cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yekîneyên Parastina Gel
Sûnda Endamtiya YPG’ê
Di bingeha Paradîgmaya Civaka Demokratîk, Ekolojîk û Azadiya Zayendî de, li ser esasê ku ezê civaka exlaqî û polîtîk bi parêzim, bêyî ku cudahiya ol, ziman, netew, mezhep, zayend û partiyan bikim, li dijî hemû êrîşên derve û hundir parastina rewa esas bigirim, li ser bingeha rêziknameya YPG’ê, bêyî ku li pey berjewendiyên takekesî bigerim, ezê bi cesaret, disîplîn û bibiryarî tevlî bibim, li hemberî her cure zehmetiyan bi îrade û hêzek mezin serkeftinê esas bigirim. Di vê çarçoveyê de.
Moralên leşkeran
Endamên YPG’ê di çarçoveya dildarî û parastina berjewendiyên netewî yên gelê kurd û bingeha welatparêziyê de, bi awayekî exlaqî û wijdanî, ji bo avakirin û parastina civakek demokratîk û azad tevlî dibin.
Sûc û Ceza
YPG, ji ber ku birêxistinkirinek leşkerî ye, her wiha ji ber ku di bin siya xwe de hêza profesyonel, yekîneyên herêmî û yekîneyên berxwedanê dihewîne, di warê hinek mijarên hevpar de sûc û ceza di bin 2 beşan de tê nirxandin. Sûcên şer li dadgehên leşkerî, binpêkirinên disîplinê jî di platformên rêxistinî de têne nirxandin û encam tên girtin. Sûcên ku dê li dadgehên leşkerî di rêza yekemîn de bêne nirxandin;
Kes û kesên ji aliyê Dadgeha Leşkerî ve wekî sûcdar têne tespîtkirin, ji xebatên leşkerî têne derxistin û biyarên Dadgeha Leşkerî têne bicîhanîn.
Yênigce, Heştrûd
Yênigce gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kunreuth
Kunreuth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Forchheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
4 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Fistiqa kajû
Kajû an jî Kajo (Anacardium occidentale), riwekeke dara ya fêkiyan e ji famîleya kizwan/darbenîşt tê hesibandin. Hinek jê re dibêjin “gûz” hinek jî dibêjin “fistiq”. Fêkiyek di welatên tropîkal de hêşîn tê. Dara wê 10-12 m bilind dibe û bi qasî 30 salan temenê wê heye. Dara wê pelên xwe naweşîne. Hinekî dişibe dara pirteqalan. Pelên wê ji aliyê derve keskê biriqok, di hindûr de hinekî mat û kulîlkên wê zer in. Fêkiya wê wek sêvek sor û sernişîv e, di binê fêkiya wê de fistiqek heye. Ango darek du fêkî ye. Li welatên ku hêşîn dibe ji dara wê fêkiya wek sêvê, fistiqa binê wê bi gelek cûreyan tê xebitandin.
Welatê fistiqa kajû Brezîlya ye. Ji wir derbasî welatên din yên tropîkal bûye. Dîroka wê baş nayê zanîn, lê bi hezaran salane ji aliyê rûniştevanên xwecihî wek fêkî, derman û çerez dihat xebitandin. Tiştê tê zanîn Spanyol û Portekîzan di sedsala 16'an de bi xwe re birine Afrîka rojava û Hindistanê û li wan deveran jî derbasî welatên din bûye. Welatên ku herî zêde lê tên çandin Hindistan, Brezîlya, Angola, Mozambîk in.
Antropoteîzm
Di îslamê de
Li gor baweriya îslamê jî ji vê yekê re muşebbehe dibêjin.
Schiersfeld
Schiersfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hîvî Berwarî
Hîvî Berwarî helbestvaneke kurd e.
Jiyana wê
Berwarî di sala 1963an de, li Başûrê Kurdistanê, ji dayîk bûye. Li Dihokê xwendiye û her li wêrê xwendegeha mamostetiyê bi dawî aniye. Helbestên xwe di rojname û kovarên kurdî de belav kirine. Di mîhrecanên edebî de helbest xwendîne.
5 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Alîsarkê
Alîsarkê, gundekî navçeya Wêranşara Rihayê ye.
Guherîna dijepeydakerî
Guherîna dijepeydakerî Antigenic switching, guhertinê serrûya ji dijepeydaker hûrzindî bi guhorînê cinê, ji bo sehkirina bi rista parastiyê mêvandarî re dişulikande.
Pingdingshan
Pingdingshan, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.904.701 kesî
Neuss
Neuss bajarokekî navçeya (Landkreis) Rhein-Kreis Neuss li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Diyarkerên dijepeydakerî
Li ser rûyê dijepeydakeran hin beşên taybet hene, van beşan wekî diyarkerên dijepeydakerî (bi îngilîzî: antigenic determinants ) bi nav dibe . Li ser rûyê dijepeydaker de ne yek lê zêdetir beşên diyarkerên dijapeydakerî hene. Navê van beşan wekî epîtop (bi înglîzî: epitope ) jî tên bi navkirin. Bi kurtasî em dikarin bêjin ku epîtop nexşên taybet ên li ser rûyê dijepeydaker in. Beşa guherbara dijeten a bi epîtopa dijepeydaker ve tê girêdan jî wekî paratop bi nav dibe. Ji boy her epîtopek, ji plazmaxaneyan cureyek paratop tê berhemkirin û derdan. Rûyê epîtop û paratop temamkerên hevdu ne.
Selênê
Selênê di mîtolojiya yewnanî xwedawenda heyvê bû. Hêlios birayê Selênêyê bû.Ser eniya wî hîlal, destê wî da meşalekî girtî û serê wê da jî pê banek ra tê teswîr kirin.
Selênê û Endîmîon
Selênê evîndara şivanekî bû.Navê wê şivanê Endîmîon bû. Zeus şivanê ra taybetiyên gencîneyeke bêdawî, kengî bixwaze wê demê , çiqas bixwaze ew qas razî da. Her şev çaxê Endîmîon li çiyayê Latmusê razê, Selênê ji bo temaşekirin û parastina wê , li asîmanê tê te erdê.
Xilç
Xilç (an jî arode] darekî ku serê wî hatiye tûjkirin û bi qasî nîv metre, an hinekî zêdetir dirêj e, ku mirovan bi xwe re dibirin berhevkirina kereng û dobelanan. Dûvre xilçên ku hesinî hatin çêkirin ku serê wan bi qasî bihustokê dirêj û bi qasî 3 pêçiyan pahn bûn. Vê seriyê hesin dixistin serê darekî û pê diçûn berhevkirina kereng û dobelanan.
Jê re arode jî tê gotin.
Li derdora Bismil û stewrê jê re Hilç yan jî Ilç tê gotin.
Şabo
Şabo, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye. Gorî resmîyetê Şabo, mezreyek e û bi gundê Xwaçûk (Xaçûk) ve girêdayî ye.
Seraw
Seraw, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Pîrênê (nîmfê)
Pîrênê (Yewnanî kevn: Πειρήνη, tê wateya "ji kulman" ), di mîtolojiya Yewnanî de nîmfê, keça yezdana çem Asopos, keyê lakonî Ebalos, an jî yezdana çemê Axeloos. Diya Lexês û Kentrîas (bavê wan Posîdon).
Mîtolojî
Dema ku kurê wê Kentrîas bi bêhemdî aliyê Artemîs ve hat kuştin, xemgîniya Pîrênê ew qas kûr bû ku ew ji pê hêsirên xwe guheriya kaniya Pîrênêyê û diherikiya Korîntê. Korîntiyan cihekî biçûk ji bo pîrozkiran wê çêkiribûn. Çaxê havîn dest pê dikir û av zuwa dibûn, kadeyên bi hingîv ji wê ra pêşkeşî wê dikirin
Kanî ji Mûsiyan re pîroz bû. Li wir Belerofon Pêgasos dît (îdîayên Polîdos), vedixwar û wê kedî kir.
Famîleya gihabêdeman
Famîleya gihabêdeman (Colchicaceae) famîleyeke riwekan e. Di koma lîliyan (Liliales) de cih digire. Di vê famîleyê de 17 ehya 21 cins, 200 heya 225 cureyên riwekan hene.
Riwekên wê gihayên pirrsalane ne. Gelek ji cureyan axûdar (bijehr) in. Kurdistan jî di nav de, li welatên avhewaya wan ne awarte ye diçên. Di nava koma lîliyan (Liliales) de Colchicaceae bi Alstroemeriaceae, Luzuriagaceae û Petermanniaceae re û hemî jî bi Melanthiaceae re, lêzim in, ji aliyê genetîkî ve eqrebe ne.
Formûla kulîlkên wan:
Sîstematîk
Famîleya Colchicaceae sala 1805'ê ji aliyê Augustin Pyramus de Candolle ve, di Flore Française de hatiye binavkirin.
Pêşbaziya bedewîtiyê
Pêşbaziya bedewîtiyê, pêşbirka rindîtiyê, berbaziya xweşiktiyê ji dam û dezgeha bi dengdayîn û nirxandina desteya hilbijêran, kivşkirina rindan, bedewan re dibêjin. Têkbir tên xelatkirin. Jin an mêr, gorî armanca pêşbirkê, herkes dikare tevlî bibe. Ango pêşbazî bo keçan be keç, lawan be law dibin berendam.
Gava mirov behsa pêşbaziya rindîtiyê dike, pirranî a keçan dikeve bîra mirov. Gorî pêvanên rîndîtiya jûriyan, pêşbazî tên lidarxistin, ji nava berendaman tên hilbijartin. Pêşbaziyên rindîtiyê yên zarok, ajal, kulîlk, duçerxe hwd gelekan jî hene.
Rindîtî heye?
Helbet rindîtî (bedewî, ciwanî) têgîneke dîmane (îzafî) ye. Rîndîtiya teqez nîne. Her kes rind e, her kes dikare yekê rind, yekê nerind bibîne. Jixwe armanca van pêşbaziyan jî bezm û şahî ye. Bi van organîzasyonan temaşekar kêfê dikin, pere tê qezenckirin û bo pêdiviyên cîhana bezm, moda û reklamê, elemanên nû tên kivşkirin.
Dîrok
Kengî ve mirovan pêşbaziyên wiha lidarxistine nayê zanîn. Gotegotên grekiyan behsa pêşbaziyeke mîtosî dike ku 2 hezar sal b.z. xwedayên wekî Afrodît, Hera, Erîs, Athena tevlî bûne.
Yekem pêşbazî sala di de, bi navê Concours de Beaute li Belgiyayê hatiye lidarxistin. Ji nava 350 berendaman keça 18 salî Bertha Soucaret hatiye hilbijartin.
Yekem pêşbaziya fermî û navneteweyî di de li Folkstone ya Brîtanyayê û yekem pêşbaziya cîhanê ya rindîtiyê jî di  de hatiye lidarxistin.
Boselê
Boselê, gundeke ku dikeve devera Sindî ya bakurê bajarê Zaxoyê, li Başûrê Kurdistanê.
Bêjenasî
Wekî hatî xoyakirin navê Boselê ji peyva Bûselat hatîye anko bo nivêjan jiber ku diwî serdemî da ev gunde wekî peristgehekê bû û cihekê dîyanetê bo; ji bilî vê çendê jî gelek kes ji Boselê bi melatî çoyne deverên dî û heta noke nezivrîne û li wan cih û deveran boyne babik ûçax, bo nimone, Mela Ahmed çoye Colemergê li gundê Xenansê boye mela, ta noke nezivriye û li wî gundî buyne binemal; Mela Abo Zêd çoye Bexdayê û ta noke kurên wî li Bexda ser Radyoya Kurdî ya Bexdayê bernamek pêşkêş dikir; Mela Ebdulla çoye Akrêyê û ta noke kurê wî li Akrêyê maye; herwesa melayek din bi navê Mela Ebdulla çoye devera Qilaban li Kurdistana tirkî yê li gundê Becihê (Bojehê) heta noke nezivriye û boyne binemal li werê.
Erdnîgarî û dîroka gundê Boselê
Gundê Boselê wekî hemo gundên din yên Sindîyan xodan helwîst boye ta îrojik navê wê di mêjûya şoreşa berxwedana başurê Kurdistanê da hatîye pênosdan.
Mêjû û Erdnîgarî
Boselê Gundekî herê kevnare û navdare li ser astê Kurdistanê bigiştî û astê deverê bi taybetî û ev gunde dikevîte joriya rojhelata bajerê Zaxo. Li cihekê çiyayî û asê hatîye avakirin û ji alîyê av û hewayî ve cihekê befrîne û sar e.
Gundê Boselê ji layê pêkhatinê ve ji şeş babikan pêk hatîye ew jî: Şêxan, Nasran, Serkuran, Mala Alîxanê, Mala Haçiyê û Zewkê.
Gund ji layê cografîk ve dibîte 10 km2 û sinorên wê ji alîyê rojhelatî ve gundên Avgenî, Mela areb, Xîzava. Ji alîyê rojavayî ve gundê Sîndava, Gundkî, Gelî û Bêrsivê û ji aliyê bakurî ve gundên Şeraniş û Banikê û Evlihê û Pîrbila. Ji layê başûrî ve gundên Dasîkê, Sersîlavkê, Navkendala; navên wan deverên ku sinorê gundê Boselê bi xo ve digrît evene: ji alîyê rojhelatî ve Girê Siluwî, Melaşewatî, Tabutên Serêderî; bakurê rojhelatî Xwuarkê Xemare, Xanikê kurda, Serê Meşxoniyê; ji aliyê bakurî ve Doyvreş, Kun Hirç, Şaxol, Mela Nîzare Gevşê; bakurê rojava Dêrbota Gevşê, Kehnîka Şemsê, Berê Keliştî, Serdepê Hindav Gundikê Gelî; ji aliyê rojavayî ve Çala Zadoy, Zîyaretê Dasîkê; ji aliyê başûrî Astenga Şêle, Mela Têhit Stuyrê û Aşê Kendalî.
Gundê Boselê ji alîyê dîrok û niştecihbunê ve
Gundê Boselê yek ji gundên herî kevnar li devera Sindîya ye, û dikevîte jorîya rojhelatê bajêrê Zaxo. Boselê dihête texmînkirin li salên 1500-1540 zayînî hatiye avakirin ji ber ku şerê Ebdulla Omar ewe ku dibêjnê Evdelê Omarî, di salên 1313 ta 1314 zayînî demê ku şer divê deverê û gelek deverên Kurdistanê hatîye kirin, devera Boselê ji êk ji wan deverên ku ev şerê bi xo ve girtîye û wekî têt zanîn di wî şerî da 10 şehîd li devera Boselê hatîne veşartin û mezarê wan li Boselê û dewroberên wêne, çar ji wan şehîdan navên wan hatine zanîn ew jik: Reşê Şehîd, Kurê Zîhêd, Dînik û Mela Xidir. Û demê mizgefta gundê Boselê hate avakirin mezarê şehîdan ji wan di mizgeftê da mayine û mizgeftê li ser mezarê wan hatîye avakirin û noke jik berçav in, ji ber vê yekê mirov dikarit bêjit gundê Boselê gelek kevnar e, piştî şerê Evdelê Omari hatiye avakirin.
Boselê ji berî şerê Xanê Lepzêrîn, ew şerê ku li sala 1608'ê di navbera Xanê Lepzêrîn û Şahê Acama da hate roydan, hatiye avakrîn.
Xirabkirina Boselê
Gunde Boslelê çend cara hatîye xirabkirin. weki kesen navdar behskrîn heta salên Şêsta Gunde Boselê ne hatîye xirbkrin... belê ji salên(1960)ê hirve bihara Gundê hatîye berdan ewjî ji egerên hêrşkrina dujmnî bi tub û frokan bu ser deverê û li sala(1963)ê bu cara êke frokên rijêma îraqe li devera zaxo Gundê Boselê Tub Barankir boyê egera Şehîd kirina (3)zarokên hawlatî(alî xwaçe sadîq) Êdî (xwaçe sadîq)i,
1-xelil ali xwaçey ye(4)salî.
2-remezan alî xwaçe ye(5)salî.
3-eîdê xwaçe sadîq ya(6)salî.
eve kerbokîna dujmnî dirêjahy pêda taku sala(1987)ê kû (Gundê Boselê)ê bi dirûstî hate Çolkrin(1987)ê xelikê Gundî derbedery Çîyayên evlihê û pîrbilan û Çend deverên din bîn û li çend çiha xanî avakrin û berdewam berevanî ji Gundê xowe dikir ji hêrşên rijêma behis, ew Çihên xelkê Gundî xanî lê avakrîn:(sermêrgê-rokêmasîyê-mêydanka-serêbestê-evlihê-pîrbla)heta sala(1988)ê demê (Anfala)reş dest pekrî ji ber herşeka ekcar zoor û.. bikar înaiy Çekê kêmiyaîy, xelkê Boselê weku hemî xelkê devere awarey (Tirkya) bun û hîndek Çone (îrane)û hîndek ketîn destê dujmnî û hatîn... (Anfalkrin)û paşî rijêma behsa dirinde (Gundê Boselê) Xanî Bi Xanî (T.N.T)iî kirin û peqand û kavil kirin. Hijmara xelkê Gundê boselê yêt awarey kempa (Dîyarbakr)bûiyn ji egera hêrşên (Anfala)(1988)ê ji (1030) hizar û sîh derbas bibun ji blî yêt Çûyn (îrane),
5.(Gundê Boselê ji layê Cengo Şerên Mezin ve), ya xoyaye û aşkiraye ku ev Gundê divî warîda herê navdarê li ser astê kurdistanê bi gştî û astê deverê jî bi taybetî,Çonkî Gundê Boselê...Di Herduk Şoreşên (eylûl û Gûlanê)da hemî gava dirêzên peşîya xelkê dabon û rastî jî ji Şehîd û Qorbanîya dîyar ku ta noke nezîk(300)Şehîdan,dayne...di bzava rizgary xwaza gelê kurd da-herwesa Gundê Boselê di Şoreşa (Gulûlana) niştîmanîya pêşkeftin xwazda rolekê mezin û ber Çav hebu di nav Şoreşêda...Çonkî devereka sitratîcî û gring bo ji bo hêzên pêşmergey û deverên rizgarkrî Çi ji layê kriyarên leşkerî ve Çi ji layê bazriganî ve...... Herwesa devereka asê bo, bu dujmnî bi asany ne dikarîn hêrşên  uperasyona bo vê deverê biket lewira xelkekê hemî gava qesta vî Gundî Dikrin...Çi lê dihatin hewandin. işaret bi ve Çendê ji lser demê Şoreşa (Gûlanê)da nas navê (tecnîda Boselê)lê hatbu krin ku ew xelkê nedvîya xizmeta rijêma behis biken..... qesta (Gundê Boselê)di krin ji bo (îltîhaqkrin) di nav rêzên pêşmergey û (partî demokratî kurdistan)da,jiber vê yekê rijêma îraqê roxay kerb û kîneka dijwar jivî Gundî Helgrtbo û hemî gava kirbo armanc derib û her ji xowe Çi bi rêka firoka yan ji tup barankrin bi tup u racima taku sala(1988)ê bi ekcarî Gund wêran kriy.
Navdarên Boselê
Ew kesên nivîser û hozanvan û hunermend û zanayên wî serdemê li gundê Boselê ev in: mela xalid omer-musa omar boselî-mehemed qadir-isa isa abdullkerîm-salih hsen alî-ahmed mela salîh yusif mela xalîd alî halo-Şex mstefa mahmod-mihe keverî-mhemed slêman Şemsedîn-îsam mela abdullah-abdî omar-û gelekên dî}... {Melayêt Gundê Boselê}(Şex Çebar tlakurî)(mela tiha mela mhemed mela reşîd)(mela abuzêd mustefa)(mela mecîd mela mihsin)(mela ahmed mela hem)...(mela salîh Boselî)(Tiha Boselî)(Reşîd Boselî)....
Hozanek Bi nave Boselê Diyarî Bo Hemî Sindya Btaîybetî ji bo Boselîya:
Dobelan
Dobelan, doberan, dûberan], dumbelan an dûmelan, xwarineke wekî kartolan e. Lê tevî ku di bin erdê de hêşîn dibe, dîsa jî ne rehên wê hene û ne jî li ser rûyê erdê pelên wê hene. Li Kurdistanê bi piranî li serê qelaç û girên ku tu carî nehatine ajotin jixweber hêşîn dibin.
Ji bo dîtina dobelanan li Kurdistanê bi taybetî mirov radihîjin xilç an jî kêran û derdikevin lêgerîna dobelanan. Dobelan dema wekî kartolan di bin axê de çêdibin, diwerimin û axa ser xwe diterikînin. Ji wê terikandin û werma axê tê fêmkirin ku tiştek di bin de heye. Kesên ku li dobelanan digerin, xilç an jî kêra xwe li bin dixin û dobelanê derdixin ser rûyê erdê.
Xwarina dobelanan
Dobelan xwarineke wekî kuvarkan xweş e û piştî ku di nav rûn de hate qelandin tê xwarin. Lê mirov dikare bêyî ku biqelîne jî bixwe, xwê bike û bixwe.
Herêmên ku dobelan lê hêşîn dibin
Çiyayê Qerejdax û herêma dora wî çiyayî. Dêrika Çiyayê Mazî û gundên dora wê. Qoser û gundên dora wê. Li Culemêrg û Qamişlokê jî çêdibe û jê re dibêjin dobelan.
Berdîk
Berdîk, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye. Nifusê Gund nêzî se hezarane û bi xwe jî kurd in.
Neustadt am Rübenberge
Neustadt am Rübenberge, bajarekî navçeya (Landkreis) Hanoverê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Karêzî Wether
Karêzî Wether, Karêzî Wetḧer, gundekî Şiwanê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Krîza dîplomatîk a Qeterê, 2017
Piştî qutkirina pêwendiyan Tirkiye û Îranê piştgiriya xwe ji bo Qeterê îlan kir. . Dewleta Îranê çar firokeyên alikariyê şandin Qeterê. Tirkiyê tezkereya leşkerî bi awayek lezgînî derxist ku artêşa Tirk biçe Qeterê. Wezîrê derve yê Qeterê Şêx Muhammed bin Abdurrahman es-Sani jî got ji bo ewlehiya herêmê artêşa Tirk wê were Qeterê. Piştî van agahitan Artêşa Tirk îlan kir ku heyeteke leşkerî a sê kes tê de, ji bo zanîn û bicihkirina leşkerê Tirk çûn Qeterê. Li pişt vê bûyerê li gor angaştan Qeter alikariya terorê dike û têkiliyên nêzik di gel Îranê ava dike.
Kurdên Pontosê
Dîrok
Muhemmed Emîn Zekî dibêje ku dîroka kurdên van herêman gelek kevn e û digîje sedsala 16'mîn. Di we demê de gelek êl û eşîrên kurdan ên rojavayê Kurdistanê bibûne mebesta polîtîkaya Osmaniyan a îskanê. Êl û eşîrên kurdan ji welatê xwe hatine herivtin û li Anatoliyayê hatine belavkirin. Herêmê ku lê hatine bicîhkirin de êlên tirkmenan zêde bûne û piraniya kurdan bere bere di nav tirkmenan de ve asîmîle bûye. Tenê çend komên piçuk li deverên çîyawî çanda xwe ya kurdî parastine.
Gorê zanyarê romî Servet Mutlu gelheya kurdan li van parêzgehan ve di 1992 de bi texmînî ewa bû :
Çorim
=== Duzce ===
Sakarya
Li parêzgeha Sakaryayê kurdên Şêxbizinî li gundên navçeya Golyazî dijîn.
Samsûn
dededagi köyü
Baybûrd
Li Baybûrdê li navenda navçeya Kisanteyê (Demirözü) û gundên Nîv (Arpalı), Êrgî (Taşocağı) û Pilûrek (Yelpınar) kurdên ji eşîra redkî dijîn. Piraniya wan bi kurdî dizanin û têkiliya wan bi xizmên wan ên li Serhedê re heye.
Bolûr
Bolûr, gundekî girêdayî navçe Tawûskera bi ser Erzîromê ve ye.
X
Ji manayên X ya x:
Nokerê dijmîkrobî
Nokerê dijmîkrobî, Antimicrobial agent, nokerên kîmiyayî yan zindekî ku mezinbûna hûrzindiyan dêşiye.
Z
Ji manayên Z ya z:
Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve
Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve ( jdb. 28ê çiriya paşîn a 1685 - m. 29'ê berfanbarê 1755) nivîskareke fransî bû ku ji hêla Madame d'Aulnoy, Charles Perrault û nivîskarên cuda precieuse bi bandor bû.Villeneuve bi taybetî ji bo çîroka xwe ya orîjînal ya La Belle et la Bête,, ku di 1740an de hatî çaçapandin guhertoya herî kevn a naskirî ya çîroka Bedew û cinawir e, tê zanîn.
Jiyana wê
Gabrielle-Suzanne de Villeneuve li Parîsê ji dayik bû û mir. Ew ji malbatek Protestan a bi hêz a ji La Rochelle  bû û ji dûndana Amos Barbot, hevalekî Fransa  û cîgirê di General Estates de di sala 1614an de bû.
RNAyê dijhest
RNAyê dijhest Antisense RNA, ev encamek RNAyê temamî ye ku ji gerdê mRNA hestî girê bibe, vêca wergêranê wî rê digre.
Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve
Serberhemên wê
Gabrielle-Suzanne de Villeneuve hem çîrok û hem jî roman weşandin. Di nav weşanên wê de romanek, Le Phénix conjugal (1734, The Conjugal Phoenix); du berhevokên çîrokan, La Jeune Américaine ou les Contes marins (1740) û Les Belles Solitaires (1745); û çar roman, Le Beau-frère supposé (1752), La Jardinière de Vincennes (1753, Baxçevana Vincennes), Le juge prévenu (1754,  Dadwerê Alîgir),   Mémoires de Mesdemoiselles de Marsange (1750
Baxçevana Vincennes ,   Le Beau-frère supposé  Le Beau-frère supposé (1752). Marsange). La Jardinière de Vincennes ji serberhema wê dihat hesibandin û serkeftina herî mezin a bazirganî da wê. Bibliographie du genre romanesque français 1751-1800 15 çapên vê romanê destnîşan dike.
Bedew û cinawir
Cinawir, ku mîrzayek e, di temenekî biçûk de bavê xwe winda dike. Diya wî neçar e ku şer bike da ku keyaniya xwe biparêze, û wî di lênêrîna periyek bed de dihêle.Ev perî hewl dide ku wî cez bike dema ku ew salmezin dibe .Ew wê red dike û ew wî vediguherîne cenawir. Divê ew di vê formê de bimîne heya ku kesek razî nebe ku bi wî re bizewice bêyî ku rabirdûya wî zanibe.Li keyaniya cîran, Bedew keça key û periyek cûda ye.Dayika Bedew bi evínandina mirovekî zagonên civaka periyan şikandiye, lewra cezadayiyê mayîna li welatê periyan tê kirin û Bedew jî dema ku mezin dibe nifir tê lêkirin ku bi cinawirekî hovane re bizewice.Piştî ku diya Bedew winda dibe, û periya bed bi serneketin hewl dide ku jiyana Bedew bigire û bi bavê xwe re bizewice. Xaltiya Bedewê, periyeke din a baş, desttêwerdan dike û Bedewê bi keça mirî ya bazirganekî re diguherîne. Ew di heman demê de cinawirê di kelehek veşartî ya bi efsûn de bi cîh dike heya ku Bedew têra xwe mezin dibe ku wî bibîne.
Çuxranê
Çuxranê, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Kate Winslet
Jînenîgarî
Winslet 15 salita xwe de di dema filma Dark Season de bi lîstikvan-nivîskar Stephen Tredre re dest bi pêwendiyeke romantîk kir û anî ziman ku wî wek bandoreke mezin di jiyana xwe de dîtiye û li Londonê bi wî re jiyaye. Piştre di sala 1995an de ji hev qetiyan lê piştî du salan heta ku Stephen Tredre bi pençeşêra hestî jiyana xwe windakir, ew nêzîkî hev dimînin. Winslet ji bo beşdarî merasîma cenazeyê xwe bibe beşdarî pêşbirka Tîtanîkê nebû.
Salek piştî mirina Tredre, Wînslet bi derhêner Cim Threapleton re li ser seta Hideous Kinky re hevdîtin kir. Di mijdara 1998an de li dibistana xwe ya seretayî ya li Readingê zewicîn û di sala 2000an de keça wan Mia hate dinê. Zewaca xwe ya bi Threapleton re wekî "qirêjî" binav dike, paşê got ku di vê serdemê de kontrola xwe ya înstîhatên xwe winda kiriye û di 2001an de ji hev diqetîn. Piştî ku ji Threapletonê veqetiya, Winslet bi derhêner Sam Mendes re hevdîtin kir. Sam Mendes di lîstikekê nû de rola hevkar pêşkêşî wê kir, wê pêşniyarê nepejirand lê dest bi têkiliyek nû bi Sam Mendes re kir. Jiber ku çapameniya Brîtanî bi jiyana wê ya taybet hesiya û parvekir, Winslet koçê bajarê New York bû.
Di gulana 2003an de li girava Anguilla bi Mendes re zewicî. Piştî salek Kurê wan Joe ji dayik bû. Dema ku li New Yorkê bûn serdanên gelek caran li malên xwe yên li Cotswolds a Brîtanyayê didan. Di nav spekulasyonên tund ên medyayê de ku dihata gotin di navbera Mendes û lîstikvan Rebecca de têkilî heye, jiber van yekê di sala 2010an de ji hev cihê bûn û piştî salekê ji hev qetiyan. Winslet ji ber parçebûnê qebûl kir ku ew dilşikestiye, lê biryardariya xwe piştrast kir ku tevî jihevveçûna zewacê jî wê li zarokên xwe binêre. Piştî berdana wê ya ji Mendesê, Winslet bi modela Louis Dowler re pêwendiyeke wê ya kurt çêbû.
Dema ku di sala 2011'an de li Girava Necker ê Winslet bi Edward Abel Smith (bi navê Ned Rocknroll jî tê zanîn) hevnaskirin kir û bi Smith re di Kanûna 2012an de li New Yorkê zewicî û piştî salekê kurê wan Bear  ji dayik bû.
6 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Nirxandin
Nirxandin ji gotina nirx a kurdî tê. Nirxandin derxistina kêmasî û hêjahiya mijar an jî tiştekî ye. Nirxandin bi pîvanên zanistî pêk tên. Li gor vê nirxandin li gor her beşa zanistê diguhere.
Kate Winslet
Kariyera wê
Winslet, di 11 saliya xwe de bi reklamek TVyê re gava yekem di lîstikvaniyê de avêt. Di serê salên 90an de di rêzefîlmên TVyê de ezmûna xweya lîstikvaniyê zêde kir û bû lîstikvanekî ku bi fîlma Heavenly Creatures a Peter Jackson di sala 1994an de bala temaşevanan kişand. Di sala 1995an de, wê ji bo performansa xwe ya di Sense and Sensibility de bû namzetê Xelata Akademyê û temaşevanên xwe zêde kir. Di 1996an de, wê fîlmên wekî Jude û Hamlet li fîlmografiya xwe zêde kir û bi reklama 1997an Titanicê bi namzetek nû ya Xelata Akademiyê kariyera xwe domand û ev fîlim, wê li seranserê cîhanê bi nav û deng kir. Piştî fîlma Titanicê wê biryar da ku ji vir pêde di fîlimên serbixwe û kêm-budçe de bilîze. Wê rolên serekeyê di fîlmên wekî Anna û şah û Shakespeare in Love di 1998-99 nepejirand û di fîlmên serbixwe yên mîna Smoke Holy and Hideous Kinky de lîst. Di seranserê kariyera xwe de, wî bi gelemperî di fîlimên serdemê de lîst û bi Quills, Enigma û namzeta xweya sêyemîn a Xelata Akademyê. Bi rola Iris Murdoch di fîlma Iris, di sala 2000an de kariyera xwe bilindkir. Kate Winslet di fîlima Eternal Sunshine of the Spotless Mind de, ku bi nivîsara xweya xwerû balê dikişîne, bû namzetê Xelata Oscarê. Di sala 2005an de berhemînek muzîkî bi navê Romance and Cigarettes li fîlmografiya xwe zêde kir. Di sala 2006an de bi çar hilberên ji celebên cihêreng (The Holiday, Flushed Away, All The King's Men and Children Little) karî di rojevê de bimîne. Wê xelatên wek Xelata Oscarê, Xelata Kûreya Zêrîn ji bo Lîstikvana Piştevaniya Herî Baş ji bo rola Hanna Schmitz di fîlima The Reader de, ji bo rola xwe ya wekî April Wheeler di Revolutionary Road de, Lîstikvan Çêtirîn a Jin hate bijartin. Di Merasîma Xelatên Oscarê de, wê di dawiyê de ji ber karakterê xwe Hanna Schmitz di Xwendevan de, Xelata Oscarê ya Lîstikvana Herî Baş stand.
6 b.z.
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Skuhat
Skuhat, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Langensendelbach
Langensendelbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Forchheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qaman
Qaman navçeyeke Qîrşehirê ye.
Birêmî
Birêmî, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Ş
Ji manayên Ş ya ş:
Xoroma Jor
Xoroma Jor, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Yêlîdiriq Olya, Heştrûd
Yêlîdiriq Olya gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çelkê
Çelkê, gundekî herêma Berwarî Bala ya girêdayî Duhokê ye.
Navê gundê çelkê ji çelên bera hatîne yanjîk cihekê asê û çîyayî
Demo
Demo, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Akrag, Bardîz
Akrag, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Xoroma Jêr
Xoroma Jêr, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Q
Ji manayên Q ya q:
7 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Sankt Alban
Sankt Alban şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qereçûqe
Qereçûqe, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Text
Text, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Neustadt an der Orla
Neustadt an der Orla, bajarekî navçeya (Landkreis) Saale-Orla-Kreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Baxeminare
Baxeminare, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
NGC 2124
NGC 2124, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma brîtanî John Herschel ve di sala 1834an de hatiye vedîtin.
Leutenbach, Bavyera
Leutenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Forchheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Rodos
Rodos giravek yewnanî ye ku di Deryaya Egeyî de ye. Gelek nêzîkê parzemîna Asya û Anatolya yê
Di mîtolojiyê da girav
Di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda giravê, Rodos ê nîmfê bû û heman demê de jina Hêlios bû. Ev rewş bi awaya olî de giravê dike gelek cihekî pîroz.
Nîskeco
Nîskeco, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gulemî
Gulemî (Colchicum autumnale), ji cinsê Colchicum riwekek e û di famîleya gihabêdeman (Colchicaceae) de cih digire. Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de, sûd ji vê riwekê tê wergirtin, jê derman tê çêkirin.
Ev giha axûdar e (bijehr), bi taybetî bo hesp, dewar, pez, bizin, seg, kitik (psîk), kergoşk, û balindeyan ne baş e. Heger mirov pê bi jehrê ketin divê bi lez xwe bigihînin nexweşxaneyê.
Ev riwek wekî derman li dijî şêrpence û gelek nexweşiyan tê bikaranîn. Bijîşkiya nûjen jî jê gelek dermanan çêdike.
Therion
Therion (ji yewnanî: θηρίον, tê wateya ajal, cinawir) komeke swêdî ya muzîka Symphonic Metal (Senfonîk Metal) e û di sala 1998'an de ji aliyê Christofer Johnsson (gîtarîst, berê E-Bass dileyst) ve bi navê Megatherion hate avakirin. Ev kom ji pirraniya endamên koma wî ya kevn a bi navê Blitzkrieg (1987) pêk hat.
Navê komê to mega therion (το μέγα θηρίον) yewnanî ye, tê wateya 'ajala mezin/cinawirê mezin' û ji Pirtûka Pîroz a Yûhenna hatiye wergirtin. Lê pistî demeke kurt ev nav weke Therion hate kurtkirin.
Stîla komê di salên destpêkê de weke Death Metal kare bê bi nav kirin, lê bi guhertina navê stîl jî guherî û Therion êdî giraniyê da stîla Symphonic Metal'ê. Strana 'Theli' yekemîn strana bi stîla nû ya komê ye û weke destnîsana vê guhertinê kare bê qebûl kirin.
Strana Melek Taus
Yek ji stranên herî balkês strana wan a bi navê Melek Taus e. Ji nav û gotinên stranê tê fehm kirin ku ew ji ola êzîdîtiyê îlham stendine. Wek pirraniya stranên komê, ev stran jî dikeve nava Symphonic Metal'ê û xwediyê beşên tarî ye. Gotinên stranê Melek Tawisê weke melekeke tarî pîroz dike. Herwiha, di stranê de hevokeke kurdî jî tê xwendin û di gotinên fermî yên stranê de ev hevok wiha derbas dibe:
Wergera kurdî ya stranê wiha ye:
Nirxandina wêjeyî
Ji nirxandina wêjeyî re rexnegirî jî tê gotin. Di nirxandina wêjeyî de rexnegir li ser nirxa rastî ya berhemê radiweste.
Rexnegir di nirxandina wêjeyî de nirxa rastî ya berhemê, navika wê, aliyên wê yên nirxdar û bê nirx datîne holê. Armanca nirxandina wêjeyî ne ew e ku nirxandêr tiştekî xweşik derxe holê. Nirxandina wêjeyî bi armanca ku darizandina berhemê pêk bîne û bi xwendevanan bide naskirin tê kirin.
Nirxandinên wêjeyî jî dibin çend beş:
Qereîwad
Qereîwad, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Komputera destî
′′′Komputera destî′′′ komputereka biçûk e ko cihê wê di berîkekê da vdibit. Zaravên mîna ′′kopmputera serlep′′ (palmtop), ′′AKD′′ (PDA), û ′′samrtfon′′ jî gelek caran her bi vê ramanê dihên bikaranîn.
Yêlîdiriq Sofla, Heştrûd
Yêlîdiriq Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qomriyê
Qomriyê, gundekî herêma Berwarî Bala ya girêdayî Duhokê ye.
8 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Neustadt an der Weinstraße
Neustadt an der Weinstraße, bajarekî serbixwe ye li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Ruppertsecken
Ruppertsecken şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qizilceya Jêr
Qizilceya Jêr, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Sîrê
Sîrê, gundekî navçeya Wêranşara Rihayê ye.
Zulkîfl
Zulkifl (erebî: ذو الكفل, îbranî: יחזקאל Ezekiel), yek ji pêxemberan e ku navê wî di Quranê da derbas dibe.
Govend
Govend, Dîlan, Hełperkê, Hełperîn, Çopî, Çûpî, Bazî, Sema, Şayî dansa zargotinekî an xwemalî ya kurdî ye.
Amûrên muzîkê yên sereke di govendê de dahol û zirne ne
Çend cureyên govendê:
Zimanên sámî
Sámî (bi zimanê samî: sámegielat), hin zimanên ji malbata zimanên ûralî û yukaxîrî ne û nêzî hev in. Îro ji hêla derdora 24 000 axiveran ve, bi piranî li Sápmi, tê axaftin. Qada ziman ji navenda Norwêc û Swêdê li seranserê bakurê Fînlendayê heya nîvgirava Kolayê li bakurê rojavayê Rûsyayê dirêj dibe. Li bajarên mezin ên Skandînavya û Rûsyayê jî hejmareke zêde ya axaftvanan dijîn. Ji ber ku sámî xwe di çar welatan de wekî yek gel dibînin, ew bi xwe pir caran "zimanê samî" diaxivin, tewra gava ku ew behsa tevahiya komê dikin û têgihîştina hevdu di navbera axiverên zimanên sámî yên cihêreng de di pir rewşan de ne gengaz e.
Di lêkolînên herî kevin de jî, zimanên cihê bi gelemperî wekî "zarava" dihatin binavkirin. Kevintirîn belgeya zimanî ya naskirî ya zimanê samî lîsteyek ji 95 peyv û hevokên samiya Kildin û wergerên wan ên îngilîzî ye, ku deryavan Stephen Borough di sala 1557an de di dema mayîna xwe de li xelîca Iokanga bi alîkariya agahîderên Samî nivîsî.
Sêling
Sêling yek ji govendên hesantirîn e.
Lêbî
Lêbî an Libebî, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Trozîk
Trozîk, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Stan Kirsch
Stanley Benjamin "Stan" Kirsch ( jdb. 15ê tîrmeha 1968an li New York City, New York, DYA - m. 11ê kanûna paşîn 2020 li Los Angeles, Kalîforniya, DYA) lîstikvan, senarîst, derhêner û rahênerê lîstikvaniyê yê amerîkan bû.
Jînenîgarî
Kirsch li New York City, New York ji dayik bû. Wî wekî zarokek piçûk dest bi lîstikvaniyê kir. Karê wî yê yekem ê lîstikvaniyê di 4 saliya xwe de bû dema ku ew di hin dalberînên wêneguhêzîî ya Campbell Soup de derket.
Famîleya kabombayan
Famîleya kabombayan (Cabombaceae) famîleyeke riwekan e, di koma nîlûferan (Nymphaeales) de cih digire. Li cihên germ û tropîk diçên. Li Japon ê Çînê hin cureyên wê dixwin. Hin jî di masîdankan de tên bikaranîn.
Stan Kirsch
Jînenîgarî
Kirsch di 1992an de di rêzfîlma kurtzindî ya şemiya sibê bi sernavê  Riders in the Sky  û di rêzefîlma helesor General Hospital  lîst. Wî di hin pêşandanên TV-yê de wek JAG, Family Law û Friends de rolên mêvanî girt.
Famîleya kabombayan
Sîstematîk
Famîleya Cabombaceae sala 1822'yê ji aliyê Louis Claude Marie Richard ve, di Achille Richard: Dictionnaire classique d'histoire naturelle, 2, rûpel 608'ê de hatiye binavkirin. Navê din ê famîleyê: Hydropeltidaceae Dum. ye.
Stan Kirsch
Jînenîgarî
Rola wîya herî berbiçav di 1992an de di rêzefîlmê Highlander di rola Richie Ryan de dest pê kir. Ew wekî endamek kastê yê birêkûpêk di sezona 1997an de pênc fînal derket pêşandanê, lê herî dawî di beşa fînala rêzefîlmê "Not To Be" de derket, ku di 17ê gulana 1998an de hate weşandin.
Famîleya kabombayan
Sîstematîk
Du cinsên wê hene:
Stan Kirsch
Jînenîgarî
Kirsch di sala 2004an de bi filmê Straight Eye: The Movie yekem car derhênerî û hilberîneriya xwe kir. Ew bi Kristyn Green re zewicî bû, ku dibistana şanoyê ya Stan Kirsch Studios, ku wî di 2008 de ava kir, rêvekir.
Di 11ê kanûna paşîn a 2020, Kirschê -51-salî li mala xwe ya Los Angeles mirî hate dîtin. Bijîşkê dadî yê Los Angelesê biryar da ku mirina Kirsch bi darvekirinê xwekujî bû.
Eyn (tîp)
Eyn yan jî  ' eyn (ع) herfa hejdehem a alfabeya erebî ye.
Puyang
Puyang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.598.494 kesî
Hamit Geylani
Hamit Geylani (bilêvkirina bi kurdî: Hamît Geylanî), siyasetmedarekî Kurd e. Endamê koma DTPyê ya di parlamena Tirkiyê de ye.
Di sala 1957'î de li gundê Dêmanê Şemzînan Culemêrgê hatiye cîhanê. Dibistana seretayî û navîn li Şemzînan û ya a,adeyî jî li Culemêrgê xwendiye. Di sala 1975'î de perwerdeya dadnasiyê li Zanîngeha Enqereyê bidawî kiriye. Geylani parêzer e.
Qizilkele
Qizilkele, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Susiz
Susiz, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Nezerkendî
Nezerkendî, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Yeleqarşû, Heştrûd
Yeleqarşû gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Serkurî
Serkurî, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Herwanî
Herwanî, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Dêşêş
Dêşêş, godekî devera Berwarî Bala ya girêdayî Duhokê ye.
Velen
Velen, bajarekî navçeya (Landkreis) Borkenê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Çaqosê
Çaqosê, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Kewzey Nalî
Kewzey Nalî, Kewzey Nałî, gundekî bi ser Meydana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zîlanlî
Zîlanli navê eşîreke kurdên Azerbaycanê ye. Gorê gotegotê ev eşîr di sedsala 16' an jî 17'mîn de ji êla Zîlan a ku li bakurê Kurdistanê bi ware, qetiyaye û koçberê Azerbaycanê bû ye. Zîlanli niha li navçeya Qûbadlî, li gundê Zilanli yê ku nêzikî 2000 nifûsê vî heye, de rûdinên.
Neustadt, Dosse
Neustadt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostprignitz-Ruppin li Brandenburg, Almanyayê ye.
Ferhanî
Ferhanî, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Jaro Duhokî
Jaro Duhokî helbestvanê kurd e. Navê wî yê rast Celal Mihemed e.
Meleto
Meleto yan Mereto, çiyayekî herêma Xerzanê ye. Sason li pişt vî çiyayî ye. Ji gelek cihên mîna Êlih, Mêrdin, Amed, Nisêbin, Midyad xuye dike.
Jaro Duhokî
Di sala 1959-an de, li bajarê Duhokê ji dayik bûye. Her li Duhokê xwendîye û di sala 1985-an de, zanîngeh Mîsil bi dawî anîye. Helbestên xwe di rojname û kovarên kurdî da belav kirîne. Endamû Yeketiya Nivîskarên Kurd e li Kurdistana Îraqê. Sala 1985-an, ji ber terora faşiyên Bexda revîye û gehaye şoreşa kurdî. Heta niha jî pêşmerge ye. Niha jî li kurdistanêye.
Du dîwanên helbestan çap kirîne:
Ehrîz
Ehrîz, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
10 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Sidudliya Jor
Sidudliya Jor, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
10 b.z.
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Kêste
Kêste gundekî Başûrê Kurdistanê ku ser bi eşîreta Berwarî Joriyan e û dikeve rojavayê eşîreta Berwariya çemê Xabûrê ê ku ji Bakurê Kurdistanê dizê, weke gerdeneke zêrî di ber gund re derbas dibe û xweşikbûneke bêhempa dide gund.
Cihên Kêsteyê
Akinciyên gundê Kêste li sê cihan dimînin. Navê van cihan jî ev in: Kêste, Aqarê Milê û Gerimkê, her wiha li gund du cihên ku xiristiyanên asûriyên jî lê dijîn hene. Ew jî ev in: Aqarê Jorî û Aqarê Jêrî. Gundên cîranê Kêste jî ev in: Çelkê û Hirorê dikevin rojhilatê Kêsteyê, li rojava û bakûrê gund jî gundê Nizdorê heye ku dikeve aliyê din yê çemê Xêbûr. Gundê Nizdorê yê eşîreta guliyan e. Çend herêmên gund yên bi nav û deng jî ev in: Zinara Kêste ku çiyayekî asê û ciwan e û li herêmê baş tê nasîn kaniyên avê yên dikevin bakûrê gund û li nêzî sinorê Bakurê Kurdistanê weke kaniya Bêlimbîrê, Ava Sîrtê, Kaniya Berxşoyê li Geliyê Zendorey û Kaniya Hirçînkî.
Aboriya Kêsteyê
Jiyana xelkê gund ji berê de li ser xwedîkirina terş, pez û mêşên hingiv e. Li gund her wiha wekî din di warê çandiniyê de xelkê gund birinc û fêkiyên cûr bi cûr diçînin û bi taybetî jî sêv û gûz. Kêsteyî heta salên 1970î jî weke nîv koçeran dijiyan. Biharan diçûn zomên ber biharê û havînan jî diçûn Geliyê Zendorey, Geliyê Sîrtê, ser Kaniya Hirçînkî û kaniya Bêlimbîrê û gelek deverên din yên ku weke zozanên Kêsteyan dihatin naskirin.
Gundê Kêste yê mezin yanî gundê jorî Kêste bi xwe cara pêşî di sala 1976an ji aliyê rejîma Iraqê ve hate şewitandin û gundî bi darê zorê hatin koçberkirin. Hin ji wan çûn ber bi Îran û Tirkiyê hin ji wan jî neçar man li wargehên weke kampan ku ji aliyê hikûmeta Iraqê ve hatibûn avakirin bi cih bibin. Gundê Kêste piştî Serhildana Adara sala 1991ê (Raperîna Adara 1991ê) careke din hate avakirin, lê mixabin ne li cihê xwe yê resen, ji ber ku riya maşînan naçe gundê kevin gund vê carê li Gerimkê hat avakirin.
Gund sala 1970î nêzî 140 malan bû, niha nêzî 80 malbatî li gundê Kêste dimînin. Lê hejmar malên û malbatên gundê niha gelekî zêde bûye û bûye nêzî 300 malan lê piraniyan wan ne li gund bi xwe ne û li gund najîn. Ji xelkê gundê Kêste nêzî 50 malbatî li Emerîka û Keneda dimînin û nêzî 50 heta 60 malbatî jî li welatên Ewrûpayê Swêdê, Elmanyayê, Franseyê, Holendayê û Norwêcê dijîn. Her wiha beşekî mezin yê xelkê Kêste li Dihok û taxên Dihokê Malta Jor û Malta Jêr dijîn. Herweha gelek ji xelk gund li bajare Zaxo ji dijin.
Di berxwedana kurdan a li dijî rejîma Sedam de xelkê gundê Kêste ji weke hemû kurdan berdelen giran dane. Ji ber ku gundê Kêste dikeve navbera Bakûr û Başûrê Kurdistanê û xelkê gund ji berê de nîv koçer bûne, xelkê gund hem li herêma Berwariya hem jî li herêma Ertuşiyan şarezane. Xizm û merovatiya wan li her du aliyên sinor heye. Xelkê gund gelek jin dane eşîra Goyîyan, Qeşura, Jîrkiya û Giraviya û her wiha ji wan jî anîne.
Tevî hemû astegiyên li ser sinor heta niha jî hatin û çûna navbera xelkê gund û herêmên Bakûr her heye. Lê wekî qedîm zeman hêsan nîne.
Çand û hunerê Kêsteyê
Di ware çand û hunerê de, xelkê gundê Kêste di herêmê de weke dawetiyên pir baş, stranbêjên pir baş û di warê kelepûra Kurdî de jî li pêş bûn. Herwiha hunermendê dengxweş Hesen Şerîf xelkê gundê Kêste ye.
Kotik
Kotik, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Hesen Silêvanî
Hesen Silêvanî (jdb 1957'an li gundê Tirkija, devera Silêvaniya, nêzîkî bajarê Zaxoyê, Başûrê Kurdistanê, ji dayîk bûye). Niviskar û helbestvanê kurd û serokê Yekîtiya Nivîskarên Kurd ê Dihokê ye.Karê wergêranê jî dike.
Jiyan
Hikûmeta faşîst a berê ya rejîma Be's her zû gundên wan wêran kirin û ereb anîne deverê. Lewre çûne bajêrê Mûsilê. Di sala 1982'an de, dest bi nivîsînê kiriye. Çîrok û helbest jî nivîsêne. Berhemên xwe di rojname û kovarên kurdî, erebî de, belav kirîne. Serokê Yekîtiya Nivîskarên Kurd a Dihokê (Êketiya Nivîserên Kurd a Dihokê) ye li Başûrê Kurdistanê. Xudiyê kovara Peyv e, kovara nivîskarên kurd li Dihok. Endamê çivata parêzgeha Dihokê ye ji sala 2001'an were bi hilbijartinan.
Berhemên wî yên bi kurdî
Heta niha, wî ev berhemên xwe çap kirine:
Dîwaneka helbestan bi navê Hozanên sava di sala 1993'an de, bi tîpên latini çap kiriye.
Balûlka şekirê, kurteçîrok di sala 1994'an de li Stokholma Swêdê, bi tîpên latînî, li weşanxana APEC'ê derxistiye.
Gulistan û şev, kurteromana wî, bi latînî çapa yekê di 1996'an de li Duhokê, çapa duyê di 2000'î de li Duhokê bi tîpên erebi û çapa siyê jî di 1997'an de li Amedê li weşanxana Lîs dîsan bi pîtên latînî derketiye.
Dara û nisrîn, çîrokeke perwerdeyî bi hevkarî di gel niviser Arif Hîto, di sala 1997'an de bo UNICEF'ê hatiye çapkirin.
Pirtûka wî ya herî nû ya bi navê Ew Xanima Henê bi tîpên erebî di 2010'an de li Duhokê derketiye, dû re çapa yekê ya bi tîpên latînî jî di heman salê de di weşanên Lîs hatiye çapkirin.
Eger xwêvizangî gotiba min 2019 Hawar- Duhok. helbestên erebîne bo 26 helbestvanan wergerandîne ser zimanê kurdî
Bêje wan bila min nekujin .2020 çîrokên ji zimanê Erebî wrgêrayn kurdî
Berhemên wî yên bi erebî
Bi zimanê erebî jî, ev pirtûk hene:
Obertrubach
Obertrubach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Forchheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Börrstadt
Börrstadt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sidudliya Jêr
Sidudliya Jêr, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
NVU
NVU bernameyeke ji bo çêkirina rûpelên înternetê ye. Bi îngilîzî ji van bernameyan re "HTML Editor" jî tê gotin.
NVU ji malbata Mozilla ye û wekî Mozilla Firefox û Mozilla Thunderbird azad û belaş e.
Koma nîlûferan
Koma nîlûferan, koma hengkujan (Nymphaeales) ji çîna riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) komeke riwekan e. Gihayên av û aviyan in. Pelên wan ên bo ajnêkirina (avjiberî, avjenî, melevanî) binê avê jî hene.
Sîstematîk
Di vê komê de 3 famîleyên riwekan hene:
Birîfka
Birîfka, gundekî herêma Berwarî Bala ya girêdayî Duhokê ye.
Herwesa di kevîte ser Rêka Kanî Masê.
Homa
Homa (bî kurmancî: Xwedê): nameyê vayîre, merdîm u ard u azmanî yo. Gorey avesta "Haoma". vero coy(mîtilojîde) nameyê darêkey bi awe xu, nêmergî dana merdimo kî ayê bişîmno.
Çelkanî
Çelkanî, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Senamir
Senamir, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Miyane Kurd Ehmed
Miyane Kurd Ehmed, gundekî ser bi navenda bajarê Colfayê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
11 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Tîmûrqişle
Tîmûrqişle, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Kûtê
Kûtê, gundekî navçeya Rihayê wêranşarê ye.
Qinyang
Qinyang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Henanê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 2.211.191 kesî
9 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Neustadt-Glewe
Neustadt-Glewe, bajarekî navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchimê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Mîlanlî
Mîlanli navê gundekî kurdên Azerbaycanê ye. Ev gund ê ku li navçeya Qûbadlî dikeve, xuya ye ku navê xwe ji êla Mîlan (an ku Millî) girtiye.
Alxaslî
Alxasli navê gundekî nîvkurdîaxêv li navçeya Laçînê ya Azerbaycanê ye. Mimkûn e ku navê xwe ji eşîra Alxasî girtî be.
Verden an der Aller
Verden an der Aller, bajarekî navçeya (Landkreis) Verdenê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Sîçankela Jêr
Sîçankela Jêr, gundekî bi ser navçeya Pasîna Jêr a Erzîromê ve ye.
Pinzberg
Pinzberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Forchheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pan
Pan (bi yewnaniya kevin: Πάν, Pan) di mîtolojiya yewnanî de lehengekî nîvxwedawend û kurê Hermês û yê Penelopeyê ye. Ew xwedawendê şivanan, nêçîrvanan û mergên kovî bû. Sembola wî bizin ,cihê wê Arkadya bû. Ew mexluqetek ji satîran bû : ling, çokên wî yên bizina bû, qiloçên wê hebû. Piranî Xwedawend Dionîsosê re bû. Piranî seksê rê tê tekildarkirin ji ber wê zayînê re jî dihat tekildarkirin. Hevaltiyê wî ji nîmfêyan re hebû:
Welîd I
Welîd I xelîfeyê Îslamê bû. Ebdulmelik di navbera û sibata 715 de xelîfeyê bû. Ew xelîfeyê şeşem ê xanedana Emewiyan bû.
Gelîkêç
Gelîkêç, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Breunigweiler
Breunigweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
12 b.z.
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Yanûq
Yanûq gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
12 b.z.
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Qatireş
Qatireş, gundekî girêdayî navçe Bardîza bi ser Erzîromê ve ye.
Pan
Sîrînks û Pan
Sîrînks nîmfêyekî daristanê bû ,keça yezdana rûbaran Ladon ê bû, Arkadyayê dijiya. Rojek ji rojan Pan ji nêçîrê vedigeriya rasta wê hat. Dilê wî kete wê. Lê Sîrînks guhneda pesnên wî, ji  tirsa reviya ,dixwest ku biçê ba xwişkên xwe li çiyayê Lycaeumê. Giha ba xwişkên xwe lê Pan bi xeletî şiklên wan hemî guhert wan kire çîx. Bayekî sivik hat kete nav çîxan melodiyeke pir xemgîn ji wan hat. Pan hêj jî evîndarê wê bû, nizaniya nav wan çîxan de kîjan Sîrînks e ji ber wê her yekî re qetek jê vekir , lihev kir. Bi wê awayê ji xwe re enstrûmanekî çêkir, tu car bê wê nedigeriya.
Giştpirsiya Serxwebûna Başûrê Kurdistanê, 2017
[[Wêne:Iraqi Kurdistan in Iraq (de-facto and disputed hatched).svg|thumb|250px|
]] Giştpirsiya serxwebûna Başûrê Kurdistanê, Referandûma serxwebûna Başûrê Kurdistanê, Rîfirandoma serxwebûna Başûrê Kurdistanê, kar û xebatên di rêya serxwebûna Kurdistanê de ye. Piştî sala 2003an ku DYA kete nav axa Îraqê de derfetek mezin ji bo kurdên başûr çêbû ku statuyekê bi dest bixin. Jixwe statuyek jî standin û piştî wê jî kar û xebat di rêya serxwebûnê de dikin. Li sala 2004ê li welat û derveyî welat destnîşan kom kiribûn ku kurd dixwazin serbixwe bibin. Di encamê de 1 milyon 700 hezar destnîşan hatin kom kirin û teslîmî Neteweyen Yekbûyî kirin. Her wisa di kanûna paşîn a 2005ê de jî referandûmeke nefermî hatiye kirin ku pirraniya kurdan serxwebûn dixwast. Niha gehiştiye asta giştpirsiya serxwebûnê. 30ê adara 2017an, serokê Herêma Kurdistanê Mesud Barzanî li Hewlêrê pêşwaziya sekreterê giştî yê rêxistina Neteweyên Yekgirtî António Guterres kir.
Di vê civînê de Mesud Barzanî ji di gel sekreterê giştî yê rêxistina Neteweyên Yekgirtî re gotiye ku di demeke nêz de wê referandûma serxwebûnê were kirin û ji Neteweyên Yekbûyî xwestiye ku alikariya wan bikin.
Pan
Êxo û Pan
Êxo ji aliyê Hêrayê hatibû cezakirin, civat û civînan da ji wê re çi bihata gotin ew wan dûbare dikir.Dilê Panê kete wê lê wê evîna her zilamekî rezîl dikir.Evîna Panê jî rezîl kir. Demekî şûnde ew dildarê Narcissusê bû. Wê li pey Narcissus çû hewzekê, li wir ew evîndarê dîsa xwe bû û bû kulîlka nêrgizê. Ekho winda bû, lê dengê wê hîn jî di şikeftan û deverên din ên mîna wan de dihat bihîstin.
Pîtîs û Pan
Pan di heman demê de ji nîmfêya bi navê Pitîs jî hez dikir. Ew jî ji Panê revî Pan şiklê wê guherand wê kire dara çamê.
Giştpirsiya Serxwebûna Başûrê Kurdistanê, 2017
Nûnêrê taybet yê Neteweyên Yekbûyî yê Îraqê di 22ê gulana 2017an de got ku Herêma Kurdistanê di derbarê referandûmê de em agahdar kirine û her wisa lêzêdekir ku gelê Kerkûkê dixwaze bikeve nava Herêma Kurdistanê.