cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xware
Ji ber ku xwarineke çorsane ye, jê re xware, tişta ku tê xwarinê gotine. Di pêjgeha kurd de, xwarinên ku çêkirina wan dijwar e navên taybet digirin. Ên din, an bi rengdêran (bo mînak çilîbir), an jî bi serpêhatiyan (bo mînak seleteya girtiyan) tên binavkirin.
Çêkirin
Rûnê (2 kevçî) xwe berdin quşxaneyekê, ardê xwe bikinê, biqelînin. Zerayî pê ket, hêdî hêdî avê tevlî bikin. Îsota reş û xwê jî pê werbikin û bêî rawestan tevdin.
Ji aliyekê ve du nava 1 kevçî rûnê nivîşkî de mergeya xwe biqelînin. Viya berdin ser şorbeya xwe. Ev xwarin bi germî tê xwarin.
Helawa ardikê
Helawa ardikê li Dîlok, Erdêxan, gelek deverên herêma Serhedê pirr tê çêkirin. Pirranî penîr tê tevlîkirin. Hezkiriyên helawa ardê (arvan) ya bi penîr jî gelek in. Helaw ji şîraniyên sereke yên pêjgeha kurd e. Li vir terîfeya variyanta helawa Dîlokê hatiye dayîn.
Çêkirin
Penîrê qetît bikin (bifeliqînin, şêrt bikin, zûl bikin, çênî bikin, tozî bikin), bikin nava avê bila demekê bimîne. Paşê derînin, bidarivînin.
Rûn di rûnbirêşkê de bihelînin, ardikê berdin navê, heya zerayî pê ket biqelînin, berdin badiyekê.
Îcar dora doşaviya wê ye. Şekir, şîr û avê bikelînin, ardika qelandî û penîrê berdin navê. Derxûna verok an quşxaneyê bigirin. Kel pê ket, agirê wê nizm bikin. Paşê ji ser agir daynin, hinekê bidin rawestandin. Beriya li binikên servîsê parve bikin, tevbidin.
Mezopotamyaya Hexamenişî
Med û Faris Li Ser Babîliyan Biser Dikevin. Di sedsala 8 an de B. Z. Îşaya pêxember ji berê ve pêşgotinî kirî bû ku, wê Yehowa li dijî Babîliyan “Medan” hişyar bike, “bo wan qîmeta zîvê nîne û bi zêran vê dilê wan xweş nabin. Û dê bi kevanan ciwanan li erdê bixin” (Îşaya 13:17-19; 21:2). Bêjeya Med dikare li vir di heman demê de bo Farisan jî bê bikaranîn. Qîmetnedayîna zîv û zêr dikare li vir bi vê maneyê be ku, ew temamen li pey girtin û bidestxistina xenîmeta Babîle bûn, wan tu carî qîmet nedan diyariyên rişwetan, da ku ew ji hedefa xwe şaş bibin. Med û Farisan tîr û kevan bi gelemperî bi şêweya çek bikar dianîn. Carcaran medan kevanên xwe bi metal yanî tunc û bafûn yan jî bi sifir dineqişandin (Kerem kin bidib ber ayeta Zebûr 18:34 an). Herhalde „bona ku Babîlê helak bike“ û ciwanên wan hûr bike tîrên wan mîna refê çûkan û tava zîpikê difiriyan û diçirûsikîn, ji ber ku ew hatibûn birqandin da ku tîrên wan bikarîbûyan kûr di bedenê de biçûyan (kerem kin li ayeta Yêremya 51:11 an binêrin).
Di ayeta Yêremya 51:11, 28 an de padîşahên Medan tê gotin. Gotina Padîşahên Medan li vir bi mane û wateya ku, ew hêzên êrişî Babîlê bûn ku, di bin fermandariya Koreş de ew pirhêzên ku ya padîşah yan jî padîşahên Medan hebûn. Di wê demê de ev irf û edet gelek caran hebû. (Ji kerema xwe re li ayeta Yêremya 25:25 an binêrin). Ji vê sedemê ye ku, em dibînin Babîl bi destên leşker û hêzên yekbûyî, Medan, Farisan, Elamî|Elamiyan û hêzên ciranên din hat girtin. Padîşahekî medî ku navê wî Dara yan Daryûsê Med bû bi şêst û du saliya xwe bû padîşahê warê Kîldaniyan yan jî Babîliyan. Herhalde bi destê Padîşahê Koreşê Mezin Daryûşê ji nijada Medan li ser temamê Babîlê bû padîşah (Danîêl 5:31; 9:1). Kerem kin li Daryûşê yekem re binêrin.
Harbak
Herbak, gundekî girêdayî Hezexê ye.
Dimlag
Dimlag, gundekî girêdayî navçeya Azarpêrtê ye jî tê gotin. Di nav erdê Dimlag'ê da gelek şunên dîrokî hene. Dî nav vanda Qaleya Dizikê, Merzelê top, Aşê Qevn dû heb û lî bilindê vi da Qerebaba heye. Sal bî sal hejmara mîrovan kêm dibe û gelek mirov koç dikin bajarê mezin ê tirkiye.
Rojhilat û Sarim
Rojhilat û Sarim, gundên rojhilatên Licê ji Fûmê dest pê dike û Heta çemê Sarimê diçe. Di vê herêmê de ax zêde ne bi ber û berhemdar e. Bi tenê li aliyê başûr gundên li ber çemê Sarimê çandiniya genim, birinc, titûn û pembû dikin.
Fûm, li rojilatê Licê gundekî herî nêzîkî Licê bû. Ew wek taxeke Licê dihat hesibandin. Gundekî mezin û avî, xwedî rez û bexçe bû. Henar û bîhokên Fûmê bi navûdeng bûn. Li newala Fûmê du aşên avê hebûn. Di zemanê berê de, li Fûmê Kurd û Ermenî di nav hev de dijiyan. Li Fûmê çend malbat beg jî hebûn. Li gundê Fûmê sabûn dihatin çêkirin, tevneyên oberî, meşref û kilîman li dar diket. Liciyan keçên xwe zû bi zû nedidan gundiyan lê gelek jinên Fûmiyan ji Licê bûn. Fûmî wek Liciyan bazirganî û qaçaxçitî dikir. Fûmî gelek qure bûn û loma ji bo wan digotin ku:
Ji salên 50yî ve, li Fûmê dibistana sereta hebû. Fûmî bi zaravayê kurmancî dipeyîviyan. Dewletê navê Fûmê kiribû Kumluca. Di erdheja 1975an de Fûm ji binî ve xerab bû. Fûma nû anîn li biniya bexçên Fûmê li ser riya Licê û Pasûrê çêkirin. Êdî Fûm û Licê bûn yek. Niha statuya Fûmê ne gund e, taxeke Licê ye. Di sala 1993 an de, dewletê pêşî bi çekên lav û topan taxa Fûmê şewitand û piştre taxên din ên Licê.
Goma Nêrgiziyê jî ku di navbera Fûm û Sernisê de ye,li ser Fûmê ye.
Sernis, li ser riya Pasûrê ye û 5 km ji Licê dûr. Sernis gundê Ermeniyan bû. Di zemanê berê de, li Sernisê dezgehên tevnan hebûn. Caw, meşref û oberî li wir dihatin çêkirin. Piştî fermana Ermeniyan hinek ji wan musilmaniyê qebûl kirin û hinek jî gund terk kirin û çûn. Di salên 1960î de, ew çend malên mayî jî koç kirin û çûn Amedê. Gund vala û xerabe bû. Di erdheja 1975an de, li bin Sernisê li ser riya Licê û Pasûrê ji bo Sernisiyan çend xaniyên prefabrike hatin çêkirin lê xanî vala man û çend Şêxanî çûn li wir bi cî bûn. Bi Tirkî navê Damar lê kirine.
Şêxan, li rojhilatê Licê 6 km ji Licê dûr e. Gundekî biçûk e, bi qasî 30-40 malî ye. Pêşî li qontara çiya bû, piştî erdheja 1975 an gund daxistin rasta bin riya Licê û Pasûrê. Gomeke wê heye. Bi kurmancî dipeyivin. Ji salên 65an ve dibistana sereta heye. Dewletê navê Gurbeylî lê kiriye.
Melê, li rojhilatê Licê li ser riya Pasûrê ye û 13 km ji Licê dûr e. Berî erdhejê gund li jor li qontara çiyê bû. Piştre anîn jêr li nêzîkî riya Licê û Pasûrê ava kirin. Di zemanê berê de Suryanî li gund zêde bûne. Ew ji aliyê Liciyan ve wek Ermenî hatine zanîn. Melê ciyekî tarîhiye û xerabeyên wê gelek in. Li Melê kanên cisê hene. Meliyan cis danî li Licê difrotin. Gundî bi kurmancî dipeyîvin. Du gomên Melê hene: Binê Aşan û Qurmik. Binê Aşan bi kurmancî û Qurmikî jî bi dimilî dipeyîvin. Ji salên 60 ve li Melê dibistana sereta heye. Dewletê navê Yünlüce li Melê kiriye.
Ez çûme binê Tûtê sê selek bi avê re tên: Yek tû ye, Yek mû ye Yek gû ye. Bi devan çûme tûyan bi destan ketim mûyan bi nigan ketim gûyan.
Tûtê, li rojhilatê Licê, li ser riya Licê û Pasûrê ye û 11 km ji Licê dûr e. Berî erdhejê wek Şêxan û Melê, Tûtê jî li jor, li qontara çiyê bû. Piştî erdhejê Tûtêya nû li başûrê rê ji aliyê dewleta Lîbyayê ve hat avakirin. Lîbyayê gundê Tûtê bi kevir û çîmento çêkir. Di meydana gund de mizgefteke bi minare jî ava kir. Tûtê gundekî mezin e. Bi zaravayê kurmancî dipeyîvin. Li gund him nexweşxane û him jî dibistan heye. Dewletê navê Yaprak lê kiriye.
Bekiran, li rojhilatê Licê, nêzîkî çemê Sarimê di sînorê Pasûr de ye û 18km ji Licê dûr e. Bi kurmancî û dimilî dipeyîvin. Du gomên wê hene. Goma herî mezin Dengilhewa ye û bi zaravayê dimilî dipeyîvin. Xelkê Bekiran û gomên wî aboriya xwe bi xwedîkirina pez û dewar dikin. Bi tirkî jê re Kıpçak dibêjin. Di zemanê berê de, li rojhilatê gund li ser ”Gaz a Erdê Mora” ku bilintirîn cih e, li wir, dingek a ku bi bayê geriya hebûye û navê xwe ji wê girtiye. Piştî cumhuriyetê heta salên 1950yan gund bûye.
Beriya 1975an Dingilhewa, Derederg(Newala Dirêj), Hesenan, Qolan, Zoxesalan, Mêrdîniyan (Zumrut), Qûçik, Pirpag û Xodîg tev yek muxtarî bûn. Ev hemû mezra jî li ser Zoxesalan (Kıpçak) dihate bi nav kirin. Lêbelê, di van salên dawiyê de van gundan kirin du muxtarî, lê dîsa Dingilhewa (di resmiyetê de Bekiran) li ser Zoxesalan (Kıpçak) e. Niha, hene bi qasî 15-20 mal tê de ne, lê berî erdhejê 33 mal hebûn. Ji aliyê din ve, ev gund u mezrayên xwe ji alî çandîniyê ve dewlemend in. Zeviyên ku li ber Çemê Benê ne ku çem ji binya Tûtê dest pêdike û heta biniya Hezmazê xwe digihîne Çemê Sîran, avî ne. Niha ber û berê çem seranser baxçe ne û bi giştî jî darên hewr çandî ne. Dîsa baxçeyên fêkî hene. Çandiniya titûn û genim jî tê kirin.
Bêrîtan (stran)
Bêrîtan straneke li ser şehid Bêrîtan (Gülnaz Karataş) e. Ev stran di fîlma Bêrîtan de gelek derbas dibe.
Wijdemeren
Wijdemeren, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Bizan, Sine
Bizan, navê yek ji gundên gundistana Jaweroya Rojava, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Bizan 162 kes e (74 mêr, 88 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 39 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 162 kes rûniştvanên Bizan, 94 kes dikarin bixwînin u binivsînin (55 mêr, 39 jin).
Saint-Martin-des-Entrées
Saint-Martin-des-Entrées, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Baqirte
Baqirte, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kogoro Akechi
Kogoro Akechi detektîvekî taybet yê aşopî ye ku ji aliyê nivîskarê japon Rampo Edogawa ve hatiye afirandin.
Kesîkirina fîgûrê
Kogoro Akechi mêrekî mezin, dilgir û rind xemilandî ye û ku encamên jîr distîne ema hinek jî eksentrîkî ye. Bi bervajiya paşê de dîmena wê ya berê de ew bi porên belawela û kîmonoya hincirî bû û wê demê de di xaniyeke  10-qm- di   tebeqa duyemîn li ser dikaneke titûnê de dijiya.
Kogoro Akechi di nepandina bi kinc hosteyî ye û her wiha  jî dizane. Ew di dozên zor de alikariya polisan dike, bi taybet li Tokyoyê li ku ew dijî ema ew li gunditî jî  alîkarî dike.Wexta ku ew difikire ew cigareyên misirî dikişîne. Ew pêhesiya xwe ji amajeya xwe zêdetir dibawerîne. Dozên tawankarî ew bi kanînên xwe yê derûnî çareser dike.
Kogoro Akechi bi jinek bi navê Fumiyo zewicî ye. Ew herdu lawek bi navê   Yoshio Kobayashi pêsikandî kirine. Ew jî ji nepandina bi kinc hosteyî ye, bi taybet wek jinekî cîwan. Yoshio her wiha serkêşê Yaneya Detektîvê Law e ( Boy Detectives-Club). Akechi gelek caran wê yaneyê bikar tîne ji bo agahî ji bo dozên xwe biciwîne. Dijvanê Akechi Şeytanê 20 rû ye (Kaijin nijū mensō), dizekî bêkotek ku ne ji bo pere didize lê belê tek ji bo jîrî ya xwe çespandî ke. Herdu kes de rêz li hev du re he.
Nivîskar û berhemên wê
Kogoro Akechi ji aliye Rampo Edogawa ve dihat afirandin. Rampo heyranekî Arthur Conan Doyle bû û kesê romana wê Sherlock Holmes wek emsalê Kogoro Akechi sirûşt bû. Kogoro Akechi di sala 1925an di cara yekem di kurteçîrokekî de kifş dibû. Di sedsala çarîka lipê detektîvê ji Tokyoyê di çîrokên din yê Ranpo de doz zelal kir û wisa Akechi kesê  aşopî yê yekemîn bû ku di wêjeya japon bi dîsa kifşbû. Di çîrokên Rampo de dengê nizm bi dersiriştî û şehwanî ve ye.
Hîçek (trîviya)
Shinichi Kudo di manga/rêzefîlma Detektîv Conan paşnavê bernavkê xwe Conan Edogawa ji aliye Rampo Edogawa û pêşnav ji aliye Arthur Conan Doyle hilda. Di eynî manga de pêşnavê detektîvê şêxsî Kogoro Morî ji Kogoro Akechi tê.
Di sala 2005an Rêzefîlmek ( Anîme) ku li ser berhêmên Edogawa binyatkirî ne li ser sernavê Rampo Kitan: Game of Laplace dihat çêkirin.
Bêdar, Cizîr
Bêdar, gundekî girêdayî Cizîrê ye.
Marilyn Monroe
Marilyn Monroe (jdb. 1 hezîran 1926 – m. 5 tebax 1962) lîstikvan û model a Amerîka'yî ye, di sedsala 20an de stêrka sînema yê ya herî navdar bû.
Monroe li Los Angeles ji dayik û mezin bû. Wê piraniya zaroktiya xwe li xaniyên dayîk û zaroktiyek derbas kir û di 16 saliya xwe de zewicî bû. Ew di fabrîkayekê de dixebitî wekî beşek ji hewla şer di Warerê Cîhanê yê Yekem de dema ku ew digel wênesazek ​​ji Yekîtiya Wêneyên Tevgera Pêşîn hat pêşwazî kirin û dest bi çêkirina pinkek serfiraz kir. -pêşbirina karmendiya modeling. Karê hanê bi peymanên fîlimê kurtefîlman re bi Century Fox û Columbia Pictures. Piştî çend rêzikên fîlimê yên hindik, wê di dawiya 1950 de bi Fox re girêbestek nû îmze kir. Di nav du salên pêş de, ew bû lîstikvanek navdar bi rolên di çend komediyan de, di nav de As Young As You Feel and Monkey Business, û di drama. Li Nightevê Pevçûn û Bdî Bi Xerib Dikin. Wê gava ku diyar bû ku ew ji bo wêneyên nude pêşiya stêrka xwe kiribû, lê çîrok zirarê neda karîyera wî û di şûna wê de sedema zêdebûna berjewendiyê di fîlimên wê de rû da. Ji hêla 1953 ve, Monroe yek ji stêrên herî hêja yên Hollywoodê bû; wê rolên pêşeng di fîlimê de noir Niagara de hebû, ku li ser îtiraza cinsî xwe balê dikişîne, û komedî Gentlemen Preond Blondes and How to Marry Millionaire, ku wêneya stêrka xwe wekî "xewnek mirî" saz kir. Di heman salê de, dîmenên nîgarê wê wekî navenda navîn û li ser xêza yekem ya Playboy-ê hate bikar anîn. Ew li seranserê kariyera xwe di avakirina û birêvebirina wêneya gelemperî de rolek girîng lîst, lê dema ku ew ji hêla weşanxaneyê de hate binavkirin û ji hêla stûdyoyê ve bêtexşandin, ew dilêş bû. Ew bi kurtî di destpêka 1954-an de ji ber redkirina projeyek fîlimê hate sekinandin lê di Seven Year Itch (1955) de, ku yek ji mezintirîn serketiyên karîyera xwe ye, vegeriya stêrê. Gava ku studyoyê hêj ne amade bû ku girêbesta Monroe biguhezîne, wê di sala 1954 de pargîdaniya xwe ya hilberîna fîlimê damezrand. Wê sala 1955 ji bo avakirina pargîdanî damezrand û dest bi xwendina rêbazê kir ku di akterên Actoyê de xebitî. Di dawiya sala 1955-an de, Fox wê peymanek nû peyda kir, ku ew xist bin kontrola xwe û meaşek mezin. Rolên wê yên piştre performansek rexnedar li Bus Stop (1956) û hilberîna yekem a serbixwe di The Prince and Showgirl (1957) de pêk anîn. Ew ji bo xebata xwe li Some Like It Hot (1959), serfiraziyek girîng û bazirganî, Xelata Zêrîn a Gloverî ya Ji Bo Actoriya Best wergirt. Fîlma wî ya dawîn bû drama The Misfits (1961). Jiyana taybet a tengahiyê ya Monroe gelek bala xwe kişand. Ew bi addiction, depresiyon, û xeyalek re têkoşîn kir. Zewacên wê bi stêrka baseball teqawid Joe DiMaggio û bi lîstikvanê Arthur Miller re gelek gelemperî hate weşandin, û her du jî bi dabeşbûnê bi dawî bûn. Di 4ê tebaxa 1962-an de, di temenek zêde ji barbiturates li mala xwe ya li Los Angeles de, di 36 saliya xwe de mir. Di mirina wê de îhtîmalek xwekuştinek bû, her çend çend teoriyên komployê di dehsalan de piştî mirina wê jî hatine pêşniyar kirin.
Jînenîgarî
Monroe di 1-ê hezîranê sala 1926-an de Norma Jeane Mortenson li nexweşxaneya eyaleta Los Angeles hate dinê. Dayika wê, Gladys Pearl Baker (née Monroe, 1902–1984), ji malbatek xizan a Midwwest bû ku di dawiya sedsalê de koçî Kalîforniya bû. Di temenê 15, Gladys zewicî John Newton Baker, zilamek nehsed ji neh saliya xwe, û du zarokên wî bi wî re hebûn, Robert (1917-1933) û Berniece (b. 1919). Wê di 1923 de bi serfirazî doz û cerdevaniyê pêk anî, lê Baker zarok zû zû revand û bi wan re çû nav cîgariya xwe ya xweyî Kentucky. Ji Monroe re nehatiye vegotin ku wê xwişkek wê heta 12 salî bû, û ew ji bo cara yekemîn wekî mezinan bi wî re hevdîtin kir. Li dû dabeşkirinê, Gladys wek pîşesazkarê neyînî yê fîlimê di Pîşesaziyên Fîlimên Konsolos de xebitî. Di sala 1924-an de, ew bi Martin Edward Mortensen zewicî, ​​lê ew tenê çend meh paşê ji hev veqetiyan û di 1928-an de ji hev veqetiyan. Bavê Monroe nenas e û ew bi piranî Baker wekî paşnavê xwe bikar tîne.
Her çend Gladys ji hêla zarokî ve ji hişmendî û diravî ne amade bû, zaroktiya destpêkê ya Monroe bi aramî û bextewar bû. Gladys keça xwe bi dêûbavên xwemalî yên Xiristiyan Albert û Ida Bolender li bajaroka gundewarî ya Hawthorne bicîh anîn; ew jî şeş mehên pêşî li wir dijîn, heya ku ew neçar ma ku ji ber xebatê vegere bajêrê xwe. Wê hingê wî dest bi serdana keça xwe kir di dawiya hefteya çûyî de.
Di havîna 1933-an de, Gladys xaniyek piçûktir li Hollywood kirî bi deynek ji Pargîdaniya Xaniyên Xaniyê Xanûbereyan re kir û heft-salî Monroe ligel wî kir. Wan ew xanî bi mêvanan, lîstikvan George û Maude Atkinson û keça wan, Nellie parve kirin. Di Januaryileya 1934-an de, Gladys rastî şikestinek derûnî hat û bi şîzofreniya paranoîdê dihat nasîn. Piştî çend mehan li malê mayînek, ew rakirin Nexweşxaneya Dewletê ya Metropolîs. Ew jiyana xwe ya mayî li nexweşxaneyan û derveyî derbas kir û kêm kêm bi Monroe re di têkiliyê de ma. Monroe bû xizmetkarekî dewletê, û hevalê dayika wê, Grace Goddard, berpirsiyarî girt ser milê xwe û karên wê.
Di çar salên din de, rewşa zindî ya Monroe bi gelemperî guherî. Ji bo 16 mehên ewil, wê bi Atkinsons re jiyanek domdar, û di vê demê de rastî destdirêjiya cinsî hat. Di havîna 1935-an de, ew bi kurtî li cem Grace û mêrê xwe Erwin "Doc" Goddard û du malbatên din, û di îlonê de, Grace ew li Mala Orphans ya Los Angeles danî. Mala orkîdan "saziyek modêl" bû û ji hêla hevalên wî ve di derheqê erênî de hate vegotin, lê Monroe hest bihêle. Ji hêla karmendên orfîstan ên ku difikirin ku Monroe dê di malbatek bijî de dilxweş be, Grace di sala 1936-an de bû parêzgerê wê yê yasayî, lê heta havîna 1937-ê ew ji derveyî jîngehê derneket. Qeweta duyemîn a Monroe bi Goddards-ê re tenê çend mehan dom kir ji ber ku Doc wê li ber xwe da; wê dûvre demên kurt bi malbat û hevalên xwe û hevalên Grace re li Los Angeles û Compton jiyîn.
Monroe di îlona 1938-an de, xaniyek domdar dît, dema ku wî dest bi jiyanek bavekî Grace, Ana Lower, li Sawtelle kir. Ew li Emerson Junior High School qeyd bû û çû heftane karûbarên Zanistiya Xiristiyan bi Lower. Monroe wekî din xwendekarek medenî bû, lê di nivîsandinê de jêhatî bû û beşdarî rojnameya dibistanê bû. Ji ber pirsgirêkên tenduristiya jêrîn a kal-pîr, Monroe di destpêka 1941-an de vegeriya ku bi Goddards-ê li Van Nuys re bijî. Di heman salê de, wê dest bi xwendina Lîseya Van Nuys kir.
Di sala 1942-an de, pargîdaniya ku Doc Goddard xebitand wî re veguhestin West Virginia. Qanûnên parastina zarokan ên Kalîforniyayê nehiştin ku Goddards ji Monroe derkeve derveyî eyaletê, û wê rû bi rû maye ku vegere jîngehê. Wekî çareserî, wê zewaca cîranên xwe zewicî 'kurê 21-salî, xebatkarê fabrîkayê James Dougherty, di 19-ê hezîrana 1942-an de, tenê piştî rojbûna xwe ya 16-an. Monroe dûvre dev ji dibistana navîn berda û bû bû malê malê. Wê xwe û Dougherty hevûdu dîtin û dûv re diyar kir ku ew di dema zewacê de "mirin ji bêriyê ye". Di 1943 de, Dougherty li Merchant Marine navnîş kir û hate li Girava Santa Catalina, li wir Monroe bi wî re çû.
Di Nîsana 1944 de, Dougherty ji Pasîfîkê re hate şandin, û ew ê piraniya du salên din li wir bimîne. Monroe bi dêûbavên xwe re ket û dest bi karekî li Companyirketa Radioplane, fabrîkayek çekan li Wanê Nuys kir. Di dawiya 1944 de, wê bi wênegir David Conover re, ku ji hêla Yekîneya Wêneyê Pêşîn a Tevgera Hêza Hewayî ya Amerîkî ve hat şandin ji kargehê re, da ku wêneyên xurtkirina moralê ji karkerên jin re bikşîne. Her çend wêneyên wê nehatine bikar anîn, wî di Januaryileya 1945-an de li fabrîkayê xebitand û dest bi modelkirina ji bo Conover û hevalên xwe kir. Mêrê xwe yê nehfandî red kir, wê xwe li xwe kir û di Tebax 1945 de peymanek bi Ajansa Modelê Girtîgehê re îmze kir.
Wekî modela, Monroe carinan navê Jean Norman bikar dianî. Wê rahijtî porê xwe yê zerikî xwerû kir û ew xewn kir ku xwe bikêrhatîtir bike. Hêjmara wê ji modela fashion re ji pin-up re guncan bêtir dihat hesibandin, û ew bi piranî di reklam û kovarên mêran de dihat xuyang kirin. Li gorî Emmeline Snively, xwediyê ajansa, Monroe yek ji wan modelên herî ambicioz û dijwar bû;  di destpêka sala 1946-an de, ew li ser 33 kovarên kovarê ji bo weşanên wekî Pageant, Kameraya Amerîkî, Laff, û Peek derketibû.
Bi saya Snively, Monroe di Hezîrana 1946-an de bi ajansek leystikê re peymanek îmze kir. Piştî hevpeyivînek nebawer a li Paramount Pictures, ew ji hêla Ben Lyon, rêveberê sedsala 20-Fox-ê ve hat-test-screen hate dayîn. Serokê rêvebir Darryl F. Zanuck li ser vê yekê ne poşman bû, lê wî peymanek şeş-mehî ya standard da wî da ku ew nekêşe stadyuma RKO Pictures. navê qonaxê "Marilyn Monroe". Navê yekem ji hêla Lyon ve hat bijartin, ku ji stêrka Broadway Marilyn Miller hate bîra wî;  paşîn navê dayîkên dayika Monroe bû. Di îlona 1946-an de, ew ji Dougherty, ku li dijî wê bû xwediyê kariyerê, derket
Monroe di şeş mehên destpêkê de ne xwediyê rolên fîlimê bû û li şûna wê rojên xwe ji dersên lîstikvan, stran û dansê re kir. Xwestek ji bo fêrbûna pîşesaziya fîlimê bêtir fêr bibe, wê demê jî li stadyoyê gelek wext derbas kir da ku çavdêriya kesên din bike û xwe pêşve bixe. Peymana wê di Sibatê sala 1947-an de hate nûkirin, û wê rolên wê yên yekem ên fîlimê, beşên piçûktir di salên Dangerous (1947) û Scudda Hoo de hat dayîn! Scudda Hay! (1948). Weşanxaneyê wê jî li anoya Lîstikvaniyê ya Actors, dibistanek lîstikvan ku teknîkên Theateranoya Koma Koma hîn dikir, tomar kir;  Dûv re wê got ku ew "tama min a pêşîn a tiştê ku di drama rast de dikare were kirin, û ez hatim girtin". Tevî entegrebûna wê, mamosteyên wê wê difikirin ku ew pir şerm û ne ewle ye ku di pêşerojê de pêşerojek hebe, û Fox peymana Monroe di Tebax 1947-an de ne nû kir. Ew vegeriya modêlê û dema ku li studyoyên fîlimê carinan karên hêja jî dikir, wek nimûne xebitandina li ser dîmenê muzîkê li ser "pîser" danskirin.
Monroe diyar bû ku ew wekî aktrîstekê dilîze, û xwendina xwe di Laberê Actors de berdewam kir. Di Cotmeha sala 1947 de, ew di lîstika Glamour Preferred li Bliss-Hayden Theateranoyê de wekî vampola xerîbiyê xuya bû, lê ew piştî çend karan bi dawî bû. Ji bo pêşdebirina xwe, wê hertim li ofîsên hilberîner, kolonyalîstê gosipan Sidney Skolsky heval dikirin, û mêvanên mêrxas ên bi bandor li fonksiyonên studyoyê dikirin, pratîkek ku wê li Fox dest pê kiribû bû. Ew jî bûye heval û carinan hevalek cinsî yê rêveberê Fox Joseph M. Schenck, ku hevalbendiya wî Harry Cohn, serokê rêveberê Columbia Pictures, piştrast kir ku ew di Adarê 1948 de îmze dike.
Gava ku li Fox bû, Monroe ji "rolên keçikê next" re hate dayîn;  li Columbia, wê piştî Rita Hayworth hat model kirin. Porê wê hate bilind kirin û porê wê reşikî platinum şilandî bû. Wê her weha dest bi karê rêvebirê drama serhêl a stadyûmê, Natasha Lytess kir, ku ew ê heta 1955 şêwirmendê wê bimîne. Fîlima wê ya tenê di studyoyê de Muzîkjenên Zehf ên Jorîn ên Chorus (1948) bû, ku di wê de rola xwe ya yekem a pêşbirkê wekî keçek kor, ku ji hêla zilamek dewlemend ve tê darizandin bû. Wê ji bo rola pêşeng di Born Yesterday (1950) de jî ceribandin, lê peymana wê di îlona 1948-an de ne hat nûkirin. Jinên ororeşê meha paşîn serbest hatin berdan lê serfiraz nebû.
Monroe dûvre bû protêsîkerê Johnny Hyde, cîgirê serokê Ajansa William Morris. Pêwendiya wan zû zayendî bû û wî zewac pêşniyar kir, lê Monroe red kir. Wî baca Monroe kirî kir ku kiryarên plastîk li ser qewlê wê û dibe ku rinoplastîk be, û beşek piçûk li fîlma Marx Brothers Love Happy (1950), rêwîtiya reklamkariyê ya New York-yê ku ew jî di sala 1949-an de beşdarî kir. Di heman demê de, Monroe modela berdewam kir, û di 1949 de wê nude ji bo wêneyên ku ji hêla Tom Kelley ve hatî kişandin.
Cemîl Saîb
Cemîl Saîb di sala 1887an de li Silêmaniyê ji dayik bûye. Nivîskarekî kurd e. Di sala 1925an de çîrokeke dirêj bi navê Le xewma (Di xew de) nivîsî, ev berhema wî cara yekem di rojnameya Pêşkewtin de belav bûye, Cemal Baban cara yekem ew çîroka wî Le xewma (Di xew de) belav kir. Ev kurteromana (novel) wî li ser rexnekirina desthilata Şêx Mehmûd e.
Tûmik
Tûmik, gundekî girêdayî navçeya Azarpêrta bi ser Çewlîgê ve ye.
Giengen an der Brenz
Giengen bajarokekî navçeya (Landkreis) Heidenheim li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Cilfe
Cilfe, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Brécy, Aisne
Brécy, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Kehil Serû
Kehil Serû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 96 kes (24 malbat) bûn.
Waldbröl
Waldbröl bajarokekî navçeya (Landkreis) Oberbergischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Gûzik, Şinatal
Gûzik gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ve ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 230 kes (43 malbat) bûn.
Saint-Dizant-du-Bois
Saint-Dizant-du-Bois, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Quebec
Quebec, parêzgeha herî mezin a welatê Kanadayê ye û li herêma Rojhilatê Kanadayê cih digire. Li parêzgehê zimanê fransî û îngilîzî wek zimanê fermî tê naskirin.
Bajar û navendên parêzgehê
Di parêzgeha Quebecê de 223 navend hene. Li gorî dadrêsîya Parêzgehê di navbera bajar û bajarokan de ti cûdahî tine ye. Hemî navend xwedî sitatû ya ville ne. Paytexta parêzgehê bajarê Quebecê ye û bajarê herî mezin a parêzgehê bajarê Montreal e.
Lüneburg
Lüneburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Lüneburgê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Rojbaş (stran)
Rojbaş, straneke kurdî ye.
Zermêrg
Zermêrg, gundekî girêdayî navçe Azarpêrta bi ser Çewlîgê ve ye.
Kwêregwêz
Kwêregwêz, gundekî gundistana Temoẍea navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kwêregwêz 202 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 33 e.
Beser Şahîn
Beser Şahîn (jdb. 25ê adarê 1969) hunermendeke kurd e. Bi taybetî bi strana xwe "Rojbaş" bi nav û deng bû. Beser Şahîn di sala 1969an de li gundê Şaxko (Körü Köprü) di nava malbateke nîv hal xweş de hat dinê. Şaxko gundekî xwes ji herêma Zara (girêdayî Koçgirî)ye ku li gor pergala komara Tirkiyê girêdayî wilayeta Sêwasê ye. Koçgirî di dîoka siyasiya Kurdistanê de xwedî cih û rûmeteke bilind e. Di nava deh zarokên malê (pênc xwesik û pên biran) de Beser keça herî biçûka malê ye. Di nava Kurdên Elewî û herêmên jiyana wan de huner li gor zagonên olî û civakî cihekî bilind digire ber xwe. Jin û mêr di helkevt(minasibet)ên olî, civakî û siyasî de bi hevre dixebitin û di ti waran de cudatî di navbera wan de nayê dîtin.
Ji bona wê jî li herêma Koçgirî, Dêrsim, Bîngol û herêmên din navê gelek jinên soresger jî di dîroka siyasiya Kurdistanê de tê dîtin. Beser heya temenê 12 saliyê û bi dawîanîna xwîndina xwe ya destpêkê di gundê Sahiko de bû. Pistre ji bo dewama xwîdina xwe ya navendî hat Istembolê. Ramanên Kurdperwerî yên Husênê bavê Besê, bandorek mezin li ser bîr û ramanên wê jî danî. Ji ber ku Husên Sahîn di warê naskirina pirsgirêka kurdî û zordariyên sîstema Kemalîsmê mirovekî gehstî bû û li ser dîroka siyasiya Kurdistanê jî gelek pirtûk xwendibûn. Hevalên wî yên herî bas pirtûkên wî bûn. Bîr û ramanên Kurdayetiyê mîna mîrasekê bandora xwe li ser mejiyê zarokên malê jî dihist.
Zivistana sala 1992an Beser ji bo besdarîkirina di festîvaleke çandî-hunerî de hat Almaniya, lê ji ber ku dewleta Tirkiyê biryara girtina wê derxistibû, êdî nekarî veger Tirkiyê. Ji wê salê heya niha ew li Almaniya di nava dijî. Di qada Ewropa de jî ew karê xwe yê hunerî-siyasî dimesîne.
Beyat, Heştrûd
Beyat gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pilora qûşî
Pilora qûşî, pilora Wanê ji pilorên pêjgeha kurd e, li parêzgeha Rihayê deng vedaye.
Heman pilor li Botanê jî hezkirî ye, lê botanî jê re pilora dims û savarê yan jî pilora Wanê dibêjin. A rastî ji ber ku lêkolîneke zanistî li ser pêjgeha kurd nehatiye kirin û zimanzanên kurd jî nav û têgînên xwarin-vexwarinên kurdî standard nekirine, carnan tevlîhevî derdikevin, kîjan kîjan e nayê jihevderxistin.
Çêkirin
Av û dimsê bi qasî 10-12 deqeyan bikelînin. Darçîn. savar, defneya hindî û karyofîlê (qernefîl, mêxek) tevlî bikin, bikelînin.
Gava savar nermijî bû, devtî û ardê di tas an badiyekê de bi avê tevlîhevbikin, viya berdin ser savarê. Dîsa kakilê pişirandî, kunviya qelandî jî.
Tîr bû, li binikên servîsê parve bikin. Viya bo zivistanê jî çêdikin. Heger hinekê din jî tîr (bi ard û devtîyê) bê çêkirin, mirov dikare di sêniyê de bavêje zorsarincê (kûrsarinc, sarincên zêde diqerimînin) û pêwîstî bû, bikarbîne.
Robert Hooke
Robert Hooke, FRS (jdb. − m. ) zanyar, avahîsaz û polîmat Înglîz bû.
Lünen
Lünen, bajarekî navçeya (Landkreis) Unnaê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Saint-Siméon, Eure
Saint-Siméon, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Giessen
Giessen, bajarekî navçeya (Landkreis) Giessenê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Ecac
Ecac an jî ecacok, bayeke bi toz û dûman e.
Kehil Xwarû
Kehil Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Siyabend û Xecê (fîlm)
Siyabend û Xecê fîlmekî kurdî ser dastana Siyabend û Xecê ye. Tarik Akan di vê fîlmê da dilîze.
Bernameya Kongra-Gel
Bernameya Kongra-Gel ev bername ye, ya ku ji hêla Kongreya Gelê Kurdistanê (Kongra-Gel) ve di sala 2003'an de li kongreya xwe ya damezrandinê hat pejirandin.
Lunzenau
Lunzenau, bajarekî navçeya (Landkreis) Mittelsachsenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Wormerland
Wormerland, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Pitî
Pitî navê xwarineke pêjgeha kurd e. Ji goşt û nokê ye, xwarineke quşxaneyê ye. Bi taybetî di nava kurdên Ermenistan û YKSSê de tê xwarin. Li Serhedê jî jê re pitî, pitê, pêtî dibêjin.
Pitî rengdêrek e. Pitînî, pitînî jê anîn. Ji kevaniya malê re jî di hin devokan de pitê dibêjin, lewra gorî zilamên wan ew dikin pitînî, serê mêrên xwe dibin. Lê jin jî heyfa xwe digirin, ew jî ji mêrên xwe re pito dibêjin.
Derbasî pêjgeha Azerbaycanê jî bûye, ew jî pitî dibêjin.
Çêkirin
Nokên xwe ji êvar de bixin avê, nermijî bikin, bipişirînin. Goştê xwe hûr bikin, herduya bi hevre bişon û bikin quşxaneyê.
Pîvaz û kartolên xwe bikin 4 parçe, xwê û îsota xwe tevlî bikin, hinekê avê jî berdin ser û bidin ser agir, heger hûn xwarina xwe di quşxaneya hilmê de bikelînin.
Heger di quşxaneya normal de dikelînin, pîvaz û kartolê xwe paşê bavêjinê, ne bi hev re. Bila bi qasî saetekê bikele. Dûv re agirê xwe kêm bikin, bila bi qasî saetekê jî wiha bikele.
Saint-Dizant-du-Gua
Saint-Dizant-du-Gua, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gifhorn
Gifhorn, bajarekî navçeya (Landkreis) Gifhornê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Brenelle
Brenelle, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Endezyariya elektrîkê
Endezyarîya elektrîkê têkilî hilberandin, ragihandin û belavkirina enerjîya elektrîkê ye. hemû cîhaz û amûrên ku bi elektrîkê dixebitin, beşdarî endezyarîya elektrîkê dibin. Endezyarên elektrîkê, sêwirandin, hilberandin û testên cîhazên elektrîkê jî çêdikin.
Dîroka Elektrîkê Kurt
Endezyarîya elektrîkê di sedsala 17emîn de dest pê kir. Bi xebata Alessandro Volta pîlê xwe sewirand û navê xwe da li ser. Piştî sedsala 17emîn, xebatên elektrîkê hat perisandin. Thomas Edison dest bi belavkirina elektrîkê kir. Bi xwe dîzayn kir û lambe hilberand. pergala HR(Herîka Rast-direct current) jî keşfa wî bû. Lê belê sîstema HR pir zehmetî û biha bu. Bi wî, ew rind tê zanin ku HR nayê vegûherîn. Ji bo vî dijwarî, Nikola Tesla sewirand RP(alternative current). Ew wek şoreşa elektrîk bû; sîstema RP raserî bû.
Gûlan, Zilaçay
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 814 kes (122 malbat) bûn.
Belqan Hesenkendî
Belqan Hesenkendî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Sulpice-de-Grimbouville
Saint-Sulpice-de-Grimbouville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Gados
Gados, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Diepholz
Diepholz, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Diepholzê li herêma Saksonya Jêrîn ya Almanyayê ye.
Lütjenburg
Lütjenburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Plönê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Balanî
Balanî, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Îksor
Îksor, gundekî bi ser Mamekiya Dêrsimê ve ye.
Glukoz
Glukoz  an şekirê tirî  monosakkarîdek e. Di siruşte de şekira herî belavbûyî glukoz e.Formula kîmyayî ya glukozê C6H12O6 e. Navê din a glukozê dekstroz e. Her wîsa glukoz wekî şekira xwîne jî tê bi nav kirin. Ji ber ku di nav tirî de gelek glukoza serbest heye,li hin deveran şekira tirî jî ji boy navê glukozê tê bi kar anîn. Hingiv ji %35 ê giraniya xwe ji glukoza serbest distîne. Hemû polîsakkarîd ji molekulên glîkozê pêk tên.
Ji boy piraniya zîndeweran çavkaniya serekî ya enerjiyê glukoz e. Xaneyên mirov ji bo peydakirina enerjiya ATP yê, pêşî molekulên glukoza nav xwînê digrin nav xaneyê. Ku di xaneyê de têra xwe glukoz tune be, vê gavê lîpîd an jî proteîn ji bo çêkirina ATP tên bi kar anîn. Ji xeynî vana, ji boy çêkirina lebatokên xaneyê, hin cureyên asîdên amînî (aa), û hin cureyên vîtamînan jî pêwistî bi glukozê heye. Ku di laşê mirov da asta glukozê zêde bibe, vê gavê hinek ji molekulên glukozê bi navbeynkariya hormonan vediguherin glîkojen an jî lîpîdan. Loma mirov bi xwarinên (xurekên) bi karbohîdrad qelew dibe. Zîndewer piraniya glukozê ji adanên bikarbohîdrad digirin. Wek mînak, dema em nan, savar, maqarne, kartol, gêzer, an jî pîvaz dixwin, em ji van xurekan nîşa digirin û bi enzîmên hilweşîner, nîşayê parçe dikin û dikin glukoz.
Xaneyên mêjî yên mirov, tenê dikare ji glukozê enerjî peyda bike. Loma, divê her tim di nav xwîna me de glukoza serbest tevbigere. Di nav xwîna mirovên tendurist da, asta glukozê 80-120 mg/dl ye.(Ji boy asankirinê em dikarin vî mînakê bidin, nîv pîyanek(qedeha avê) xwîn bi qasi 1 desî lîtreye û divê di nava wê da bi qasî 80-120 mîlîgram glukoz hebe). Di nav xwînê de asta glukozê bi navbeynkariya hormonên însulîn û glukagon ve tê westar kirin. Însulîn glukozê ji parzûna xaneyê derbasê nav xaneyê dike. Eger xaneyên pankreasê bi têra xwe însulîn çê nekin, nexweşiya şekir (şekirmizî, dîyabet) pêk tê. Mirovên bi nexweşiya şekir in, di nav xwîna wan da asta glukozê pir zêde dibe.
Riwek û hin cureyên bakterî glukozê di nav xaneyên xwe de bi fotosentezê çê dikin. Molekulên glukozê, di xaneyên zîndeweran de bi awayekî kîmyayî bi hev tên girêdanê û molekulên wekî maltoz, glîkojen, nîşa û seluloz çê dibin. Ku di we gotarek de an jî de gotarek zanistî yede Glukoz bê pêş nav hate be nivîsandin, ango D-Glukoz anjî L-Glukoz nê hate be  nivîsandin, li vire ji D-Glukkoze te  qal kirin. L-Glukoz isomerike ne zêde girînge.
Qurî Çayî
Qurî Çayî, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Pêt (albûm)
Pêt, albûmeke hunermend Hozan Hogir e û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 12 stranên albûmê hene.
Girêdanên derva
Girêdana YouTube Musicê
Zandvoort
Zandvoort, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Playboy
Playboy kovareke jiyan û şahî ya mêran a amerîkî ye, berê çap bû û niha serhêl bû. Ew li Şîkago di sala 1953an de, ji hêla Hugh Hefner û hevkarên wî ve hate damezrandin, û beşek ji deynek $1,000 ji diya Hefner ve hatî fînanse kirin. Playboy ku bi modelên xwe yên tazî û nîv tazî (Playmates) tê nasîn, rolek girîng di şoreşa zayendî de lîst û yek ji markayên herî naskirî yên cîhanê dimîne, ku di nav Playboy Enterprises, Inc. (PEI) de derketiye û li hema hema hemû medya. Ji bilî kovara ala li Dewletên Yekbûyî, guhertoyên taybet ên netewe-taybet ên Playboy li çaraliyê cîhanê têne weşandin, di nav de yên ku ji hêla lîsansan ve têne weşandin, wek DHS Media Group ya Dirk Steenekamp.
Playboy hevpeyivînên mehane bi kesayetiyên giştî yên wekî hunermend, avahîsaz, aborînas, bestekar, rêvebir, derhênerên fîlmê, rojnamevan, romannivîs, şanonivîs, kesayetên olî, ramyar, werzîşvan û ajokarên pêşbaziyê re mehane diweşîne. Kovar bi gelemperî helwestek edîtoriya lîberal digire, her çend ew pir caran bi navdarên kevneperest re jî hevpeyivîn dike.
Piştî salek ji rakirina piraniya wêneyên tazî yên kovara Playboy, di hejmara adar/nîsana 2017an de dîsa tazî hat nîşandan.
Çîmenî Biçûk
Çîmenî Biçûk, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Zaro Axa
Zaro Axa (1774, Bedlîs − 29 pûşper 1934, Stenbol), Kurdekî ku wexta ku hîn sax bû, di cihanê de mirovê herî temendirêj bû. Deh padîşahên Osmaniyan û serokkomarek dît. Beşdarî şeş şeran bû. Gorî hin çavkaniyan heft, gorî hinekan 13, gori hinekan jî 29 caran zewiciye. 13 zar û 29 neviyên wî hebûn. Di sala 1774an de li bajarê Bidlîsê navçeya Motkiyê çêbû. Beriya ku jiyana xwe ji dest bide, ji bo ku bê naskirin, wî birin Amerîkayê. Li wir bala çapemeniya Amerîka û cîhanê kişand. Li Amerîkayê gelek navdar bû. Li gorî agahiyên ku Rohat Alakom dide, di pasaporta Zaro Axa de rojbûna wî 16.02.1774 e. Zaro Axa di 29ê pûşperê sala 1934an di 160 saliya xwe de jiyana xwe ji dest dide û diçe ber rehma xwêdê. Piştî mirina Zaro Axa, ji bo lêkolîna sedemên temendirêjiya, wî li ser termê wî otopsî hate kirin û ji bo wê mejî, dil û kezebê wî ji nav laşê wî hatin derxistin.
Nîqaş
Nîqaşek di derbarê temenê wî yê rastîn de dema ku ew mir. Li gorî belgeya mirinê ya ku ji hêla bijîjkerê wî Tirkî ve hatî peyda kirin, temenê Zaro Axa 157 bû. Ew li Stenbolê mir, her çend hin tevlihevî der barê cîhê mirinê de heye, belkî ji ber ku laş rast hat şandin DYE. mirin. Lêbelê, raportek lêpirsînê ya ku ji hêla Walter Bowerman di sala 1939-an de hat weşandin diyar kir ku Zaro Axa li dor 97, ne 157 bû.
Jiyan
Zaro Axa li gundê Medan hat dinê (îro: Meydan) li Mutkî ( parêzgeha Bitlîsê, Împeratoriya Osmanî ), dema ku ew ciwan bû, wek karkerek çêker xebitî, û piştre koçî Stenbolê kir , li wir wek xebatkar xebitî û di dawiyê de wekî sermiyanê hate teqawid kirin. Ew sinêlên mezin ji bo çapemeniyê de gel di dema salên dawî xwe wekî hinceta mezintirîn mêrê cîhanê zindî û yê ku ji bo gelek welatan rêwîtî kiribû, di nav wan de bû, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, li  Brîtanya, Fransa û Îtalya. Laşê wî piştî ku mir ew ji bo armancên lêkolînê hate şandin DY.
Zaro Axa, du caran ket nav hebûna Mustafa Kemal Atatürk û jê re digotin "Siltan". Rojnameya tirk Taraf îdîa kir ku dema ku Zaro bi Mustafa Kemal re hevdîtin pêk anî, wî behs kir ku karên pir baş kiriye, lê wî bi îdîaya rexne kir ku gelek azadî daye jinan.
Di dema temenê xwe de kiryaran da ku Zaro Axa ji ber gilîek navxweyî li ser X-Rêzan hestiyên wî lêkolîn kir û guman li ser temenê wî yê îdîa kir, destnîşan kir ku ew ji 120 salî mezintir nebû. Zilamê pîr, li gorî Reuter ji Stenbolê bû, pir hêrs bû û belgeya jidayikbûna xwe di binê nîskên bijîjkên gumanbar de belav kir. Ew îdîa kir ku bi Napoleon re hevdîtin kiriye, ku di şeş şeran de şer kiriye, û di Plevna de , dema ku ew 100 salî bûye şer kiriye. Ew ne bawer bû ku ew yanzdeh yan duwanzdeh caran zewicandî bû, lê îddîa kir ku nêzîkê 36 zaroka vî heye.
Şaîrê Kurda yê Efsanewî Evdalê Zeynikê
Çapa yekemîn ya pirtûkê di cotmeha 1996an de ji nav Weşanên Deng derketiye. Pirtûk ji 216 rûpelan pêk tê. Di pirtûkê de behsa jiyana dengbêjê navdar yê herêma Serhedê Evdalê Zeynikê tê kirin. Di pirtûkê de ji bilî jiyana Evdal, şecereya wî, stran û klamên wî, hevpeyvînên bi xizm û merivên Evdalê Zeynikê hatiye kirin, wêneyên gundên wî cih digire. Di pêşgotina pirtûkê ya ku weşanxaneyê nivîsaye tê gotin ku Ahmet Aras dest bi xebata jiyannameya Evdalê Zeynikê di sala 1966an de kiriye û ev lêkolîn ta 1996an domandiye.
Divê were gotin ku di çapa yekemîn ya pirtûkê de ji dêvla tîpa "i" yê "ı" û ji dêvla "î" yê jî "i" hatiye bikaranîn. Wêneyên pirtûkê û bergsaziya wê ji aliyê wênesaz Arif Sevinç ve hatiye çêkirin.
Şairê Kurda yê Efsanevî EVDALÊ ZEYNIKÊ di cotmeha 2004an bi wergêriya Fehîm Işık ji nav Weşanên Evrenselê bi zimanê tirkî çap bû. Çapa vî ya Kurdî ya kewn hindik ma xelas bibe ger nu here çap bibe.
Saskatchewan
Saskatchewan, parêzgehekî welatê Kanadayê ye û li herêma Rojavayê Kanadayê cîh digire. Li parêzgehê 5 milyonan zêdetir karpêtê dîrokî û 250 mûzexane heye.
Bajar û navendên parêzgehê
Li gorî dadrêsîya Parêzgehê Saskatchewanê ku hejmara gelheya bajarokekî gehîşte 5000î (hezar) dikarê statûya bajarê bistîne. Paytexta parêzgehê bajarê Regina ye û bajarê herî mezin a parêzgehê bajarê Saskatoon e.
Leylikawa
Leylikawa gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 75 kes (23 malbat) bûn.
Ewêheng
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Ewêheng' 1886 kese (938 mêr, 948 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 497 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 1886 kes rûniştvanên Ewêheng, 1070 kes dikarin bixwînin u binivsînin (622 mêr, 448 jin).
Saint-Ouen-du-Mesnil-Oger
Saint-Ouen-du-Mesnil-Oger, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Breny
Breny, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Kerx
Kerx, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye û di warê Gelîyê Zîlanê de ye.
Besît, Heştrûd
Besît gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dikî
Dikî, gundekî girêdayî Cizîrê ye.
Sainte-Colombe, Charente-Maritime
Sainte-Colombe, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Pelîsî
Pelîsî gundekî girêdayî Cizîrê ye.
Gûlan, Kuresinî
Gûlan, Kuresinî gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Cîhad
Cîhad (erebî: جهاد) peyveke erebî ye ku bi rastî tê maneya "têkoşîn"ê, bi taybetî bi armanceke pesindar.
Gûlan, Kuresinî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 335 kes (62 malbat) bûn.
Dierdorf
Dierdorf, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Neuwiedê li herêma Rheinland-Pfalz ya Almanyayê ye.
Refleks
Refleks an jî perçekirdar (bi îngilîzî: reflex) bertekên bêhemdî yê laş. Li dij kartêkiran, berteknîşandana masûlkeyan a ji nişke ve û bêhemdî, wekî refleks (perçekirdar) tê navkirin. Navenda kontrolkirina refleksan dirkepetik û qedê demax e. Dirkepetik demareragihadinan ji laş ber bi demaxê dişîne, an jî ji demaxê aresteyê laş dike, lê yek ji karê sereke yê dirkepetikê kontrolkirina çalakiya refleksan e. Di endamên hestê de wergirên hestê hene. Ji hawirdor kartêkir bi navbeynkariya wergirên hestê tên girtin û ber bi demarexaneyên heste ve tên şandin. Hestedemarexane bêyî ko demareragihadinan bişînê demaxê, di dirkepetikê de, raste rast arasteyê demarexaneyên livînê dikin, loma bi navbeynkariya refleksan berteknîşandan hê leztir çê dibe. Ji ber ko bertekên refleksî ne di bin kontrola mejî de ne, refleks bêyî ko mirov bifikire, şîrove bike û biryar bide rû dide. Loma masûlke, li dij kartêkirek diyarkirî, her tim bi heman şêweyê bertek nîşan dide, ango li dij corek kartêkir bersîva laş neguherbar e. Wekî mînak; her cara ko destê mirov bêzaneyî li tiştek germ bikeve, mirov her tim destê xwe ji wî aliyê dikişîne an jî dilopek av bikeve coga henaseya mirov, mirov dest bi kuxikê dike. Li gel dirkepetikê, demaxê naverast û lakêşemox jî hin refleksan kontrol dikin.
Di coga herisê de an jî di coga henasedanê de hebûna tiştek an jî madeyek ko nerehetî dide laşê mirov, navenda refleksan a lakêşemoxê çalak dike. Lakêşemox bi refleksên verişînê, kuxikê an jî bêhnijînê bertek nîşan dide û hewl dike ko ew tiştê nerehetî dide mirov ji laş dûr bixe.
Refleks ne tenê ji bo livîna masûlkeyan e, hin caran jî dibe ko refleks rijênan jî çalak bike ji bo derdanê. Wekî mînak, gava yek li cem mirovek keriyek lîmonê biguvişîne, rijênên lîkê yê mirov girj dibin û lîk (tûk) der didin.
Refleks, laşê mirov li hember rewşên xeterî diparêze. Wekî mînak refleksa çavniqandinê, yek ji refleksên zikmakî ye ko laşê mirov herî zêde bi kar tîne ji bo parastina çavan. Heke mêşek an jî tozek ber bi rûyê mirov ve were û nêzikê çavê mirov bibe, heta ko mirov ji tozê an jî ji mêşê agahdar bibe, palikên çavê mirov diniqin. Hê ko mejî ji xeteriya ser çavan agahdar nebûye, refleksa çavniqandinê rû dide, paşê mejî pê ji xeteriyê û çavniqandinê dihese. Ango çavniqandin bi eslê xwe refleks e, lê mirov hin caran dikare bihemdê xwe jî çavên xwe biniqîne.
Refleksên destketî (refleksên hatina fêrbûnê)
Refleksên destketî, piştê çendan cerîbandinan bi fêrbûnê peyda dibe. Wekî mînak dîlan girtin, ajotina erebeyê. Evan refleksan bi çalakiya mejî dest pê dikin, paşê dikevîn bin kontrola dirkepetikê.
Cora refleksan li gor hêjmara gehînkeyan
Hêjmara demarexaneyên ji bo refleksê ragihandin diguhezînin, kêm e, loma berteknîşankirin bi refleksên dirkepetikê gellek bi lez e.
Refleksên yekgehînkeyî
Hin ji refleksan, bi alikariya du demarexene, demarexaneya hestê û ya livînê peyda dibe. Wekî mînak refleksa ejnû (refleksa çokê). Di refleksa ejnû de, demarexaneyên hestê yên ji çokê tên di dirkepetikê de, raste rast bi demarexaneyên livînê yên diçin masûlkeyan ve gehînke ava dikin. Ji ber ko di kevanê refleksa ejnû de tenê yek gehînke heye, ev cor refleks, wekî refleksên yekgehînkeyî (bi înglîzî: monosynaptic reflexes) tên navkirin.
Refleksên firegehînkeyî
Di piraniya refleksên dirkepetikê de di navbera demarexaneya hestê û ya livînê de, demarexaneya navê (navberê) cih digire. Ango kevanê refleksê ji sê cor demarexane pêk tê. Ji van refleksan re refleksên firegehînkeyî (bi îngilîzî: polysynaptic reflexes)tê gotin. Refleksa destkişandinê ji tiştek germ, an jî refleksa çavniqandinê mînak in ji bo refleksên firegehînkeyî.
Kevanê refleksê
Ji hawirdorê wergirtina kartêkirê, di dirkepetikê de tekuzkarîkirina demareragihandinê û bertek nîşandana bêhemdî wekî kevanê refleksê(bi îngilîzî: reflex arc) tê navkirin.
Gavên kevanê refleksê:
Kevanê refleksa destkişandinê
De em bibêjin destê mirovek bi şaşî li sobeya sor (germ) ket, kevanê refleksa destkişandinê ji sobeya sor, bi hevkariya sê cor demarexaneyan pêk tê.
Kevanê refleksa destkişandinê bi van gavên li jêr çê dibe.
Paşê demarexaneya navê di gehînkeyên xwe yên bi demarexaneyên din ve demareragihandin dişine mejiyê û mejiyê ji rewşê agahdar dike, herwisa heke dest şewitî be, êşa şewatê jî tê şandin ji bo beşa êşê ya mejiyê.
Fetîr
Fetîr, vetîr navê şîraniyeke kateyî ya pêjgeha kurd e. Herwiha ji pelhevîrkê (şikeva) re jî fetîr/vetîr dibêjin. Bingeha peyvê ji "hevîrê tîr, hevîrtîr" tê. Peyveke kurdî ye. Li hin deverên Serhedê, di nava kurdên YKSSê de navdar e.
Wipperfürth
Wipperfürth bajarokekî navçeya (Landkreis) Oberbergischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Saint-Sylvestre-de-Cormeilles
Saint-Sylvestre-de-Cormeilles, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Fetîr
Çêkirin
Hevîrtirşê xwe di nava hinekê şîr de bihelînin. 6 stekan ardê xwe berdin badiyekê, hevîrtirş û xwê jî tevlî bikin, bistrên. Hevîrê xwe bidin sekinandin bila kewa xwe bigire.
Rustem Agale
Rustem Agale di sala 1969’an de li bajarê Koy’e ji dayik bûye. Di sala 1989’an de li koleja hunerên ciwane beşa wênekêşiyê tewaw kiriye. Di navbera salên 1989 û 2000’an de li Koy, Silêmenanî û Hewlêr’ê 12 pîşengehên taybetî vekiriye. Di navbera salên 1993 û 1997’an de jî li welatên wek Swêd, Amerîka, Awûstûralya, Brîtanya, Awûstûrya, Îtalya, Fransa tevlî gelek pêşengehan bûye. Di sala 2002’an de wek nûnerê Kurdistan’ê tevlî festîvala Binenalle bûye. Rustem Agale niha li bajarê Silemanî li Galeri ya Zemwa xebatên xwe didomîne.
Fetîr
Çêkirin
Rûnê xwe bihelînin, ard berdinê, biqelînin. Zerayî bi ardê we ket, şekir tevlî bikin, hinek jî avê, bistrên. Bihêlin bila sar bibe, ev ji bo hundirê wê ye.
Hevîrê xwe bînin, girikên bi qasî kulmê çêbikin. Girikan bi destan hinekê vebikin, hundirê wan ji têkela we amade kiribû, dagirin (tije bikin).
Dîsa wan girikan bi destan vebikin. Bila stûriya wan bi qasî bêçiyê û çapa wan jî bi qasî 15-20 cm be. Hêk û mast biçelpînin di ser wan de bidin. Li tendûrê bidin, bipijînin.
Dar al-Îslam
Dar al-Îslam (Zimanê kurdî da, Mala îslami) êw glî iş Qur'an da tê.
Lützen
Lützen, bajarekî navçeya (Landkreis) Burgenlandkreisê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Hebûn (albûm)
Hebûn, albûmeke hunermend Mizgîn e û ji aliyê Kom mûzîkê ve hatiye tomarkirin. 13 stranên albûmê hene.
Girêdanên derva
Girêdana youtube musicê