cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kakût
Kakûtê Mirovan
Marîpişta mirovan ji 24 parçe hestiyan pêk hatiye. 7 ji wan li berê marîpişta histû (stû), 12 li marîpişta sing, 5 li marîpişta navpiştê, 5 li marîpişta rûniştekê û 3-5 marîpişta boçikê hatine avakirin. Wezîfeya marîpiştê ji aliyekî ew e, ku mirova tîk bigire, ji aliyê din jî mêjuyê marîpiştê biparêze. Ger ku mêjuyê marîpiştê bişke, dibe ku mirov şil (felc) bibe û nekare qorên xwe bileqîne. Ji ber ku ew hestiyê marîpiştê bi hevra bi alîkariya bendan, temar û deziyan hatine girêdan û mirov dikare xwe bilivîne û xwe li ser aliyê destê rastê, li ser aliyê destê çepê xarbike û histuyê xwe biçerixîne. Ew livinana bi alîkariya masûlkan û livokan tên çêkirin.
Di hindurê marîpiştê da mêjuyê marîpiştê cih digire. Ew ji mêjû destpê dike û tê heta dora hestiyê marîpişta nivpiştê ya duwemîn.
Ji mêjuyê marîpiştê birik derdikevin û dicin bedena mirovan. Ew birikana emir ji mêjû digirin û dibin masûlke û organan. Ji ber wî emrî masûlke dikarin fonksiyonên xwe bînin cih. Hengîl ji bo tîkmayîna mirovan gelek giring e. Hestiyê hengîlê, rûviya zirav (bimbar), rûviya stûr (sincaq) û wan organên ku di zikê mirovan da hene, diparêze û wan di şûnê da dihele. Ji aliyê din da ji hengîl, ji bo rêveçûna mirovan gelek giring e. Cava tê zanin, kulimeka mirovan di navbere hestiyê hengîlê û hestiyê qora jorîn da cih digire. Hestiyê hengîl bi temar, band û deziyan bi hestiyê qora jorîn û bi marîpiştê re hatiye girêdan.
Pilê mirovan ji hestiyê pilê jorîn, hestiyên pilê jêrîn û ji dest pêktê. Ew bi livoka pil (navbera girika pil û hestiyê berikê) bi hestiyê berokê re, bi alîkariya deziya hev û din va hatine girêdan. Ji we livokê re dibejin livoka gilor, ji ber ku mirov dikare we livokê li her alî da bicerixîne. Pilê jorîn bi livoka enîşkê, bi bask re (pilê jêrîn) hatiye girêdan. Bask ji du hestiyan pêktê: hestiyê baskê qalind (zendê stûr) û hestiyê baskê zirav (zendê zirav). Bask bi livoka zendikê bi dest re hatiye girêdan.
Zendik ji 8 hestiyên biçûk pêktê. Ew hestiyan, bi deziyan bi hev va hatine girêdan. Dawiya zendik, 5 hestiyên dest tên. Ew hestiyan, bi livok, masûlke u deziyan bi hestiyê tiliyan va hatine girêdan. Her tiliyek mirovan bi 3 hestiyan pêk tê. Ji wan re dibêjin xaxik. Ew bi livok û deziyan bi hev va hatine girêdan.
Qorê mirovan wekî pil û destan hatine çêkirin. Hestiyê qora jorîn, bi livoka kulemekê bi hengîlê re hatiye girêdan. Bi livoka jûnî ji bi binqore re (çîpikê) hatiye girêdan. Ji livoka jûnî re hin helan qomik jî tê gotin. Li ser livoka jûnî hestiyê qomikê (serçok) heye.
Binqor ji du hestiyan pêktê. Ji wan re, hestiyê binqora qalind û hestiyê binqora zirav tê gotin. Ew hestiyan bi livoka ling re hatine girêdan. Di livoka ling da jî, wekî livoka destan (zendik) 8 hestî hene. Ew jî bi hev re hatine girêdan. Hestiyê mezin, hestiyê paniyê ye.
Du livoka lingan 5 hestiyê ling tên. Ew hestiyan bi livoka bi hestiyê pêçîkan re hatine girêdan. Her pêçîkên mirovan ji 3 hestiyan pêk tê. Ji wan re dibêjin xaxikê lingan. Ew ji bi hevra, bi livokan u deziyan hatine girêdan.
Gireya hestiyê serî şûna kirtikan e. Di serê zarokan da, li salen jiyanen pêşîn, hindik hestî hene. Ji ber ku mêjuyê zarokan hê nû mezin dibe. Eger serî bi temami ji hestî be, mêjû nikare mezin be, ji ber ku şûna mezinbûnê tune. Ji ber vê yekê jî, navbera hestiyê serî bi kirtikê tê girtin. Ji ve re sille an ji nermik tê gotin. Kengî zarok mezin bûn, ketin sal 2yan, ew kirtikan hêdî hêdî dibin hestî. Temamî şeş şûne usa di serê mirovan da hene. Kirtika mezin, di nav hestiye serî da, li aliyê pêşiyê serî da ye (bi latînî: Fontanela).
Han (netewe)
Han an jî Çînên Han (çînî: 汉族, çînî klasîk: 漢族, "Hàn zú") koma herî mezin a etnîkî ye ku li Çîn ê dijîn Ew ji sedî 92% nifûsa Çînî û % 19ê nifûsa cîhan ê pêk tînin. Di zîmanê kurdî de, peyv a "Çînî" bi gelemperî ji bo vê netewî tê bikar anîn.
Ev nav jî xanedana Han ,ya ku di navbera B.Z. 206-P.Z. 220an de hukum kirîye, tê. Xanedana Han piştî xanedana Qin Çîn bi rêva bir. Vê xanedanê bandorên kûr li ser çanda Çînî hîştîye. Gelek mirovên ku îro li Çînê dijîn, ji xwe re dibêjin mirovên Han (Hànrén).
Çîniyên Han yek ji wan zimanên Çînî diaxivin. Ev netewe yekrêziya zimanî nîşan nadin, lê tîpên çînî ku li seranserê Çînê tê bikar anîn bingeha yekîtiya çandî û polîtîk e. Ji ber vê yekê jî, kesekî ji Hong kongê û kesekî ji Beîjîng ê ji zimanê hevdu fêm nekin, ew dikarin bi tîpên çînî hev fêm bikin.
Îro zaravayê Beîjîngê (Mandarin an jî Çînîya Standard ), ku di Çînê de wekî zimanê fermî ji hêla piraniya Çînên Han ve wekî zimanê duyemîn tê axaftin.
Hejmara netewê ya Han 1.310.000.000 kesin
Nordfriesland (navçe)
Nordfriesland, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Schleswig-Holsteinê ya Almanyayê ye.
Şîleyî
Şîleyî, navê mirovên ku li Şîleyê dimînin.
Hard dîsk
Hard dîsk carna bi ramê tê tevî hevkirin.Lê belê vatiniyên wan ji hev cuda ne. Komputer, wexta ku bîrdanka ramê ehîl nabe beşekê hard dîskê wek ramê bikar tîne. Lê belê hard dîsk li gorî ramê pir giran(hêdî) e. Ji ber vê yekê ev kirarî pir çêtir nayê dîtin.
Zettemin
Zettemin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Korker
Korker (bi tirkî: Çataldere), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Guyuan
Guyuan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Ningxiayê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2007an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.455.200 kesî
Perrigny-lès-Dijon
Perrigny-lès-Dijon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Merzrûd, Keleyber
Merzrûd gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Helebî
Helebî gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Saint-Jean-de-la-Neuville
Saint-Jean-de-la-Neuville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Mescîda Eqsa
Mescîda Eqsa mizgefteke pîroz a li Qudsê ye, ku berî Kabeyê qibleya misilmanan bû.
Fresnay-le-Gilmert
Fresnay-le-Gilmert, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Bamberg (navçe)
Bamberg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Bajarok û şaredarî
(di 2007an de)
Schkeuditz
Schkeuditz, bajarekî navçeya (Landkreis) Nordsachsenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Emirê Teze
Emirê Teze an Karvansere (bi ermenî: Սադունց, Sadûnts) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.
Lîsteya gundên Bostanabadê
Navên gundên Bostanabad bi rêza alfabê:
Zov
Zov (bi tirkî: Sürek), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Ostholstein
Ostholstein, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Schleswig-Holsteinê ya Almanyayê ye.
Gur û heft karik
Gur û heft karik (bi almanî: Der Wolf und die sieben jungen Geißlein) çîrokek e ku ji aliyê Birayên Grimm ve hatiye berhevkirin û di Çîrokên Grimm de hatiye weşandin. Çîrok dişibe "Sê berazên biçûk" û 124 çîrokên gelêrî yên din. Rizgarkirina zarokan ji zikê gur û cezakirina wî bi tijîkirina keviran jî dikare bi rizgarkirin û tolhildana Keça Kumsor ji gur (Aarne-Thompson tîp 333) re were berhevkirin.
Jêder
Çîrok ji aliyê Birayên Grimm ve di çapa yekem a Kinder- und Hausmärchen di sala 1812an de hat weşandin. Çavkaniya wan malbata Hassenpflug ji Hanauê bû. Çîrokek bi vî rengî, Gur û zarokan, li rojhilata navîn û deverên Ewropayê hatine gotin û dibe ku di sedsala yekem de dest pê bike.
Naverok
Dayika karikan neçar dimîne ku ji malê derkeve û ji heft zarokên xwe yên biçûk re dibêje ku di dema nebûna wê de kes nehêlin ku bikeve malê. Piştî ku ew diçe, gurê mezin û bed tê û daxwaza têketina malê dike. Lê karikên biçûk ji dengê hişk pê dihesin ku gur ne diya wan li ber derî ye û nahêlin bikeve hundir. Dûv re gur ji bo ku dengê xwe nerm bike gêç dixwe û vedigere mala karikan. Lê belê, ji ber ku gur lepê xwe yê reş datîne ser pencereyê, karikan hewildana xapandinê nas dikin û nahêlin wî bikeve hundir. Gur diçe nanpêjxane yan jî arîşê û hinek ar didize, li hemû mantoyê xwe dixemilîne, lingên xwe yên reş spî dike. Ji ber vê yekê ew niha karikên piçûk dixapîne, yên ku paşê derî vedikin. Gurê bed bi bilezê dikeve malê û şeş ji heft karik dixwe, yek ji wan dikare xwe di demjimêrê de veşêre. Dema ku dayik dîsa tê malê, karik ji cihê xwe vedişêre derdikeve û li ser êrîşê û xwişk û birayên ku xwarine vedibêje. Gur hê jî li ser mêrga li ber xênî di xew de ye, diya karikan bi lez û bez vedigere nav malê û cawbir û tiştên dirûtinê tîne. Bi cawbirê zikê gur vedike û derdikeve holê ku hemû zarokên biçûk hê sax in û dikarin ji zikê xwe birevin. Dayik talîmat dide zarokên xwe ku keviran berhev bikin, ew di zikê gur de didirû. Gava gur dîsa ji xew radibe û ji bo vexwarinê diçe ser bîrê, bi giraniya keviran tê kişandin û dixeniqîne.
Pinneberg (navçe)
Pinneberg, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Schleswig-Holsteinê ya Almanyayê ye.
Mohemed Hesenlû
Mohemed Hesenlû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fresnay-l'Évêque
Fresnay-l'Évêque, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Perrigny-sur-l'Ognon
Perrigny-sur-l'Ognon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Heyderawa
Heyderawa gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 0 kes (0 malbat) bûn.
Saint-Jean-du-Cardonnay
Saint-Jean-du-Cardonnay, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Friaize
Friaize, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Xirab Dîm
Xirab Dîm, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Abar
Abar, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Koxanîs
Koxanîs (bi tirkî: Peynirli), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Saint-Jouin-Bruneval
Saint-Jouin-Bruneval, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Bişirto
Birişto (bi tirkî: Akbuğday), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Şamîram, Ermenistan
Şamîram (bi ermenî: Շամիրամ) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.
Rendsburg-Eckernförde
Rendsburg-Eckernförde, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Schleswig-Holsteinê ya Almanyayê ye.
Samîlî
Samîlî (bi tirkî: Üçlerce), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Altenhagen
Altenhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bayreuth (navçe)
Bayreuth, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Walaxîye
Walaxîye (Bi Kurdî „Axa Romen“) dîmenek dîrokî ye, wekî li başûrê Romanyaya îroyîn ê.
Walaxîye, wekî dîmenek dîrokî, li rojava ji Walaxîye ya Piçûk (Oltenia) û li rojhilat ji Walaxîye ya Mezin (Muntenia) pêk tê.
Erdnîgarî
Bajarê ya herî mezin ê Walaxîye, paytexta Romanya, bajarê Bûkareşt ê.
Bikaranîna din ên peyva Walaxîye
Peyvên „Walaxîya“ di herêmen Romanîaxivên Yewnanistanê ji teyê gotîn. Li Walaxîya Mehrî (Çekî; Vallasko) nave xwe ji koçberên Walaxî ya Serdema Navîn avakirin, wekî heya îro ne hemî asîlmê bûnê.
Li hin herêmên Almanya û Awistirya de, Walaxîya di demêkî de wekî vegotinek ji bo herêmek dûr an deverek çol, bêmêhvan, bi gotinek rast (ji nêrînek Alman an Awistirî) tê bikar anîn: li pişt Karpatan.
Mohemedan, Keleyber
Mohemedan gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Planay, Côte-d'Or
Planay, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Îslamawa, Nexede
Îslamawa gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 113 kes (37 malbat) bûn.
Lingwu
Lingwu, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Ningxiayê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 261.677 kesî
Isfendiyar
Isfendiyar, Esfendiyar (bi farisî: اسفندیار), lehengê efsanewî yê Îranê û yek ji karakterên Şahnameyê. Ew kurê mezin ê Guştasb, mîrê Keyaniyan, yek ji xanedanên beriya îslamê yên Îranê ye.
Di çavkaniyên pehlewî de wek parêzvanê pêbawer û pêşengê Zerdeştiyê tê binavkirin. Digel vê yekê, di edebiyatê de herî zêde bi têkoşîna xwe ya bi Ristemê Zal re navdar bû û bi mirina xwe ya trajîk re behsa wî hat kirin. Berhema ku kesayeta wî ya efsaneyî daye Isfendiyar û lehengiya wî kiriye dastan, Şahnameya Firdewsî ye.
Isfendiyar dema bavê wî sax bû, ji bo belavkirina dînê zerdeştî beşdarî gelek şeran bû û serkeftinên girîng bi dest xist. Piştgir û şêwirmendê wê yê herî mezin meleyê Zerdeştî Pesûtan e. Hesûdiya serkeftina wî, bavê wî Guştasb, kurê xwe di qesrê de zindan kir, ji tirsa ku kurê wî, textê wî bigire. Di vê navberê de Mîr Ercasb leşkeran dişîne û Îranê talan dike û du keçên Guştasb dîl digire. Ji ber ku Gustasb di rewşeke dijwar de ye, Isfendiyar dişîne da ku keçên xwe rizgar bike. Isfendiyar xwîşkên xwe xilas dike. Paşê bavê wî jê dixwaze ku Ristemê Zal girêbide û bîne; Îsfendiyar ku di heman rojê de çûye Şebistanê, bi Ristemê Zal re ketiye şer. Ristemê Zal di dema têkoşîna wan de çavên Isfendiyar bi tîreke çeqel kor dike. Isfendiyar dema kor dibe, ji kedera xwe dimire. Erdeşîr Behmen Daraz, kurê Isfendiyar, dikeve ser textê Îranê ku ji ber mirina Guştasb vala bû.
Cihê wî di nav edebiyatê de
Isfendiyar jî, hema hema hemû lehengên Şahnameyê, di edebiyata rojhilat-îslamê û bi taybetî jî di edebiyata kevnar a tirkî de gelek caran behsa wê tê kirin û helbestvanan cesaret, hêz û bêserûberiya wî radigihînin. Ji ber vê sedemê di helbestê de paşnavê Rûyinten ji navê xwe zêdetir dihat bikaranîn. Ji ber cihê wî yê girîng di mîtolojiya îranî de bi Ristemê Zal re hatiye berawirdkirin, ji ber şerkeriya wî navê wî wekî "Isfendiyar-ı ma'reke" li gel peyva "ma'reke" (qada şer) hatiye binavkirin. Di pêkhatina "Isfendiyar-ı mihr" de behsa Ristemê Zal tê kirin.
Pichanges
Pichanges, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Xirab Darkê
Xirab Darkê, Xirabdar, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ayqîrçîmen Jor
Ayqîrçîmen Jor, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gurk
Gurk (bi tirkî: Kürk), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Coga hêkê
Coga hêkê an jî coga Falloppio (bi înglîzî: oviduct / Fallopian tube / uterine tube ) cotek cog in ji herdu aliyên malzarokê derdikevin û ber bi hêkdankan ve dirêj dibin.
Pêkhate
Cogên hêkê di zekekelênê de cih digirin. Cogên hêkê ji herdu aliyên malzarokê, di navbera biniya malzarokê û laşê malzarokê dirêjê derve dibin. Dirêjiya cogên hêkê bi qasî 10 -13 cm e û tîreya wan 0.5 – 1.2 cm e.
Coga hêkê ji sê beşan pêk tê: kovik, kûp û îsthmus
Kovik (bi latînî: infundibulum)
Cogên hêkê nêzikê hêkdankê ne lê bi hêkdankê ve girêdayî nin in, di navbera hêkdank û coga hêkê de valahiyek heye. Serê serbest a coga hêkê dişibe kovikê. Ji kovikê pêkhateyên mîna tilî ber bi hêkdankê dirêj dibin, evana wekî poxik (bi latînî: fimbriea) tên navkirin. Poxik hêka ji hêkdankê hatiyê berdan digire û ber bi nav coga hêkê araste dike.
Kûp (bi înglîzî: ampulla)
Di zimanê latînî de ji bo kûpên biçembil ên ji axê hatine çêkirin re peyva 'amphora' tê bikaranîn. Di zimanê înglîzî de amphora guheriye û bûye ampulla .Beşa naverasta coga hêkê, di serî de fireh e lê her ko ber bi malzarokê dirêj dibe, ziravtir dibe û dişibe kûpê loma ev beş wekî ampulla tê navkirin. Pîtîna hêkê li vir rû dide. Ango sperm ji zêyê heta kûpê ajne dikin ko rastê hêkê werin.
Îsthmus
Di zimanê yewnanî de ji bo pêkhateya zirav a di navbera du pêkhateyên fireh de peyva “isthmos” tê bikaranîn .Beşa coga hêkê ji kûpê şûnve heta malzarokê zirav e, ev beşa zirav, wekî isthmus tê navkirin. Dirêjiya isthmusê bi qasî 2cm e.
Dîwarê coga hêkê
Dîwarê cogên hêkê ji sê çînan pêk tê. Çîna derve wekî betan tê navkirin. Di vê çînê de bester cih digire. Çîna naverast ji lûsemasûlkeyan pêk tê. Çîna navî ango navpoşê cogên hêkê, bi rûkeşexaneyên kûlkdar dapoşrav e .Gava hêk di nav coga hêkê de ye, kûlkên rûkeşexaneyan û masûlkeyên cogê, hêkê ber bi malzarokê pal didin.
Bartow, Almanya
Bartow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Coga hêkê
Erkê coga hêkê
Coga hêkê ji hêkdankê hêkê digire û bi livîna perîstaltî ya lûsemasûlkeyan û bi kulkên rûkeşexaneyan ber bi malzarokê pal dide. Derdanên coga hêkê, xurek dabîn dike ji bo hêk û sperman. Coga hêkê ji malzarokê sperman digûhêzînê bo hêkê. Ji hêkadankê hêkê digûhezîne bo pîtîna bi spermê ve. Hawirdorek guncav dabîn dike bo pîtîna hêkê û dabeşbûna hêka pîtandî .Pîtîna hêkê di nav coga hêkê de rû dide. Hêka pîtandî dest bi dabeşbûnê dike, û bi navbeynkariya kûlk û masûlkeyên cogê, ber bi malzarokê dilive bo çeqînê.
Girêdana cogên hêkê
Girêdana cogên hêkê (bi înglîzî: tubal ligation) yek ji rêbazên rêgirtina ducaniyê ye. Bi vê rêbazê, ji hêkdankê hêk dîsa çê dibe lê ji ber ko rastê sperman nayê, hêk nayê pîtandin û ducanî rû nade. Gellek corên niştergeriya girêdana cogên hêkê heye. Bi gelemperî cogên hêkê tên girêdan bi vî awayê cog dixitime, sperm li alîkî, hêk jî li aliyê din a cogê dimîne û rastê hev nayên. Hin caran jî cogên hêkê tên birrîn û devê cogan tê girêdan. Herwisa dibe ko hin caran jî cogên hêkê bi tevahî ji laş were derxistin.
Fruncé
Fruncé, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Plombières-lès-Dijon
Plombières-lès-Dijon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Çilkanî, Ermenistan
Çilkanî an Korbilax (bi ermenî: Շենկանի, Şênkanî) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.
Friedberg, Bavyera
Friedberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Karwansera, Nexede
Karwansera gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 895 kes (187 malbat) bûn.
Zirbe
Zirbe, Zorbe an Sorîk (bi ermenî: Սորիկ) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.
Lemehûnî
Lemehûnî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gallardon
Gallardon, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Almalû, Bostanabad
Almalû, Bostanabad, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Odika Jor
Odika Jor (bi tirkî: Serdarlı), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Made (kîmya)
Di zanistên fîzîk û kîmyayê de, made an keriste binestir a hemî tiştên fîzîkî ye ko ne berdewamî a wize (enerjî) an hêzqadan (force-fields) bit. Ev herduyên dawiyê koma bariste yê tiştan pêkdiînin lê bi xwe madde nahên hesibandin. Bi gotineka dî, keriste wekî hemî gîhana berçav anko hebûna ko ji mirovan ra xweya ye dihêt pênasekirin, herçend e ko ruhnahî bi xwe ne keriste ye. Bi vî awayî, pênaseya zanistî ya keristeyî hindekê nezelal e.
Pênase
Di fîzîkê da keriste an madde gelek bi zelalî nehatiye pênasekirin, lewma li herdera ko hûrbûn û ramaneka zanistiyanetir pêdivî bit zarav anko termên zelaltir, mîna bariste, enerjî û keriyan dihên bikaranîn. Lê hindek fîzîkzanistvan her nebit li ser vê pênase a keristeyî lihevhatine: her tiştê ko ji fermionên hîmanî pêkhatibit. Ev lepton (bi elektronan ve) û kuarkan (bi proton û notronan ve)vedigirit. Ji ber hindê ko proton û notron û elektron kom dibin da atomê pêkbiînin, atom û molekûl û hemî tiştên ko ji wan pêkdihên madde an keriste ne. Coreyên baryon û mesonan jî madde ne. Tiştên ko ne keriste ne ruhnahî (foton) û bosonên pîvikî yên dî ne.
Lê dîsa jî ev pênas hemî caran têrker nîne, her nebit di van kaûdanan û rewşan da:
Saint-Laurent-de-Brèvedent
Saint-Laurent-de-Brèvedent, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Pluvet
Pluvet, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Xirab Makilê
Xirab Makilê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Laurent-en-Caux
Saint-Laurent-en-Caux, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Perdik
Perdik (bi tirkî: Dörtbölük), gundekî bi ser navçeya Xûxa Xarpêtê ve ye.
Lemediriq
Lemediriq gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gilakom
Gilakom (bi tirkî: Kılakom), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Breesen
Breesen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kamûs
Kamûs gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 78 kes (27   malbat) bûn.
Aqdere
Aqdere, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Axacan
Axacan, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Poinçon-lès-Larrey
Poinçon-lès-Larrey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bîlan, Baskil
Bîlan yan jî Bîlalan (bi tirkî: Bilaluşağı), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Tilîk
Tilîk an Tlîk (bi ermenî: Թլիկ) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.
Întegral
Qada ku di bin munhaniya fonksiyonekê de dimîne, jê re întegral tê gotin. Bi gotineke din jî kirariya dîtinê fonksiyonekê ye, ku darişte ya wê tê zanîn lê belê bi xwe nayê zanîn.
Letedêh
Letedêh gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Adelzhausen
Adelzhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Poiseul-la-Grange
Poiseul-la-Grange, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Întegral
Întegral ji aliyê Gottfried Leibniz ve ji bo hesibandina qadên parçeyên biçûk yên bêdawî hatiyê dîtin. Dawêra întegralê  \int  e.
Întegral di nav xwe de dibe du beş. Întegrala diyar û întegrala nediyar. Întegrala fonksiyonekê bi alîkariya hin rêzikên sereke ve tê dîtin.
Nimûneyeke hêsan:
Em întegrala   ê derbixînî.
* hela vê pirsyarê bi formûla duyemîn ya ku li diyar hatiye dayîn tê çareserkirin.
=
Garancières-en-Drouais
Garancières-en-Drouais, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Garancières-en-Beauce
Garancières-en-Beauce, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Qingtongxia
Qingtongxia, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Ningxiayê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 264.717 kesî
Dûzkend
Dûzkend an Beroj (bi ermenî: Արևուտ, Arêvût) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.
Burow
Burow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Breest
Breest şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Axûrava
Axûrava, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çiyayê Grimmingê
Çiyayê Grimmingê (2 351 m) lûtkeyeke veqetandî ye ku li çiyayên Dachstein ên Awistirya ye û yek ji çend çiyayên pir-serdest ên çiyayên Alpê ye.
Cîh
Grimming di navbera Geliyê Ennsê û Salzkammergutê de ye. Li rojhilatê girseya Dachstein, ji aliyê çemê wê yê rojhilatê ji hêla Gola Salza ve tê veqetandin.
Pîvana Rêhesinê ya Standard
Pîvana Rêhesinê ya Standard pîvana rêka rêbaza û  e. Ji pîvana standard re jî Pîvana Stephenson (piştî George Stephenson) tê gotin, pîvana navneteweyî, pîvana UIC, pîvana yekreng, pîvana normal û pîvana Ewropî li Ewropayê,     û SGR li Rojhilatê Afrîkayê. Ew li seranserê cîhanê wekî rêbaza herî berfireh tê bikar anîn, ku bi qasî %55 ji xetên cîhanê bikar tîne. Hemû xetên trênê yên bilez ji bilî yên Rûsya, Fînlenda û Ozbekistanê pîvana standard bikar tînin. Dûrahiya di navbera keviyên hundurê rêlan ve 1435 mm tê diyar kirin, ji bilî Dewletên Yekbûyî û li ser hin rêzikên mîrata Brîtanî, di adetî/yekîneyên împaratorî yên Dewletên Yekbûyî de, tam "çar lingên heşt û nîv înç" bi 1435.1 mm re wekhev tê danasîn.
Anita Page
Anita Page (z. Anita Evelyn Pomares ; 4ê Tebaxê, 1910. û mirin, 2008) lîstikvanek fîlimên Amerîkî bû ku di salên dawîn ên serdema fîlima bêdeng de pir di hat naskirin. .
Çiyayê Grimmingê
Jeolojî
Tevî cihêbûna wê ya topografîya Dachsteinê, Grimming bi giranî ji kevirê kilsinê Dachstein hatî çêkirin û di rastiyê de, slabek ji bloka Dachstein e ku şikestiye.
Li başûrê rojavayê lûtkeya sereke Grimmingtor e, bi qasî 50 metre bilind û 15 metre fireh di rûyê zinarî de ku ji hêla zinarek wekî derî ku 10 metre qalinde ve tê girtin. Ruyê çiyê li rojhilat bi gelek zinarên mezin ve hatiye dorpêçkirin, ji ber vê yekê (bi almanî Tor) li gorî efsaneyên almanî li pişt vî deriyê xezîne hatine veşartin.
Dîrok
Bi saya xuyangiha wê bi heybet, demek dirêj wekî mons Styriae altissimus, çiyayê herî bilind ê dewleta Awistirya ya Steiermarkê hatiye binavkirin.
Pir zu li Grimmingê wekî nîşaneke lêkolînê ji bo lêkolîna axê hatine bikaranîn. Di sala 1822an de Lieutenant Carl Baron Simbschen li ser lûtkeyê nîşaneke lêkolînê ya darîn û li binê wê jî wekî stargehek kevirek çêkiriye.
Kîqubad, Keleyber
Kîqubad gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kanîberde
Kanîberde gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 39 kes (7 malbat) bûn.
Mamreş, Baskil
Mamreş (bi tirkî: Aksakal), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Saint-Léger-du-Bourg-Denis
Saint-Léger-du-Bourg-Denis, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Axçekehl Zemanî
Axçekehl Zemanî, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Affing
Affing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Poiseul-la-Ville-et-Laperrière
Poiseul-la-Ville-et-Laperrière, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Serhed
Serhed herêmeke Bakurê Kurdistanê ye. Bajarên Çewlîg, Erzirom, Mûş, Agirî û Qers (Serhed) li Bakûrê Kurdistanê û herêma sersînorî ya li parêzgeha Azerbaycana Rojava dikevin nav tixûbe vê herême. Navê xwe ji “serxet“ê digre.
Cîvak
Gelê Serhedê di pirraniya xwe de Kurd in, belê hin komên ecem (azerî), terekeme (qerepapax), romî û ereb (li Mûşe) jî li herême dijîn. Zêdeya kurdên serhedî misilman in, gelek gundên kurdên qizilbaş jî li Wan, Erzîrom, Erdêxan, Mûş û Çewlîgê hene. Kurd bi devoka Serhedê ya kurmancî û kirmanckî diaxivin.
Norşên, Tortim
Norşên (bi tirkî: Karlı), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Chiapas
Chiapas, bi fermî Dewleta Azad û Serbixwe ya Chiapasê , dewletekî ji 31 dewletên Meksîkê ye, ku bi Navçeya Federal, 32 hebûnên federal ên Meksîkê ve xemilandin. Ev di 122 şaredar û paytexta wê jî bajarê Tuxtla Gutiérrez tê dabeşkirin. Navendên din ên şêniyên girîng li Çîpasê wek Ocosingo, Tapachula, San Cristóbal de las Casas, Comitán û Arriaga ne. Cih li Başûrrojavayê Meksîkê digre, ku ew ji başûrê dewletê ji aliyê dewletên Oaxaca li rojava, Veracruz li ser bakurrojava û Tabasco li ser bakur ve sînorkirin, û ji aliyê departementên Guatemalayê a li ser rojhilat û başûrrojhilatên Petén, Quiché, Huehuetenango û San Marcos in. Çîpas li ser peravên Okyanûsa Pasîfîk li başûr de cih digre.
Kehlîk, Keleyber
Kehlîk gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Chiapas
Navê Çîpasê ya bi kurdî
Navê Çîpasê ya rastî bi spanî Chiapas e. Ev nav bi kurdî wek Çîpas tê gotin. Ji ber ku, ev nav di helbestên stranên kurdî de gelek caran tê gotin. Herwiha ev navê bi kurdî di rojname û medayayên Kurdistanê de jî tê dubarekirin û vegotin.
Dîroka leşkerî
Dema ku Meksîk ava bû, ew di bin dîktatoriya Porfirio Diaz birêvekirin. Li dijî vê dîktatoriyê ji aliyê Emiliano Zapata Şoreşa Meksîkê hatiye destpêkirin. Piştî şerê şoreşa Meksîkê bi dawî bû û Emiliano Zapata jiyana xwe ji dest da, Chiapas ketiye bin rêvebertiya partiya hatiye hilbijartin. Li hemberî vê rêvebertiyê, hêzên Artêşa Rizgariya Neteweyî ya Zapatîst EZLN di sala 1994an de ji bo îdeolojiya Emiliano Zapata ji nû ve bidin jiyandinê, yekemîn êrîşa xwe li Chiapasê li dijî Artêşa Meksîkê pêk anî. Di vê salê de Chiapas hatiye dagirkirin. Di van salan de Gelên Chiapasê jî piştgirî dan çepgirên Artêşa Rizgariya Neteweyî ya Zapatîst. Piştî erîşa çekdarî Rêvebertiya Meksîkê biryar dan ku Artêş bikevin Chiapasê, ku herêmê ji Artêşa Rizgariya Neteweyî ya Zapatîst rizgar bikin.
Gnevkow
Gnevkow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Garnay
Garnay, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Poiseul-lès-Saulx
Poiseul-lès-Saulx, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Sînana
Sînana yan jî Sînan (bi tirkî: Suyatağı), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Kelegerx
Kelegerx (bi ermenî: Շենավան, Şênavan) gundekî êzîdiyan û ermeniyan li parêzgeha Armavîr ê Ermenistan e.
Axçekehl Recebanlû
Axçekehl Recebanlû, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kanîmamsêyêd
Kanîmamsêyêd gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 236 kes (42 malbat) bûn.
Aqbilax, Bostanabad
Aqbilax, Bostanabad, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Muzeya Çanda Filistînî ya Corinne Mamane
Muzeya Çanda Filistînî ya Corinne Mamane (bi îbranî: המוזיאון לתרבות הפלשתים ע"ש קורין ממן, bi îngilîzî: Corinne Mamane Museum of Philistine Culture) muzexaneyeke arkeolojîk a bajarê Ashdoda Israêlê ye. Muzexane di 1990î de hate vekirin.
Corinne Mamene
Corinne Mamane, xwendekara jin a cihû ku xelkê Kasablankaya Marokê bû, di 1984an de rastî rûdanyeke trafîkê li Fransayê hat û jiyana xwe ji dest da.
Pêşangehên muzexaneyê
Muzeya ji sê qatan pêk tê. Ya yekem pêşangeha çanda filistiyan e; ya duyem ji bo guhertina pêşangehan e. Li qata sisiyan pêşaneyeke li ser çanda xwarina Deryayê Egeyê ya bi navê "Pêjgeha Filîstiyan" heye.
Pommard
Pommard, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Şêxhesena
Şêxhesena (bi tirkî: Tabanbükü), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Gas, Eure-et-Loir
Gas, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Aindling
Aindling şaredariyeke navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Golchen
Golchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Xizaz
Xizaz, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Atbatan
Atbatan, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sorbehan
Sorbehan (bi tirkî: Dikmen), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Baar, Bavyera
Baar şaredariyeke navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Kûzegeran
Kûzegeran gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 602 kes (142 malbat) bûn.
Saint-Lucien, Seine-Maritime
Saint-Lucien, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Poncey-lès-Athée
Poncey-lès-Athée, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Silopiya
Silopiya an Silopî an jî  Girika 'Emo navçeyeke ya Şirnexê ye. Bakurê Kurdistanê ye, ya ku dikeve nava sînorên Tirkîyeyê.
Grapzow
Grapzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Silopiya
Bajarê Silopiyê
Heta îroj ji 20 an zêdetir taxên bajerê Silopiyê hatine çê kirin û avakirin, ji salên 1995an dest pêk de:
Taxa Barbarus, taxa Basak, taxa Cûdî, taxa Cumhuriyet, taxa Karşiyaka (Bajêrê Pêşber), taxa Nûh, taxa Ofîs, taxa S. Harun, taxa Yenîşehîr (Şehrê nû), taxa Yeşîltepe (Girê Hêşîn).
Bajarê Silopîyê di Bakûrê Kurdistanê de cîh digire. Li gorî kêmzêdeya malpera şaredarîya Silopîyê ya 2019an 134.000 kesan zêdetir serjimara xwe niha heye, yên ku ji Silopîyê ne û yên di salên 1995an û dest pêk de gundên xwe hêlayîn û ew jî li Silopîyê jiyana xwe berdewam dikin. Lê bes tête gotin, serjimara Silopî îroj gihiştiye 140.000. Hikûmetên Tirkî bi zordarî gundeyên Kurd ji gundên wan derêxistin û mal û xaniyên wan jî xira kirin. Ji ber wê yekê jî gundên li derûdore çîyayê Cûdî rêwîyên çûn Silopîyê. Bajerê Silopî ji berî salên 1995an serjimara wê li derûdore 20.000an bû, bes ji salên 1995an dest pê de Silopî di 10 salên paşîn de gelekî mirov kişandin xwe, mirovên Kurd yên ji hemû derên Kurdistanê tên.
Di van 10 salên paşîn de li Silopîyê gelekî mal, avahî û bînayên heta 10 ketiyê zêdetir malî hatine avakirin. Her weha gelekî sûkên nih ketine di bajerê Silopîyê de. Pêşdeçûn li Silopîyê berdewam dike. Bajerê Silopî her li ber xwe daye li dijî hikûmetên Tirkên û îroj jî li ber xwe dide li dijî zordariyê. Li vira çîyayê Cûdî dikeve pişta Silopî û çend kîlometrekî ji Silopiyê dûr e. Li tenişta milê çepê jî Xabûr, çîyayê Bêxêr bajarê Zaxo Otonomîya Başur heye û nêzîkî 30 kîlometrên ji Silopiyê dûr e.
Bajarê Şirnexê jî dikeve piş çîyayê Cûdî an jî li bakurê Silopîyê ye. Cizîra Botan jî dikeve rojavayê Silopîyê. Dêrika Hemko jî dikeve pêşberî an jî li Rojava yê Silopiyê.
Berê ji berî salên 1990î, bajerê Silopî li ser Mêrdînê bû, bes ji sala 1991ê û wir de li ser bajerê Şirnexê ye. Halbukî serjimara Şirnexê ne ew qas zêde ye. Şûna ku Cîzîra Botan bêxin parezgêh û serjimara wê jî diqetî ya Şirnex e, ji ber nav û dengê Cizîrê, dîroka Cizîrê, erdnîgar Cizîrê.
Seroka an jî Şaredarê Silopîyê bîrêz Suleyman Şavuk ye, ji (HDP) ye. Berî ku ew bikeve li ser text DYP ji aliyê mala Öktenan ve dihate îdare kirin.
Ji ber ku partiya HDP (Demokratik Toplum Partisi) ji aliyê hikûmet û qanunên Tirkî ve dîsa wekî her partiyek ya Kurd hatê qedexekirin, Kurd ra bûn navê partiya DTP ê kirin BTP (Barış Toplum Partisi). Niha Şaredarîya Silopî di destê HDP ê deye û Şaredar jî Suleyman Şavluk e..
Gundên li rojhilatê Silopiyê
Ev Gundên he hemû jî di navbera an jî navbeyna Silopî û Zaxoyê de ne.
Gundên li rojavayê Silopiyê
Ava Bazamirê di wira dibûrî. Hin havînan ava Bazamirê çik dibû. Ava Bazamirê heta 100 m jêdetir kurbûna xwe hebû û ji gundê Girê Çoliya dihat. Dirêjbûna xwe zêde hebû. Di ava Bazamirê de bax û bîstan jî dihatin çandin û herweha gelekî fêkî jî peyda dibûn. Bes mirov dikarî masiyan jî bigire. Heywanên kOvî: gurî, kêvruşk, rîvî, kew, kevok, zerzîlik û gelekî heywanên din jî peyda dibûn. Di nava şevê de gelek caran qaçaxçî jî di wira re dibûrî. Gund û xwe ne feqîr bû, bes gundiyên feqîr jî hebûn.
Gundên li bakûrê Silopiyê
Ev gund hemû jî di qontara çiyayê Cûdî de bûn, jiber vê yekê zû xira kirin, ku tirkî digot: arîkariyê didin Partiya Karkerên Kurdistan.
Gundên li başûrê Silopiyê
Evqas gundên hatî xirabûn ti arîkarî jî ji hikûmetên Tirkî negirtin e, ku bikarin ji xwe re xaniyên xwe ava bikin.
Keman, Keleyber
Keman gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Abrîz
Abrîz, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kozan, Baskil
Kozan yan jî Koz (bi tirkî: Işıklı), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Kelî Qûzî
Kelî Qûzî gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gasville-Oisème
Gasville-Oisème, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Saint-Maclou-de-Folleville
Saint-Maclou-de-Folleville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Gasville-Oisème
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Dubankê
Dubankê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qurerez
Qurerez (bi ermenî: Երասխահուն, Yêrasxahûn) gundekî êzîdiyan û ermeniyan li parêzgeha Armavîr a Ermenistan e.
Poncey-sur-l'Ignon
Poncey-sur-l'Ignon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Ayqîrçîmen Jêr
Ayqîrçîmen Jêr, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kelî Olya, Keleyber
Kelî Olya gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Îmikan
Îmikan (bi tirkî: İmikuşağı), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Kehrîzecem
Kehrîzecem gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 234 kes (77 malbat) bûn.
Grischow
Grischow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Çînîbilax
Çînîbilax, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
La Gaudaine
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Dasing
Dasing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Dêrik
Çend cihên bi vî navî hene:
Pont, Côte-d'Or
Pont, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Saint-Maclou-la-Brière
Saint-Maclou-la-Brière, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Bîrate
Bîrate (bi tirkî: Bozoğlak), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Kelkîn
Kelkîn gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Eurasburg, Swabia
Eurasburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Hêzên Çekdar ên Şoreşger ên Kolombiyayê
Hêzên Çekdar ên Şoreşgerên Kolombiyayê - Artêşa Gel (, FARC–EP û FARC) tevgera gerîlayekî tev li Pevçûnên Çekdar ên Kolombiyayê ji sala 1964an de dewam dike ye. Ev hatiye zanîn ku karê cîhêreng ên taktîkên leşkerî ji bilî metodên deranîna zêdetir, tevî terorîzmê ye. FARC-EP di dema Şerê Sar de, wekî hêzeke Marksîst-Lenînîst a gundiyan avakirin, ku piştgiriyên xeta siyasî ya tevgera reforma çandinî û antî-emperyalîzm e. Operasyonên FARCê ji aliyê revandin û gerewê tê fînsanse kirin; kananê neqanûnî; xerac an bacdariya flêweyên cuda yên çalakiyên aborî; wek bacdarî, hilberîn û belavkirina dermanên neqanûnî. Neteweyên Yekbûyî texmîn kir ku 12% ji hemû kuştinên sivîl ên di pevçûnên Kolombiyayê ve ji aliyê gerîlayên FARC û ELNê lixwegirtî kirin, bi 80% lixwegirtî yên ji aliyê milîsên rastgir û 8% lixwegirtî yên ji aliyê hêzên ewlekariyê de mayî ne.
Çermxûran Olya
Çermxûran Olya, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Groß Teetzleben
Groß Teetzleben şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bazamir
Ava Bazamir an jî robarê Bazamir çemek ji çemên Kurdistanê ye. Robarê Bazamir dikeve navbeyna robarên mezin Dîcle û Firatê û di axa Mezopotamya de ye.
Ava Bazamir ji qontara çiyayê Cûdî ji gundê Girê Çolya derdikeve anjî diherike û tê ser Ava Mezin. Di ber vê Ava Bazamir de gelek dehil, bexçe, bîstan, fêkî dihatin çandin. Yek ji van gundan, gundê Girê Çolya, gundigê Remo, Şemga, Germgê, Xirabreşik, Şerefxana, Kurtik û Hurisya bîn.
Bes weke em dizanin ev gund behra bêhtir ji aliyê hikûmeta Tirkî ve hatine xirakirin û pişre jî ne mixabin ev dehil, bexçe û bîstan jî şewitand in.
Xweşbirîk
Xweşbîrik (bi tirkî: Zıyaret), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Hollenbach
Hollenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Le Gault-Saint-Denis
Le Gault-Saint-Denis, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Çermxûran Sofla
Çermxûran Sofla, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Le Gault-Saint-Denis
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kehrîze Şikak
Kehrîze Şikak gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 130 kes (33 malbat) bûn.
Keleşlû
Keleşlû gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Saint-Mards
Saint-Mards, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Pontailler-sur-Saône
Pontailler-sur-Saône, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Gültz
Gültz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Nezîr Silo
Nezîr Silo (z. 1972, Dêrika Hemko) nivîskarekî kurd e.
Silo li Rojavaya Kurdistanê li gundekî girêdayî Dêrika Hemko, di sala 1972 an hatiye dine. di sala 1998an de bi komek rewşenbîr re kovara Rojda dan weşandin.
Di rojnama Azadiya Welat de u gelek kovaren di ên bi zimanê kurdî diweşin de dinivîse, her weha bi zimanê erebî jî di gelek malperan de gotaran dinivise.
Berhem
Gotar û nivîsên wî yên hatine weshandin:
Her weha di malpera PEN a Kurd de gelek nivisen wi hatine weshandin.
Hoodwinked!
Hoodwinked! fîlmekî anîmasyonî yê di sala 2005ê de ji aliyê Cory Edwards ve hatiye hênandin. Tê de Anne Hathaway, Glenn Close, Jim Belushi, Patrick Warburton, Anthony Anderson, David Ogden Stiers, Xzibit, Chazz Palminteri û Andy Dick xwedî rolên sereke ne.
Hesika
Hesika (bi tirkî: Çiğdemlik), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Razî
Razî (farisî: الرازي, al-Razi, latînî: Rhazes), navê wî yê tam Ebûbekir Muhemmed bin Zekeriya Errazî, hekîm, kîmyager û fîlozofê fars e ku di sala 865an de li bajarê Reyê hatiye dinyayê û di ciwantiya xwe de xwe daye ser wêjeyê, karê zêrkerî kiriye. Di sala 925an de cardin li Reyê miriye.
Li bajarê Reyê perwerdeya matematîk, felsefe, astronomiyê girtiye û paşê çûye Bexdayê xwendina xwe temam kiriye. Piştî wextan kî perwerdeya bijîşkî girtiye.
Pirtûkên Razî hema nêzîkî temamî wergerandine latînî û berhema wî a bi navê Hawî heta sedsala 17an jî li rojavayê hatiye xwendin û jê îstifade ditîne.
Gellainville
Gellainville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Pont-et-Massène
Pont-et-Massène, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Çirzexûn
Çirzexûn, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Muhemmed: Qasidê Xwedê (fîlm)
Muhemmed: Qasidê Xwedê (Navê rastî: Muhammad: The Messenger of God) fîlimek Îranî ya sala 2015an e ku ji hêla Mecîd Mecîdî ve hatî pêşandan. Fîlim li ser bûyerên ku li dora zaroktî û ciwaniya yekem a pêxemberê îslamê Muhemmed di sedsala 7an de qewimiye ye. Yekemîn pêşandana fîlimê di 12ê Sibata 2015an de li Îranê derket.
Deşmirê Serê
Deşmirê Serê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Martin-au-Bosc
Saint-Martin-au-Bosc, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Inchenhofen
Inchenhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Cûqan kûçek
Cûqan kûçek, gundekî ser bi navenda bajarê Bostanabadê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kissing, Bavyera
Kissing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Levaşlû
Levaşlû gundekî ser bi navenda bajarê Nexedeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 80 kes (22 malbat) bûn.
Kriesow
Kriesow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Ataf, Baskil
Ataf (bi tirkî: Kumtarla), gundekî bi ser navçeya Baskila Xarpêtê ve ye.
Kelanter, Keleyber
Kelanter gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Germainville
Germainville, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Shizuishan
Shizuishan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Ningxiayê de cih digire.
Germainville
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Shizuishan
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2007an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 730.400 kesî
Posanges
Posanges, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Kühbach
Kühbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Aichach-Friedberg li herêma Bavyera a Almanyayê ye.
Nesrîn Rojkan
Nesrîn Rojkan (jdb. Tetwan, Bakurê Kurdistanê), mamoste, wergêr û nivîskareke kurd e. Ew li Swêdê dijî û seroka Yekîtiya Nivîskarên Kurd li Swêdê ye.
Di 2021ê de wê deh çîrokên Hans Christian Andersen wergerandin bo kurdî. Di rojname û kovaran de gotaran û hevpeyvînan dinivîse.
Sala 2023 pênc çîrokên Oscar Wilde ji Ingilizî wergerande bo kurmancî.
Xaşûd
Xaşûd (bi tirkî: Meydanlar), gundekî bi ser navçeya Tortima Erzîromê ve ye. .
Pripsleben
Pripsleben şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatte li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Êrîşa li ser Nong Bua Lamphu 2022
Di 6’ê cotmeha 2022’an de, Panya Xemrab a 34 salî li parêzgeha Nong Bua Lamphu ya Taylandê 36 kes kuşt û 10 kes jî birîndar kir, herwiha ji ber gulebaran, kêr û teqandina wesayîtan 36 kes kuşt û 10 kes jî birîndar kir. Êrîş bi giranî li kreşeke zarokan a li taxa Uthai Sawan a navçeya Na Klang pêk hat. Ew di dîroka Taylandê de, kuştina komî ya herî kujer e, ku ji aliyê yek sûcdarên di sala 2020an de, hejmara kuştiyên gulebarana Nakhon Ratchasima zêdetir e.
Di 6'ê cotmehê 2022an de, li dora 11:24 ICT (UTC+7), êrîşkar Panya Xemrab bi kamyonekî spî ji rûniştina xwe ajot. Ew di saet 12:50 de gihîşt kreşê, li wir êrîş demek kin piştî nîvro dest pê kir. Çekdar bi fîşekek 9mm, tivingek û kêrê bi kuştina bav û kurek li Rêxistina Rêvebirî ya Navçeya Uthai Sawan, li nêzî zarokxaneyê gulebaran kir. Paşê ket hundirê avahiya zarokxaneyê û êrîşî çar-pênc karmendan kir, sê ji wan mirin. Di nav wan de mamosteyek heşt mehî ducanî bû. Gelek xebatkar ji cihê bûyerê reviyan. Şahidên li derdorê guleyên bi fîşekan şaş man.
Uzun Hasan
Salên Desthilatdariyê
Ew neviyê Kara Yuluk Osman Beg bû, ku Tîmûr tayîn kir li Diyarbekir, Mêrdîn, Sêwas, Riha û Erzinganê û Mîrê Aqqoyûnîmiyan Cîhan Şah (1467) têk bir. Împeratorê Trebzonê IV. Wî hewl da ku vê dewletê bixe bin parastina xwe bi Despina Xatûn (Theodora Megali Komnini) keça Ioannis re zewicî. Di sala 1453an de li Diyarbekirê bû serokê dewletê, Karakoyunlular û neviyê Tîmûr têk bir, sînorên dewleta xwe ber bi başûr ve berfireh kir û di sala 1466an de Tebrîz kir paytext.