cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Federasyona Komeleyên Kurdistanê li Swêdê
Komîteya Rewîsor
Komîteya Revîsor(KR)
Komîteya Rawêj(KRew)
Organên Federasyona Komeleyên Kurdistanê li Swêdê (FKKS) ku di kongreya 20em 4-5ê gulanê 2002 de hatin hilbijartin.
Federasyona Komeleyên Kurdistanê li Swêdê (FKKS) di 4-5ê gulanê 2002ê de kongreya xwe ya 20em pêk anî. Kongre ji nûnerên komeleyên endam, yên YJK, yên YCK, nûnerên pîşeyî û organên Federasyonê pêk hat. Kongre organên xwe yên nû hilbijart, çend biryar girt.
Navên ku li jêr hatine nivîsandin di organên FKKSê de cî stendin. Komîteya giştî (KG) ya FKKSê di civîna xwe ya yekem ku di 19ê gulanê 2002ê de çêbû, komîteyên kar ava kir û erkên wan diyar kir. Endamên organan li gorî wê êrkên xwe bi rêve birin.
Komîteya Karger (KK)
Ta (tîp)
Ta yan jî tê ( ط ) herfa şanzdehem a alfabeya erebî ye.
Federasyona Komeleyên Kurdistanê li Swêdê
Komîteya Rewîsor
Keya Îzol: Serokê FKKSê
Hemîd Gewerî: Sekreterê FKKSê û endamê redaksiyona Berbangê
Kovan Amedî, Berpirsê Aboriya FKKSê û berpirsê peywendiyên navxweyî yê FKKSê heta 1.06.2003ê
Silîva Hessen: Berpirsa karûbarê Kulturî ya FKKSê
Asad Yusufî: Berpirsê penaberan (A. Yusufî di civîna 4em a Komiteya giştî de ku di 14ê kanûna pêşîn 2002ê de pêk hat, ji ber sebebên şexsî ji KK îstîfa kir û Bawer Coşkun ket ciyê wî)
Nîzal Mahmûd: Berpirsê projeyên FKKSê. Di 14.12.2002ê de bû berpirsê Peneberan
Vildan Tanrıkulu: Wek berpirsiyarê Berbang û malpera FKKSê hat pêşniyaz kirin. Vildan Tanrıkulu ji bo vî karî programekê pêşkêşî KK dike, eger KK ev program qebûl bike ew amadaye vî karî werbigre. KK programa ku Vildan pêşniyar kir qebûl kir û Vildan berpirsiyarî wergirt. Lê wî erkên xwe bi cî neanî. Di civîna 5em a KG de ku di 9ê adarê 2003ê de pêk hat, Vildan berpirsiyarê perwerdeyî qebûl kir û ragiyand ku dê di beriya havîna 2003ê de dê civînekê perwerde ji bo komeleyên endam yên herêmên 4em pêk bîne, lê mixabin ew bi vî karî xwe jî ranebû û di vê peryoda navbera kongreyên 20 û 21ê de bê wezîfe ma.
Bawer Coşkun: Ku di şûna A. Yusufî de bûbû endamê KK li civinên KK û KG de beşdarî nekir li gorî bendê 12, xala 6 a destûra FKKSê di civîna 6em a KG de ku di 1ê hezîranê 2003ê de pêk hat ji endametiya KK derçû. Di şûna wî de Nûrî Salih bû endamê KK.
Nûrî Salih: Berpirsê komîteya kêmendam û salmezinan. Di 1.06.2003ê de bû berpirsê peywendiyên navxweyî yê FKKSê.
Komîteya Giştî (KG)
Salih Demir: Berpirsê Komîteya Herêma 1em
Loqman Ertaş: Endamê Komîteya Herêma 1em
Cemil Demircan istîfa kir Haluk Öztürk ket ciyê wî : Endamê Komîteya Herêma 1em
Diyar Mizûrî: Berpirsê Komîteya Herêma 3em
Husên Azerî: Endamê Komîteya Herêma 3em
Sebriye Heqarî: Endama Komîtya Herêma 4em
Adil Dihokî: Endamê Komîteya Herêpma 4em
Macîd Elî: Berpirsê Herêma 5em
Emîr Cirgîs: Endamê Komîteya Herêma 5em
Niyaz Ehmed: Berpirê Komîteya Herêma 6em
12. Newzad Welî: Endamê redaksiyona Berbangê
Komîteya Rewîsor: (KR)
Xalid Basdas
Lorîn Nasberg
Lokman Polat
Komîteya Rawêj (KR )
Mustafa Aydogan
Cemal Batun
Bubê Eser
Medya Hessen
Omer Sindî
Evdalbazîd
Evdalbazîd, gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Rûpelên web yan dînamîkî
Rûpelên web yên dînamîk dibe
Bi vî şêwazî rûpelên webê ku yekemî tên naskirin HTML'a dînamîk anjî DHTML ne.
Mizgefta Îbnî Ruşd-Goethe
Mizgefta Îbnî Ruşd-Goethe perestgehek îslamî ya ne-mezhebî li navçeya Berlînê ya Moabitê ye. Mizgeft îslama pêşverû temsîl dike. Jin û mêr wek hev têne hesibandin û bi hev re dua dikin. Heman tişt ji bo misilmanên LGBTIQ jî derbas dibe.
Mizgeft di hezîrana 2017an de vebû. Avakirina wê vedigere parêzer û parêzvana mafên jinan Seyran Ateş, ya ku bi eslê xwe kurd e. Damezrênerên din doktor û nivîskar Mimoun Ezîzî, çalakvana mafên mirovan Saîda Keller-Messahli, zanyarê siyasî Elham Manea û zanayê îslamî Abdel-Hekîm Urghî ne.
Heya çiriya pêşîn ê 2020an, bawermendan avahiyek dêra evangelîst a St Johannis bikardianîn. Dû re derbasî avahiyeke din a li heman beşa Berlînê bûn.
Agahiyên bingehîn
Seyran Ateş di gotareke xwe ya di rojnameya hefteyî ya Die Zeit de, avakirina mizgeftê wiha nirxand: “Em roja înê, 16ê hezîranê, li Berlînê Mizgefta Îbn Ruşd Goethe vedikin, ji ber ku em dixwazin îslamê ji hundir ve reform bikin. [...] Mizgefta nû ya li Berlînê armanc dike ku bibe malek ruhanî, nemaze ji bo wan jin û mêrên ku di mizgeftên kevneşopî de xwe rehet nabînin û êdî naxwazin ji wan re bê gotin ku dê çawa ola xwe bijîn. Divê tolerans, ne tundî û wekheviya zayendî di pêş de be.”
Nav
Mizgeft navê xwe ji bijîjk û ​​fîlozofê endulusî Averroes (bi erebî: Îbnî Ruşd, 1126-1198) wergirtiye. Beşê din ê navê ji helbestvanê alman Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) ji bo xebatên wî yên bi îslamê re, wek mînak di Dîwana Rojava-Rojhilatê de.
Nêrîna teolojîk ya mizgeftê
Mizgeft hewl dide ku îslameke lîberal pêk bîne. Li gorî vê yekê divê jin û mêr karibin bi hev re nimêj bikin, jin jî divê karibe mizgîniyê bide û jin ne mecbûr in ku serê xwe bigirin. Jin û mêrên hevzayend bi eşkere têne pêşwazî kirin. Wekî din, tê gotin ku mizgeft ji mezhebên îslamî yên cuda re vekirî ye, wek ji bo sunnî, şîe, elewî û sofiyan.
Ew yekem mizgefta bi vî rengî ye li Almanya û yek ji yekem li Ewrûpa û her wiha li seranserê cîhanê ye.
Damezrîner Seyran Ateş nêrîna teolojîk ya mizgeftê wiha rave dike: "Pêdiviya me bi ravekirineke dîrokî-rexneyî ya Qur'anê heye" û "Pirtûkeke ji sedsala 7an, mirov nikare bi wateya gotin bi gotin bigire. Em ji bo xwendina Quranê ya ku ji bo dilovanî, hezkirina Xwedê û herî zêde ji bo aştiyê ye, radiwestin." Mizgeft "cihê hemû wan kesan e ku li gor rê û rêbazên misilmanên kevneperest nagerin”.
Baldirlû
Baldirlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 513 kes (130 malbat) bûn.
Xirbê Hina
Xirbê Hina Mezre ya Seledûna Jor a ku gundê Bismil e.Li rojavayê wê Kemberlû;li başûr Mezra Hûto;li rojhilat Erebkent; li bakûr Sadiyê;li başûrê Rojhilat Seledûna Jor he ye.
Chavigny, Aisne
Chavigny, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Karaisalı
Karaisalı, navçeyeke parêzgeha Edeneyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê
Xusrew Sîna
Xusrew Sîna(Khosro Sina, خوسرەو سینا) (jdb21ê hezîrana 1971an, Mehabad, Rojhilata Kurdistanê) derhêner û niviskarekî kurd e nivîskarê sînemayê, derhênerê televîzyonê û şanoyê ye. Ew doktorayê ye di warê lêkolînên hunerî de li Zanîngeha Hunerê ya Tehranê. Niha Mamosteyê zanîngeha Kurdistan ê ye..
Zanyarî
•	BA di derhêneriya şanoyê - Zanîngeha Tehranê. (1991-1995)
Ensar Beyt el-Meqdîs
Ensar Beyt el-Meqdîs rêxistineke li Misirê fealiyetan dike. Di nava refên rêxistinê de 5.000 - 10.000 milîtan hene. Ev rêxistin di 14ê çiriya paşîn 2014an de tevlî DAÎŞê bû.
Xusrew Sîna
Zanyarî
•	Master di Derhênerî û Lîstikvanî - Zanîngeha Hunerê ya Tehranê. (1997 - 2000)
•	PhD di Lêkolînên Hunerê de (Sînemayê) - Zanîngeha Hunerê ya Tehranê. (2011 - 2016)
•	BA di qanûnê - Zanîngeha Payam Nûr.(2017 - 2019)
Şano
•	Alîkarê yekem ê derhêner di pêşandanên «Bahram Çubine», «Xapandinên Scapin», «Zilamê jîr, pilingê dîn»,Lîstikvanê lîstika «Hamlet»  derhêneriya Qutbudîn Sadeqî. (1990 – 1996)
•	Derhêneriya pêşandana «Mesîh qet negirî» - xelata derhênerê herî baş ji festîvala şanoya herêma Tebrîzê wergirt – 1993
•	Derhêneriya pêşandana «Ez dixwazim mirovahiyê bibînim» - xelata baştirîn derhênerê festîvala herêmî ya Urmiyê – 1994
•	Derhênerî û dîzaynkirina sehneya pêşandana «Kor û Felcî» - 1995
•	Derhênerî û dîzayna şanoyî « Sisifos û Mirin» - «Robert Merrell» wergerandina « Ahmed Şamlu» - Zanîngeha Tehranê – 1996
•	Nivîskarî û derhêneriya lîstika «Sihr» - ji aliyê sêyemîn festîvala herêmî ya Sineê ve hat xelatkirin – 2011
•	Dramaturga pêşandana «Xwîn belav bû» -  ya 9emîn Festîvala Şanoya Neteweyî ya «Meh - ماه» Tehranê ya – 2013
Sînema û TV
•	Lîstikvanê rola sereke ya fîlm «Firîn» - 1988
•	Nivîskarê senaryoya fîlmê «Jani Gel» - beşdarî Xelatên Oscarê di sala 2007 de
•	Nivîsandina senaryoya rêzefîlma «Zhingeh» bo «Zagros TV»
•	Nivîsandina senaryoya kurtefîlma (Serab, Reçeh, Şarm, Derwêş Qadrî) ji aliyê ofîsên Komeleya Sînemaya Ciwanên Îranê ve hatiye çêkirin.
Miqdad Midhet Bedirxan
Mîkdat Bedirxan yek ji lawên Bedirxan Beg e. Ew damezrandinêrê rojnameya Kurdistan e ya ku di 22ê nîsana 1898an de li Qahîreya paytexta Misirê dest bi weşanê kir
Ew damezrênerê Rojnamegeriya Kurdî ye.
Sedeqe
Sedeqe, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Xusrew Sîna
Sînema û TV
•	Derhêneriya anîmasyona «Bazî» - xelata baştirîn fîlm ji festîvala kurtefîlman – 1992
•	Derhêneriya rêzefîlma «Birêz Bam» - 2000
•	Derhêneriya rêzefîlmê «Tu beji Wa bî ?» - Zagros TV
•	Derhêner û berhemhênerê «Yek Hêvî, Yek Bahar» - ji aliyê Festîvala Navdewletî ya Kurtefîlman a Tehranê ve hat xelatkirin.
•	Derhêner û fîlma «Bi du baskên spî» - 1999
•	Derhêner û berhemhênerê fîlma «Xumre» - 1999
•	Şêwekarê rêzefilmê « Pencereyek li ber heyvê» ji derhêneriya Abbas Rafeyî – 2000
•	Alîkarê yekem ê derhêner û plansazkerê fîlma «Qehremanê Lazy» ku derhêneriya wê «Behrouz Xaribpour» e – 2001
•	Alîkarê yekem ê derhênerê fîlma «Euthanasia» ya ku derhêneriya wê Rahman Rezayî kiriye – 2002
•	Alîkarê yekem derhêner û plansazkerê fîlmê «Jani Gel» - 2007
Pirtûk
•	«afirîneriya dîtbarî»- Tehran - Ayandeghan, 2001 - (Bi farisî)
•	«Hunera dîtinê» - Tehran - Weşana Daneş - 2013 - (Bi farisî)
•	«Nasnameya çandî û sînemaya kurdî» - Qom - Weşanxaneya Logos - 2017 - (Bi farisî - Ji bo kurdiya kirmancî û soranî jî hatiye wergerandin)
Lêkolîna zanistî
•	«Karên hunerî ji perspektîfa Walter Benjamin» Li ser bingeha gotara lêkolîna zanistî «Di serdema nûvekirina makîneyê de xebata hunerî» - (lêkolîna zanistî) – 2012
Zolling
Zolling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freising li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xinyang
Xinyang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Xusrew Sîna
Lêkolîna zanistî
•	«Xwendina strukturel a edebiyata devkî ya Kurdistanê, lêkolînek (Hozan Seyedevan -سه یده وان)» - (lêkolîna zanistî) – 2013 (Wergerandine zimanê kurdî
Xinyang
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 6.109.106 kesî
Kemberlûya Baravan
Kemberlû, gundekî bi navçeya Bismil ya Amedê ve girêdayî ye, jê re Kemberlûya Baravan dihê gotin. Ji Bismil 18 km, ji Tepê 7 km dûr dikeve.
Charlize Theron
Charlize Theron (jdb. 7ê tebaxa 1975, Benoni, Afrîkaya Başûr) lîstikvan û fîlmçêkereke amerîkan, bi eslê xwe ji Afrîkaya Başûr e. Di sala 2003an de di beşa listîkvanên jin de, listîkvanê herî baş hat nîşandan û xelata Oscarê wergirt.
Theron di salên 1990an de bi lîstikvana jina pêşeng a di fîlimên Hollywoodê de The Devil's Advocate sala 1997an, Mighty Joe Young, sala 1998an, û fîlma Cider House Rules di sala 1999an de di lîstika pêşeng de di filmên Hollywood de derket. Di sala 2003an de, ew ji ber wênesaziya xweya serîlêder Aileen Wuornos li Monster, ku ji bo wê xelata Akademiyê ya Best Actress bidestxistî, xelata Akademiyê werdigire, û bû yekem lîstikvana Afrîkaya Başûr ku di Oscar de kategoriyek aktorê werdigire. Wê ji bo lîstina jinek destdirêjiya cinsî ya ku di dadê Welatiya Bakur de dadê digerin, sala 2005an de xelatek akademiya din wergirt. Theron ji mêj ve di gelek fîlmên çalakiyê yên top-star de, di nav de Hancock (2008), Snow White and Huntsman (2012), Prometheus (2012), Mad Max: Fury Road (2015), Fate of the Furious (2017), û Atomic Blonde (2017). Wê her weha pesnê lîstina jina pirsgirêkdar a di komediya Jason Reitman-dramas Young Adult (2011) û Tully (2018) de, û ji bo wênesazkirina Megyn Kelly di drama Bombshell (2019) de, nû wergirtina namzedê sêyemîn ya Akademiya xelata baştirîn a lîstikvanê.
Ji destpêka salên 2000î û pê de, Theron bi şirketa xwe Denver and Delilah Productions re hilberîna fîlimê kir. Wê gelek fîlim çêkirine, di piraniya wan de ew rolek pêşeng hebû, di nav de The Burning Plain (2008), Cihên Dark (2015), û Long Shot (2019). Theron di sala 2007an de hemwelatiyek amerîkî bû, û di heman demê de hemwelatîbûna xwe ya Afrîkaya Başûr jî digire.
Jînenîgarî
Theron li Benoni ji dayik bû, di wê demê de parêzgeha Transvaal (naha parêzgeha Gauteng) ya Afrîka Başûr, tenê zaroka Gerda (née Maritz) û Charles Theron (27 çiriya paşîn 1947 - ).Rêbernameya leşkerî ya Seconderê Duyemîn a Boer Danie Theron apê wî mezin e  Ew ji malbatek afrîkî  ye, eslê û bav û kalên wê jî bi Holendî û Frensî û Almanî jî hene;  bav û kalên wê fransî rûniştevanên zû Huguenot li Afrîkaya Başûr bûn. "Theron" navekî Occitan (bi eslê xwe Théron) bi navgîniya Afrîkî tê navandin.
Kemberlûya Baravan
Li derdora wê Tepê, Sadiyê, Xirbê Hina, Mezrê (Mezra Hûto), Embarçiya, Zerê û Çamelû he ye. Rêya ku ji Bismil diçe Stewrê di vî gundî re derbas dibe.
Charlize Theron
Jînenîgarî
Ew li zeviyê bav û kalên xwe li Benoni, nêzîkî Johannesburg, mezin bû. Di de, bavê Theron, alkol vexwar. Hem Charlize û hem jî diya wê demê ku alkol vexwarin bavê wî bi fizîkî êrîşî dayika wî kirin û du gule reşand bi ser hevjîna xwe de. Dayika Theron bi destên xwe parast, gule berda û ew kuşt. Kuştin bi qanûnî hatiye pejirandin ku ew xweparastin e, û dayika wê bêyî doz lê hat girtin.
Kemberlûya Baravan
Gund nîvî li serê qeleçan, nîvî jî li newalê ava bû ye; bi qasî bîst mal e û giş mervê hev in.
Charlize Theron
Jînenîgarî
Theron beşdarî dibistana seretayî Putfontein (Laerskool Putfontein) bû, heyamek ku dema ku wî got ku ew ne "li fitne bû". Li 13, Theron şandin dibistana konseyê û dest bi xwendina xwe li Dibistana Neteweyî ya Hunerê ya li Johannesburg-ê kir.
Kemberlûya Baravan
Malbatên li gund: Malbata Hecî Ehmed, Malbata Kalo, Malbata Hecî Brahîm, Malbata Hecî Ûsif û Malbata Hecî Çelebî
Herêmên gund
Newala Korpalê, Heremê Salo, Erdê Şirîkan, Kurrêvîka, Brûskê, Guhera Şet, Guhera Nermik, Bîrika Ereban, Rezikê Kalo, Girê Tûj, Erdê Reş...
Gützkow
Gützkow, bajarekî navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswaldê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Kemberlûya Baravan
Dîroka gund
Dîroka gund gelek kevn e. Wek dihê zanîn gund berê yê filehan bû ye û nifşek niştecihên nuha di serê sedsala 20ê de ji aliyê Mendan hatine û li vir bicîbûne.
Wolfgang Schäuble
Wolfgang Schäuble (bilêvkirina bi kurdî: Volfgang Şoybil jdb. li Freiburga Breisgau) siyasetmedarekî alman ê partiya Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê (CDU) ye û ji sala 2005an vir ve wezîrtiya karê hundirîn dike. Di çiriya pêşîn a 2021ê de, Wolfgang Schaüble cihê xwe yê wekî Serokê Bundestag ji Bärbel Bas re datîne.
Cewzê, Hênê
Cewzê bajarekî ku bi ser navçeya Hêniya Diyarbekrê ve ye.
Adil Zozanî
Adil Zozanî nivîskar û rojnamegerekî kurd e yê ku di sala 1970î de li Colemêrgê hatiye dinyayê.
Odeyek ji bo xwe
Odeyek ji bo xwe ceribandineke dirêj a Virginia Woolf e, ku cara yekem di îlona 1929an de hatiye weşandin. Berhem li ser bingeha du dersên ku Woolf di çiriya pêşîn a 1928an de li Zanîngeha Cambridgeyê dane hatiye avakirin.
Xusrew Sîna
Lêkolîna zanistî
•	«Fonksiyona teoriyên sosyolojîk di vekolîna fîlimê de, lêkolînek dozê ya analîza fîlmê (Kûsî jî dikarin bifirin (fîlm) » - (lêkolîna zanistî) – 2015
Adil Zozanî
Zozanî ji sala 1990î pêve dest bi karê nivîsandinê kiriye. Yekemîn berhema wî ya bi zimanê kurdî teksteke tiyatroyê ye. Ev tekst bi navê 'Van Gulan' di kovara Newrozê de wekî tefrîka hate weşandin. Ji bo demeke dirêj di kovara Newroz û piştre jî rojnameya Newrozê de nivîsên wî hatin weşandin.
Di sala 2001'î de yekemîn romana wî ya bi navê "Kejê" hate weşandin. Romana Zozanî ya duyem "Mişextî" jî di adara 2009ê de hate weşandin. Zozanî ji sala 2004î û pêve li Amedê bi cih bûye û li wir dijî.
Adil Zozanî di 23ê adarê 2006î de li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê yekemîn car weşana bi zimanê kurdî pêk anî. Bernameya "Dergûşa Çandê" amade dike û pêşkêşvaniya wê dike.
Zozanî her wiha di nav koma xebatê ya yekemîn rojnameya rojane ya bi zimanê kurdî Azadiya Welat de cih girtiye. Zozanî di rojnameya Azadiya Welat de ligel qunciknûsiyê, di heman demê de edîtoriyê jî dike. Her wiha ligel karê rojnamegeriyê xebatên xwe yên wêjevaniyê jî didomine. Zozanî zewiciye û du zarokên wî hene.
Xusrew Sîna
Lêkolîna zanistî
•	«Vekolîna civakî ya derketina pêla nû ya sînemaya kurdî li ser bingeha sînemaya etnîkî ya Îranê» - (Lêkolîna zanistî) – 2016
•	«Tehlîlkirina pêkhateyên nasnameyê di şanoya Mîr Newrozî de ji perspektîfa teoriya Mîxaîl Baxtîn» - (lêkolîna zanistî) – 2020
•	«Ji wêjeya devkî û muzîka arabesk bigire heya sînemaya berxwedanê (li sînemaya Yilmaz Gonî zayîna nasnameyê)» - (lêkolîna zanistî) – 2021
•	* Lêkolînek li ser efsaneya “Zayînî û qurbanî” li Kurdistanê Merasîma Drama - Kovara “Namaiş” - Hejmar 173
•	* Nêrînek li dîroka tomarkirina wêneyên herî kevn ên kurdî yên berdest
•	* Xwendineke berawirdî ya avakirina nasnameyê di lîstikên du nifşên şanogerên îranî û biyanî de (Ekbar Radî û August Wilson, Mihemed Çemşîr û Sheila Stevenson))- (Lêkolîna zanistî)
Kemberlûya Baravan
Debara gund
Debara gund bi granî li ser çandinî ya wek nîsk, genim, ce, pembo, tûtin, bîstan û garis e. Axa wê dewlemend e û ava wê pirr û gurr e.Ji gundiyan hinek pez, çêlek, mirîşk û şamîyan jî xwedî dikin.
Leyistokên gund
Leystokên gund: xarmenaj, gog, çakûç û herî, xêzik, dar û pil, morik, heftok, birrê, leystina kapan û çêkirina sînemayê ya ji tenekeyê.
John Leguizamo
Jonathan Alberto "John" Leguizamo (jdb. 22ê tîrmeha 1964an li Bogotá, Kolombiya) aktorekî emrîkî ye ku bi eslê xwe kolombiyayî ye.
Enstîtuya Arkeolojiyê ya Almanî
Enstîtuya Arkeolojî ya Almanî  (DAI ) di warê arkeolojiyê de (û warên din ên têkildar) enstîtuyeke lêkolînê ye. DAI di bin banê Wezareta Derve ya Almanyayê ya Federal de "ajanseke federal" e. Enstîtu ji aliyê Eduard Gerhard ve hatiye avakirin. Vêga buroyên DAIyê li bajarên Madrîd, Roma, Stembol, Atîna, Qahîre, Şam, Bexda, Tehran û San'ayê hene.
Aerodramus
Aerodramus, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Apodidaeyê ye.
Senîlî
Senîlî, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Mela Nezîr
Mela Nezîr, alimekî gelek zana bû. Gundê wî Xelîla ye.
Lothar Bisky
Lothar Bisky (jdb. li Zollbrück, parêzgeha Rummelsburg) siyasetmedarekî çepgir ê alman e (Die Linke). Serokê giştî yê Partiya Sosyalîzma Demokrat (PDS) û çepgirên Ewropayê ye.
Chavonne
Chavonne, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Za (tîp)
Za yan jî zê ( ظ ) herfa hevdehem a alfabeya erebî ye.
Lîz
Lîz, bajarekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Cedîdey Ser Ziyê
Cedîdey Ser Ziyê, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Haan
Haan, bajarekî navçeya (Landkreis) Mettmannê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Lingenfeld (Verbandsgemeinde)
Lingenfeld şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Germersheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dûzo
Dûzo an jî Dizo cureyekî govenda kurdî ya li Rihayê ye.
Dûzo wek bi lingan rasterast bi hevre yek gavî davêjê û tevî gav avêtinê herdû girikê piyan bi lez tên reqisandin. Govenda Dûzo hema hema wekhevê govenda Girtî ye.
Partiya Pêşeng a Karkerên Kurdistanê
Partiya Pêşeng a Karkerên Kurdistanê an PPKK partiyeke Kurdistana bakurê bû. Di de wekî Partî Karkerî Kurdistan hat damezrandin. Serokê PPKK demekê Mûrad Ciwan bû. Organên wan Jîna Nû û Pêşeng bûn.
Ûzûndere Xwarê
gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Karataş
Karataş navçeyeke perava Deryaya Navîn û bi parêzgeha Edeneyê ve girêdayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê
Erdnîgarî
Karataş, li ser perava Deryaya Navîn hatiye avakirin û 48 km dikeve bakûrê Edeneyê.
Beşparmex
Beşparmex, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Chérêt
Chérêt, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Seledûna Jor
Seladûna Jor, Seledûna Jor an jî Gundikê Lewê (bi trikî: Yukarı Balcılar), gundekî girêdayî navçeya Amedê Bismilê ye. Li derdora wê Meterê, Mezra Hûto, Erebkend û Girikê Fariz heye. Seledûna Nadiro jî dihê gotin.
Wahnas
Wahnas, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Balistan
Balistan gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 730 kes (230 malbat) bûn.
Wakşîn
Wakşîn, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Aeronautes
Aeronautes, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Apodiformesyê ye.
Balo
Balo gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 14.058 kes (3.639 malbat) bûn.
Komeleya Çandê ya Şoreşgerên Demokrat
Komeleya Çandê ya Şoreşgerên Demokrat (Devrimci Demokratik Kültür Derneği) an DDKD komeleyeke li Tirkiye û bakurê Kurdistanê bû. Di sala 1977'an de li Amedê hat damezrandin.
Rülzheim (Verbandsgemeinde)
Rülzheim şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Germersheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bûbik
Bûbik, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Terziyê biçûk ê wêrek
Terziyê biçûk ê wêrek ( bi almanî Das tapfere Schneiderlein ) çîrokeke almanî ye ku ji hêla Birayên Grimm  ve hatî berhev kirin. Çîrok li ser terziyekî nefsbiçûk e ku gelek dêw û keyek dilgirs dixapîne da ku ji hêz û mêrxasiya terzî bawer bike, ku dibe sedema ku wî dewlemendî û hêz bi dest bixe.
Jêdera çîrokê
Birayên Grimm ev çîrok di çapa yekem a Kinder- und Hausmärchen di sala 1812an de, li ser bingeha çavkaniyên devkî û çapkirî yên cihêreng, di nav de Der Wegkürzer (nêzîkî 1557) ji hêla Martinus Montanus ve, weşandin.
Naverok
Li gorî guhertoya 1ê di çapa yekem a 1812an de, ku Ludwig Bechstein jî di esasê xwe de dişopîne, serleheng terzîyekî hejar e ku di destpêka çîrokê de ji hêla mêşên ku ji hêla sêvek li kêleka wî ve hatî kişandin aciz dibe ( di guhertoya 2'ê de û ji ber çapa duyemîn a 1819an, ku nivîseke yekgirtî pêşkêş dike, li şûna pravidlayê ku wî ji jineke gundî kirî). Bi hêrs, bi perçek qumaşê li ajalan dixe û her heftan dikuje. Bi kelecaniya kiryara xwe, zirx jê re çêkiriye, li ser wî peyvên "Heft di yek derbekê de lêxistin" bi tîpên zêrîn hatine nivîsandin (di Guhertoya 2ê de û ji çapa duyemîn ve bi kemberek ku ew bi xwe çêdike şûna wê girtiye û li ser nivîsa “29 bi yek go!” an jî “Heft bi yek go!”) hatiye xemilandin û derdikeve cîhanê da ku her kes vê yekê bibîne. Lêbelê, nivîsa nezelal şaş tê fêm kirin, û tê bawer kirin ku terzî lehengekî şerî ye ku heft mêr di yek devê de kuştiye.
Hromkla
Hromkla (‎), bi navên xwe yên din Qal'at ar-Rum yanjî Ranculat) îro kelheyeka xirbe ku nêzika çemê Ferêt radiweste, ye. Girêdaya parêzgeha Dîlokê ye, lê nêztira Xelfêtîyê (Rihayê) ye.
Terziyê biçûk ê wêrek
Naverok
Key jî ev yek bihîst û terzî wek fermandarê leşkerên siwaran xiste rajeya xwe.Lê siwarên din ji wî ditirsin û hemû betlaneyê dixwazin. Ji ber vê yekê key ji biryara xwe poşman dibe, lê ji tirsa lehengê çîrokê newêre wî ji kar bavêje.Ji ber vê yekê ew li rêyekê digere ku ji terzî xilas bibe. Ew dihêle ku ew were ba wî û soz dide destê keça xwe û nîvê keyaniyê wekî "nextê zewacê" heke ew wî ji destê du dêwên stemkar ên ku welatê wî wêran dikirin rizgar bike.Lêbelê, bi dizî, mebesta key ew e ku ji terzîyê xeternak xilas bibe, ji ber ku ew bi hişkî hêvî dike ku ew ê di şerê bi cinawiran de bimire.
Hromkla
Navê "Rumkale" ji navê Rûmiyan tê.
Dîrok
Piştî raxistina Xrîstîyantiyê li herêmê, Hromkla girêdayê hikumiyeta Edessa bû. Di sala 1151an de Gregor III. Pahlawuni, serokê katolîk a Dêra Apostolîk a Ermeniyan, navenda xwe ji Tzvok'ê bara vir kiribû. Ji sala 1150an heta 1292an Hromkla navenda patrîyarka Ermenî ya hikûmiyeta Kîlîkyayê, û piştrev jî ya hikûmiyeta Sîsê bû. Wekî din serokê katolîkan a bi navê Nerses IV. Schnorhali li wir jîyana xwe derbas dikir.
Serokê olî ya Sîro-Ortodoksan ku ji dêra xwe ya Barsawmayê dihat, car caran mêvanê Hromkla dibû. Pirtûkxaneya wî dêrî lewma li Hromklayê dihat bicihkirin. Gelek nivîsên olî yên Mîkael ê Mezin (m. 1199, serokê olî yê Asûrîyan) li wir peyda dibûn. Herwiha, Ignatius David di sala 1252an de li Hromklayê hate temartin.
Terziyê biçûk ê wêrek
Naverok
Lêbelê, key şertek din destnîşan dike û leheng dîsa dişîne da ku yekqoçek ku li erdê digere bigire.Li vir jî jîrbûna terzî xwe nîşan dide, ji ber ku gava ew ajalê kovî dixe şer û pêşî li qoçê wê dike, ew xwe davêje alîyekî û dibe sedem ku yekqoç qoçê xwe bi darê ve biçirîne. Terzî werisekê datîne stûyê wê û piştî ku bi bivirê stûyê darê bibire (ji çapa 3. ya sala 1837an), dikare yekqoç ji key re bîne. Lêbelê key ceribandinek din a jêhatîbûna xwe daxwaz dike, ango berazek kovî ya tirsnak bi zindî tê girtin. Li vir jî terzî serwer dimîne: ew dihêle ku cinawir bikeve nav şapelek terikandî, bi xwe ji pencereyê dadikeve, li dora şapelê direve û dûv re wê li wir kilît dike.
Hromkla
Dîrok
Di sedsala 13yan Illûminatorê herî mezin a vê demê li Hroklayê dixebitî. , Toros Roslin.
Terziyê biçûk ê wêrek
Naverok
Niha key çare na bîne û divê keça xwe û keyaniyê bide terzîyê hejar. Dema ku keça key li gorî hevokên ku di xewnê de gotiye ji nasnameya rast a terzî guman dike û bavê xwe agahdar dike, ew hewl dide ku bi rêya çokarên xwe meselê zelal bike. Lêbelê, terzî, ji hêla dilsozek ve hatî hişyar kirin, wan bi gefên ku di xewa derewîn de têne gotin direvîne, û bi vî rengî dikare keybûna xwe di herheyî de biparêze.
Hromkla
Dîrok
Di roja 28ê hezîrana sala 1292an de ev kel ji aliyê Memlûkên misilman hate zevtkirin û wekî cihekî leşkerî dihat bikaranîn. Di dema Emparatoriya Osmanî jî Hromkla zindanek bû. Di sala 1832an de ji aliyê Ibrahim Paşa kel hinek hat şikandin.
Fe (tîp)
Fe ( ف ) herfa bîstem a alfabeya erebî ye.
Semerşêx
Semerşêx (bi trikî: Yokuşbaşı), gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Kûskûr
Kûskûr, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Girtî
Di govenda Girtî de, herdû ling sê caran li ser paniyan hilbipekîne, di heman demê de pêwîst e ku çok sê caran nîv were xwarê. Bi van herdû tevgeran ger girikê piyan jî were reqisandin.
Govenda Girtî hema hema wekhevê govenda Dûzo ya ji aliyê herêma Rihayê ye.
Erzîn
Erzîn navçeyeke bi ser Xetayê ve ye. Li navçeyê tirk û kurd rûdinin. Bi Deryaya Spî re qeraxeke navçeyê heye.
Kozan
Kozan yek ji navçeyên parêzgehê Edeneyê ye û navçe di deşta Edeneyê de hatiye avakirin.
Gelhe
Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê
Erdnîgarî
Navçe di nav deşta Edeneyê de hatiye avakirin û dikevê bakurêrojhilatê Edeneyê.
Xinzheng
Xinzheng, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Perdepîlaw
Perdeli pilav xwarineke tirkî ye, ku bi gelemperî ji birinc bi mirîşk, pîvaz û fistiqan pêk tê ku di tebeqeya tenik a hevîrê de hatiye pêçan û bi behîv ve hatiye pêçan. Pîlafê şeklê kekê dişibihe, paşê jî bi qertelan tê servîskirin.
Märkisch-Oderland
Märkisch-Oderland, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Brandenburg, Almanyayê ye.
Xinzheng
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2002an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 630.000 kesî
Perdepîlaw
Berkelî
Bo hevîrê wê:
Çêkirin
Rizê di nava ava şiregerm de nermijî bikin. Mirîşkê bişon, xwê pêwerbikin, di nava 8 stekan avê de bixaşînin (bi qasî nîv katjimêrê).
Mirîşk keliya, bidarivînin, çermê wê derînin, hestiyên wê jê biqetînin û têxin badiyekê.
Behîvan di verokekê de, di nava avê de bixaşînin, bi qasî 10 deqeyan û bila ava wê jî tiliyekê ser re be. Qalikên wan bipişirînin, wan jî têxin badiyekê, dê hûn paşê bi wan mirîşka xwe bixemilînin.
Hevîrê xwe bi 2 kevşî rûnê nivîşkî bistrên, helbet xwêyê jî jibîr nekin. Hêkan biçirpînin nava hevîr. Hevîrê we amade bû, bi qasî 15-20 deqeyan bidin sekinandin.
Heger li malê heye quşxaneyeke sifirê bînin (bila fireh lê ne kûr be), rûnê nivîşkî li binê wê bidin. Quşxaneya xwe ya binrûnkirî bikin sarincokê, 15 deqe bihêlin, bila binê wê bicemide.
We quşxane deranî, behîvên xaşandî li binê wê rêzbikin. Hevîrê xwe gloverkî û sturî vebikin. Bila 10 cm ji quşxaneyê mezintir be, pelhevîrka we. Pelhevîrka xwe bi baldarî di quşxaneyê de bicih bikin.
Pîvaza hûrkirî û behîvan bi rûnê nivîşkî da rûnbirêşk an verokeke din de biqelînin. Bila zerayî pê bikeve.
Rizê berdin navê û 10 deqeyan biqelînin. Goştê mirîşkê tevlî bikin û ava mirîşkê berdin ser. Binê agirê xwe nizm bikin, bikelînin.
Ava xwe kişand ji ser agir daynin, 15 deqe bidin sarkirin. Viya bînin berdin ser quşxaneya we şikeva lê raxistibû. Perên pelhêvîrka xwe yê zêde bi ser de qat bikin. Kevçiya dawî ya rûnê nivîşkî bihelînin, berdin ser û di firneyê de bi qasî 45 deqeyan bipijînin.
Dambat, Bêgirî
Dambat, gundekî girêdayî navçeya Bêgirî ya Wanê ye.
Hemdem (malper)
Hemdem.com wekî malpereke nûçeyan weşana xwe dike. Ji aliyê Hemdem Desing ve hatiye vekirin. Xwediyê Hemdem Design jî Mîrhac Mistefa ye, ku bixwe ji Herêma Kurdistana Bakur e û ji sala 2005'an ve li Hewlêrê rûdine.
Di Hemdemê de nûçeyên di warê Aborî, Çand, Cîhan, Ji Çapemeniyê, Jin, Jiyan, Huner, Magazîn, Perwerde, Polîtîka, Rojev, Sînema, Zanistî, Zarok de têne weşandin.
Di malpera Hemdem.com de her wisa gelek nivîskarên wekî Cewher Namiq Salim, Dara Bilek, Jîr Ehmed, Hasan Huseyin Deniz, Mehmet Sait Alpaslan û gelekên din dinivîsin.
Raman
Hemdem.com bêhtir wekî serûpeleke serbixwe ya nûçegihaniyê xwiya dike. Di malperê de ji gelek baskên siyasî û navendên cuda nivîskar hene. Ji ber ku herkes hîn bûye di weşanan de heval û dostên xwe bibînin, mirov zû bi zû hînî xeta Hemdemê nabin. Lê ji bo navendeke azad ku her nivîskar dikarin ramana xwe bînin ziman, bê sansur û kotekî nîqaş bikin, navendeke wiha girîng e.
Di malperê de ji ber ku xwendevan jî dikarin nivîs û nûçeyan şîrove bikin, azadiya ramanê li malperê pêşvetir diçe.
Wekî raman, ji sedema ku rêveberiya malperê ne nêzî tu hêz û partiyên siyasî ye, malperê kariye ku nêzî hemû navendê siyasî raweste û tenê berjewendiyên netewî derxe holê. Ramana Hemdem.com bi kinasî Rexne serbest, Dijminatî Qedexe ye.
Hemzelî
Hemzelî, Ḧemzelî, gundekî bi ser navçeya Ayasa Edeneyê ve ye.
Lîsteya fîlozofên kurd
Ev lîsteya fîlozofên kurd e.
Otmîş Mehabad
Otmîş, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kundbed Herk
Kundbed Herk, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Balolan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 351 kes (71 malbat) bûn.
Chermizy-Ailles
Chermizy-Ailles, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Aethia
Aethia, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya Alcidaeyê ye.
Keçîqiran
Keçîqiran, gundekî girêdayî navçeya Bêgirî ya Wanê ye.
Kilnis
Kilnis, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Meterê
Meterê, gundekî Bismilê ye. Gundê malbata Nûriyê Arif e.
Debara gund bi çandinî û xwedîkirina heywanan e.
Bellheim
Bellheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Germersheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Freyung-Grafenau
Freyung-Grafenau, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Avestakurd
Avesta kurd malperek nuçe, çandî û hunerî ye.
Dîroka malperê
Avesta kurd di sala 2000'î de li Almanyayê li bajarê Bonnê dest bi weşana xwe kir. Avestakurd destpêkê li ser kaxetê dihate çapkirin. Piştî 10 hejmara dawî li weşana xwe ya çapkirî anî û piştre rojnameya Avesta li ser internetê weke malpera Avesta kurd weşana xwe berdewam kir.
Delîlo
Delîlo cureyekî govenda kurdî li tevahiya Kurdistanê ye. Govend bi eslê xwe ji Bakurê Kurdistanê ye, bi taybetî li bajarên Çewlîg, Mûş, Erzîrom, Amed, Wan, Dêrsim, Qersê tê reqisandin.
Lîstikandin
Govenda Delîlo asayî bi sê gavî lingan pêşve dibe, tevî gav avêtinê tiliyên di nav pêçiyan bi koziya 45 derece dimîne û herdû dest bilez tên reqisandin.
Kexans
Kexans, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Qerepxar
Qerepxwar, gundekî bi ser Sarîqamîşa Qersê ve ye.
Muxtarê gund Kenan Karakurt e. Di gund de mizgeftek, goristan, dibistan û du dikan hene.
Kranenburg, Nordrhein-Westfalen
Kranenburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kleve li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Pirtûk
Pirtûk an kitêb belgeyên bi rûpelan hatiye ser hev û yên guhêzbar in.
Cureyên kitêban
Gellek awayên kitêban hene. Kitêbên berîkê, ferheng, ensîklopedî, roman û hwd.
Dîroka çapkirina kitêban
Di zimanê kurdî de, her daîm nivîsandin hebûye. Mînak, ji demên gutiyan, heta ku tê dema me, ew çand nivîsandina kitêban bûye. Lê dem bi dem di hêrîşên ku bûne de bin û hwd, ji holê hatine rakirin.
Dewliser
Dewliser cure girarek (pîlaw) e bigoşt e. Pîvaz, şikeva, fringî jî dikevê, amadekirina wê hinekê dem dixwaze.
Çêkirin
Rûnbirêşka xwe bînin. berê pîvaza hûrkirî, paşê goşt, kuvark û firingiya hûrkirî berdinê. Di nava rûnê nivîşkî de wan biqijilînin û bihêlin bula sar be.
Riza xwe pakij bikin, bişon. di nava rûn de biqelînin û bi 3 stekan ava goşt bi qasî 10 deqeyan bikelînin. Ew têkela we amadekiribû tevlî bikin.
Hevîrê xwe bi hêk, ava lîmonê, xwê û margarînê bistrên. Bi destan ava wê zêdebikin (avê pêwerbikin, hevîrekê hinekê ron derînin). Nîvê hevîra xwe bi tîrikê vebikin, bikin tiyaneke (sêniya firneyê) ya binê wê rûnkirî.
Pîlawa xwe li ser pelhevîrka xwe raxin, perên wê bi ser de bigirin. Rûnê ron û şîr tevlîhev bikin, li rûyê hevîr bidin. Di firneyê de bi qasî 30 deqeyan bipijînin. Baldar bin bila hevîrê we neşewite.
Lêkdana taqîkarî
Di bin çavderiyê de bi awayekî kontrolkirî cotkirina du tekên dijzayend ên heman corê, wekî lêkdan (bi înglîzî: cross) tê binavkirin.
Lêkdana taqîkarî cara pêşîn ji aliyê Gregor Mendel ve hat bikaranîn û di ware bomawezaniyê de wek amûrek girîng hebûna xwe heta îro domand. Gava sîfetek bi du allelen cuda tê temsîlkirin û allelek li ser allela din zal (bi îngilîzî: dominant) be, kesê ko bi rûxsarebabeta bezîw e, bomawebabeta wî yekreg (bi înglîzî: homozygous) e. Ango heke herdu allelên zîndewerê allela bezîw (bi îngilîzî: recessive) bin, di wê zîndewerê de rûxsarebabeta bezîw xuya dibe.
Heke di zîndewerê de rûxsarebabeta zal xuya bibe, dibe ko bomawebabeta wê yekreg an jî dureg (bi îngilîzî: heterozygous) be. Lêkdana teqîkarî rêbazek e ji bo diyarkirina bomawebabeta nediyar a rûxsara zal. Bi vê rêbazê, yekregbûn an jî duregbûna bomawebabeta nediyar a sîfetê diyar dibe.
Wekî mînak, di rîweka polkeyê de sîfeta rengê kulîlkê bi du allelan tê temsîlkirin, loma kulîlkên polkeyê dikarin bi du rûxsarebabetan xuya bibin; mor an jî spî. Herwisa allela mor zal e, allela spî bezîw e.
Ji bo diyarkirina bomawebabeta kulîlkên mor divê lêkdana taqîkarî were sazkirin. Ango divê polkeya kulîlk-mor (allela zal), bi polkeya kulîlk-spî (allelên bezîw) ve were lêkdan.
Di vê lêkdanê de ji ber ko rûxsarebabeta spî bezîw e, bomawebabeta kulîlkên spî (aa) yekreg e, loma kulîlkên spî tenê yek cor gamet çê dikin.
Bomawebabeta kulîlkên mor ne diyar e, dibe ko yekreg an jî dureg bin. Loma divê di lêkdana taqîkarî de herdu eger jî werin hesibandin.
Egera yekem:
Dibe ko bomawebabeta nediyar yekreg be, ango (AA) be. Di vê rewşê de ji polkeya kulîlk-mor, ji bo rengê kulîlkê tenê yek cor allel (A) çê dibe.
Ji lêkdana polkeya kulîlk-mor, bi polkeya kulîlk-sipî ve (AA x aa), hemû weçeyên yekem (F1) bi rûxsarebabeta mor û bi bomawebabeta (Aa) yên dureg peyda dibin.
Egera duyem:
Dibe ko bomawebabeta nediyar dureg be, ango allelên (Aa) lixwe bigire. Vê gavê lêkdana (Aa) x (aa) rû dide. Encamê lêkdanê: %50yê weçeyên yekem bi kulîlkên rûxsarebabeta spî û bomawebabeta yekreg (aa), %50yê weçeyan jî bi kulîlkên rûxsarebabeta mor û bomawebabeta dureg (Aa) in.
Bi kurtasî, heke bomawebabeta rûxsarebabeta zal (mor) yekreg be, hemû weçeyên yekem (F1) dureg in û bi rûxsarebabeta mor in. Na, heke bomawebabeta rûxsara zal dureg be, îcar nîvê weçeyên yekem bi rûxsarebabeta bezîw û bi bomawebabeta yekreg (aa) peyda dibin. Nîvê din ê weçeyên yekem jî bi rûxsarebabeta zal û bi bomawebabeta dureg (Aa) peyda dibin.
Knittelsheim
Knittelsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Germersheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Civîngehên Çandî yên Şoreşgerê Rojhilat
Civîngehên Çandî yên Şoreşgerê Rojhilat li sala 1969ê di nava xwendevanên kurd de hate ava kirin. Heta wî wextî kurd di nava Partiya Komûnîst ya Tirkiye de tevdigerîn. Lê bi vê rêxistinê ji nav refên komûnîstên tirk, veqetîn. Piştî derbeya leşkerî ya sala 1971ê hate qedexe kirin ji aliyê dewleta tirk ve.
Devrimci Doğu Kültür Ocakları an DDKO (Civîngehên Çandî yên Şoreşgerê Rojhilat) komeleyeke çepgir a kurdan bû. DDKO di sala 1969'an de li Stenbolê ji aliyê 18 kesên wek Necmettin Büyükkaya, Hikmet Bozcalı, Mehmet Tüysüz, Ali Buran, Mahmut Kılıç, Ahmet Zeki Okçuoğlu, Leyla Ejder, A.Yılmaz Balkaş, Niyazi Dönmez, Battal Battı, Sait Pektaş, Şakir Elçi, û Agah Uyanık ve hate damezrandin. Yekemîn serokê DDKOyê Necmettin Büyükkaya bû.
Zimanê letonî
Letonî zimanê fermî yê welatê Letonya ye. Ji bilî Letonya, li Rûsya, Kanada, Swêd, Lîtvanya û hin welatên din tê axaftin.
Koş
Koş, gundekî girêdayî navçeya Bêgirî ya Wanê ye.
Hantes
Hantes, gundekî girêdayî navçe Norgeha bi ser Erziromê ve ye.
Melekork
Melekork, Meleqork, gundekî navçeya Kopa bi ser Mûşê ve ye.
Aethomyias
Aethomyias, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya  Acanthizidaeyê ye.
Banî, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 300 kes (62 malbat) bûn.
Cîhangîr Axa
Cîhangîr Axa, Cangîr Axa, Changîr Axa (z. 1874 - m. 1943) yek ji serhildêrên navdar ên êzdî ye.
Li gundê Çibûxlîyê, navçeya Bêgiriyê ya parêzgeha Wanê jidayîk bûye. Wekî malbat axa bûne û him ji aliyê êzdiyan, him jî ji yên misilmanan gelek rêzgirtina wan hebûye. Cîhangîr Axa hêj di zaroktiya xwe de bi welatparêzî û ramanên nûjen tê naskirin. Li Soveta berê kasa siyan (ser textê şayiyan) ser navê Cangîr Axa vedixwarin. Ji ber ku qadirê wî ewqas habû cem milet. Di pêvajoya Komkujiya Ermeniyan de bi hest û ramanên êzdîtî li yekîtiya gelên êzdî û ermenî digere ku bi hev re xwe ji zilma tirkan û kurdên misilman biparêzin. Yekîtiya gelê êzdî û ermenî bi gelek xurtî çênabe û bi bikaranîna hin peyayê ji hêzên cerdevan (Alayên Hemîdiye) dewleta tirkan a ku hatibû belavkirin, komkujiya ermeniyan tê kirin. Di heman demê de komkujiya êzdiyan jî dest pê dike, lê Cîhangîr Axa zûtirê peşa qirkirina êzdiyan digire.
Cîhangîr Axa wekî serokê êzdiyan li dijî tirkan têkoşîneke navdar li dar dixe. Navê wî wekî tirs û xof dikeve dilê leşkerên tirk. Piştî dawîhatina komkujiyê û sazûmaniya nû ya YKSSê êzdiyên ji ber komkujiyê reviyane xwe digihînin Ermenistanê. Li ser wesiyeta Lenin li wan xwedî tê derketin.
Cejnîkanî Bapîr
Cejnîkanî Bapîr, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Cîhangîr Axa
Bi destpêka desthilatiya Josef Stalin tunekirina kurdan li wir jî dest pê dike. Stalîn Cîhangîr Axa dîl digire û dişîne Sîbîryayê û li wir li ser daxwaza Komara Tirkiyê tê kuştin û ji ber ku goristana wî kivşe nebe laşê wî tê şewitandin. Hin kes dibêjin Stalîn ew teslîmê dewleta tirk kiriye.
Li ser wî bi dehan stran ên dengbêjiyê hene.
Tilxerman
Tilxerman, gundekî bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye.
Ayvaliq
Ayvaliq, gundekî bi ser navçeya Ayasa Edeneyê ve ye.
Bacûnd Mehabad
Bacûnd, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Sêrek, Pasûr
Sêrek, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye.
Quzêrîb
Quzêrîb (navê wê yê kevn di qeydên osmanî de Quhêrîb an Qohêrîp bû,,  bi tirkî: Yazır ), gundekî Stewrê yê ku navçeyek Mêrdîn e. Berê gundekî Diyarbekrê bû. Him li ser weadên Mala Qawakan yê Stewrî ku alîgirên Îsmet Paşa bûn û talibê ray(deng)ên gundiyan bûn û him jî ji ber ku di çiya re Stewrê ji bajarên din nêztir bû, gund, wek Rêzgundên xwe Dêrîş, Cirzê û Çilstûnê di encama plebîsîteke berî nuha 50-60 sal de xwe bi Stewrê ve grêda ye. Lê tu fêde û xêr û xizmet ji Stewrê nedîtiye; lewra heyta sala 2005an jî bê av mabû. Gund ji zemaniyan heyta vê dîrokê jî divêtiya xwe ya avê ji ava berf û baranê ku çile û buharan di çahlan de dihat hilanîn bicî dianî.
Gurçik
Gurçik (bi înglîzî: kidney) endamên serekî yên koendama deravêtinê ya mirov û ajalên birrbirredar e.
Quzêrîb
Dîrok
Navê xwe ji 170 zêrîbên ku ji çiyê diherikin û li gund dicivin stendiye. Ji ber ku van zêrîban li vir dicivin gund bi Qun-zêrîb hatiye binavkirin.
Gurçik
Li gel erkê deravêtinê, gurçik hormon berhem dike, hevsengiya ava laş, hevsengiya ozmosa laş, hevsengiya iyonên xwînê û rêkxistina asta pH ya laş dabîn dike. Cotek gurçik li aliyê paşî yê zikekelênê de li jêrê navpencikê de li herdu aliyên birrbirreya piştê de cih digirin. Di laşê mirov de gurçika aliyê rastê ji ber şeweya kezebê, ji gurçika aliyê çepê bi qasî 2 cm nizimtir e. Gurçik ji asta birrbirreya 12mîn a sîngê heta birrbirreya 3yemîn a kêlekê dirêj dibin.
Quzêrîb
Dîrok
Gundekî gelek kevn û dîrokî ye. Li ser kurr (qelaç)ekî bi drêjahî hatiye avakirin û li binê wê bi sedan şikeft he ne ku nuha bi granî giş wek axur û kadîn tên bikaranîn.
Gurçik
Şêwe û pêkhateya gurçikan
Gurçik bi şêweyê fasûlî û bi rengê sor a qehweyî ne. Qebareya gurçikek mirov bi qasî kulma mirov e. Giraniya gurçikek mirov bi qasî 100 gram e. Dirêjiya gurçikê biqasî 12 cm, panî (firehî) ya wê bi qasî 6.5 cm û stûriya wê jî 2.5 cm e.
Quzêrîb
Dîrok
Di sala 1994an de ji alî hêzên dewletê ve hate valakirin. Di sala 2002an gund ji bicîbûnê re hate vekirin niştecih vegeriyan gundê xwe.
Gurçik
Şêwe û pêkhateya gurçikan
Beşên jor û jêr ên gurçikê wekî cemser tên navkirin. Li ser cemsera jorê ya her gurçikek de rijênek adrenal cih digire. Rijênê adrenal endamên koendama mîzê nîn in, lê bi berhemkirin û derdana hormona aldosteronê, gurçikan han dikin bo dubaremijîna sodyumê.
Quzêrîb
Dîrok
Di dema osmaniyan de nêvî di bin hîmayeya Ehmed Axayê Ewînî de, nêvî jî dibin a Husên Axayê Qoxiyî de bû.
Kuncî
Kuncî (sesamum indicum), riwekeke dexla, ji famîleya kunciyan e. Bejna wê 50 – 150 cm bilind dibe û kêm caran çik jê diçin. Pelên wê 5-10 cm dirêj 3-5 cm fireh, şiklê wan rimane yan jî hêkane ne û rexên wan rast an jî xetxet in. Kulîlkên wê yên wek kovikan di binê dûxika (boçik-zîlik) wê de bi hevre ne.
Rengê kulîlkan spî yan jî peyazî ne, yên binevşî jî hene. Rengê fêkiyan esmer, sor, zer, an jî reş in û fêkiya wê wek qapsûlan e. Di nava wê qapsûlê de 70 -90 heb bizir hene. Ji wan biziran re “kuncî “ tê gotin. Ji 50 %ê wan rûn e. Ew rûn ji bo masajê û ji bo derman û xwarinan tê bikaranîn. Gelek cûreyên kunciyan yên çandinî û bejî hene.
Gurçik
Şêwe û pêkhateya gurçikan
Beşa gurçikê ya li aliyê birrbirreyê rûçal (bi înglîzî: concave) e û wekî hîlum (bi latînî: hilum) tê navkirin. Beşa rûçal a herdu gurçikan rûbirûyê hev de cih digirin. Lûleyên xwînê, lûleyên lîmfe, demar û borrîmîz bi rêya hîlumê derbasê gurçikê dibin an jî ji gurçikê der dikevin. Gurçik bi qaşilê gurçikê dapoşrav e. Qaşilê gurçikê qaşilek zexm e û ji bestereşaneya rîşalî pêk tê. Qaşilê gurçikê bi çînek çewrî dapoşrav e. Çewrî mîna balîfek gurçikan dipêçin û wan ji darbeyên hawirdorê diparêzin.
Xanedana Selariyan
Selarî, Xanedana Selariyan jî eşîra Selariyan dewletek ava kirin e û di (Navşerê Arî/Navdema Arî) nav sedsalên duyem û dehemê de hikmê welatên Teron, Semîran Deylem û Azerbaycan, Arran û Ermenistanê dikirin, ku bi eslê xwe kurdên deylemî bûn
Gurçik
Şêwe û pêkhateya gurçikan
Birgeha dirêjkî ya gurçika mirov li aliyê derve ji tûkila gurçikê (bi înglîzî: renal cortex), li aliyê navî ji kiroka gurçikê (bi înglîzî: renal medulla) pêk tê. Gurzên lûlek û mûlûleyên gurçikê di herdu beşên gurçikêde cih digirin. Tûkila gurçikê ji ber mûlûleyên xwînê, danikî ye û bi rengê sorê qehweyî xuya dibe. Kiroka gurçikê ji ber hebûna lûlek û mûlûleyan, xêzikî xuya dibe.
Godernê
Godernê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye.
Gurçik
Şêwe û pêkhateya gurçikan
Nefron yekeya parzûnkirinê ya gurçikan e û pêkhateyek lûlekî (bi înglîzî:tubule)ye. Nefron ji tûkilê dadikêşin nav kiroka gurçikê û ji kirokê jî dîsa hildikêşin nav tûkila gurçikê. Di her gurçikek mirov de bi qasî mîlyonek nefron û gellek cogên berhevkirinê hene. Dirêjiya lûlek û cogên nav gurçikê bi qasî 80 km ye.
Ji tûkilê ber bi kiroka gurçikê, stûnên gurçikê (bi înglîzî: renal columns ) dirêj dibin. Stûnên gurçikê ji bestereşaneyê pêk tê, di navbera qoçekên gurçikan de dirêj dibin û qoçekên gurçikê ji hev cihê dikin. Kirok ji 8 heta 15 qoçekên gurçikê(bi înglîzî: renal pyramid) pêk tê. Stûnên gurçikê, cihê girêdan û destekê ye ji bo lûleyên xwînê yên ji tûkilê derbas dibin. Gurçik ji aliyê stûnên gurçikan ve dabeşê 6 heta 8 pilan dibe.
Li serê qoçekên gurçikê de goçkeyên gurçikê (bi latînî: renal papilla) hene, mîza di nav gurçik de çê dibe, bi navbeynkariya cogên berhevkirinê, ji goçkeyên gurçikê derbasê hewza gurçikê (bi înglîzî: renal pelvis) dibe. Hewza gurçikê pêkhateyek bi şeweyê kovik e û bi borrîmîzê ve girêdayî ye.
Gîhandina xwînê di gurçikan de
Di her dillêdanekê de %25ê xwîna ji dil hatiye pompekirin, bo gurçikan tê şandin. Xwîn di nav gurçikan de di nav tora lûleyên xwînê de diherrike.
1. Xwîna nav xwînbera sereke (şaxwînber) bi nabeynkariya xwînbera gurçikê derbasî nav gurçikê dibe.
2. Xwînbera gurçikê şax dide bo xwînberên pila (lobe) gurçikê, bi vî awayê xwîn digihîje qoçekên gurçikê. Ji xwînberên pila gurçikê, xwînberên hê ziravtir ber bi navbera qoçekan dirêj dibin, ji vana re tê gotin xwînberên navbera pilan.