cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glött
Glött şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Manneville-la-Pipard
Manneville-la-Pipard, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Komkujiya êzidiyan, 2014
Hêzên navnetewî, weke eworopî û emerikî û hwd, ji hewayê ve, bi belafiran çend caran alikarî gihandina çîyayê şengalê. Lê hêzên herî zêde ku di cih de xwe gihandina kurdên êzîdî li şengalê, hêzên YPG´ê û HPG´ê bûn. Van hêzên kurd, di dema ku xwe gihandina çîyayê şengalê, di cih de, ´korîdorek çêkirin, mirovên sivîl, jin, zaro, pîr û kal hanîna rojavayê kurdistanê û bakûrê kurdistanê. Bi sed hezaran kurdên êzîdî ji cih û warê xwe bûn û hatina rojavayê kurdistanê, bakûrê kurdistanê û başûrê kurdistanê. Bi hêzên parastinê YPG`ê, HPG´ê re, piştre pêşmerge jî, hatina herêmê û bi hevdû re "hêza parastinê a hevbeş bo parastina şengalê avakirin. Piştre jî, "hêzên parastina şengalê, bi navê "YPŞ" hatina avakirin. Ev hêzên kurd, bi hevdû re ketina şer de ku çeteyên DAÎŞ´ê ji şengalê derxin.
Bi sed hezaran kurdên êzîdî bi jin, zaro, pîr û kalan re ketina rêyan de. bi hezaran mirov, di rêyan de jî jîyane xwe ji dest dan. Ji birçîbûn û germbûnê jîyan xwe ji dest dan. Ev komkujiya kurdên êzîdî weke jenosîda kurdan ku di sedsale 21´ê de ku hatî kirin bû.
Courant, Charente-Maritime
Courant, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Gokusagi
Gokusagi, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bektaş
Bektaş, gundekî ser Zerenika Dêrsimê ye yê ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Qurbê
Qurbê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Mettendorf
Mettendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nîşabûr (navçe)
Nîşabûr yek ji navçeyên parêzgeha Xorasana Rezewî ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Nîşabûr e.
Loupes
Loupes, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Enhil
Enhil an jî Hilhil  (navê wê ya fermi Yemişli ye ), gundekî navçeya Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Birburî Jêrî
Berburî Jêrî, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kom (êl)
Li hin heremên Kurdistan, bi taybetî li Xinûs û herdû Kelên Hesenan (Kop û Milazgir) ji binmalên (îng. sub-tribe, clan) êlan re kom dibêjin. Peyva kom bi kurdî tê wateya "tîp" an jî "grup". Li heremên din di şûna kom de peyvên wek eşîr, qebîle, ocax, tayfe an jî tîre tên gotin.
Quinssaines
Quinssaines, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Biesenthal
Biesenthal, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Brandenburgê ye.
Keravî
Keravî, kelk, an jî kellk  (Pelecanidae), famîleyek balindeyên avî yên mezin gewreye le binemalley kellk. Xorakî masî w gyanleberekanî tirî naw awe. Dû rengî bor û spî heye. Gewretrînyan keravî an kellkî bore.
Mezreê Sevarê
Mezreê Sevarê gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rojnamevan (pirtûk)
Rojnamevan romaneke Lokman Polat e.
Kitêb behsa rojnemavan Karîn dike ku diçe Libnanê ji bo ku li ser Rojhilata Navîn binivîse. Pişt re, ew bi tesadufî pêrgî kurdekî tê. Hevalê Karîn yê nû tewsîye lê dike ku ew biçe Kurdistanê jî. Rojnamevan ew vedigere Swêdê û piştre diçe Stenbolê, da ku ew xwe ji wir bighîne herêma kurdan ya li Tirkiyê.
Destpêka salên 1990î ye dema ku Karîn diçe Amedê. Gel hewl dide ku sersala nû, Newrozê, pîroz bike, tiştekî ku qedexe ye. Leşker hewl didin ku pîrozkirinê asteng bikin û çend kes têne kuştin dema ku ew mudaxele dikin.
Ew rojnamevana bi meraq gelek tesîr lê tê kirin û biryar dide ku gera xwe bidomîne. Hema bibêje ew li nîvê welêt digere. Ew li her derî dibe şahidê çewsawandinê û belangaziyê û bêriya gelê kurd ya ji bo azadiyê. Di dawiya romanê de, sampatîyeke mezin ya gel bi Karîn re peyde / çê dibe û ew destpê dike ku bîr û baweriyên xwe li ser binivîsîne.
Kitêb bi rêk û pêk hatîye nivîsandin û di derbarê bûyerên dehsalên dawî yên li Tirkiyê û Kurdistanê adahiyan dide.
Foka leopar
Foka leopar an gamsiyê pars (Hydrurga leptonyx), cureyekî fokên bêguh (Monachinae) ku goştxwer û hov e. Foka leopar li parzemîna Antartîka dijîn.
Şayes
Foka pars lawirekî avî qelew, girse û hêzdar e. Rengê paşîiya foka pars gewrê tarî ye û rengê zik gewrî vekirî ye. Rengê qirika fokê spîavî ye ni lekeyên reş li ser wê, ku loma navê pars li vê fokê kirine. Mê ji nêr girsetir e. Dirêjiya foka pars di navbera 2.4–3.5 m û giraniya wê di navbera 200 - 600 kg. Diranên pêşî tûj wekî diranên goştxwerên din, lê diranên aş bi hevre girtî ne ku alîkariyê bêjinga kerevîd an krîlê antarktîktî ji avê bike wekî awaya foka kevjalxwer.
Belavbûn
Foka pars bi gelemperî li deverên parzemîna Antarktîkayê dijî, lê eger li beravên Awistralya, Tazmanya, girava Lord How û Afrîkayê Başûr were dîtin.
Têkiliyên bi mirovan re
Fokên leopar bi rastî ku canewirên bi gelek herreşeyên di têkiliyên xwe bi mirovan re. Lê bi kêm ku fokên leopar mirovan dikujin.
Kalikusagi
Kalikusagi, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Courcelles, Charente-Maritime
Courcelles, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Haunsheim
Haunsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bietigheim-Bissingen
Bietigheim-Bissingen, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Teleskopa Fezayê ya Spitzer
Teleskopa Fezayê ya Spîtzer teleskopa fezayê bû ku di 2003-an de hatibû şandin fezayê û di 30-ê Çileya 2020-an de ji kar hat derxistin.
Gustow
Gustow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Le Manoir, Calvados
Le Manoir, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Reugny, Allier
Reugny, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Mekîk
Mekikusagi, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Birîfkan, Şêxan
Birîfkan, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Adel Bakawan
Adel Bakawan, (jdb. sala 1971an li Herêma Kurdistanê) civaknasekî kurd li Fransa ye ku pisporê Iraqê ye. Ew bi zimanên kurdî, fransî, erebî, inglîzî, tirkî û farisî dizanê. Malbata wî di salên 1980an de ji ber nakokiyên Iraq û Kurdistan koçeriya Ewropa kirin û li Fransayê bi cih bûnê.
Jînengarî
Di sala 2010an de, Bakawan teza xwe di bin çavdêriya Olivier Roy de li ser tevgera îslamî li Kurdistana Iraqê parast. Ew li Dibistana EHESS, û li Zanîngeha Évry-Val-d'Essonne mamosteyê sosyolojiyê çend sala çalak bû.
Paşê ew rêveberê Navenda Civaknasiya Iraqî (CSI) li Zanîngeha Soran û lêkolînerê hevkar li Enstîtuya Fransî ya Têkiliyên Navdewletî (IFRI) bû.
Foka keşîş
Foka keşîş yan gamasiyê keşîş (bi latînî Monachus), cinsekî ji sê cureyên tewrende û kêmpeyde yên fokên bêguh e, ku rewşa hebûnê van cureyan ne baş e.
Partiya Civaka Demokratîk
Partiya Civaka Demokratîk (bi fermî: Demokratik Toplum Partisi, bi kurtî: DTP) partiyeke kurdan li bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê ye.
Serî de wekî Tevgera Civaka Demokratîk (Demokratik Toplum Hareketi) xwe birêxistin kir. Ev partî rê û mîsyona HEP, DEP, HADEP, DEHAPê dişopîne û pirsgirêka kurd wekî pirsgirêka herî mezin û herî girîng a Tirkiyeyê dibîne û li çareseriya wê digere. Bo cara yekem pergala "heman serokatî"yê xistiye nava birêvebiriya partiyên Tirkiyê. Aysel Tuğluk û Ahmet Türk heman-serokên pêşîn in. Paşê Ahmet Türk û Nurettin Demirtaş serokatiya vê partiyê kirin. Piştî ku Nurettin Demirtaş hate girtin û jibo leşkeriya tirkan hate birê kirin, Ahmet Türk û Emîne Ayna serokatiya DTPê kirin. Paşê Emîne Ayna bi wekalet serokatiya DTPê û serokatiya grûba DTP-ê a parlamena Tirkiye kir.
Qizil Ereq Xalîl Birayim
Qizil Ereq Xelîl Birayim, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Partiya Civaka Demokratîk
Di Kongreya partiyê ya duyem de, ku di 20ê tîrmehê 2008a li Enqereyê hate lidarxistin, Ahmet Türk û Emîne Ayna bûn serokê DTPê.
Di hilbijartinên herêmî yên 29ê adara 2009a de DTP hejmara şaredariyên xwe ji 56a hilda 98a û bi vê yekê serkeftî ji van hilbijartinan derket.
Di roja 11.12.2009an de ji aliyê Dadgeha Yasaya Bingehîn a Tirkiyeyê ve hat girtin û ji damezênerê Ahmet Türk, Aysel Tuğluk û Leyla Zana re heyta 5 salan siyaset hate qedexe kirin.
Courcerac
Courcerac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Holzheim, Dillingen
Holzheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Qude
Qude, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Minden, Rheinland-Pfalz
Minden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hîvika Biadan
Hîvika Biadan yan Hîvika bi Adanî li Rojhilata Navîn herêmeke bi şiklê hîvikê ye, ku tê de hin beşên Iraq, Îran, Sûriye, Libnan, Filistîn, Îsraêl, Urdun, Misir û Tirkiyeyê hene. Li gorî hin nivîskaran Kîpros jî tê de ye.
Herêm yek ji dergûşên medeniyetê ye ji ber ku ew li devera ku çandiniya niştecîh yekem car derketiye holê dema ku mirovan dest bi pêvajoya paqijkirin û guherîna nebatên xwezayî kirin da ku nebatên nû werin kedîkirin. Medeniyetên pêşîn yên weke sumeriyan li Mezopotamyayê di encama wê de çêbûne. Pêşkeftinên teknolojîk ên li herêmê pêşveçûna çandinî û bikaranîna avdaniyê, nivîsîn, teker û camê ne.
Castanet-le-Haut
Castanet-le-Haut, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Merzabad, Verzeqan
Merzabad gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
David Graeber
David Rolfe Graeber, (jdb.12ê sibata 1961 - 2ê îlona 2020an) mirovnas, çalakvanê anarşîst û nivîskarekî amerîkan bû ku bi pirtûkên xwe Deyn: Yekem 5000 Sal (2011) tê zanîn. Ew li Dibistana Aborî ya Londonê profesorê mirovnasiyê bû.
Wekî alîkar û piştra profesorê hevkarê mirovnasiyê li Zanîngeha Yale ji 1998 heta 2007, Graeber di teoriyên nirx û teoriya civakî de pispor bû. Biryara Yale ya ku wî ji nû ve nexebitîne dema ku ew ê wekî mafê wezîfedarbûnê bibûya bû sedema gengeşiyek akademîk. Ew çû, ji 2007 heta 2013, li Goldsmiths, Zanîngeha Londonê, di mirovnasiya civakî de xwendevan bû.
Çalakiya wî di nav xwepêşandanên li dijî Civîna seyemîn a Dewletên Yekbûyî yên li Quebec City di 2001 de, û li dijî Foruma Aborî ya Cîhanî ya 2002 li New York City. Graeber di tevgera Occupy Wall Street de kesayetiyek pêşeng bû, û carinan jê re dirûşma "Em 99% ne" hate avêtin. Wî kredî ji bo danasîna "99%" pejiranf lê got ku yên din ew di diruşmê de berfireh kir.
Jiyan û perwerdehiya zû
Dêûbavên Graeber, ku gava Graeber ji dayik bû di çil saliya wan de bûn, li New York-ê rewşenbîrên çîna karker bi xwe fêr bûn. Dayika Graeber, Ruth Rubinstein, karkirek cilûbergan bû. Bavê Graeber Kenneth, ku bi zanîngeha Komunîst a Ciwan re girêdayî bû, beşdarî şoreşa Spanî ya Barselona bû û di Şerê navxweyî yê Spanyayê şer kir. Dêûbavên wî her du jî cihû bûn. Graeber li Penn South, kooperatîfa xaniyê ku ji hêla yekîtiyê ve tê piştgirî kirin li Chelsea, Manhattan, ku ji hêla kovara Karsaziya Karsaz ve wekî "bi siyaseta radîkal têr bû."
Graeber di heft saliya xwe de, dema ku beşdarî meşên aşitiyê li Parka Navendî û Girava Agirî ya New York bû, ezmûna xwe ya yekem a çalakvaniya siyasî hebû. Ew ji 16 saliya xwe de anarşîst bû, li gorî hevpeyvînek ku wî di 2005-an kir.
Graeber di 1978an de Akademiya Phillips Andover mezûn kir û di 1984-an de Biryara BA ya xwe ji Zanîngeha Dewletê ya New York-ê stend. Wî bawernameya master û doktoraya xwe li Zanîngeha Şîkagoyê stend, ku wî li wir bû hevaltiyek Fulbright ku 20 mehan lêkolîna qada etnografîk li Betafo, Madagaskar, ji 1989-an de, bike. Di encama wî de Ph.D. teza li ser efsûn, koletî û siyasetê ji hêla Marshall Sahlins ve hate çavdêrîkirin û bi sernavê The Disastrous Ordeal of 1987: Memory and Violence in Rural Madagascar.
Zanîngeha Yale (1998–2005)
Di 1998 de, du salan piştî ku doktoraya xwe qedand, Graeber bû alîkarê profesor li Zanîngeha Yale, wê hingê profesor doçent. Di Gulana 2005-an de, beşa mirovnasiya Yale biryar da ku peymana Graeber nû neke, pêşî li berçavgirtina wezîfeya akademîk digire, ya ku ji bo 2008an hatibû plan kirin. Zêdetirî 4500 kesan daxwaznameyên ku piştgiriya wî dikin îmze kirin, û mitovnadên wekî Marshall Sahlins, Laura Nader, Michael Taussig, û Maurice Bloch bang li Yale kirin ku biryara xwe paşde bide. Bloch, ku li Dibistana Aborî ya London û Collège de France profesorê mirovnasiyê bû û nivîskarek Madagaskar bû, di nameyek ji zanîngehê re pesnê Graeber da.
Rêvebiriya Yale digot ku ji kar avêtina Graeber li gorî siyaseta Yale ya dayîna xwedîkirina wezîfeyê ji çend fakulteyên junior re bû. Graeber pêşniyar kir ku dibe ku biryara Yale bi piştgiriya wî ya xwendekarekî wî yê ku ji bo derkirinê hate hedef girtin ji ber endamtiya wê ya GESO, yekîtiya xwendekarên mezûn a Yale, bandor bibû.
Di 25ê gulana 2006an de, Graeber hate vexwendin ku Dibistana Malinowski li London School of Economics bide. Her sal, beşa mirovnasiyê ya LSE-ê di qonaxek destpêkê ya karîyera wan de ji antropolojîstan dipirse ku waneyê Lektorê Malinowski bide, û tenê yên ku têne hesibandin ku tevkariyên girîng di teoriya antropolojîk de kirine vedixwîne. Navnîşana Graeber wekî "Ji Hêzê/Zanînê wêdetir: lêgerînek têkiliya hêzê, nezanî û ehmeqiyê" dihat gotin. Dûv re di gotarek de hate guherandin, "Zeviyên mirî yên xiyalê: Li ser şîdet, burokrasî û keda şîrovekirinê". Di heman salê de, ji Graeber hate xwestin ku axaftina sereke di 100emîn salvegera civînên Diamond Jubilee ya Komeleya Antropolojiyên Civakî de pêşkêş bike. Di Nîsana 2011an de, wî li Berkeley Lecture Distinguished ya beşa antropolojî pêşkêş kir, û di Gulana 2012an de li Cambridge duyemîn Lecture ya Marilyn Strathern pêşkêş kir (ya yekem ji hêla Strathern ve hate pêşkêş kirin).
"Sirgûnkirina akademîk" û London (2005-2020)
Piştî ji kar dûrxistina wî ji Yale, Graeber nekaribû li zanîngehek Amerîkî wezîfeyek din peyda bike. Wî ji bîstî zêdetir serlêdan kir, lê digel qeyda xurt û nameyên pêşniyarê yên ji gelek antropolojîstên navdar, tu carî ew ji tûra yekem derbas nekir. Di heman demê de, hejmarek zanîngehên biyanî bi pêşniyaran nêzîkî wî bûn. Di gotarekê de li ser "sirgûnkirina akademîk" ya wî ji Dewletên Yekbûyî, The Chronicle of Higher Education bi gelek profesorên antropolojiyê re hevpeyivîn ku hevbîr bûn ku çalakiya siyasî ya Graeber dikare di lêgerîna wî ya serneketî de rol hebe, û qadê wekî "bi rengek radîkal" binav bike ( bi gotinên Laura Nader ) lê ji tevgera rasterast a siyasî re tehemul nake. Fakterek din a ku ji hêla gotarê ve hate pêşniyar kirin ev bû ku Graeber navûdengek wekî kesane dijwar an "nekolejîk" bi dest xwe xistibû, nemaze di ronahiya îdiayên reftara xirab a ku Yale di dema gengeşiya li ser karvekêşana xwe de kiribû. Graeber bi xwe veqetandina xwe ya ji akademiya Amerîkî wekî encama rasterast a derxistina wî ji Yale şîrove kir, û ew wek " reşkirina kulmek li klûbek civakî" şirove kir, û digot ku tawana "nepenîtiyê" cûrbecûr taybetmendiyên kesane yên din, ji wî aktîvîzma siyasî ya ji binyata wî ya çîna karker, ku wî wekî pirsgirêkek-çêker di nav hiyerarşiya akademîk de nîşan kir. Laura Nader, li ser rewşa Graeber di nav nimûneyên din ên "bêdengkirina akademîk" de di antropolojiyê de, fikirî ku sedemên rastîn dikaribû navûdengê Graeber ê wekî ronakbîrekî gelemperî, û meyla wî ya "bi Ingilîzî binivîse" ji şûnda be.
Ji 2008 heta 2013, Graeber li Zanîngeha London a Goldsmith's College dersdar û xwendevan bû. Di 2013 de, wî li Dibistana Aborî ya Londonê profesoriyek qebûl kir.
Kûzikê nas
Şayes
Laşê kûzik dirêj û zirav e, stuyê wê dirêj e, serê wê pan û teng û piyên wê kin in.
David Graeber
"Sirgûnkirina akademîk" û London (2005-2020)
Graeber endamê damezrînerê Enstîtuya Hunerên Ezmûnî ya Yewnanîstanê bû. Wî di Festîvala Helbestê ya Navneteweyî ya MultiMedia ku ji hêla Enstîtuya Hunerên Ceribandî ve ji hêla Beşa Antropolojî ya Dibistana Aborî û Zanista Siyasî ya Londonê ve piştgirî tê de, bi navê "Avahiya civakî û aborî Çawa bandor li Cîhana Hunerê dike?"
Şabaşka zankovanî
Graeber nivîskarê Fragmentên Antropolojiya Anarşîst û Ber Bi Teoriya Nirxê ya Antropolojîk ve ye: Dravê Derewîn ê Xewnên Me Yên Xwe. Wî li Madagaskar karekî berfireh ê antropolojî kiriye, teza xweya doktorayê nivîsandiye, deşkenceya Bobelatê ya 1987: Bîranîn û lenceîdet li Gundê Madagaskar, li ser dabeşkirina civakî di navbera neviyên mîran û neviyên koleyên berê de. Pirtûkek li ser bingeha tezê wî, <i id="mwxQ">Lost People: Magic and the Legacy of Slaving in Madagascar</i>, ji hêla Zanîngeha Indiana Press ve di Septemberlonê 2007 de hate weşandin. Pirtûkek ji ceribandinên berhevkirî, Phtîmalan: Essays Li ser Hiyerarşî, Serhildan û Daxwaziyê ji hêla AK Press ve di Çiriya Paşîn 2007 de hate weşandin, û Çalakiya Rastîn: Etnografiyek di Tebaxa 2009- an de ji heman çapamenî derket. Wekî din, weşanxaneya navborî berhevoka nivîsarên Graeber - bi Stevphen Shukaitis û Erika Biddle re-edîtorî - çap kir ku navê wî Xiyala Damezrîner e: Lêpirsînên Milîtanî // Teorîzekirina Bicîhker (AK Press, Gulan 2007).
Kûzikê nas
Belavbûn û warên sirûştî
Kûzik li hemû welatên Ewropa û Rûsyayê dijî ye ji xeynî Îrlanda û li hemû deverên Kurdistan, Tirkiyê, Îran ,Sûrî, Ûzbekistan, Tacikistan, Mongolya, Çîn, Japon, komara Korêya Başûr û komara Korêyê Bakur li Asyayê tê dîtin. Kûzik li bakurê Amerîkayê Bakur tê dîtin. Kûzik li bakurê Afrîkayê li Cezayir û Maroko dijî ye. Kûzik li mêrg, bejî, daristan, çandingeh, çol û nîvbeybanan dikanê bijî.
David Graeber
Şabaşka zankovanî
Di Kanûna 2017an de, Graeber û mamosteyê wî yê berê Marshall Sahlins berhevokek nivîsên bi navê Li ser Padîşahan derxist, û teoriyek, bi îlhamê AM Hocart, der barê kokên serweriya mirovan di rêûresma kozmolojîk de diyar kir. Graeber beşdarî nivîsarên li ser mîrekiyên Shilluk û Merina bû, û gotarek dawîn a ku wî digot "şerê damezrîner ê di navbera padîşah û mirovan de" lêkolîn kir. Ew bi David Wengrow re li ser karek dîrokî ya li ser koka newekheviya civakî dixebitî.
Kûzikê nas
Binecure
Nêzî 18 binecureyên kûzikan hatine danasîn ta sala 2005.
David Graeber
Şabaşka zankovanî
Ji Çile 2013 heya Hezîran 2016, Graeber di kovara The Baffler ya li Cambridge, Massachusetts de sernûser bû. Ji 2011-an heya 2017-an ew sernûserê kovara vekirî ya HAU bû: Kovara Teoriya Etnografîk, ji bo ku wî û Giovanni da Col bi hev re daxuyaniya teorîkî ya damezrîner û manîfestoya dibistana "teoriya etnografîk" nivîsandin.
Deyn: 5000 Salên Pêşîn
Yekem monografiya mezin a dîrokî ya Graeber Deyn: Yekem 5000 Sal (2011) bû.
Karl Schmid, nivîs di kovara Anthropologica Antropolojiya Society ya Kanadayî, Debt wek "pirtûka nedîtî" derdikeve ku "dibe ku herî pir hatiye xwendin pirtûka anthropology giştî yên sedsala 21'emîn de li" û diyar kir ku "ew dê ji bo Graeber zehmet be yan kesekî din top vê pirtûkê ji bo balê dikişîne ji ber dema guncan". Şimîd Debt gorî Guns, Germs, û Steel ji Jared Diamond û The Art of Not Being Governed ji James C. Scott ji bo "di çarçoveya mezin û başiya" xwe. Lêbelê, Schmid bi dirêjiya pirtûkê ve, û rastiya ku Graeber gelek îdîa û mînakan radixe pêş, ku ew pêşve diçe bi tevahî pêş nakeve, dilşikestinên piçûk diyar kir.
J. Bradford DeLong, dîroknasek aborî, di tevnvîsa xwe de Deyn rexne kir, xeletî di pirtûkê de îdîa kir. Graeber bersiv da ku van xeletiyan li ser argumana wî çênebû, û destnîşan kir ku "xeletiya herî mezin a rastîn DeLong karîbû di 544 rûpelên Deyn de bibîne, digel ku çendîn sal dûr ket jî, (iirc) bû ku min hejmara peywirdarên Serokomariyê li ser Desteya Komîteya Sûka Vekirî ya Federal çewt e". Wî rexneyên xwe yên din wekî cûdahiyek şîrovekirinê, kurtkirina nîqaşên xwe ji hêla DeLong ve, û xeletiyên di sererastkirina kopiyê pirtûkê de destnîşan kir.
Burokrasî, rêveberî, û "karên tûj"
Piraniya bûrsa Graeber-ê ya paşîn li ser mijara "karên qirêj" bû, ku ji hêla hêrsa îdarî ve û ya ku Graeber jê re " feodalîzma rêvebir" bi nav dike, hate belav kirin. Yek ji wan xalan ku wî di pirtûka xwe ya Projeya Demokrasiyê ya sala 2013 -an de - li ser tevgera Dagirker- raber kir, zêdebûna tiştê ku ew wekî karên bêşerefî bi nav dike, behsa awayên kar dike ku ewên ku xwedan kar jî difikirin ku ne hewce ne an ne hewce ne. Ew karên wusa dibîne ku bi gelemperî "di karkerên pispor, rêvebir, karmend, firotin û karûbarê de hatine bicih kirin". Wekî ku wî di gotarek di STRIKE de jî diyar kir!: "Bi taybetî li Ewropa û Amerîkaya Bakur komek mezin a mirovan, tevahiya jiyana xweya xebatê bi bicihanîna peywirên ku bi dizî bawer dikin ku ne hewce ne ku bêne kirin, derbas dikin".
Ji ber populerbûna gotarê, paşê Graeber pirtûka <i id="mwAR0">Karên Bullshit: Teoriyek</i>, ku di 2018-an de ji hêla Simon & amp; Schuster ve hatî weşandin, nivîsand. Nathan Heller ji bo New Yorker-ê nivîsand, pirtûka encama vê yekê diyar kir ku xwediyê "qenciya her du jîr û karîzmatîk" e. Alana Semuels ku ji pirtûka The New York Times-ê re nirxand, diyar kir ku her çend dikare ji ber giştîkirinên di derheqê aboriyê de were rexne kirin jî "çavê antropolojîk a Graeber û gumanbariya di derheqê kapîtalîzmê de di pirskirina hin beşên aboriyê de kêrhatî ne ku rojava normal qebûl kiriye." Guardian nirxandinek têkel li ser Karûbarên Bullshit ên Graeber kir, wî tawanbar kir ku ew xwediyê "helwestek hinekî dilnizm" e û pejirandina "nîqaşên kedkar" ên pirtûkê, di heman demê de behsa aliyên teza pirtûkê dike "eşkere rast". Karûbarên Bullshit çar heftan di top-20-a navnîşa bestsellerên Los Angeles Times de derbas kir. Pirtûk ji hêla her yek ji Financial Times, New Statesman, û City AM ve "Pirtûka Sala 2018" hate xelat kirin.
Çalakî
Di 11-ê Çirî 2019-an de, Graeber di xwepêşandanek Serhildana Têkoşînê ya li Qada Trafalgar de li ser têkiliya di navbera "karên qirikê" û zirara hawîrdorê de peyivî, pêşniyar dike ku tevgera hawîrdor divê van karan bi hev re digel projeyên avahiyê an binesaziyê yên nepêwist û plankirî nas bike kevnbûn wekî pirsgirêkên girîng.
Harekat Occupy
Di Çiriya Paşîn a 2011-an de, Rolling Stone pesnê Graeber da ku mijara xwe da tevgera Occupy Wall Street: "Em ji sedî 99 in". Graeber di Projeya Demokrasiyê de nivîsand ku dirûşma "afirînek kolektîf bû". Rolling Stone got ku wî di Tebaxê de bi tenê 60 beşdaran re yekem Civata Giştî ya Bajarê New York- ê çêkir. Wî şeş heftên din tev li tevgera geş bû, di nav de asankirina civatên giştî, beşdarî civînên koma xebatê, û rêxistin kirina perwerde û dersên hiqûqî û bijîjkî li ser berxwedana nehişmend. Çend roj piştî ku dorpêça Zuccotti Park dest pê kir, ew ji New York çû Austin, Teksas.
Graeber destnîşan kir ku tevgera Occupy Wall Street nebûna naskirina rewabûna saziyên siyasî an sazûmana hiqûqî ya heyî, hembêzkirina wê ya biryargirtina lihevhatinê ya ne-hiyerarşîk û siyaseta pêşdibistanê ev kiriye projeyek bingehîn anarşîst. Wî bi Bihara Ereban re berawird kir, wî îdîa kir ku dagirkirina Wall Street û xwepêşandanên gelêrî yên hemdem ên din "temsîlkirina salvoyê ya di pêla danûstandinên hilweşandina .mparatoriya Amerîkî de" kir. Wî li El Cezîreyê nivîsî, wî not kir ku ji destpêkê ve tevgera Dagirker li ser "dilsoziya bersivdayîna tenê fermanek exlaqî, ne qanûnî" bû û ji ber vê yekê bêyî destûrên hewce civîn li dar xist. Parastina vê biryara pêşîn a tevgera Dagirker, wî got, "wekî gel, pêdivî ye ku em ne hewceyê destûrê bin ji bo dagîrkirina cîhê giştî".
Siyaseta Brîtanya
Graeber piştgirî da boykotê rojnameya The Guardian ji hêla hevalên nivîskarên çepgir ve piştî ku kaxez bi berdewamî li dijî Corbyn bi salan berevajî weşand. Wî îddîa kir ku The Guardian tenê nivîskarên pêşverû diweşîne da ku bi xwendevanên xwe pêbaweriyê bistîne, lê siyaseta wêya edîtoriyê li dijî siyaseta sosyalîst e. Ew rexnevanekî dengbêjî yê navendparêzên karkeran bû ku êrîşî Corbyn kir, û got ku dilnizmiya wan ji tevgerên sosyalîst re ji ber firotina wan a berê bû: "Ger ew çalakvan ne naîf bûn, ger ev mirov nedihat hilbijartin, tevahiya jiyana navendparêzan bûbû derewek. Wan bi rastî her tiştî rastî qebûl nekiribû. Ew bi rastî tenê firotan bûn. "
Bandor û pêşwazî
Hans Steinmüller, ku di Kovara Enstîtuya Antropolojiya Keyaniyê de nivîsiye, Graeber û hev-nivîskarê wî Marshall Sahlins wekî "du ramanwerên herî girîng ên antropolojîk ên serdema me" binav kir û ku tevkariyên wan di teoriya antropolojîk a padîşahiyê de "pîvanek" teoriya antropolojîk".
Jiyana kesane
Graeber di 2019 de bi Nika Dubrovsky re zewicî. Herdu li ser rêzeyek pirtûk, atolye, û axaftinên bi navê Antropolojî ji bo Zarokan hevkar bûn.
Ebrkuh (navçe)
Ebrkuh yek ji navçeyên parêzgeha Yezdê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Ebrkuh e.
Ladon, Loiret
Ladon, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
David Graeber
Mirin
Graeber di 2ê îlona 2020an de, li nexweşxaneyek Wênîsê di 59 saliya xwe de mir. Ew heya rojên paşîn berî mirina xwe çalak bû, di 28ê tebaxê de vîdyoyek şandibû YouTube -ê, ku wî diyar kir ku ew "hinekî di bin hewa" de hîs dikir, lê ku wî dest bi "baştirbûna xwe" kir. Jina wî Nika Dubrovsky li ser Twitter-ê ragihand ku Graeber bi wê û hevalên xwe re li Wênîsê betlaneyê dimeşîne, û sedema yekser xwîna navxweyî ye. Di otopsiyê de hat dîtin ku xwîn ji ber pankreatasyona nekrotîk çêbûye.
Karnavala Bîranînê
Di 11ê Çiriya Pêşîn a 2020an de di çarçoveya 'Karnavala Bîrdariya Intergalactic' a ku ji bo pîrozkirina jiyan û xebatên Graeber hate organîzekirin de rêzeyek axaftin, komxebat, pêşandan, xwepêşandan, xwendin û axaftinên giştî pêk hat.
Çiyayên Şingalê
Çiyayên Şingalê, di nava sînorê başûrê Kurdistanê û rojavayê Kurdistanê de ne. Çiyayên Şingalê ji aliyê Başûrê Kurdistanê ve dikevine rojavayê bakur de. Her wusa, çiyayên Şingalê dikevine navbera çemê Diclê û Firatê de. Ji aliyê Rojavayê Kurdistanê ve dikeve dehma herêma Cizîrê û Tilkoçer de. Herêma Cezaayê dikeve ber çiyayên Şingalê de. Her wusa, navê Şingalê, navê bajarê Şingalê jî ye. Bajarê Şingalê navê xwe ji navê çiyayên Şingalê digrê. Çiyayê Şingalê ji aliyê wê yê başûrê çiyê ve jî çemek diherikê. Weke 210 km di nava çiyê de diherikê. Nûqteya herî bilind ya çiyayên Şengalê, Çêl Mêra (Çil Mêran), 1463 m bilind e.
Loupiac-de-la-Réole
Loupiac-de-la-Réole, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Kapîtal
Kapîtal (bi almanî: Das Kapital) yek ji giringtirîn pirtûkên Karl Marx e. Di vê pirtûkê de Marx rewşa kedkarên sedsala 19'an lêdikolê û sistema Kapîtalîzmê şîrove û rexne dike. Va pirtûkê Karl Marx bandorekê mezin li tevgera kedkaran û siyasetê sedsalê 20'an kir.
Lietzow
Lietzow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kapîtal
Berga yekem ya pirtûka Kapîtal di sala 1867'an de hate çapkirin. Piştî mirina Marx di sala 1883'an de, hevalê wî Friedrich Engels ji destnivîsên wî dû bergên din kom kirin û dan çapkirin.
Rocles, Allier
Rocles, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Andak
Andak, gundekî bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an gelhe ya gund 366 kes e.
Çavkanî
nufusune.com/korkut
Mehmet Hakkı Suçin
Mehmet Hakkı Suçin nivîskar, wergêrê wêjeya erebî û zimannas e.
Biyografî
Di sala 1970ê de li Qulpê ji dayîk bûye. Di sala 1993an de li Zanîngeha Enqereyê, Peymangeha Ziman û Dîrok-Erdnîgarîyê de beşa Edebiyata Erebî kuta kir. Ew li Balyozxaneya Kuweytê ya li Tirkiyeyê de wek wergêr xebitî (1993-1998). Teza xwe ya masterê di Zanîngeha Gazîyê de li ser çiroknûsîya nivîskarê  Misrî Yehya Heqî qedand. Teza doktoraya xwe li ser pirsgirêkên himberiyê di wergera erebî-tirkî de kir (2004).
Ahmet Türk
Ehmed Tirk 1942 li Dêrika Çiyayê Mazî Mêrdîn siyasetmedarekî Kurd û Hevserokê Şaredariyê Bajêre Mezin Mêrdîn yê niha ye. Di nava refên CHP yê de dest bi polîtîkayê dike û di sala 1973an de dibe parlamenterê CHP yê yê Mêrdînê. Di Cûntaya leşkerî ya 1980î de tê girtin û di zîndana Amedê de dimîne. Di sala 1987î de dikeve Sosyal Demokrat Halk Partisi (SHP) û wekî parlamenterê Mêrdînê tê hilbijartin. Saleke şûnde ew û çend parlamenterên Kurd ji vê partiyê ji ber ku li Ewropa tevlî cîvînekê derbarê pirsgirêka Kurd bûne tên avêtin. Ehmed Turk û parlamenterên din ku ji SHPê veqetiyan partiyek nû bi navê HEPê damezrandin.
Megalît
Megalît kevirekî mezin ê berî dîrokê maye ye ku bi tenê yan jî digel kevirên din ji bo avakirina abîde yan avahiyekê hatiye bikaranîn. Tenê li Ewropa zêdeyî 35.000 megalît hene, ku ji Skandînavyayê bigire heya Deryaya Navîn bi cih in.
Ahmet Türk
Di sala 1994î de bi tevî hin parlamenterên Kurd tê girtin û 22 meh li girtîgehê dimîne. Bi damezrandina DTP yê ve ew dibe yek ji serokên vê partiyê.
Mehmet Hakkı Suçin
Biyografî
Suçin serokatiya komîsyona ku ji bo dibistanên seretayî û navîn ên li Tirkiyeyê dersên Erebî yên bingehîn ligor CEFR-ê amade dikin, kir. Suçin di 2014an de wek endamekî lijneya Xelata Navneteweyî ya Romana Erebî (IPAF) hate hilbijartin. Herwiha di 2015an de wekî şêwirmend û endamekî di lijneya Xelata Wergerê ya Şêx Hamed de jî cîh girt. Di sala 2016an de, wî Xelata Wergerê (Komeleya Nivîskarên Tirkiyeyê) wergirt. Ew ji sala 2012an vir ve kargehên li ser werger, wergernasîya wêjeyê bi rêve dibe.
Kiçikli
Kiçikli, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Zerenikê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ahmet Türk
De sala 2009 dadevleta tirk je parlamenteriye êxest
Mehmet Hakkı Suçin
Biyografî
Wî ji wêjeya erebî ya klasîk û nûjen helbestên Mu’allaqat, İbn Hezm, Adonis Mahmûd Derwêş, Xelîl Cibran, Nîzar Qabbanî, Mohamed Bennîs û hwd. wergerand tirkî û ji wêjeya tirkî jî wergerand erebî. Ew endamê Komeleya Navneteweyî ya Diyalektolojiya Erebî (AIDA) ye. Xebatên wî li ser wergernasî, wergera edebiyata erebî û hînkirina erebî bo biyaniyan berdewam dike. Hêj li Zanîngeha Gazîyê ya li Enqere-Tirkiyeyê, wekî profesor dixebite.
Ahmet Türk
Sala 2010 da kuciken tırk je samsone puzawi işkant.
Mehmet Hakkı Suçin
Berhemên Wî
Hin weşanên wî yên bingehîn:
Billerbeck
Billerbeck bajarokekî navçeya (Landkreis) Coesfeld li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Rauddalsvatn
Rauddalsvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
1 Ceres
Ceres (nîşan: ) yan jî 1 Ceres gerstêrkeke biçûk di nava asteroîdên di navbera Behramê û Berçîsê de ye. Ti heyvê Ceres tine ne. Di 1ê kanûna paşîn sala 1801ê de ji aliyê Giuseppe Piazzi ve wek yekemîn gerstêrka biçûk hatiye dîtin. Navê wê ji Yezdana romî ya paleyê hatiye.
Courçon
Courçon, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Teft (navçe)
Teft yek ji navçeyên parêzgeha Yezdê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Teft e.
Hesîde
Hesîde, hesûde navê şîraniyek e. Dibe ku li hin deverên din, bi navekê din bê navandin. Li Serhed, deşta Rewanê jê re hesîde dibêjin. Li parêzgehên Bakurê Kurdistanê Mûş, Erzîrom, Qers, Mezra, Erdêxan, Îdir û Wanê hesîde gelek tê xwarin.
Şîraniyeke ku çêkirina wê hêsan e ye. Dişibe helawê. Ard (arvan) di nava rûn de tê qelandin, hin pincarên çiyayî tên tevkirin. Helawa ku bi pincarên biharê ye.
Bijîşkiya gelêrî û xwarina şervanan
Hesîde di bijîşkiya gelêrî ya kurd de herwiha girîng e. Hesîdeyê didin jinên nû zarok anîne, nexweşên emeliyat bûne, xwîn windakirine. Ji ber ku pêdiviya laş di rewşên wiha de bi glîkozê zêde ye û pincarên hêşîn jî di restorekirina organan de bikêr in.
Hesîde herwiha xwarina şervanên kurd e. Di stranan de tê ziman ku pêşmergeyên Îhsan Nûrî Paşa heger di êrîşa xwe serketî bana, fermandar mertoxe dixwarine, hesîde jî didane şervanên xwe. Amadekirina mertoxeyê (mirtoxe) jî, ya hesîdeyê jî hêsan e. Ji ber wê jî xwarineke gerîllayan e.
Zimanê tatî
Zimanê Tatî (Tatî: Tâti Zobun, 'تاتی زبون') zimanekî ji şaxa başûrê-rojavayê ya zimanên îranî ye. Bi taybetî li Îranê (400.000) Ethnologue, Languages of the World: Tati people including Alviri-Vidari, Eshtehardi , Gozarkhani , Harzani (Population: 28.100 in 2000) , Kabatei , Kajali , Karingani (Population: 17.600 in 2000) , Kho’ini, Koresh-e Rostam , Maraghei , Razajerdi , Rudbari , Shahrudi, Takestani (Population: 220,000) and[http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=tov Taromi, Upper ethnic groups. tê axaftin, Azerbaycanê (24.000) her wiha li û li Rûsya (2.300), Îsraelê (70.000) jî bi zimanê tatî dizanin.
Kefirelab
Kefirelab, bajarokekî navçeya Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Mustafa Can
Mustafa Can di roja 15ê çiriya pêşîn a 1969an de li Bakurê Kurdistanê ji diya xwe re çêbûye. Malbata wî koçî bajarê Skövdeyê (li Swêdê) kiriye û Mistefa li wê derê mezin bûye.
Ew rojnamevan û nivîskarekî bi zimanê swêdî ye. Di sala 2002an de wek "Vebêjerê salê" Xelata Mezin a Rojnamevanan (ya Swêdê) danê.
Pirtûka wî ya pêşîn a bi navê "Tätt intill dagarna" (Hema nêzîkî rojan) di sala 2006an de derket.
Milliyet
Milliyet rojnameyeke tirk e û navenda wê li Stembolê ye. Ji 3ê gulanê 1950î virde tê weşandin û niha weşana xwe yeli ser înternetê jî heye. Slogana vê rojnameyê Basında Güven ("Bawerî di çapemeniyê de") ye.
Damezrênerê wê Ali Naci Karacan bû û niha yek ji rojnameyên holdînga Doğan grubu ye. Di bin gerînendetiya Abdi İpekçi de li hemberî rojnameyên Cumhuriyet, Hürriyet û Millî Gazeteyê cihê xwe digire û li polîtikayeke çepa navendê digere. Piştî kuştina İpekçi ji aliyê Mehmet Ali Ağca yê endamê tevgerên zêderastgîr, vê rojnameyê jî polîtîkaya xwe guhert û nêrînên uniter û fermî hilbijart. Niha yek ji rojnameyên ku îdeolojiya fermî ya dewleta Tirk diparêzin ên mezin ê Tirkiyê ye.
Laugna
Laugna şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dillingen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Parchtitz
Parchtitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Ragnar Lodbrok
Ragnar Lodbrok leşker û keyekî vîkîngan a ku axên Brîtanyayê dagirkerî û talan kiriye. Di çavkaniyên latînî, anglosaksonî û frankî de agahiyên derheqê destanên wî de pir in. Watêya navê wî "şalê bipirç" an jî "şalê bimû" ye.
Gelo Ragnar kesekî rast e an mît e?
Destana Ragnarê niha her çiqas populer be jî di jiyaye an go ji kesekî efsaneyî ye nayê zanîn. Hemû çavkaniyan de heman hizr ew e ku ew di sedsala 9em piştî zayînê jiyaye lê çavkaniyên binivîsî derheqê wî yên herî kevn di sedsala 13em de li Îslendayê hatine nivîsandin. Navê wan destanan Saga ne û piranî li ser zarokên Ragnarê hatine nivîsandin. Ji ber wê dîroknas zehf yeqîn nakin kesekî wisa jiyaye, lê tê zanîn ku zarokên wî jiyane. Ew yek jî wisa tê şîrovekirin ku kesên ku zarokên Ragnarê tên zanîn dibe ku eslê xwe bigihînin cihekî navdar wan agahiyên ne rast jî peydakiribin.
Di nav destanên Ragnarê de tiştên mîtolojîk jî pir in lê di nav destanên wî de tiştên ku dîrokê de derbas dibin jî hene. Çavkaniyên neyarê vîkîngan jî vê yekê teyîd diken ku leheng bi rastî jî jiyaye. De sedsala 9em piştî zayînê de salên xwe yên çalak bihurand lê heta ku bê te nivîsandin pir çîrokên mîtolojîkê jî jê re hatiye tekildarkirin. Lehengên vîkîngan ku wê sedemê de jiyane ji bo serbilindiyê eslê xwe gihandin wî û destanek wisa tikilhev derket holê.
Plûto
Plûto di mîtolojiya romayî da xwedawenda mirinê û xwediye dinyaya binerdî ye. Ew ji yek kurê Satûrn û birayê Jupîter e. Wekhevê wî yên mîtolojiya yewnanî Hadês e.
Ragnar Lodbrok
Sagaya Ragnar Lodbrok
Saga di sedsala 13em de li Îslendayê bi zîmanê îslendî hatiye nivîsandin. Ew di nav çavkaniyên derheqê Ragnarê herî çêtir ji ber ku derheqê lehengiyên wê pir zêde agahî di nav wê de cih digre. Di nav sagayê de Ragnar wek bav û kalê malbatekî îslendî tê qese kirin. Heta ku mirina Ragnarê didome çîrok.
Lailly-en-Val
Lailly-en-Val, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Rongères
Rongères, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Merxo, Pulur
Merxo, gundekî ser Zerenika Dêrsimê ye yê ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Bilan, Şêxan
Bilan, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Castelnau-de-Guers
Castelnau-de-Guers, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ragnar Lodbrok
Sagaya Ragnar Lodbrok
Di nav sagayê de behsa jina duyem ya Ragnar Aslaugê jî dike. Derheqê Aslaugê de dibêje ku ew keça Sigurd ve Brunhildayê ye. Bi wî şiklê saga di nav mîtolojiya germanî jêgirtinan dike
Bingen am Rhein
Bingen am Rhein, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Rheinland-Pfalzê ye.
Ragnar Lodbrok
Sagaya Ragnar Lodbrok
Ragnar kurê keyê Danîmarkayê Sigurd Ring ye. Ew wek mîrzeyekê şerwan hat mezinkirin. Li gelê xwe dilovan, hemberê neyarên xwe dijwar bû. Peywira wî ya yekem bi daxwaza mîrê Gotelandê Herrud kuştina marê mezin an go ejderhayê bû. Şalê xwe pê pirçan pêçand, saya vê yekê xwe xwîna ejderhayê parast û ejderhayê pê rimekî kuşt. Mîr jî keça xwe Thorayê ji bo zewacê diyarê wê kir. Du kurên wan bu bi navê Eirek û Agnar.
Demekî şûnde jina wî mir ew jî dest bi talana kir. Çû Norwêcê li cotgehekî rasta Krakayê hat dilê wî kete wê. Ragnar pê mamik û pirsan wê dide ezmunê Kraka hemûyan dizane ji ber vê yekê Ragnar ji wê ra teklîfa zewacê dike. Ew jî teklîfê qebûl dike.
Ew keçika bi navê Kraka bi rastî ne keça gundiyekî bû ji binemaliyekî biesl dihat nevê wê jî Aslaug bû. Di demekî şûnde keyê bavê Aslaugê keça xwe dide Ragnarê, Ragnar paşî dihese ku Kraka ne keça gundiyekiye, dotmîrek e. Lê pêşbiniyek jî didene wî, dibêjin heger ji Aslaugê re bizewice ti kurekî wî yekê çav-mar çêbî lê dîsa jî dizewicin. Pêşbinî rast dibe, zarokên wan Sigurdê Çav Mar ji dayik dibe. Ji wê pêştir di Ivarê Bêhestî ku diroka vîkîngan de lehengê herî mezin, Bjornê Rûhesin, Hvitserk û Rognvald jî zarokên wan in.
Saga hinek din jî derheqê serpêhatiyên Ragnar û zarokên wî de dewam dike. Saga sondxwarina Ragnar diqede. Ragnar dibêje ez tinnê pê du keştiya Brîtanyayê dagir bikem.
Çîroka lawên Ragnar
Ew çîrok jî wek sagaya Ragnar Lodbrok li Îslenda yê sedsala 13em an jî 14em hatiye nivîsandin. Ew çîrok wek pêşketiya sagayê ye. Hûrgiliyên wê zêdetir in. Di nav vê çîrokê de Ragnar wek împeratorekî tê qesekirin. Di nav împeratoriya wê da keyaniya Înglistan, perçeyekî Danîmarkayê, Almanya, Baltikê, Swêd ve Norwêcê ye û ew hemû welatan da jî kurên wî key in. Ji sagayê cudatir Ragnar vê carê kurê keyê Swêdê û ya Danimarkeyê key Hring e. Ew jî ecêb e ku tu têkiliyên çîrokê ji Îslandayê re tine lê çîrok li Îslendayê re hatiye nivîsandin.
Çîrok piranî li serpêhatiyên lawên Ragnar û tolhildana Ragnar ye. Li wir jî Thora diya Eirek û Agnarê, Aslaug jî diya Sigurdê Çav Mar, Ivarê Bêhestî Bjornê Rûhesin û Hvitserkê ye.
Helbesta Ragnar
Ragnarsdrápa li Norwêcê di sedsala 13em bi zimanê norsîya kevn hatiye nivîsandin. Helbest ji helbestvanê qesrî yên norwêcî Bragi Boddason re hatiye barkirin. Heman demê de di nav helbestê de Ragnar mertalekî diyariyê zilamekî binavê Bragiyê dike. Lê ne gengaz e ku birastî jî tekiliyek wisa çê be. Dibe ku ev tenê jêgirtinek be.
Krákumál (Mirina Qijikê)
Wateya peyva Krákumál "mirina qijikê" ye. Lê helbest wek "Strana mirina Ragnar Lodbrok" jî tê zanîn. Bi zimanê norsiya kevn di sedsala 12em de hatiye nivîsandin. Helbest piranî li ser mirina wî yên efsaneyî disekine.
Ragnar ji aliyê key Aella yê Northumbria yê tê girtin û mirinekê dijwar benda wî bû. Ew hate avêtin di nav çalekî ku di nav çalê tije mar bû û tê bawerkirin ew wî helbestê çaxê di devê maran de gotiye. Lê ev agahî jî dibe ku rast nebe. Ji ber ku helbest ne xwedî hûrgiliyên çanda Danîmarkayê bû.
Di helbestê da Ragnar hemû şer û lehengiyên xwe tîne ser ziman. Ji xwe pê peyvên "me ji şûr da nîşa wan" dest pê dike. Di bandora jehrê behsa tolhildana xwe yên ji aliyê zarokên wî dike. Paşî behsa mirina xwe dike û dibêje Odîn ti wî qebûlê Valhallayê bike ji ber wê dibêje ku "ez bi kenê xwe bimirim (læjandi skalk deyja)". Helbest di nav xwe de cudahiyên ji sagayan jî cih dike.
1- Gesta Danorum
Ev pirtûk jî di sedsala 13em de li Danîmarkayê hatiye nivîsandin, ji bîlî çavkaniyên din di nav wê çîrokê da behsa jina sêyema Ragnarê Lagerthayê dike.
Foka birî
Foka birî (Erignathus barbatus), cureyekî bi mezinahiyeke navinçî ji foka bêguh ye ku li nêzî okyanûsa Antartîkayê dijî.
Manvieux
Manvieux, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Mihemed Elî Şakir (zazakî)
Mihemed Elî Şakir (1946-2020) hunermendekê kurd o. Dengbêj Mihemed Elî Şakir (Jiyana wî) Hunermend Mihemed Elî Şakir, di sala 1946an de li navçeya Dirbêsiyê ya parêzgeha Hesekê ya Sûriyê (beşa kurdî ya girêdayî dewleta Sûriyê) ji dê û bavên ku ji neteweperweriya xwe ya kurdî hez dikin, hatiye dinê. Bapîrê wî ji aliyê bavê xwe ve mirovekî dîndar û muezzinê mizgeftê bû, bi dengekî awaz û mezinbûna wan bi perwerdeyeke dînî bû. Bavê wî yê ezîz jî bi muzîkê re têkildar bû û li tenbûrê dixist. Dibêjin ku bavê wî bandoreke mezin li ser heza wî ya muzîkê kiriye û bi saya xwendina dînî ya bapîrê xwe hunermend jêhatîtir bûye. Mihemed Elî Şakir, jiber kirin û xwendina Quranê bi dengê xwe yê xweş di rojên dînî de û li dibistanê digot.
Ji ber şert û mercên zehmet ên aborî û jiyanê, bavê wî dest bi karê çandiniyê kir. Di demên havînî de alîkariya bavê xwe dikir û bi wê re jî xwendina xwe domand. Di sala 1968an de malbat koçî bajarê Serêkaniyê kirin; Xwendina mamostetîyê bi dawî kir, û pişt re tevlî beşa îngilîzî ya Zanîngeha Helebê bû, û piştî bidestxistina Lîsansê ya zimanê îngilîzî ew 12 salan li dibistanên Serêkaniyê bû mamosteyê zimanê îngilîzî.
Jiyana hunerî ya hunermend Mihemed Elî Şakir ji zarokatiya xwe de dest pê kiriye, hezkirina wî ya li hember mûzîkê, weke ku di hevpeyvîna xwe de dibêje, bandoreke malbatî bû. Dengê bapîrê wî xweş bû û di heman demê de bavê wî jî wisa bû. Ji zarokatiya xwe ve li bilûrê dixist û carinan stranên dînî digotin, lê êdî kêfa wî ji bilûrê re nedihat. wan bi xerciya xwe ûdekê kirîn û bi birayê xwe re dest bi karê ûdê kirin bi tena serê xwe û bê rahêner heta ku şarezayiya lêxistinê bi dest xistin.
Heke em di derbarê bandora hunerî ya mûzîkê ya li ser Mihemed Elî biaxivin, em dikarin behsa du sedeman bikin: Ya yekem ji malbatê bû (bavê wî), ji bilî jîngeha derdora wî, wek stranên dîlanê û stranên folklorî yên kurdî; Ya duyem jî li beşa kurdî guhdarkirina wî ya radyoya Bexdayê bû ku demekê tenê rêya şahî û derbaskirina demê, radyo bû. Hunermend bi xwe jî di vê derbarê de dibêje: “Em her roj bi dilgermî li benda weşana Kurdî bûn, ez û bavê xwe û birayê xwe Mehmûd, bi hisret bûn ku em tiştekî bi zimanê xwe bibihîzin, di demekê de ku her tiştê Kurdî qedexe bû. ev alava ku şêrîntirîn û xweştirîn stran û awazên kurdî yên qedexekirî diweşand bi me zor xweş bû, bi zanîna ku weşana wê dihat astengkirin û tevî wê yekê jî bi berdewamî û bi serbilindî me li radyoyê guhdar dikirin.”
Ji radyoyê hunermend Mihemed Elî Şakir ji hunermendê mezin ê kurd Mihemed Arif Cezrawî hezkir û herwiha jî sazvanê soranî Şemal Saib, Fûad Ehmed û Celal Cemal ketiye bin bandora wan de; Ji bilî nêzîkbûn û hezkirina wî ji stranên kurdî re, ew nêzîkî stranên erebî û hevdem bû û ji navdartirîn dengbêjên ereb hez dikir û stranên wan digotin, mîna Ȗm Kelsûm, Ferîd El Etreş, Mihemed Ebdulwehab. Malbata Rehbanî, Feyrûz û yên din.
Hunermend Mihemed Elî Şakir di sala 1969an de, piştî ku helbestvanê mezin Yûsif Barazî berhevoka herî xweş pêşkêşî kir, di sala 1969an de dest bi nivîsandina helbest û awazê kir.
Ev stran ji birayê wî hunermend Mehmûd Ezîz Şakir re hatin şandin ku di radyoya Bexdayê de bistirê û bûne yek ji xweştirîn stranên wê demê û heta niha, wek: (Şîn bû rîhan, Gulîzar, Hebs û zîndan, rabe ji xwe) û yên din. Destpêkirina hunermend Mihemed Elî Şaker bi nivîsandina stranên xwe yên yekem, ku ew strana Zeynebê (1969) bû, piştre stran li pey xwe anîn û bi jîrbûna xwe jêhatiya xwe ispat kir, û stranên herî xweş pêşkêşî me kirin wek: Gewrê, Zava, Ber Dilê Min Pir Şêrîn e, Şivan Pêz Daxist Ji Çîyê û gelek stran, ku hemû ji sala 1969an heta 1979an li Radyoya Bexdayê û bi dengê birayê wî Mehmûd Ezîz hatin weşandin.
Gelek hunermendên kurd stranan ji saz û helbestên wî gotine, wek: Mihemed Şêxo, Gulîstan Perwer, Ronî Can, Husên Şakir, Mistefa Xalid, Zoya û yên din; Hunermend Mohamed Ali Shakir, ji bo tu hunermendekî ji nifşê nû û her weha yê kevin ji stranên xwe kêm nekiriye.
Hunermend Mihemed Elî Şakir di sala 1975an de li bajarê xwe Ras al-Ainê dizewice û 4 zarokên wî hene: Sê xort û keçek; Di sala 2012an de piştî dagirkirina bajarê wî Serêkaniyê (Ras al-Ain) ji aliyê Cebhet El-Nusra ve, neçar dimîne ku bireve bajarê Amûdê, paşê rizgarkirina wê ji El-Nusra ye û vedigere bajarê xwe; Lê koçberî dubare bû û koça wî ya dawî bû heta mirina wî. Hem pir bandor li wî kir hem jî pir êşand.Hunermend Mihemed Elî Şakir bi darê zorê ji bajarê xwe derket û li şûn xwe hiştin komek helbestên xwe yên di kompîtera wî de bû li gel amûrên xwe yên muzîkê, ku vê koçê bandor li derûniya wî kir, û tenduristiya wî têk çû. Bi nexweşiya Koronayê ket, û di 24ê Kanûna Pêşîn a 2020an de, piştî salek zordarî û xemgîniya li ser bajarê xwe SerêKaniyê, çû ser dilovaniya xwe. Hinekan jê re digotin kaniyê Stranan, ji ber ku gelek hunermendên kurd û ji her çar parçeyên Kurdistanê (Sûriye, Iraq, Tirkiye û Îran) helbestên wî gotine.
Ji bo stranên wî yên herî navdar ên ku di Radyoya Bexdayê (beşa Kurdî) de hatin weşandin ku ji aliyê birayê wî hunermend Mehmûd Ezîz Şakir ve hatine gotin: ✅ Ber Dilê Min Pir Şêrîn e   12.08.1971. ✅ Zava   16-10-1971 ✅ Zeynebê    25-11-1968 ✅ Dengê Vî Dilî     01-12-1969 ✅ Xwedya kezî     12-041970 ✅ Şivan Pez Daxist    27-09-1970 ✅ Gulînar    19-02-1972 ✅ Gewrê      20-07-1970
Derbarê strana wî Keça Kurd de jî, destûr nehat dayîn ku di radyoyê de were weşandin, ji ber ku naverokeke wê ya siyasî hebû û kesayetiya rêberê nemir Mele Mistefa Barzanî pîroz dikir, ev jî komek ji stranên wî yên herî xweş, ku di nav kurdên Rojava de belav bû: ✅ Rêwiyo    20-08-1972 ✅ Dayê    18-09-1972 ✅ Eyd û Erafat     10-10-1970 ✅ Narê   15-02-1991 ✅ Newroza me hatî  18-12-1991 ✅ Cejna Newrozê  17-03-1985 ✅ Dotmam  01-12-1982 ✅ Derî Li Min Veke  01-11-1982
Courcoury
Courcoury, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Serhildana Seyîdan û Berazan
Serhildana Seyidan û Berazan an jî Serhildana mala Bişar û mala Ûso (bi tirkî, Tutaklı Alican İsyanı an jî Şapka isyanı) yek ji serhildanên kurdan ên herêmî ye. Ev Serhildan a ku ji bo destekkirina serhilderên Agiriyê çêbûye, di 7e tîrmeha 1930 de dest pê dike û heta 7e çiriya pêşîn dikşîne.