cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erdheja Bazîdê 2004
Alîkariyê dîsa kurd dikin
Li ser daxwaz û nerazîbûnan, xaça sor a dewletê 43 çardark, parêzgariya Erzîrom jî 510 nivînoyan didin. Du pêjgehên rojgerk (seyar) tên avakirin. Îcar jî dewlet kevçî û çatelan nade xelkê û nahêle kurdên xêrxwaz jî bidinê. Xelk bi dest-lepan xwarinê dixwin.
Gel perîşan dikeve. Zivistanê di mercên awarte de, bi sedan kes nexweş dikevin. Alîkariyên diravî, dîsa bo mexdûran nayên terxankirin.
X-47B
Northrop Grumman X-47B, amûreke hewayî ya muxarebeyê ya bêmirov e, ku ji aliyê şîrketa teknolojiyên parastinê Northrop Grumman a DYE'yê ve hatiye pêşvebirin.
Erdheja Agirî-Dutaxê 2007
Erdheja Agirî-Dutaxê 2007, yek ji erdhejên li Kurdistanê bûne ye. Navenda erdhejê axa Dutaxê ye. Lê ji ber ku Dutax girêdayî Agirîyê ye, ev erdhej bi navê erdheja Agiriyê jî tê binavkirin. Di 21ê kanûna paşîn 2007, katjimêr 09:38ê de rûdaye. Hêza wê 5,0 richter bûye.
Balkan, Selmas
Balkan, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 152 kes (32 malbat) bûn.
Endarê
Endarê yan jî E'ndarê [], gundekî girêdayî Efrîna başûrê rojavayê Kurdistanê ye.
Geithain
Geithain, bajarekî navçeya (Landkreis) Leipzigê li herêma Saksonya a Almanyayê ye.
Bellicourt
Bellicourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Nicole Scherzinger
Cîwaniya wê
Nicole Scherzinger li Honolulu, Hawaii di 1978 de wekî keça filîpînî Alfonso Valiente û jina wî Rosemary Elikolani, ku bi eslê xwe ûkraynî û hawaiî ye, ji dayik bû. Çend sal piştî ku hevjîn ji hev veqetiya, diya Scherzinger bi Nicole û xwişka xwe re çû Louisville, Kentucky, ji ber ku mêrê wê yê nû, leşkerê almanî- amerîkî Gary Scherzinger, hate veguheztin wir. Piştî pejirandina zarokan, Nicole navê zirbavê xwe girt.
Dema ku li dibistanê Scherzinger dersên lîstikvaniyê girt; ji bo lîstika xwe ya ewil ew li ser dikê li Şanoya Louisville Actors bû. Di sê salên ku wê piştî dibistanê lîstikvanî û dansê xwend, wê debara xwe bi karên piçûktir wekî model kir. Gava ku Travis Meeks ji koma rockê Days of the New stranbêj digeriya, Scherzinger bi wî re gelek şopên demo tomar kir, lê dûvre di destpêkê de perwerdehiya xwe domand. Di dawiyê de, hilberîner Scott Litt kasetên wan ên demo bihîst û ew vexwend Los Angelesê da ku albûma xweya duyem bi komê re tomar bikin. Piştî gera ku hat, Scherzinger li ser muzîka xwe xebitî.
2001–2002: Eden’s Crush
Di sala 2001an de, Scherzinger pêşniyarek ji will.i.am wergirt ku bibe stranbêja sereke ya Black Eyed Peas.Hevalê wê wê demê li dijî wê bû, ji ber vê yekê pozîsyon ji hêla Fergie ve hate girtin. Di sala 2001an de Scherzinger serlêdana çapa amerîkî ya Popstars kir û bû endamê koma encamê Eden's Crush. Albûma pêşîn Popstars bi NSYNC û Jessica Simpson re rêwîtiyek kir. Kom di sala 2002ê de belav bû.
2003–2010: Pussycat Dolls û projeyên xwe
Di sala 2003an de, Scherzinger ji hevkareke berê yê Eden's Crush agahdar bû ku koma dansê Pussycat Dolls, ku ji 1995an vir ve hebû, stranbêjeke sereke digeriya. Scherzinger stran got û di nav komê de hat pejirandin.Albûma yekem a serkeftî ya PCD di havîna 2005an de hate derxistin, ku ji wê pênc single li Brîtanyaya Mezin gihîştin top 10ê. Albûm di heman demê de bi geryanek cîhanî re jî bû. Piştî wê, komê demek dirêj li ser albûma xwe ya duyem, Doll Domination, ku di payîza 2008an de derket, xebitî. Scherzinger tenê endama komê bû ku stranan bixwe jî nivîsandiye.
Di 2009 û 2010an de ew di her du sezonên pêşîn ên pêşandana a cappella ya amerîkî The Sing-Off de jurî bû. Di dema xwe de bi Pussycat Dolls re, wê dîsa û dîsa li ser perçeyên xwe xebitî, bi wan re piştgirî da hilberînerên wekî Bryan Michael Cox, Scott Storch, Sean Garrett, Timbaland, Polow Da Don, Pharrell û Akon.
Armûdçayir
Armûdçayir, bi tirkî Armutçayırı, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Nicole Scherzinger
2003–2010: Pussycat Dolls û projeyên xwe
Di gulana 2010an de, ew bû serketiya sezonaa 10an a Dancing with the Stars. Di tebaxa 2010an de, Scherzinger bi Vanessa Hudgens re di muzîka Rent de, ku ji hêla Neil Patrick Harris ve hatî rêve kirin, lîst. Scherzinger strana sernavê remake ji bo lîstika vîdyoyê GoldenEye 007, ku di çiriya paşîn a 2010 -an de hat weşandin, got. Di kanûna pêşîn a 2010an de, Scherzinger derketina xwe ji Pussycat Dolls ragihand piştî ku endamên din berê xwe dan komê.
2011–2013: Killer Love û The X-Factor
Di destpêka sala 2011 an de Scherzinger Singlea Poison derxist, ku li gelek welatan di chartan de cih girt. Wekî singlea duyem ku wê Dont Hold Your Breath,derxist, ev serketina wêya serketî ya herî serketî ye heya niha. Stranên din ên ji albûma Killer Love ev in Right There bi 50 Cent,Wet û Try with Me.. Albûm di adara 2011an de li Keyaniya Yekbûyî hate derxistin, li wir di cihê 8an de bû. Albûm li Almanyayê di cihê 85. û li Swîsreyê di cihê 55. de bû.
Di payîza 2011an de, Scherzinger di sezona yekem a guhertoya Amerîkî ya pêşandana jêhatîbûnê X Factor de li kêleka Simon Cowell, Paula Abdul û L. A. Reid di juriyê de bû. Di destpêkê de ew diviya bû ku bernameyê li gel pêşkêşvanê Brîtanî Steve Jones bimeşîne, lê dûvre şûna endama jûriyê ya berê Cheryl Cole girt, û sala pêş wê ew çû guhertoya brîtanî ya X Factor, li şûna juriyê Kelly Rowland. Scherzinger salek şûnda ji bo sezona 10an jî wekî jurî hate girtin. Singlek din a bi sernavê Boomerang di adara 2013an de li Keyaniya Yekbûyî hate weşandin.
Ji sala 2014 an û vir ve: Big Fat Lie  û pêşandanên wêneguhêzê
Di sibata 2014an de hate ragihandin ku Scherzinger ji bo gelek albûman bi Sony re peymanek bi nirxa 4.5 mîlyon dolarê Amerîkî îmze kiriye. Bi vê yekê re peymana tomara wê ya demdirêj bi Interscope bi dawî dibe. Di dawiya gulanê de Your Love Weşana yekem ji albûma Stûdyoya wê ya duyem hat; stran di tîrmeha 2014an de li Almanya hat weşandin. Albûma duyem a stûdyoyê bi navê Big Fat Lie ye û di 17ê kewçêra 2014 li Almanya, Swîsre û Awistirya derket. Weşanên din ên singleê Run û On the Rocks  in.
Ji gulanê heya dawiya hezîran a 2015ê, Scherzinger li ser pêşandana şanoyê ya NBC I Can Do That  digel Ciara, Joe Jonas, Alan Ritchson û yên din bû û ji bo dîtina ku ew bi serketî derket. Ji 15 ê îlonê heya 3ê mijdara 2015 an, wê li kêleka Neil Patrick Harris di pêşandana şanoyê ya NBC -ya Best Time Ever de lîst. Ji bo sezona 13 an a pêşandana Brîtanî The X Factor, Scherzinger dîsa wekî jûrîvan hate girtin. Di îlona 2016an de, ew wekî jûrîvanek mêvan li ser beşa All-Star a RuPaul's Drag Race xuya bû, û bi boneya mirina Prince, wê di çiriya pêşîn a 2016an de li Saint Paul li Xcel Energy Center di êvara rêzgirtinê ji bo muzîkvanê de li Saint Paul perform kir.
Di sala 2017 an de wê di nûvekirina fîlma Dirty Dancing de lîst.Scherzinger ji destpêka sala 2019an vir ve di pêşandana Amerîkî The Masked Singer de jurî ye. Rêzefîlm wekî serfiraziyek bazirganî hate destnîşan kirin, digel ku fînala demsalê 1 zêdetirî 10 mîlyon temaşevan dît. Di havîna 2019 de, Scherzinger li ser guhertoya Awistralya ya pêşandana jêhatîbûnê Got Talent bû. Di heman demê de, kişandina çapa brîtanî ya The X Factor, ku tê de ew bi xwe jurî bû, pêk hat.Di mijdara 2019an de, Scherzinger û çar hevkarên wê yên berê The Pussycat Dolls ragihand ku ew ê dest bi vegerê bikin ku tê de seredanek li Keyaniya Yekbûyî û xuyangek di fînala X-Factor de heye.
Jiyana kesane
Scherzinger di navbera 2008 û 2014an de bi şampiyonê cîhanî yê Formula 1 Lewis Hamilton re demkî di têkiliyê de bû, û ji dawiya 2015 an heya havîna 2019 an bi tenîsvanê bulgarî Grigor Dimitrov re di têkiliyê de bû. Ji destpêka sala 2020 an vir ve, Scherzinger bi rugbyvanê yê berê yê skotlandî Thom Evans re, yê ku wê dema kişandina  X Factor: Celebrity, nas kir, di têkiliyê de ye.
Di belgefîlma ku payîza 2012 an hate weşandin de, Scherzinger eşkere kir ku wê ji bulimiya êş kişandiye: “Min çu carî tiryak bikar neaniye. Xwe birîn kirin pêgirê min bû. Ew muzîk bû ku min filîtand. "
Derêşaban
Derêşaban, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Nicole Scherzinger
Jiyana kesane
Di mijdara 2013 de, Scherzinger ji bo Olîmpiyadên Taybet wek balyoz hate tayîn kirin. Têkiliya Scherzinger bi kesên astengdar re heye, ji ber ku xaltîka wê bi sendroma Down heye û birayê nîv Lewis Hamilton jî felca mejî ya pitikan heye. Di hezîrana 2014an de, ew bi UNICEF re çû Guyana ku bi zarokên astengdar re bixebite.
Di dema Gay Pride de li DY di hezîrana 2017 de, Scherzinger nameyek evînê ji civaka LGBT re weşand û pesnê "civatek ku li hember dijwariyê radiweste û ji bo guheztinê yek dibe" dide.
Ayênan
Ayênan, gundekî gundistana Saḧêwa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Ayênan 212 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 42 e.
Partaş
Partaş, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Îspatrûn
Îspatrûn (bi tirkî: Sarısalkım), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Axaliqçay
Axaliqçay, bi tirkî Ağlıkçay, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Jet d’Eau
Jet d’Eau (gotin: [ʒɛ do]; bi zimanê fransî tê wateya "avpîjên") şirşirik ango avpîjêneke di behra Cenevreyê de ye û bi pijiqandina xwe heta 140 metreyan ber bi jor dipijiqe. Sembola bajarê Cenevreyê ye.
Mêhram, Heris
Mêhram gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Çopa lolasê
Çopa lolasê, etora maşê yan balola lolasê çopeke kurdî ye. Çop, etor yan balol (balole, balîloçk) ji pariya xwarinê ya dikeve nava nan re tê gotin. Li parêzgeha Rihayê deng vedaye, wekî xwarineke Rihayê tê zanîn. Di nava etor an patîleyê de tê servîskirin. Li Rihayê pirranî bi patîleyê (pîde) servîs dikin.
Têgîneke pêjgeha kurd e. Li Serhedê pirranî çop, li gelek deverên bakurê Kurdistanê jî etor, balol tên bikaranîn. Bi romî (tirkî) jê re dürüm dibêjin. Lolas an maş jî riwekek ji koma fasûliyan (lobiye, lovî) e, bi latînî jê re vigna sinensis dibêjin.
Çêkirin
Qorek lolas, ser de pîvaz û bexdenûsê bikin nava nanê patîle, bikin çop û servîs bikin.
Ovovîvîpar
Ovovîvîpar, heywanên ku çêlikên xwe di hêkên nava xwe de mezin dikin û dizên. Hinek mar, masî û marmarok bi vê rêyê çêlikan dihênin.
Orignolles
Orignolles, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Serşûnik
Marê serşûnik (latînî: Macrovipera lebetina), marekî bi jehr ku qama wî di navbera 100-180 cm diguhere. Ji ber ku serê wî weke şûnik pahn e ev nav lêhatiye danîn. Li Rojhilata Navîn, Başûrê Afrîkayê û Rojavayê Asyayê dijî. Li ciyên kevirokî, tahtokî, li nav zeviyan, rez û baxçeyan dihê dîtin. Bi guhandarên weke mişkan xwedî dibe. Weke gişên marên jehrdar ew jî nêçîra xwe bi granî bi şevê dike.
Marekî ovovivipar e, yanî çêlikên xwe bi rêya zayînê ji hêkên nava xwe bi zindî derdixe.
Zambiya
Zambiya welateke li Afriqa ye. Ji her çar aliyan de bi ser welatên din ve girêdayî ye. Ango ew nagihê ser deryayê. Zimanê wê yê fermî Ingilîzî ye, ligel çend zimanên din yên herêmî wek Lunda, Tonga û Lozî. Heta sala 1964an Zambiya di bin dageriya Brîtaniya de bû. Piştî ku welat serxwebûna xwe wergirt, rêbazeke komarî hate durist kirin ku bi rengekî ji rengan demokratîk e.
Rêz, Colemêrg
Rêz, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Şîn Biya
Şîn Biya, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dolane
Dolane, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Reux
Reux, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Étienne-l'Allier
Saint-Étienne-l'Allier, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Kursîn
Kursîn, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Pujols-sur-Ciron
Pujols-sur-Ciron, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Benay
Benay, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Geldern
Geldern, bajarekî navçeya (Landkreis) Kleveê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Baxlame
Baxlame, bi tirkî Bağlama, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Basûtê
Basûtê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Hudutköy
Hudutköy navê bi Kurdî;  Sînorgund , eslê xwe jî ji navçeya Farqîn / Amed li vê derê hatiye û eşîra xwe Xelîkan peşî ji koçberî kirina ji Efrîne rê
Halbe, Brandenburg
Halbe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Caynîzm
Caynîzm, ku wekî Jain Dharma jî tê zanîn, olek hindî ye. Ol di sedsala 6an/5an B.Z. de derket holê. Caynîzm bi îdeala ne-birîndarkirina zindiyan tê zanîn.
Di sala 2001an/2002an de, nêzîkî 4.4 mîlyon bawermendên Caynîzmê hebûn, ku ji wan nêzîkî 4.2 mîlyon li Hindistanê dijiyan.
Dirûvdanê çivîkan
Psittacopasserae, taksonek yan komeke ne eşkere ye ji balindeyan e, ku jê Passeriformes (wek fîkar û cîq) û Psittaciformes wek tûtî hatiye.
Beçeklî
Beçeklî an jî Beceklî, bi tirkî Becekli, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Xivyareş
Xivyareş anjî Rêyaxivyan gundekî bi ser navçeya Dêrxasa Mûşê ve ye.
Erdheja Xarpêtê 2010
Erdheja Xarpêtê 2010 an erdheja Mezrayê, erdheja di 8'ê adarê 2010, katjimêr 04:32'yê de li parêzgeha Xarpêtê rûdaye ye. Hêza erdhejê 6,0 bûye.
Erdhejê bi giranî ziyan daye Dep, Qowanciyan û gundên wan. 41 kesan jiyana xwe jidest dane, 34 kes birîndar bûne.
Medemblik
Medemblik, bajarekî bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Taxa Nû, Dêzê
Taxa Nû, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Badilî (eşîr)
Badilî yek ji eşîrên kurdan ên mezin e. Xelqên vê eșîrê bi piraniya xwe li Riha, Erzîroê, Agirî û Qersê dijîn. Nîjadperestên romî îdia dikin ku êv eșîr bi eslê xwe eșîra tirkomanan a Bagdilû ye, belê li gorî Îzadî navê Badilî bi kurdî ye. Badilî tê wateya yekê xwedî dilekî wek ba. Li sala 1521an hatiye nivisandin ku navê gundekî li ser Sancaka Îzmîtê Bedil e.
Li gor rapora ji alî serokwezîrê Tirkan Celal Bayar ve li ser bindestkirina Kurdan hatîye amadekirin tê gotin kû Kemal Badilî yê kurê serokê Badilîyan Seîd Aga Kurdperwerekî îdealîste
Mûsalû
Mûsalû gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Begpînar
Begpînar, bi tirkî Beypınar, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Ozillac
Ozillac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Reviers
Reviers, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bergues-sur-Sambre
Bergues-sur-Sambre, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Kerîsera Jêrî
Kerîsera Jêrî, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Xaneqay Şêx
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Xaneqay şêx 93 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 18 e.
Saint-Étienne-sous-Bailleul
Saint-Étienne-sous-Bailleul, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Kim Dickens
Kimberly Jan Dickens (z. 18-ê hezîranê 1965) Aktereka Amerîkî ye. Navdarbûna wê dinav temşevana, dema rûla xwe gêrandî di Filmên weka (comedy film Palookaville û Mercury Rising herwesa   Zero Effect û yên din ...) de. Herwesa hatîye xelatkirin bi xeltên weka (Screen Actors Guild Award· Independent Spirit Award).
Bektaş, Qoçgîr
Bektaş, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Kim Dickens
Jiyana Û Nasandin
Dickens ji dayik bûya sala 1965. ew keçs Justin Dickens · Pam ( Clark ) Howell. dirêjiya wê: 1,69 m. di dawiya salên 1990-an de li Los Angeles ma ji bo jiyan kirinê. û li 2000ê bû dayika kiçakê.
Şerefxan, Mûş
Şerefxan, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Xezêwîyê
Xesêwîyê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Tacîkistan
Tacîkistan welatekî Asyaya Navîn e. Serbajarê Tacîkistanê Duşenbe ye. Li 25 kanûna pêşîn 1991ê de Yekîtîya Komarên Sovyet ên Sosyalîst bela bû û Tacîkistanê serxwebûna xwe îlan kir.
Xerabya
Xerabya, gundekî navçeya Mêrdînê Midyadê ye.
Niştecihên gundê Xerabya bi tevahîya xwe Êzîdî ne û ji dema destpêka şerê navbera PKK'ê û Tirkiyê, di sala 1984'a de, ji ber zextên dewletê, êrîşên kes û cerdevanên derûdora gund, neçar mane ku gundê xwe biterkînin.
Gundê Xerabya û gundê Taqa, ku gundekî cîran e, ji aliyekî ve pismamê hevin û ji aliyê din ve jî ji rojên berê bûne wekî yekbendî li baremberî gund û eşîrên derûdorên Midyadê. Ji ber vê piştgiriya hevûdin jî bi derketina gundiyên Taqa piştî salên 1990'î û 1992'a, yên ku li gund man ji ber sedemên xweparastinê ew jî hatin gundê Xerabya û li vî gundî bicih bûn. Lê di heman salê da jî dewletê, kes û cerdevanên derûdorê êrişên xwe nesekinandin û zexta li ser gundiyan berdewan kirin. Di sersala 1993'a de, di rêça navbera Xerabya û gundê Mizîzexê êrişêk ji aliyê cerdevan û kesên alîgirê dewletê li deşta Begla yê pêk hat û di encam da kesek bi navê Gewriyê ji gundê Mizîzex ê (şofêr bû), Xelîl Debe ê xerabî û jinek bi navê Nûrê Kaya hatin kûştin, sisê bi giranî neh kes jî birîndar bûn.
Piştî vê êrişê êdi kesên ku li gund mabûn jî neçar man gundê xwe biterkînin û ew jî koçî Ewropayê bûn û îro xerabî bi tevahiya xwe li Almanyayê û çend malbat jî li Belçîkayê dijîn. Vêgavê tu kesê xerabî di gund de nemaye, lê çend malbatên koçer li gund bicîh bûne.
Feqêyan
Feqêyan, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Komara Sovyet a Sosyalîst a Azerbaycanê
Komara Sovyet a Sosyalîst a Azerbaycanê ji 1922'an de heta 1991'ê yek ji komarên YKSS'ê bû.
Ew heta ku di 5'ê berfanbara 1936'an de belav bûbû yek ji parçeyên Komara Sosyalîst a Federatîv a Sovyet a Piştqefqazê bû. Di 1991'ê de Azerbaycanê serbixweyiya xwe da zanîn û ew dawî bû.
Heblesan
Heblesan, gundekî bi ser Simîlana navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
UTC-3:30
UTC-3:30 navçeyakê demjimêrî ye. Newfoundland Standard Time (NST) tê nav kirin. Bi biharî hin deran ji bo nerîtê Demjimêra Havîn derbaza UTC-2:30 dibin û Newfoundland Daylight Time(nDT) tê nav kirin. Li ew dernan tê bikaranin;
Zîr
Zîr (bi tirkî: Küçükkızılhisar), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Daşkesen, Şahîndij
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 177 kes (38 malbat) bûn.
Edlandsvatnet
Edlandsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye.
Şirdan
Şirdan xwarineke bigoşt e. Ji hûr û rizê (herwiha savar) ye. Riz (birinc) wekî kutilkan (dolmeh) bi hûr tê pêçandin, dirûtin.
Paillé
Paillé, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şirdan
Xwarineke kurdî ye?
Li Kurdistanê gelek cureyên sosîsan dihatin çêkirin. Ev sosîs li şirîtan rêz dikirin, bo ava wan bidarive. Ji ber wê ji gelek xwarinên ji hûr û rodîkan (rûviyan) tên çêkirin re şirdan gotine. Ango "tişta ku li şirîtê hatiye danîn, li ser şirîtan hatiye parzûnkirin an ziwa kirin". Şirît+dan, di çerxa demê re bûye şirdan.
Îngilîz şirdanê wekî xwarineke xwe ya neteweyî didin nasandin. Dibêjin ev xwarin ji Brîtanyayê belav bûye. Ev hemî jî angaşt in, xwarinekê dikare li welatekê pirr bê xwarin lê ev nayê wê wateyê ku ev xwarin li wir hatiye îcadkirin. Xwarin dewlemendiya tevahiya mirovahiyê ne.
Gelek cureyên şirdanê hene. Ev terîf a awayê parêzgeha Amedê ye.
Pakijkirina hûrê
Hûrê xwe yê hundirê wê hatiye pakijkirin bînin, berê bi ava sar, paşê jî bi ava germ herî kêm 5 caran bişon. Hûn dikarin ber re, bi firçeyekê jî pakij bikin.
Bînin têxin teştekê, avê berdin ser. Xwê û ava lîmonê tevlî bikin, herî kêm 2 katjimêrî bidin rawestandin. Ji wir derînin, dîsa bişon. Dilê we pê xweş nebû, carekê jî di ava sîrê de bidin sekinandin. Ev rêbaza han a xwezayî û sade ye.
Çêkirin
Pîvazên xwe hûrik hûrik hûr bikin. Goştê kişandî, riz û melzemeyên xwe yên din tevlî bikin, bistrên.
Gelnhausen
Gelnhausen, bajarekî navçeya (Landkreis) Main-Kinzig-Kreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Şirdan
Çêkirin
Parçeyên hûrê xwe bînin raxin û ji vê têkela we amade kiriye dabigirin, ango tije bikin (wekî kutilkan). Devê wan bidirûn, hinekê bidin sekinandin. Berê li Kurdistanê li şirîtan didan û ber tavê hinekê dihîştin.
Pêçanên xwe bînin têxin quşxaneyekê. 3-4 stekan (qedeh) avê bixin ser, xwêya xwe bavêjinê, bi qasî saetekê bikelînin. Reşkeyê (kemyon) pê wer bikin û li binikên xwarinê parve bikin. Êdî dikare were ser destexaneyê (sifreyê).
Meqsûdlû, Heris
Meqsûdlû gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Stratovolkan
Stratovolkan an jî volkana kompozît, volkaneke konîk e ku ji hêla gelek tebeqeyên lavan û piroklastên hişkbûyî ve hatiye çêkirin. Her çend hin ji wan xwedî kraterên lûtkeyê yên hilweşandî ne ku jê re kaldera tên gotin, berevajiya volkanên mertalî, stratovolkan bi profîleke asê ya ku bi kratereke lûtkeyî û bi navberên demkî yên rijîna lavê ya teqîndar û rijîna lavê ya herikbar (efuzîv) ve tên karekterîzekirin. Lava ku ji stratovolkanan diherike bi gelemperî ji ber vîskozîteya bilind berî ku dûr belav bibe sar dibe û pê re hişk dibe. Magmaya ku vê lavê çêdike, bi gelemperî felksîk e, xwedan astên silikayên bilind û heta navîn (wek riyolît, dasît, yan jî andesît) bi mêjerên kêmtir ên magmaya mafîk a kêmvîskoz e. Herikîna lava felsîk a berfireh ne asayî ye lê hatiye dîtin ku heta 15 kîlomêtreyan herikiye.
Ji ber ku avahiya wan a tebeqeyek pêkve ku ji rijandinên li dû hev ên madeyên teqandinê pêk tê, stratovolkan carinan wekî volkanên pêkhatî têne binav kirin. Berevajiya volkanên mertalî yên ku ne zêde ne, stratovolkan di nav celebên herî gelemperî yên volkanan de ne. Du mînakên navdar ên stratovolkanan ev in ku yek ji van Krakatoaya li Endonezyayê ku ji bo teqîna xwe ya mezin di 1883an de tê nasîn û yekî din Stratovolkana Vesuviusa li Îtalyayê ye ku bi teqîneke mezin di sala 79an a de bajarên romayî yên Pompeii û Herculaneum binax kirine. Bi van her du teqînên mezin bi hezaran kes mirine.
Di serdemên nûjen de Çiyayê St. Helens ê li eyaleta Washington, DYAyê û Çiyayê Pinatubo li Fîlîpînê bi awayekî bifelaket teqiyan lê mirin zêde çênebûn.
Hebûna stratovolkanan li ser cîsmên din ên Pergala Rojê bi rengekî berbiçav nehatiye tespîtkirin. Îstîsnayeke gengaz hebûna hinek girseyên veqetandî yên li Behramê ye ku wekê Zephyria Tholus hatiye binavkirin.
Çêbûn
Stratovolkan li herêmên binavbûyî gelemperî ne. Çêkirina zincîr û koman li ser sînorên tektonîk ên plakaya ku qaşilê okyanûsê di binê qalika parzemînê de tê kişandin (volkanîzma kemera parzemînê, mînakî Qascade Range, Andes, Campania) yan jî tebeqeya okyanûsê ya din (volkanîzma kevan a giravê, mînak Japonya, Fîlîpîn, Giravên Eleutî). Magmaya ku stratovolkanan pêk tîne, dema ku ava ku hem di mîneralên hîdrokirî û hem jî di kevirê bazaltê yê porzê yê qaşilê okyanûsê yê jorîn de tê girtin, di zinara mantoyê ya astenosper a li jora plakaya okyanûsê ya binavbûyî de tê berdan. Ava ku ji zinar tê azad kirin, xala helînê ya zinara mantoyê ya sergirtî dadixe xwarê ku dûv re di bin helîna qismî de ye û ji ber ziravbûna wê ya sivik li gorî zinara mantoyê ya derdorê, bilind dibe û bi demkî li binê lîtosferê dihewîne. Piştre re magma di nav qaşilê de ku kevirê qaşilê ku sîlîkaya dewlemend vedihewîne hildiweşe û dibe sedema pêkhatinek navendî ya dawî. Dema ku magma nêzîkî rûxara jorîn dibe, ew di nav joreyek magmayê de di nav qalika di binê stratovolkanê de kom dibe.
Pêvajoyên ku teqînên dawîn çêdikin wekî mijarek lêkolînê dimîne. Mekanîzmayên gengaz ev in:
Xetereyên stratovolkanan
Di dîroka tomarkirî de, teqînên teqemenî yên li volkanên herêma binavbûnê (bihevre-sînor) xetera herî mezin ji şaristaniyan re çêkirine. Stratovolkanên herêma binavbûyî, wek Çiyayê St. Helens, Çiyayê Etna û Çiyayê Pinatubo, jiber xwedî magmayên pir hişk in destûrê nadin gazên di hindur de, bi gelemperî bi hêzeke xurt teqînên wan pêk hatine. Wekî encamek, zextên hundurîn ên mezin ên gazên volkanîkî yên girtî dimînin û di magmaya rûn de tevlihev dibin. Piştî şikandina helînê û vekirina kraterê, magma bi awayekî teqemenî diqelişe. Bi vî qelaştinê magma û gaz bi lez û bezek mezin diteqin.
Ji sala 1600an vir ve nêzîkî 300.000 mirov ji ber teqînên volkanîk hatine kuştin. Piraniya mirinan ji ber herikînên piroklastîk û laharan pêk hatine. Metirsiyên kujer ên ku bi gelemperî bi teqînên teqîner ên stratovolkanên herêma binavbûnê re têkildar in. Herikîna pîroklastîkan wekî herikêna aşîtan bi lez û bez li erdê diherike. Tevliheviyên agirên bermahiyên volkanîk ên germ, axek hûr, lava perçebûyî û gazên pir germkirî ne ku dikarin bi leza 160 km/s ber bi jêr ve biherikin. Nêzîkî 30.000 kes ji ber herikîna piroklastîkê ku di sala 1902an de di dema teqîna Çiyayê Pelée de li girava Martinique ya li Deryaya Karibik pêk hatibû, hatin kuştin. Di adara sala 1982an de, sê teqînên teqîner ên El Chichón li eyaleta Chiapasê ku li başûrê rojhilatê Meksîkê ye, bû sedema xirabtirîn karesata volkanîkî ya di dîroka welatê de. Gundên ku 8 km dûrî volkanê bûn ji ber herikîna piroklastîkan hatin hilweşandin û zêdetirî 2000 kes jiyana xwe jidest didin.
Li Kurdistanê yek ji çiyayên stratovolkan Çiyayê Agiriyê ku yek ji çiyayên herî bilind ê Bakurê Kurdistanê ye. Stratovolkana Çiyayê Agirî di dîrokên cûrbicûr de çalak bûye. Li gorî lêkolînên arkeolojîk çalak bûnên herî kevn ên Çiyayê Agiriyê di navbera salên 2500, 2400 û 550yê de pêk hatiye. Di dîrokên de di salên 1450 û 1783an û di 1840an de carek din dîsa çalak bûye. Li gorî delîlên arkeolojîk, herikînên pîroklastîk ên ji milê bakurê rojavayê Çiyayê Agiriyê, herî kêm yek ji wargeha çandê ya Kura–Araxes rûxandiye û binax kiriye.
Teqîna herî kujer a volkanîk ku li Kurdistanê qewimiye di 2ê tîrmeha sala 1840an de teqîna Çiyayê Agirî ye ku teqînek avî ya binê erdê pêk hatiye û ji ber şikestinên radyal ên li aliyê jorîn a bakurê çiyê herikîna piroklastik pêk hatiye. Di teqînê de erdhejek bi mezinahiya 7.4 pêkve qewimiye û tê pêşkêşkirin ku di vî erdhejê de 10 hezar mirov jiyana xwe jidest dane.
Xwelî
Xetereya ewrên xweliyê ji xeynî ku dibe bandorê li ser avhewa bike. Ewrên toz ên volkanîkî yên piştî teqînên volkanîkî xetereyek tewa ji bo ewlehiya trafîka hewayî çêdike. Mînak, di dema teqîna Galunggung ya sala 1982an de li Javayê, Balafira British Airways 9 di nav ewrê tozê de, rastî xirabûna motorê ya demkî û zirara mekanîkî hat. Di van 20 salên borî de, zêdetirî 60 firokeyên ku piranîya wan firokeyên bazirganî ne, ji ber rûbirûbûna hewaya volkanîkî di dema firînê de zirar dîtine. Hinek ji van bûyeran bûne sedema windabûna hêzê ya hemî motoran ku hewcedariya daketinên ecele ya erdê pêk hatiye. Xweşbextaneyeke ku heta îro firokên jet di nav ewrên volkanîk de firiyane, ti ketina xwarê çênebûye.
Lav
Ji ber ku lavên pir visskoz bi qasî hêdî hêdî diherike ku mirov yan jî ajal dikarin jiber herikînê birevin, herikîna lavên ji stratovolkanan bi gelemperî ji bo mirov û ajalan xetereyek girîng nîn e. Lê nêzîkî wargehan gun an bajar dibe ku jibo mal û milkê mirovan zirareke ziyanî bide. Li gel vî yekê hemî stratovolkan lavên vîskozên hevgirtî napekênîn. Nîyragongo pir xeternak e ji ber ku magmaya wê xwedî naveroka sîlîka ya kêm e ku ew pir lavê şil dike û bi awayekî anormal herikîna lavê bileztir dike. Lavên herikoyî bi gelemperî bi çêbûna volkanên mertalî berfereh ên mîna yên Hawaii re têkildar in lê Nîyragongo xwedan lûtkeyên pir asê ye ku lav dikare bi leza 100 km/s biherike. Herikîna lavan dibe ku qeşa û cemedên ku li kratera volkanan û qûntarên jorîn kom bûne bihelînin û herikînên lahar ên mezin derxînin holê.
Bombeyên volkanîk
Bombên volkanîk kevirên magmayê ji i agir in ku ji mezinahiya pirtûkan bigire heya mezinahiya otomobîlên piçûk e ku di qonaxên teqînên bi hêz de ji stratovolkanan bi teqemeniyê re têne pekandin. Bombeyên volkanîk dikarin qederê 20 kîlomêtreyan ji volkanê (cihê ku jê dipeke) dûr dikeve û xetereyan ji bo avahî û ji bo mirovan çêdikin.
Stratovolkanên Kurdistanê
Erdnîgariya Kurdistanê bi taybetî erdnîgariya Bakurê Kurdistanê xwedî çiyayên stratovolkanî ne. Çiyayê Kurdistan ên stratovolkan ku li Bakurê Kurdistanê ye Çiyayê Agiriyê, Çiyayê Sîpanê û Çiyayê Nemrûd a Bitlîsê ye. Çiyayê Nemrûd a Bitlîsê di sala 700.000ê û herî dawî di sala 1692an de çalak bûye. Çalakiyên volkanîkî yên Çiyayê Agiriyê di navbera salên 2500, 2400 û 550yê û di salên  de jî di salên 1450, 1783an û di sala 1840an de çalak bûye. Stratovolkan a Kurdistanê ya herî ku demekê demdirêj e razandiye Çiyayê Sîpanê (Sîpanê Xelatê) ye ku herî dawî di sala 8050an ê de çalak bûye. Her sê çiyayên stratovolkanî yên Kurdistanê li heman herêmê ne û nêzîkî hev in.
Şerefxanê Bidlîsî
Şerefxanê Bidlîsî (, Qum − m. 1603, Bedlîs) mîr, nivîskar û dîroknasekî kurd e. Pirtûka wî ya herî bi nav û deng Şerefname ye. Mijara Şerefnameyê dîroka Kurd û Kurdistanê ye.
Jiyana Şerefxan
Şerefxanê Bidlîsî (Mîr Şeref Xanê Bidlîsî) ku nivîskarê Şerefnameyê ye, di sala 1543'an de li nêzîkê bajarê Qumê ji dayik bû ye. Bavikê wî serokatiya eşîra Rojkî (Ruzegî) dikirin û mîrîtiya bajarê Bedlîsê dikirin. Ji ber ku navê bavikê wan tevil tevlîheviyên li dijî siltanê osmaniyan bû, rêwiyan cem Dewleta Sefewiyan. Dema Şerefxan neh salî bû ligel zarokên şah dersan dibîne. Hîn di emrekî biçûk de dest bi birêvebiriya dewletî dike û li bajerinan rêvebiriyê dike. Nêzîkê bîst salan li gelek bajarên safewiyan parêzgeritiyê dike. Sala 1576'an ew ji li ser karê wî kişandin serayê û li wir ji ber kirinên ne li cîh ji karê wî girtin. Vê yekê ew hew qasî êşand ku tevil 600 kesên eşîrê û malbata xwe vegeriya Wanê di çileyê sala 1578'an de. parêzgerê herêmê Xûsrev Paşa ji sulatanê wê demê 3'emîn Siltan Mûradê (ji sala 1574'an ta sala 1595'an li ser desthilatiyê bû) xwest ku Şerefxan bîne li ser mîrîtiya wî li Ocaqliqa Bedlîsê. Li ser vê yekê ew wekî mîrê Bedlîs û Mûşê hate pejirandin. Wî dema nivîsana dîroka kevin ya Kurdistanê bi navê  Şerefname  bi dawî kir di sala 1597'an de, êdî ew bi tenê bi navê xwe desthilat bû. Di rastiya rojane de kurê wî Şemsedîn êdî kar û barê mîrîtiyê dimeşandin. Şerefxan êdî ji kemsî ve ta sala 1599'an jiya. Li gor hin jêderan ew di sala 1603'an yan jî 1604'an de çû ye li ser dilovaniya xwe.
Bexşkendî
Bexşkendî gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 294 kes (91 malbat) bûn.
Le Puy, Gironde
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Komik, Qabilcewz
Gomik, gundekî ser navçeya Kabilcevza Êlihê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Erdheja Qersê 1926
Erdheja Qersê 1926, erdheja di 22'ê kewçêrê 1926, katjimêr 21:59'ê de li parêzgeha Qersê rûdaye ye. Gorî tomarkirinên navnetweyî, hêza erdhejê 5,7 an 6,0 richter bûye. Wê demê alavên pîvandinê di destê dewletê de nebûne.
Hîcra
Li parzemîna Hindistanê, hîcra, ewnûç, mirovên interseks, an mirovên transgender in, yên ku di civakên guru-chela de dijîn û xwe wek xizm dibînin. Civata hicra li Hindistanê, ku bi navê aravani, aruvani, û jogappa jî têne zanîn, tercîh dikin ku xwe wekî "kinnar" bi nav bikin, ku behsa heyînên mîtolojîk dinkin ên ku di stran û dîlanê de peyda ne. Li Pakistanê, ew wekî khawaja sira têne zanîn, ku di zimanê Urdu de hevwateya transgender e.
Erdheja Qersê 1926
Di erdhejê de 355 kesan jiyana xwe jidest dane. Hêjmara miriyan nayê zanîn lê gelek bûye. Erdhejê ziyan daye Ermenistanê jî û li parêzgehên nêzîk pê hatiye hesîn.
Hîcra
Hicre bi fermî wekî zayenda sêyemîn li parzemîna Hindistanê tê pejirandin, ne bi tevahî nêr û ne jî mê tên hesibandin. Hijra ji dema kevnar ve, wekî ku di pirtûkên Kama Sutra de tê dîtin, li binê parzemîna Hindî xwedî dîrokek tomarkirî ye. Ji destpêka sedsala 19-an ve, hîcra ji hêla desthilatdarên kolonyal ên Brîtanî ve hatin armanc kirin ku dixwest wan ji holê rakin. Ew li gorî Beşa 377 a Qanûna Cezayê ya Hindistanê (1860) hatin sûcdarkirin, û di 1871 de wekî komeke sûcdar hatin binavkirin. Vê yekê li seranserê parzemîna Hindistanê hestên dijî hîcrayê teşwîq kir, ku mîrata wan di serdema post-kolonyal de jî berdewam kir.
Gelek hîcra îro di nav civakên rêxistî de dijîn, ku ji aliyê guruyekî ve têne rêvebirin. Ev civak ji kesên ku di nav xizaniyeke giran de ne an jî ji aliyê malbatên xwe ve hatine redkirin an reviyane pêk tê. Gelek ji wan wek karkerên seksê dixebitin.
Peyva hîcra peyveke hindûstanî ye. Ew bi kevneşopî ji bo îngilîzî wekî "Eunuch" an "hermaphrodite" hatî wergerandin. Lêbelê, bi gelemperî hîcra di dema jidayikbûnê de wekî nêr hatine nas kirin, tenê çend kes wek interseks hatine dinyayê. Hin hîcra ji ayîneke bi navê nirvan de derbas dibin, ku tê de qijik, skrotum û testîk têne rakirin.
Ji dawiya sedsala 20-an vir ve, hin çalakvanên hîcra û rêxistinên nehikûmî lobî kirine ku hîcra bi fermî wekî "cinsê sêyem" an "zayendê sêyemîn" were pejirandin, wekî ne mêr û ne jî jin. Hîcra li Bangladeşê bi serfirazî ev naskirin bi dest xistine û di perwerdehiyê de û hin cûreyên karên kêm-drav ji bo pêşîniyê mafdar in. Li Hindistanê, Dadgeha Bilind di Nîsana 2014 de hîcra, transgender, eunuchs, û mirovên interseks wekî "zayendiya sêyemîn" di qanûnê de nas kir. Nepal, Pakistan, Hindistan û Bangladeş hemî bi qanûnî hebûna zayenda sêyemîn qebûl kirine, digel Hindistan, Pakistan û Nepal vebijarkek ji bo wan li ser pasaport û hin belgeyên fermî hene.
Derman
Derman, ji bo qenckirin an jî pêşlêgirtin an jî nasîna nexweşiyan hatiyî ne çêkirin. Her wisa wek berhemên kîmyewî jî tên zanîn.
Dabeşandin
Mînaka beşên dermanan van dihundirîne :
Ji bo guh,difin û orofarînks
Sempatomîmetîk, antîhîstamîn, antîkolînerjîk, NSAID, steroîd, antîseptîk, anestezîkên lokal, antîfungal
Ji bo sîstema bêhngirtinê
Bronkodîlator, NSAID, antîalerjîk, antîtussîf, mukolîtîk, dekonjestan, kortîkosteroîd, agonîstên Beta2-adrenerjîk, antîkolînerjîk, steroîd
Ji bo pirsgirêkên endokrînê
Androjen, antîandrojen, gonadtropîn, kortîkosterîd, hormonê mezinbûnê, însûlîn, antîdiyabetîk(sûlfonîlûreaz,bîguanîd/metformîn, tiyazolîdîndîon, însûlîn), hormonên tîroîdê, dermanên antîtîroîd, kalsîtonîn, dîfosfonat, analogên vasopressîn
Ji bo sîstema zêdebûn an jî ûrînerê
antîfungal, ajanên alkalînîze, kînolon, antîbiyotîk, kolînerjîk, antîkolînerjîk, antîkolînesteraz, antîspazmodîk, înhîbîtorên 5-alfa redûktazê, blokerên selektîv alfa-1, sîldenafîl, dermanên zayînker
Ji bo zayîn û nexweşiyên jinan
NSAID, antîkolînerjîk, dermanên hemostatîk, antîfîbrînolîtîk, Terapiya Replasmana Homonê (HRT), sererastkerên hestî, agonîstên beta-reseptorê, hormonê hişyarkerê folîkûlê, lûteînîze hormon, LHRH, gamolenîk asîd, înhîbîtorên berdana gonadotropîn, progestojen, agonîstên dopamînê, ostrojen, prostoglandîn, gonadorelîn, klomîfen, tamoksîfen, dîetîlstîlbestrol
Ji bo enfeksiyonê
Dermanên dijbakterî, antîfungal, antîleprotîk, dermanên antîtuberkûloz, Dermanên dijmalaryayî, antîhelmîntîk, emobîsîd, antîvîral, antîprotozoal
Ji bo sîstema parastinê (sîstema îmmun )
vaksîn, îmmunoglobulîn, îmmunosupresant, înterferon, antîbodiyên monoklonal
Ji bo nexweşiyên hestokî
antîallerjîk, antîstamînîk, NSAID
Ji bo teşhîsê
kontrast medya
Sepan
Sepan ji bo nexweşan belavkirina dermanên farmasotîk e.Sê kategoriyên sereke yên sepana derman hene : Enteral (wergirtina dermanî bi rêya devî), Parenteral (dermankirina Sîstema Gerana Xwûnê dihundirîne) û yên din (van rêyên dermankirinê dihundirîne: întranazal, topîkal, înhalasyon û rektal
Sepana dermanan dikare bi dozaj formên wek heb, tablet an jî kapsûl bê kirin.
Azad Bîlen
Azad Bilen (jdb. 1975 li Qoserê), stranbêjekî kurd e.
Bilen di sala 1975an de li Qoserê ya ser bi Mêrdînê ve hatiye dinê. Heta 5 saliya xwe li Qoserê jiyaye. Bavê wî ji ber sedemên siyasî ketiye girtîgehê. Piştî berdana bavê wî mala xwe bar kirine û koçî Enqerê kirine. Dibistana seretayî, ya navîn û lîsê li Enqerê xwendiye. Di sala 1990î de bi awayekî amatorî dest bi muzîkê kiriye. Di sala 2006an de bi navê Welat albûmek çêkir. Albuma wî ji hêla fîrmaya Aresê ve derket pêşberî muzîkhezan.
Lehiya Riha û Semsûrê 2023
Lehiya Riha û Semsûrê, lehiyeke wêrankar e ku di 15ê adara sala 2023an de li du parêzgehên Bakurê Kurdistanê, li Riha û li Adiyemanê pêk hatiye. Lehî mehekê piştî erdheja wêrankar a li heman herêmê ji ber barana zêde pêk hatiye.
Ala Hindistanê
Ala neteweyî ya Hindistanê, ku bi devkî jê re Tiranga/sêreng tê gotin, ala sêreng û çargoşe ya horîzontal a Hindistanê ye ku ji rengên zafranê, spî û kesk pêk tê. Di naverastê de Ashoka Chakra heye, çerxeke 24-qirkî, û navenda wê bi şîna deryayî hatiye rengkirin. Ew di forma xwe ya îroyîn de di civîna Meclîsa Damezrîner a 22ê tîrmeha 1947an de hate pejirandi û di 15ê tebax 1947an de bû ala fermî ya Serdestiya Hindistanê. Piştre al wekî ala Komara Hindistanê hate parastin. Li Hindistanê, têgîna "sêreng" hema hema her gav tê wateya ala neteweyî ya Hindistanê. Al li ser bingeha ala Swaraj, ala Kongreya Neteweyî ya Hindistanê ye ku ji hêla Pingali Venkayya ve hatî çêkirin.
Lehiya Riha û Semsûrê 2023
Ji ber ku lehiyê li herêma erdhejên 6ê sibata sala 2023an pêk hat, kesên ku ji erdhejê xilas bibûn ji lehiyê bi bandor bûn. Gelek kon û konteynir di bin avê de man û zirara erdhejê girantir kir.
Tesîra lehiyê
Di lehiyê de li Rihayê 17e û li Adiyemanê 4 kes, bi giştî 21 kesan jiyana xwe ji dest dan. Di nav kesên ku jiyana xwe ji dest dane de zarokeke yek salî jî hebû. Li navçeya Tûtê ya bi ser parêzgeha Adiyemanê maleke konteynirê ya ku kesên ji erdhejê xilas bûbûn hat hilgirtin û du kes mirin, çar kes jî winda bûn. Li Rihayê pênc welatiyên sûriyeyî di avahiyekî jêrzemînî ya ku di bin avê de mabû mirî hatin dîtin, du cesedên din jî ji kamyoneke asêbûyî ya di bin jêrbihorîna rê de hatin derxistin. Ji xeynî van çar kesên din mirî hatine dîtin û du agirkuj jî winda bûn.
Ji ber lehiyê zirareke mezin çêbû û gelek kes ji kampeke konan a avgirtî ku ji erdhejê di welatî di konan de bûn cihê wan hatine veguhastin. Li Rihayê beşa nêrîna nexweşên giran a Nexweşxaneya Perwerde û Lêkolînê ya Eyûbiyê di bin avê da ma 25 nexweş bi zorê hatin derxistin. Lehî bandor li trafîkê kir li taxa Xelîliyê di bin rêya jêr zemînê de de lehî rabû û gelek kesên di wesayîtan de asê man. Li Rihayê nêzîkî 2000 avahî û kargeh ji ber lehiyê ziyan dîtin.
Dewleta Filistînê
Filistîn an jî Dewleta Filistînê  welateke li Rojhilata Navîn e navbera Deryaya Navîn û Urdunê de dimê. Ew bi erdnîgariyê wek di Meşrîqê de jî tê ditîn. Wê çiqas serxwebûna xwe daye zanîn û ji aliya hin dewletan hatiye naskirin jî ew di bin îşgala Îsraêlê de ye. Ew bi piranî ji hêla dewletên ereb ve tê naskirin.
Dîrok
Piştî encamdana Şerê Cîhanî yê Yekem, di navbera Împeratoriya Osmanî û dewletên ewropî de Peymana Versayê hatiye destnîşankirin. Bi dûçûna vê peymanê Osmanî dê serxwebûna dewletên ereb bi şerta mandatiya Fransa û Îngilîstanê dê qebûl bike. Li sala 1922an de di Cemiyeta Netewan de ev mafên van dewletan hatin pejirandin. Bi dûçûna vê rêkeftinê Iraq û Filistîn dê di bin berpirsiyariya Brîtanyayê de, Libnan û Suriye jî dê di bin berpirsiyariya Fransa de be. Jixwe hîngê herêma Filistînê ji Îsraêl, Urdunê û Şerîta Xezeyê muteşekkîl bû.
Lehiya Riha û Semsûrê 2023
Bandora li ser erdhejiyan
Lehiyê tesîreke mezin li bi hezaran kesên ku ji ber erdheja ku di 6ê sibata sala 2023an de li heman herêmê qewimî û di encamê de zêdetirî 57 hezar kes mirin, 200 hezar avahî hilweşiyan bû, gelek kes ji ber lehiyê carek din dîsa ji malên xwe derketin.
Dewleta Filistînê
Dîrok
Li Filistînê hindî ku hatina cihûyan zêde dibû, nerazîbûnên ereban jî zêde dibûn. Bi rêberiya Muftiyê Qudsê Emîn El-Huseynî têkoşîna çekdarî li dijî rêvebirina Brîtanyayê û cihûyan pêkhat. Li sala 1937an de li Brîtanyayê Komîsyona Peel biryarên nû hilgirtin. Bi dûçûna van biryaran li Filistinê dê du dewlet bên avakirin yek ya ereban yek jî ya cihûyan. Ev ji bo cihûyan pêngaveke baş bû. Lê ereban ev yek qebûl nedikir. Di sala 1939an de jî Hikûmeta Brîtanyêyê biryarên nû wergirtin. Bi dûçûna van biryaran li Filistînê hikûmeteke ereb dê were avakirin û hatina cihûyan bo Filistînê dê were kêmkirin û kontrolkirin. Lê ev biryar jî ji aliyê cihûyan ve nehate pejirandin û cihûyan jî dest bi têkoşîna çekdarî kir.
Kurdûçtam
Kurdûçtam gundekî bi ser navçeya Dêrxasa Mûşê ve ye.
Çavkanî
mus.gen.tr
Dewleta Filistînê
Dîrok
Di sala 1947an de Brîtanyayê pirsgirêka Filistin û Îsraîlê bir ber hizûra Neteweyên Yekbûyî. Neteweyên Yekbûyî ji bo herêmê planek amade kir û di çiriya paşîn a 1947an de hatiye pejirandin. Lê ev plan ji aliyê dewletên ereb û nûnerên filistînî ve hatin redkirin. Di 14ê gulana 1948an de Brîtanyayê biryar da ku hemî hêzên xwe ji Filistînê bikêşe. Di heman rojê de civaka cihûyan serxwebûna dewleta Îsraîlê daxuyandin. Ev biryar ji aliyê Rûsya û Amerîkayê hevdem hatiye nasîn. Li ser biryara civaka cihûyan; hêzên leşkerî yên Misir, Urdun, Iraq, Sûriye û Libnanê dest bi hereketê kirin û ber bi axa Filistînê ve çûn. Lê Îsraîl di vî şerî de serketîtir bû, gelek axa Filistinê ji dewletên ereb standin. Di serêsala 1949an de di bin çavdêriya Neteweyên Yekbûyî di navbera Îsraîl û dewletên ereb de hevpeymanên berdana çekan hatiye kirin. Nêzîkî %75 axa Filistinê ma di nav dewleta Îsraîlê de, ji Xezeyê bigire heta sinorê Misirê jî ber dewleta Misirê ket, axa mayî jî Urdunê stand. Quds jî di navbera Urdun û Îsraîlê de hatiye parvekirin.
Di sala 1964an de bi alikariya dewletên ereb, Rêxistina Rizgariya Filistînê (RRF) hatiye avakirin. Têkiliya vê rêxistinê gelek bi Misirê ve hebû. Rêxistineke din bi navê El-Fetîh jî hatiye avakirin lê ti têkiliya vê rêxistinê bi dewletên ereb tinebû. Lê piştî salên 1969an de kontrola Rêxistina Rizgariya Filistînê ket bin destê El-Fetîhê de û El-Fetîhê dest bi çalakiyên gerîllayî kirin. Her wisa bi alikariyê Misirê di navbera Libnan û RRFê de peymanek hatiye destnîşankirin. Bi dûçûna vê hevpeymanê RRF dê li başûrê Libnanê bi azadî bikare tevbigere. Ev biryare ji têkiliyên Îsraîl û Libnanê jî dê bibe pirsgirêkek mezin.
Osman Ebdulezîz
Osman Ebdulezîz li sala 1922yê li Helebceyê hate dinê. Bavê wî Şêx Ebdulezîz melayekê Neqşibendî yê navûdeng bûye. Osman Ebdulezîz perwerdehiya zaroktiyê ji bavê xwe û melayên deverê wergirt. Piştî salan ji bo perwerdehiya xwe berê xwe da Misirê. Li Misirê rêxistina Brayên Misliman nasî.
Piştî vegerî Iraqê tevlî rêxistinên Brayên Misliman bû. Li sala 1959ê de di nav damezrînerên rêxistina Hizbul Îslamî Iraq de bû. Piştî kudetaya Ebdulkerîm Qasim li Iraqê, rêxistina wan hate qedexe kirin û Şêx Osman vegerî Helebçeyê. Li sala 1979ê de rêxistina bi navê Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan damezrand.
Armanc
Armanc, deme ku Mirov di temenê hizrekê û Bawerîyekê de tiştek kira serê xwe de ji bo kirin û bicih haninê ya. Armanc, ji bo plan û bernama, Pêdivî bi pê heya. Rêya ku mirov têre diçê, ku li pêşîya mirov ku di serê mirov kifşa ku mirov wê herê û bigihê çi. Armanc, weke gotinaka ku felsefik jî, li ser pirr hatiya danûstandin. "Armanca kirinê", "armanca bûnê" û hwd, çend ji wan gotinên ku dihên bi karhanîn. Heta roja me jî, di serê Filosofan de, li ser "armanca jîyanê" hizir hatina meşandin. "Ji ber çi jîyan bûya?", Ev pirs, weke Pirseka ku pirr mazin li pêşîya hizirvanan a lê hertimî, bêbersiv maya. Herikîn felsefik ên Îdealîst, bi hebûn gotina Xwûdê re armanc hanîna ser ziman. Di felsefên herikîna Metalyalîst de jî, têgihiştin û hizreke "ji xwe re bûnê" afirîya û hatiya ser ziman. Li ser fahmkirina armancê, bi vê yekê, mirov karê bêje ku pirr hizir hatina ser ziman. Minaq, rêxistinek, deme ku armancek danî pêşîya ji bo kirinê, wê li gor wê Plan û Bernema xwe çê bike û fikrê xwe dêne li holê. Minaq, weke hevokeke ku em weke şablomê ji bo gotina armancê bi kar bênin weha em karin ava kin, "gelê kurd, ji bo ku bigihijê azadiya xwe Çalakîyên xwepêşandanan li dar dixe." Bi vê yekê re, armanc, tê ser ziman. Li gorî felsefe û têgihiştina armancê, hertişt bi armanc re tê û dibe.
Peştûnistan
Peştûnistan an Pextûnistan (bi Peşto:پښتونستان‎) ji navê welata Peştûn e.
Gilezu
Gilezu, gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Birhaniye
Birhaniye an jî Burhaniye, bi tirkî Burhaniye, gundekî Qoçgîra Sêwasê ye.
Münchehofe
Münchehofe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Berazî, Selmas
Berazî, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 130 kes (41 malbat) bûn.
Düren (navçe)
Düren, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Meydankê
Meydankê (bi erebî: ميدانكي) gundekî Efrînê ye. Li wir nêzîkî 4700 kes dijîn. Ber gundî Meydankê ra çemê Efrînê diherike.
Abdurrahman Dürre
Perwerdehiya xwe li çend medreseyan dewam kir şûnde destûrnameya xwe ji medreseyê Norşînê hilgirt û dest bi îmamiyê kir. Nêzî deh salan li medreseyê Hesen Paşa ders da. Ji pê re bixwe jî medresek ava kir û di wê de dersên kurdî jî dan. Di sala 1962an de çû Enqereyê û kete îmtîhanê miftîtiyê û pê di îmtîhanan de bi serket re dest bi miftîtiyê kir. Di vê wezîfeyê xwe de ji ber fikrên xweyên siyasî çend derban sirgûn bû û ji pê re jî hat dane dadgehê eskerî. Lê pê re beraat bû û şûnde vegeriya wezîfeyê xweyê miftîtiyê. Navbera salên 1980-1983an de li Treblûsê wergeriya tirkî-Erebî kir. Di sala 1990an şûnde li Mûş û Erzînganê çend salan heps bû. Paşê çû Stenbolê û li wir Yukarı Mezopotamya Kültür Merkezi ("Navenda Çanda Mezopotamyaya Jorîn") ava kir û li wir dersên kurdî dan, pey re çû Ewropayê. Li Ewropayê Partiya Îslamiya Kurdistanê ava kir.
Seyda Mele Abdurrahman Dürre di 11ê çiriya pêşîn a 2012 de li Almanya li bajarê Kölnê çû ser heqiya xwe.
Angela Bassett
Angela Bassett yan jî bi navê temamî Angela Evelyn Bassett lîstikvan û derhênera amerîkî ye. Bi rola xwe Tina Turner di fîlma What's Love Got To Do With It de tê naskirin û ji bo vê performansê ew ji bo Xelata Oscarê ya lîstikvana herî serkeftî hate destnîşankirin û Xelata Kûreya Zêrîn bi navê lîstikvana herî serkeftî stend.
Jînenîgarî
Bassett di nîvê sala 1980î de dest bi kariyera xwe ya fîlmê kir. Di heman demê de piştî ku Zanîngeha Yale diqedîne. Heta salên 1990î di pîşesaziya fîlman de li çi geriya nedît, lê piştî sala 1990an, dest bi fîlman kir. Her sal di fîlmekî de derkete pêşberî bînera.
Di sala 2013an de, ew beşdarî sezona Çîroka Xofê ya Amerîkî bû. Di rêzefîlma tirsnak a FX de bi navê Coven, û ji bo rola xwe ya wekî sêrbazê voodoo Marie Laveau xelata xwe ya duyem a Primetime Emmy stand. Wê di Freak Show de di sezona çarem a rêzefîlmê de wekî Desiree Dupree lîst. Di Miniseries an Movies de ji bo Xelata Emmy ya Lîstikvanê Piştevaniya Herî Baş hate berbijarkirin. Di sala 2015an de, wê rola Ramona Royale di Çîroka Xofa Amerîkî: Otêl de, sezona pêncem a rêzefîlmê lîst. Di Roanoke, sezona şeşem a rêzefîlmê de Çîroka Xofê ya Amerîkî de rola Leee, lîst.
Kariyera wê
Ji xeynî rolên wê yên di fîlman de, rol û performansa wî ya karakterên cihêreng di her werzê rêzefîlma TV Horror Story ya Amerîkî de ji aliyê rexnevanan ve jî hate pesinandin. Rola wê wekî Marie Laveau di demsala sêyem a rêzefîlmê de, Çîroka Xofa Amerîkî: Coven ji hêla rexnegeran ve wekî "hêja" hate şîrovekirin. Afirîner û nivîskarê pêşandanê Ryan Murphy got, ku "ez tenê ji bo vê rolê Bassett difikirîm" û ji bo pêşandana wî jê re digot, "bi heybet û pir bi realîst" e.
Enwerê Mayî
Mela Enwerê Mayî (1913 Amêdî - 1963) rewşenbîr û helbestvanê kurd yê sedsala 20'an e.