cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bitcoin
Dîrok
Wekî hemî tekolojiyên şoreşgerî, çavkaniyên ku pêşeng û afirînerê bitcoin di gotara xwe de behs kirine, hene. B-Cash ji Wei Dai, BitGold ji Nick Szabo û Digicash ji David Chaum guhertoyên herî prîmîtîv in û ji aliyê dewletan hatiye astengikirin. Ji ber ku ev ezmûnên nerind neyên pêşiya Satoshi Nakamoto (ê ku Bitcoin çêkiriye), wî nasnameya xwe veşartiye.
Tora Bitcoin di 3ê çile ya 2009an de hate destpêkirin. Nivîskarê gotarê Satoshi Nakamoto ye û nayê zanîn ku ew kî ye. Di kodê de hatiye diyarkirin ku jimara herî zêde ya bitcoin 21 milyon e. Transfera pêşî ya bitcoin di navbera şîfrekar Hal Finney û Satoshi Nakamato de hate pê, Hal Finney ji bo pêşveçûna Bitcoin, alîkariya Satoshi Nakamato dikir. Cara pêşî 22ê gulana 2010an de pîzayek bî 10000 BTC hate kirîn.
Di 22ê temûza 2013an de, bihayê tevahî ya Bitcoin 1,2 milyar dolar bû. Ev biha di 13ê nîsana 2021an de 1.12 trilyon dolar e. Hejmara tevahî ya bitcoin a ku niha hatiye hilberandin gihîştiye asta 18,677,306 BTC.
Teknolojî
Teknolojiya Bitcoin li ser P2P transfer (transfera di neqeba 2 kompîtera), SHA256, zincîra blokan (blockchain) hatiye damezirandin. Transfera ku di navbera 2 adresan de pêk tê, di blokan de tên qeydkirin. Di her blokî de, nirxa hash ya bloka berî wê blokê, cîh digire. Bî vî awayî, zincîra blokan tê çêkirin û hemû transfer tên qeydkirin.
Navê bloka yekem ya sîstemê "bloka genesis" e û di 4ê çileya 2009an de hate hilberandin. Hilberîner bi saya komputera van transfera qeydî blockchainê dikin û ji bo vî karî Bitcoin hildidin. Dî serî de ev xelat 50 BTC bû û her diçe hindik dibe. Nêzîkî çar sala carê ev xelat nîvî dibe. Di sala 2021an de ev xelat 6.25 BTC ye.
Aborî
Bitcoin li hin welatan wekî amûrek dirav û veberhênanê tê bikaranîn. Ji ber ku ew dikarin wekî dirav werin bikaranîn, bihayê Bitcoin heye. Hin fonên aborî (ji ber ku her diçe bihayê BTC zêde dibe) bi Bitcoin ra eleqedar dibin. Bihayê Bitcoin, di encama dabîn û daxwazê derdikeve hole. Her ku daxwaz zêde dibe, bihayê wê zêde dibe.
Bikaranîna giştî
Hin aborîzan di derbarê bitcoin de erênî ne, lê hinek din bi guman in.
Hejmara bazirganên ku di sala 2015an de bitcoin qebûl dikirin 100,000 derbas kiribû. Hin şîrket jî diravdanên/peredanên bi bitcoin qebûl dikin.
Li gorî lêkolînek ku 2017an de ji hêla Zanîngeha Cambridge ve hatî çêkirin, di navbera 2.9 mîlyon û 8 mîlyon bikarhêner xwedan cûzdanên dirav ên dîjîtal in. Pereyê dîjîtal ê herî zêde tê bikar anîn bitcoin e. Hejmara bikarhênerên çalak ji 2013an û vir ve pir zêde bûye.
Hin Arjentîn iyan Bitcoin kirîn da ku li hember enflasyona mezin xwe biparêzin. Di dema qeyrana darayî ya li Qibrisê di 2012-2013 de, kirînên bitcoin (ji ber fikarên ku dê hesabên wan werin desteserkirin an jî backirin) zêde bûn.
Fêdeke Bitcoinê ew e bê yek karê pera di neqeba hemû welatan arzan bişiyîne, ev jî sebebeke ku li El Salvador bû yek ji perê welat e. Ji ber ku gelek xelk pera ji welatên dî dişiyandin û biha bû.
Rewşa hiqûqî, bac û rêzikname
Rewşa hiqûqî ya Bitcoin welat bi welat cuda dibe. ji bo gelekan rewş ne zelale. Hin welat destûrê didin karanîna wê, hinekan jî ew qedexe kirine. Bi heman awayî, saziyên cuda yên hikûmetê, yekîneyan, û dadgehan bitcoin cuda cuda dabeş kirine. Qanûn û qedexeyên ku ji Bitcoin re derbas dibin di heman demê de li ser diravên elektronîkî yên wekhev jî derbasdar in.
Hin welatên ku Bitcoin lê hatiye qedexekirin Bangladeş, Bolîvya û Ekuador in.
Li El Salvador di sala 2021 Bitcoin bû yek ji perê welat (ya dî dolar e) û karê li her deverî werê şuxilandin.
Fîlm
"The Rise and Rise of Bitcoin" (2014) belgefîlme ke li ser bi kesên wekî bernamesazên komputer û bazirganên narkotîkê yên bitcoin bikar tînin e.
Magda Apanowicz
Magda Apanowicz ( jdb. 8ê çiriya paşîn, 1985 li Vancouver, Kolumbiya Brîtanî ) lîstikvaneke kanadî ye. Ew bi rolên xwe yên wekî Andy Jensen di rêzefîlma ABC Family Kyle XY de, wekî Lacy Rand li ser rêzefîlma dramaya honaka zanisîî ya bi sernavê Caprica ya kurttemen a Syfy û wekî Emily (dayika xwe Maya Hartwell) li ser rêzfîlma honaka zanistî Continuum tê nas kirin. Di demên dawî de, wê wekî Sandy di rêzefîlma handar a Netflix de You dilîze.
Jiyana kesane
Apanowicz ji nijada polonî ye û salekê li Polonya di pola nehemîn de ma. Ew li cem apê xwe dijî û li Jelenia Góra dibistanek xwend. Piştra wê li Dibistana Fîlmê ya Vancouver xwend.
Kariyer
Ew di 10 saliya xwe de bi lîstikvaniyê re eleqedar bû, piştî ku birayê wê ew bi Pulp Fiction danasîn. Wê karîyera xwe di 2002-an de bi dîmenên kurt di rêzefîlmên Jeremiah û John Doe de dest pê kir.Ji 2007 heta 2009, wê rola Andy Jensen di rêzefîlma Kyle XY de lîst. Di 2008an de wê di fîlma xwemal a Hallmark Channel  Every Second Counts de lîst.
Di 2009 de, Apanowicz wekî Lacy Rand, rêzefîlmek rêzdar, di drama televîzyonê Caprica de, bi Eric Stoltz û Alessandra Torresani re hate avêtin. Ew paşê li Hellcats xuya bû. Di 2012 de, wê mêvan di sezona duyem a rêzefîlma komedî ya romantîk a Jane Espenson, Husbands, de lîst.
Mîkaîlê Reşîd
Mîkaêlê Reşîd Мик'аеле Р'әшид (kurdî), Микаэл Рашидович Айдоян (rûsî), Միքայելե Ռաշիդ (ermenî), yek ji helbestvanên kurdên Sovyet ê(ya berê) yên herî mezin û navdar e. Ew li rex helbestvan Firîkê Ûsiv û Sikoyê Hesen di salên 1950-an de bibûn nîshanek nû ya helbestvaniya kurdî. Helbestvan û wêjevanê mezin Mîkaêlê Reşîd, yek ji pêshengên nûjentiya helbesta kurdî ya kurdên Soveyet ê bû. Wî gelek stîl, mûtîf û cureyên teknîka helbesta nûjen ya cîhanî xiste nava helbesta kurdî. Di helbestên wî de teknîka nûjen û giyanê kurdî yên resen di nava hev de bi awakî jîr û hostayî hatiye strandin. Di helbestên wî de deng û bêhna civaka kurd, bi xeml û shemaleke nûjen diherikin. Herî zêde jî wî di nava sepeta helbestên xwe de, wêneyên Kurdistan û nîshtiman bikarhaniye. Hezkirina ji welat, ji xwe bêhtir hezkirina ji netewên din, dilsozî û welatperwerî ji hêmanênhemû helbestên wî ne.
Di sala 1954-an de înstîtutê ye bi dawî dike û vedigere Ermenîstan ê. Li Ermenîstan ê jî çend salan bi karê rojnamegeriyê re mujul dibe. Di Rojnameya “Kolxonîkê Eshterekê” û “Riya teze” de dixebite. Gelek salên du û dirêj jî, di radiyoyê Êrîvanê-Beshê weshana kurdî de wek wergervan xebitiye.
Lêker
Lêker anku kirde di rêzimanê de ji bêjeyên ku xebatê, kar û lebatê diyar dikin re tê gotin. Mînak, kirin, rabûn, çûn û hwd.
Mîkaîlê Reşîd
Gelek helbestên wî hatine weshandin û çend pirtûkên wî hatine çapkirin. Mîkaîlê Reshîd bi 3 zimanan helbest nivîsandin(Kurdî, Ermenî û Russî). Bi wan her sê zimana jî pirtûkên wî hatine çapkirin. Ji pirtûkên wî em dikarin çend navan bidin: “Rêda me”, “Mitale”, “Şems”, “Pencere”, “Wede” û hineke din jî hene.
Lêker
Lêkerên kurdî
Lêker (kirin), di nava hevokê de an jî bi serê xwe lebatê nîşan dide. Lêker di nava xwe de du cure ne: xwerû yan nexwerû.
Mîkaîlê Reşîd
Helbestvan û rojnamegerê kurd yê mezin Mîkaêlê Reşîd di sala 1985-an çû ser dilovaniya xwe. Wî gelek berhemên bi nirx yên wêjeyî ji pirtûkxaneya kurdî re hîshtin. Wî sermayekî giranbuha ya hozanvaniya kurdî xist xezîneya wêjeya gelê kurd. Hezar heyf û mexabin ku berhemên wî û bi deham yên wek wî negihîştin kurdên derveyî Sovyet ê. Sedema sereke jî ew ku hemû bi tîpên krilî hatine çapkirin. Heya ku ev berhemên wan neyên wergerandin ser tîpên latînî, wê xwendevan û wêjevanên kurd ji vê xezîneya binirx bêpar û bê agahî bin.
Lêker
Lêkerên xwerû
Ev cure lêker ji hêmanekê tenê pek hatine. Dema li gorî dem û kesan neyên kişandin, qertafên raderan digrin.
Mîkaîlê Reşîd
Em dixwazin di vir de sê helbestên wî biweşînin.
Lêker
Lêkerên xwerû
Mînak: alastin, angaştin, anîn, guvaştin, hatin, lîstin, spartin, qewaztin û hwd.
Mîkaîlê Reşîd
WETEN Dayîka min ezîz avê veduxwe Û kaniya gundê wan tê bîra wê, Dayîka min nanê Somiyê germ dixwe Nanê tendûra wan tê bîra wê, Vê biharê xwesh baran dibare, Ewrê ezmanê wan tê bîra wê, SHeher de dayê hêdî digere, Gundê wanî nas, çûk tê bîra wê, Timê wetenê dûr tê bîra wê, Û Kurdistane navê weten. Hizreta dê de Û çavê wê de Ez Kurdistana xwe dûr dibînim. Baxçê gelek mileta de Vebûn hezar kûlîlk û gul, Lê nav bax û baxçê Kurda Tijî derdin û tijî kul 1966
Lêker
Lêkerên xwerû
Dema qertafên raderan bên avetin, rayê lêkeran alast, angaşt, anî, guvaşt, hat, lîst, spart, qewazt bi tenê dimînin û ji wê zedetir nayê parçekirin.
Lêkerên nexwerû
Lêkerên nexwerû, ji lêkerên xwerû, navdêr û hevalnavan bi alîkariya qertaf, daçek, û lêkerên din têne bidestxistin. Lêkerên nexwerû jî dibin du cure: hevedudanî û pêkhatî.
Mîkaîlê Reşîd
QÎZA KURDA Nava hezara Ew qey xezale, Baxçê de gule, Mirazê dile. Bi xwe qemere, Enî kevere, Lêve narînin Dişewtînin. Bejne zirave, Sot dil-hinave, Birû kevanin, Çav tîrê wanin. Lê çaxê sher be, Eseh wê shêr be, Ta li dinêbim, Qurbana wêbim. Gelo ew kî ye? Ji çi eslî ye? Shede ezmane, Qîza Kurdan e. 1968
Lêker
Lêkerên hevedudanî
Lêkerên hevedudanî ji çend hêmanên serbixwe pêk hatine. Her hêmanek bi serê xwe xwediyê wateyekê ye. Bi alîkariya lêkera kirin lêkerên hevedudanî yên gerguhêz û bi lêkera bûn jî lêkerên hevedudanî yên negerguhêz têne bidestxistin.
Mîkaîlê Reşîd
DUA DAYÎKA KURMANC Herro, her sibe Dayê radibe û dua dike: “Rebê alemê, mirazê heftê û du mileta dinê de bike, mirazê xerîb, bêçara bike, mirazê der û cinara bike, tek paşê were tu hewara min û ewladê min, û mirazê min kurê min bike.” Dê bûye dayîka Hemû mileta, Hemû xerîba, û tek dê zane derd û kulê wan, wekî xwe bîrke, boy wan duake. 1966
Lêker
Lêkerên hevedudanî
Mînak: olandan, diyar kirin, danzanîn, baş bûn, delal bûn, hêvî şikestîn, sor kirin, top avêtin, bêhn vedan, biryar dan, cihêrengî kirin û hwd.
Lêkerên pêkhatî
Lêkerên pêkhatî ji lêkereke xwerû û qertafekê pêk tên 1) bi pêşgiran: pêşgirên lêkersaz ev in: ve-: vexwarin, vedan, verisîn; hil-: hildan, hilanîn, hilbijartin; wer-: werkirin, wergirtin; ra-: rakirin, rabûn, radan, rabûrîn; da-: dadan, daketin, daxistin, danîn, ro-: rokirin, rû-, rûniştin, çê-; çêkirin…
Paşgirên lêkerçêker
Di kurmancî de bi paşgirên /-în/, /-andin/ lêkerên pêkhatî çêdibin. Ji wan /-în/ lêkerên negerguhêz, /-andin/ jî yên gerguhêz çêdike.
Ji bilî van çend heb paşgirên din jî hene, wekî /-ijîn/, /-ijandin/, /-isîn/, /-isandin/.
Nimûne :
germ               germijîn                germijandin kel                   kelijîn                   kelijandin rep                   repisîn                   repisandin
Hin lêkerên din jî guherîne û ketine dirûvê van lêkerên pêkhatî.
Heristin        herifîn        herifandin lîstin                      lîstandin
Pêşgirên lêkerçêker
Hinek qertaf têne ber lêkeran û wateyeke nû li wê lêkerê bar dikin û lêkereke nû pêk tînin.Ev qertafên lêker çêker yên pêşgir ev in : /wer-/, /da-/, /ra-/, /ve-/, /hil-/.
/wer- /
Gerîn                     wergerîn girtin                      wergirtin dan                         werdan pêçan                    werpêçan guhartin                werguhartin
/hil-/ ev pêşgir bizaveke berbijor dide lêkerê.
Kirin                   hilkirin anîn                     hilanîn girtin                   hilgirtin hatin                    hilhatin weşandin             hilweşandin pekîn                   hilpekîn
Kirin                       rokirin niştin                       rûniştin kirin                        çêkirin bûn                          çêbûn tê-,pê-,lê-,jê- dema tên pêş lêkeran wateyeke nû didin wan lêkeran samî tan dibêje ku ne pêşgir in ,daçek in lê hê li ser vê yekê yekkirinek tuneye.
Berdan,beranîn,deranîn,têgihîştin,lênihertin,lêxistin, pêvedan, jêbirin. Hinek lêker jî tevî daçekan têne bikaranîn,bêyî daçekan wateya wan lêkera temam nabe.Lê nihertin,lê dan,pê zanîn, lê xistin
Lêkerên alîkar
Di kurmancî de lêkerên alîkar ev in : bûn, kirin, dan, hatin, karîn/şiyan, vîyan/xwestin,zanîn, wêrîn.
Bûn
Di pêkanîna hinek deman de kar digre ser xwe.
Mînak :
Zarokên me zû mezin bûn. Ez bi dîtina te kêfxweş bûm. Divê em hinekî bêhnfireh bin.
Çîrokiya dema boriya têdeyî de
Ez çûbûm. Min dîtibû. We nan firotibû.
Di çîrokiya dema boriya dûdar de :
Ez hatibûme. Ew çûbûne. Kulîlk nehatibûye.
Di raweyên daxwzî de jî xwedî erk e.
Heke ez çûbim. Xwezî ew hatibûye. Ezê çûbim.
KIRIN Dema bê ya nêzik de alîkare. Ez dikim herî ba wî. Hevalê erkan dike ku xwe bikuje ji bo kompîturê.
Mi xwîn jê berz kir. Te ji wan pirs kir.
HATIN Lêkerên lebatî bi alîkariya vê lêkerê dibin tebatî.
Gur
Gur an gurg an jî gurê boz (Canis lupus), cureyekî di famîleya kûçikan (Canidae) de ye.
Gur, ajalekî goştxwar e û herî zêde li Asya, Ewropa û Amerîkaya Bakur dijî. Heta niha zêdetirî sih cûreyên Canis lupus hatine nas hatine ditîn. Gur, wekî ku bi gelemperî tê fam kirin, ji wan cûreyên kovî pêk tê. Gur endamê herî mezin ê mayî yê Canidae ye, Giraniya Gur a nêr bi qasî 40 kîlo û gur a mê bi qasî 37 kîlo ye. Gewdeyên guran 105–160 satîmêtro dirêj û 80–85 santîmêtro bilind e. Gur di heman demê de bi guh û rûyê xwe yê kêmtir tûj, her weha sîngek kurttir û dûvikek dirêjtir ji celebên din ên Canis tê veqetandin. Lêbelê, gur pir nêz bi celebên Canis-ên piçûktir, wek coyote û çakil ve girêdayî ye. Gur dikarin bi wan re hibrîdên berdar hilberînin. Pirçê gur bi gelemperî gewr, spî, qehweyî, an reş e, her çend dibe ku gurên li herêma arktîk hema hema hemî spî bin.
Gur axa xwe diparêzin û diparêzin. Pevçûnên di navbera gur de yek ji sedemên bingehîn ê mirina gur e. Gur bi gelemperî çim heywanên mezin dixwin. Gur jî heywanên piçûktir, ajalên çandiniyê, ajalên mirî û gilêşê mirovan dixwin. Bi îstatîstîkî ve, nêçîr gur pir serfiraz in dema ku gur bi cot an bi tenê ne. Komên mezin ên gur di nêçîrê de kêmtir serketî ne. Patojen û parazît dikarin gur, bi taybetî jî harî, nexweşî bikin.
Li seranserê Nîvkada Bakur nifûsa gurên cîhanê 200,000 heya 250,000 tête hesibandin. Cûre ji hêla Yekîtiya Navneteweyî ya Parastina Xwezayê (IUCN) ve wekî Kêmtirîn Metirsî tê hesibandin. Gur xwediyê dîrokeke dirêj a danûstendinên bi mirovan re ye, ji ber êrişên xwe yên li ser ajalvaniyê di piraniya civakên şivantiyê de hate şermezarkirin û nêçîr kirin. Berevajî vê yekê, gur, di hin civakên çandinî û nêçîrvan de tê rêz kirin. Gelek civakên mirovî ji gur ditirsin. Bi gelemperî, gur tenê dema ku ji êşa harî êş dikişînin êrîş dikin. Êrîşên li ser mirov kêm in, ji ber ku guran kêm in, û dûr dijîn ji gelê. Gur ji ber ezmûnên xwe yên bi nêçîrvan, cotkar û şivanan re tirsa mirovan pêş xistine.
Lêker
Bûn
viyan/xwestin
Divê ez werim. Vîyabû me xwestibû.
Ez dixwazim tu herî. Min xwest tu werî.
şiyan/karin
Gur
Şayes
Gur hinekê ji kûçîk mezintir e. Bi roj xwe vedişêre û bi şevî derdikeve nêçîrê. Bi zivistanan û dema pirr birçî dibin wekî kom derdikevin nêçîrê. Bi qasî 15-20 salan dijîn. Bi qasî 35-90 kg giraniya wan hene û ji 50 cm heya 120 cm dirêj in. Li şikeftên kûr û asê yan jî di qulên de li bin erdê radikevin.
Lêker
Bûn
Mirov dikare têrêkirina hêza xwe bi riya van lêkeran dîyar dike.
Ez dişêm wî hevalî bi xwe re bibim. Tu karî aliyê min bikî?
Gur
Reftar
Di nava guran de têkiliyên taybet hene. Mê û nêr heya dawiya temenê xwe bi hev re dijîn û hevûdu diparêzin. Lê di nava komê de hevgirtin nîne.
Lêker
Bûn
ZANÎN Lêkera zanîn di pêkanîna hevokên hevedudanî de dibe alîkar.
Ez dizanim vî karî bikim.
Gur
Zûrînî
Gur bi zûrîna xwe tên nasîn. 6 cureyên zûrîna gur hene. Her yek ji wan tê wateyekê. Gur bi mîza xwe tixûbên nêçîra xwe kivşe dikin. Dema gureke biyan kete tixûbekê hemî bi hev re gef lê dikin.
Pirbûn
Pirranî di meha gulanê de dizên. Di yek zayînekê de 3-6 çêlik dibe. Bi canîmayîna guran 64 roj didome. Piştî zayînê mangur bi qasî 3-4 hefteyan çêlikên xwe dimêjîne û paşê bi verêşa xwe xwedîdike. Di verêşa mangurê de, xwarinên nîvcûtî hene.
Lêker
Bûn
WÊRIN
Di hevokên ku ev lêker hatiye bikaranîn de hem lêkera wêrîn hem jî lêkera bingehîn li gorî kes û cîh têne kişandin u kesandin.
Gur
Parêzî
Gur goştxwere ku xwarina wî ji: mih, pezkovî, bizina kovî, asik,gakoviyê sor, gakoviyê mûs, gakoviyê dûvikspî, berazê kovî, gayê misk, karîbo, beran, berxê Dal, gayê bejî, xezal, gakoviyê misk, gayê bîsonê Amerîkayê, gakoviyê qantir û hinek cureyên din çêdibin, lê gur dikanê guhandarên din bixwe wekî: rovî, kûz, kurebeşk, sihorê erdê, mişk, hamestir, marmût, mişkê zevî, kerguh û kojerên din. Gur carinan mîravî û hêkên wê jî dixwe. Çaxê ku xwarinên gur hindik û tewrende bin, qirtîş, mar, beq, beqê celbê û mêş û mûr dixwe. Lê hin caran zebeş û tirîreşkan jî dixwin. Gur dema têr dixwin, goştê mayî di bin axê de vedişêrin.
Lêker
Bûn
Ez diwêrim herim ber wan.
Gur
Têkiliyan bi mirovan re
Gurên xurt û wêrek pêşengiyê dikin. Êrîşî mirovan jî dikin. Di nêçîrê de gura ku birîndar dibe dibe xwarina yên din. Gur pirranî bi destê sibeyê re êrîş dibe ser pez. Gelek mirov ji guran hez nakin, lewre ziyanê dide. Li hin deveran nêçîrvaniya guran jî dikin. Ji postê gur lepik, dahol û hwd çêdikin.
Şêxan, Semsûr
Şêxan gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Lêker
Di lêkeran de avanî
Avanî ev tişt e ku avasaziya lêkeran nîşan dide.di tirkîde jê re çati tê gotin.di zaravayê kurmancî de ji aliyê avaniyê ve lêker dibin pênc bir : Gerguhêz-Negerguhêz, Lebatî-Tebatî  û  dançêker .
Gerguhêzî û negerguhêzî
Gerguhêzî û negerguhêzî li gorî bireser dîyar dibe.Heke lêkerek bi bireser be ,ew lêker gerguhêz e, lê heke bê bireser be negerguhêz e.di kurmancî de bireser û kirde bi riya tewangê ji hev têne veqetandin.di hevokê de dema mirov ji lêkerê pirsa çi bike,heke bersiv ji kirde cudatir be, ew lêker gerguhêz e,heke bersiva pirsa çi dîsa li kirde vegere,ew lêker negerguhêz e. Mînak : Me şîv xwar. Kê çi xwar. Me şîv xwar. Ji vê yekê diyar e lêkera xwarin gerguhêz e.
Bêrîvan ji dibistanê hat. Kî ji dibistanê hat? Bêrîvan hat. Çi hat? Bêrîvan. Lewre jî ev lêker negerguhêz e.
Lêkerên hevedudanî ku bî alîkariya /kirin/ pêk hatine gerguhêz in, ên ku bi lêkera /bûn/ pêk hatine, negerguhêz in.
Mînak : Ez ji bo xebatê amade bûm .Kî ji bo xwendinê amade bû?Ez amade bûm.(negerguhêz) Wê lawik amade kir. Kê amade kir? Wê lawik amade kir.(gerguhêz) Di lêkerên pêk hatî de paşgira /-în/ lêkerên negerguhêz, paşgira /-andin/ jî lêkerên gerguhêz pêk tîne.
LEBATÎ Û TEBATÎ Dema ku yek rasterast karekî bike, lêkera wî karî lêkereke lebatî ye. Mînak :  Min nan xwar. Lêkera xwarin lebatî ye. Tê de kirde dîyar e. Lê dema ku mirov bibêje : Nan hate xwarin. Di vir de kirde ne dîyar e. Di vê hevokê de karê ku tê kirin ango bireser li pêş e.  Lêkerên  tebatî bi alîkariya lêkera hatin  tên bidestxistin.
Mînak :
Lebatî :Min kevir avêt. Tebatê : Kevir hate avêtin.
Mehmet Sait Alpaslan
Mehmet Saît Alpaslan helbestvan, rojnamevan û nivîskarê senaryoyên fîlm û teatrayan e.
Lêker
Gerguhêzî û negerguhêzî
AVANÎYA DANÇÊKER Dema mirov karekî bi yekî din bide kirin, divê mirov avaniya dançêker bi kar bîne.Avaniya dançêker bi alîkariya lêkera /dan-/ tê pê. Mînak : Bozo xanî da çêkirin. Zînê kinc dan şûştin. Yên desthilatdar in mûxalîfan didin kuştin.
Di zimanê gelêrî de avaniya dan çêker bi awayekî din jî tên çêkirin. Wan ew bi kuştin da.
Mehmet Sait Alpaslan
Mehmet Sait Alpaslan di sala 1972 an de li Amedê ji dayîk bûye. Heta zaningehê perwerdeya xwe li Amedê domand. Zaningeha Anatolyayê ji ber şertên politik nivco hişt. Di sala 1992 an de pirtûka wi ya helbestan ya yekem, "Helbestên Welatê Bindest" di sala 1994 an de ya duwemin "Stranên Azadî" di sala 1995 an de, ji ber pirtûka helbestvan Ezelî Doganay, wergera wi "Gule çi bike ji stranê" hatin weşandin. Di rojnameyên Newroz, Azadi, Welat, Evrensel, Roj û di kovarên Newroz, Deng, Toplumsal Dayanişma, Rewşen, Newroz Ateşî û Tîrojê de helbest û nivîsên wi hatın weşandin.
Lêker
Gerguhêzî û negerguhêzî
RAYÊN LÊKERAN
Mehmet Sait Alpaslan
Di vê navberê de, him di şanoya şaredarıya Amedê de şanogeriyê, him ji berpirsiyariya Kovara (paşê ji)/rojnameya Newroz ya şaxa Amedê kir. Di sala 1994 an de kete girtîgeha Amedê, 5 meh ma. Di sala 1996 an de lîstika wî ya ji Pirtûka Victor Hugo ya "Mirovên hejar" di Şanoya Bajêr ya Şaredariya Sûrê de leyîst. Di vê navberê de leyîstikên Jana Zirav (2003), Hilbijartin (2004), Wendayî / Kayip (2005) û Zagona Çiyê (Dağ Kanunu) (2006) Nivîsand û rêvebiriya Wendayî / Kayip kir. Di sala 1999 an de dest bi karê sinemayê kir. Ji wê roja ve rêwebıri û nivîskariya sinemayê kir. Bi navê "Melle Huznî/ Dîkê Gund" û "Jana Zirav" du film kişand. Di navbera salên 1997 - 2004 an de tevi hevkariya Resûlê Qereqoçanî bi wergera Încîlê mijûl bû. Pirtûk li Almanyayê hate çapkirin.
Lêker
Gerguhêzî û negerguhêzî
Di kurmancî de lêker wekî rader têne bilêvkirin û di hevokê de ev awayê raderî wekî navdêr têne bikaranîn.Di kurdî de du cure rayên lêkeran hene;  raya dema borî û  raya dema niha.
Mehmet Sait Alpaslan
Lîstikên Wî yên hatine leyîstin: Hejaran             - 1996 Yoksul Türküler     - 1997 Jana Zirav          - 2003 Hilbijartin         - 2004 Wendayî/Kayip       - 2005 Zagona Çiyê         - 2006 Şûjin               - 2007 Zext                - 2010
Lêker
Gerguhêzî û negerguhêzî
RAYA DEMA BORÎ Raya dema borî ya lêkeran, dema ku ji lêkeran qertafên raderîn têne avêtin, tê bidestxistin. Raya dema borî ya lêkeran dema boriya têdeyî nîşan dide.
Mehmet Sait Alpaslan
Hîn li Amedê dijî û bi werger, şano û sînemayê mijûl dibe.
Şemso
Şemso gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Lêker
Gerguhêzî û negerguhêzî
Lêker                                raya dema borî alastin                                  alast anîn                                      anî guhartin                               guhart hiştin                                    hişt pêçan                                   pêça stran                                     stra mijiyan                                 mijî kirîn                                      kirî reviyan                                  revîya kişandin                                kişand qelişandin                             qelişand
Raya dema niha
Ev li gorî her lêkerê diguhere.pişti ku lêkerek li gorî dema niha hate kişandin û qertafên dem û kesan hatin avêtin, tişte ku li holê dimîne raya dema niha ye. Mînak : Lêker                                 raya dema niha
alastin                                 di-alês-e anîn                                     di-hîn-e avêtin                                   di-avêj-e hejmartin                              di-hejmêr-e gerîn                                     di-ger-e mijîn                                     di-mij-e şewitîn                                  di-şewit-e gerandin                                di-gerîn-e rijandin                                  di-rijî-ne firandin                                  di-firîn-e
Rayên ku dibin paşgir
Her wekî ji hin mînakên li jor jî tên dîtin,raya dema niha  ya hin lêkeran wekî paşgir tên bikaranîn. Her wiha hin caran bi xwe paşgiran digire û peyveke nû tîne.
Zimak
Zimak, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Ürzig
Ürzig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gonzeville
Gonzeville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Hjalmar Branting
Karl Hjalmar Branting (jdb. 23ê çiriya paşîn 1860 li Stockholm; m. 24ê sibatê 1925 li heman derê) polîtîkerekî Swêdî bû. Di nava salên 1920 heya 1925î de serokwezîrtî kiriye.
Sala 1921î bi tevî Christian Lange yê Norwegî Xelata Nobel a aşitiyê werdigirin. Ew yek ji kesên bo aştiyê têdikoşiya bû.
Northamptonshire
Northamptonshire wîlayetek Înglistanê ye.
Jouars-Pontchartrain
Jouars-Pontchartrain, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
La Redorte
La Redorte, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Camûşvan
Camûşvan an Camûşlû (bi ermenî: Ջամշլու, Camişlû) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.
Florîda
Florîda yek ji dewletên DYAyê ye. Navê Florîda ji zimanê spanî tê.
Hajler
Hajler gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Surbehana Jorîn
Surbehana Jorîn, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Grebs-Niendorf
Grebs-Niendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Jouy-en-Josas
Jouy-en-Josas, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Kirchberg an der Murr
Kirchberg an der Murr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Craig Steven Wright
Craig Steven Wright (jdb. Çiriya pêşîn a 1970) zanyarê komputer û karsazek ​​awistralyayî ye. Wî bi eşkere angaşt kir ku ew beşê sereke yê tîmê ye ku Bitcoin afirandiye, û nasnameya li pişt paşnavê Satoshi Nakamoto ye. Van angaştan ji hêla pir medya û civata diravê krîptoyê ve wekî derew têne hesibandin.Ji sala 2019an ve, ew li Keyaniya Yekbûyî dijî.
Veldenz
Veldenz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Surbehana Jêrîn
Surbehana Jêrîn, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Xiyos
Xiyos carina bi navê tirkî Saqîz  jî tê nasîn  girava pêncem a herî mezin a Deryaya Egeyî ye. Li Yewnanistanê ye û dikeve 7 km dûrî peravê Tirkiyeyê. Li bajarê herî mezin a giravê jî bi fermî Xiyos navkirin, lê rûniştvanên wê bi xwe dibêjinê Xora (bi yewnanî: Χώρα, Khora).
Di sala 2001-ê de 51.936 kes li giravê dimînin.
Courlon
Courlon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Gocanagê
Gocanagê yan jî Gocanage, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Christian Lous Lange
Christian Lous Lange (jdb. 17ê îlonê 1869 li Stavanger; m. 14ê sibatê 1938 li Oslo) polîtîkerekî norwêcî bû. Sala 1921î bi tevî Karl Hjalmar Branting Xelata Nobel a aşitiyê wergirtine.
Bedfordshire
Bedfordshire wîlayetek Înglistanê ye.
Goupillières, Seine-Maritime
Goupillières, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Gerdaşvan
Gerdaşvan gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Korb
Korb şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Gerdaşvan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 170 kes (26 malbat) bûn.
Roßbach, Bavyera
Roßbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rottal-Inn li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çîrvanok
Çîrvanok ew çîrok in ku cih didin leheng, bûyer û tiştên awarte. Gotina çîrvanokê berî her tiştî ji çîrvanokên wekî Mîrze Mihemed, Şengê û Pengê  û  Bahlûl ên devkî, ku gelîrî ne tê. Lê berhemên ku tu têkiliya wan bi gelêriya devkî re tune bin jî hene ku wekî çîrvanok hatine nivîsîn. Ew jî ji ber taybetiya xwe di nav çîrvanokan de cih digirin. Çîrvanokên gelêrî dibe 4 komik:
Çîrvanokên ajalan bi gelemperî kin û kurt in. Çîrvanokên Lafontaine jî mînakeke biyanî ji bo çîrvanokan e ku mirov dikare bîne zimên. Li dinyayê çîrvanokên Lafontaine wekî çîrvanokên herî xweş tên zanîn. Di kurdî de Şengê û Pengê û  Gur û Rovî jî wekî bi sedan çîrvanokên ajalan li Kurdistanê hîn jî tên gotin.
Di çîrvanokên awarte de digel hebûnên asayî qala cin, pêrî, hût (dêw), zîha û hwd tê kirin. Di çîrvanokên rasteqîn de jî bi piranî qala padîşahekî tê kirin, wezîr, dota wezîr û dota padîşah, kurikekî feqîr û jîr û hwd. tê kirin.
Çîrvanokên Qerfî jî li ser armanca kenînê hatine hûnandin. Keçelo, Bahlûl û hwd jî mînakên çîrvanokên qerfî ne.
Rêzeçîrvanok jî bi piranî li ser têkiliyeke mantiqî bi hev hatine girêdan, li ser bûyer û pêkhatinên hêsan didome.
Rennes-le-Château
Rennes-le-Château, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Jouy-Mauvoisin
Jouy-Mauvoisin, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Şuera
Şuera an jî sûreya Helbestvanan sûreyekê ji Qurana Pîroz e. Li gorî baweriya îslamê sûre di bajarê Mekeyê da dahatiye û ji 227 ayetan tê holê. Sûre navê xwe ji peyva Shu’arâ di ayeta 224em da girtiye. Shu’arâ tê maneya helbestvanan. Sûre qala çivrokên Hz. Mûsa, Îbrahîm, Nûh, Hûd, Salîh û Şû’eyb dike.
Qurtqepan
Qurtqepan, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Neml
Neml sûreyek ji Quran a Pîroz e. Sûre di bajarê Mekkê de hatiye hinartin û ji 93 ayetan tê holê. Sûre navê xwe ji peyva "en-Neml" a di ayeta 18 emin girtiye. Neml tê maneya "gêle/morîstangê". Sûre qala çîroka Hz. Silêman û melîkeya welatê Sebe bi nav Belqis dike. Di sûreyê de bûyerên Pêxember Salih û Lût jî derbas dibin. Dû re rizgariya bawermendan û tunebûna dijminên ola Îslam ê ji misilmanan re tê mizgînîkirin.
Karavel
Karavel (ji zimanê portekîzî: caravela), keştiya bi bavan û bi sê-çar dîrek û bi topavêjî ya ku bi taybetî di sedsalên 15 û 16-an de ji hêla portugalî û spaniyan ve hatine bikaranîn.
Şihlar
Şihlar gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Karenz
Karenz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Wintrich
Wintrich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bahoza Tropîkal a Nalgae (2022)
Bahoza Tropical ya Dijwar Nalgae, li Fîlîpînan bi navê Bahoza tropîkal a dijwar Paeng tê zanîn, bahoza tropîkal a kujer bû ku li seranserê Fîlîpînan zirarek berbelav kir û piştre bandora li Hong Kong û Makao kir. Bahoza tropîkal a bi navê bîst û duyemîn a demsala bahoza Pasîfîkê ya 2022an, Nalgae ji veberhênanek rojhilatê Fîlîpînan di 26ê Cotmehê de derket holê. Nerazîbûna di destpêkê de wekî 93W hate binavkirin, di dawiya roja din ji aliyê Navenda Hişyariya Tîfonê ya Hevbeş (JTWC) ve hate nûve kirin û wekî 26W ji nû ve hate destnîşan kirin. Lêbelê Ajansa Meteorolojiyê ya Japonyayê (JMA) rojek beriya JTWC ev tevlihevî wekî depresyona tropîkal nirxandibû; Xizmeta meteorolojiyê ya Fîlîpînan PAGASA jî pêşengiya JMA şopand û navê Paeng danî. Di heman rojê de, ew dîsa ji aliyê JMA ve hate nûve kirin û bi statûya bahoza tropîkal re navê Nalgae wergirt.
Orteçiya
Orteçiya an Orta Çiya (bi ermenî: Միջնատուն, Mîcnatûn, berê Qurubxaz) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.
Gournay-en-Bray
Gournay-en-Bray, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Courtivron
Courtivron, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Leutenbach, Baden-Württemberg
Leutenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Qizildîze
Qizildîze, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Ûzinmirç
Ûzinmirç gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Oliver Siebeck
Oliver Siebeck ( jdb. 1961 li Wanne-Eickel ,Almanya) dûblajvanekî alman e.
Karên wî
Di rêzefîlmê Prison Break 2007 ta 2009 Oliver Siebeck di guhertoya almanî de, ku ji hêla Paul Adelstein ve hatî rolkirin, dengê xwe ji ajan Paul Kellerman re deyn kir. Ji 2003 û 2005an ew jî dûblajvan bû ji bo karekterê Eric Weiss ku ji aliye Greg Grunberg ve li Alias ​​ - hat pêşandan. Ji sala 2004-an ve hûn dikarin wî wekî dengê Dr. Herb Melnick di rêzfîlma Two and a Half Men de tê bihîstin. Ew di heman demê de ji beşa 36ê de ji 200 zêdetirî beş li ser rêzefîlmê anîmeyê  Dragonball Z û di fîlmên Dragonball Z de ji karaktera Vegeta, dengê xwe deyn kir. Ew di vê berdewamiyê Dragon Ball GT-yê de, ku di 2006an de hat dûblaj kirin jî, ji vî karakterî re dengê xwe deyn kir. Di 2013 de ew jî di kurterêzefîlma Pokémon Origins de derket, ku tê de wî Giovanni dilîze. Di fîlmê Zero Dark Thirty de, ew Barack Obama dûblaj dike. Digel cûrbecûr rolên dûblajvaniyên din de, ew jî pirtûkên dengî yên cihêreng re jî dengê xwe deyn kir.
Dûblajvanî (bijartî)
ji bo Mark Strong
Jumeauville
Jumeauville, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Xelata Friedrich Gerstäcker
Xelata Friedrich Gerstäcker ji bo wêjeya ciwanan ji sala 1947an vir ve ji aliyê bajarê Braunschweig ve her du salan tê xelat kirin.
Navê Xelat ji navê nivîskarê rêwîtiyê alman Friedrich Gerstäcker (1816–1872) deynkirî bû û di destpêkê de bi 3000 Markên alman (îro 8000 €) hat dayîn. Wekî din de xelatgir plastîkek distîne.
Xelat berhemekeke nivîskarekî zindî ya ku bi almanî nivîsandî ye, rêz lê digire, "ku, bi rengek daxwazî ​​ya zimanî, bi aşopî li mezinên ciwan temsîl dike ku şiyana rûyê cîhanên biyanî û ramanên tolerans û vekirî-hişmendiyê dema ku meriv bi kevneşopiyên din, ol û nijad re mijûl dibe û nirx nêzî hev dike "
Ruşdî
Ruşdî, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Tîrêj (kovar)
Tîrêj, yekemîn kovara wêje û çandî li Bakurê Kurdistanê û li Tirkiyeyê bû ku xwerû bi kurdî dereket û nivîsên wê bi du zaravayan, nîvî bi kurmancî û nîvî jî bi dimilî (zazakî) bûn.
Piştî 12'ê îlonê di sala 1980'yî ku cûnta hatibû ser hukim êdî firsend nema ku li Tirkiyeyê derkeve, hejmara wê ya 4'an li Swêdê, li Stokholmê hate çapkirin. Tîraja wê di navbera 4000 û 5000 de bû.
Endezyariya komputerê
Endezyariya komputerê zanistek e ku ji mijarên nermalavê pêk tê.Berevajî endezyariya nermalavê, di vê qadê de hem di hardware û nermalavê de bi sêwiran, pêşxistin û hilberîna pergalên komputerê re mijûl dibe. Endezyariya komputerê şaxek endezyariyê ye ku çend warên zanistiya komputer û elektronîkê ku ji bo pêşkeftina alav û nermalava komputerê hewce ne, li hev tîne. Endezyarên komputerê ji bilî endezyariya nermalavê an endezyariya elektronîk a komputerê bi gelemperî di sêwirana nermalav û alavê de jêhatî ne. Endezyar di dîzaynkirina gelek nermalav û nermalava kompûterê de jêhatî ne, di nav wan de sêwirana mîkrokontrolkerên takekesî, mîkroprocesor, PC û superkomputer û sêwirana dorhêlê jî hene. Digel vê yekê ku pergalên komputerê çawa dixebitin, vê qada endezyariyê jî li ser awayê çêkirina wê ya pratîkî disekine.
Karên hevpar ên endezyarên komputerê nivîsandina nermalav û pergalên xebitandinê yên ji bo mîkrokontrolkerên bicîhkirî, sêwirandina çîpên VLSI, sêwirandina sansorên analog, sêwirandina panelên dorpêçan, û sêwirandina pergalên xebitandinê yên komputerê ne.Endezyarên komputerê ji bo lêkolîna robotîkî ya ku xwe dispêre karanîna pergalên kontrol û şopandinê ji bo pergalên elektrîkê yên mîna motor, ragihandin û sensors dîjîtal jî guncan in.
Di gelek saziyan de, ji xwendekarên endezyariya komputerê re destûr tê dayîn ku di salên xweyên dawî de xwendina bilind hilbijêrin ji ber ku pirfirehiya zanînê di sêwiran û sepandina komputeran de tê bikar anîn, ji çarçoveya xwendina qedandî ye. Saziyên din dibe ku xwendekarên endezyariya komputerê wekî fokusa wan a bingehîn hewce bike ku berî daxuyaniyê yek an du salan endezyariya giştî temam bikin.
Superkomputer
Superkomputer kompûterek xwedan astek bilind a performansê ye ku li beramberî komputerek armanca giştî ye. Performansa superkomputer bi gelemperî di çirkeyan de di xebata floating-point de (FLOPS) li şûna mîlyon talîmatên di saniye de tê pîvandin (MIPS).Ji 2017-an ve, superkomputer hene ku dikarin li ser 1017 FLOPS (sed quadrillion FLOPS, 100 petaFLOPS an 100 PFLOPS) bikin.Ji Çiriya Paşîn a 2017-an ve, hemî super super computerên cîhanê yên herî zûtirîn pergalên xebitandinê yên bingeha Linux-ê dimeşînin.Lêkolînên pêvek li Dewletên Yekbûyî, Yekîtiya Ewropî, Taywan, Japonya, û Çînê têne kirin ku ji bo çêkirina superkomputerên bilez, bihêztir û bi teknolojî serwertir super-komputer.
Ahmet Özal
Tevfik Ahmet Özal (z. 3ê berfanbarê 1955) siyasetmedarekî tirk e, ku kurê serokkomar û serokwezîrê berê yê tirk Turgut Özal û endamê malbata Özal e. Parlamenter bûye şinda, Koma Uzan û piştre jî Koma Özal ava kiriye.
Pêşveçûn
Piştî xwendina li zanîngeha Dewletê ya Karolînaya Bakur ji 1979 heya 1988 li Fona Pereyan a Navneteweyî û di banka navneteweyî de xebitî. Di sala 1989an de (bi Cem Uzan re) yekemîn televizyona taybet a Tirkiyeyê, "Qutiya efsûnî" (niha Star TV) damezirand.
Özal di sala 1999an de wek parlementerekî serbixwe di parlementerê Meclisa Neteweyî ya Mezin a Tirkiyeyê hat hilbijartin; ew di sala 2002 de tevlî Partiya welatê Dayik bû, û di hilbijartinên herêmî yên Adar 2009 de bû namzedê partiyê ji bo Şaredarê Stembolê (ji %1ê dengan kêmtir bidest xist). Piştre, ew ê bibe cîgirê serokê Partiya Demokrat, piştî ku Partiya welatê Dayîk di Cotmeha 2009 de bi wê re bû yek.
Ji dema ku dest bi wezîfeya dewletê kiriye, wî bi tundî gotiye ku ew hest dike ku bavê wî yê rehmetî Serokomar û Serokwezîrê berê yê Tirkiyê Turgut Özal hatiye kuştin. Wî pêşniyar kir ku dibe ku Yekîtiya Sovyetê berpirsiyar be, ji ber ku hewlên Turgut ji bo yekkirina komarên tirkî ên Asya Navîn piştrast kir. Di sala 2013 de Özal got ku çend meh beriya hewldana sûîqestê ya 1988an a li ser Turgut, Turgut ji bûyerek balafirê rizgar bû ku tê de balafira wî ya fermî motorek winda kir û ket xwarê (Ahmet wê demê di balafirê de bû). Hilberîner paşê bi îhtimaleke 95% ragihand ku balafir di bin şert û mercên heyî de biteqe.
Li Zanîngeha Turgut Özal de navê bavê wî lê hatiye kirin, Ahmet jî endamê Lijneya Rêvebiriyê ye.
Di 23ê Tîrmeha 2016an de, di pêvajoya paqijkirina Tirkiyeyê ya sala 2016'an de, ji ber têkiliyên bi tevgera Gulen re 15 zanîngehên din ji aliyê dewleta Tirk ve hat girtin.
Xanedana samaniyan
Samanî (bi farisî : فارسی ) Sāmāniyān ) xanedaneke kurd e ku li Asyaya Navîn û rojhilatê Îranê hatiye damezrandin û navê damezrînerê wê Sâmân Hudâ ye, ku neslê wî digihêje fermandarê kurd Behram Chub
Enwer Sedat
Enwer Sedat an Muhammad Anwar as-Sadat, bi erebî: محمد أنور السادات‎, (jdb. li Mit Abul-kum, a gundekî nêzîkî rubara Nîl e; m.  li Kahîre, hatiye kuştin) dûgelmanekî (peyayê, endamê dewletê) Misirê (Egîpt, Kiptî) bû.
Sêyemîn serokkomarê Misirê bû. Tevlî destdirêjiya leşkerî ya desthilatdariyê (cûnta) ya li dijî keyê Misirê Farûq a di 23ê tîrmehê 1952î de pêkhatiye dibe. Di nava salên 1960 - 1969î de serokatiya parlamanê dike. Piştî mirina Cemal Abdulnasir di 5ê çiriya paşîn 1970î de dibe serokdewlet.
Riya Misirê berî bi DYAyê kiriye û bi Îsraîlê re peymana Camp David morkiriye. Sala 1978î bi tevî serokê Îsraîlê Menaxem Begîn (Menachem Begin) Xelata Nobel a aşitiyê wergirtine.
Gewdan
Eşîra Ertoşiyan ji 12 baban pêk tê. Yek ji wan Gewdan in. Gewdan li Başûrê Kurdistanê bi navê Gawda navdar e. Ev eşîr li Başûrê Kurdistanêli zaxo û duhok û semel û li bajarên Şirnex, Wan û Colemêrgê dijîn. Nifûsa wan gelek zêde ye. Mazntrin nifûsa ertosi ya ya gewda ne.
Milên Gewdan
Eşîra Gewdan ji 4 bavikên girik û ji 7 bavikên hûrik pêk tê. Bavikên mezin Mala Xazî, Mala Azimşêrî, Mala Mistefa, Mala Bahremê ne. Bavikên hûrik jî Mala Şahoyî, Mala Çempîrî, Mala Mahmud (Tivori), Mala Velî, Mala Qilîca, Mala Semirî û Mala Mamoyî ne.
Kesên navdar ji eşîra Gewdan
Mala yousuf yê gewda babê Dindar gewda gelek navdare li nav mlati da. Mala isef Gewda pêşmergeyê qehraman li Başûre Kurdistanê li bajerê duhoke jîyaye.
Gundên wan
Gundên ku kesên ji eşîra Gewdan lê dijîn yên li nav sînorên Elkê ya Şirnaxê ev in: Gundê Germavê (bi tirkî: Ilıcak), Tanga Xana (bi tirkî: Akarsu), Pîrdoda (bi tirkî: Doğanyol), Tivor (bi tirkî: Dağaltı), Çemêpîrê (bi tirkî: Yaşat), Govik (bi tirkî: Söğütçe), Bêzal (bi tirkî: Ortalı), Feraşina Jorê (bi tirkî: Yeşilöz / Yukarı Feraşin), Kaçet (bi tirkî: Toptepe), Xiraba Mîrgê (mezre), Kahnîyabişkêr (mezre), Sîmqatê. O bezala irake.
Gerdbasik
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 239 kes (32 malbat) bûn.
Cambridgeshire
Cambridgeshire wîlayetek Înglistanê ye.
Zîna Zêdan
Zîna Zêdan lehengeke jin a destan, çîrok û çanda devkî ya kurdan e. Evîndariya Memê Alan e. Keça mîrê Cizîra Botan e. Ew jî wekî Mem têkoşîneke bêhempa dide lê bi ser nakevin, daku bigihên miradê xwe. Rastî îxaneta Bekoyê Ewan tên. Beko bi dek û dolavan nahêle yekîtî, serkeftin û aşîtî çêbe di koşka Mîr de. Herwekî nahêle Mem û Zîn, ango Memê Alan û Zîna Zêdan bigihîjin miradê xwe. Zîna Zêdan li zîndana bavê xwe. Li ser meytê Mem jehrê vedixwe û dawî li jiyana xwe tîne.
Schönau, Bavyeraya Jêrîn
Schönau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rottal-Inn li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Memê Alan (destan)
Memê Alan yek ji destanên kurdan e. Gelek varyasyonên vê destanê hene. Destana Memê Alan bi serê xwe, ne destana Mem û Zîn e. Mirov dikare destana Mem û Zîn û ya Memê Alan ji hev cuda bibîne. Destana Mem û Zîn bingeha xwe ji destana Memê Alan digire. Ehmedê Xanî jî di bin bandora destana Memê Alan de Mem û Zîn nivîsiye. Divê mirov jibîr neke, Mem û Zîn a ku Ehmedê Xanî nivîsiye, yek ji varyasyonên destana Mem û Zîn e. Destanên Kurdan xwedî dîrokek kevn in.
Çendîn varyasyonên, cureyên, vegotinên destana Memê Alan jî henin. Lê elementên wan wekhev in. Memê Alan, yekane zarokê keyê bajarê Mixurbiyan e. Diya wî kerr, kor û seqet e. Masîger li deryayê hespeke xerîb digirin. Di rojbûyîna Memê Alan de vê hespê xerîb û deryayî Bozê Rewan difiroşin bavê Mem. Mem pirr ji hespê xwe hezdike.
Mem di xewa xwe de Zînê, Zîna Zêdan dibîne. Periyên esmanî wî dixin postê kevokê û li koçka Zînê datînin. Zîn keça mîrê Cizîra Botan e. Mem li pey xewn û evîna xwe dikeve. Destana Memê Alan ji aliyê dengbêjan ve tên qîrîn. Versiyona herêma Serhedê bi qasî 13 dem didome. Tenê dengbêjên mezin dikarin hemî destanê bêjin. Dengbêjên ne navdar tenê hin parçeyên destanê dibêjin û ya mayîn jî bi axavtin bilêvdikin. Herwekî versiyona herêma Botan jî gelek dewlemend e.
Kuyûceq
'''Qucaxê Çîyê ''' gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Memê Alan (destan)
Mem têkoşîneke mezin û bêhempa dide, ji bo evîna xwe Zînê. Di dawiyê de rastî îxaneta Bekoyê Ewan tê û mîrê Botan wî diavêje zîndanê. Mem li zîndanê dimire. Li ser mirina Mem, Zîn li dijî hemî otorîteyan, hewekî bavê xwe jî dertê û li zîndanê li ser meytê Mem jehrê vedixwe û jiyana xwe jidest dide. Bavê Zînê, mîrê Botan bi hemî dek û dolavên Bekoyê Ewan dihese lê êdî dereng e. Serê Beko tê lêxistin û wekî sembola îxanetê mezelê wî di navbera yên Memê û Zînê de tê kolandin.
Juziers
Juziers, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Qijik, Bazîd
Qijik, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Soxircix
Soxircix gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Cadilhac
Cadilhac (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ye li herêma Akîtanya Nû (Nòva Aquitània, Nouvelle-Aquitaine) ya Fransayê.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê tê diyarkirin:
Sêv
Sêv fêkîyek e.
Sêwirana dorê
Pêvajoya sêwirana dorê dikare bibe xwedan firehiyek fireh, wekî sêwirana pergalên elektronîkî yên tevlihev, transîstor, an şebekeyên entegre.Ji bo sêwiranên hêsan, ev pêvajo dikare ji hêla yek kesî ve bê plan an li gorî rêgezek rastîn bête kirin, lê ji bo sêwiranên tevlihevtir, tîmên endezyaran, plansazkirina rastîn, û şêwekarên computer dê hewce bibin.
Oppenweiler
Oppenweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rems-Murr-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Qîla
Qîla gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Qerxeqonmez
Qerxeqonmez, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Xijende
Xijende li çar koman belav dibin:
Malk Göhren
Malk Göhren şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Cemesor
Cemesor, gundekî bi ser Basirmeya navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Couternon
Couternon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Gouy, Seine-Maritime
Gouy, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Georgia
Georgia (bilêvkirina kurdî: Corciya) yek ji dewletên DYAyê ye.
Lainville-en-Vexin
Lainville-en-Vexin, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Taxt, Baybûrd
Taxt, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Hêştir
Hêştir, wiştir an huştir (Camelus), cinsek e guhandar e ji koma Artiodactyla, ji famîleya hêştiran ku çend ajal wek hêştiran xuya dikin wek alpaka, vîkunya, lama û guanako ji famîleya hêştiran.
Şayes û belavbûn
Du cureyên hêştiran hene ku yê yekem bi qopikekî tenê wekî hêştira erebî û duwem ku bi du qopikan wekî hêştira bextarî ku her du cûre ji van hêştiran li peydayên Asya û Rojhilata Afrîkayê dijîn.
Temenê navîn ya hêştiran derdor 50-60 sal e. Hêştir tîbûn û birçîbûnê demek dirêj dimînin.
Famîleya heştiran
Şeş guhandarên dirûvê hêştiran ji famîleya hêştiran (Camelidae) ku gor giraniyên wan tên komkirin:
Jehr
Jehr (jar) an jî axû madeke ku dikare zindiyan bikuje an zirareke mezin bide laşê wan e. Jar an di Taqîgehan de tên çêkirin an jî li xwezayê di sîstema xweparastina hin ajal û (giyanan) de jî peyda dibe.
Menaxem Begîn
Menaxem Begîn an Menachem Begin (îbranî: ‏מנחם בגין‎; jdb.  in Brest-Litowsk; m.  li Orşelîm) serokwezîr û wezîrê karê derve yê Îsraîlî bû.
Sala 1978î bi tevî serokkomarê Misirê Enwer Sedat, Xelata Nobel a aşitiyê wergirtine. Siyasetmedarekî rastgîr bû. Di Peymana Camp Davîd de bêî şer axa ku ji Misirê dagirkiribûn şûnve dide û Misir jî bi fermî hebûna Îsraîlê dipejirîne. Ew cara yekemîn dibû ku welatekî Ereb Îsraîlê nasbike.
Di nava salên 1948 - 1977î de di parlamanê de opozîsyotiya partiya karkeran dike. Sala 1977î bo cara pêşîn tê ser desthilatdariyê û dawî li serdestiya partiya karkeran tîne. Têkliyên xurt bi dagirekerên Kurdistanê re datîne û dixwaze bi Tirkiye û Îranê re hevalbendiyekê li dijî Ereban lidarbixe.
Gûrîmillî
Gûrîmillî gundekî bi ser navenda Semsûra Adiyemanê ve ye.
Şixûl
Şixûl gundekî Albistanê ye.
Gund ji 5 mezrayan hatiye sazkirin. Gund ji Albistanê 37 km dûr e. Eslên gund ji gundên Arga ne. Lê eslên esasî ji Kurdistana Başûr, ji navçeya Kifriyê, bajarê Kerkûkê ye.
Qereşêx
Qereşêx, gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Şixûl
Navên mezra hina: Armutsuyu, Hoplek, Korpinar, Sugul, Akkaya. Mixabin navên gundên kirina Tirkî û Kurd ji zêdetir van navan bi kar tînin.
Bekoyê Ewan
Bekoyê Ewan yek ji kesên destan, çîrok û çanda devkî ya kurdan e. Sembola xirabî, fesadî, birakujî û dijiminahiya evînê ye. Di destana Memê Alan û destana Mem û Zîn de jî derbasdibe. Bekoyê Ewan yek ji endamên dîwana mîr û keyan e. Di destana Memê Alan de wekî endamê dîwana mîrê Cizîra Botan derbasdibe. Mîrê Botan dibêje "Ji bo kiryarên nebaş, kesên nebaş divê. Bekoyê Ewan ji bo karên nebaş xizmetekê dike". Beko bi fesadî, dek û dolavan kontrola koşka mîr digre destê xwe. Nahêle yekîtiya mîran çêbe. Herwekî nahêle Mem û Zîn bigihîjin miradê xwe.
Ribaute
Ribaute, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Qosar
Qosar gundekî girêdayî navçe Hewenge ya girêdayî Rihayê ye.
Hesenqajiyê
Hesenqajiyê, gundekî girêdayê navçeya Melkişî ya Dêrsimê ye.
Huntingdonshire
Huntingdonshire wîlayetek Înglistanê ye.
Ehmedê Nalbend
Ehmedê Nalbend an jî Ehmedê Muxlis (1891 – 1963) helbestvanekî kurd e. Di sedsala 20'an de li Başûrê Kurdistanê jiyaye.
Baregeha leşkerî ya dewleta tirkî ya Bamernê
Baregeha leşkerî ya Tirkiyê ya Bamernê baregeheke artêşa tirkî nêzîkî Bamernê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye. Baregeh di sala 1997an de hat avakirin. Baregeheke lojîstîk e û tê de bi dehan tank, panzerên mezin û çek hene û her wiha zêdetirî 500 leşkerên tirk jî hene.
Ehmedê Nalbend
Ehmedê Nalbend an Ehmedê Muxlis helbesvanekî li devera Behdînan pir bi nav û deng bû. Ew kurê Emînê Nalbend bû û li gundê Bamernê li başûrê Kurdistanê ji dayik bû. Bavê wî karê nalbendiyê li Amêdiyê dikir û wî mala xwe bir Bamernê. Nalbend hêj şeş salî bû demê dest bi xwendina Quranê li cem dayika xwe Fatmayê kir û paşî dersên olî û şerîetê li Bamernê hilda û ji bo pitir xwendinê çu Amêdiyê, Zaxoyê, Dihokê û Bêduhê. Ew paşî dibe melayekê gerok û melatiya wî ji gundê Bêduhê dest pê dike û li gelek cihan dom dike, mîna Çelê, Rwîsê, Xişxaşa, Bêgova, Keşanê, Marînê.
Jina wî ya yekê Fehîmaya Xişxaşî bû û ji wê pênc zarok hebûn û piştî ew mirî Safyaya Xişxaşî mehir kir û ji wê keçek hebû û ew jin jî mir.