cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Civaka Îslamî ya Kurdistanê
Çalakên
Di 15'ê Nîsana 2023'an de CÎK'ê li Dusseldorfê bi daxwaza azadiya Abdullah Öcalan çalakiyek din pêk anî.
Tîleko
Tîleko, gundekî gundistana Tîlekoa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Tîleko 966 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 201 e.
Malta
Malta an jî Komara Maltayê (bi maltayî: Repubblika ta' Malta, bi îngilîzî: Republic of Malta), giraveke li Deryaya Navîn ye. Ew jî di Yekîtiya Ewropayê de ye. Ser nexşeyê me re Malta li başurê Ewropa dibîne. Erdê Maltayê nêzîkî 246 km² ye. Li wir dora 400.000 (di sala 2005an de) kes dijîn.
Dîrok
Li girava Malta ji nêzî 5900 salî jîyan berdewam dike. Malta rojê 21'ê îlonê 1964 serbixwe bû. Roja 1'ê gulanê 2004 Malta ket nav Yekîtiya Ewropayê.
Erceville
Erceville, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bad Wurzach
Bad Wurzach, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Gezgezg
Gezgezg gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Agiriyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Pont-de-l'Arche
Pont-de-l'Arche, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Windows Mobile
Windows Mobile, yek ji pergalên xebitandinê yên Microsoftê yê ku ji bo telefona destan bi bingeha Windowsê hatiye amadekirin. Microsoft Windows ne nivîsbariya azad e.
Brader
Brader muzîkvan û wênesazekî kurd e. Brader ango Brader Mûsîkî di 1958an de li gundê Mûsîka, herêma Mêrdînê hatiye dinyayê. Bavê wî dengbêj bû. Zarotiya xwe li civata bavê xwe li ber stran û serpêhatiyên kurdî derbas kiriye.
Jiyan
Brader dibistana seretayî û navîn li herêma Mêrdînê xwendiye. Lîseya tenduristiyê li bajarê Wanê xwendiye.Ji ber xebata xwe ya muzîkê dikeve zindana Wanê û 3 meh û nîvan ceza werdigire. Piştî ji dibistanê derdikeve mudurê dibistanê wî saleke ji dibistanê bi dûr dixe. Helbesta xwe ya yekem li zindanê dinivisîne.
Ji sala 1986an û vir ve li Holendayê jiyana xwe berdewam dike. Heta niha 10 albûm çêkiriye. Piraniya stranên xwe bi xwe çêdike. Xwe di nava dengbêjî û muzîka modern de mîna pirekê dibîne.
Di gelek film û rêzefilman de jî li gel produktionên kurd û holendî leyistiye. Weka li Medya TV de, Dengê Defê, Kolanên Xerîbiyê û De Jonge Die Niet Mer Praaten van Godlos niha jî di xebateka nû ya filmekî holendî de ye. Herwiha di filmê Meşê de jî bi roleke çûçûk xuya bûye. Brader li gel xebatên muzîk û sinemayê xebatên wênekariyê jî dike. Gelek caran li malper û rojnameyan de nivîsên wî hatine weşandin.
Piştî 18 salan cara yekem di sala 2004 de vegeriya welêt. Li seranserê welêt nêzîkî 30-40 konser dan. Albûma talî di 2005an de bi navê Pepûlê derxistiye.
Magnet, Allier
Magnet, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Kîxal
Kîxal gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Teftan (navçe)
Teftan yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Teftan e.
Kaniya Mezin
Kaniya Mezin an jî Kanîmezin (1946: Kanimezzin [sic]; ), gundekî girêdayî navçeya Êlihê Heskifê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Dîrok
Kaniya Mezin gundekî dîrokî ye. Girêdayiyê Heskîfê ye. Pir kevn e; ji berî Heskîfê de hebûye.
Darebî, Gimgim
Darebî (bi tirkî kirine: Dutözü) gundekî navçeya Mûşê Gimgimê ye.
Kaniya Mezin
Erdnîgarî
Di navbera sinê avzêmê, sinê girê berana, sinê mêşê û lata kelehê de di nîvê newalê de ye. Li bakûrê çiyayê Mava dikeve. Gundekî wusan e ku bi dara hatiye xemilandin. Rezê tirî, hêjîr, arung... têde gelek in. Ava gund bol e. Kaniya gund kaniyeke esîl e. Ava wê zivistanê germ û havînê cemidî ye. Gundên dora wê Mebiya, Alînê, Xanika Seyida Heştwan, Berdahol, Sîra û Xerbekûr in. Sînorên çiyayê wê pir fereh e. Çiyayê wê gelek asê ye, bi dar û bere û gelek şikeft tê de hene. Kelha wê keleke dîrokî ye. Hê lêkolîn lê netine kirin. Jiber wî jî nayê zanîn bê ka ji teref kî de hatiye avakirin. Gund 5 km nêzî çemê Dîcleyê ye.
Darebî, Gimgim
Erdnîgarî
Gundên cîran Hebîban, Goma Hus, Goma Gorgol, Qeremêş û Rindalyan in. Gundê Hemdîn dibêjin ku zarok û neviyên Hemdîn (paşnava wan kirine Ataç) lê dijîn jî nêzîkê Darebiyê ye.
Kaniya Mezin
Gelhe
Gundekî şên bû. Berî ku xera bibe 600-700 kes lê dijiyan. Piştî vegara gel anha gelhe li derûdora sediye. Di gel ku koka teva yeke jî bûne heft bavik. Tev de pismamên hev in. Gel debara xwe bi xwey kirina sewalan û firotina tirî û hêjîran dike.
Darebî, Gimgim
Avhewa
Klîmaya Darebiyê jî wekî ya tevayiya Gimgimê, Serhedî ye. Bi havînan ziwa û tavî, bi zivistanan ziwa û berfî ye. Zivistan sar û dirêj in.
Aborî
Aboriya gund berê baş bû. Xelkê pez-dewar xwedî dikir. Şer, qedexeya zozanan, şewitandina daristanan aboriya gund xirab kir.
Kaniya Mezin
Rewşa Hewayê
Havîna hênik e. Zivistana sar e û bi şilî derbas dibe.
Dollesîr
Dollesîr, gundekî gundistana Tîlekoa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Dollesîr 81 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 15 e.
Agdana
Agdana gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Agiriyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Jort
Jort, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Cerwane
Cerwane, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kumbetên gundê Qubikê yê Bazîdaxayê
Kumbetên gundê Qubikê yê Bazîdaxayê avahiyeke dîrokî ya Wanê ye. Kumbet 5 km dûrî gundê Qubikê yê Bazîdaxayê ne.
Tê texmînkirin ku avahî ji ber ku bê nivîstek in di nîvê sedsala 17’an de hatine çêkirin. Li bakur û başûr du kumbeten yekqatî û nêzikî hev hatine çêkirin. Kumbeta bakur ji gewdeyeke heştgoşeyî, ya başûr jî ji gewdeyeke nehgoşeyî ye. Rûyên kumbetan yên ji derve bişkivîne.
Amt Franzburg-Richtenberg
Amt Franzburg-Richtenberg şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Xelîl
Çend peyvên bi vî navî hene (bi kurdî Xelîl, bi tirkî Halil):
Hacî Omeranî Gewre
Hacî Omeranî Gewre, gundekî bi ser Hecî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Çatalipasa
Çatalipasa gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Agiriyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bauler, Bitburg-Prüm
Bauler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Radikal
Radikal, yek ji rojnameyên koma medyayê ya (Doğan Medya Grubu) ye ku li Tirkiyê bi rojane tê weşandin.
Radikal ji 1997'î virde bi zimanê Tirkî tê weşandin. Her çiqas wekî rojnameyên Hürriyet û Milliyet, xwediyê wê Aydın Doğan e jî, bi polîtîkaya xwe ya weşandinê ew dûrê îdeolojiya dewleta Tirkiyeyê, Kemalîzmê dikeve. Ew bi polîtîkaya xwe ya weşandinê nêzî tevgerên lîberal û sosyaldemokrasiyê ye. Radikal xwe wekî rojnameyeke azadîxwaz dide naskirin.
Hin kunciknivîskarên wê yên nêrînên cuda û têvel tên nas kirin wiha ne: Murat Belge, İsmet Berkan, Hasan Bülent Kahraman, Ahmet İnsel, Yıldırım Türker, Avni Özgürel, Hasan Celal Güzel, Nuray Mert, Haluk Şahin, Mehmet Ali Kışlalı, Türker Alkan, Hakkı Devrim, Perihan Mağden.
Rojname hefteyêcarek, roja îniyê Radikal Kitap (Radikal Pirtûk), şemiyê Radikal Cumartesi (Radikal Şemî), yekşemê jî Radikal ikiyê (Radikal Du) diweşîne. Di 2007'î de Orhan Pamuk, Sezen Aksu û Yılmaz Erdoğan bo rojekê bûbûne gerînendeyê karê nivîsaran ê Radikalê.
Einavatnet
Einavatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Ervauville
Ervauville, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Fellheim
Fellheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Silêman Helebî
Silêman Helebî (jdb. sala 1777 li gundê Kokana Efrînê, Heleb, Misir – m. sala 1800 li Qahîre, Misir) kurdekî bû ku generalê fransî Jean-Baptiste Kléber, serokê hêzên dagirker ên fransî li welatê Misrê, kuşt. Bi şewitandina destê xwe heta hestî îşkence lê kirin, berî ku cezayê mirinê pêk kirin.
Jînengarî
Silêman Helebî bi eslê xwe kurd bû û di sala 1777an de li Helebê ji dayik bû, bavê wî Mihemed Emîn bazirganê rûn û zeytûnê bû. Bavê Silêman di sala 1797an de ji bo xwendina îslamî dişîne Zanîngeha Elezherê wekî li Qahîre, Misir ye.
Kuştinê wî
Di 14ê hezîran sala 1800 de, Helebî di cilê begekî de ku bi Kléber re li temaşevanan digere, nêzîkî mala Kléber bû. Dema ku ew nêzîkî wî bû, Kléber destê xwe dirêjî Helebî kir ku di berdêla hinek pereyan de maç bike. Di şûna wê de, Helebî bi tundî general ber bi xwe ve kişand û çar caran bi stûyê kêran lê da. Di 23 saliya xwe de fermandarê kampaniya Fransa li ser axa Misrê kuşt. Endezyarê sereke Kléber hewl da ku wî biparêze û bi kêrê lê hat birîndar kirin.
Helebî xwe li parkeke nêzîk veşartibû û li wir ji aliyê leşkerên fransî ve hat dîtin û li wî geriyan û stûyê wî dîtin. Ew hat girtin û îşkence kirin, milê wî yê rastê heta hestiyê şewitî, di heman demê de ku wî têkiliya bi Şêx Abdullah Eşşerqawî û tevgerên berxwedana gel re red kir. Ew hat darizandin û bi darvekirinê hat mehkûmkirin. Ew danî ser çîpekî sist ku hêdî hêdî li organên wî dixist, bi giraniya wî hat xwarê û çar saetan li ser ma, ayetên Quranê dixwend.
Piştî
Şanoyeke neteweperwer ya ereb li ser kuştina wî fermandar Kléber bi navê "Suleyman al-Halabi" ji aliyê şanogerê Misirî Alfred Farag ve di sala 1965an de hatiye nivîsandin.
Mazlum Doğan
Mazlum Doğan (z. 1955 li Depê gundê Temanê − m. 21'ê adarê 1982 li Amedê) ji kadroyên sereke yê PKKê bû ku di 1982an de xwe şewitandiye.
Jiyana wî
Mazlum Dogan, di sala 1955an de li gundê Teman navçeya Depa Xarpêtê hate dinê. Piştî ku dibistana mamosteyan ya Balikesirê qedand, di sala 1974ê de li Zanîngeha Hacettepeyê xwe di Beşa Aboriyê de qeyd kir. Di dawiya salên 197an de dibistanê terikand û di nava endamên sereke yên yekemîn ên PKKê de cîh girt. Di 30yê îlona sala 1979an de piştî ku hate binçavkirin hate girtin.
Mazlum Dogan di sala 1982ê de di roja Newrozê de li zîndana Amedê bi 3 darikên şixatê Newroz pîroz kir û ji bo protestokirina kirinên dewletê xwe feda kir. Li girtîgeha leşkerî ya Amedê, di 21ê adara sala 1982an de bi armanca protestokirina zext û zoriyan xwe bidarde kir. Piştî vê çalakiyê ew ji aliyê PKKyiyan ve wek Kawayê Hemdem hat binavkirin.
Winpooch
Winpooch bernameyeke anti-spyware e. Bi taybetî spyware li ber mirov kozikan dikole, kemînan datîne. Winpooch li hember van kemînên spyware hatiye afirandin. Di komputerê de cihekî gelekî hindik distîne. Bi vî awayê xwe di pêşiya raqîbên xwe de ye. Hem belaş e hem jî berhemeke Çavkaniya Vekirî ye.
Awayê xebata wê ji bernameyên din ên anti-spyware cuda ye. Lêgerîn û lêkolîna xwe di demeke kin de dike. Bernameyên din li danegeheke belî dinihêrin û lêgerîna xwe dikin, lê Winpooch li encama kodan dinihêre û veqetandina xwe dike. Ev jî wê li hember raqîbên wê lezgîntir dike. Ev bername wekî mentiq awayekî nû pêşkêş dike. Lê car caran hişyariyên balkêş dike. Dîmendera wê jî hem xweşik hem jî şêrîn e.
Winpooch 0.5.10 ji aliyê Komeleya Kargerê ve li kurdî hatiye wergerandin.
Ingmar Bergman
Ernst Ingmar Bergman [] (z. 14 tîrmeh 1918 - m. 30 tîrmeh 2007) derhênerê swêdî yê şano û fîlman e.
Bergman di sala 1918an de li Uppsalayê hatibû cîhanê û di sala 1944an de dest bi derhêneriyê kiribû. Bergman derhêneriya 40 filmî û ewqas jî şanoyî kir. Bergman bi filmên xwe yên bi navê "Bêdengî" û "Fanny û Alexander" nav da û bi filma Fanny û Alexander di sala 1982an de Xelata Oscarê wergirt. Bergman di Festîvala fîlman a Cannesê ya 50. (1997) de jî wek derhênerê herî mezin ê hemû deman hat hilbijartin.
Bergman 10 salên xwe yên dawî li girava Fåröyê derbas kir û li wê di sala 2003an de filmê xwe ya dawî "Sarabande" çêkir. Ingmar Bergman girava Fåröyê di 89 saliya xwe de wefat kir.
Jennifer Lopez
Lopez di albûma xwe ya yekem a stûdyona muzîkê de li ser 6 (1999), ku alîkariya propel tevgera pop ya Latînî ya di muzîka Amerîkî de kir, nav pîşesaziya muzîkê kir. Bi derketina hevdem a albûma xwe ya stûdî ya duyemîn J.Lo û komediya wê ya romantîk The Wedding Planner di 2001an de, Lopez bû jina yekem ku di heman heftê de albûm û fîlimê bû herî ku tê guhdarî kirin û temaşekirin. Albuma wî ya remixê ya 2002, J to tha L – O! The Remixes, bû yekem di dîrokê de ku di hejmara yekî de derket ser Billboard US 200. Dûv re wê salê, wê albûma xwe ya sêyemîn weşanek bi navê This Is Me ... Paşê, û stêr kir li qada pêşbirka Maid li Manhattan bû yekemîn.
Piştî stêrbûna li Gigli (2003), têkçûnek krîtîk û bazirganî, Lopez piştre di nav komedîyên serfiraz ên serfiraz de Shall We Dance? (2004) û Monster-in-law (2005). Albûma wê ya stûdî ya pêncemîn, Como Ama una Mujer (2007), di heftekî de albûma wî yekem a bi zimanê spanî, li Dewletên Yekbûyî bû albûmê herî zêde ku hate firotin. Piştî serdemek nebawer, ew di sala 2011an de bi vegera dadgerê xwe li Amerika yê albûma wî ya bi navê Idol derket. Ji 2016ê û 2018ê, ew di serî a dirama sûc Shades of Blue de bû sterkek û pêşandanek rûniştinê çêkir. Jennifer Lopez: All I Have, at Planet Hollywood Las Vegas. Ji sala 2017an û pê ve, Lopez dadgerek li ser World of Dance ava kir. Di sala 2019an de, ew pesnê rexneyê da ku ew wek strîperwer di drama sûc Hustlers de ji bo wê xelatên Gulema Glover xelata zêrîn wergirt.
Bi fîlimê kumulative 3,1 mîlyar dolarî û firotina gerdûnî ya 70 mîlyon tomaran texmîn dike, Lopez wekî performansa herî bi bandor a Latînî ya li Dewletên Yekbûyî tê hesibandin. Di sala 2012an de, Forbes ew wekî navdarê herî navdar ê li cîhanê, û her weha di nav 38 jina herî bihêz a dinyayê hate îlankirin. Time wê di nav 100 kesên herî bi bandor ên cîhanê de di sala 2018 de navnîş kir. Single wê yên herî serfiraz li ser Billboard Hot 100 ya Dewletên Yekbûyî ev in: "If You Have My Love", "Ez Real im", "Ain't It Funny", "All I Have", û "On the Floor", ku yek ji wan singlê herî firotinê  hemû deman e. Ji bo beşdariyên wê di pîşesaziya muzîkê de, Lopez xelatek din wergirtiye li Hollywood Walk of Fame, Xelata Billboard Icon û Xelata Vîdyoyê ya Michael Jackson Vanguard. Rêwîtiyên din ên wê rêgezên cilan, bîhnek, pargîdaniyek hilberîn, û bingehek xêrxwazî ​​ye.
Jînenîgarî
Jennifer Lynn Lopez di 24ê tîrmeha 1969an de li Bronx, New York hate dinê. Ew zaroka navîn ê dêûbavan Guadalupe Rodriguez û David Lopez e. Jennifer Lopez du xwişkên wê hene, ya biçûk Leslie û ya mezin Lynda. Gava Lopez ji dayik bû, malbata wê li avahiyeke biçûk de dijiyan. Di pênc saliya xwe de, Lopez dersên stran û dansê girt.
Gava ku ew heft salî bû, wan bi dibistana xwe re li New York geriyan. Lopez di kariyera xwe ya akademîk de çû dibistanên katolîk. Li dibistanê, Lopez werziş û baseball kir. Dema ku ew di 1984an de 15 salî bû, wî dest bi hevjînê xwe yê yekem David Cruz kir.
Dema ku li dibistana navîn bû, Lopez fêr bû ku pargîdaniyek fîlimê ji bo rola piçûk gelek keçên ciwan digerin. So bi vî rengî wê ji bo fîlim Keçika min a biçûk guhdarî kir. Di fîlmê de, wî Lopez Myra lîstiye. Piştî fîlim, Lopez fêm kir ku wê dixwest bibe stêrkek fîlimê ya navdar. Lopez ji malbata xwe re got ku ew dixwezê bibe xewnên fîlima, lê wan got ku ew fikrekî bêaqil e û ti latînî ew nekir. Ji ber nerînên ciyawaz, Lopez ji malbata xwe berbi Manhattan ve çû Di vê heyamê de, Lopez di muzîkên herêmî de Jesussa Mesîh, Superstar bû! û li Oklahoma temaşe kir. Ji wir jî wî di koroya muzîkên zêrîn a Broadway de hate peywirdarkirin û 5 meh çû Ewropayê. Ew ji rola xwe razî nebû ji ber ku ew di nav endamên zêhnê de yekane bû ku performansa solo neanî. Dûvre, wî li Japonê di pêşangeha Synchronicity de wek karkerekî dengbêj, stranbêj û stranbêjek xebitî.
Mehmet Şerif Unat
Mehmet Şerif Unat li Dêrika Çiyayê Mazî di sala 19??'an de ji dayîk bûye. Di 25'ê gulana 2006'an de li Dêrika Çiyayê Mazî ji aliyê kontrayan ve hate kuştin. Ew di sala 1999'an de çûbû nav gerîlayên PKK'ê. Bernavê wî yê di nav gerîlayan de Seyda bû.
Stadtoldendorf
Stadtoldendorf, bajarekî navçeya (Landkreis) Holzmindenê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Hamûn (navçe)
Hamûn yek ji navçeyên parêzgeha Sîstan û Belûçistan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Hamûn e.
Şewarxa Gûzan
Şewarxa Gûzan, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Kohnelû
Kohnelû gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Seîdî Sexîr
Seîdî Sexîr,  Se'îdî Seẍîr , gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Brizambourg
Brizambourg, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Arvo Pärt
Arvo Pärt (jdb., li Paide, Estonya) awazdaner û darêjerekî estonî ye, îroroj yek ji giringtirîn navan e di warê muzîka nûjen de.
Bi 14 saliya xwe Pärt berhemê xwe yê yekê danî. 1954 dest bi xwendina muzîkê kir û li êzgeyê weke endezyarê deng jî xebitî. Ji 1958-63 Pärt li cem Veljo Tormis û Heino Eller komposîsyon li bajarê Tallinnê xwend. Di berhemê xwe yên pêşîn de bandora Bartók, Prokofyêv, Şostakovîç lê dibe, herweha carcaran berhemine li gor dodêkafoniya Schönberg û muzîka suryalî dinîvisîne.
Muzîka Arvo Pärt li xweşiya komunîst û fikrê wan, çawa ji muzîkvanên nûjen ên sedsala 20an dixwestin ku divabe muzîk bi forma xwe weha û weha be, nedihat. Muzîka Arvo Pärt çawa dinîvisand muzîkeke xwedî hinaveke rûhanî bû. Berhema wî ya bi navê Nekrolog pêşîntirîn berhemeke ku li Estonyayê tevî bi teknîka dodêkafoniyê hatiye nivîsandin, di sala 1960î de bi renegeke fermî ji hêla hikûmetê ve hat binpêkirin. Di 1962an de li peymangeheke bi navê Collage Technik ku girêdayî konservatwara Moskowê ye, xwend û li wir (baş di berhema wî ya bi navê Credo de jî dixuye) çawa bi muzîka darêjerine din ve mijûl dibe û berhemê hinekine ji wan (berî herkesî Johann Sebastian Bach) bandoreke baş lê dike û dihêle ku bi nivîsandina wî ji vî rengî re kûrtir biçe. Collage Technik nerîna xwe di vê yekê de dide û bi hevokeke mîna tu bêjî {hêvî tuneye...} an jî {rê girtiye} vê diyardeya ku dibînin, dinirxîne, Arvo Pärt jî dikeve hesteke tu bibêjî "ti sûd ji nivîsandina muzîkê nayê, heger yek ji wê pirtir biaxive".
1970 Pärt tevlî dêra ortodoksa rûsî dibe û jibo nivîsandina muzîkê di wan salan de jî (1968-76) xwe pir bi rengê muzîka Notradamê, şêweyê nîvisandina polîfoniyê, terzê gregoriyeniyê di dengbêjiyê de, ve mijûl dike. Di 1976an de gava berhema xwe ya bi navê Ji bo Alîna ya ku ji piyano re nivîsandibû pêşkêş kir, di wir de stîla xwe eşkere kir û vî rengê muzîka xwe weke Tintinnabuli (ji latînî hatiye, yenî zengil) bi nav kir, ya ku Arvo Pärt bi xwe jî bi vê yekê tê nas kirin.
Di 1980î de ji ber zextên komunîstan tevî malbata xwe koçberî Berlînê-Lankwitz dibe, pişt re piştî ku komunistî li Estlenda dirûxe, carcaran dire welatê xwe jî.
Lidarxistinên ku li ser rûmeta Arvo Pärî bi pêşkêşkirina berhemên wî 2006/2007, di 1 çiriya pêşîn 2006 wan lidarxistinan tev diyarî giyanê rojnamevana jin Anna Polîtkovskaya, ya ku naskiriye bi wê yeka ku ji ber ku siyaseta serokê Rûsyayê Vladîmîr Putîn rexnekir, hat kuştin, kir.
Suryodaya
Suryodaya, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 1 (Province No 1) de cih digire.
Pont-Saint-Pierre
Pont-Saint-Pierre, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Horst Ludwig Störmer
Horst Ludwig Störmer (jdb. li Frankfurt am Main) fizîknasekî Alman e. Sala 1998î bi tevî Robert B. Laughlin û Daniel C. Tsui, Xelata Nobelê ya Fizîkê wergirtiye.
Xebat û girîngî
Li ser du-dîmeniya elektrongazan xebat kiriye. Bi tevî Daniel Chee Tsui li ser fizîka elektronkrîstalan lêkolîn kiriye û bal kişandiye ser qûantên herikbar.
Beharestan (navçe)
Beharestan yek ji navçeyên parêzgeha Tehranê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Beharestan e.
Şerê li ser Daişê
Sera ser DAİŞ'ê herbeke gellek mezine.
Linyi
Linyi, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
La Brousse
La Brousse, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Juaye-Mondaye
Juaye-Mondaye, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ambrief
Ambrief, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Gravîte
Gravîte an hêza erdkêşî, hêza ku ji aliyê dendika gerdunê bandor li ser hemû cisma dike ye. Li fezayê hêza kişandina hemû madeya heye. Ji ber vê çendê ya gerdûnê jî heye. Ev hêz li ser ruyê erdê maxîmûm e. Her çiqas ji gerdûnê dur bibin an di hundirê gerdûnê ve herin ev hêz kêm dibe û li dendikê ev hêz dibe sifir.
Danzhou
Danzhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hainanê de cih digire.
Gravîte
Çavkanî
http://tirsik.net/index.php?mijarid=9193
Şewarxa
Şewarxa, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Danzhou
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 932.362 kesî
Celal Güzelses
Celal Güzelses, yan jî Sesigüzel Celal, navê wî yê rastî Mehmed Celalettin (jdb. 1899 - m. 2ê sibata 1959an), stranbêjekî kurd ê bi navûdeng ê Amedê (Bakurê Kurdistanê) ye.
Bi sedan stran û awazên kurdî berhevkiriye û bigotinên tirkî stiriye. Ango bi sedan stranên kurdî kiriye tirkî. Ew wekî pêşengê İzzet Altınmeşe, Belkıs Akkale, Arif Sağ, İbrahim Tatlıses hwd tê zanîn. Di asîmîlasyona kurdan de xwedî roleke mezin e.
Gorî civaknasê tirk İsmail Beşikçi ev kesana ji aliyê dewletê ve hatine birêxistinkirin û têkiliyên wan bi saziyên asîmîlasyonê yên li Kurdistanê hatine damezrandin hebûne. Dîsa gorî Beşikçi van kesana ne tenê stranên û awazên kurdî, herwekî gotinên pêşiyan, pêkenok hwd ji çanda kurdî jî kirine dewlemendiya tirkî.
Celal Güzelses di 2ê sibata 1959an de çû ber dilovaniya Xwedê.
Salliḧawa
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Salliḧawa 91 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 15 e.
Qereqoyûnî
Qere Qoyunî (, ‎), xanedaneki tirkoman e ku li Azerbaycanê hatiye damezrandin. Xanedanê, li Îranê, Iraqê û li hinek deverên Anatolyê di navbera salên 1375 - 1469 serwerî kiriye.
Bouzigues
Bouzigues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Hawangen
Hawangen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bouzigues
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Juvigny-sur-Seulles
Juvigny-sur-Seulles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Başkend, Gimgim
Başkend, Banzera Kevn, Bênzera Kevn, Bengzera Kevn, Benzera Kevn (bi romî kirine: Başkent),'' gundekî girêdayî Gimgima Mûşê ye.
Ji ber şer û xizaniyê gelekan bar kirine, gelheya gund daketiye heya 300 - 400 kesan. Niştecihên gund ji êlên Xormekan, Qerbaşî û Şadiyan in.
Kêmxwînî
Kêmxwînî an ji anemî nexweşiyeke xwînê ye. Eger ji ber hin sedeman di nav xwînê de hejmara xirokên sor kêm bibe, ev rewş wekî kêmxwînî tê binavkirin. Zêdetirî 400 cureyên kêmxwînî heye. Ji boy kêmxwînî gelek sedem hene.
Başkend, Gimgim
12 km ji Gimgim, 68 km ji Mûşê dûr dikeve. Di nava Çemê Şemaliyan û Çemê Sîko de ye. Goma Zîlê, Mişko, Çiyayê Bîngolê û Çiyayê Xamirpêtê li devedor in. Herwiha gundê Gurçikê jî nêzîk e.
Kêmxwînî
Ji ber kêm-hesinî
Eger mêjera hesin di nav laşê mirov de ji asta asayî kêmtir bibe vê gavê bi têra xwe hemoglobîn çê nabe. Ji ber kêmbûna hemoglobînê, di nav xwînê de hejmara xirokên sor nagihîje asta asayî.
Ji ber ducanîbûnê
Pêdiviya mirova ducanîbûyî hê pirtir bi hesin heye. Dergûş ji dayika xwe hesin digire, loma asta rêjeya hesinê laşê ducan dadikeve. Ew jî dibe sedema kêmxwînî.
Ji ber kêmasiya vîtamînan
Ji boy çêkirina xirokên sor, divê di laşê mirov de bi têra xwe vîtamîna B12, Vîtamîna B9(Asîda folîk) û vîtamîna C hebe. Di laşê mirov de yek ji van vîtamînan kêm be, kêmxwînî rû dide.
Ji ber birîn û birindarbûnê
Xwînçûna birînan jî dibe sedemê kêmxwînî, wekî mînak birînên aşikê(made),û yên rûvî ji derve bi çav nayê dîtin, loma dibe ku demek dirêj ji mirov xwîn biçe.
Ji ber nexweşiyan
Nexweşiyên wekî şêrpence, AIDS, nexweşiya gûrçikan, hejmara xaneyên xwînê kêm dike.
Ji ber sedemên genetîk(bomaweyî)
Şiklê asayî ya xiroka sor gilover e. Ji ber nexweşiyeke bomaweyî di xwîna mirov de xirokên sor ne bi şiklê gilover, lê bi şeweya dasî ne. Ev nexweşî wekî kêmxwîniya xaneya dasî (Sickle cell anemia ) tê binavkirin. Ji ber şiklê dasî, xirokên sor bi têra xwe hemoglobîn li xwe nagirin, loma veguhêztina oksîjenê têra laş nake. Nexweşiya bi navê talasemiya (Thalassemia) jî dibe sedema kêmxwîniyê.
Hin nîşaneyên kêmxwîniyê
Di destpêka nexweşiyê de nîşanên nexweşiyê hindik in, lê bi pêşveçûna nexweşiyê ve nîşanên ji boy kêmxwînî zêde dibin.
Mirovên bi nexweşiya kêmxwînî ketine;
-Bêhemd dikevin, zû diwestin.
-Ahenga lêdana dilê wan ne asayî ye.
-Tengnefesî ne, singê wan diêşe.
-Bi kêşeyên bîr û têgihîştinê re rû bi rû dimînin.
-Gêjî û serêşî li wan peyda dibe.
-Qerim(kramp) dikeve hêt û çîpan. Hin beşên laş ditevize.
-Dest û ling sar dibe, bi gelemperî pileya germahiya laşê wan nizim e û dicemidin.
-Rengê tenê mirovên bi kêmxwînî zerokî ye.
Eger hin ji van nîşanan di laşê we de derketiye, divê hûn bi demûdestî serî li nexweşxaneyê bidin.
Brenas
Brenas, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Yukari Pamuktasi
Yukari Pamuktasi, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Agiriyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Banzer
Banzer, Bengzer, Banzera Nû (bi romî kirine: Boyalı) gundekî girêdayî Gimgima Mûşê ye.
Escrennes
Escrennes, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Amifontaine
Amifontaine, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Gîyanê mirovî
Gîyanê mirovî - Human body. Wênêt gîyanê mirovî û navêt nexoşya navê pirtûkeke anatomiyê ku Dr. Ezîz Reşîd Akreyî di sala 1978an de derxist. Bi zimanên kurdî (bi tîpên latînî û erebî), erebî û îngilîzî tê nivîsîn. Li çapxaneya Kora Zanyara Kurdî ya Kurdistanê çapkirî ye.
Dosmin
Dosmin gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Agiriyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Gabelek
Gabelek (bi soranî: perrbellekey qeşan, bi latînî: Lanius nubicus), cureyek e balindeyên kêzxwer e ji cinsa Lanius e.
Ciyên belavbûn û jiyanê
Li nav daristanan û gezikên ku pirrtir li ciyê şilorek in dijîn. Hêlîna xwe li ser darê biyan û çinaran çêdikin.
Xwarin
Bi kêzên mezin, marmarokên biçûk, kulî û carinan jî bi çûkên biçûk xwedî dibin. Weke kêzxwurên din ew jî nêçîra xwe di striyek yan jî guliyekî tûj re radike û bi werê dixwe.
Pirbûn
Bi qasî 16 rojan qurp dikeve û di navbera 4 û 7 hêkan dike. Tenê a mê li hêkan rûdinê. Lê çêl ji aliyê dê û bav tevde dihên xwedîkirin.
Porte-de-Seine
Porte-de-Seine, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Çemreş, Şêxan
Çemreş, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Burie
Burie, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
1 (cudakirin)
Ji yekê bêhtir wateyên 1'ê hene.
Feforvatnet
Feforvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 11,95 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 882 mêtre ye.
Pakdeşt (navçe)
Pakdeşt yek ji navçeyên parêzgeha Tehranê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Pakdeşt e.
Marcenat, Allier
Marcenat, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Qeşan
Qeşan yan Qaşan yan jî Kaşan gundekî kurd ê elewî ye ku dikeve parêzgeha Mereşê, li Tirkiyê û Bakurê Kurdistanê. Şêniyên gund dibejîn ku ji bajarê Qeşana Îranê hatine wira.
Laize-Clinchamps
Laize-Clinchamps, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Google Werger
Google Werger (bi inglîzî: Google Translate) xizmeteke Googleê ye, ku nivîs, gotar, dosye an jî malperan werdigerîne zimanên din.
Qeşan
Ji gundê Qeşan da cih bûyî sê gund heye; ewna Gundê Jorî, Gundê Orte, gundê Poskofî ne. Eşiretê wan atmî ye. Li sedsala 14-15an ji Îranê koçkirin û ser Mêrdîn, Amed, Meletî û Albistan (Gundê Kaşanê Atmî) da heta axê Avşîn hatine.
Google Werger
Xizmet di nîsanê de di 28 zimanan de, û di sala 2006an de bi zimanê erebî hate raberkirin. Herwiha di 20 sibata 2015an de, dest bi zêdekirina zimanan kiriye û kurdî jî bi zaravayên xwe yên kurmancî û soranî jî ket nav zimanên wergerandinê û di serî de kurmancî û soranî herdû di bin navê kurdî de bi hev re dihatin wergerandin lê ew dibû sedema tevliheviyê lewre google dûre soranî cuda û kurmancî cuda da wergerandin. Wergera zaravayê kurmancî di sibata 2016an de hate aktîvkirin.
Bernried
Bernried şaredariyeke navçeya (Landkreis) Deggendorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Google Werger
Zimanên ku hê ji aliyê Google Trasnlate ve nayên piştgirîkirin
Zimanên ku hê ji aliyê Google Translate ve nayên piştgirîkirin, pêjavo berdewam e.
Heimertingen
Heimertingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Escrignelles
Escrignelles, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Perdîs (navçe)
Perdîs yek ji navçeyên parêzgeha Tehranê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Perdîs e.
Komara Korêyê
Komara Korêyê (bi korêyî:대한민국; Hanja:大韓民國, bi inglîzî: Republic of Korea) welatekê Asyaya Rojhilat e û li nîvî ya başûrî ya Nîvgirava Korêyê hilkevtîye. Li bakur hevsî ya Korêya Bakur (Komara Gelêrî ya Demokratîk a Korêyê) ye. Li rojhilatê Deryaya Japonyayê ye ko dikevit navbera vî welatî û Japonyayê û li rojava jî Deryaya Zer dikevit navbera wê û Çînê. Nêzî nîvî ya hêşeta Korêya Başûr li an li derdora paytexta we Sêûlê dijîn. Sêûl bajerê duyemîn mezintirîn ê cîhanê ye.
Ev komar piştî Şerê Cîhanê yê Duyem û nemana dagirkarî ya 35 salî ya Japonyayê, li sala 1948'ê hat damezirandin. Serkevtî yên Şerî nîvgizirta Korêyê di navbera xwe da vebeşî. Welatên Yekbûyî yên Emrîkayê piştî şerekê ko bi Şerê Korêyê hatîye niyasîn, ev par ji xwe ra misoger kir. Para bakurî ya nîvgizirtê ji Yekîtiya Komarên Sosyalîst ên Şêwirdar ra ma.
Korêya Başûr yek ji wan welatan e ko li paş Şerê Iraqê li sala 2003'ê pişikdarî ya Hêzên pirrnetew li Iraqê kirîye. Niha tîpeka leşkirî Komara Korêyê binavê Tîpa Zeytûnê li derveyî Hewlêra paytexta Herêma Kurdistana Iraqê li başûrê Kurdistanê ye. Ev hêz pirranî bi karên civakî ve mijûl e. Nexweşxane ya vê tîpê çaresera nesaxên Kurdistanî dikit. Pişkên dî yên Tîpê arîkarî ya avakirina dibistanan û bingehên saxlemiyê û rahînan karmendan didin.
Berî dabeşbûnê
Gorî mîtolojiya damezirandinê ya Korêyê tarîxê Korêyê bi damezirandina Joseona efsanewî li sala 2333 B.Z. ê dest pê dike. (Wek Gojoseon jî tê zanîn, ji ber ku li sedsala 14emîn da jî xanedanekî bi heman navî hebû; pêşbendê Go- tê maneya "kevn" yan jî "ya berê") Gojoseon heta ku bakurê nîvgirava Korêyê û hin deverên Mançuryayê bi dest xist fera bû. Piştî ku bi xanedanê Hanê ya Çînê ra ket nav pevçûnên bêhesab Gojoseon parçebû û Korê ket serdema Proto-Sê-Qiraltiyan. Di destpêka vî serdemê da Buyeo, Okjeo, Dongye û yekîtiya Samhanê nîvgirava Korêyê û deverên li başûrê Mançuryayê dagir kirin. Piştî hilweşîna van dewletan, dewletên çûçik wek Goguryeo, Baekje û Silla mezin bûn û nîvgiravê binavê Sisê Keyaniyan zeft kirin. Dû re hersê keyaniyan jî ji hêla Sillayê ve hatin zeftkirin. Bi vê yekê ra li Korêyê serdema Dewletên Bakur - Başûr dest pê kir. Bi vê yekê pirraniya nîvgirava Korêyê ket bin destê Sillaya Yekbûyî û di heman demê da jî Balhae jî li bakurê Goguryeoyê hebû. Li heyna Sillaya Yekbûyî hunerê helbestnivêsandinê û huner hate teşwîq kirin, çandeya Budîzmê pêş ket. Pêwendiyên di navbera Korê û Çînê li vê heynê rind man. Lê belê Sillaya Yekbûyî ji ber berberiyên navxwayî her ku çû lawaz bû û li sala 935ê da teslîmî Goryeoyê bû. Cîranê Sillayê ku li bakurê vê dimîne Balhae, wek wêrisê Goguryeoyê hat damezirandin. Li dema xwa ya herî rind Balhae beşekî mezin ya Mançuryayê û hinek deverên Rûsyaya hiroyîn zeft kir. Balhae li sala 926ê ket destê Kîtaniyan.
Nîvgirav ji hêla Împeratorê Goryeoyê Taejo Wang Geon ve li sala 936ê yekbû. Wekî Sillayê Goryeo jî dewletekê zahf çandeyar bû û li sala 1377ê da Jikji pêk hat, makînaya livdar ya kanzayî ya herî kevn. Li sedsala 13ê îstilayên mongolan Goryeo bêhêz kir. Piştî 30 sal şer Goryeo serweriya xwa dewam kir, lê dîsa jî mongolan ra xerac dan berevajî vê jî mitefiqê wan bûn. Piştî hilweşîna Împeratoriya Mongolan li Goryeoyê berberiyên siyasî yên giran derketin û xanedaniya Goryeoyê bi serhildanekê ku ji hêla general Yi Seong-gye ve hat birêvebirin li sala 1388ê ket bin hukima xanedaniya Joseonê. Key Taejo navê Korê ya nûv kir Joseon, ji ber ku berê jî navê Korêyê Joseon (Gojoseon) bû. Sêûl jî kir paytexta nûv ya vê dewletê. 200 salên xanedaniya Joseonê hema hema bi haşitî derbas bûn. Li sedsala 14emîn li heyna Keyê Mezin Sejongê da Hangul (nivêsê korêyî) pêk hat û ji xeynî wê girîngiya Konfusiyanîzm zêde bû.
Li salên 1592ê û 1598ê Korê ji hêla japoniyan ve hat îstilakirin. Toyotomi Hideyoshi fermandarê leşkeran bû û plan kiribû ku kişwera Asyayê bi rêhya Korêyê dagir bike, lê bi îhtimaleke mezin ji hêla artêşa Salih ve û bi alîkariya xanedana Ming ve hatin qewitandin. Bi saya vê şerê amîral Yi Sun-sin mezin bû û Keştiyê Kûsî ya wî jî meşûr bû. Li salên 1620î û 1630î da mançuyan Joseonê îstila kirin, li dawiyê mançuyan hemû Çînê fetih kiribûn. Piştî rêzeyeke şerên li dijî Mançuryayê, Joseon nêzikî 200 sal di haşitiyê de ma. Key Yeongjo û Key Jeonjo  xanedaniya Joseonê ra nûjeniyên çandeyî anîn.
Piştî dabeşbûnê
Li gorî planê ku siftê hat kirin li dema Deklarasyona Qahîreyê qerarê Korêyekî yekbûyî hate dan. Ji ber Şerê Sar di navbera Yekîtiya Sovyetan û DYAyê dwudu hikûmat hatin damezirandin. Her yekî bi îdeolojiya xwa rêh li ber dabeşbûna Korêyê vekirin. Bi vî awayî li sala 1948ê Korê dabeş bû û dwudu dewletên serbixwa pêk hatin. Li Bakurê Korêyê gerîlayê berê û çalakvanê komunîst Kim Il-sung bi piştgiriya Sovyetan bi hêz bû û li Başûrê Korêyê jî siyasetmedarê rastgir ku li sirgûnê bû Syngman Rhee erkê serekcimhûrkiyê ya Başûrê Korêyê girt ser xwa.
Di encama serhildanekî xwandekaran de li sala 1960ê serekcimhûrkê otokratîk Syngman Rhee neçar ma ku îstîfa bike. Piştî vê îstîfayê Korêyê Başûr ket heynekê bê îstiqrara siyasî. Salekî piştî îstîfakirina Syngman Rhee derbas bû ku general Park Chung-hee li dijî hikûmata lawaz û bêbandor darbeyekî leşkerî kir. Park erkê serekcimhûrkiyê girt ser xwa û heta ku li sala 1979ê di encama suîqestekî hat kuştin erkê xwa dewam kir. Di heyna Park Chung-hee Korê bi îxracatê zû mezinbûnekî ekonomîk bi dest xist. Lê di vê heynê de zextên siyasî li ser Korêya Başûr jî giran bûn. Herçend e ekonomiya Korêyê di heyna wî de pêşketîbûsa jî, Park bi awayekî tund wek dîktator dihate rexnekirin.
Kîpros
Kîpros (Kîpr, Qebres, Qibris, bi yewnanî: Κυπριακή Δημοκρατία, Kipriakí Dhimokratía; tirkî: Kıbrıs Cumhuriyeti) girava sêyem mezinê li nav Deryaya Navîn de ye. Li wir nêzikî 1.1537 milyon mirov (2014) hene.
Komara Korêyê
Piştî dabeşbûnê
Li salên piştî suîqestê li dijî Parkê li welatê telaşê siyasî çêbû û muxalifên ku hatibûn dewisandin dest bi kampanyayên hilbijartina serekcimhûrkiyê kirin. Li sala 1979ê Darbeya leşkerî ya 12ê berfanbarê ji hêla Chun Doo-hwan ve li dijî hikûmata demborî ya Choi Kyu Hahê hat kirin. Choi Kyu Hah li wê çaxê serekcimhûrka demborî bû û di dema hikûmata Parkê erka serşalyariyê birêvedibir. Chun piştî darbeyê tevdîrên cur bi cur helgirt û hate desthilatê. Wekî din Chun kargeriya pihêtkirî ya berfireh îlan kir, zanîngehan girt, çalakiyên siyasî qedexe kir û çalakiyên çapemeniyê jî sînordar kir. Piştî ku li 17ê gulanê hate ser meqamê serekcimhûrkiyê li tevahiya welêt protesto dest pê kirin, çimkî xalk demokrasî dixwast, bi taybetî li bajarê Gwangjuyê protesto pirr zêde bûn. Bi mebestê zextkirina Tevgera Demokratîkbûnê ya Gwangjuyê Chun hêzên taybet li wî bajarî ra şand.
Chun û hikûmata wî Korêyê heta sala 1987ê bi awayekî despot îdare kir heta ku kesekî ku diçû Zanîngehê Netewî ya Sêûlê bi êşkence hat kuştin. Li 10ê hezîranê Komeleya Edaletê ya Rahîbên Katolîk vê bûyerê birin xalkê, ev jî bû sedema xwapêşandanên mezin li welêt. Di dawiyê de Partiya Dadmendiya Demokratîk û serekê giştî yê vê partiyê Roh Tae-woo li 29ê hezîranê danezanekî îlan kir. Di vê danezanê de hilbijartina serekcimhûrkê ji hêla xalkê ve hate pêşbînî kirin. Roh hilbijartinê bi ferqekî hindik li pêş lîderên mixalifetê Kim Dae-Jung û Kim Young-Samê qezenc kir.
Kîpros
Ziman
Li Kîprosê 2|du ziman hene: yewnanî û tirkî.
Komara Korêyê
Piştî dabeşbûnê
Li 1988ê li Sêûlê Olîmpîyatên Havînî ya 1988ê hatin li dar xistin. Korêya Başûr li 1996ê bû endamê OECDyê. Dewlet li Kirîza Ekonomîk ya Rohhelatê Asyayê ya 1997ê bi neyînî bandordar bû, lê dîsa jî zû ji vê kirîzê rizgar bû û hêdî hêdî bibe sa jî bi mezinkirina ekonomiya xwa dewam kir. Li hezîrana sala 2000î de angajmanê Siyaseta Rohyê bû sedemê zîrweya Înter-Korêyê. Piştî salekî Kim ji ber şoẍulên xwa jibo demokrasî û mafên merivan li Rohhelatê Asyayê û Korêya Başûr û bi taybetî ji ber hewlên xwa ya pêkanîna haşitî bi Korêya Bakur ve bi Xelata Nobel ya aştiyê hat xelatkirin.
Kîpros
Erdnîgarî
Kîpros li başurê komara Tirkiyê û li rojavayê Sûriyê ye.
Dîrok
Kîpros rojê 1'ê gulanê 2004 ket nav YE.
Komara Korêyê
Piştî dabeşbûnê
Di salê 2002ê de Korêya Başûr bi hevkariya Japonyayê ve mazûvaniya Kasa Cîhanê ya FIFAyê ya 2002ê kir, lê paşînga ji ber xwedîlêderketina Qîşên Liancourtê ji hêla herdu welatan ve (Li Korêyê wek Dokdo tê binavkirin û li Japonyayê jî wek Takeshima tê binavkirin) pêwendiyên navbera Japonya - Korêya Başûr xirab bûn. Ev bûyer ji hêla medyayê ve wek Kirîza Qîşên Liancourtê hat binavkirin.
Siyaset
Wekî gelek dewletên demokratîk şeklê îdarekirinê ya Korêya Başûr ji sisê piniyan pêk tê: birêvebirin, dadmendî û qanûndanîn. Organên birêvebirinê û qanûndanînê ya Korêya Başûr di qada netewî de erkên xwa bi cîh tînin.
Ol li Korêye Başûr
Li gorî Xizmeta Agahdariya iststatîstîkî ya Koreyî (2015), 19.7% ji nifûsa Koreyê protestan in, lê 15.5% budîst û 7.9% katolîk in. 56.1% ji nifûsê bê dîn e. Berevajî li gorî navenda lêkolînê ya amerîkî (Pew Research Center, 2010) ku 29% ê nifûsê xiristîyan in û bi rêzê 23% budîst û 46% bê ol in.
Seîdî Kebîr
Seîdî Kebîr,  Se'îdî Kebîr , gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Longkou
Longkou, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Shandongê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2003an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 626.000 kesî
Balingen
Balingen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Yek
Wateyê yekê
Berê hejmarê yekê manêyên xwe yên din jî hemûn, wek xudê ya destpêk. Îro çend manên din jî hene.
Xalên dibistanê
Dibistanê da jî hejmar hene. Yek her welatekî da manêkî din heye. Pir welatan da notê yekê ê tewrî pîse.
Flatningen
Flatningen, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 10,24 kîlomêtreye û bilindahiya ji asta deryayê 776 mêtre ye.
Krishnapur
Krishnapur, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Sudurpashchim Pradesh de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 36.706 kes hatiye hejmartin
Melasalar
Melasalar, gundekî gundistana Tîlekoa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Melasalar 229 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 35 e.
Stadtroda
Stadtroda, bajarekî navçeya (Landkreis) Saale-Holzland-Kreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Brignac, Hérault
Brignac, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Xalê Bîrê
Birahîmê Newrozî an jî Xalê Birê (…, 2001, Gundê Conî, Wirmê) dengbêjekî ji Rojhilatê Kurdistanê ye.
Ji Gundê Conî ku bi bajarê Wirmê ya Rojhilatê Kurdistanê girêdayî ye. Ji êşira Şikakî ye. Li herêma Serhedê jî bi qasî Rojhilatê Kurdistanê tê naskirin. Bi sala li Radyoya Wirmê Beşa Kurdîda bi Îranxanê ra kilam gotîye. Di salên 1978-1993anda di Partiya Demokratik a Kurdistana Îranêda Pêşmergetî kirîye. Sala 1986anda ji ber sedemên sîyasî ji Îranê revîye û hatiye Stenbolê. Li Stenbolê 4 band derxistîye. Kilamên ku di bandê xweda gotîye piranî yê wîne. Li ser Stenbolê jî kilam gotîye. Bi efû ya 1993ê zivirîye Îranê û bi bazirganiyê va mijûl bûye. Pêwendî ya xwe bi Stenbolêra nebirîye û bi Stenbolêra bazirganî kirîye.
Dema dengbêjiya xwe da nêzîkê 1000 kilam gotîye. Ji vana 600 heb bi xwe nivîsîye. Di Radyoya Wirmê Beşa Kurdîda 300 kilamên wî hê jî tên veşartin. Hine kilamên ku gotîye; “Keçikê Canê”, “Hevalo”, “Eşqa Dilan”.
Birahîmê Newrozî di sala 2001î da li Gundê Conî çû ser dilovaniya Xwedê û laşê wî li gund hat defin kirin.
Îsmetedîn Xatûn
Îsmetedîn Xatûn an Îsmet Xatûn navê dirêj Îsmetedîn Amîne Uner Dimeşqiye (erebî: عصمة خاتون,  'Ismat Khatun) jina Nûredîn Zengî bû û dû re bi Selahedînê Eyûbî re zewiciye. Dibêjin jineke pir xêrxwaz bûye û hinek medrese dayê çêkirin.
Di sala 1174an de mêrê wî Nûredîn Zengî ku dimire li ser wê bi Selahedînê Eyûbî re dizewice.
Bi xwe ji nexweşiya weba ya ku li Şamê derketibû ve di sala 1186an de miriye.
Darik
Du gundên bi vî navî hene:
Landelles-et-Coupigny
Landelles-et-Coupigny, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Buchhofen
Buchhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Deggendorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şêrqiya
Şêrqiya, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Keso
Keso gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Agiriyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ballenstedt
Ballenstedt, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya-Anhaltê ye.
Bussac-Forêt
Bussac-Forêt, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Pîşva (navçe)
Pîşva yek ji navçeyên parêzgeha Tehranê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Pîşva e.
Nûredîn Zengî
Nûredîn Mehmûd Zengî, ango Ebûlqasim Melik Adil Nûredîn Mehmûdê kurê Zengî (erebî: نور الدين محمود زنگي, Nur al-Din Muhammad Zangi, z. 1118, Mûsil - m 1174, Şam), atabegê selcûqiyan bû.
Kûcan, Verzeqan
Kûcan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Berscheid
Berscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Amigny-Rouy
Amigny-Rouy, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Dînar (dirav)
Dînar cureyekî dirav e ku li hinek welatên Balkan û Rojhilata Navîn tê bikaranîn.
Mînerolojî
Mînerolojî, şaxeke zanistê ye ku li ser madenan lêkolînê dike. Peyva mineralogy ji peyva mineralis tê. Di latînî de, tê wateya "laş ku ji qalikê erdê hatî derxistin".
Mîneral pêkhatên ku kevirên li ser rûyê erdê pêk tînin e. Ji ber ku kevirên ku qalikê erdê çêdikin ji mîneralan pêk tên, şaxê sereke yê zanistê erdnasî ye, ku li ser keviran lêkolînan dike. Mînerolojî jî ji erdnasiyê pêş ket û bû şaxeke nû yê zanistê.
Landes-sur-Ajon
Landes-sur-Ajon, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şerenlê
Şerenlê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Mînerolojî
Ji bo ku meriv mînerolojiyê baş fam bike, pêdivî ye ku meriv petrografî, geofîzîk û jeokîmya û hem jî bîrkarî, fîzîk û kîmya bizanibe. Mînerolojî bi gelemperî wekî krîstalografî û "mînerolojiya taybetî" dibe du parçe.
Di krîstalografiyê de; mezinbûn, şeklên derve û avahiyên hundirîn ên mîneralan têne vekolandin.
Di mînerolojiya taybetî de; taybetmendiyên fizîkî û kîmyewî yên mîneralan têne xwendin.
Şîwereş
Şîwereş, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dînara
Dînara yan Dînar gundekî girêdayî navçeya Kerborana girêdayî Mêrdînê ye, ku ji aliyê dewleta tirkî ve hatiye valakirin. Gundê eşîra Omerkiyan e. Nêzîkê gundên Ezdîna, Xelîla û Îwan e.
Cire
Cire, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Brissac
Brissac, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Hikmet Çetin
Hikmet Çetin (jdb. 1937 li Licê, Amed) yek ji siyasemedarê tirk ê bi eslê xwe kurd e, ji Amedê ye.
Sala 1960î de li Enqereyê di fakûlteya zanînên polîtîk de perwerdeya aboriyê dibîne. Di saziya DPTê (Saziya Palansaziya Dewletê) de wekî pispor dixebite. Ji bo hin perwerdeyên pêdivî bo DYAyê tê şandin. Sala 1968î de li California Stanford University de li ser modelên plansaziyê xebatan dike. Sala 1977î de di nava partiya CHPê de dibe parlamenter. Him di beriya cûntaya leşkerî ya 1980î û him jî piştî wê gelek caran di nava hikumetan de peywirdariyê digire. Ji sala 1991î heya 1994î wezîrtiya karê derve yê Tirkiyê dike. Di hikûmeta Tansu Çiller de cihdigire. Di heman demê de bihezaran gundên Kurdan ji aliyê hêzên ewlekarî yên dewletê tên rûxandin û valakirin.
Kê fermana bombebarankirina gundê xwe daye?
Di hikûmeta koalîsyonê ya DYP û SHPê de, di bin serokatiya Tansu Çiller de di civîna MGK (Lijneya Ewlekariya Neteweyî) de fermana bombebarankirina erda gundê ku lê hatibû dinyayê dide. Musa Anter vê biryarê di rojnameyê de dinivîsîne û herwekî behsa rola bapîrê Çetîn di serhildana Şêx Seîd de dinirxîne.
Almila Bağrıaçık
Almila Bağrıaçık, ( li Enqere, Tirkiye) lîstikvaneke alman e ku bi eslê xwe tirk e. Almila Bağrıaçık di gelek fîlm û rêzefîlmên televizyonên almanî wekî lîstikvan rol wergirtiye.
Jînenîgarî
Almila Bağrıaçık di sala 1990î de li Enqereyê hatiye dinê. Dê û bavê wê dema ku wekê peyamnêrên medyaya li Tirkiyê dixebitîn, di sala 1995an de malbata wê koçî Berlînê bûne û Almila Bağrıaçık li Almanyayê mezin bûye. Ew bi tesadufî ji hêla wênekêşek ve di sala 2008an de, li klûbek li Kreuzberg li Berlînê hatiye dîtin ku ew vexwendibû guhdarîkirinê. Wê rolek di drama When We Leave ya derhêner Feo Aladag ku di sala 2010an de li Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Berlînê hatiye pêşandan, wergirtiye.
Marcillat-en-Combraille
Marcillat-en-Combraille, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Bussac-sur-Charente
Bussac-sur-Charente, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qisir
Qisir mezeyek ji girarê (savarê) ye. Mirov dikare bixe bin koma xwarinên şîvê jî. Qisir ji gelê cîran asûrî-suryaniyan derbasê kurd, romî (tirk), azerî û ermenîyan (Hay) bûye.
Qisir ji savar, fringî (bacanê sor), merge û sîrê tê çêkirin. Lê mirov dikare dendikên hinarê jî lê zêde bike. Qisira kurd dixwin, xwerû dişibe ya asûriyan. Li parêzgehên bakurê Kurdistanê Meledî, Dîlok, Sêwas û Mêrdînê bêhtir tê zanîn û xwarin. Standardeke vê mezeyê nîne, mirov dikare lê kêm-zêde bike.
Çêkirin
Savarê bikin badiyekê, 2-3 stekan avê verdin serê, devê badiyê por bikin bila bisekine, nermijî bibe. Zebzeyan hûrik hûrik hûr bike, merge û xwêyê tevlî bike. Biharatê pê werbike, ava lîmonê jî û baş bistrê.
Li ser pelên kahoyê tê servîskirin. Ango pelên kahoyê daynin ser binikan û qisirê jî berdin serê.
Amt Recknitz-Trebeltal
Amt Recknitz-Trebeltal şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Holzgünz
Holzgünz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.