cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hezarmêrd
Hezarmêrd (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Hazarmerd), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Girbeşk
Girbeşk gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Pünderich
Pünderich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xcas
çavkaniya vekirî <https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/508335>
OS
Features Xcas hevpeymanan çareser dike û dikarin grafikên plankirin.
Thors, Charente-Maritime
Thors, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xcas
Emrên (reşad) Wekhevî: solve(wekhevî,x) Hevkêşeya dîferensiyel: desolve(y'=k*y,y)
Xcas û Giac bi projeyên ku ji aliyê Parîsê Bernard Parisse ve di sala 2000'an de ji Fransayê Grenoble (Isère) li Zanîngeha Joseph Fourier ve têne pêşxistin, projeyên vekirî hene. Xcas û Giac li ser projeyên pêşîn ên ku ji projeya Erable tête bingehîn. <http://dbpedia.org/page/Xcas>
pêvek
http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac.html
Ezîrîs
Ezîrîs, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Kaynar
Kaynar, gundekî navçeya Şereflikoçhisara ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Tengava Torres
Tengava Torres tengaveka navbera nîvgirava Awistralyayê Cape York û girava Nû Gîne de ye. Firehiya wê dorê 185 km ye di wê de girav û gir reşîne. Her çiqas di sala 1606an de girav dorê şeş mehan li ber Luiz Vaéz de Torresê Spanyol, ji hêla Willem Jansz ê holendî tê kişf kirin jî ew bi navê Torres tê nav kirin.
Girav
Giravên di tengava Torres de bi piranî eyda Awistralyayê ne. Rûerda nêzî wan 270 giravan dorê 48.000 km² şûn digire. Li wan 270 giravan encax 17'ên wan jiyanbar in.
Cessières-Suzy
Cessières-Suzy, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Kerengo
Kerengo  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Gröningen
Gröningen, bajarekî navçeya (Landkreis) Bördeê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Acanthiza
Acanthiza, çûkeke biçûk a ku ji famîleya Acanthizidae ye.
Quzlûy Efşar
Quzlûy Efşar gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2800 kes (1800 malbat) bûn.
Şaban çawîş
Şaban çawîş, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Verik
Verik gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 130 kes (23 malbat) bûn.
Walesa Başûr a Nû
Walesa Başûr a Nû ( bi inglîzî New South Wales, bi kurtasî NSW) dewleteke li perava rojhilatê Awistralyayê ye.Ew li bakur bi Queensland, li başûr bi Victoria û li rojava bi Awistralyaya Başûr re sînor dike.Beravên wê li rojhilat bi Deryaya Mircanê û Deryaya Tasmanê re sînordar e. Herêma Paytextê ya Awistralyayê û Herêma Kendavî ya Jervisê di hundurê dewletê de dorpêçkirî ne.Paytexta eyaleta Walesa Başûrê Nû Sîdney e ku di heman demê de bajarê herî gerxêl ê Awistralyayê ye. Di kanûna pêşîn a 2021an de, gelheya Walesa Başûr a Nû ji 8 mîlyonî zêdetir bû, ku ew dike dewleta herî gerxêl a Awistralyayê û nêzîkî ⅔ gelheya eyaletê, 5.3 mîlyon, li devera mezin a Sîdneyê dijîn.
Çûkreşê çengsor
Çûkreşê çengsor yan baskesor (Agelaius phoeniceus), cureyekî fîkaran e ku li pir waran li parzemîna Amerîkaya Bakur û navîn dijî ye.
Qizmûsa
Qizmûsa, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Mîrname (pirtûk)
Mîrname, navê romana sêyem a Jan Dost e. Ew sala 2008an ji weşanxaneya Avestayê li Stembolê hate weşandin. Roman li ser jiyaneke xeyalî ya ramanbirê kurd yê mezin Ehmedê Xanî ye. Çapa duyemîn sala 2012an dîsa ji weşanxaneya Avestayê hate weşandin.
Qereaxac Rûd
Qereaxac Rûd gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mîrname (pirtûk)
Çavkanî
= Girêdanên derve =
Emmental
Emmental (bi kurdî: Wadiyê çemê Emme) navê herêmeke bi qot a Swîsrê ye û dikeve nava kantona Bernê.
Erdnigarî
Emmental ji der û dora çemên Emme destpê dike û ji çiyayê Hohgant ber bi bajarê Burgdorf heya sînorên kantona Solothurnê ve diçe. Herwiha, Emmental xwediyê herêma îdarî ya bi heman navê ye jî. Pir caran navçeya berê ya bi navê Konolfingen jî wek perçeyeke Emmentalê tê hesibandin. Bajarên herî mezin ên herêmê Burgdorf, Langnau, Sumiswald û Huttwil in. Dîmena herêmê ji mêrg û çêregehan pêk tê. Taybetiyeke din a vê herêmê qotên mil bi mil in. Li ser gelek qotan daristanên bi darên pelstrî hene.
Aborî
Cotkarên vê herêmê bi pirranî jiyana xwe bi ajaldariyê derbas dikin. Bi taybetî çêlek têne xwedî kirin, û bi şîra wan penara navdar a bi navê Emmentaler Käse (Penara Emmentalê) tê çêkirin. Ev penar ji bo vê herêmê taybet e û yek ji penarên herî bi nav û deng ên Swîsrê ye. Li çend gundên herêmê ev enar hê jî bi awayê kenveşopiyê tê çêkirin. Malên cotkariyê yên herêmê pir mezin û fireh in. Avadana ew malan ewqas mezin in ku li her milên çep u rastê pir nêzikî erdê ne.
Kermirara
Kermirara  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Kermirara gundekî gelekî kevn e. Di nav gund e, bi taybetî herêma mizgeftê devereke dîrokî ye. Kermirara li ser gundekî kurdan ê berî Îsa hatiye avakirin. Gund di dîroka xwe de gelek caran hatiye dagirkirin û şewitandin. Navê wê yê Kermirara navê herî nû ye û di avakirina dawî ya dema Osmanî de ji aliyê kurdan ve hatiye lêkirin. Çîroka navê wê nayê zanîn.
Gundê Kermirara gelekî nêzî sînorê navbera Kurdistana Bakur û Kurdistana Binxetê ye. Di dema Komara Tirkiyeyê de gelek zilm û zorî dîtiye. Di darbeya 1980'yî ya artêşa tirk de, leşkerên Komara Tirk li qada gund êşkence bi gundiyan kiriye.
Kifirtût
Kifirtût   gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Sêfîdan Etîq
Sêfîdan Etîq, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Reidenhausen
Reidenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xwînbera pişikan
Xwînbera pişikan, xwînê bêoksejînê ji dil dişîne pişikan ku ji xwînberên yên bi tenê xwînê bêoksejîn hildigire.
Anatomî
Di dilê mirov de, sondeya pişikan (xwînbera pişikan an xwînbera pişikan ya sereke) ji bingeha ventricle rastê destpêk dike. Ev sonde kin e ku dirêjiya nêzî 5 cm û tîreya wê nêzî 3 cm. Piştre ev sonde dibe du şax ku dikevin herdu xwînberên pişikan (çep û rastê), ku xwînê bêoksejîn hildigire pişikan.
Niyara xwînbera pişikan di nexweşî de
Zorsengiya pişikan çêdibe wekî yek ji nexweşiyên pişikan. Eger ev nexweşî wekî serencamê nexweşiya dil çêdibe (Sîndroma Eisenmenger).
Sengiya xwînbera pişikan
Sengiya xwînbera pişikan ew e, pîvana zext an sengiya xwînê di xwînbera pişikan de. Sengiya xwînbera pişikan digihîje di navbera 9 - 18 mmHg.
Buyukişla
Buyukişla, gundekî navçe Şereflikoçhisara ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e. Navi gunde Kurmanci, KIŞLE
Emme
Emme navê çemeke Swîsrê ye û di nava kantona Bernê de diherike.
Nav
Navê çeme dibe ku ji peyva Galyayî- Keltî ambis ( = çem, bi latînî amnis ) tê.
Le Thou
Le Thou, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Algûne
Algûne, sorava dêmê, berhemeke kozmetîkê ye, li dêman didin. Pirranî di rengê sor an tonên sorê de ne, bo sorkirina dêman bikartînin. Di hin zimanan de algûne jî bi navê rûjê tê binavkirin. A rastî herdu jî yek in, lê rûj ji bo lêvan, algûne jî bo dêman e.
Di formêm tîr û ron de, carnan bi hin têkelên din tên firotin. Gorî rengê çermê û li ser daxwazê cure rengên algûnê tên bikaranîn. Divê kêm li dêman bidin, heger pirr be û bi firçeyê neyê belavkirin, makyajeke baş dernayê.
Algûneyên wekî spiyawê hatine hilberîn, ne bi firçeyê lê bi ponponê tên bikaranîn.
Qamîşele, Zûlfeqar
Qamîşele, Qamîşełe, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qamîşele 20 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 7 e.
Kin Eliya Piçûk
Kin Eliya Piçûk, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Tep, Gercan
Tep, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Kaptin Bijar
Kaptin Bijar, anku Kaptan Bijar, rêzefîlmekî anîme ye ku di sala 1983an de bi 128 beş ji aliyê şirketa Toei Animation ve hatibû hilberandin. Ew rêzefîlm behsa çîroka rêzeya mangayê Captain Tsubasa dike û ku bi destê mangavan Yoichi Takahashi hatibû afirandin. Bi kurdî ew serleheng û sernavê rêzefîlm li ser navê "Kaptin Bijar" hatiye dûblajkirin.
Naverok
Xwendekara seretayî ya Japonî ya donzdeh-salî Bijar gogbazek dilxaz e ku xeyal dike ku Kasa Cîhanê ji bo Japonyayê qezenc bike. Bi dirûşma xwe "Gog hevalê mine" û pir rahenanê, ew di salên paş de lîstikvanekî serketî dibe û gelek heval qezenc dike.
Komîşîr
Komîşîr (Paẍnîk, Porẍe, Celikan, Çêlikan;, bi tirkî: Çelikhan), bajarekî ku bi ser parêzgeha Adiyemana Bakurê Kurdistanê ve ye û dikeve nav sînorên Tirkiyeyê. Nifûsa bajêr 19.697 e û pîvana erdê jî 584 km² ye. Komîşîr 60 km li bakûrê bajarê Semsûrê ye.
Kilêbîn
Kilêbîn  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Girdazeban
Girdazeban, Gird'azeban, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Quzlûy Serû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 171 kes (31 malbat) bûn.
Yekîtiya Lublînê
Yekîtiya Lublînê (lîtvanî:Liublino unija, polonî:Unia lubelska) bi tevlîbûna Keyaniya Polonyayê û Mîrîtiya Mezin a Lîtvanyayê dewleta Polonî-Lîtvanî hate avakirin. Ev peyman kete cihê peymana kesane ya di navbera Keyaniya Polonyayê, Mîrîtiya Mezin a Lîtvanyayê û Prûsyaya Keyaniyê de. Ev yekîtî piştî mirina duyemîn Zîgmuntê August çêbûye. Di 1'ê tîrmeha 1569'an de li bajarê Polonyayê, Lublînê, hatiye morkirin. Heta sala 1795'an Polonya û Lîtvanya bi qralekî û meclîs (ango Sejm) û senatoya hevbeş hate birêvebirin.
Pirtûka Optîkê
Pirtûka Optîkê (bi erebî: كتاب المناظر, Kitabul Menazîr), pirtûka fizîknasê ereb ya Îbn Heysem e. Ev pirtûka wî ya herî girîng e ku ji heft beşan pêk tê.
Ev pirtûka navdar ya Îbn Heysem bi salan ve li zanîngehên Ewropayê de hatiye xwendin. Di sala 1572de ji aliyê Risner ve bi navê "Opticae Thesaurus Alhazeni Arabis Libri" ve bi latînî li Spanyayê hatiye weşandin.
Burgdorf
Burgdorf (, bi almaniya swîsrî ya Bernê: Burtlef, bi kurdî tê wateya Gundê bi kelhe) navê bajar û şaredariyeke swîsrî ya di kantona Bernê de ye.
Jêgirtinek ji malpera fermî ya bajêr: Burgdorf ne gund e, bajar e. Lê kel peyda ye, bes jê re seray tê gotin.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Azureus
Vuze (heyanî 2008 Azureus) clienteke ji bo protokola BitTorrent e. Azureus bi Java hat nivîsandin.
Azureus nivîsbariya azad bin GPL ye.
Herzebrock-Clarholz
Herzebrock-Clarholz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Gütersloh li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Mam Sêwedîn
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mam sêwedîn 121 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 22 e.
Yaqûbî
El-Yaqûbî, (erebî : أبو العباس أحمد بن إسحاق بن جعفر بن وهب بن واضح اليعقوبي ; Ahmad ibn Abu Ya'qub ibn Ja'far ibn Wahb Ibn Wadih al-Ya'qubi) (? – 897), Ya'qûbî dîroknas û erdnasê sedsala 9'an e.
Navê bavê Yakubî Wadih e. Ew demekî li Ermenistan û li Xorasanê jiyaye. Ku  Tahiriyan tên Xorasanê digrin ji ber wî Ew jî diçe Misirê û di sala 897'an de dimire.
Lîsteya girtiyên mirî li girtîgeha Amedê (1981-1984)
Va ye lîsteya girtiyên mirî li girtîgeha Amedê di navbera salên 1981 û 1984an de.
Arnedan, Sine
Arnedan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Sine ye.
Qerebilax, Heştrûd
Qerebilax gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tonnay-Boutonne
Tonnay-Boutonne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Chacrise
Chacrise, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Oskar Daubmann
Oskar Daubmann, bi rastî Karl Ignaz Hummel, (jdb. 9ê adara 1898an li Oberwil, Basel-Landschaft, Swîsre m. 20ê kanûna paşîn a 1954an li Schwäbisch Hall, Almanya) mirovekî xapînok bû ku doza wî di sala 1932an de bû sedema nerazîbûneke navneteweyî. Karl Ignaz Hummel li Obervilê nêzîkî bajarê Baselê yê Swîsreyê ji dayik bû, xwedî zarokatiyeke dijwar bû, pir caran birçî dima û li dewsa çûyîna dibistanê, çêtir digirt ku li çol û mêrgan xwe dirêj bike. Di yanzdeh saliya xwe de, ew ji dêûbavên xwe yên hejar reviya. Piştî diziyê, ew şandin tîmarxaneyekê û wekî tawankarekî piçûk dest bi kariyera ku gelek mehkûm û cezayên girtîgehê lê kirî.
Lêbelê, ew neçar ma ku vegere Îtalyayê. Ji ber ku pereyê wî ji bo vegerê tune bû, wî xwe wekî Oskar Daubmann ku hevalek berê yê dibistanê ji Endingen bû û yê ku wî dizanî ji Şerê Cîhanî yê Yekem winda bû, bi nav kir kir. Wî digot qey Fransiyan ew 16 salan li Afrîkayê êsîr girtine. Piştî hewildana revê, di sala 1917an de ji ber kuştinê 20 sal cezayê girtîgehê lê tê birîn û wî dibin kampek zindanê ya Cezayirê.
Doza Daubmann ji hêla derdorên netewperestên awistiryayiyên alman û nasyonalsosyalîstan ve ew qas mezin kiri bû ku bala navneteweyî kişand. Ew ji bo kampanyayek reşkirinê ya li dijî "xwestekên neteweyî" li dijî Fransa, ya ku bi xapandin û zilmê hate tawanbar kirin, pêşwazî kir. Wekî mînak, Joseph Goebbels, di kovara Naziyan „Der Angriff de jî gefa şerê tolhildanê xwar. Girtiyê dawîn ê şerê cîhanî di 29ê gulana 1932an de li Freiburgê bi merasîmek hate pêşwazî kirin û dûvre ji hêla zêdetirî 15,000 kesan ve li "bajarê xwe" Endingen am Kaiserstuhl hat pêşwazî kirin. Ecêb e, dêûbavên Oskar Daubmann yê rastîn xapînok wekî kurê xwe pejirandin.
Efser Anton Bumiller ji Sigmaringen Daubmannê rastîn dizane ku di alaya xwe de xizmet kiriye û rewş îstîsmar kiriye.Bumiller geştên dersê organîze kir, û " Daubmannê leheng" di hefteyên jêrîn de gelek ders dan, gelek rûmet wergirt û hat pîroz kirin. Di nav tiştên din de, wî li Sigmaringen peyivî, mînak, li wir destûr da ku wî di pirtûka zêrîn a bajêr de tomar bike û nîşanekek ji Mîr Friedrich von Hohenzollern wergirt. Karl Ignaz Hummel di demek kurt de li rolek ku ew naxwaze, lê nikarîbû jê derkeve asê ma. Kartên îmze ên ku Bumiller çap kiribûn hebûn, û gerînendeyê jîr romaneke serpêhatî dinivîsand.
Ji destpêkê ve gumanên li ser nasname û dîroka Daubmann bi gelemperî di raya giştî de hatin paşguh kirin, daxuyaniyên rexnegir ên Frensî wekî derew hatin red kirin. Gumanên hikûmeta fransî di notek 5ê îlona 1932 an de ji hikûmeta alman re hate ragihandin.
Polîsê ku demek dirêj li ser nakokiyên çîroka Daubmann lêkolîn dikir, di dawiyê de bi alîkariya şopa tiliyan "Daubmann" wekî Karl Ignaz Hummel nas kir. Daubmannê çewt hate eşkere kirin. Piştre di 11ê çiriya pêşîn a 1932an de hate girtin. Veguherîna hestyar a dîrokê naha derfetê dide dijberên Nasyonalsosyalîst û Netewperestên awistiryayiyên alman ku wan tinaz bikin. Di sala 1933 de Dadgeha Herêmî ya Freiburg ji bo sextekariya belgeyan û dekûdolab sê sal û nîv ceza da Hummel. Piştî ku cezayê girtîgehê xwar, ew ji ber zexta Partiya Karkerên Alman a Nasyonalsosyalîst ê, ji sala 1938an vir ve, li Schwäbisch Hall di binçavkirina pêşîlêgirtî de ma. Di sala 1945an de Amerîkiyan wî azad dikin.
Hummel li Schwäbisch Hall ma, wek terzî xebitî û di sala 1954an de mir. Tevî ku îro doza Daubmann hema hema ji bîr bûye, xelkê Endinger dîsa carinan carinan wekî "Daubinger" têne binav kirin, her çend di derbarê "Daubmann" de gumanbariyek zû hebû. Li ser Oskar Daubmannê, ku di şerê cîhanî yê yekem de mir, tenê navê wî yê ku li ser bîrdariya şerê Endinger li ser kevir hatî xêz kirin, tîne bîra mirov.
Acanthorhynchus
Acanthorhynchus, çûkeke biçûk a ku ji famîleya Meliphagidae ye.
Brasília
Brasília [bɾaˈzilyɐ] paytexta Brezîlê ye. Ew li navçeya Distrito Federal do Brasil'ê de, ku 2,6 Mîlyon Gelhe (2009) dijîn û li ser Rûerda qasî 5.802 km².
Erdnîgarî
Paytext li navenda Hochplateau ya Welatê li 1158 Metroyan bilindayi nêzikî navbera Avçirandinên Çeman, ên ku alîyê yekê Bakûr li Amazonas û alîyê cuda li Başûr Río de la Plata diherike, li Navîna Brezîlê, lê dur e ji navendên wek São Paulo (872 km), Rio de Janeiro (930 km), Recife (1653 km) û Belém (1600 km).
Herêmên Metropol a Distrito Federal û derdora (Região Integrada de Desenvolvimento do Distrito Federal e Entorno) Rûerdek ji 55.570 km² û tê de Distrito Federal do Brasil 19 Cîvakên li Parêzgehên Federal a Goiás (Abadiânia, Água Fria de Goiás, Águas Lindas de Goiás, Alexânia, Cabeceiras, Cidade Ocidental, Cocalzinho de Goiás, Corumbá de Goiás, Cristalina, Formosa, Luziânia, Mimoso de Goiás, Novo Gama, Padre Bernardo, Pirenópolis, Planaltina,Santo Antônio do Descoberto, Valparaíso de Goiás û Vila Boa) heye, herwiha wek du Cîvakên Parêzgehên Federal a Minas Gerais (Buritis û Unaí).
Mizîzex
Mizîzex (bi aramî Mizizah, herwiha Mzizah, bi tirkî Doğançay) gundekî li navçeya Midyadê bi ser Mêrdînê ve ye û li Tûr Abdînê (Tirkiye) radiweste.
Bi cih bûn
Gundê Mizîzexê 9 km li Başûr - Rojhilata Midyadê disekinê û ji Mor Gabrîel 18 km dûr e. Derûdora Mizîzexê bax û baxçe ne. Di gund de kelhek û dêrek hene. Dêra bi navê Mor Yuhanun di sedsala 6êmîn de hatiye avakirin.
Kesên suryanî piştî Mala Osman ketine gund û dubendî ketiye nava malbatê, ji gundên suryanî yên derdorê ew birine li gund bi cih kirine. Armanca Mala Osman û birina Suryaniyan ya li Mizîzexê, bend û berberî bû. Suryaniyên li Mizîzexê ne bi navê gundê Mizizexê, bi navê gundên jê hatine, wek suryaniyên Zazê, suryaniyên Êwertê, suryaniyên Kefrê û hwd. têne binav kirin. Mizîzex a êzîdiyên Şifqeta bû û kelihek 4 bircikî têde hebû, 2 bircikên kelihê bi temamî hatine xerab kirin, bircika Mala Mistefê xerabûyî ye, bircika Mala Ferho hê jî ava ye. Dêr û mizgeftên li gund jî piştre hatine ava kirin.
Mala Osman jî, li ser daxwaza Şifqetan hatin Mizizexê.
Jimara rûnistvanan
Li vî gundî Misilman û Xirîstiyanî tevde dijîn. Gundên li derûdore Mizîzexê gundên Êzîdiyan in. Dêr û mizgeft li hemberi hev in, lê ti pirsgirêk di nav Misilman, Êzdî û Xirîstiyanên de tune ne. Tixûbê axa Mizizaxê gelekî fire ye. Ji bona Mizîzexê dibêjin:
Îroj li gund 137 rûnistvan dijîn û ji aramî û Kurdên hatin pêk tê.
Tê gotin ku malbatên aramî yên ku di Mizizîzex jiyane ji gundên derûdore - wek Îwardo, Bashoq/Beth-Ishok, Kafarbe, Urnus/Arnas, Iwardo, Rowen û Zaz - hatina û ji sedsala 19êmîn ve xwe li Mizîzex bi cih kirine. Di sala 2008an de bi tenê 6 malbatên aramî dijiyan.
Malên ku berê malbatên aramî te de dijîyên yan ji aliyê mabatên Kurd ve wek axir têne bikar anîn, yan jî betal in û ji hev dikevin. Ji malbatên gundên aramî îro 30 malbat li Suriye, 339 li Elmanya, 30 li Holanda, 124 malbat li Swêdê, malbatek li Belçîka û 4 jî li Stenbolê dijîn.
Demografiya Mizîzexê
Jimara malbatên aramî yên ku li Mizîzex dijiyan wiha ye :
Elîkê Betê
Elîkê Betê, di dîroka Kurdistanê de, yekemîn car deriyê girtîgeha Nisêbînê vekiriye. Di  Cumhuriyet Ansîklopedisî  de, yanî Ansîklopediya Komarê de, beşê Mêrdinê de, hevoka pêşî wiha dibêje:  Dema, em dibêjin Mêrdîn, Elîkê Betê tê bîra me .
Nivîskar Faik Bulut, di pirtûka bi navê  Dar Üçgen de Üç İsyan  de, dibêje:
Di nava Axalerên herêmê de, tenê Elîkê Betê dengê xwe bilind dike û dibêje,
Li ser vê dijberiya Elîkê Betê, Osmaniyan, ji Mala Osman; Haco, Hemed, Ferho, Hiseynê Ferho, Çelebî, Serhan, Elîkê Betê û Şemûnê Henê Heydo (Suryanî ye, mezinê Sarê û Basibrînê ye) berdest dikin û sergomî girtîgeha Xerpotê dikin. Piştî 4-5 salan Elîk, Şemûnê Henê Heydo, Hiseynê Ferho û Gewriyê Zazî, ji girtîgeha Xerpotê direvin. Hiseynê Ferho û Gewriyê têne girtin, Elîkê Betê û Şemûnê Henê Heydo xelas dibin.
Sal 1919...
Elîkê Betê çawa tê gundê Mizizexê, dest bi serîhildanê dike û Nisêbînê dike destên xwe û devê girtîgehê vedike. Elîkê Betê, di sala 1919 an de tê kuştin.
Hevêrka ne tenê êlek e. Konfederasyon e û ji 18 êlan pêk tê. Navenda vê Konfederasyonê jî êl/eşîra Hevêrka ye. Navenda Konfederasyonê Mizîzex e. Serokê Konfederasyona Hevêrka Mala Osman in. Ji Mala Osman kesên ku nav dane, û di şerên navbera eşîrên de, Hesen I, Haco II, Haco III, Hesen II ne, Elîk e, Ferho, Hiseynê Ferho ye, Çelebî ye, Serhan e, Saroxan e, Hiseynê Çelebî ye. Ji Mala Osman kesên ku li dijî dewletê navdar in: Haco II, Haco III ye...
Dêr û ol
Îro li gund dêra Mor Yuhannan hîn jî sax e. Ev dêr di sedsala 6êmîn de hatibû avakirin û cihê xwe li navenda gund e. Lê mixabin dêrên Mor Bar Saumo û Mor Shem´un hilweşiya ne.
Navê dêra sax ji navê Yuhannayê Kfoneyî stendiye. Ew bi xwe li Atîna ji dayik bûye û sagirtekî Mar Augîn bûye. Di sedsala 4êmîn de wek elçiyê olî li Tûr Adînê kar kiriye. Tê gotin ku pistî mirina wî lasê wî li gundê Kfone (Derikvan) (li nêziya Zazê hatiye binerdkirin ).
Li gund dibistaneke olî jî tê mesandin û jimara sagirtê wê 20 e.
Groß-Bieberau
Groß-Bieberau, bajarekî navçeya (Landkreis) Darmstadt-Dieburgê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Mahmut Yıldırım
Mahmut Yıldırım (Yeşil) (jdb. 1951 li gundekî Bongîlan navê wê Dîcnîk e) yek ji endamê saziya sîxuriyê ya dûgela Tirk MİT, JİTEM û komên kontrgerîlla yên saziya taybet a bi navê ÖKK ye.
Bi eslê xwe kurd e. Navê diya wî Derdê ye. Navê bavê wî Biko Xido bûye. Diya wî sê mêr kirine. Di sala 1973î de ji aliyê artêşa Romê (Tirkiye) ji ber nêrînên wî yên çepgîr tê binçavkirin û di pêvajoya binçavkirinê de li dijî çepgirên herêmê wekî sîxur tê bikaranîn. Piştre artêş wî perwerde dike û di nava MİTê de bikartîne.
Di salên 1980 - 1990 li dijî hêzên çepgir ên Kurdistan û Tirkiyeyê wekî êşkencekar, kujer û sîxur kardike. Di salên 90î de îcar wî li Kurdistanê, li dijî hêz û rêxistinên kurdperwer bikartînin. Ji ber ku ew sîxur e, gelek navên wî hene.
"Topal Osmanê nû"
Li gorî gelek ronakbîrên tirk ew Topal Osmanê nû yê dewleta tirk e û ew jî wekî Topal Osman piştî bikaranînê hatiye kuştin û êdî najî. Dewleta tirk hemî kiryarên xwe yî dijmirovane dixe para Yeşil. Navê Yeşil li Kurdistanê dihat wateya mirinê. Di gelek lêkolîn û darizandinan de navê wî wekî kujer derbasdibe. Tê gotin parlamanterê kurd Mehmet Sîncar wî bi destê xwe kuştiye û Mûsa Anter jî daye kuştin. Di kuştina hezaran kurdan de cihgirtiye.
Hin kodnav û binavkirinên gel bo Yeşil
Sakalli, Ahmet Demir, Turan Oğuzsoy, Metin Atmaca, Halis Türk, Kamuran Dımbıloğlu, Bertal Zaza, El-Cuneyd, son türk büyüğü - mezinê tirkan ê dawî, lacê Misto Kor, bêbav, pîncê Bongilan, siya Ataturk hwd.
Efsaneya Yeşil
Dewleta Tirk daxûyand ku di sala 1996î de têkiliya wî hatiye qutkirin û ew nizanin Yeşil li kû dijî. Rojnameyên tirkan nivîsîn ku ew dijî, xwe li mala serokkomarê berê Süleyman Demirel vedişêre.
Xantextî
Xantextî gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 393 kes (70 malbat) bûn.
Kixso
Kixso  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Sêfîdan Cedîd
Sêfîdan Cedîd, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Thalma de Freitas
Thalma de Freitas, di 14'ê gulanê 1974'an de li Rio de Janeiro, Brezîlê ji dayika xwe bûye, aktrîseke brezîlî ya sînema û telenovelan e.
Pêçiyên Bûkê
Pêçiyên Bûkê (bi latînî: Sempervivum sp.) navê cinsê kulîlkên ku biharan piştî ku berf dihele şîn dibe ye. Li cîhanê nêzîkê 40 cureyên wan hene. Bi gelemperî cih û warên bilind de derdikeve. Kûlîlk heta payîzê jî hêşîn dimîne û bi gelemperî havînan de kûlîlk vedide. Pelgên wê pir bi avin û têne xwarin. Ji ber ku pelgên wê avê hundirê xwe de dikare bihewîne demên ku baran nabare an jî demên zehf germ de jî pelgên wê naçilmisin. Bi xwe cihên bilind û bi kevir derdikevin.
Habîtat
Pêçiyên Bûkê ji Marokoyê heta Îranê, li ser xeta çiyayên Îberiyayê, zincîreçiyayê Alpê, çiyayên Balkanan, Tirkiyeyê û çiyayên Ermenîstanê, li parçeyekî bakurê rojhelatê çola Seharayê, û Qefqazê hêşîn dibe. Ji ber ku dikarin hundirê pelgên xwe yên bigoşt de avê veşêrin, ew bi rihetî dikarin nav kevirên ber tavê de, cihên bikevir de, di nêv çiya û zozanên bilind de çeng vedidin.
Binavkirina kurdî
Ji ber ku serê pelgên wê sor in kurdan ew şibandine pêçiyêbûkê, bûka ku serê pêçiyê wê hinekirî û bedew.
Riweka baxçe
PêçiyêN Bûke bi awayekî belawbûyî ji bo xemilandina şaneşîn û baxçeya tê bikaranîn. Supervivum ji bo şaneşîn û bostana zehf popûler e. Çimkî ew zêde xwedikirineka taybet naxwaze, tenê ger zêde zehf meruzê tavê nebe an jî rastê sir û seqemeka hişt neyê. Ji vê yekê pê de, hema hema li dijî hemû şert û mercên zehmet dikare hêşîn bibe.
Kila ron
Kila ron, rîmel, mesqere, berhemeke kozmetîkê ye, bo nexşandina bijang û kêlîçan e.
Bijangan rep dike, formê dide wê. Dema li bijangan bidin, bijang dirêjtirîn dixuyên, dîtbar dibin.
Sala 1957ê de di warê hilberîna rîmelê de şoreşek pêk tê. Helena Rubinstein şivik û tûpa rîmelê ya îro heye derdixe bazarê.
Dikare ziyanê bide
Heger rîmel bi baldarî û gorî norman neyê bikaranîn dikare ziyanê bide çav, çerm û laşê mirov. Gelek kesan şivika rîmelê di çavên xwe re kirine. Di rewşeke wiha de divê çav bi lezgînî bê şûştin û mirov alîkariya bijîşk bixwaze.
Qizîlan
Qizîlan, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Korûso
Korûso  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Tengava Bass
Tengava Bass tengaveka ko Tasmanya ji başûra Awûstralyayê vediqetîne ye. Ew Okyanûsa Hîndê li rojava bi Deryaya Tazmanyayê ve girêdide. Ew ji hêla gernasekî ewropî cara siftê di sala 1798an de ji hêla Flinders tê kişf kirin û Flinders navî tabîbî keştiyê xwe, George Bass dide tengavê.
Tonnay-Charente
Tonnay-Charente, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Tengava Bass
Li dera xweya herî teng de firahiyê wê dorê 240 km ye.
Dara Axa
Dara Axa, Dara Aẍa (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Dara Agha), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mîk
Mîk, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mîk 289 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 52 e.
Großbreitenbach
Großbreitenbach, bajarekî navçeya (Landkreis) Ilm-Kreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Quzlûy Xwarû
Quzlûy Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 236 kes (42 malbat) bûn.
Qirxsiqir
Qirxsiqir gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şemdin Sakık
Şemdin Sakik, Şemo (jdb. 1959 li gundê Zengoka Mûşê) yek ji endamên berê yê PKKê ye.
Ji gundê Mûşê, Zengokê ye û wekî malbat ji eşîra Batkî (Batkan) ne. Malbata wî malbateke dewlemend bû li navenda Mûşê gelek kargehên wan hebûn. Hotela tûrîstîk a herî mezin li Mûşê "Hotel Zengök" a wan bû. Dewleta Tirk gundê Zengokê dişewitîne. Ji malbata Sakik gelekan dikuje.
Apê Şemo bi tevî xanima xwe ji aliyê leşkerên tirk ve tên şewitandin. Li dijî eşîra Batkî operasyonên hovane yên dewleta tirk dibin. Dewlet li herêma Mûşê Batkiyan wekî dijminê bitalûke îlan dike.
Şemo di ciwaniya xwe de dest bi têkoşîna netewî ya kurd dike. Di sala 1981î de tevlî refên PKKê dibe. Di nava PKKê de peywirdariyên mezin dike. Ji ber nakokiyên di navbera wî û PKKê ji partiyê direve û teslîmê PDKyê dibe. Di 2ê nîsana 1998an de li Başûrê Kurdistanê ew û birayê wî teslîmê dewleta tirk tên kirin.
Babrêz, Sine
Babarêz gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Sine ye.
Mecbûrî
Mecbûrî  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Girdlankey Seîd
Girdlankey Seîd, Girdlankey Se'îd, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Keira Knightley
Keira Knightley, (Teddington) lîstikvan û modeleke Brîtanî ye ku bi lîstikvaniya fîlmê Love and Pride ya sala 2005an de ji bo xelata Oscar, Xelata Kûreya Zêrîn û Satellite hatiye hilbijartin. Knightley, di 20 saliya xwe de bûye namzetê Xelata Oscarê û bûye lîstikvana 3emîn jin a herî baş a Xelata Akademiyê ya lîstikvan a jina civan a  herî baş.
Jînenîgarî
Keira Knightley di nav malbatekî şanoger û sînemagerê Îngilîz de ji dayik bûye. Bavê wê Will Knightley aktor e û dayika wî Sharman Macdonald, aktirîstekî berê û nivîskarê şanogerê ye. Birayekî wî yê bi navê Caleb heye ku di sala 1979 Li Dibistana Teddington û Koleja Eşer perwerde dîtiye. Jiber ku nexweşî ya disleksî bi Keire re hebû, di salên destpêkê yên perwerdeya xwe de, di xwendin û nivîsandinê de zehmetî dikişand
Keira, bi Scarlett Johansson re di kovara Vanity Fair ê hêjmara adara 2006an de wêneyan parvekir û di nîsana 2006an de rûyê nû yê Chanel hate îlan kirin. Di navberekî de bi hevkarî xwe ya rola fîlma Pirates of the Carribean, Orlando Bloom re têkiliyek wê bû. Ev têkilî di destpêka sala 2008 de bi dawî bû.
Knightley, ku demekê bi endamê koma rockê ya Klaxonsê James Righton re bû, li Fransayê bi merasîmeke asanî zewicî.
Kariyera wê
Keira di 8 saliya xwe de li welatê xwe dest bi lîstina fîlmên televîzyonê kir û wê di gelek fîlmên wek A Village Affair (1994) Innocent Lies (1995), Treasure Seekers (1996) û Coming Home (1998) lîst. Di yekemîn fîlmê Star Wars ê ya sala 1999an de ku ji nû ve dest bi çêkirinê kir, bi rola Sabé cih girt û kete cihê keybanû Amidala. Dema ku makyajên wan temam bûn, Natalie Portman, ku padmé amidala dilîstin, dayikên wan jî nedikariya wan ji hev biqetînin
Lê belê ew bi fîlmekî cûda hate naskirin. Wê ji nişkê ve navê xwe ne tenê li Brîtanyayê, lê li seranserî cîhanê bi lîstina filmê budceya biçûk "Bend it Like Beckham" çêkir. Fîlm bi derhêneriya jin a Hindî Gurinder Çada, çîroka keçeke Hindî ku dixwaze bibe futbolvan bû.
Fîlm ji bo Xelata Kûreya Zêrîn hat hilbijartin. Knightley, ji Xelatên Fîlman ên Circle Londonê xelata Baştirîn New Face girt û di Xelatên Civaka Rewşenbîrên Fîlimê ya Online Critics Circle û Phoenix Film Critics Society de jî bû lîstikvanê herî pêşbirk. Di sala 2003an de hilberînerê Amerîkî Jerry Bruckheimer rola lîstikvana sereke di Pirates of the Karibik de da wê. Di sala 2005an de yek ji fîlmên herî zêde temaşekirî yê salê Johnny Depp û Orlando Bloom bû û di sala 2005an de ji bo 5 Oscarê namzet hat nîşandan û Knightley jî ji bo rola xwe ya li Pride û Prejudiceyê ji bo Xelata Akademiyê ya Baştirîn Lîstikvan hat hilbijartin.
Knightley beşdarî fîlma ku di sala 2008an de tê weşandin, kasta The Edge of Love bû. Di heman demê de Cillian Murphy û Sienna Miller jî di fîlmê de rol wergirtin. Senaryoya vê fîlmê ji aliyê dayika Knightley, Sharman Macdonald ve hatî nivîsandin. Her çend Macdonald ji bo Keira rola Caitlin binivîse jî, Keira li ser daxwaza xwe rola Vera lîst. Di Duchess de, wê bi Ralph Fiennes re lîst û di fîlma Duchess de rola Georgiana Cavendish lîst.
Şemamok
Şemamok fêkiyek ji petêxan e. Bi qeysî kulma zarokekî mezin e. Rengê sor û xetên zer in.Ew jî weke petêxan bi leman ve û havînê şên dihê. Bêhna wê pir xweş e.
Zarok gelek ji vê fêkiyê hez dikin. Mezin ji nexasim jî bûk wê ji bo rewşê bikartînin.
Şemamok navê kovarareke zarokan e. Bi kurdî ye.
Biliko
Biliko, gundekî navçe Şereflikoçhisara ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn. Hate sala 1990, nave gunde Şanlikişla, Kanlikişla bu. Bi Kurdi nave gund Biliko ye. Niviskar Seyit Alp ji Şanlikişla ye.
Sîbera kêlîçê
Sîbera kêlîçê, di kozmetîkê de berhema pê kêlîç (palik, qalpaxa çav) tên sîberkirin, sîdarkirin e. Li Bakurê Kurdistanê jê re far jî dibêjin. Bi îngilîzî navê wê eye shadow e.
Herçendî berê bi hin rengên mat kêlîç dihatin sîdarkirin û navê xwe dabe vê berhemê jî, îro cuda ye, bi gelek rengan kêlîç ne tenê tên sîdarkirin, herwiha tên rengdarkirin jî.
Dist
Dist ji cureyekê quşxaneyê re dibêjin. Navekê wê yê din jî qazan e. Ji sîtil, verok, beroş, qulpokê mezintir e. Ji wê mezintir nîne, tenê dikarin amanên kelandinê yên nûjen dikarin jê distê mezintir bin.
Navê amana kelandinê, navê vê firaqê yê giştî û hevpar quşxane ye. Di zimanê kurdî de gorî mezinî û kêrbariya xwe her yek ji wan navekê taybet girtiye. Ev jî bûye sedemê tevlîheviyan.
Cudatiya dist û qazanê
Pirr nîne. Tenê heger çepilkên wê hebin û ne zêde mezin bin, ew dist in. Qazan jî dikarin bi çepilk bin lê qazan ne tenê ji bo amana kelandinê, ji yên ku bi armancên din tên bikaranîn re jî dibêjin.
Ango her qazan ne dist û her dist jî ne qazan e. Qazan hene 1 ton digirin, helbet ew bi çepilk bin jî, ne quşxane ne.
Ebdulkerîmê Muderîs
Ebdulkerîmê Muderîs (bi kurdiya başûr Ebdulkerîmî Muderîs) (jdb. 1901 - m. 2005) carna bi navê Namî jî tê nas kirin. Ebdulkerîm helbestvan, nivîskar û Wergerekî kurd ê Başûr e.
Berhemên xwe bi zimanê kurdî, erebî, û farisî dinivîsand. Di bin bandora Mewlewiyê Kurd, Nalî û Mehwî de maye. Mele Ebdulkerîm Qurana pîroz jî wergerandiye kurdî.
Medê
Medê  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Acridotheres
Acridotheres, çûkeke tropîkal a ku ji famîleya Sturnidae ye.
Kuçuk damlacik
Kuçuk damlacik, gundekî navçe Şereflikoçhisara ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.Navi gunde Kurmanci, XACİYA
Torxé
Torxé, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Großenehrich
Großenehrich, bajarekî navçeya (Landkreis) Kyffhäuserkreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Xanqah
Xanqah gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 191 kes (43 malbat) bûn.
Adam Riess
Adam Guy Riess (jdb. 16ê berfanbarê 1969 li Washington, DC) stêrfîziknas amerîkî ye, bi taybetî ji bo lêkolîna xwe ya li ser Supernova tê zanîn. Riess, di sala 2006 de Xelata Shaw û di sala 2011 de jî Xelata Nobelê ya Fîzîkê wergirtiye. Wî Xelata Nobelê ya Fîzîkê wergirt ji bo xebata xwe ya bi Saul Perlmutter û Brian Schmidt re di lêgerînan delîlan de ku berfirehbûna gerdûnê bileztir dibe.
Hermêdol
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hermêdoll 220 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 42 e.
Adam Riess
Perwerde
Riess, wekî yek ji sê zarokan ji malbatek cihû ya Amerîkî hate cîhanê. Ew li Warren County, New Jersey mezin bû, û di klînîkê de derûnnasî kîr. Du xwişkê, Adam Riess, hene bi nave Gail Michele Saltz û Holly Hagerman. Gail Michele Saltz psîkiyatrîst e û Holly Hagerman hunermend e.
Riess, di sala 1988 de ji Dibistana Bilind a Herêmî ya Watchung Hills mezûn bû, li wir xwendina xwe ya lîseyê wergirt. Di sala 1992 de ji Enstîtuya Teknolojiyê ya Massachusetts mezûn bû. Ew di heman demê de endamê klûbê ye ku biratiya Delta Phi Theta tê zanîn. Di sala 1996'an de, wî teza xwe li Zanîngeha Harvardê li ser pîvandinên ku ji bo peydakirina dûrahiyên rast çêkir bi rastkirina nerêkûpêkiyên nehomojen ên bîst supernovayên tîpa Ia qedand. Robert Kirshner serpereştiya teza ku ji aliyê Riess ve hatiye temamkirin kir û bi vê tezê di sala 1999'an de Xelata Robert J. Trumpler ji bo keşfên awarte yên di stêrnasiyê de wergirt.
Lêkolînan wî
Berî ku di sala 1999'an de derbasî Enstîtuya Zanistî ya Teleskopa Fezayê bibe, demekê bû endamê Lêkolînerên Miller. Di sala 2005 de, wî li Zanîngeha Johns Hopkins dest bi kar kir û hîn jî li wir dixebite.
Riess, bi rêberiya Brian Schmidt ji Tîma Lêgerîna Supernova ya High-z, li ser delîlan ragihand ku rêjeya belavbûna gerdûnê bileztir dibe di lêkolînek hevbeş a supernovaya Tîpa Ia de ku wan di sala 1998 de dest pê kiribû. Ev encam hema hema di heman demê de ji hêla Saul Perlmutter ve, ku li ser Projeya Kozmolojî ya Supernova xebitî, hate kifş kirin. Dûv re du tîmên hevrik dest bi gercustêk nû kirin da ku teoriya gerdûna bilez û xwezaya wê fam bikin. Wan Xelata Nobelê ya Fîzîkê ya 2011 ji bo xebata xwe parve kirin.
Qindor
Qindor, Qindûr, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Qulanciq
Qulanciq gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 131 kes (39 malbat) bûn.
Salar Findî
Salar Findî ( jdb.1974 li Dihok, Başûrê Kurdistanê ) nivîskarekî kurd e.
Jiyana wî
Salar Findî di sala 1974ê li bajêrê Dihoka Başûrê Kurdistanê ji dayik bûye. Ew xwendina xwe ya seretayî, navinî û amadeyî li wir bi dawî anî. Di sala 1997an Pişka Mêjo di koleja Adabê de li Zanîngeha Dihokê bi dawî anî. Di sala 2007an bawernama Masterê di warê dîrokê de ji Zanîngeha Mistenseriyê - Bexda wergirtîye. Ew her wiha endamê desteka nivêsîna Kovara Dicle bû û  emîndarê civata Zanîngeha Dihokê e. Her wiha wek Mamoste li Kolîjên (Perwerde, Pizîşkî, Peristarî) li Zanîngeha Dihokê, wane dide û  endamê Sendîka Rojnamevanên Kurdistanê ye.
Qerece Qeye Penahî
Qerece Qeye Penahî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mehenna
Mehenna  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Bazî Ribab, Sine
Bazî Ribab gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Sine ye.
Kyushu
Kyushu yan jî Girava Kyushuyê, (bi zimanê japonî: 九州 Kyūshū) sêyemîn girava herî mezin a ji çar giravên sereke yên Japon e û girava mezin a herî başûrê welat e. Kyushu li başûrê rojavayê Honshū ye û li rojavayê girava Shikoku yê ye ku bi Tengava Kanmon ji Honshū veqetandî ye. Girava Kyushuyê ji Prefektorên Fukuoka, Saga, Nagasaki, Kumamoto, Ōita, Miyazaki û Prefektora Kagoshimayê pêk tê. Wekî din, Giravên Ryūkyū û parêzgeha Okinawa tevlî herêma Kyushuyê ye.
Erdnîgarî
Kyushu giravek çiyayî ye û volkanê herî çalak ê Japonê, Çiyayê Aso ku bilindahiya 1.591 mêtre bilind e li Girava Kyushuyê ye. Li Girava Kyushuyê gelek nîşanên din ên çalakiyên tektonîkî hene ku li van deveran de gelek germav (ava germ a ku ji binê erdê tê ku bi volkanan re têkildar e) hene. Germava herî navdar Germava Beppu ye ku li qeraxa rojhilat û li dora Çiyayê Asoyê ye. Girav bi Tengava Kanmonê ji Honshuyê tê veqetandin. Ji ber ku Kyushu girava herî nêzîkê Parzemîna Asyayê ye, ji hêla dîrokî ve wekî deriyê Japonê tê zanîn.
Rûerda giştî ya Kyushu 36.782,37 km² ye ku bi vî mezinahiya rûerdê 37em girava herî mezinê cîhanê ye. Lûtkeya herî bilind ê giravê bi bilindahiya 1791 mêtre lûtkeya Çiyayê Kuju ye.
Gelhe
Ji hêla siyasî ve, Kyushu wekî keleha Partiya Lîberal a Demokrat Japon tê binav kirin.
Li gorî daneyên serjimêriya Japonî, nifûsa herêma Kyushu ya bi Giravên Ryukyu (Parêzgehên Okinawa û Kagoshima) ji sala 2000an vir ve kêmbûnek mezin a nifûsê daye nîşan.
Koma zencefîlan
Li cihên tropîk diçên. Gelek cureyên wan bo baxçevaniyê tên ajotin. Herwiha hin jî wekî biharbêhn tên bikaranîn. Navdara vê komê mûz e.
Qewareya kulîlkên wan:
Sîstematîk
Ji aliyê genetîkî ve lêzimê koma komelînayan (Commelinales) e. Di vê komê de 8 famîleyên riwekan hene:
Mucteba Mîrzade
Mucteba Mîrzade (bi navê wî yê farisî, مجتبی میرزاده, Mojtaba Mirzadeh), (z. 1945 li îlam, Rojhilata Kurdistanê − m. 26'ê tîrmehê 2005 li Tehrana Îranê), hunermendekî kurd bû. Wî muzîka kurdî û farisî îcra dikir.
Jehrnasî
Jehrnasî an jî toksîkolojî (yewnaniya kevn τοξικολογία toxikologia) lêkolîna jehr, jehrandin û dermankirina wan e. Ew qadek navdîsîplîn e ku bi gelemperî bi dermannasiyê ve girêdayî ye. Qada çalakiya we bi ya biyokîmyayê re, ku bingeha molekularî ya jehrê tê ronî kirin, hevûdu ye. Ji ber vê yekê, gelek kîmyager û biyokimyager wekî jehrnas ( toksîkolog) dixebitin.
Buyuk damlacik
Buyuk damlacik, gundekî navçe Şereflikoçhisara ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e. Navi gunde Kurmanci, HASINO
Jehrnasî
Bêjenasî
Peyva yewnanî τοξικον toxikon ji τόξον toxon "kevanê (kêvan)" tê, ku pê tîra (jehrê) tê avêtin. Ew di eslê xwe de behsa tîra jehrê dike.
Les Touches-de-Périgny
Les Touches-de-Périgny, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Eisenberg (Verbandsgemeinde)
Eisenberg şaredariyeke kolektîv (Verbandsgemeinde) a navçeya (Landkreis) Donnersbergkreisê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Golî, Qoser
Golî  gundekî girêdayî navçe Qoser a ser bi Mêrdînê ye.
Girdlankey Mecîd
Girdlankey Mecîd, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Melelîk
Melelîk  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Sincik
Sincik qezaya Adiyemanê ya herî piçûk e, li bakurê Semûrê, di navbera Semsûr û Meletiyê da ye, nêzîkî 2.600 mirov lê dijiya. Herçar aliyê xwe çiyayên bilind in, li rojava çiyaye Belê (Nemrûd) li bakur çiyaye Spî û çiyaye Bega, li başûr herdin çiyayên piçûk hene.
Oxlê
Oxlê navçeyeke parêzgeha Erziromê ye. 52 km ji Erziromê dûr dikeve.
Di sala 1954'î de bûye navçe. Berê li cihê ku navçe lê ye bi navê Avî gundekî hebû. Ji ber wê hin caran wekî Avî jî tê binavkirin. Navê Avî di salên 70'î de bêî îlankirin ji nişkave hate qedexekirin. 42 gund û 6 mezreyên wê hene. Lê mezreyên wê ji aliyê dewletê ve bi fermî nayên pejirandin. Ev yeka han, baweriyê bi statîstîkên fermî yên dewleta Tirk kêm dike.
Sincik
Şehriyariya Geller (tr: Inlice) herî mezina Sincikê ye. Li vi derê nêzîkî 3.070 kes dijîne li gundên xwe yên mezin: Qerçor, Birmisa, Çet.
Li vir lîloz (lale) ya ters (paspê) herî navdarê cihanê ye. Pîvazê Gellerê jî li herêmê da herî giring cih digire. Li vir, zivistan zav sar û dirîje. Her sal nêzîkî 2.50 cm-3.00 cm berf li dibare û nêzîkî meha gulanê ranabe, havîna vê derê zav xweş e, zozanên Sincikê da mêşhengivan li vê derê sun digirin heta ber payîzê disekinin.
Hecac bin Yûsif
Hecac bin Yûsif bin Matar, (erebî; حجاج بن یوسف بن مطر) yek ji matematîknasekî ereb bû. Di navbera (786-833) jiyaye. Di serdema Ebasiyan de jiyaye.
Tê texmînkirin ku ji Iraqê ji bajarê Kufê ye. Wî berhema naskirî a Ewklîd ku bi navê "Eîments" wergerandiye zimanê erebî.
Satilû
Satilû, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Hengeçîne
Hengeçîne, gundekî gundistana Zûlfeqara navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Hengeçîne 106 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 19 e.
Eşûran
Eşûran, aşûran, eşûre şîraniyeke navdar e ku li cîhana Îslamê, Ermenistan, Yewnanistan û Îsraelê tê xwarin. Beriya ola Îslamê jî dihatibûye xwarin û navê wê ji zimanê hebrayî (îbranî) tê. Ji lowî, genim, riz, av, şekir û hin fêkiyan pêk tê. Li ser daxwazê têkela wê dikare bêhtir bê dewlemend kirin.
Gelê cîran Hayiyan (Hayastanî, Ermenî) di pîrozkirinên rojbûyîna pêxember Îsa de çêdikin. Herwiha di serê salê de jî. Eşûrana ermeniyan û ya kurdan yek e. Ango heman awayê ye.
Gorî baweriyên Îslamê, dibêjin piştî tofanê, Nuh pêxember ji berkeliyên ku di destên wî de mane ev xwarin çêkiriye û wisa jî ev xwarin pîroz e.
Lê sedemê çêkirina vê şîraniyê cuda cuda ye. Êzîdî, elewî, kurdên misilman, cihû, yewnanî, ermenî, ereb ûêd ne bi heman armancê vê xwarinê çêdikin.
Şakir Bilgin
Şakir Bilgin (jdb. 1951, li Boluyê, Tirkiye) nivîskarekî tirk e ku li Almanyayê dijî. Bilgin piştî xwendina xwe heya 1973 li dibistanek seretayî ya Tirkiyê wane da, pişt re jî ew werzişê li Dibistana Bilind a Perwerdehiyê ya li Stembolê xwend. Di sala 1976an de ew hat Komara Federal a Almanyayê û xwendina xwe ya werzişê li Zanîngeha Werzişê ya Alman a li Kölnê domand. Ji sala 1978an heta 2003an ew wekî mamoste fêrbûna zimanê tirkî û werzişî li dibistanên cihêreng li Kölnê xebitî
Di 12ê kanûna paşîn a 1983an de, Şakir Bilgin dema betlaneyê li Tirkiyê girtî bû, û ji hêla dadgehek leşkerî ve ji bo îdîaya wî ya bêdadî ya ku ew endamê rêxistina Dev-Solê ku li Tirkiyeyê qedexe bû hate dadgehkirin. Tenê di 27ê sibata 1986an de ew ferman daye binçavkirinê, di havîna 1987an de bi malbata xwe re vegeriya Komara Federal a Almanyayê.
Bilgin nivîskarê çend pirtûkan e. Di dema zindanê de, êşkence, derûnnasiya terorê lê her wiha hevaltî di nav girtiyan de, pirtûka wî bi lezgînî radigihîne Jeden Tag weint die Sonne ("Her roj tav digirî"). Di du pirtûkên dawîn de bi tirkî Şakir Bilgin di derbarê keçek tirk de, ku li Kölnê hatiye cîhanê û li wir mezin bû ye. Di bin sernavê Ich heiße Meryem, nicht Miriam ("Navê min Meryem e, ne Miriam e"), ev her du pirtûk bi du berg bi almanî ji hêla Internationale Kulturwerk in Hildesheim ve hatine weşandin.
Kil
Kil berhemeke kozmetîkê ye, pê binê bijangan ango dora kêlîçan (palik, qalpaxa çav) tên nexşandin. Îro kila nûjen, kila ron bêhtir tê bikaranîn.
Zilma li ser kurdên feylî
Piştî dewleta Îsraêlê avabûyî wek her cihûyên dinyayê, cihûyên Iraqê jî bi taybetî yên Bexdayê koçî Îsraêlê bûn. Di ticaretê dinyayê de jî ya Iraqê de jî, cihê cihûyan cuda bû ku ticaret bi gelemperî di destê wan de bû. Lê piştî koçkirinê bi taybetî li Bexdayê ticareta herêmê ket bin destê kurdên feylî. Heta vî wextî kurdên feylî li Iraqê bêdeng bûn lê piştî derketina wan bi navê ticaretê, êdî feylî jî hem di jiyana civakî ya Iraqê de hem jî li jiyana siyasî ya Iraqê de cihê xwe girtin.
Kil
Li Kurdistanê kil yek ji berhemên sereke yên xeml û nexşa jinan e. Kila Sibhanê, kila herî navdar bûye ku ji riwekên Sibhanê dihatibûye çêkirin. Îro êdî nemaye. Bi qasî em ji edebiyata devkî têdigihên, li Kercews, Sêwas, Amed û Mûsilê hilberîna kilê dihatibûye kirin.
Zilma li ser kurdên feylî
Wek me gotî, valabûna cihê ticarên cihû ji aliyê kurdên feylî hate tijî kirin lêbelê xelkê ereb li hêcetekê digeriyan ku feyliyan biêşinîn. Hêceta wan jî ew bû ku cihû dema ji Iraqê derketin hemî ticareta xwe, şirketên xwe, karên xwe dan feyliyan. Piştî van gotegotên rewşenbîrên ereb, li dijî kurdên feylî hişmendiyeke panereb derket holê. Jixwe êdî li ser feyliyan givaş û zext zêde bûn.
Kil
Dîrok
Di zimanê hindî de jê re, काजल, kājal dibêjin ku dişibe bêjeya kurdî kilê. Bikaranîna wê gelek kevn e. Ji Hindistanê belav bûye û li Misirê bipêşketiye. Rûnê nivîşkî dişewitandibûne û li dora kêlîçan an bijangan didane.
Zilma li ser kurdên feylî
Kurdên feylî yên Bexdayê bi taybetî li taxên Exd el Ekrad, Babûşşeyh, el-Fedek, Şûrya, Aqarî, Şerîa Filistîn û Cemîle dijîn. Her wisa Xaneqîn, Mendelî, Bedrê bajarên girîng yên kurdên feylî ne.
Kil
Dîrok
Zanist dibêjin cara berê ne ji bo xemlê, lê ji bo kêmkirina ziyana tîrêjên rojê derketiye. Li welatên germ derhatiye, wan xwestine bi reşkirina dora kêlîçan baştir bibînin, lewra siya diwe ser çavê, derfetê dide. Lê ev angaştek e.
Zilma li ser kurdên feylî
Yekem car li salên 1930an de ji aliyê wezîrê derve yê Iraqê Raşîd Ali el Geylanî hindek malbatên kurdên feylî ji hemwelatiyê hatin derxistin. Li salên 1963-1968an de ji aliyê braderên arif jî gelek malbatên kurdên feylî ji hemwelatiyê hatin derxistin.
Kil
Dîrok
Li Misirê bi sedema olî dihatibûye bikaranîn, lewra di wêneyên xwedayê rojê Ra de, kil hatiye bikaranîn.
Zilma li ser kurdên feylî
Li salên 1971-1972yê de ji aliyê Partiya Bees 50 hezar kurdên feylî ji hemwelatiyê hatin derxistin. Ev yekem car bû ku hejmareke wisa zêde kurd ji hemwelatiyê hatin derxistin. Di nîsana 1980ê de jî Sedam Huseyîn kampanyayek da destpê kirin ku 200 hezar kurdên feylî ji welat derbêxin
Deimos (peyk)
Deimos yan jî Mars II, ji yewnanî: Δείμος yanî "Tirsîn", duyem heyva gerstêrka Behramê ye. Hem Deimos û hem jî Fobos di sala 1877'an de ji aliyê stêrnasê amerîkî Asaph Hall ve hatine dîtin.