawiya hefteyê de jî bi giştî 5,7 mîlyon rêwî ragirtiye.
Dîrok
Metroya New Yorkê yekem car di 9ê cotmeha 1863an de wekî xetek trenê ya li ser erdê hate çêkirin. Di salên 1870an de tuneleke wagonên bin erdê ku 95 metre dirêj dibe û di xebatê de bû, ji aliyê Alfred Ely Beach ve hate çêkirin. Yekem xeta trênê ya binerdê ya New Yorkê di 27ê cotmeha 1904an de hate çêkirin. Ev xet ji şaredariyê heta ceddeya 145emîn û Broadwayê diçû. Dirêjahiya wê 14,7 km bû û 28 rawestgehên xetê hebû. Xet ji hêla Pargîdaniya Transît Rapid a Interborough (IRT) ve dihate xebitandin. Piştre re xetên metroyê di sala 1905an de heta Bronx, di 1907an de heta Brooklyn û di 1915an de heta Queens hatin dirêj kirin.
La Hallotière
La Hallotière, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Milon-la-Chapelle
Milon-la-Chapelle, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Picher, Almanya
Picher şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Por, Bidlîs
Por gundekî ku bi navçeya Bidlîsê ve girêdayî ye.
Bîrcendî
Bîrcendî an jî Abd Ali ibn Muhammed ibn Huseyin Birjandi (jdb. ? - m.1525) (Farisî: عبدعلی مممدبن حسین بیرجندی) zanyarê stêrnasî, matematîk û fîzîkê ye ku di sedsala 16an de jiyaye û bi eslê xwe fars e.
Jiyan
Di derbarê jidayikbûn û mirina wî de agahî kêm e. ji bo dîroka wefata wî çavkanî ji hev cûda ne, lê bi texmîna dîroknasan 1525an de wefat kiriye. Bîrcendî li bajarê Bîrcenda Îranê a ku nêzikî Efxanistanê ji dayik bûye.
Perwerdeya xwe ya pêşîn li Bîrcendê, piştî wextan diçe Heratê berdewam dike. Di derbarê jiyana wî de dîroknas Hendmîr di pirtûka xwe de a bi navê Hebîbûs Siyer de dibêje Bîrcendî li cem alimên wek Mensûr bîn Muînûdîn Kaşanî, Kemaledîn Huseyn el-Konewî, Seyfedîn Ehmed bîn Yahya et-Teftezanî û Kemaledîn Mesûd Şîrwanî xwendiye. Dîsa dibêje Bîrcendî bixwe mirovek bi fezîlet, baş, dîndar û pir zane bûye.
Emre Taner
Emre Taner (jdb. 1942 li Licê/Amedê) misteşarê saziya sîxurî ya Tirkiyê MİTê ye.
Wî fakûlteya zanistiya siyasî li zanîngeha Enqereyê deqand. Ji sala 1967a Emre Taner li MİTê kar dikê. Piştî rêvebirina herema Bûrsayê ew di sala 1984a de bû rêvebirê herêma Stembolê. Di sala 1987a de Emre Taner di nava MİTê de bi pêş ket. Di sala 1992a de Emre Taner bû cîgirê sekreterê dewletê û di sala 1994a de ji bo MİTê li derveyî Tirkiyê kar kir. Di 7'a nîsana 1999a Taner bû cîgirê sekreterê dewletê ji bo operasyonan. Ji 15'e hezîrana 2005a ve Taner misteşarê saziya sîxurî ya Tirkiyê MİTê ye. Emre Taner zewicî ye û bi eslê xwe kurd e.
Louisiana
Louisiana (bi kurdî: Lûîzîyana) yek ji federedewletên DYE ye.
Hecîxelde
Hecîxelde gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 233 kes (42 malbat) bûn.
Haluk Kırcı
Haluk Kirci ( jdb. 1958 li Erzîrom) gurê boz û kujerê tirk e.
NATO
Rêxistina Peymana Bakurê Atlantîkê an jî bi kurte (NATO), (bi îngilîzî: North Atlantic Treaty Organisation, fransî: OTAN, Organisation du traité de l'Atlantique nord) hevalbendiyeke leşkerî ye û ji bo parastina li dijî êrişên dewletên din yên ku tê de ne endam in hate sazkirin.
Dîrok
Yekem car bi tevlîbûna 5 endaman di 17ê adarê sala 1948an de hate sazkirin. Piştî Şerê cîhanî yê duyemîn ji bo sazkirina ewlekariya welatên herêma Atlantîka Bakur hevdîtin hatin çêkirin. Di dawiyê de di 17 adara 1948an de li Brukselê di navbêra 5 dewletan de "paktekek pênc alî" hate mohir kirin. Paşê ji bo pêşxistina sîstema parastina yekgirtî dewletên din jî serî lê dan û li ser vê yekê di 4ê nîsanê 1949a de "Pakta Atlantîka Bakûr" ango NATO hate sazkirin. Welatên ku vê peymanê mohirkirine ev in: Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Brîtaniya Mezin, Fransa, Kanada, Belçîka, Holenda, Lûksembûrg, Îtalya, Portûgal, Norwêc, Danîmarka û Îrlenda. Bi vî awayî dewletên mîna Portûgal û Îtalyayê ku qet eleqeya wan bi herêma Atlantîka Bakûr re tune ye jî tevlî paktê bûn. Lewma hukumetên Tirk û Yewnanan jî xwesti tevlî paktê bibin û serî li dewletên endamên paktê dan. Bi tevlîbûna Tirkiye, Yewnanistan, Almanya Rojava (wê demê Almanya du beş bû) û Spanyayê hejmara endamên NATOyê derket 16an.
Sekreterên Giştî ên NATO yê
Sergio Balanzino û Alessandro Minuto Rizzo tenê ji bo dema lêgerîna li sekreterekî nû - yanî bi awayekî komîsarî - li ser kar bûn.
Êrîşên 11ê Îlonê
Êrîşên 11ê Îlonê navê êrîşên terorîstên Elqaîde li ser bajarên New York û Washingtonê (DYA) ku di 11ê îlona 2001ê de çêbûn.
Silbûs û Tarî
Silbûs û Tarî komeke mûzîkê ye. Kom ji malbateke li Swîsreyê dijî pêk tê. Navê komê Silbûs û Tarî nûnertiya du çiyayên reş û spî dike.
Agahî
Musa Dogan diyar kir ku dema di dibistana amadehiyê de dixwend, eleqeyeke wî ya mezin ji muzîkê re hebû û wî li sazê dixist. Dogan destnîşan kir ku piştî wî dest bi muzîkê kiriye hevsera wî Gulsum û keça wî Gulden jî biryar dane ku hevaltiya wî bikin û wan jî dest bi muzîkê kiriye.
Dijon
Dijon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Silbûs û Tarî
Navê Silbûs û Tarî
Endama komê Gulden, pirsa çima Silbûs û Tarî? wiha rave dike:
Haya me ji çiyayên Silbis û Tarî tune bû. Mûsa, di ciwaniya xwe de wan çiyayan pir meraq dikir. Piştî ku Musa ji me re behsa herdû çiyayên bira kir, bi me re jî meraqekeke mezin çê bû. Ji ber vê jî me biryar da ku em navê koma xwe bikin Silbis û Tarî.
Besam Mistefa
Besam Mistefa (jdb. 1977 li Hesîçeyê): Helbestvan, nivîskar û wergêrekî kurd e.
Silbûs û Tarî
Navê Silbûs û Tarî
Silbûs (ermenîkî) ronahiyê û Tarî (kurdî) jî tarîtiyê sembol dike. Ev herdû çiya birayên hev ên gelek mezinin. Ev çiya di nav Çewlîg, Xarpêt û Dêrsimê de cih digirin. Di der barê Silbis û Tarî de gelek efsane û tiştanokên cûr bi cûr hene. Li ser herdû çiyayan jî 4 demsal berf heye. Hin kes diçin li ser çiya duayan dikin û hin kes jî li wê çiyayê qurbanan didin.
Besam Mistefa
Jînenîgarî
Besam Mistefa di sala 1977an de li bajarê Hesîçeyê li Rojavayê Kurdistanê ji dayik bû. Besam kurê Ekrem kurê Faris kurê Silêmanê Mistê ye. Ew bi eslê xwe ji eşîra Elikan, Mala Dîbo ye. Cih û meskenê wan yê resen navçeya Xerzan e, ango ew bi esl koçer in û ser bi bajarê Êlihê (Batmanê) ne. Ji ber beşdariya malbata wan, wek gelek malbatên Kurd ên din, di Şoreşa Şêx Seîd de, ew di destpêkên sedsala bîstan de Binxet bûn. Besam Mistefa zaroktiya xwe li gundê Cimayê yê ser bi bajarê Qamişloyê ve borand. Cimayê niha taxek ji taxên Qamişlo ye. Mistefa xwendina xwe ya seretayî û navendî û lîse li Qamişlo xilas kir. Paşê di fakultêta edebiyat û zanînên mirovî, beşê edebiyata îngilîzî li Zanîngeha Helebê xwend. Di sala 2003an de îcaza xwe ya dîploma stand. Piştre, dora du salan li Qamişlo û gundên dora wê mamostetiya zimanê îngilîzî kir. Di 16ê kanûna paşîn a 2006an de derbasî başûrê Kurdistanê bû. Nivîs û gotarên wî di gelek rojname û malperên kurdî de hatine weşandin. Besam Mistefa demekê endamê desteya nivîskarên kovara Werzî bû, ya bi sernavê Hawara Nû ku ji aliyê Kombenda Kawa bo Çanda Kurdî li Hewlêrê dihat derxistin. Herwiha Besam Mistefa endamê Komîteya Birêvebir ya Kombenda Kawa bo Çanda Kurdî bû. Endamê redaksyona rojnameya Rûdaw, a çapa Ewropayê ye. Di sala 2011ê de, Besam dest bi kurmancîkirina berhemên ji zaravê soranî kir û ji wê demê vir ve, gelemperî romanên sereke yên zaravayê soranî li kurmancî werdigerîne. Besam Mistefa niha dîwaneke helbestan ji bo çapê amade dike. Besam bi zimanê Kurdî dinivîse, lê hin gotar û helbestên wî bi zimanê Erebî jî hene. Herwiha berhemên edebî wek gotar û romanan ji zimanên Ingilîzî û Erebî werdigerîne ser zimanê Kurdî.
Silbûs û Tarî
Navê Silbûs û Tarî
Endama komê Gulden derbirî ku nêrîna wan a li muzîkê gelek berfireh e û ji ber vê yekê jî tarzeke wan a ji komên din cûdatir heye. Endamên komê tenê bi muzîka kurd û tirk negihîştine bi hemû muzîkên li cîhanê re eleqedar bûne û xwe li gorî vê yekê gihîştandine. Wekî malbateke hunermend tevdigerin Endam û aferînerê komê Musa daxuyand ku ew malbateke ne, hemû kes hev pir baş dinase ji ber vê yekê jî her kes dizane ka kî ji çi hez dike û ji çi aciz dibe bi vê yekê jî di nav wan de xeyd û pirsgirêk dernayên.
Besam Mistefa
Jînenîgarî
Niha Besam Mistefa li Hewlêrê dijî (2019).
Pîrçûpan
Pîrçûpan, gundekî ser bi navenda bajarê Azerşehrê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şînawe
Şînawe, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Silbûs û Tarî
Kurtejiyana endamên Silbûs û Tarî
Musa: Ji ber zext û zordariyên ku li Kurdistanê pêk hatine û cûntaya leşkerî ya 12ê Îlonê neçar maye ku ji welat derkeve. Musa di dema xwe ya dibistana amadehiyê de muzîk nas kiriye. Her wiha lêxistina sazê jî bi xwe hîn bûye.
Gulden: Gulden zaroka mezin a malbatê ye. Di biçûkatiya xwe de bi alîkariya bavê xwe dest bi muzîkê kiriye. Di 12 saliya xwe de dest bi pianoyê kiriye. Gulden aranjoriya albuma wan a nû ya bi navê Diyalog jî kiriye û her wiha bi perwerdehiya endamên din ên komê re jî eleqedar dibe.
Gulsefa: Gulsefa wekî vokalîst beşdarî komê bûye lê piştî demeke kurt, dest bi gîtarê jî kiriye. Gulsefa jî weke xwîşka xwe Gulden di temeneke biçûk de dest bi muzîkê dike. Gulsefa di komê de wekî Keybanoya Deng tê bi nav kirin. Gulsefayê hewl daye xwe ku hin zimanên di jî hîn bibe û ji niha ve dikare bi kurdî, tirkî, almanî, fransizî û îngilizî biaxive.
Anter: Zarokê sêyemîn ê malbatê ye. Wî jî bi baterî û gîtara elektroyê dewlemendiyeke din daye komê. Anter ji xwendina pirtûkan gelek hez dike û eleqeyeke wî ya mezin ji astronomî û erdnîgariye re heye.
Sema: Endama herî biçûk a komê ye. Hêj 11 salî ye. Sema qursên kemanê û dansa nûjen girtiye. Semayê tenê dixwaze ku di pêşerojê de wekê xwîşkên xwe di gelek zimanan de muzîka pop bi lêv bike.
Keremê Anqosî
Keremê Anqosî (z. 10 çiriya pêşîn 1937, li Tilbîsê - m. 1 çiriya pêşîn 2019, li Tilbîsê, Gurcistan), siyasetmedar, nivîskar û weşangekekî kurd e.
Anqosî 10ê çiriya pêşîn a 1937an li bajarê Tbîlîsiyê, ku kurd jê re dibêjin Tilbîs, di maleke mihacirên ji Împeratoriya Osmanî ji diya xwe bûye. Dê û bavê wî, ku wek hemû kurdên Gurcistanê bi dînê xwe va êzdî bûn
Welatparêzê kurd Keremê Anqosî sala 1956an dibistana Gurcistanê ya orte bi mêdala zêr kuta dike û hema wê salê dikeve ûnîvêrsîtêta dewletê, fakûltêya fîzîkayê. Piştî salekê, bona ziman, dîrok û kûltûra gelê xwe bi kûrayî fêr bibe, derbazî fakûltêya Rohilatzaniyê dibe, ku sala 1961ê bi serketî xilaz dike. Sala 1963an ew li Înstîtûta Rohilatzaniyê ya Akadêmiya Zanyarî ya Gurcistanê derbazî ser kar dibe, pêşî dibe laborant, lê paşê karmendê zanyarî. Sala 1979an gazî wî dikin bona li Komîtêya Navbendî ya Partîa Komûnîstiyê ya Gurcistanê da derbazî ser kar bibe û ew heta sala 1991ê li wir dixebite. Bi kar ra tevayî Dibistana Bilind ya Partiyê jî xilaz dike. Bi xebata zanyarî û partiyê ra tevayî ewî karê civakê jî bi serketî dikir bona bilindkirina dereca bineciyên kurd yên ronahîdarîyê-perwerdeyê, amadekirina kadroyên ronakbîr di nav gelê xwe da, bona hînbûna ziman, dîrok û edebîyeta kurdî, parastina erf-edetên milet, naskirina mafên gelê xwe yên sîyasî û sosîalî.
Keremê Anqosî hela dema xwendkar bû, Şêwra aliyê xebata bi gencên kurd ra saz kir û heta sala 1975an serokatî lê kir. Bi serokatiya wî komên kurdî yên folklorê hatine sazkirinê û navên hinekan ji wan ev in: „Koma kurdî ya kilam û reqasên gelêrî“, „Govenda kurdî“, „Oy, Narê“, koma zaran ya sitiran û reqasan “Dîlan“, Şêwra mamostayên kurd, Şêwra parlamêntarên kurd yên Tilbîsê, Komeleya wênekêşên kurd, Ûnîvêrsîtêta Gelêrî bona bineciyên kurd li rex Hevaltiya “Zanyarî“, gelek konsêrt û êvariyên şahiyê, sêmînarên derheqa dîrok, çand, ziman, edebîyet û dînê kurdan, rasthatinên bi karmendên ulmî û hunermendiyê yên bi nav û deng, bi kurdên ji welatên dereke, cejinên ruhaniyê yên kurdan dihatine derbazkirin. Komên kilam û reqasê, ku ew serokatî lê dikir, gelek caran li bajar û komarên Sovyeta berê û welatên dereke konsêrt dane, alî pêşketina têatroya kurdî ya li Tilbîsê kirîye.
Sala 1978an Keremê Anqosî bingehê beşa kurdî ya radyoya Gurcistanê ya dewletê danî û heta girtina wê – 1ê çileya pêşin sala 2004an berpirsyarê wê yê sereke bû; ewî fonda sazbendiyê ya gelekî dewlemend saz kir, gelek sitiranên kurdên Gurcistanê qeyd kir û kir milkê gelê kurd. Ewî herwiha bi zimanên cuda-cuda gelek gotarên zanyarî û pirtûkên cuda çap kirine derheqa ziman, edebîyet, dîrok, êtnografiya, folklor, dînê êzdiyan da, ewî elfebaya pêşin ya du zimanî ya kurdî-gurcikî saz kir, çend pirtûkên derheqa dua û dirozgeyên êzdiyan da dane çapkirinê, rêdaktorî li çend pirtûkên bi zimanê kurdî kirîye. Helbest û serpêhatiyên wî bi zimanên kurdî û gurcikî hatine weşandinê, ewî xeber û sazbendiya çend sitiranên kurdî yên bi nav û deng nivîsîne, wek sitiranên "Lêxin, birano", "Hola Êzîdê Sor e", "Ax, kuştim Şirînê", ku li ser bingehê gotinên Cegerxwîn hatiye sêwirandin, ango sazbendiya wê hatiye sazkirin.
Keremê Anqosî sala 1999an bi kîsî xwe li Tilbîsê dest bi weşana rojnameya "Gêlavêj" kir, ku rojnameya kurdî ya pêşin bû li wê komarê û bi xwe jî berpirsyarî lê dikir. Ew herwiha tevî çend kongre û konfêransên navnetewî yên zanyarî bûye, ku derheqa problêmên rohilatzaniyê, kurdzaniyê û dînê êzdiyan da bûne. Sala 1992an bingehê rêxistina bi navê “Civaka hemwelatiyên kurd yên Gurcistanê“ danî. Sala 1995an 5 rêxistinên kurdan yên civakî ketine nava wê rêxistinê. Paşê, sala 1998an bi înîsîatîva wî ew hate binavkirinê wek “Yekîtiya êzdiyên Gurcistanê“. Demekê ewî serokatî li wê rêxistinê kir, lê paşê yek ji wan kesan bû, ku bû bingehdarê rêxistina “Fonda navnetewî ya parastina maf û mîrata dînî ya gelê kurd“, “Navbenda dînê Êzdîyan“, “Yekîtiya ronakbîrên kurdên Gurcistanê“, “Fonda sêksyona kurdî ya YÛNÊSKOyê li Gurcistanê“ saz kir.
Proto-dewlet
Proto-dewlet (ji yewnaniya kevn: πρωτο- prōto-, "yekem"), wekî kêm-dewlet jî tê zanîn, (ji latînî: quasi-, "hema hema"), yekîtiyek siyasî ye ku dewletek serbixweyek sazûmanî an xweseriya xweserî ye. Têkoşîna di sala 2014'an de derketiye holê, nirxandinekî wekî ji bo Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAÎŞ) destnîşan kir.
Keremê Anqosî
Keremê Anqosî gelek caran di komîtê û komîsyonên Gurcistanê yên cuda-cuda da hatiye hilbijartin, bûye nûnerê gel li Dadmendiya Gurcistanê ya tewrebilind da, bûye endamê sedirtiya Şêwra kalemêrên gelên Kavkazê û her wakî din. Ew xelat û mêdalyayên dewletê va hatiye pêşkêşkirin, di nav wan da bi “Ordêna şerefê ya Gurcistanê“ va. Ew endamê Yekîtiya Rojnamevanên Gurcistanê ye. Lê xelata here mezin ji bo wî ew bûye, ku gelê kurd yê Gurcistanê keda wî bilind qîmet kirîye û navê “Rêvebirê kurdan“ lê kirine. Û ne tenê kurd, lê gurc, ermenî, azirî û miletên din jî.
Popoşîn
Popoşîn gundekî ku bi navçeya Bidlîsê ve girêdayî ye.
Proto-dewlet
Dîroka rastîn ya "proto-dewletê" li ser çarçoveya di wêjeya polîtîk ve tê bikaranîn. Wek nimûne, ew ji alîyê hinek pisporên nûjen têne bikaranîn ku ji hêla kolonyayên xweserparêzî û rexnegiran re diyar kirin ku forma xaniyê xwe bikar anîn, lê beşên parçeyek berbiçav ên Îngilîzîya Brîtanî dimînin û yekem li ser îdareya metropolê ye. Wekî din, Komarên Yekîtiya Sovyetê, ku yekîtiyên îdarî yên bi neyekên neteweyên xwe ve temsîl dikin û pêşkêş dikin jî wekî dewletên proto têne gotin. Bi vî awayî dewletên proto wek Serhildana Tuaregê 2012, di navbera Komara Serbistan û Bosniya û Herzegovîna ve di dema Şerê Bosnayê û Azawadê re tê gotin. Dewleta Îslamî ya Îraq û Şamê jî pir mezin e, ku nimûneyeke wekî proto-dewleta nûjen e.
Keremê Anqosî
Mirin
Keremê Anqosî di 1ê çiriya pêşîn a 2019an de li Tilbîsê, paytexta Gurcistanê, çû ber dilovaniya Xwedê.
Mittainville
Mittainville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Masî
Masî ajaleke marîpiştê ye ku di nav avê de dijî. Masî perik û lam hene. Piraniya wan bi kelekan bêhna xwe distîne û berdide û poyîkîloterm e.
Masîgiriya li Kurdistanê
Masî bi hawiyekî nên girtin. Ji bo nêçîra her cureyekî masiyan teknîkeke cuda tê xwaztin. Li Kurdistanê di çemê Firat da ji berê da masî dihatine girtine. Dema berê bi şewekeyê (şebeke) masi digirtine. Şeweke ji qolên mêwên rezan çêdikirine. Tenê masiyê pir mezin (ferx) digirtine. Ferx bi çengelê mezin jî tên girtin. Goşt an jî hêjîr bi ser çengelan dixin û diavêjin çêm. Masiyên gir wek gelebûrûsan tên hêjîran. Ku hûn goşt bi ser çengelên çûk bixin hûn yên masiyên qasa yek du bostan bigrine.
Ji bo girtina marmasiyan dixwaze ku hûn goştinî ser çengel xin û biavêjin çêm. Naxwaze ku meriv bipê. Bavêjin û herin bigerin deh panzde deqqe şiva wein li çengel binêrin. Marmasî ku bi çengel dikeve xwe dike bin keviran. Wê lomê meriv nizane û pêketî ye an na. Pir caran şûnê marmasiyan reqesêl bi çengel dikeve. Ew jî surprîza nêçîra marmasiyan e. Reqesêlê ku bi çengel dikeve goşt teva çengel dadiqurtîne wê lomê zor e ku meriv reqsêl ji çengel bifiltîne.
Masiyen piçûk wek masiyên boçreş bi hevîr tên girtin. Hin hevîr bi ser çengel dixin û diavêjin. Ku masî tê li çengel dixe çengel kaş dikin. Masiyên çengel bi dermanê masiyan jî tên girtin. Dermanê masiyan wek fêkiyek mîna îsotê reş e. Hûr dikin bi nav hevîr dixin. Paşê ji hevîr parçeyên wek ji nokan biçûktir jê dikin û diavêjin çêm. Deh panzde deqqe şiva masî serxweş dibin û li rûyê avê wek bêheş dor xwe ra viz dibin. Meriv dihere bi destan digire.
Du teknîkan din jî hene lê him bi xetere ne him jî yên pir bi ziyan in. Yek dînamît e. Ku dînamîtê diavêjin ku çîqas masî li dor hene gî dimirin. Ew bizirê masiyan vedimirîne. Pir û pir bi ziyan e. Zêdetir yekacaran dînamît di destî mîrovan da jî diteqe. Mîrovên ku dimrinî an jî yên ku destên xwe jêbûnî hene. Teknîka din jî ceyran e. Ceyrên bi qabloyeki bi hesinekî girê didin û bi ser darekî dixin. Ku ew darî bera nav avê didin masiyên dorê dimrin. Ew jî pir bi ziyan e çunkî him masiyên hûr jî dimirin him jî mîrov ji xwastinê xwe zêdetir dikane bigire. Dîsa ew teknîka jî ya bi xetere ye bi ceyrên jî pir kes mirin.
Anatomiya masiyan
(1) - Guh, guhik, kelek, (2) - Daxima piştê, (3) - Sîrseleyê piştê, (4) - Sîrseleyê piş, (5) - Dûv, (6) - Boç, (7) - Perikê bin dûv, (8) - Pûl, (9) - Perikê zik, (10) - Perikê kêlekê]]
<Gallery> Wêne:Swim_bladder.jpg|Tarik Wêne:Gills (esox).jpg|Kelek Wêne:Tuna Gills in Situ 01.jpg|Kezeb Wêne:Fish scales.jpg|Pûlê masiyan </Gallery>
<Gallery> Wêne:Faran.JPG|Faran Wêne:Siring.JPG|Siring an naqor? Wêne:Zûl.JPG|Zûl
Wêne:Barats (Barac).JPG|Barac (baraç, barats) Wêne:Shah (shax).JPG|Şah (şax) </Gallery>
Ebû Zeyd Belxî
Ebû Zeyd Elbelxî, yan jî Ebû Zeyd Ehmed bin Sehl Elbelxî (farisî; ابو زید احمد بن سهل بلخی) (850-934) zanisvanekî îranî ye.
Ebû Zeyd erdnas, matematîknas, bijîşk, derûnnas û alimekî misilman yê Îranî ye.
Ebû Zeyd li ser fiqih û kelamê jî pirtûk nivîsandibû. Pirtûkên wî yên din pirraniya wan wendakirî ne. Pirtûkek wî a tibê hîn heye.
Ew ji bajarê Belxa Efxanistanê bû. Bi xwe di bin bandora Kîndî de maye.
Rezen (navçe)
Şaristana Rezen yek ji navçeyên Parêzgeha Hemedanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê.Navenda vê navçeyê bajarê Rezen ye.
Monak
Monak (bi grekî: μοναχός, monakhos, bêje ji monos "bitenê" tê) an jî reben ji peywirdarên olî re tê gotin ku bo peywirdarên mêr ên budîzm, xiristiyanî, hînduîzm û taoîzmê tê bikaranîn. Ji bo peywirdarên ola îslamê pirranî, melle, molla tê bikaranîn.
Ji peywirdarên jin re monake yan nana dibêjin. "Di tenêbûnê an tevheviyê de tênêbûn" fîlozofiya monak û monakeyan e. Divê mirov wan bi papaz û rehîbeyan ve tevlîhev neke. Monak û monake bawermendiya xwe ne wekî wezîfe yan bi berdêl, lê wekî tercîha jiyanê pêktînin.
Mirov dikare monak û monakeyan pirr hindik be jî, bişîbîne sofiyên îslamê. Lê sofiyên îslamê ferdî dijîn, bo derûniya xwe û îmana xwe dijîn. Monak û monake, divê di mercên herî dijwar û xizan de xizmeta bawermandan bikin.