cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Özdemir Erdoğan
Jiyana taybet
Bi dayika xwe wek bi eslê xwe ermenî û bavekî çerkez û tirk, Özdemir di 17ê pûşperê sala 1940an de li Stembolê ji dayîk bûye. Diya wî piyanîsta klasîk bû, mamê wî jî piano û kemançêker bû. Perwerdeya ewil ji temenekî biçûk ji van kanalan hat girtin. Şert û mercên bêhempa yên navbera salên 1940 û 1950an de yek ji faktorên girîng e ku rê nade Özdemir Erdogan perwerdeya hunerî ya fermî werbigire. Mijareke din jî ew bû ku bavê wî bi şert û mercên wan tarîxan perwerdehiya bingehîn a mutleq destnîşan kiriye. Di vê pêvajoya perwerdeyê ya ku heta 15-16 saliya xwe dom kir, dersên hunerî yên Özdemir Erdogan ku mamosteyên wî yên li dibistanan piştgirî danê, zêdetir hatin dîtin.
Ozdemîr Erdogan di sala 1960î de Lîseya Bazirganî ya Kadikoyê xwendî û li parêzgeha Adiyemanê, gundê Bêsnî ya Araplar wek mamosteyê rezervê eskeriya xwe temam kir.
Projeya Roja Piştî
Projeya Roja Piştî (bi îngilîzî: The Day After Project) rêxistineke sûrî ya nehikûmî ye ku di meha tebaxa 2012an de hate sazkirin. Armanca rêxistinê piştgiriya transîsyon û veguhestineke demokratîk li Sûriyê ye.
Grûpên cuda ji gelê Sûrîyê bi ser hev de aniye da ku hewildaneke serbixwe bidin ber çavan ji bo amadekirina planeke veguhestinê di Sûriyê ya piştî Esed. Kesên beşdar ji aliyên pir-reng yên opozisyonê ne ku ji adara 2011an û vir de jibo roxandina hikûmeta Beşar Esed dixebitin.
Projeya Roja Piştî: Dîrok û Nêrîna Giştî
Di navbera meha Yekê û ya Şeşê ji sala 2012an de, nêzîkî 45 beşdarên Sûrî şeş caran li hev kom bûn, bi piştgiriya pisporên navneteweyî yên plankirina veguhestinê, da ku nêrîneke hevbeş jibo pêşeroja demokratîk li Sûriyê ava bikin, û belgeyeke hûrbîn lê nerm jibo plana veguhestinê amade bikin. Proje li ser bingeha nebûna nêrîneke yekbûyî ji bo pêşeroja Sûriyê û ji ber plankirina konkret û hûrbîn wekî bersiv bo zehmetiyên girîng ku ligel dema veguhestina piştî Esed dê derkevin, hate amade kirin. Belgeya Roja Piştî ne nimûneyeke veguhestinê ye. Kesên di projeyê de beşdar bûn karê xwe, wekî bernivîsek ku gav bi gav were meşandin, nedan pêş. Mebesta vê belgeyê ew e ku beşdariyeke berdewam di nav gelê Sûriyê de ava bike ji bo nêrîna xwe di Sûriyê ya piştî Esed de bidin. Herwiha ji bo zanibin çi pêwîst e were kirin ji bo veguhestina ber bi vê nêrînê ve. Bi vê baweriyê, ev belge di nav beşdarên projeyê de dibe wekî xala destpêkê ji bo gengeşe û pêşveçûna zêdetir – destpêkê û berî herkesî di nav hemwelatiyên Sûrî xwe bixwe. Danûstandin li nav şeş grûpên kar pêk hatin ku babetên siyasetê yên girêdayî veguhestineke serkeftî pêşkêş dikirin: desthilata yasayê, dadmendiya veguhêz, reformên kerta ewlekariyê, reformên hilbijartinî û damezrandina civateke destûrî, planeke destûrî, û jinûve avakirina abûrî û siyaseta civakî. Di dawiya tebaxa sala 2012an de, projeyê belgeyek weşand [li jêr bibîne] ku nêrîneke sergihayî ji bo qonaxa piştî Esed dide pêş, ligel prensîp û armancan rêk dikeve, zehmetî û rîskan dide zanîn û pêşniyarên konkrêt ji her yek ji şeş wan babetên siyasetê datîne pêş. Herwiha belge pêşniyaran ji bo standardên ku di cih de bibin bingeh ji bo veguhestineke serkeftî, pêşkêş dike.
Endamên Komîteya Cîbicîkirinê
Afra Jalabi
Amr Al-Azm
Diaa Doughmosh
Emad Tinawi
Murhaf Jouejati
Najib Ghadbian
Rafif Jouejati
Rami Nakhla
Sadek Jalal Al-Azm
Wajdy Mustafa
Beşdarên Grûpa Kar
Abdulah Alsayed
Abdulrahman Alhaj
Ayman Al-Omar
Bassam Ishak
Bassma Kodmani
Eiad Charbaji
Fares Helou
Fawaz Tello
Ferhad Ahma
Hammam Yousef
Hozan Ibrahim
Husam Alkatlaby
Kamal Allabwani
Mahmoud al-Hamza
Mazen Hashem
Molham Aldrobi
Muna Jondy
Osama Kadi
Oubab Khalil
Radif Moustafa
Radwan Ziadeh
Rajaa Al-Talli
Sadiqu Al-Mousllie
Sawsen Raslan
Yasser Tabbara
Naûrû
Naûrû welatekî Okyanûsa Pasîfîka rojava ye û li başûrê Ekvatorê xwiya dike. Komara Naûrû ji sala 1968an ve serbixwe ye.
Herêmên Naûrû
Naûrû ji 14 herêman pêk tê:
Apollo 11
Apollo 11 firîna valagehê ku cara yekem mirov li ser Heyvê dada. Fermandarê mîsyonê Niel Armstrong û balafirvan Buzz Aldrin yekîneya heyvî Eagle di 20ê tîrmehê sala 1969an de di katjimêra 20:18 de UTC dada. Armstrong bû ê yekem ku gav avêtiye li ser rûyê heyvê şeş katjimêr piştre di 20ê tîrmehê de di katjimêra 02:56 de, Piştî nêzî 20 xulek Aldrin tevlî wî kir. Ew du katjimêr û çarek bi hev re li derveyî keştiya valagehê dema xwe derbas kir, û 21.5 kg ji kereseyê Heyvê berhev kiriye ji bo vegerandina li Erdê. Michael Collins bi tenê rêberiya yekîneya fermanê Columbia li xulgeha Heyvê kir dema ew li ser rûyê Heyvê bûn. Armstrong û Aldrin nêzî rojekî li ser rûyê Heyvê berî man ku bi Columbiayê li xulgeha Heyvê bigihîjin.
Bi moşeka Saturn V hatiye şandin ji Kennedy Space Center li Merritt Island, Florîda di 26ê tîrmehê de, mîsyona pêncem a bernameya Apollo a NASA. Keştiya valagehê ya Apollo sê beşên wê hene: yekîneya fermanê, ligel çaviyek ji bo wan sê astronotan, beşê tek ku li Erdê carek din dada; yekîneya rajeyê ku alîkariya yekîneya fermanê bi pêşvebir, hêza elektîkî, oksîjen, û avê kir; û yekîneya heyvî ku du qonaxên wê hene - qonaxa jêrîn ji bo dadana li ser Heyvê, û qonaxa jorîn ji bo bicihkirina astronotan li xulgeha Heyvê. Piştî ku ber bi Heyvê bi qonaxa Saturn V ya jorîn hatiye şandin, astronotan jê veqetiye û sê roj geşt kirin heta ketin di xulgeha Heyvê ve. Hingê Armstrong û Aldrin çûn yekîneya heyvî Eagle û li Deryaya Hêminîtiyê dadan. Ew li ser rûyê Heyvê 21.5 katjimêr man. Astronotan qonaxa Eagle ya jorîn bi kar anî da ku ji rûyê Heyvê rabikin û bigihîjin Collinsê li yekîneya fermanê. Wan Eagle avêtiye berî ku tevgerek kiriye ku ew wan ji xulgeha Heyvê derketin ber bi riya Erdê. Ew li Erdê vegerîn û di 24 tîrmehê de li Okyanûsa Mezin dadan.
Zindî li ser televizyonê li seranserî cîhanê, Armstrong gav avêtiye li ser rûyê Heyvê û derheqa bûyerê wiha got (Ji bo mirovekî gavekî biçûk, ji bo mirovahiyê gavekî girs)
Çar gulên Amedê (pirtûk)
Çar gulên Amedê navê pirtûka nivîskar Hîlmî Akyol e. Cureyê pirtûkê jînenîgarî ye.
Miss Grand International
Miss Grand International, rinda cîhanê yek ji pêşbaziyên bedewîtiyê ye ku ji sala 2013'yê ve tê lidarxistin. Ji hêla karsazvanê Thai Nawat Itaragrisil ve hatî damezrandin ku bi Miss Universe û Miss Worldê re pêşbaz dike.
Zimanên îranî
Zimanên îranî şitleke malbata zimanên hind û ewropî ye. Li cîhanê li dor 270 milyon kes zimanekî îranî diaxêvin.
Cihêkirin bi erdnigarî
Mirov dikare zimanên îranî têxe du cihan: yê rojhilat û yê rojava; her yek ji wan jî cardin têxe du cihan: yê bakur û yê başûr.
Zimanên îranî yên nû
Yên ku Îro tên axaftin:
Bakûrê Rojhilat
Bakûrê Rojava
Başûrê Rojava
Zimanên îranî yên kevn
Zimanên îranî yên kevn ji 5000 hate 1000 (b.z.) hatin axaftin.
Di lêkolînên nû yên Nicholas Sims-Williams ji Zanîngeha Londonê hat dîtin ku Avestî zimanê herî kevn e.
Yên din ji wî peyda bûne.
Josh McDermitt
Josh McDermitt (jdb. ) Aktorekê komedî yê amerîkî ye. Ew herî zêde bi rola xwe ya wekî Eugene Porter li ser AMC di rêzefîlma The Walking Dead de tê nas kirin. Her wiha di gelek fîlm û rêzefîlman de lîstikvanî kirî ye.
Şeva gurik
evara sêşenbî yan şeva çarşenbîya davîya sal ku têda agir dête hilkirin.
di kurdî de bi agirî gele geş gurî yan gurik dête gotin û bi wê xatirê bi vê şevê, şeva gurik dite gotin.
Sekê
Sekê, gundekî girêdayî navçeya Amedê Bismilê ye.
Sazek ji çavên Kurdistan re
Sazek ji çavên Kurdistan re, kitêbeke helbestan ya Jan Dost e, ku bi zimanê Erebî û Kurdî (Kurmancî) li sûriyê derketîye. orîjînal Kurdî ye û bi Erebî jî hatine wergerandin. Helbestên di vê kitêbê de di navbera sala 1989 û 1992 an de hatine nivîsandin. Ew helbest bi temamiya xwe helbestin neteweyî û welatperwer in. Ew bi rengekî Illegal li sûryê hatibû çapkirin.
Împeratoriya Trebzonê
Imperatoriya Trebzonê, padîşahî û yek ji sê dewletên paşverû yên Împeratoriya Bîzansê bû ku di navbera sedsalên 13an û 15an de geş bûn, ku ji quncikê bakur-rojhilatê Anatolya (Pontos) ji û başûrê Qirimê pêk tê. Di Serdema Navîn de, Trebzon paytexta yek ji împeratoriyên Romê bû ku piştî Sefera Xaçperestan a Çarem, dema ku paytexta Împeratoriya Bîzansê ji hêla Xaçperestan ve hate girtin. Împeratoriya Trebzonê ji sultanê osmanî hate fetihkirin. Wî di sala 1461 de Trebzon dagir kir. Împeratoriya Trebzonê dewleta Romê ya dawîn bû.
Împeratorî, di sala 1204an de bi arîkariya şahbanûya Gurcistanê Tamar piştî sefera Gurcîyan li hate damezrandin, çend hefte berî dagirkirina Konstantînopolîs, ji hêla  ve pêk hat, Aleksios paşê xwe wekî Qeyser îlan kir û li Trebzon bi cih bû. Aleksios û David, nevî û neviyên mîr ên paşîn ên împeratorê hilweşandî ya bûn. Qeyserên Bîzansê yên paşîn, û hem jî nivîskarên Bîzansî, wek û  ta radeyekê, împeratorên Trebzonê wekî "mîrên Lazan" dihesibandin, dema ku xwediyê wan ji "mîr" Zimanê lazî jî dihat gotin, bi gotinek din, dewleta wan wekî Mîrîtiya Laz dihat zanîn.
Qeyserên Bîzansê yên paşîn, û hem jî nivîskarên Bîzansî, wek Georgios, Nikephoros ta radeyekê, împeratorên Trebzonê wekî "mîrên Lazan" dihesibandin, dema ku xwediyê wan ji "mîr" Zimanê lazî jî dihat gotin, bi gotinek din, dewleta wan wekî Mîrîtiya Laz dihat zanîn.
Emîne Demîr
Bi eslê xwe ji Dêrîk ye û li Qoserê niştecih e. Emîne Demîr li Zanîngeha Gaziyê beşa Rêveberiya Cemaweriyê xwendiye û ji ber sedemên siyasî ji Zanîngehê hate avêtin. Her wiha di dema wê de rojnameya Welat jî piştî 16 salan disa ji bo mehekê dest bi weşana xwe kir. 6'emîn Dadgeha Cezayê Giran a Amedê ji ber nûçeyên di rojnameyê de hatine weşandin 138 sal cezayê girtîgehê da Emîne Demîr.
Soltanabad, Serab
Soltanabad, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Schönenberg, Baden-Württemberg
Schönenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ûçoler
Ûçoler gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 170 kes (42 malbat) bûn.
Pernant
Pernant, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Opera (avahî)
Opera, avahiyekê ku berhemên şanogeriyê yên muzîkdar lê tên leyîstin.
Reit im Winkl
Reit im Winkl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Toxlîstan
Toxlîstan, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
La Force, Aude
La Force, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Matt Dallas
Matthew „Matt“ Joseph Dallas (jdb. 21ê çiriya pêşîn, 1982 li Phoenix, Arîzona) lîstikvanekî amerîkan e ku bi rêzefîlma amerîkî Kyle XY hate nas kirin.
Jiyana berî
Dallas li Phoenix, Arîzona ji dayik bû, û beşdarî Dibistana Huneran a Arîzonayê bû. Du birayên wî yên piçûk û xwişkek wî ya piçûk hene. Ew di 12 saliya xwe de bi lîstikvaniyê re têkildar bû, dema dapîra wî ew birin hilberîna piyesa The Ugly Duckling li şanoyek civaka herêmî ya bi navê Desert Stages Theater.
Kariyer
Dallas di gelek fîlman de lîstiye, û sê sezon di rêzefîlma televîzyona ABC Family Kyle XY de karakterê sernavê lîstiye. Rêzefîlm piştî ku ji hêla ABC ve hate betalkirin di 16ê Adar 2009 de bi dawî bû. Dallas di fîlmên Camp Slaughter (2005),  Living The Dream (2006) û  Babysitter Wanted  (2008) de jî diyar bû. Ew bûye mêvanê şowa televîzyonê Entourage.
Di 2004an de, Dallas divîdyoya muzîkî ya Fan_3 ya Geek Love de lîst. Di 2005an de Dallas bi Mischa Barton re di mûzîka vîdyoya James Blunt de ji bo Goodbye My Lover û di 2008an de jî di klîba muzîkê ya Katy Perry ya "Thinking of You" de dilîze.
Dallas di Eastwick ABC de hat avêtin, hezkirina hezkirina Roxie (Rebecca Romijn) dilîze. Di 2009 de, hate ragihandin ku Dallas dê di fîlma Beauty & the Briefcase de bi Hilary Duff re xuya bike. Dallas di fîlimek westerna indie ya bi navê The First Ride of Wyatt Earp wek Bat Masterson de bû, ku di 6ê Adar 2012 de hate weşandin.
Jiyana kesane
Matt Dallas eşkere hevzayendbaz e. Di 5ê tîrmeha 2015an de, ew bi hevjînê pênc-salî Blue Hamilton re zewicî. Di Kanûna 22, 2015, Dallas û Hamilton li ser kanala xwe ya YouTube ragihandin ku wan kurek 2 salî, kurê wan Crow, manewî kirine.
Opera (muzîk)
Opera (ji zimanê îtalî: opera in musica, "berhema muzîkê") berhemeke şanogeriyê ya muzîkdar e. Berhema pêşîn a ji bo operayê Daphne di sala 1592-an de li Firenzeyê (Florensê) hate pêşkêşkirin.
Partiya Gel a Demokratîk
Partiya Gel a Demokratîk,(tirkî: Demokratik Halk Partisi - DEHAP ))tê naskirin, di 24'ê cotmehê sala 1997'an de hate damezirandin. Serokê giştî yê pêşîn ê DEHAP'ê Mehmet Abbasoğlu bû. Di derheqê DEHAP'ê de jî ji bona girtinê doz hatibû vekirin. DEHAP'ê li 19'ê sermawezê sala 2005'an xwe fesih kir û bi hemî rêvebir û rêxistinên xwe tevlî DTP'ê bûn. Gava DEHAP'ê xwe fesih kir serokê giştî Tuncer Bakirhan bû.
Bobenheim am Berg
Bobenheim am Berg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Soprano
Soprano, dengê herî zirav ê jin û zarokan e.
Selmik
Selmik, gundekî ser navçeya Bismila Amedê ye.
Semale
Semale, gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.
Seqizçî
Seqizçî, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tîna rojê (pirtûk)
Çavkanî
https://www.amazon.com
Komelgeha Şoreş
Şoreş, Şoriş (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Shorish), komelgeheke Derbendîxanê (Silêmanî, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1987an de hatiye avakirin.
Di sala 1987an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 16.000 kesan.
Dundee
Dundee (Dundee; Dùn Dè) çaremîn bajarê herî mezin ê Skotlendayê ye. Dundee bajarê herî mezin ê Angus ye.
Çê, Amêdî
Gundê çê êk ji mezintirîn gundên devera Amêdiyê ye û miruv dişêt bêjît kû êk ji mezintirîn gundên devera Behdînan e kû nofusa wê digehîte nzîkî (12000) bû (13000) ankû kesan:
Gundê çê ser bi eşîra Doskî a ne. Herwisa beşek ji gundê çê dikeve bakurê Kurdistanê. GUNDÊ ÇÊ ji çend hezar malbatî pêk tê di nava gundên devera behdînan gundê herî mezîn bi nifûsa xwe
Ûçqebirler
Ûçqebirler gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 0 kes (0 malbat) bûn.
Rojeva Medya
Rojava Medya rojnameyeke kurdî li Diyarbekirê di 11.11.2016ê de dest bi weşana xwe kir; hejmara yekemîn a rojnameyê bi manşeta Xezeba Firatê mezin dibe' hat weşandin.
Rojname ji 12 rûpelan pêk tê, mijarên; polîtîk, çand û huner, jin, Şoreşa Rojava, û nûçeyên di derbarê kurdan de diweşîne.
Mezosoprano
Mezosoprano (bi îtalî: mezzosoprano) dengê jinan ê di navbera soprano û kontraltoyê de ye.
Cez
Cez (bi inglîzî: Jazz) celebekî muzîkê ye ku ji civakên afroamerîkî yên New Orleans, Louisiana, di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, bi kokên xwe di blues û ragtime de derketiye. Ji sala 1920an vir ve, ew di muzîka kevneşopî û populer de wekî formek sereke ya vegotina muzîkê tê nas kirin. Cez di ahenga ewropî û rîtuelên rîtmîkî yên afrîkî de koka xwe heye.
Kontralto
Kontralto, dengê herî stûr ê jinan e.
Schliengen
Schliengen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Anshan, Liaoning
Anshan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
Petit-Verly
Petit-Verly, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Heval Silêman Mîro
Heval Silêman (bi tîpguherîna ji erebî: Heval Sulaiman), di sala 1968'an de li Başûrê Rojavayê Kurdistanê (Sûrî) ji dayik bûye, akademîsyen û siyasetmedareke kurd e.
Di sala 1994 an de paya bilind ji Zanîngeha zimanê Inglîzî û Edebiyatê wê, bi destxistiye. Di sala 1998 an de, paya Doktora di zimane ngilîzî, erebî de teman kiriye Her wiha di sala 2003 an de, sertifîkat di zimanê  inglîzi, kurdî û erebî de, ji Zanîngeha Phlipp-Marburg wergertiye û di sala 2005 an de ve dest bi projê Profesoriyat di mejara Polîtolociyê de"Tekliyên navdewletî de" kiriye. Di sala 2019 an de paya Doktoraya duyem di siyasetnasiyê de wergirtîye. Her wiha, heta niha 20 pirtûk bi zimanê inglîzî, erebî, almanî, tirkî, rusî û kurdî li ser mijarên fîlolojî û siyasetnasiyê nivîstiye û bi sedan gotar û lêkolînên zanistî li Akademî û Zanîngehên navdewletî belav kiriye. Berdewam, beşdarî gelek Kongirên navdewletî  li DYA, Fransa, Almanya, Belçîka, Ewropa, Kurdistan, Misir..hwd...bû ye.
t
Kalandsvatnet
Kalandsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Hordalanda Norwêcê de ye. Gola Kalandsvatnet, gola herî mezinê ku li nava sînorê şaredariya Bergena bi ser bajarê Vestland de ye. Pîvana perava golê 12,39 km û bilindahiya ji asta deryayê 53 mêtre ye.
Inverness
Inverness (Innerness) bajarekî Inverness-shire, Skotlendaya Bakur e.
Elborz (parêzgeh)
Parêzgeha Elborz yek ji 31 parêzgehên Îranê ye ku dikeve navend wê welatê.
Navenda wê bajarê Kerec ê.
Serdha
Serdha, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Barîton
Barîton, dengê mêran ê di navbera tenor û basê de ye.
Mixikkar
Mixikkar yan jî Mixîkar, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Ûdlana Jêrîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 181 kes (45 malbat) bûn.
Şêxan (Pawe)
Gundê Şêxan girêdayî Pawe (şaristan) ye. Tirbeya Siltan Sehak li vir e ku ji bo Yarsanan cihekê pîroz e.
Epîgrafî
Epîgrafî Zanista çiqilekî dîrokê te ku nivîsên li ser kevir u mermeran lêkolîn dike re tê gotin.
Ruhpolding
Ruhpolding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sendes
Sendes, gundekî girêdayî navçeya Amedê Bismilê ye.
Bas (deng)
Bas, dengê herî stûr ê mêran e.
Serkevran
Serkevran, gundekî girêdayî navçeya Amedê Bismilê ye.
Ji devê Mehemedê Ûsivê Goçkar (pirtûk)
Ji Devê Mehemedê Ûsivê Goçkar navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e.
Sînan
Sînan, gundekî ser navçeya Bismila Amedê ye.
Wane
Wane an jî ders di wateya gelemperî de pêvajoya bidestxistina jêhatîbûn û zanistê ye. Ev di heman demê de waneya li xwe jî heye, wek mînak xwendina pirtûkan. Bi gelemperî wateya "wane" veguhestina zanînê ye di navbera kesên ku fêr dikin (mamoste yan wanebêj) û kesên ku hîn dibin (xwendekar) de li saziyek wekî dibistan an zanîngehê.
Dackenheim
Dackenheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Dürkheimê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Wane
Bingehên teorîk ên waneyan ji hêla zanîsta perwerdehiyê, perwerdenasî û zanîsta dîdaktîk ve, li gorî formula klasîk a Johann Friedrich Herbart: "Her wane perwerde dike" têne pêşkêşkirin.
Şaristaniya sumeriyan
Sumerî, dema ku mirov li ser wan bidest hizirandinê dike, mirov têgihiştineke pir kevn e dîrokî û dîrokeke ku pir dirêj û temenê wê ta bi 5 an ji 4 hezar salan diçê mirov dibîne. Sumeriyan, ´dîrok bi xwe re da dest pê kirin´. Her weha têt gotin. Li ser sumeriyan, lêkolin û nivîsên ku têne nivîsandin, ji sadsala 18. mîn dest pê dikin. Heya wê demê zêde wilo ti kesekî di derbarê wan de ti tiştek nizanîbû. Lê di wê demê de, dema ku bidest kolanên arkolojik hata kirin û kêvarbarên wan derketina hole, êdî li ser wan, pir lê kolin hatina kirin. Pir mirov li ser wan bidest lêkolinê kir.
Sumerî, dema ku mirov bahsa wan bike, divêt ku mirov pir baş û qanc behsa wan bike.Divêt ku mirov li ser wan pir bi zanist biaxivê. Divêt ku mirov di derbarê wan de pir bi zanist biaxivê. Tenê bêja ´sumerî´ bi serê xwe, ku tê ser ziman û tê gotin, di wate xwe re hebûneke pir mazin têne ser ziman. Dema ku mirov behsa sumer dike û bêja sumer têne ser ziman, mirov divêt ku di wê têgihiştinê de be ku mirov bahsa dirokeke ku ne bin 4 hezar salan re mirov behsa wê dike. Bi zêdeyî li ber diclê dore Cizîra Botan û haya ku digihê ber firatê ku ber li dore reha yê û pêre ji, başûrê Kurdistanê di nav de, herême derketine wan ne.Ev herêm, herêmne pir bi dîrokin. Herêmne ku divêt ku pir li ser wan werê sekinandinin. Hîmê hersê olên mezin yên weke cihûtî, xiristiyaniyetî û misilmanetî ji li vanderan têt avêtin. Îbrehîm Xelîl li Riha yê ya. Ew, di hîmê hizre hersê olan de cih digirê. Ew bixwe ji, li ser wî û hizre wî xelkê wî yê ku hê li wê herêmê xwe jîn dibe, hê ji nîqaş têne kirin. Sumerî, divêt ku mirov bêje ku xwediyê dirokeke ku pir mazinin.
Li gor hinek lêkolinan ev diroke di derbarê wan de, ya ku dibêje di vê demê de ji jîn bûne, hê kevntir diçê. Li Kurdistanê, Li gundikê xiraraşkê, cihê bergkirin (diakirin)ê hata dîtin. Ev cih bi xwe, dide nîşandin ku diroke wan hê kevntire. Sumerî, demeke mazin û dirêj jîn bûn. Wan di deme xwe de hîmê şaristantiye mazin afirandin. Pergala şaristaniyê wan hîmê wê bi hizre olê re afirandin. Sumeriyan digote parastgahên xwe "Ziggurat". li Wan, hizir, pir baş û mazin bi kar anî. Ti keskî, biqasî wan, hizir baş û mazin bi zanetî bikar ne aniya. Bi vê yekê re, divêt ku mirov bafê wan bide wan. Weke demên şaristaniyê yên pir mazin damazirandin. Di van deman de bajar-dewletên weke Urûk, Raşgal, Ur, Nîppur, Lagaş, Sîppar, Êrîdu, Larsa, Kiş, Bad-tibira, Umma, Ngirsu, Hamazî,Adab, Marî, Aksak, Aqqad, Isîn, Kuara, Zabala, Kîssura marad, Dilbat, Borsîppa, Kutha, Der, Eşnûna û nagar pir hatina denazandinin.Demên piştre ne. Mirov deme ku li wan deman dimeyîzenê, mirov pir pêşketineke mazin dibîne. Destana Gilgamiş, pêşketin û hizre wan deman pir mazin dide nişandin. Wan deman weke demeke serwextî dide nîşandin. Ji deme neolitikê buhurîne deme şaristaniyê, bi wan re mazina. Di deme neolitikê de, hizrên ku pêşketine, di dageriyan de hebûne xwe tênine ser ziman. Di deme şaristaniyê de, ew dagerî, dibîne hizir û bi pêşdikevin. Bi vê yekê ji totemizmê-anamizmê buhurîme mitojiyê bi derdikeve û bi pêşdikeve.
Ev dem, demeke ku pir mezin bi pêşketiya. Mîtolojî, di aslê xwe de derketin û pêşketine hizir û pergala şaristaniyê ya bi hizire. Vê demê têne ser ziman. Li ser vê yekê pêşketin derdikeve hole. Di hizir de kurbûn û pêşketin derdikeve hole. Bi vê yekê re, ol êdî derdikevin. Ol, di pêşketinê û pêşketine şaristiyê de, deme nû ya. Sûmerî, vê yekê pir baş bi pêş dixin û bi pêşve dibin. Pir baş ji bikar ji tênin. Bi vê yekê re mirov divêt ku pir mazin bahsa wan bike. Hizir, deme ku bi pêş dikeve, bi wan re pêşî, dibe hîm. Ev hîm, bi sazbûnê hebûne xwe bi pêş dixe.Bi vê yekê re, parastgahên pêşî, bi vê yekê re bi wan re bi pêş dikevin.Di vir de, divêt ku mirov pir baş û qanc bahsa aliyekî wan yê dî ji bike. Ew ji, her weha ziman û pêşxistina zimana. Zimanê xwe, pir baş bi kar tênin. Bi zimên, li ser mirovan bandûrkirin, ji aliyê wan ve tê kirin. Ziman, ji bo xaberdanê ya. Ol, ji bo sazbûne ya. Ew, vn herdûkan ji weke kifşekê kifşdikin û bikar tênin. Nivîsandinê kifşdikin. Bi vê yekê re, zimanê xwe bi teybet dikin. Bi xoslet dikin. Bi têgihiştin dikin. Bi olê ji, li ser mirovan farz dikin.Bi vê yekê re, hêdî hêdî dewlet û pergala wê, hîmê wê diavêjin. Pêşî key derdikevin, hîmê wan ji, bi hizre ´xwûdê´ re tê avêtin. Hizre xwûdê, ji aliyê wan ve, tê bi têgihiştin kirin û pê pêşketine xwe mazin dikin. Hizre xwûdê, ya pêşketi, ku wan bi pêşxistiî, demên pişt wan re ji, hebûn û bandûra xwe berdewam dike. Bi vê yekê re, gelek pêşketin derdikevinê hole. Bi hizre xwûdê re, û kifşkiirne wê re, demên şaristaniyê ji, dikevine demeke nû de. Di demên hizre xwûdê de bi sumeriyan de sê pêvajo hene. Pêvajoya pêşî ya afirandinê ya. Ev pêvajo, pêvajoyeke ku pir girînge. Hertişt bi hzire xwûdê tê şîrovekirin û bi mirovan tê erêkirin. Deme duyemîn ji her weha deme pêşketinê ya. Di wê demê de gelek hizir û xwûde derdikevin, di vê de, ya rasti ku mirov bêje her xwûdeyek demekê û pêşketine demekê têne ser ziman. Ev dem, demeke ku mirov pir li ser bi sekinê ya. Ev dem, ya rasti ku mirov bêje, rasti û hizrê wê û nêzîkariyê wê afirandiya û bi têgihiştin kiriya û bi mirovan daya erêkirin. Bi vê yekê re ev dem, girînge. Ev dem, deme pêşketin û kur bûne şariyaniyan ji ya. Hîmê pêşketine demên Asuriyan û Naîriyan vê wê demê tê avêtin. Ev dem, bi hizire xwe re mazina. Ev dem, ji aliyekî ve ji, deme bidest hizirkirinê ya ji. Bi vê yekê re, hizir, nêzîkati şîn dide. Hîmê pêşketina xalkan tirh dide. Bi vê yekê re êdî dewletên nû ava dibin. Her dewletek, bajaraka. Lê her yek ji mazina. Ji ber ku êdî hizir û bi pê ji, pergala wan ya xalkîtiyê heye.Pergalbûn, pêşketine herî mazina. Hîme. Ev dem, û pêşketine wan, deme sêyemîn ji derdixe hole. Deme sêyemîn, demeke dî ya. Di vê demê de êdî şer ji zêde dibin.
Nêzîkati, bitêgihiştin dibin û pergalbûn xurt dibe û bi hêzbûn mazin dibe. Hêz, ku bi têgihiştine xwe re dibe, dibe hîmê serwerîye. Hêz bi xwe re zore têne. Di vê demê de, tenê, yên ku bi hêze xwe karibin xwe li ser lingan bigirin, dimênin. Yên din, bi şaristaniya xwe re ji dîrokê têne jêbirin. Ev dem, her weha demeke wilo ya. Di vê demê de, bi vê yekê re şerê şaristaniyan yê bi hev re ji derdiekeve hole. Her hizir û şaristanî dixweze ku xwe bi pareze.Bi vê yekê re, yên bi hêz ji, dixwezin ku li ser serê yên bêhêz bi serwer bibin. Ev yek, şerê şaristaniyan têne. Ji deme sumeriyan ta deme babiliyan, her weha demeke mazin diafirê. Di deme babiliyan de, demeke nû diafirê. Ew dem ji, mirov karê bêje serê deme me ya iro ya. Hammurabî, di deme babiliyan de derdikeve û destûre bigihîn ya pêşî di nivîsêne. Bi vê yekê re êdî demeke nû diafirê. Demeke ku wê bi xwe re serdest û bindestîye bi hizir ji û bi hebûnê çêbike, erêbike û kur bike dibe.
Main-Kinzig-Kreis
Main-Kinzig-Kreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
Komelgeha Tekiye
Tekiye (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Takya), komelgeheke Derbendîxanê (Silêmanî, Başûrê Kurdistanê) ye ku di salên 1975-1978an de hatiye avakirin.
Di sala 1978an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 15.800 kesan.
Saint-Privat, Hérault
Saint-Privat, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Lansing
Lansing paytextê federedûgela DYAyê Michigan e.
Lansing xwedî gelheyekê 116.941'î (2004) ye û bi tevî devedorê nêzîkî 500.000 kes di bin desthilatdariya rêvebiriya bajêr de dijîn. Navenda zanîngeha navdar Zanîngeha Dewleta Michigan li Lansingê ye.
Pierremande
Pierremande, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Kanton
Kanton teşeyek dabeşkirina îdarî ya welatekî ye. Bi giştî, dema ku kantonên biçûk di warê herêmê û xelkê yekîneyên îdarî yên din wek beşên wîlayetan re berheva ne. Li Navnetewiyan de, herî baştir tê zanîn ku kanton û siyasî herî girîng e, wekî yek ji Swîsre ne. Ji ber ku, Yekîtiyên Konfederasyona Swîsreyê di teorîyê de (û di dîrokê de) kantonên Swîsreyê welatên nîv-serdest in.
Guhê naverast
Guhê naverast, guhê navîn (bi îngilîzî: middle ear) beşa guh a di navbera perdeya guhê û kuna hêlkeyî de ye. Guh endama bihîstin û parastina hevsengiyê ye. Guhê mirov ji sê pişkên serkî pêk tê; guhê derve, guhê naverast û guhê navî. Guhê derve pêlên dengan berhev dike û ber bi guhê naverast dişîne. Ji vîr jî ber bi guhê navî tê şandin. Li guhê navî enerjiya pêlê dengan tên veguherandin boy demareragihandin û bi navbeynkariya demarên bihîstinê ber bi beşa bihîstinê ya tûkila mejî ve tê guhêztin.
Kanton
Li welatên taybet
Kantonên heyî (an hebû) li welatên jêr:
Guhê naverast
Guhê naverast bi eslê xwe kelên e di navbera perdeya guh. û lûlpeçê de. Kelêna guhê naverast bi hewa tijî ye, di nav hestiyê cênikê de cih digire Li dumahika coga bihîstênê û li destpeka guhê naverast de perdeya guh heye. Ev perde, guhê derve ji guhê naverast cuda dike. Guhê naverast ji hestikên bihîstinê, masûlkeyên bihîstinê û coga ostakî pêk tê.
Hestîkên bihîstinê
Li guhê naverast sê hestiyên pir hûrik hene. Dirêjiya her hestiyek ji santîmek kintir e. Ji van hestiyan re hestîkên bihîstinê (bi îngilîzî:Auditory ossicles) tê gotin. Hestikên bihîstinê, hestiyên herî hûrik in di laşê mirov de. Hestîkên bihîstinê di navbera perdeya guh û guhê navî de mîna pirek kar dike. Hestîk ji perdeya guh, li pêy hev dirêjî kuna hêlkeyî dibin. Navê hestîkên bihîstinê çekûç, dezgeh û zengû ye. Hestîkên bihîstinê li gor şeweyî xwe hatinê navkirin.
Hestîkên bihîstinê hêza pêlê dengan berztir dike û ber bi guhê navî dişîne. Gava pêlên dengê li ser perdeya guh dixin, perde dilerize, lerîza perdeyê derbasî hestikê çekûç, dezgeh û zengû dibe. Tîreya perdeya guh 20 carê tîreya zengû ye. Loma pestoya li perdeya guh jî li ser kuna hêlkeyî 20 car zêde ye. Pêlên dengê dema digihîje kuna hêlkeyî tundiya deng 20 car zêdetir dibe.
Çekûç
Hestikê çekûç (bi latînî: malleus) ji aliyê destikê ve bi perdeya guh ve girêdayî ye. Serê wî jî bi dezgehê re geha livok (bi îngilîzî: movable joint) ava dike.
Dezgeh
Hestîkê dezgeh (bi latînî: incus), hestîkê çekûç bi hestîkê zengû ve girê dide. Dezgeh bi alîkariya pekhateyên rîşalî, li aliyê rûyê paş a kelêna guhê naverast ve girêdayî ye.
Zengû
Hestîkê zengû (bi latînî: stapes) di navbera dezgeh û lûlpêçê de cih digire. Zengû bi aliyê serî ve bi dezgehê ve girêdayî ye, bi aliyê binî ve bi kuna hêlkeyî ve girêdayî ye. Zengû hestikê herî piçûk e.
Masûlkeyên guhê naverast
Du masûlkeyên peyker (peykeremasûlke) bi hestîkên bihîstinê ve girêdayî ne. Masûlkeya yekem bi latînî wekî tensor tympani, a duyem jî wekî stapedius tê navkirin. Masûlkeya tensor tympani bi navbeynkariya hestîkê çêkûç, bi perdeya guh ve girêdayî ye. Ev masûlke perdeya guh dikişîne û dirêj dike, bi vî awayê rûyê perdeyê tê şidandin boy bersîvdayina pelên dêngan.
Masûlkeya stapedius bi hestikê zengû ve girêdayî ye. Kontrola rêjeya lerizîna zengû dike. Rê nade zengû ko bi awayek tund bilerize, bi vî awayê kuna hêlkeyî û lûlpêçê ji egera ziyangirtinê diparêze.
Coga ostakî
Guhê naverast bi nevbaynkariya cogek, bi gewrî ve girêdayî ye. Navê vê cogê, coga ostakî ye, dirêjiya wê bi qasî 4 cm ye. Bi navbeynkariya coga ostakî hewa ji gewrî diçe heta kelêna guhê naverast. Pelên dengê yên ji aliyê guhê derve, li ser perdeya guhê de dibin sedema çêbûna pestoyê. Coga ostakî ji aliyê hundir ve hewayê ji gewrî ber bi pişta perdeya guh dişîne û bandora pestoya ser perdeyê kêm dike. Bi eslê xwe pesto kêm nabe lê li herdu alî de pestoyên bi heman hêzê hevdu hevseng dikin.
Bi erebê an jî bi balafirê daketina ji qada bilind ber bi qada nizim, dibe sedema zêdebûna pestoya hewayê li ser rûyê derve ya perdeya guh. Ji ber zêdebûna pestoyê, perdeya guh ber bi guhê naverast diwerime ev rewş hin caran dibe sedema guhêşê, lê bi gelemperî hestê guhxitimî bi mirov ve peyda dibe. Coga ostakî di rewşa asayî de girtî ye, bawişk anîn, daqurtandin, an jî cutin cogê ve dike, bi vî awayê hewa hê hesantir di coga ostakî de derbasî guhê naverast dibe. Li dij dengê berz, divê mirov devê xwe vekirî bihêle. An na dibe ko pestoya tekalî ya ji guhê derve ziyan bide perdeya guhê.
Schwörstadt
Schwörstadt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Daka
Daka (bi bengalî: ঢাকা Ḍhākā), paytext û bajarê herî mezin ê Bangladeşê ye ku nehemîn bajarê herî mezin û heftemîn bajarê herî qerebalix ê cîhanê ye. Daka megabajarek e ku li gorî daneyên sala 2022an nifûsa bajêr 10,2 milyon kes e û nifûsa Daka ya mezin zêdetirî 22,4 milyon kesî ye. Bajar bi gelemperî wekî devera bajarî ya herî qerebalix a li cîhanê hatiye hesabkirin.
Erdnîgariya Dakayê
Daka navenda çandî, aborî û zanistî ya herî girîng a rojhilata Asyaya Başûr e û di heman demê de nifûsa bajêr bi pirranî ji misilmanan pêk tê. Di warê dahata berhema navxweyî de Daka li Asyaya Başûr di rêza sêyem de ye û li cîhanê di rêza Dahata Berhema Navxweyî de di rêza 39em de ye. Bajêr li ser Deltaya Gangesê ye û çemên wekê Burîganga, Turag, Dhaleşwarî û Şîtalakşiya li devera bajêr cih digirin. Di heman demê de Daka bajarê herî mezin ê bengalîaxivê li cîhanê ye.
Dîroka bajêr
Daka ji hezarsala yekem ve bûye cihwarê mirovan. Bajar wekî bajarekî nûjen di sedsala 17an ve wekî paytexta parêzgehê û navendek bazirganî ya Împeratoriya Moxol a Hindistanê pêşve çû. Daka 75 salan (1608-39 û 1660-1704) paytexta Bengala moxol a proto-pîşesazî bû. Bajar navenda bazirganiya muslin a li Bengalê bû û yek ji bajarên herî dewlemend ê cîhanê bû. Navê bajarê Mughal Jahangirnagar (Bajarê Jahangir) ji bo rumeta împeratorê berê yê desthilatdar Jahangir hatiye danîn. Elîta moxal a dewlemend a bajêr mîr û kurên împeratorên moxalî hebûn. Geşedanbûna bajarê pêşkolonî di sedsalên 17an û 18an de dema ku bajar mala bazirganên ji seranserê Ewrasyayê bû, gihîştiye lûtkeyê. Bendera Dakayê hem ji bo bazirganiya çem û hem jî ji bo deryayê deverek bazirganî ya sereke bû. Moxalan bajar bi bexçe, tirbe, mizgeft, qesr û kelehên xweş xemilandin. Demekê bajar wekê Venedîk a rojhilat hatiye binavkirin. Di bin serweriya brîtaniyan de, bajar bi elektrîk, rêhesin, sînema, zanîngeh û zanîngehên şêwaza rojavayî û peydakirina avê ya nûjen hatiye bêşvebirin. Bajar wekî paytexta Bengala Rojhilat û Parêzgeha Assam piştî sala 1905an dibe navendek girîng ê îdarî û perwerdehî ya li Raja Brîtanî. Di sala 1947an de piştî bidawî bûna desthilatdariya Brîtanyayê, bajar dibe paytexta îdarî ya rojhilatê Pakistanê û bajar di sala 1962an de paytexta qanûnî ya Pakistanê hate ragihandin. Di sala 1971an de piştî Şerê Rizgariyê bajar dibe paytexta Bangladeş a serbixwe. Di sala 2008an de Daka 400 salên xwe bajarê şaredarî ya bajêr hatiye pîroz kirin.
Bajarê roja îro
Daka bajarekî betaglobal e û navenda jiyana siyasî, aborî û çandî ya Bangladeşê ye. Bajar malavaniya hikûmeta Bangladeşê, gelek pargîdaniyên bangladeşî û rêxistinên perwerdeyî, zanistî, lêkolînî û çandî ya bangladeşî ye. Ji damezrandina bajêr ve wekî paytexta nûjen, nifûs, herêm û cihêrengiya civakî û aborî ya Dakayê pir zêde bûye. Bajar niha yek ji herêmên herî bi zexm ê pîşesazî ya welêt e ku ji sedî 35ê aboriya Bangladeşê pêk tîne. Di Borsaya Dakayê de zêdetirî 750 pargîdaniyên navnîşkirî cih digirin. Daka malavaniya zêdetirî 50 mîsyonên dîplomatîk û her weha navendên Înîsiyatîva Kendava Bengalê ji bo Hevkariya Teknîkî û Aborî ya Pir-Beş, Navenda Pêşdebirina Gundî ya Yekgirtî ji bo Asya û Pasîfîkê û Koma Navneteweyî ya Lêkolîna Jûtê dike. Daka xwedan mîrateyek xwarina navdar e. Çanda bajêr bi kaşkaşk (erebokên ku ji aliyê mirovan têne kişandin), biryani, festîvalên hunerî, û pirrengiya dînî tê zanîn. Li bajarê kevn nêzîkî 2000 avahiyên ku ji serdema moxal û brîtaniyan ve mane hene. Ji sala 1947an vir ve, bajar di pîşesaziya weşangeriyê de pêşveçûyineke girîng bi dest xistiye.
Sorxerîz
Sorxerîz, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fourtou
Fourtou, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Kantonên Bolîvyayê
Li ser asta jêr şaredariyan Bolîvyayê ji nav 1374 kantonan de dabeş dibe.
Kronolojî
Kronolojî an xronoloji zanista bûyerên ku di dîrokê de çê dibin ji rêzkirina wî re tê bikaranin. Peyv kronolojî ye, ji  û.
Qeyserî (parêzgeh)
Rûbera bajêr 16.917 km² ye û gelheya wî 1.049.659 (2000) e. Beriya komkujiya ermeniyan gelek ermenî li vê parêzgehê dijiyan lê niha nînin. Li Qeyseriyê hejmareke kurd jî dijîn.
Navçeyên Qeyseriyê
Navenda bajêr Akkışla (Aqişle), Bünyan (Hamîdê Bunyan), Develi (Everek), Felahiye, Hacılar, İncesu, Kocasinan (Erkilet), Melikgazi (Gesî), Özvatan (Çukur), Pınarbaşı (Lîva), Sarıoğlan (Palas), Sarız (Sarîz, Sarez), Talas (Talasa Mazakan), Tomarza (Kustire, Kwestire), Yahyalı (Yehyalî, Qazîbenî) û Yeşilhisar (Hesara Everek).
Zanîn
Zanîn wekî karnav bi ramana hemî wan tiştan e yên ko hatine zanîn û mirov pêhesyaye. Di vê ramana berfireh da zanist û felsefe jî dibin parek ji zanînê. Pênasekirina zanînê ne karekê wesa sanahî ye û yek ji babetên gelek gengeşebar yên felsefeyê ye. Pênaseya kevn a peyva zanînê ew e ya Eflatûnî û dibêjit ko ji bo destenerbûna zanînê dibê sê saloxet hebin: her axivtinek hingî pişkek ji zanînê ye ko bihêt berhozandin, rast bit û bibit bawerî. Hindek kes hene ko dibêjin ev sê saloxet tenê têra hindê nakin ko gotinek bibit zanîn. Pênaseyên berdêl hene: Robert Nozick dibêjit ko zanîn li pey rastiyê ye, Simon Blackburn dibêjit ko nabit desteberbûna van saloxetan bi rêyên şaş bihên kirin, Richard Kirkham pêdivî dibînit ko belgeyên bawerî ya axivtinkerî dibê bi rêya mentiqî rastî ya wê baweriyê bikin tiştekê fer û pêdivî.
Kırklareli
Kırklareli bajar û parêzgehekê Tirkiyê ye.
Zanîn
Lê Wittgenstein bervajî van pênaseyan, piştî hevdijiya Morî, dibêjit ko mirov dikarit bibêjit Filan bawere ko wesa ye, lê wesa nîne., lê mirov nikarit bibêjit Filan kes filan tiştî dizanit, lê wesa nîne. Vîtginiştayn pêve diçit û dibêjit ko ev herdu mînak du rewşên jihevcida yên hizirê nîşa nadin, ew du awayên cida yên axivtina li ser hindek tiştên wesa ne ko em li ser wan rêkkevtine. Tiştê ko di wan du mînakan da jihev cida ye ne rewşa hizirî ya axivtinkeran, lê coreyê wî karî ye ko ew dikin. Ji bo mînak, dema kesek dizanit ko ava kitrî di kelê daye ramana wê ne ew e ko rewşeka hizirî ya taybet heye. Raman ew e ko ew dibê bi wê gotinê karekî derheqa wê kelîna kitrî da bikit. Vîtginiştaynî bizav kir ko bi rêya lêkolîna li ser bikaranîna zanînê di zimanê xweriskî da xwe ji pênasekirina zanînê bidit paş. Wî zanîn wekî rewşeka wekheviya malbatî didît.
Jiber ko her zanînek çemik û têgehan bi xwe ve digirit û bi rêya zaravan anko terman dihêt derbirîn, hevbendî û hevhavildarî ya ziman û zanînê jibo pênasekirinê tiştekê gelek pêdivî û bingehîn e. Li vê dawiyê jî Jonathan Hey ev bi başî berçav kirîye.
Kırklareli
Navê wê yî dema Osmaniyan Kirkkîlîse (ango çildêr) bû. Ji ber ku navê kîlîse (dêr) tê de derbasdibe ji aliyê sazûmaniya nû ya Tirkan ve hatiye qedexekirin û navê wê kirine Kırklareli. Kirkkîmesna jî hatiye bikaranîn.
Rûber 6.550 km², gelhe 328.461 (2000) e. Parêzgeh li herêma Marmarayê dikeve. Ji aliyê aboriyê ve pêşketî ye.
Lîsteya gundên şewitandî li Bakurê Kurdistanê
Destpêkirina şewitandina gundên Kurdistanê bi avakirina Tirkiyeyê ve dest pê dike. Bi pirranî ji aliyê Kemalîzm ve hatine şewtandin û valakirin.
Gewer
(tr:Yüksekova)
Şemzînan
(tr:Şemdinli)
Bedlîs (tr:Bitlis)
{| border="0"
Tetwan
(tr:Tatvan)
Mûtkî
(tr:Mutki)
Xîzan
(tr:Hizan)
Şax
(tr:Çatak)
Muksî
(tr:Bahçesaray)
Elbak
(tr:Başkale)
Heskîf, (Heskêf)
(tr:Hasankeyf)
Qubîn
(tr:Beşiri)
Kercews
(tr:Gercüş)
Hezzo
(tr:Kozluk)
Misirc
(tr:Kurtalan)
Kufra
(tr:Şirvan)
Hewêl
(tr:Baykan)
Xesxêr
(tr:Perwarî)
Dih
(tr:Eruh)
Base
(tr:Güçlükonak)
Elkê
(tr:Beytüşebap)
Qileban
(tr:Uludere)
Silopî
(tr:Silopi)
Cizîr
(tr:Cîzre)
Hezex
(tr:Idil)
Qoser
(tr:Kiziltepe)
Stewr
(tr:Savur)
Şemrex
(tr:Mazidag)
Dêrik
(tr:Derik)
Nisêbîn
(tr: Nusaybin) 〈br/〉
Mehsertê
(tr:Ömerli)
Kerboran
(tr: Dargeçit)
Farqîn
(tr:Silvan)
Pasûr
(tr:Kulp)
Lîce
(tr:Lice)
{| border="0"
Hezro
(tr:Hazro)
Erxenî
(tr:Ergani)
Hênê
(tr:Hani)
Şamkuş
(tr:Çermik)
Darahênê
(tr:Genç)
Gêxî
(tr:Kigi)
Depe
(tr:Karakoçan)
Steinen, Baden-Württemberg
Steinen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Lîsteya gundên şewitandî li Bakurê Kurdistanê
Wêranşar
(tr:Viranşehir)
Siwêreg
(tr: Sîverek)
Giyadîn
(tr:Diyadin)
Avkevir
(tr:Tasliçay)
Bazîd
(tr:Dogubeyazid)
Xemûr
(tr:Hamur)
Îdir
(tr:Iğdır)
Dîgor
(tr:Digor)
Başan
(tr:Aralik)
Zerenik
(tr:Ovacik)
Pilemor
(tr:Pülümür)
Nazmiye
(tr:Nazimiye)
Mêzgir
(tr:Mazgirt)
Mucîzeyên Quranê
Mucîzeyên Quranê an jî Îcazû'l Quran mucîzeyên zanistî û matematîkî di Quranê de cîh girtine.
Quran bi serê xwe mucîzeyekî giran e. Ji ber ku Muhemmed pêxember Quranê ji ber xwe nenivîsandiye.
Mirov dikare bi kurtasî van mucîzeyan waha berbi hev bîne:
Mucîzeyên matematîkî
Di Quranê de gelekî mucîzeyên matematîkî hene ji vanaka hinekî di jêr de cih girtine.
peyvên pêwenderên hevdû an jî dijî hevdû qasê hevdû derbas dibin.
Ji xwe dinya ji sedê % 71ê wî behr e, Ji sedê % 28ê wî jî erd e.
Tevê hevdû + 65 dike.
Mucîzeyên zanistê
Di Quranê de gelekî mucîzeyên li ser zanistê hene, Ew tiştên ku di dema Muhemmed Pêxember de zanîbûna wan ne minkûn bûya ku mirovan bizanîbya, Lêbelê ew agahî di Quranê de 1400 sal berê nîşan dabû,
Ew ayetên qala zanistê kirine teze di sedsala 20'an de hatine zanîn.
Mucîzeya gerdûnê
Quran qala firehbûna kaînatê dike, Di sûreyê zarîyat di ayeta 47'an de waha dibeje: "
Mucîzeya atmosferê
Di sûreya enbîya ayetan 32an de jî waha dibeje: "
Di vê ayetê de bahsa Atmosferê dike, tê zanîn kû dinya bi xizê 1.600 km ve digere û ew dengê gerandina dinyayê pir e ijar dema Atmoster nebûya ew deng di hat mirovan wê kesekî nikarîbû jiyan bikira, li aliyê din jî ; kevir û maddeyên pir xesar tên li dinyayê bikevin Atmosfer van meddeyê pir xesar asteng dike.
Mucîzeya avê
Dîsa jî di Qur'anê sureyê Rehman ayeta 19 û 20'an de waha dibeje:
Ew behra ku ava wan li nav hevdû nakeve behra Tengava Cîbraltarê ye, Alîkî ava şor e alîkî jî ava şirîne tên ber hevdû jî, lê li nav hevdû nakevin, Ew avên bi vê şeklê ne tenê li Cebelîtariqê ye, li gelek ciyan heye.
Mucîzeya rûgehê
Di vê ayetê de jî nîşan dide ku her stêrk di rûgeha xwe de dîgere.
Mucîzeya tebeqeya dinyayê
Di Qur'anê di sûreya telaq ayetan 12an de waha dibeje;
Ji xwe îro zanist dibeje ev qat an hef in û ev in; hîdrosfer, lîtosfer, astenosfer, manto ya jor, Manto ya jêr, dendika derve û dendika hindir.
Mucîzeya giloverbûna dinyayê
Di sureya zumer ayeta 5an de jî waha dibeje:
Di vê aayetê de nîşana giloverbûna dinyayê dike. Ew peyva erebî "yukewwerû" tê wateya tiştekî gilover.
Mucîzeya şiqitandina Çîyayan
Di sûreya Neml di ayeta 88'an de waha dibêje
Ji xwe îro (sedsala 20'an) zanistvan dibêjin çiya dema zorê hevdû didin û dişiqitin binê hevdû, û bi awayî tê çêkirin.
Mucîzeyên dîrokê
''
Elcewaz
Elcewaz yek ji navçeyên Bedlîsê ye. Rûber 812km², bilindahî ji rûyê avê 1.650 m ye. Di qeydên dîrokî yên beriya hatina Ereban de navê wê wekî Arcîgeh derbas dibe. Bi hatina artêşên Ereban ve di qeydên Erebî de navê wê wekî Wad el-Cawz (ango "herêma bi gûz") an Zal el-Cawz derbas dibe. Bi rastî jî herêm ji aliyê gûzan ve dewlemend e. Piştre navê Kurdî yê Arcîgeh tê jibîrkirin û ji ber ku Osmaniyan jî navê Elcewaz bikaranîne, êdî wisa maye. Aborî pirranî li ser çandiniyê ye.
Mucîzeyên Quranê
Mucîzeyên dîrokê
Dewrê ayetên Qur’anê hatîn darxistin; Romanî (Rum) Xiristiyanbûn, Şerê di navbera Romanî û Persan de borî têkbirina Persan dilê Mislimanan êşandibû ji ber ku Xiristiyanan jî ji yek Xwedayî bawer dikir. Têkçûna civakeke ji Xwedê bawer dike mehdê hemû kesî xerabkirî bû. Li ser vê rewşê Qur’anê mizgînî daye û gotiye: Dê Romanî (Bîzansî) di wextek nêz de têk bibin, mirov li ser vê rewşê dê keyfxweş bibin. Îfadeya “bidi sînîn” di ayeta çaremîn de dibore hejmarên neqeba sê û nehê îfade dike. Di erebî de ji bo hejmarên yekane cuda, ji bo hejmarên cot cuda, ji bo hejmarin ji dehê zêde cuda îfade tên karanîn.
Elcewaz
Arcîgeh 94 km ji Bedlîsê dûr dikeve. Gorî hejmartinên sala 2000´î bi giştî hejmara niştecihan 34.171 e. Dîroka herêmê ji ya Kurdistanê ne cudatir e.
Mucîzeyên Quranê
Mucîzeyên dîrokê
Ji roja ewil Muhemmed bi dest îlankirina dîn kirî heya îro kesên jê bawer kirîn çêbûne û her zêde bûne. Eger ev îfadeya Qur’anê xelet derketa, bêguman li hemberê Qur’anê û Muhemmed dê ewlehî kêm bibûya, gelek kesan ji dîn bawer nedikirin.
Muzîka Gospel
Muzîka Gospel (ji inglîzî good spell) şêwazek muzîkê ya Xiristiyanî a afro-amerîkî ye ku di destpêka sedsala 20-an de pêşketiye.Di wateyek firehtir de, ev têgeh ji bo muzîka îngilîzî ya xiristiyan a li Ewropayê heya muzîka pop a xiristiyan bi gelemperî jî tê bikar anîn.
Di têgihîştina orîjînal a zimanê Îngilîzî de, "Gospel Music" di wateya herî berfireh de pêşkeftina muzîka xiristiyanî li parzemîna Amerîkaya Bakur ji strana mizgîniyê ya sedsala 19an vedibêje.
Xelata Gospel
Ji sala 2004 heya 2006an de, xebata televîzyonê ya dêrên Protestan, Katolîk û rêxistina alîkariyê ya xiristiyan World Vision Germany di pêşbirka Mizgîniyê ya herî mezin a Almanya de xelata Mizgîniyê pêşkêş kir.
Saint-Saturnin-de-Lucian
Saint-Saturnin-de-Lucian, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin: