cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê
Dîrok
Dîroka Rojavaya Kurdistanê, pirr kevn diçe. Bi taybetî, li ser wê axa wê, ji demên Sumeriyan ve li wir jiyane û şaristanî di pêşketinê de ya. Ev herêm Rojavaya Kurdistanê, dikeve keviya çemê mezin û navdar ê Firatê de. Di demên berê de, heta ku digihişt ber çiyayê kurdan û bajarên weke Efrîn, Kobanî, Serêkaniyê çem diherikî. Ev herêm, weke herêmên şîn û pêşketî bûn. jiyanê li van herêman, di pirtûkên pîroz de jî bicih bûye. Bi taybetî, ji ber Kobanî û Efrînê û heta ku digihije Helebê û piştre Şamê, weke herêmên ku li wan zanebûn pêş diket bû. Birehîm Xelîl, çanda wî li vê herêmê bicih bûye. Mîtra, di dema mîtaniyan de hatiye û ew bixwe jî ji Mîtaniyan bûye. Mîtanî jî kurd bûne.
Li herêmê, piştî ku rejima be'sê lê tê û serdest dibe, navê herêmê giştkan diguherîne. Lê navên herêmê kevn in. Mînak, navê Kobanê, ji dema Hûriyan a. Navê Serêkaniyê bi rengê ´weşokanî´ ji dema hûrî û mîtaniyan e û di dema Mîtaniyan de bûye paytext ji mîtaniyan re. Herêma Serêkaniyê, piştî ku dewletên Sûrî û Tirkiyeyê ava bûn, bû du-qism. Qismekê li Sûrî ma û rejima Be'sê navê wê guharand û kir "Rasûlayn". Qismê wê yê li aliyê Tirkiyeyê ma jî, rejima tirk navê wê guharand û navê wê kir "Ceylanpinar". Lê ev herdu qism jî, berê yek bûn û bajarek bûn. Berê di ber re jî û di navê de jî şaqna ji çemê Firatê diherikî.
Di demên berî zayinê de, di dema Gûtiyan de jî, di nava sînorê Gûtiyan de bûye. Piştî gûtiyan re ku hûrî û mîtanî hatin, êdî ew herêm bû weke navend û paytexta wan ku ew lê bi pêş ketin û mezin bûn. Li herêmê, di dema Sumeriyan de, di dema Xanadana Ur de jî, ev herêm ji wê re û ji pêşketina wê re bûye hîm. Ji her sê xanedanên Uran re jî wisa bûye. Îro, di roja me de ku dikeve naqabîna Efrîn û Helebê de, di dema Sumeriyan de ku ji wê re ´Marî´ dihat gotin, nivîsa bizmarî ku li wir hat dîtin, û tercumeyên wê bi navê "hurrian and hurrian names in the mari tekst" de navê "Kobanê" û hwd hene. Marî, di dema hûrî û mîtaniyan de di nava sînorê hûrî û mîtaniyan de bû.
Di dema hûrî û mîtaniyan de, bi pêşketina xwe di aramiyê de li vê herêmê jiyane. Lê piştre, di dema Asûriyan de, rastî êrîşan hatiye. Di dema Îskenderê Mezin de jî rastî êrîşan hatiye. Gava ku Medî li herêmê bûn desthilatdar ew der di nava sînorê xwe de girt û bi wê re li ser herêmên Anatolia jî karî ku serdestiya xwe bide erêkirin. Di pirtûkên pîroz de behsa Nemrûd tê kirin ku di dema Birehim Xelîl de jiyaye. Nemrûd jî, di dema xwe de li vê herêmê xwe kiriye hukimdar. Çanda herêmê, heta dema derketina Îslemiyetê li gor çanda Êzidîtiyê bû. Piştre dînê Îslamê ew der jî kiriye bin destê xwe de û guherandiye. Piştre, demên desthilatdariyên kurd ên dewletên kurd Merwaniyan û Eyûbiyan li herêmê bi pêş dikevin. Herêm, di dema Eyûbiyan de, ji sadsala 11em heta sadsala 16em, di bin destê desthilatdariya xanadana eyûbiyan de dimîne. Piştî ku Osmanî bi pêş ketin, êdî osmaniyan, ew der weke eyeletekê desthilatdariya eşîrên kurd qebûl kiriye.
Ziman
Zimanê ku zêde tê axaftin zimanê kurdî zaravayê kurmancî ye. Lê zimanê erebî, asûrî û hwd jî li herêmê dihên axaftin. Li herêmê rojnameyên bi kurdî, TVyên bi kurdî jî hene. Ronahî TV, TVya kurdî ya Rojavayê Kurdistanê ye. Ji aliyê çapameniyê ve, piştî ku şoreşa Rojavayê kurdî bû, hêdî hêdî qada çapameniyê jî berfireh dibe.
Dîn
Olên ku li herêmê dijîn, weke olên sereke Îslamiyet, Êzîdîtî û Xiristiyanî ye. Lê mezhebên van olan, ku mirovên ji wan jî hene. Ji sedî 80yê wê derê misilman in. Hejmareke mezin ya êzîdiyan jî li herêmê heye û ev jî li gorî ku tê gumankirin ser sedî 10an re ye. Lê gelekan jî, ji herêmên xwe koçber kirine. Berê, ev hejmar pir zêde bû. Her wisa, xiristiyanên li herêmê di derûdorê ji sedî 10an de ne. Asûrî, piraniyan, ji dînê Xiristiyanî ne. Lê ku ne pir zêde jî bin, Kurdên Mesihî jî hene. Herwisa, Kurdên cihû jî berê li wir dijiyan. Heta dema rejima Be'sê li wir dijiyan, pişre, hinekan ji wan koçî Îsraîlê kirin û hinekan jî koçî welatên ewropî kirine. Îro, her wisa zêde cihû li herêmê nemane. Lê li çend cihan, hê jî kinîştên wan hene ji bo bergkirinê.
Bajar
Bajarên herêmê:
Li Rojava Hesîçe, Reqa, Dêrezor, Heleb wîlayet in, yên din qeza û nehiye ne. Qamişlo qezaya Hesîçeyê ye, Qamişlo wekî navend û paytextê Kurdên Rojavayê Kurdistanê tê pejirandin. Li navenda Qamişlo nêzî 150.000 kes dijîn. Li bajarên Sûriyê, li Heleb, Hims, Şamê, Hema, Dera, Laziqiye û Tertûs jî gelek taxên kurdan hene.
Di nava bajarên Rojavaya Kurdistanê ji aliyê erdnîgarî ve Serêkaniyê, Efrîn, Kobanî, Qamişlo, Hesekê, Reqa, Dêrezor, Heleb, Minbic, Ezaz, Babê û Kaniya Dil ji bajarên mezin in. Bajarê Serêkaniyê, weke bajarekî pirr mezin a. Lê ji ber ku di nava sînorê Tirkiye û Sûrî de hatiye qatkirin û qatek li aliyê Tirkiyeyê ango Bakûrê Kurdistanê û qatek li aliyê Sûrî û ango Rojavayê Kurdistanê maye, êdî biçûk bûye. Lê ji aliyê erdnîgariyê ve weke bajarê mezin ê dîrokî ye. Di dema Mîtaniyan de, Serêkaniyê bi navê ´weşokanî´ herdu bi hevdu ve bûn û paytext bû. Weke bajarê mazin ê lê jiyan û şaristanî pêşketî bû. Di nava bajarê de, berî avakirina komara tirk û ya Sûrî, xeta trenê derbas dibû. Ew xeta trenê, piştre kirine weke sînor. Aliyê xeta trenê ê li aliyê Sûrî û ango li aliyê Rojavayê Kurdistanê li wî alî maye û aliyê li vî xeta trenê jî di nava sînorên Tirkiyeyê ango li Bakûrê Kurdistanê maye.
Bajarên Rojavayê Kurdistanê, ên weke Amûdê, Efrînê, Qamişlo, Serêkaniyê, Hesekê, Tirpesipiyê, Girê Sipî, Tilkoçer û hwd, çend ji wan bajarên mezin in ku nifûsên wan pir in. Tilkoçer, dikeve sînorê Îraqê de. Deriyê li Îraqê, yek jê ji Tilkoçerê vedibe.
Desthilatdarî
Desthilatdarî, îro di destê kurdan de ye. Kurd, rêveberiya xwe ya xweser a Rojavayê Kurdistanê ragihandin. Herêma Rojavayê Kurdistanê, li sê kantonan hatiye beşkirin û rêveberî û hikûmetên wan ava kirin. Ev hersê kanton jî, "Kantona Cizîrê", "Kantona Kobaniyê" û "Kantona Efrînê" ye. Îro, Rojavayê Kurdistanê, ji aliyê van hersê rêveberiyên xweser ên kurdistanî ve tê birêvebirin. Herêm, bajarê wê ê mezin Qamişlo ye. Qamişlo, weke paytexta herêmê jî tê dîtin.
Hikûmeta hersê kantonan, ji 22 wezaretan pêk tê. Ew wezeret, xwe li herêmê bi rêxistin dikin û herêmê bi rê ve dibin. Kurd, piştî ku bi xelkên din ên li herêmê re şoreşa rojava kirin, êdî ew rêveberî jî hatine avakirin û ragihandin. Lê rêveberiyên herêmê, ji aliyê welatên herêmê ên weke Tirkiye û Îranê ve hatiye xistin bin ambargoyê de. Piştî ku rêveberiya xweser hat ragihandin, ew êdî care pêşî bû ku rêveberiyeke ji xelkê li herêmê hatibû avakirin.
Piştî ku kurdên Rojavayê Kurdistanê, bi xelkên din ên li herêmê re ku rêveberiya Rojavayê Kurdistanê ava kirin û ragihandin, êdî dest bi dîplomasiya nasandina wê kirin. Gelek heyet ava kirin û şandine welatên Ewropî û welatên din ên cihanî ku xwe bidin nasîn.
Hêzên parastinê ên Rojavaya Kurdistanê
Piştî ku kurdan li herêmên xwe rêveberiya xwe ya xweser ava kirin û ragihandin, êdî hêzeka xwe ya parastinê ku ji kurdên Rojavayê Kurdistanê û beşên din ên civatî afirî ava kirin. Ew jî, navê YPG, Gerîla, Pêşmerge direjîhiya wê "Hêzên Parastina Gel" e. Herêmên kurdan diparêze. Lê bi wê re jî, YPJ hat avakirin. Ev jî, weke hêz û artêşa jinan e. Pirraniya endemên YPJê ji jinên ciwan ên kurd û komên din ên li herêmê ku dijîn pêk tê. Wekî din jî, hêza Aşayîşê heye. kar û erka Hêza Asayîşê ew e ku aramiya nava bajaran biparêzê. Weke hêza polîsan e.
Kar û erka Hêzên Parastina Gel ku bi navê wê yê kurt YPGê, ew e ku weke artêşa Rojavayê Kurdistanê li dijî êrîşên ku ji derve tên bi ser Rojavayê Kurdistanê bergirî bike. Herwisa bi vî rengê YPGê, em dikarin weke artêşa Rojavayê Kurdistanê jî bi nav bikin. YPGê, temamiya Rojavayê Kurdistanê diparêzê. Her kesekê li herêmê diparêze kurd be an ne kurd be. Aramiya wan temîn dike. Herwisa, weke artêşa Rojavayê Kurdistanê, ji aramî û parastina Rojavayê Kurdistanê ew berpirsiyar e. YPGê, ne hêzek siyesî ye. YPGê, hêzek leşkerî ya parastinê ye. Artêşa Rojavayê Kurdistanê ye.
Hesperîd
Hesperîd di mîtolojiya yewnanî de cureyekî nîmfêyan e. Di parastina sêvên zêr tên zanîn. Ew keçên Nîks û Atlasê bûn. Navekî wan jî periyên şevê an go tîreja zêra hîngoriyê ye. thumb| Baxçeyên Hesperîdan, çêkir : [[Edward Burne-Jones(1869) ]]
Gaîa ji bo daweta Zeus û yên Herayê sêvên zêr diyariyê wa kiribû. Peywira parastina wan dane 4 xwişkên Hesperîdan. Navê wan xwişkan Aigle, Erytheia, Hesperie, û Arethousa bû. Heman demê de beşdarî daweta Pêleûs û yên Têtîsê, Kadmos û Hermonia, Hêlios û Klîmene bûn. Warê wan Hesperîa bû. Hem dawetê re hem jî şevê re hatibûn têkildar kirin.
Hesperîd di nav donzdeh peywirên Hêraklês jî he ye. Sêvên ku Zeûs ji bo wan biparêzê dabû wan. Hêra ji bo sêvan biparêzê marê Ladonê kiribû parastvanê darê. Li ser vê dara sêvên pîroz çar peywirê Hesperîdan hebû. Aegle dibirqand, Hesperie av dida , Erytheia kezaxtinê dikir , Hestia kulîlka kontrol dikir. Atlas jî cîranê wan bû. Hêraklês hat nêzîkê wan bû pê rimekî Ladonê kuşt. Atlas û Heraklês sozek dane hev Hêraklês ji cihê wî bihûştê hilgirta ,Atlas jî ji ber vê sêva bi aniya. Atlas wezîfeya hilgirtina bihûştê emanetî da Hêraklês'ê û sêvên zêr berhev kir. Lê nehat, Hêraklês fêm kir ku hatiye xapandin. Çend sal şunde Atlas hat û niyeta xwe ya çuyînê eşkere kir dîsa. Lê vê carê Hêraklês jê hesiya. Lîstikeke pêkanî dîsa bihuştê da ser pişta Atlas'ê. Sêvên zêr jî ji Atlas'ê stand û peywira xwe temam kir. Sêv hate destê Atênê yê Atênê jî sêva dîsa da Hesperîdan.
Sêva ku îxtilafek vedike nav Yezdanên Olîmposê, paşê dibe sedema Şerê Troyayê, Erîks ji baxçeyên Hesperîdan dizî bû.
Mehmet Söğüt
Mehmet Söğüt helbestvan, nivîskarekî kurd ê bi zimanê tirkî ye. Di sala 1973’an li Albistanê ji dayik bûye. Dibistana yekem, navîn û lîse li wir xwendiye. Paşî çûye derveyî welêt, Swîsreyê. Gelek demek dirêj e ku li Ewropayê ye. Kar û barên nivîsê ji li Ewropa didomine. Rojnameya Özgür Politika, Özgür Gündem de nivisand. Esmer Dergisi, Berfin Bahar, Güney Dergisi, Her Şeye Karşın, Aykırı Sanat û gelek kovaren din ê wejêyî de jî cih girt. Helbest, kurteçirok û romanan dinivîsîne. Li gelek cîha meriv kare nivis, çîrok û helbestên Mehmet Söğüt bibine bixwîne.
Di derbarê çand û wêje ya kurdî de li ser televîzyonan pêşkêşiya bernaman kir, xebitî.
Sê pirtûken wî bi zimanê tirki çapkiriye. Aniha bi biryarek radîqal wergerek nû sitendiye ku vegere ser kaniya zimané zikmakî ji ber vê yekê bi kurdî jî dinivîsîne.
Surrey
Surrey wîlayetek li Înglîstanê ye, beşek ji Keyaniya Yekbûyî. Çemê Thames li bakurê Surrey e. Li hember Surrey a li ser Çemê Thames Middlesex û Buckinghamshire hene. Middlesex li bakur e û Buckinghamshire li bakur-rojava ye. Kent li başûrê-rojhilatê Surrey ye; Sussex li başûrê wê ye. Hampshire li başûr-rojava û Berkshire li bakur-rojava ye.
Paytexta wîlayetê Guildford e. Surrey ji sedsala 11-an ve wekî wîlayetek hebû. Bajarên mezin ên herî kevn Kingston-upon-Thames û Southwark in; her du jî li tenişta Thames in. Bajarên din ên mezin Croydon, Woking, Leatherhead, Epsom, Farnham, Godalming, û Dorking in. Bajarên din naha taxên Londonê ne: Southwark, Newington, Camberwell, Battersea, û Lambeth.
Bileyder
Bileyder (1928: بليدر / Biléidér (Bileyder); 1946: Bileyden [sic]; ) gundekî navenda Êlihê ya Batmanê ye. Ev gund 10 km dûrî Êlihê ye.
Bileyder ji aliye ermeniyan avabûye. Misilman di sersala 16an de li vî gundî bi cih bûne. Hejmara niştecihên Bileyderê îro digehe 4217 kesan.
Li gund eşîrên wek sinikan, xerzî, perixanî, sergirî û koçer meskun in. Li Bileyderê dibistan û nexweşxane hene.
Dengbêjê ermenî û kurd Karapetê Xaço di sala 1902an de li Bileyderê hatiye ser dinyeyê.
Pencinari (keji) kejıki u tori lı gund hene u komela gund ya bınavé komela bıpéşxıstın u pıştevani lı gund hene.
Theodor Herzl
Theodor Herzl (bi mecarî: Herzl Tivadar; jdb. 2ê Gulana 1860 li Pest, Keyaniya Mecaristanê; m. 3ê tîrmeha 1904 li Edlach an der Rax, Awistiryaya jêrîn) nivîskar, qunciknivîs û rojnamevanekî awistirî-mecarî yê ji Cihûtiyê bû. Di 1896 de wî pirtûka Dewleta Cihûyan weşand, ku wî di bin bandora têkiliya Dreyfus de nivîsandibû. Herzl piştrast bû ku Cihû neteweyek in û ji ber dijcihûtî, cudakariya zagonî û nehiştina Cihûyan di nav civakê de, pêdivî ye ku dewletek Cihû were damezrandin. Ew bû mêjiyê wê, tevgerek girseyî organîze kir û bi vî rengî derûnî rê li ber damezrandina Îsraêlê vekir. Ew wekî damezirînerê sereke yê Siyonîzma ramyarî tê hesibandin.
Navê wî
Navê Herzl yê mecarî Herzl Tivadar bû, û navê wî yê îbranî Binyamin Zeʾev bû. Wî di heman demê de hejmarek pir mezin name bi Benjamin re navîşand, di rewşek ku wî bi Herzl an Theodor Herzl re nexşandiye. Di rojnameyên îbranî de, bo nimûne Haschqapha a Elîezer Ben-Yehuda, li şûna navê orîjînal yewnanî Theodor, îbranî Mattitjahu, ku hemwate ye, hatiye bikaranîn. Bernavkê Herzl di rojnameya heftane ya siyonîst Die Welt de Benjamin Seff bû, ku wî di 1897 an de damezrand.
Smallville (rêzefîlm)
Smallville rêzefîlmeke televîzyonî ya amerîkî ye ku li ser karakterê xêzeromanê Superman hatiye damezrandin û ji 2001 heta 2011 hate çêkirin.
Hilberîn û weşandin
Rêzefîlm ji havîna 2001 heya bihara 2011 li Vancouver, Kanada hate kişandin. Li dora Vancouver cîhên din hene ku ji bo fîşekên li der hatine bikar anîn. Dîmenên kolana Smallville û derveyî Talon li Cloverdale, Kolombiyaya Brîtanî, hatin kişandin. Derveyê Luthor Estate bi rastî Hatley Castle in Colwood e, ku ji bo hilberên fîlmên din jî bi rêkûpêk tê bikar anîn. Dîmenên derveyî zeviya malbata Kent li çandiniyek rûniştiye li Aldergrove hatin kişandin. Avahî bi taybetî bi zer hate boyax kirin.
Rêzefîlma televîzyonê di destpêkê de ji hêla tora televîzyonê The WB ve hate çêkirin û weşandin. Piştî ku WB bi şebekeya UPN-ya pêşbaz re têkildar bû û di 2006an de CW ava kir, hilberîn dê bidome. Rêzefîlm di 16ê çiriya pêşîn a 2001an de di televîzyona Dewletên Yekbûyî de hate pêşandan.
Çavlêgerandin
Rêzefîlm bi hatina Supermanê paşerojî di barana meteor a li ser Erdê (li Smallville, Kansas) û girtina wî ji hêla coteyara Kent ve dest pê dike. Her sezon serdemek di jiyana Clarkê ciwan de vedibêje. Ew bêtir û bêtir bi hêzên mezin ên xwe nas dibe û gav bi gav çarenûsa xwe wekî rizgarkerê cîhanê vedibîne.
Mijarek girîng a rêzefîlmê çarenûs û rasthatin ne: Clark bi alîkariya superhêzên xwe jiyana Lex Luthorê ciwan difilitîn e û her çend li Smallville xwedan navûdengek neyînî ya Luthoran be jî, lê bi wî re dibe heval. Lêbelê, Clark bi wî û kesek din ew qas bawer nake ku rastiyê di derbarê koka xwe de eşkere bike. Lex dîsa û dîsa, li ser xêra hevaltiyê, hewl dide ku raza Clark, carinan bi metodên neheq fêr bibe. Vê sira ku ji dêûbavên Clark (û ji çend hevalan re di rêzefîlmê de) tê zanîn, di heman demê de berpirsyarê zêdebûna xerîbiya di navbera Clark û Lana Lang de, evîna wî ya dibistanî ye. Clark û Lex jî hewl didin ku mîna "bavên" xwe di dijminatiyê de nemînin, lê nikarin ji çîroka pêşbînkirî ya ku heftê salê xêzeromanên Superman dane, birevin.
Siegfried Bernfeld
Siegfried Bernfeld (jdb. li Lemberg a Galîsya, wê demê girêdayê dewleta Awistriya-Mecaristanê bû û îro  Ûkrayna; m.  li San Francisco) psîkoanalîst, pedagogê resfirmîst û yek ji kesên bandora xwe li tevgerên ciwanan kiriye bû.
Jiyan
Bernfeld ji sê zarokên bazirganê Cihû Isidor Bernfeld û xanima wî Hermine Schwarzwald-Bernfeld ê yekemîn bû. Li Viyanayê mezin dibe û sala 1911 li wir dibistana amadeyî bidawî dike. Heya sala 1915 li zanîngehê perwerdeya biyolojî, ajalnasî, erdnasî, pedagojî, derûnnasî, civaknasî û fîlozofiyê dibîne.
1917-1921 gerînendetiya navenda siyonîstî ya rojavayê Awistriyayê dike: 1919 birêveberiya projekta pedagojîk a alîkariya ciwanên Cihû yên ji şerê cîhanê yê I. ziyan dîtine dike. Bo demekê di kovara Der Jude (Cihû) de dinivîsîne. Têkilî bi Sigmund Freud re datîne û xwe dide psîkoanalîzê. Sala 1923 Enstîtuya komeleya psîkoanalîstên Viyanayê dadimezirîne.
1925–1932 li yekîtiya psîkoanalîstan a Berlinê bi Kurt Lewin re dixebite. Yekemîn kes e ku behsa Freudomarksîzmê kiriye.
1934 bi tevî malbata mecbûr maye here DYAyê. Sê caran marî bûye (zewiciye): Heya sala 1926 bi Marksîst Anne Salomon, dûv re bi aktrîst Elisabeth Neumann û dawiyê jî heya mirina xwe bi psîkoanalîst Suzanne Cassirer.
Girîngiya wî
Bernfeld ji qora yekemîn a psîkoanalîstan e. Psîkoanalîzm û Marksîzm bi hev re girêdaye. Bandora xwe li ser pedagojî, tevgerên ciwanan kiriye, bo mafên Cihûyan xebat kiriye.
Welatên federal ên Awistiryayê
Welatên federal ên Awistiriyayê, asta herî bilind e li dabeşkirina îdarî ya komara Awistriyayê. Komara Awistirya ji neh welatên federal (bi almanî: Land, pirrjimar: Länder an Bundesland, pirrjimar: Bundesländer) pêk tê.
George W. Bush
George Walker Bush (jdb. 6ê tîrmeha 1946ê), hatîiye jiyanê serkomarê 43ê yê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye, ko ji 20ê Befirbara Paşîna 2001ê û vir ve serkomar e. Ew li sala 2004ê ji bo cara duyê hat hilbijartin û niha gerra wî ya duyê ya serkomarîniyê ye. Berî bibit serkomar, ew ji sala 1995ê heta 2001ê Parêzgarê 46ê yê wîlayeta Teksas bû. Ew endamê Partiya Komarîxwaz e û ji malbateka ji alî yê siyasî ve herî bibandor li DYA ye. Bavê wî   George H. W. Bush serokdewletê 41ê yê DYA buye û birayê wî yê biçûktir, Jeb Bush parêzgarê wîlayeta Florîdayê bû.George    serkomarê yekê ye ko bawernameyeka Mastera Zanistan di rêvebirinê da heye.
Ew bi Serkomarê Şerî dihêt binavkirin û ji roja dubare hatin hilbijartina xwe heta niha ji ber arîşeyên mîna Şerê dijberî Tirskariyê (Terror), Şerê Azadiya Îraqê, Şerê Efxanistanê, Zîndana Guantanamoyê, Bahoza Katrînayê, Zîndana Ebûxirêbê, û gelek arîşeyên navxweyî û derveyî li ber rexneyan e.
Destpêka jiyanê
Li Nû Hêyvina wîlayeta Connecticut DYA hat dinyayê. Ew kurê mezinê bavê xwe, George H. W. Bush, û dayika xwe Barbarayê bû. Bapîrên wî li sedsala 17ê ji Inglistanê hat bûn DYA. Dema ew hêşta du salî, daybavên wî ji Connecticutê ber bi Teksasê barkir. Ew digel 4 xweşk û birayên xwe; Jeb, Neil, Marvin û Dorothy yê li Houstunê mezin bû. Xwişkeka wî li sala 1953ê li jiyê 13 saliyê bi nexweşiya Şêrpenceya Xirokên Spî yên Xwînê anko ''losamiy'ê mir. Bapîrê Georgî, Prescott Bush sênator bû û bavê wî jî ji sala 1989ê heta 1993ê serkomar bû. Hindek caran ji ber navê bavê wî, bi şaşî dibêjin Corcî Corc W Bûşê Biçûk. Lê bavê wî George H. W. Bush e, anko "H"ek zêde heye. Jeb, birayê wî du gerran hakimê Florîdayê ye. Bandora malbata Bûşî di siyaseta Partiya Komarîxwaz da berfireh û kevnar e.
Hesenkendî Rûrd
Hesenkendî Rûrd gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gaza rondikbar
Gaza rondikbar wek gaza rondikrêj, rondik dibarîne jî tê nasîn. Gaza rondikbar çekekê kîmyewî ya nekûjer e ku esebên korneayê hişyar dike yên li çavî û dibe sedema rondikan,janan û hetta koriyê. Gazên rondikbar yên hevpar Spreya bîberê (gaza OC), gaza CS, gaza CR, gaza CN(fenasîl klorîd), nonîvamîd, bromoaseton, ksîlîl bromîd, sîn-propanetiyal-S-oksîd (ji pîvazan) û Mace (têkelbûneke) dihundirîne.
Ajanên rondikbar bigiştî ji bo kontrola serhildanê tê bikaranîn.Bikaranîna van çekan wek ajanên şerên kîmyewî bi dûçûna hinek hevpeymanên navnetewî qedexe ye.Wextê Şerê dinyayê yê yekemîn de, ajanên rondikbar yên toksîktir hatin bikaranîn.
Tesîr
Gaza rondikbar dixebite li gel mukoz membranên îrrîteker li çavî, difinê, devî û li cegerî û dibe sedema girîn, bênijîn, kuxîn, bêhngirtina dijwarî, jan di çavî de, korbûna demkî, hwd. Li gel gaza CSê sîmptomên îrrîtasyonê xuya dibin li 20-60 saniye piştî dûçarmanê û bigiştî di 30 deqîqeyên jêdûrbûnê de tesîra wê dawî dibe. Li gel spreya bîberê(gaza OC), destpêka sîmproman bi hundirîna wendabûna motor kontrol, di demeke kin de dibe jixwe, %90 erîşkar reftarên xwe yên êrîşî terk dikin. Tê fikirîn ku gazên rondikbar hereket dikin bi erîşkirinê li dijî fonksiyonî komên sûlfîdrîl yên li enzîman. Yek ji hedefên proteîn ya pêkantirîn îyon kanala TRPA1ye ku tê îfade kirin li esebên sehkirinê yên çavan,difin û devî.
Tedawî
Piştî dûçarmanê, tedawiyên cur be cur dikare bên bikaranîn.Alîkariya yekem ya standart ji bo sojînên li çavî avdana çavî ye û hinek îspat pêşniyar dikin ku solûsyona dîfoterîn dikare bibe alîkar wek berhemekê alikariya yekem ji bo spreyên kîmyewî û dikare bibe alîkar ji bo sojînên çavî.
Qibankendî
Qibankendî gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 606 kes (122 malbat) bûn.
Le Seure
Le Seure, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Villers-sur-Mer
Villers-sur-Mer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mohsen Ebrahimzadeh
Mohsen Ebrahimzadeh (,jdb., Tehran ) stranbêjekî Îranî ye.
Ebdullah bin Emr
Ebdullah bin Emr li bajarê Medîneyê hatiye dinyayê û li Misir ê di sala 684an de wefat kiriye. Kurê Emr bin Es û Rayta bin Munebihê ye.
Girava Rishiri
Girava Rishiri, (bi zimanê japonî: 利尻島, Rishiri-tō) giraveke bilind e li Deryaya Japon e ku ser li nêzîkî peravên Hokkaido ya Japon ê ye. Girav ji hêla îdarî ve beşek ji Prefektureya Hokkaido ye û di navbera du bajarokên de wekî Rishiri û Rishirifuji hatiye dabeş kirin. Girav ji lûtkeya volkanîkî ya vemirî û ji konî ya Çiyayê Rishiri pêk tê. Girava Rishiri bi Girava Rebun û qada peravê ya Deşta Sarobetsu, Parka Neteweyî ya Rishiri-Rebun-Sarobetsu pêk tînin. Pîşesaziyên sereke yên Rishiri tûrîzm û masîgirî ye. Dirêjahiya perava Rishiri 63 kîlomêtre ye û rûerda wî 183 kîlomêtre çarçik erd werdigire.
Erdnîgarî
Girava Rishiri bi qasî 20 kîlomêtreyan li aliyê rojavayê Hokkaido ye û Girava Rebun 10 kîlomêtre ber bi bakurê rojava Girava Rishiriyê ve ye. Rishiri xwedî qeraxek bi dirêjahiya 63 kîlometreyan e ku derûdorê giravê dorpêç dike. Girav ji bakur ber bi başûr 19 kîlometre dirêj dibe û ji rojhilat ber bi rojava 14 kîlomêtre fireh dibe. Çiyayê Rishiri li ser gora bi bilindahiya 1721 mêtre bilind dibe û çavkaniyên baş ên ava şirîn peyda dike ku gelek hewz û kanîyên biçûk li bintara Çiyayê Rishiri yê ye. Niştecîhên Rishiri civakên deryayî ne ku wargehên wan bi xeta otobusê ya ku giravê dorpêç dike, girêdayî ne.
Gund û bajarokên Rishiriyê
Girav di navbera du bajarokan de dabeş bûye. Bajaroka Rishiri bi nifûsa 2.304 kesan, li nîvê başûrê rojavayê giravê ye û Bajaroka Rishirifuji bi nifûsa 2.798 kesê li bakurê rojhilatê giravê ye ku her du jî girêdayî navçeya Rishiri ya subprefektureya Sōya ye.
Li van bajarokan wargehên jêrîn hene ku ji hêla bakurê giravê ve li gorî çerxa demjimêrê ve hatine rêzkirin: • Oshidomari (bendera ferîbotê)
• Himenuma
• Oniwaki
• Misaki, Rishiri
• Senposhi
• Kusure
• Randomari
• Kutsugata (bendera ferîbotê)
• Shinminato, Rishiri
• Motodomari
Kulûkidriq
Kulûkidriq, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Girbel
Girbel gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Grafing bei München
Grafing bajarokekî navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qirpolû
Qirpolû (bi tirkî: Şeyhahmetli) gundekî navçeya Polatliyê ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Cibizan
Cibizan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Mondûlas
Mondûlas, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Girê Alê
Girê Alê gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Evon Wahab
Evon Wahab ( jdb . 24ê çiriya pêşîn 1995 li Bufallo, New York, DYA)  Youtuber û makyozeke kurd e.
Jiyana wê
Evon Wahab di sala 1995 de li Dewletên Yekbûyî ji dayik bû. Ew bi eslê xwe kurda Kerkûkê ye.
Şekeryazî
Şekeryazî gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2.245 kes (438 malbat) bûn.
Kerpiç
Kerpiç, gundekî navçe Haymanaya ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Mêzîn (komstêr)
Mêzîn, Terazî an jî Terazû komstêreka di çembera bircan de ye. Ew di navbera, li roava, Simbile û li rohelat Dûvpişkê de dimîne.
Mêzîn yek ji 48 komstêrên ku Batlamyûs qalkirî bû û ew ji demên Babîlan ve dihat zanîn û ew wek sembola dadweriyê dihat nasîn. Ew yekane komstêra di çembera bircan de ya ku tiştekî jîndar nîşan nade ye. Roj di navbera 31'ê kewçêrê û 22'ê sermawezê di vê Teraziyê de dimîne. Di astrolojiyê de jî ew di navbera 23'ê rezberê û 22'ê kewçêrê di birca Mêzînê de ye.
Möhnesee
Möhnesee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Soest li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Valheim
Valheim ji hêla pêşvebirra swêdî Iron Gate Studio ve lîstikeke vîdyoya zindîbûn û sandboxê ye. Ji hêla Coffee Stain Studios ve hate weşandin, ew di destûra destpêkê de di 2 sibat 2021 de ji bo Windows û Linux li Steam hate berdan. Lîstik ji hêla tîmeke pênckes ve hate pêşve xistin, li ser bingeha xebata pêşkeftinê ya ku Richard Svensson di dema xwe ya vala de wekî projeyek alîgirî girtibû dest.
Sinikan
Sinikan êlekî ye li herêma Batmanê ye. Bi taybetî li Batman, Mêrdîn û Rihayê jiyan dikin. Şerefxan Sinikan li ser êlên Millanê jimartîye.
Siecq
Siecq, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mazuwar, Mîredê
Mazuwar, gundekî gundistana Mîredê ya navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Mazuwarê 173 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 33 e.
Pelîn (kovar)
Pelîn kovareke edebî ye ku li Stembolê ji aliyê weşanxaneya Dozê ve dihat çapkirin û li hemû bajarên kurdan û Ewropayê dihat belavkirin.
Kovara ku bi edîtoriya Îbrahîm Seydo Aydogan ve derdiket û ji çar perçeyên Kurdistanê û ji Ewropayê gellek nivîskar bi ser hev de anîn, bi tenê pênc hejmar dan çapkirin û berî çapa hejmara şeşan ji ber nebûna derfetên aborî weşana xwe da sekinandin. Xwedî û berpirsiyarê wê yê fermî Ahmet Zekî Okçuoglu bû. Di her hejmara kovarê de, weke prensîb, hevpeyvînek bi nivîskar, lêkolîner an jî hunermendekî kurd re û rexneyeke edebî li ser berhemek kurdî hebû. Kovarê herweha cih da gellek nivîskarên ciwan jî û cih da nivîskarên berê jî. Yek ji wan kovaran bû ku xwast dîwarên polîtîk ji nava nivîskarên kurd rake. Ji ber wê, di nava nivîsikarên wê de kesên ji fraksiyonên cuda jî hebûn. Hin beşên wergera romana Orhan Pamuk ya bi sernavê "Navê Min Sor e" û beşê romana Mehmed Uzun a bi navê "Hawara Dîcleyê" yê yekem cara peşîn di vê kovarê de çap bûn. Kovarê cih da wergerên helbest û çîrokan jî (ji tirkî û ji fransî), lê betir nivîsên pexşanî yên weke çîrok, nirxandin û ceribandin bi pêş ve derdixist. Her wiha, di her hejmara wê de, beşekî danasîna berhemên kurdî yên nûçapbûyî jî hebû. Zimanekî kovarê yê têkûz hebû û di hilbijartina nivîsan de xwedî pîvan bû. Kovar bi bergeke rengîn û çapeke bi kalîte derdiket pêşberî xwendevanên xwe. Di kovarê de hin nivîsên Celadet Bedirxan û Kamûran Bedirxan yên li ser ziman û edebiyatê ji Hawarê wergirtin û ji nû ve dan çapkirin.
Hebeş, Heştrûd
Hebeş gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xidirbegî Biçûk
Xidirbegî Biçûk, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Somaya Serî (gundistan)
Gundistana Somaya Serî navê herêmeke gundistanî ye li Nahiyeya Soma Biradost ku bi navçeya Ûrmiye ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Somaya Serî, gundistanek li bexşa Somayê ye ku dikeve bakûrê rojavaya Ûrmiyê. Ev gundistan ji hewayek pirr xweş û dilweker behremende. Navenda vê gundistanê Memekan e.
Gundên Somaya Serî
Gundên di vê gundistanê de ev in:
Zimanê osmanî
Zimanê osmanî an jî zimanê osmaniyan zimanekî tirkî bû, yê ku heta sala 1928an bi tîpên erebî hatiye nivîsandin û di dewleta Osmanî de zimanê fermî bûye. Ev ziman li piştî sazkirina komara Tirkî wexta ku guhartina tîpan hate çêkirin zêde xebatkarî li ser nehatiye çêkirin.
Tilîko
Tilîko navê çîrokeke almanî ye ku ji aliyê Birayên Grimm ve hatiye cîvandin. Ew çîrok di cara yekem di çapa duyem ê bi hêjmara 37 tê xwendin.
Naverok
Cotkareke hejar û jina wî ku li gundekî dijîn, ji ber ku zarokên wan tune ew gelek xemgînin.Rojekî ew û jin xwe dibêjin : Xasiya zarokeke me hebûya  û ew qasî tiliyekî bûya me yê bi dil û can hezkira. Jin nexweş dibe û piştî 7 meh de ew lawek zayin dike ku  qasî tiliyekî ye û lema Tilîko tê navandin. Bi rojekî ew bi bavê xwe diçin ji bo darjêkirinê û çenberî dajo li ku ew di ber guhê hespê rûdine û ferman dide wê. Du mêr wê dibînin û dixwazin ji bo Tilîko bikirin pere bidin bavê wê. Mêr pêşiyê naxweze kurê xwe bifiroşe. Tilîko ema bavê xwe hemandî dike û vegera xwe soz dike. Tilîko li ser kulika yek ji wan mêran rûdinê û wan re diçe. Tilîko bi êvarek herdu mêra dixapîne û dibêje ew gereka hera bimîze. Lema herdu mêran ewî li ser zeviyê de dihêlin. Tilîko ema şanşê xwe hildide û direve hindirê qulika mişk. Di peyre Tilîko karûbara xwe dide 2 diz û dibêji ku ew di malê de dikarê pere di nav  çarçoveya caxan bide. Li wê malê de ema Tilîko diqarê û dizên bi tirs dirêvin. Bi beyaniyek li ser pûşê ew xew re diçe. Çêlekek pûş dixwe û Tilîko wisa dikevê hindirê ûrê çêlek. Cihê ûrê çêlek kêm dibe û ji ûrê de Tilîko diqarê ku ew  ne dixwaze daha bixwe. Keşe bawer dike ku cin ketiye bejna çêlekê û lema ew wê dihêle şerjikirî û ûrê  çelekê davêje li ser rêxê li ku gurek wê dibîne û dixwe. Tilîko bi dengê xwe vê gur dişîne li cem mala debavê xwe li ku bavê Tilîko gur dikuje û Tilîko rizgar dike.
Zeyd bin Sabit
Zeyd bin Sabit (r. 612 Medîne - m. 665 Medîne), yek ji sehayên Muhemmed pêxember û nivîskarê wehiy ye.
Girelî
Girelî  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Zeyd bin Sabit
Bi xwe di yanzdeh saliya xwe de bûye misilman. Ji ber ku hêj emrê wî piçûk bûye nekirine Şerê Bedirê û Şerê Uhudê.
Bi xwestina Muhemmed pêxember hînê zimanê îbranî û zimanê suryanî bûye ku peyamên çûyîn û hatinê nivîsiye û wergerandiye.
Hecî Mûsa
Hacimusa, gundekî navçe Haymanaya ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Qewaxan
Qewaxan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Villerville
Villerville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Erdheja Wanê Mijdar 2011
Erdheja duyem ya Wanê piştî erdheja wanê ya yekem di 9ê çiriya paşîn a 2011an de erdhejekî ku bi pîleya 5.6 Mw çêbû her çiqas pîle ew bibe jî hîskirina erdhejê ji pîleyê zêdetir bû ji ber ku erdhej ji nêz erdê pêk hat.
Welver
Welver şaredariyeke navçeya (Landkreis) Soest li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Husamudewle Ebulşewq
Husamudewle Ebûlşewq an jî Ebulşewk Husamê Dewle Faris kurê Muhemmedê Enaz e. Piştî wefata bavê xwe wî bû pêşengiya dewleta Xanedana Enaziyan kir.
Gransee
Gransee, bajarekî navçeya (Landkreis) Oberhavelê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Qazan, Silêmanî
Qazan (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Qazan), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qedîm
Qedîm gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 208 kes (36 malbat) bûn.
Xiştoyan
Xiştoyan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Sonnac, Charente-Maritime
Sonnac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dikkulak
Dikkulak, gundekî navçe Haymanaya ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Qultepey Baba
Qultepey Baba, Qułtepey Baba, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zanîngeha Gurgumê
Zanîngeha Gurgumê (navê fermî bi tirkî: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi) zanîngeha dewletê ya Gurgumê ye. Di sala 1992an de hat damezirandin.
Qereoxlan, Şahîndij
Qereoxlan, Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 79 kes (33 malbat) bûn.
Şemrîn
Şemrîn gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 141 kes (36 malbat) bûn.
Xwînhênera spilê
Xwînhênera spilê an xwînhênera faterşkî (bi latînî: vena splenica) xwînhênerek, ku xwîn ji fatereşk, aşik, şêlav û rûviya stûr digihîne derîdemar.
Hacîkendî Rûd
Hacîkendî Rûd gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Grebenau
Grebenau, bajarekî navçeya (Landkreis) Vogelsbergkreisê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Bostanigi
Bostanyuklu, gundekî navçe Haymanaya ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Helex
Helex, gundê Helexê, gundekî navçeya Midyadê ya bi ser Mêrdînê ve ye.
Koçevî
Koçevî, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Yenîkoy, Xinûs
Yenîkoy, gundekî giredayî navçeya Xinûs a bi ser Erzîromê ve ye.
Dîrok
Bi gotina mezinan hate sala 1915-1920an li gund gelek file (ermenî) kurd tevî hev dijiyan. Dema şerê file û tirkan dest pe kir, file ji welatê Serhedê diçin. Çûyîna fileyan heya sala 1920an dewam dike. Peyî çûyîna fileyan di nava wê gundê de malên ku mane kurd in. Ew malên mayî dîsa bi gotina mezinan "Malane ma Guzzo" (çiçek), "Malane ma Allahverdî" (Aladağ-Edis), "Malene ma Sersan" (Güler), "Malane ma Huznî" (Çetin) ne. Gund li ser wan malan ava dibe. Zeman bi wê awayê derbas dibe. Dîsa bi gotina mezinan peyî çûyîna fileyan kurdên li Revanê (bi tirkî; Erivan) destê dewleta Ûris (Rus) bela dikin, kurmancên li dora çiyayê Elegezê têne nav welatê Serhedê. Di nava gundê Yenîkoyê de jî evên em dibên muhacir, kurmancên Elegezê û Rewanê n.
Sal ser salan da derbas dibe dewlata tirkan ji nava Ûris û ji nava lazan jî tirkan tîne gundê Yenîkoyê. Îro ji wan malan 2-3 mal mane. Yên din mala xwe bar kirine çûne.
Roja îro di gundê de nêzî 70 mal hene.
Sekî
Sekî, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Soubise, Charente-Maritime
Soubise, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Girmozan
Girmozan  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Wickede
Wickede şaredariyeke navçeya (Landkreis) Soest li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Xidirbegî Gewre
Xidirbegî Gewre, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Sinî
Sinî, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Îsaqawa
Îsaqawa, gundekî gundistana Çilçeşme rojavaa navçeya Sirşîwê ye. Sirşîw ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Îsaqawa 358 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 66 e.
Lîstikvan
Termînolojî
Peyva "aktor" bê cudahiya zayendê ji bo kesên ku lîstikvanî dikin diniwînin. Lê peyva "aktrîs" tenê ji bo lîstikvanên jin bi kar tînin.
La Villette, Calvados
La Villette, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Lîstikvan
Dîrok
Lîstikvanî digihîje beriya miladê sala 534. Lîstikvanê yewnan Thespis, di sehneya Theatre Dionysus de bû lîstikvanê ku cara ewil di lîstikek de xeber da. Ji bo bîranîna Thespisê, ji lîstikvanan re nava Thespians hate dayîn.
Di Serdema Navîn de li Ewropayê lîstikvanî wekî karek baş nedihat dîtin. Bi civakên tiyatroyan bawerî nedianîn. Lê di serdemên 19 û 20an de ev rewş bi pirranî guherî û lîstikvanî hat halê karekî serbilind.
Auguste Dupin
Auguste Dupin an jî C. Auguste Dupin detektîvekî  aşopî ye ku ji aliyê nivîskarê amerîkî Edgar Allan Poe ve hatiye afirandin. Dupin di kurteçîroka The Murders in the Rue Morgue (Kuştinên Rêka Morgueyê) di cara pêşîn de derbûn dibe û gelemper ew wek detektîvê aşopî yê yekem tê nasîn. Piştî wê kurteçîrokê re ew di kurteçîrokên The Mystery of Marie Rogêt (1842) (Sira Marie Roget) û The Purloined Letter (1844) (Nameya dizîn) dîsa derbûn dibe.
Dupin ne detektivekî profesyonel e û handana wê ji çareserkirina dozên her sê çîrok de guherandî ne. Bi ve wê  Poe ratiocination digot Dupin jîriya xwe ya mezin bi fanteziya afirînerî bi hev re dikir û wisa  dikar bû di jîriyên tawankaran de heştyar bike. Karînin wê wisa rindin ku ew dikarê ramanên hevalê xwe (ku di wan sê çîrok bênave û behsa Dupin dike) çare bike.
Wexta Poe derbarê Dupin de nivîsand wê demê de peyva detektîv tune bû. Kesê C. August Dupin bingeha detektîvên aşopî (wek mînak Sherlock Holmes) çê dikir û jenreya detektîvên aşopî de gelek element tev damezrand.
Xalitan
Xalitan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Kergec
Kergec, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zanîngeha Şirnexê
Zanîngeha Şirnexê (navê fermî bi tirkî: Şırnak Üniversitesi) zanîngeha dewletê ya Şirnexê ye. Di sala 2008an de hat damezirandin.
Girmelêva
Girmelêba  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Havura
Havura, gundekî navçe Haymanaya ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
NGC 2083
NGC 2083, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve hatiye vedîtin.
Qultepey Reşîd
Qultepey Reşîd, Qułtepey Reşîd, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rolex
Rolex SA şîrketa saetên swîsreyî ye ku di sala 1905an de wek marqeya Wilsdorf û Davis ji aliyê kesên brîtanî Hans Wilsdorf û Alfred Davis ve li Londonê hatibû damezrandin. Marqe dû re wek Rolex SA hate guhertin û navenda şîrketê ber bi Cenevrê, Swîsre ve hate barkirin.
Şîrketê di sala 1908an de Rolex wekî navê marqeya saetên xwe tomar kir û di sala 1915an de bû Rolex Watch Co. Ltd. Piştî Şerê Cîhanê yê Yekem, ji ber aboriya nebaş a li Keyaniya Yekbûyî, şîrketê baregeha xwe ya xebatê bar kir Cenevreyê. Di sala 1920an de, Hans Wilsdorf Montres Rolex SA li Cenevreyê wekî navê şîrketa nû tomar kir (montre bi fransî tê wateya saeta destikê). Nav paşê hate kurtkirin û bû Rolex SA.
Îro Rolex SA û şîrketa wê Montres Tudor SA di bin markayên Rolex û Tudor saetên destan dîzayn dikin, çêdikin, belav dikin û difiroşin.
Grebenstein
Grebenstein, bajarekî navçeya (Landkreis) Kasselê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Qerebilaxî Serû
Qerebilaxî Serû gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 51 kes (13 malbat) bûn.
Şinatala Jorîn
Şinatala Jorîn gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Qûyûn Qişlaqî
Qûyûn Qişlaqî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Miştiné
miştiné gündeki girédayi mehserté ya giredayi mérdiné ye rez é wé bi nav u dengin diryé merzone yé wi gündi geleki xweşe malbata mala keleş li wi gündi dijin
Heciyan
Heciyan, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Soubran
Soubran, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gola Darê
Gola Darê gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Golî
Du gundên bi vî navî hene :
Gercanîs
Gercanîs, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Kurdkend, Tebrîz
Kurdkend, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kefnas
Kefnas, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye. Gundê ku îro şêniyê wê jê koçber kirine, gundekî ku Êzidîya ye.
Somaya Binî (gundistan)
Gundistana Somaya Binî navê herêmeke gundistanî ye li Nahiyeya Soma Biradost ku bi navçeya Ûrmiye ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Dê Kon
Dê Kon (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: De Kon), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bumsiz
Bumsiz, gundekî navçeya Haymanaya ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Kefrê
Kefrê, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Hêştirek
Hêştrek, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Ligor lêkolînan, Navê gundê Hiştrekê yê kevin "Eştrako" ye, tê bi wate "yekîtî". Ligor hin çavkanîyan din, Navê gund xwedavendê ( Tanriyê ) bi navê Akad- "Aştar" u "Aştrek" hatiye binavkirin.
Ligor lêkolîner Abdulrahman Turgay: "Navê Aştrek ji navê Eşîra Aştrakî hatiye". Eşîra Aştrak beşek ji Eşîra Mîr Dorik bü, li herêma gundê Hiştrekê diman u bi Mîr Dorik re, berî 500 salî çüne Rojhilatî Kurdistanê.
(diroka Eşîra Aştraki: http://www.iranicaonline.org/articles/starki-sub-tribe-of-the-haft-lang )
Orîn
Orîn, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Villons-les-Buissons
Villons-les-Buissons, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xidirbulax
Xidirbulax, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Kompresyona daneyê
Zexmkirina daneyê di pêvajoykirina îşaretê de kodkirina çavkaniyê yan kêmkirina rêjeya bit-ê pêvajoya şîfrekirina agahdariyê ye ku ji temsîliyeta xwerû kêmtir bît bikar tê. Her kompresyonek taybetî an windabûyî an jî bêserûber e. Kompresyona bêserûber bi destnîşankirin û ji holê rakirina zêdebûna statîstîkî, bîtan kêm dike. Di zexmkirina bêserûber de ti agahdarî winda nabe. Kompresyona wendayî bi rakirina agahdariya nepêwist an kêm girîng bitên kêm dike. Bi gelemperî, cîhazek ku zexmkirina daneyê pêk tîne wekî şîfreker û yek jî ya ku berevajîkirina pêvajoyê (dekompresyon) wekî deşîfre dike tê nav kirin.
Bazgo
Bazgo, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Kompresyona daneyê
Pêvajoya kêmkirina mezinahiya pelê danûstendinê bi gelemperî wekî pêlhevkirina daneyê tê gotin. Di çarçoveya veguhastina daneyê de, jê re kodkirina çavkaniyê tê gotin; kodkirin berî ku were hilanîn an veguhastin li çavkaniya daneyê tê kirin. Pêdivî ye ku kodkirina çavkaniyê bi kodkirina kanalê re, ji bo destnîşankirin û rastkirina xeletiyê an kodkirina rêzê, wateya wateya nexşeya daneyê li ser sînyalekê, neyê tevlihev kirin.
Soulignonne
Soulignonne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kompresyona daneyê
Compression kêrhatî ye ji ber ku ew çavkaniyên ku ji bo hilanîn û veguhastina daneyan hewce dike kêm dike. Çavkaniyên hesabkirinê di pêvajoyên zext û zordariyê de têne xerckirin. Kompresyona daneyê bi bazirganiya tevliheviya fezayî-demê ve girêdayî ye. Mînakî, ji bo vîdyoyê pêdivî ye ku ji bo vîdyoyê pêdivî ye ku ji bo vîdyoyê pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye ku pêdivî ye. Sêwirana nexşeyên berhevkirina danûstendinê di nav faktorên cûrbecûr de danûstendinan dike, di nav wan de pileya zexmkirinê, mîqdara xeracê hatî danîn (dema ku zexmkirina daneyê ya windabûyî tê bikar anîn), û çavkaniyên hejmartinê yên ku ji bo zexmkirin û qelskirina daneyê hewce dike.
Sindiran
Sindiran, gundekî navçe Haymanaya ser bi Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Gurguşt
Gurguşt  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Zanîngeha Teknîkî ya Erziromê
Zanîngeha Teknîkî ya Erziromê (navê fermî bi tirkî: Erzurum Teknik Üniversitesi) zanîngeha dewletê ya Erziromê ye. Di sala 2010an de hat damezirandin.
Qûyûcîq
Qûyûcîq gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kercan
Kercan, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qerebilaxî Xwarû
Çipo gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 200 kes (49 malbat) bûn.
Burbach, Nordrhein-Westfalen
Burbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Siegen-Wittgenstein li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Bêska
Bêskan an Bezkan (romî: Boyzar), gundekî giredayî Xinûsê ye. Gund navê xwe ji êla Bêskan girtî ye. Navê wê êlê di Şerefnama Mîr Şerefxan de weke Pazûkan derbas dibe.
Êwert
Ênwerd an Êwerd an jî Eynwerd, gundekî navçeya Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Şorgul
Şorgul gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 390 kes (111 malbat) bûn.
Şêr (komstêr)
Şêr (Termê Vajî ) komstêreke di çembera bircan de ye ku li rojavayê wê komstêra Kêvjalê û li rohilatê wê komstêra Simbileyê hene. Nîşana wê. Ew yek ji 48 komstêrên Batlamyûs qalkirî û yek ji 88 komstêrên îroyîn e.
Di komstêrê de çend stêrên geş hene; Qelb el Esed (α Leonis, dilê şêr); Zenûb el Esed(β Leonis, boça şêr); û El Cebhe (Henî).
Şêr yek ji komstêrên herî zû ve tên zanîn e. Ew li mezopotamyayê ji 4000 b.z. virve tê zanîn. Stêrnasên Babîlî ew wek UR.GU.LA - 'şêrê mezin'; bi nav dikirin.
Roj ji 10'ê gelawêjê de heta 10'ê rezberê di komstêr Şêrê de dimîne Di astrolojiyê de jî ji 23'ê tîrmehê de heta 23'ê gelawêjê wek birca Şêr tê hesibandin.
Qemer Axa
Qemer Axa, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.
Qultepey Ezîz
Qultepey Ezîz, Qułtepey 'Ezîz gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gomik, Xinûs
Gomik (bi zimanê romîyan: İsmail köyü), gundekî li Xinûsa Erziromê ye.
Gomik ji aliye Yûsifê kurrê Osman ve hatiyan avakirin. Gomikiyan pismamê Çaqmaqan û Pornaga ne. Gomik berê li ser gundê Çaqmaqa bû, Ji ber wî yekê ji gund re gotine Gomik (Goma Çaqmaqa)
Navê gomikê bi tirkî jî Îsmaîl e, navê bavê gomikê Hecî Yûsif (Ûsiv) e, Yûsif dema dimire kurrê wî Îsmaîl bi temamî ji Çaqmaqa vediqete daha navê gund bi tirkî dibe Îsmaîl. Lê bi Kurdî gomik e. Nave Îsmaîl bi kurdi jê re dibên Kekê. Kekê zilamek pir haj dine xwe hebûye pir misilman (dîndar) bûye. Biraziyê wî Tahar di maciriyê de wenda dibe. Nave bavê Tahar Îshaq e. Piştî çend sala Kekê diçe li Xoristane Tahar dibîne tîne gunde xwe jê re dibê Tu laye birayê minî, li ba me jiyan bike. Tahar piştî wextan nasekine diçe Keke dicîçe dîsa wî tîne û jê re dibê Tu şirîgê min î! gundê min û te ye, Kekê nîve gund li ser Tahar tabî dike û wî dizewicîne bi wî karê Tahar li cem dimîne û êdî bi hev re dijîn. Paşnavê Îsmaîl (Keke) dibe "Erol" paşnavê Tahar jî dibe "Kaya". Nave zarê Kekê Xelîl, Şerîf. Xalit û Raif in) Nave zarokên Tahar jî Sebri, Seîdîd, Muhemmed, Hesen, Husen, Ehmed, Mehmûd û Ferzende ne.
Zanîngeha Zîrweyê
Zanîngeha Zîrweyê (navê fermî bi tirkî: Zirve Üniversitesi) zanîngeha waqifê ya Dîlokê ye. Di sala 2009an de hat damezirandin.
Hanika
Hanika  gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Biradost (gundistan)
Gundistana Biradost navê herêmeke gundistanî ye li Nahiyeya Soma Biradost ku bi navçeya Ûrmiye ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê
Biradost', gundistanek e ji gundistanên bakûrê rojavaya Ûrmiyê. Navenda vê gundistanê bajarê taze yê Sêro (سرو) ye. Ji aliyê rojavayê ve digehe Esendereya Tirkiyayê.Ji ber ku ev Gundistan dibe derwazeya di navbera Asiya û Ewropa, girîngiyek taybet didin vê gundistanê.
Kel Elî
Kel Elî, gundekî girêdayî navçe Gercana bi ser Erzînganê ve ye.