cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vladîmîr Lenîn
Deme Şoraşgariyê
Lenîn ku çend sala li Samara ma, piştre di sala 1893an de li St. Petersburg bicih bû. Ji dêla ku xwe pêş bixe û keriyeriya xwe bike, bi kar û xabetên şoraşgariyê re eleqeder bû. Li Marksîzm xebitî. Di sala 1895an de hata girtin. 14 Mihan girti ma. Piştî ku hata girtin, ew sorgunî Shushenskoye ku li Sîbîrya ya hata kirin. Di miha tirmeh 1898 de jina ya ku berê hingî çalakvanaka sosyalist bû bi Nadejda Krupskaya re zewicî. Di nîsana 1899an de pirtûka xwe ya bi navê "li Rûsya pêşketine Kapitalizmê" weşand. Di sala 1900 de piştî ji ji zindanê derket, li Rûsya û li hinek bajarên ewropa xabitî. Li Zürîh, Prag, Münih, Cenevrê, Wiyana, London û li Manchester ê ma. Ev deme wî ya ku ma deme sorgunê bû. Deme ku li sorgunê bû, rojnema Îskra û Julius Martov ava kir. Piştre ev rojnemayan bûna li berên wî. Di wê demê hinek nîîvîs ûpirtûk li ser tevgere şoraşgar nivîsand. di vê demê piştî k hinek nav bi kar anîn, piştre navê "lenîn" bikar anîn. Êdî weke lenîn hata naskirin. Di wê demê de di partiya rus e karkaran ya sosyal demokrat re kar kir. Têde pir aktif bû. PIştre ku bi demekê re ku wî pirtûkcikaka biçûk li ser şraşgariyê nivîsand, ku hinek bi bandûra wê ji perçebûn di vê partiyê de çûbû û lenîn ji koma ku derkete hole û ji xwe re got Bolşevîk ji wan re seroktî kir, li hevberê Menşivîkan. Ev pirtûkçika wî, tê gotin ku di wê demê ya ku ya ku herî bi bandûr bû. Di sala 1906an de di partiya mazin de weke serok hata helbijartin û piştre ne bi gelekî re mecbur me ku herê Fînlanda.
Li Ewropa gera xwe berdewam kir û di 1912 de tevlî konfaransa Pragê ya partiyê û ya Konfaransa Zimmerwald bû. Hingî gelek sosyalistên Ewropî ji tevlî van konfaransên bi wî, bûn. Lenîn serokekê mazin yê çapa Zimmerwaldê bû. Di wê demê de Inessa Armandi rusya terk dike û diçê û li Parîsê bi cih dibe û tê gotin ku ew evindaraka Lenîn e û tê gotin ku piştre hevdû ji dibînin. Li wir, bi Bolşevîkan re dibe. Piştre ku lenîn hinekî li Pragê dimêne, piştre di buhurê Siwisrê.
Di saal 1914an de ku Şerê cihanê yê yekemîn dest pê kir, li Ewropa partiyên demokratên sosya yên ji tahb didan ji bo şer, piştgir kir. Lenîn di serî de sosyal demokratên alman piştgiriyê didina şer bawer ne kir, Piştre ew partiyên piştgirî didana şer, ji Enternasyonala duyem vaqatahan. Lenîn, weke şerekî "Emperyalist" şîrove dikir û di anî ser ziman û piştgiriya bûna şerê di çînî kir.
Şoraşa Çila
Bi Şoraşa Çila e 1917 re û li Rûsya ketina çarê rus Nikolayê duyem, pişt wî re, li Rûsya rewşeke nû afiribû û Lenîn divîbû ku bihatana Wir. Lê ji ber berdewam kirina Şerê cihanê yê yekemîn bitim hize xwe berdewam dikir û Lenîn ji li Siwisrê weke bû û weke ku nikarîbû ku derkatana.Siwisre her ku xwe bêalî ji denazand bû ji, di şer de di zore de bû. Serokê Partiya Komînîs ya Siwisrê Fritz Platten, jiber ku Lenîn li ser Almanya re bi yên pêre bi trenê herê Rûsya, bi rayadarên Almanî re gahabû paxtakê. Hukumete Alman destûr da çûna Lenîn ya li Rûsya. Ji ber ku bawer dikir ku bi çûna Lenîn ya li Rûsya re wê di [[Aniya Rojhilat de wê tevlîbûnakê çêke û ew ji wê ji wan re bê alikar ku şer bi dawi bikin. Piştî Lenîn hata Almanya, ji wir êdî bi Ferîbotê diçê Swedê. Lenîn, rêvaniya wî ya li Skendînavya, ji aliyê du komînîstên Swedî Otto Grimlund û Ture Nerman hatibû alîkarkirin.
Di nîsana 1917an de Lenîn gaha Petrograde. Deme ku gaha di cih de li hevberê Hikumete ku heya têzên xwe denazandin. Bi vê yekê bû serokê Bolşevîkan yê sereke. Di serî de partiya wan weke partiyaka çap tenê mabû. Lê piştre di demeke kin de bû cihê yên ku ji Hikumete nexweş lê civina wan. Bolşevik di wê demê de li hevberê hukumetê bûn. Li tiştekî hiukumetê xwedi derneketin. Li ber sekinîn. Di wê demê de yên ku li ber lenîn ji sekinin hebûn. Yên weke Aleksandr Kerensky, Lenîn bi sixurtiya Almana gunah bar kirin û çûna ser wî de. Lê di wê demê de ku di serî de Menşevîk bû û piştre nêzîkî Bolşevîkan bû Loen troçkî ji li ber wan hewldanan di 17 tîrmehê de axiftinaka ku têde Lenîn Parast kir. Troçkî di axifitna xwe de weha dibêje, "Hewayaka wilo afirandin ku ne em û ne win karin bêhne bistênin. Li lenîn û Zinoviev wilo bi alçaqî tê êrîş kirin. Lenîn, 30 sala ku ji bo şoraşê tekoşîne dike. Ez 20 salin li ber bindestkirina xalkê tekoşîne dikim. Di dewama wê de, ji Militarizme alman nefrete me pêve tiştek bigotin nabe. Ji ber ku li ber militarizmê alman tekoşîn kir, 6 mih ceza min stand. Vê herkes dizane. Di vê salonê de bila ti kes ne bêje ku em sixurê almanan yên bi pere ne".
Şoraşa Çirî
Di 8 çiriya paşîn de Lenîn ji aliyê Konserya Sovyet ve weke serokê "Komîserê konseya gel" hata helbijartin. Ev yek, weke ku ew serokê hikumetê were hilbijartin bû. "komînîzim, bi sovyetê li welat li her derî elektirîk gahandina" dibêje Lenîn. Bi vê yekê, li her derî birina elektirikê, çandin û pêşasaziya ku were moderniz kirin, girêngiye wê têne ser ziman. "pêşasaziya modern û teknolojiya pêşketî, di ser wê de xwe bi rêxistin kirin û elektirîke ku wê girêdanê di naqabina bajêr û çolê çêke, ku hata zêdekirin wê farqê ji hole rake, wê li çolê asta çandê ji wê bilind kê, û di welat de hata her koncukê wê li şûn mayîne ji hole rake, ne zanî û xizaniyê ji hole rakê, nexweşiyê û hovitiyê wê çawa ji hole rake, emê şanî gundiyan ji bidin". Ji herkesî re weke hevdû û ku ji herkesekî re wek hevdû sisteme başkirinê ye gerdunî avakirn û yên ku nexwanda û nivîsar bê, wan ji bi xwanda û nivîsar bike, ji bo wê pir bi hewes bû. LÊ pêşî armaca Hikumetê ew bû ku welêt ji şerê cihanê yê yekemîn derxe bû.
Paxta Brest Litovsk
Ji ber ku Alman dayimî bi rojava de di harikin, êdî Lenîn Mohrkirina paxtaka ji nîşqaşê re vekir. Yên weke Buharîn serokên Bolşevîkan, bawer dikirin ku berdewam kirina şer, wê li Almanya şoraşê ji bêne. Yê ku nîşaş bi rê ve dibirin Troçkî ji ji bo herdû aliyan ji bi şertê ku ardên ku di destên wan de li gor berjewende herdû aliyan lev vegerênin, û ku werine cem hevdû di parast. BI vê yekê, dixwest riyaka nêvî bibîne. di wê navberê de hevdîtin ji dibûn. Lê ku hevdîtin bi serneketî bûn, êdî Alman ji bi harikandina xwe ya bi rojava ve berdewam kirin. Ardên rûsya yên rojava qismekî wê yê mazin kirin bin destên xwe de. Di wê rewşê de têze ku Lenîn di parast, ji aliyê Bolşevîkan ve hemûkan ve hata bidestek kirin. Di 3 e adara 1918an de, Lenîn Paxta Brst Litovski imzan kir. Lenîn, Rûsya ji şerê Cihanê yê yekemîn derxist. Bi vê paxtê Rûsya gelek ardên ku kiribûna bindestên xwe de careke dî da Almanya û Osmaniyan.
Bolşivîkan di 19 Kanunê de deme ku di hilbijartinan de kem bûn, êdî hêze sovyet kete devrê de û rêveber parast. Piştre, êdî hin bi hin gelek mirovên ku ji hundur hatina vêtin bûn. Yên ku ne dibûn li gor, dihatina derxistin. Ev yek weke şerên navxweyî berdewam kir. Bolşevîk di wê demê de hikimket ava kirin. Bi Partiya sosyalist e şorasgar ava kirin. Ev, di gelek nîqaşan de weke di nav Bolşevîkan weke çengên çap hatina ser ziman ş şîrove kirin. Lê di nav hikimetê de yên ku li hevberê wê paxta Brest litovski hebûn û wan bi wê êdî bi li hevberê hukumetê rabûn û di ancama wê de Hukumetê ket. Brest litoevki, di komîntern de tevlihevbûnek çêkiribû. Di serî 1918 de lenîn di bin navê ku karkar xwe bi xwe bi rêve bibin kampanniyak da dest pê kirin û ji ku pisporti pêşkeve û bi serê bi rêve herê niqaş da dest pê kriin. Wî li bi vê yekê, xwest ku li xal û zagonên demokratik bi rêve biirn were kirin. BI dirişma "xwe bi xwe bi rê ve birin" diaxift.
ÇK
ÇK, teşkilataka dewletî ye ku ji bo tekoşîna li ber yên ku li hevberê şoraşê tekoşîn dikirin tekoşîn bike hatibû demazirandin. PIştî ku şoraşa Çirî bû, piştre êdî gelek xwepêşandan bûn. Di deme şoraşa Fransa de ji yên weke Antonie Quentin Fouquier ku dadgah ava kiribûn hebûn. Sewcî bû. Lenîn, ji ber ku tevlihevbûnên bi wî rengî ji hole rake xwest ku saziyakê ava bike û ku li ber wê bi sekinê. Serokê Saziya şoraşgarî e leşkerî yê kevn Felix Dzerzhinski, bi pirsiyar kir. Wî ev sazi ava kir û tuzuke wê ji amede kir.
Mauves-sur-Loire
Mauves-sur-Loire, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Vladîmîr Lenîn
malbata Çar
Malbata Çarê rus ya Nikolay duyem, piştî şoraşê li Yekaterinburgê dihata girtin. Di wê demê de ji şer hebû. Artişa Sipî li ber di wê herêmê de di harikî. Wî çaxê hêze rus ji li wê herêmê li ber Şikestinê bû. Tê gotin ku hingî Sverdlov ji berpirsiyarên wê herêmê xwestiya ku ji dêla ku bikeve destê hêzên Arşa Sipî de bila were kuştin. Lê ev yek tenê weke gotinekê ya. PIştre ne bi gelekî re malbata wî hata kuştin. Ev kuştin, hê ji Dîrpkzan li ser nîşaşê dikin ku ka kê kuştiya. Hinek dibêjin ku Hêzên Artişa Sipî kuşt û xwest ku bêje hêzên sovyetê kuştiya ji ku ne kevine dest de bi saxî. Lê ev mijar di tariyê de ma.
Berqele, Merîwan
Berqele gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Engesora Helaciyan
Engesora Helaciyan (, bi tirkî navê Güntepe lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Vladîmîr Lenîn
Hewldanên suiqastan yên ku Lenîn
Di 15 avêlê 1918 de li Petrograd ji aliyê êrîşkarakî bi navê Mark Allien ve lê suiqast hata kirin. Hingî ji axiftinaka xwe di vegerehe. Lenîn hingî bi Fritz Platten re di araba wî de bi hev re li şûn runiştî bûn. Deme ku Êrîşkar agirdike, hingî, Fritz Platten serê Lenîn di cih de dikişêne xwere û wî xilas dike. Lê guleyên ku ew agirdike, destê Fritz Platten nişand digirin û wî birîndar dikin.
Di 30 tabaxe 1918 de Amdamê partiya sosyalist e şoraşgar Fanya Kaplan ku di bake lenîn ku pêre bi axivê, hingî deme ku li xwe di zîvire, rasti gula êrîşkar hat û birîndar bû. Êrîşkar sê gula berdanê de. Du gula li mile wî û yek ji li kezebe wî ya sipî ket. JI ber ku hingî di wê heyeme de hata bawer kirin ku li nexweşxane ji heya ku êrîşkar li bendî wî bin, ew birina Kremlînê. Li wir, ew hata derman kirin. PIştre her çend ku baş bû ji, piştî vê buyarê re sihata wî xira bû. PIştre hinek xwerve xwerin, dihata bawer kirin ku bandûra wan êrîşan ji di wan xwerveyan de heya.
Gingen an der Fils
Gingen an der Fils şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Vladîmîr Lenîn
Hewldanên suiqastan yên ku Lenîn
Piştre weke bersive van êrîşan ji tê ser ziman, ku piştre bersive ku hata dayin yên digotin dij-şoraşgar in gelek ji wan hatina girtin û hatina surgun kirin. Gelek ji wan piştre hatina kuştin ji. Di vê demê pevçûn pir zêde bûn. Ew politikayên ku ji wan re dihata gotin "şerê komînîzmê" di vê demê ketine devrê de. Di wê demê de demeke şerê navxweyî ji bû. Wilo tê ser ziman. Di şerê navxweyî de sovyet bi ser ketibû. Lê birçibûnê ji dest pê kriibû. Gelek mirovên oldar ji hatina sorgun kirin. Ev dem, demekê demeke şerê navxweyî mazin diafirêne.
Dema Şerê navxweyî li Rûsya
Di wê navberê de li Rûsya şerê navxwayî ji berdewam dikir. Gelek komên ku hizre wan jev cude ji rahiştina çêkê ji bo ku Hikumete Sovyet bidina xwere. Her ku gelek alî ji ketibûn şer de, du ali "Artişa Sor" û "Artişa Sipî" di şerê de hêzên sereke bûn, di şerê bi hev re. Ji bo ku Artişa Sipî bi ser bikeve Fransa, Brîtanya û Amerika ji bo ku artişa Sipî bi ser bikeve her çend ku tevlî vî şerê navxwayî bûbûn ji, bi serneketin. di dawiyê de Artişa Sor ku Leon Troçkî Serbaziya wê dikir, ku Artişa Sipî û Muttefîkên wê têk birin, êdî wê şerê navxwayî qizinc kir. Lê piştî ku serketina denazandin ji piştre ji li gelek deveran de şer û pevçûn berdewam kirin.
Di wê demê de herdû hêzan ji, hem artişa sor ji û hem artişa Sipî ji di deme şer de ji bo ku di herêmên di bin destên xwe de awlakriyê çêkin, gelek neqancî û zilmên mazin kirin. Bajarok xirabûn, Semyan hata xirabû an ji hata dizîn. Bi darê zore sawal û malê gundiyan ji wan hata standin. Yên li ber sekinin ji zor dîtin.
Di sala 1919 de ev serketina ku hati bidest zistin, hizre ku bi lenîn re ji çêkir, ku şoraşê berê bidina rojava û ji serketinê ku pêdivî pê hebe zor ji were bikar anîn. Ya ji nû ve serxwabûna xwe bidest xistî Komara Polonya duyem, di sadsala 18 de ardê ku ji aliyê Rûsya ve hatibûn bin dest kirin, ku sêhete wan herêmên ji bike bin dest de, di naqabîna wê Rûsya de hatina ber hevdû çêbû. Û piştre ev hatina li ber hevdû zîvirê şerê nav sovyet û wê de.Li Almanya ji di wê demê ji bo şoraşê Yekitiya Spartakusan derketibû. Bi baweriya ku artişa Sor êdî berê xwe bide Ewropa û şoraşê bêne, hizir derdiketina hole. Lenîn, di wê demê de ji bo şoraşê, di parast ku artişa sor ji herê û Polonya û di ser wir ve xwe bigihêne Almanya û Rojava Ewropa û li wanderan ji şoraşê, jê re bibe alikar di parast. Ji bo ku herê alikariya partiyên komînîst yên vê herêmê û herêmên din ji bo serketina wan, hewldide. Lê di Polonya de hêzê sovyet ketina wê ya zore hatina ber têkçûne ve yekê xistibû zorê de.
Octon, Hérault
Octon, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Chester A. Arthur
Chester A. Arthur (jdb. 11ê çiriya pêşîn, 1829 – m. 18ê çiriya paşîn, 1886) serokdewletê 21em ê DYAyê ye. Piştî kuştina serokdewlet James A. Garfield ew dibe serok. Di 19ê îlona 1881ê de dibe serokdewlet û heta 4ê adara 1885an li ser postê xwe dimîne. Bi Ellen Lewis Herndon Arthur (berê Ellen Lewis Herndon) re zewicî û sê zarokên wî çêbûn. Arthur di sala 1886an de li New York City çû ser dilovaniya xwe.
Octon, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Komelgeh
Komelgeh (bi îngilîzî: collective settlement, collective town) gundên nû û kolektîv in ku ji salên 1970î heta salên 1990î li Başûrê Kurdistanê ji aliyê rejîma be's ve hatine avakirin ji bo kesên ku ji warên xwe ji ber ewlekariya rejîmê bi zorê hatibûn veguhastin.
Di 1975an de herêmeke bi dirêjahiya sînora Turkiyê û Îranê ya bi navê Kembera Ewlekariyê ji aliyê rejîma be’s ve hate çêkirin. Gundên vê herêmê, hemû gundên ku bi 10-30 kîlometreyan nêzîkî sînorê bûyî, hatine vala û wêrankirin û li dora 600.000 kesan hatine veguhastin bo warên nû yên bi navê “komelgeh”.
Di salên 1980î de jî rejîma Sedam Huseyn ji nû ve zêdeyî 4000 gundên kurdan wêran kirine û gelek nîştecihên van gundan dîsa hatine veguhastin komelgehên nû.
Overath
Overath, bajarekî navçeya (Landkreis) Rheinisch-Bergischer Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Komelgeh
Piştî ku rejîma Sedam Huseyn ketibû, 2620 ji gundên wêrankirî, ji hêla Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve û bi alîkariya Neteweyên Yekgirtî û rêxistinên sînornenas cardin hatine avakirin.
Komelgehên Misêrîkê (1975), Pêşabûr (1976), Tilkeberê (1976), Dêrelûk (1977), Şêladizê (1977), Xankê (1985) li parêzgeha Dihokê ne.
Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MİT)
Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî (tirkî: Milli İstihbarat Teşkilatı, ligel kurtenavê wê MİT jî tê naskirin), navê saziya sîxurî ya Tirkiyeyê ye. Serokê wê yî niha Hakan Fidan e. Wekî hemî dezgehên din ên Tirkiyeyê MİT jî di bin kontrol û desthilatdariya Konseya Ewlekarî ya Neteweyî (bi kurteya tirkî MGK) de ye ku ew bi xwe jî di bin siya artêşa Tirk de ye. MİT bi CIA, MOSSAD û gelek saziyên sîxuriyê din re bi hevparî jî xebatan dike.
Girêdanên derve
Malpera Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MİT)
Spica
Sîmak el Ezel, Spica (bi latînî simbile) an α Virginis, stêra geştirîn a di komstêra Simbile de ye û stêra 15'emîn geştirîna li ezmana şev e. Spica di komstêrê de simbileya di dest xamayê de pêk tîne.
Ew stêrcoteka du stêrên xwe di dor hev re bi peryodeka 4,0145 rojan de dizivirin in û pê re geşiya wê di navbera +0,92 û +0,98 mag. de diguhere, lê ew bi çavên rût nayê ferq kirin. Ew 250 salên roniyê dûra dinyayê ye.
Stêra ji stêrcotê ya geştir xweyî germiyeka 22.400 K a li ser rûyê xwe ye û ew xweyî geşiyeka 13.500-carî ya rojê ye. Eşkêla wê 7,8-car ya rojê ye û giraniya xwe 11-car ya rojê ye. Stêra zenûntira stêrcotê xweyî germiyeka 18.500 Ka li ser rûyê xwe û geşiya xwe 1.700-carî ya rojê ye. Eşkêla wê 4-car ya rojê ye û giraniya wê ji 7-carî ya rojê hindikekî kêmtri e.
Çima ku Spica nêzika eklîptîk e, ew dikar ji hêla hîv û carcara gerstêrk ve bê pêşî lê girtin. Cara paşin 10'ê kewçêrê 1783'a de ji hêla Gelawêjê pêşî lê hat girtin û ew ê carekî din 2'ê rezberê 2197'a dîsa ji hêla gelawêjê ve pêşî lê bê girtin.
Horgof
Horgof an jî Horgov, carina wek Orgof jî tê nivîsandin gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Qizîlkilîse, Bêgirî
Qizilkilîse gundekî bi ser navçeya Wanê ve ye. Qasî 5 km yan durî navenda navçeya Bêgirîyê ye.
Ev gund ji aliyê Velî Osmanê Elî Begê û Silêman Begê ve hatiye avakirin. Di gund de mizgeft, dibistan û kanala avê heye. Di navenda gund de mizgefta gund cîh digire. Dibistan û kanala avê jî dikeve jêra gund. Sê aliyê gund bi çiyayan hatiye dorpêçkirin û aliyek vekiriye. Di gund de heyanî îro mirovên pir zana derketine, mîna Ahmet Kabûkara, Kerîm Kabûkara, Sûat Kabûkara. Li gund eşîrata şemsikî pir in. Li pey wê eşîra bejîrîla tê.
Tobizawey Hesen Beg
Tobizawey Hesen Beg, Tobizawey Ḧesen Beg, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Latilly
Latilly, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Baar-Ebenhausen
Baar-Ebenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Pfaffenhofen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dintesheim
Dintesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Gruibingen
Gruibingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Salihê Qubînê
Salihê Qûbînê yek ji dengbêjên kurd yê bi nav û deng e ku bi taybetî li Herêma Xerzan, bi giştî jî li seranserê welêt tê naskirin.
Qûbînî di sala 1949’an de li Gundê Eyndarê (Agaçlîpînar) ya bi ser Misirca (Kurtalan) Sêrtê ve ye, hatiye dinyayê. Ji ber feqîrî û belengaziyê, hêj di zarokatiya xwe de malbata wî li gelek gundan geriyaye. Berê mala wî li gundê ‘Girikê Boto’ ya bi ser Farqîna (Silîvan) Diyarbekirê ve ye bû, niha ew li Batmanê bi cih û war e.
Qûbînî ji bilî karê dengbêjiyê, ji bo dabara malbata xwe bike, di çêkirina avahî û mizgeftên gundan de karê sewaxê û lêkirina dîwaran dike.
Di gotûbêjeke ku me pê re kiribû de, bersiva pirsa me ya bi rengê: “We çawa, çi çax û bi çi awayî dest bi karê dengbêjiyê kiriye? Ev çend sal in ku hûn stranan dibêjin? Di malbata we de ji xeynî we kesên ku distrên hene gelo?” wisa bersivandibû:“Hêj di 12-13 saliya xwe de, li poxan û bênderên gund min kilam û stran digotin. Min dênh û bala xwe dida darekî, xaniyekî, mirovekî an jî heywanekî, min digot û li hev dianî. Di malbata me de birayê min ê mezin ku ‘Qasimê Dengbêj’ jê re digotin, berê stran digotin û îro kêm be jî dibêje. Babê min ‘Sofî Hemê’ jî dengbêjekî baş bû. Lê dema ez dibim 9-10 salî, êdî ji ber bêtaqetiyê, dest ji kilam û stranan dikişîne. Ev 40 sal e ku ez dibêjim. Hinek kilam û awaz min ji birayê xwe Qasim û hinek ji wan jî min ji bavê xwe Hemê girtine. Gelek kilamên ku min bi xwe çêkirine jî hene....”
Gelo dengbêjên ku herî zêde tesîr li Salihê Qûbînê kirine kî ne? Li gorî gotina wî Teyîboyê Siertî ku niha li Gundê Marîbê ya Misircê rûdine, Şakirê Bedih ango Şakirê Mezin û Rehmetiyê Hiseynê Orginosî yê Mûşî tesîreke mezin lê kirine. Lê dengbêjek jî heye ku gelek dixwaze li civat û dîwana wî bibe mêvan û pê re dîwaneke ‘Xerzanî’ pêk bîne. Ew dengbêj jî ‘Bermahiyê Komkûjiya Filehan’, ‘Qûlîngê Deşta Xerzan’, ‘Lejyonerê Artêşa Fransa’, ‘Hevalbendê Seîd Axayê Cîzîrî’ û ‘Xweşawazê Radyoya Erîvanê’ Karapetê Xaço ye. Li gorî gotina wî 5-6 meh berê bi riya telefonê, bi Karapêt re ketine têkiliyê û ji hev re çend bend kilam gotine.
Heta niha bi sedan kasetên Salihê Qûbînê bi awayên amatorî hatine qeydkirin û tomarkirin. Lê bi awayeke profesyonelî ev 6-7 sal in ku 6 kasetên wî derketine pêşberî kilamhezan.
Bi kurtasî mirov bibêje; ev ciwanmêrê hanê Deng û Awaza Deşta Xerzan bixwe ye. Dema kilamên Metran Îsa, Derwêşê Evdî, Genc Xelîl û Edûlê, Lawiko Dîno, Hay lo li min (Xêlyeya Farqînî), Koçero Lawikê Silîvanî, Şerê Hethetkê, Kilama Behcetê Dawûd bê gotin Salihê Qûbînê tê bîra mirov. Her wiha Emê Gozê ku wekî “Rêbirê Posteya Dewletê” tê nasîn, kilameke ku ji hêla Seydayê Cegerxwîn ve jî gelekî hatiye ecibandin, awazeke şêrîn e ji devê Salihê Qûbînê...
Qerebax, Ûrmiye
Qerebax gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1303 kes (388 malbat) bûn.
377
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Miyankûh (dehistan)
Dêhistana Mîyankûhê, bi ser şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ye. Di gundistanê de bi zimanên kurmancî û farisî tê axavtin.
Şûnên nîzik bi Dêhistana Miyankûh
Li gundistana Miyankûhê 22 gund hene, ku li 10 gundan ji wan kurmanc lê rodenin. (je sedi 45.5 gundê wî dêhêstana şûnê xelki kurmanc in); hijmari gişti xelki wî dêhêstana 1120 malbat û 4528 kes e, hijmari xelki kurmanc jî 785 malbat û 3032 kes e. (je sedi 67 xelki dêhêstani mîyankûh kurmanc in).
James Buchanan
James Buchanan (jdb. 23ê nîsanê, 1791 – m. 1ê hezîranê, 1868) serokdewletê 15em ê DYAyê ye. Di nav serokên DYAyê de, ew tenê ji Pennsylvania ye. Di 4ê adara 1857an de dibe serokdewlet û heta 4ê adara 1861ê li ser postê xwe dimîne. Ew ne zewicî ye. Tê gotin ku ew homoseksuel bû. Buchanan di sala 1848an de li Lancaster a Pennsylvaniayê çû ser dilovaniya xwe.
Belçesor, Merîwan
Belçesor gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Maregîska Ûrmiyê
Maregîska Ûrmiyê an wagnerî (Vipera wagneri), cureyekî maregîskan yan marên bijehr ê ku xwe cihê çiyayên Kurdistan, bi taybetî rojhilata Tirkî û bakurê rojavayê Îranê ye. Tu binecure ji vî maregîskî nehatiye nasîn.
Tarî
Tarî, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Honorius
Honorius (bi tunî ) (9ê îlonê 384an Konstantînopolîs; 15ê tebaxê 423an Ravenna) navbera salên 393 û 423 de împeratorê Romê bû. Honorius lawê împerator Theodosius I û birayê împerator Arcadius bû. Honorius împeratorê Romê ya Rojavaê bû. Arcadius împeratorê Romê ya Rojhilatê bû.
Dema împaratoriya Honorius de German di dema Koça Qoman de êrîşa împaratoriyê dikir. Di 406an de Barbaran hin xakên Hispanya û Galya dagir kirin û Brîtanya bi tunî ji destên Roma derket.
Di dema Honorius, di 410an de bajarê Roma bi destên Vîzîgotan hat dagir kirin. Dîsa di wê demê de Honorius ji tirsên Vîzîgotan û Vandalan re paytext ji Milanê de birî bû Ravennayê.
Li der êrîşên Germanan bêtir li hundura împaratoriyê de wek Galya, Brîtanya û Efrîka jî serîhildan der diketin. Honorius di 15ê tebaxê 423an de mir û ji pê wî re xwarzîye xwe Ualentinianus III derbaza textê bû.
Tacirî
Tacirî gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Triyaslon
Triyaslon ji peyva inglîzî-yewnanî (triathlon) tê beralîkirin, conek werzişê ye ku ji sê bûyeran pêk tê êk li dwîv êk bêy ku bênvedan di navbera wan de hebe. Pirr caran ew avjenî û paysikil û bezînin. Triyaslon ya çûye di nava yariyên olompî de her ji sala 2000ê were. Êk ji triyaslonên here navdar eve ye (Triyaslona Ironman), ku divê bo 2 mîlan avjenî û paysikil bû 100 mîlan û paşî marason jî bo bezînê.
Herîkîna piroklastîk
Herîkîna piroklastîk, herikîna bilez a gaza germ û madeyên volkanîk e (ku hemî bi hev re wekî Tephra tê binavkirin) ku bi leza navînî 100 km/s ji volkanekî li erdê diherike û dikare bigihîje leza 700 km/s ê. Germahiya vî gaz û tephrayê dikarin bigihîjin germahiya bi qasî 1000 °C e.
Herikîna piroklastîk ji hemû xetereyên volkanîkî, xetereyên herî kujer in û di encama reşandina bi teqînan re çêdibin ku bi awayekî normal digihîje erdê û bi berjêra erdê ve diherike yan jî bi paralela gravîtasyonê (hilkişîna erdê) ve tê belavkirin.
Etîmolojî
Peyva piroklastîk ji peyvên zimanê yewnanî πῦρ (pýr), tê ku tê wateya "agir" û ji peyva κλαστός (klastós), ku tê wateya "perçe perçe" hatiye wergirtin.
Barbar
Barbar (, gelejmar: bárbaroi) di Yewnana Kevnare de ew kesên ne ji zimanê yewnanî an jî neçê yewnanî diaxaftî re dihat digotin. Di împaratoriya Roma de jî Barbar ew kesên bê hevotina Roma(paideia) re dihat digotin. Îroj Barbar ji bo ew kesên neşarmend ango nemedenî tê bikaranîn. Wê wek Vandalîzm di herîkê demê de mane guhertî ye.
Ew bi gumanî di bar- bar(vite vit kirin) de der ketî bû. Lê li ber yewnanan di Sanskrît de wûşeyeke wek barbarā ji bo kesên lalik re dihat bikaranîn. Di yewnanî de ew herî pêşi ji aliya Homeros di pirtûka Îlyada de wek axftiyên barbarî (barbarophonoi) ji bo hin kesên ji Anatoliya re hatî bû bikaranîn.
Çiqas Romayan ji bo yewnanan barbar bûn jî, wan jî "barbar" ji bo ew kesên bê hevotin re bikarandî bû.
Barbar di dîroka çînê de jî şun dîtî bû. "Barbar" ji bo ew kesên der de koça Çîn kirî, ango kesên li çîn nehatinî dinê, dihat bikaranîn.
Komelgeha Hîzawa
Hîzawa, komelgeheke wilayeta Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1976an de hatiye avakirin. Di sala 1998an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 3.954 kesan.
Oftringen
Oftringen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Aargau ya herêma Zofingenê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Paderborn
Paderborn, bajarekî navçeya (Landkreis) Paderbornê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Lejyona Cihûyan
Lejyona Cihûyan (1917–1921) legyonek nefermî ya di navbera 38-42 xulaman, ku li Brîtanya Mezin kar kir da ku li dijî eskerên Împeratoriya Osmanî yên li Filistînê di Cihana Yekem de şer bike.
Torxe
Torxe, tîntore an kakol (Alaudidae), famîleyekî balindeyên fîkaran e. Tehma torxeyan gellek nerm û xweş e.
Şayes
Dirêjiya torxeyê di navbera 12 - 24 cm û giraniya wê di navbera 15-75 g e.
Mizgefta Mezin a Mêrdînê
Mizgefta Mezin a Mêrdînê (Cami-i Kebir), kevintirîn mizgefta Mêrdînê ye. Li ser avakirinên dêreke kevn hate sazkirin.
Minareya mizgeftê di sala 1186-an de ji aliyê hukimdarê ertuqî Qutbedîn Îl Xazî ve hate avakirin.
Di mizgeftê de riyê pîroz ê pêxember tê dîtin.
Tomografî
Tomografî, tê wateyek teknolojîk e ku pê rêbazên rîtolojîk a radyolojîk tê kirin. Tomografî, di sala 1915an de ji hêla bijîjk a fransî Boccage ve hatî nûxwaz kirin, di sala 1930an de di qada tenduristiyê de hate bikaranîn.
Bi tomografî yê bi tîrêja Xê û tevgera organan dîtina radyografi yê tê bidestxistin. Dîmenên organek bi qasî 1 û 2 cm qalind dide nîşan. Bi vî rengî, dikare organan ji serî heta binî, ji bînî heta serî  hûrmalîn organê were kirin
Ji ber ku tîrêja Xê tê bikar anîn, di tomografiyê de mirov rastî radyasyonê tên. Di  hinek caran de nexweş li ber tîrêjiya radyolojîk ya normal jî zêdetir rastê radyasyonê tê. Yek ji wan sedemên herî girîng ku tomografî bi tîrêja Xê ku wergirtina berevajî baştir digire, û ya din jî ev e ku ezmûnek berbiçav çêbikin ji ber ku li ser wêneyên hûrmalînek baş bê kirin.
Dîrok
Tomografî di 1930an de ji hêla radyolojîst Alessandro Vallebona ve hat pêşve xistin, û di kêmkirina pirsgirêka mezinbûna strukturan de di radyografiya projeksiyonê de kêrhatî hate dîtin . Di gotareke de 1953an de di kovara bijîjkî ya Chest de, B. Pollak of the Fort William Sanatorium behsa karanîna pilanografiyê, termek din a tomografiyê kir. Tomografî di lêkomkirina forma kevneşopî ya tomografiyê dimîne heya ku ji dawiya 1970an de ji hêla tomografiya bingehîn ve tê guhastin . Tomografiya di lêkomê de dîtina rastiyê bikar tîne ku wêne zelal xuya dike, di heman demê de strukturên de dişoxilîne. Bi veguhestina çavkaniyek tîrêja Xê û fîlimê di dema berevajî de rêwerên berevajî, û guherîna rê û qada tevgerê, operator dikarin dikarin lêkoma cihêreng ên ku strukturên berjewendiyê hilbijêrin.
Hattenhofen, Baden-Württemberg
Hattenhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Axmyûn
Axmyûn, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gehînkeya kîmyayî
Gehînkeya kîmyayî, qada ragihandina erkê kar bi navbeynkariya madeyên kîmyayî.
Kartêkirên hawirdorê dibin sedema çêbûna erkê kar, ango demreragihandinê. Erkê kar ji tûmika tewereyê dest pê dike heta kotahiya tewereyê bi şêweyê elektrîkî tê guhaztin. Kotahiya tewereyê bi demarexaneyêk din ve di nav têkiliyê de ye. Hin caran jî dibe ko kotahiya demarexaneyê bi xaneya masûlke an jî bi xaneya rijên ve di nav têkiliyê de be. Divê erkê kar (demareragihandin) ji kotahiya tewereya demarexaneyê derbasî xaneyên din bibe. Ew beşa ko demarexane nezikê hev dibin wekî gehînke an jî gehînkeya demarî tê navkirin. Erkê kar ji xaneyek bo xaneya din, bi navbeynkariya gehînkeya demarî tê gihandin.
Corê gehînkeyan
Du cor gehînke heye, gehînkeya elektrîkî û gehînkeya kîmyayî.
Gehînkeya elektrîkî
Li gehînkeya elektrîkî de firehiya gehînkeqelîş a navbera xaneya pêşgehînke û ya xaneya paşgehînke pir hindik e, ji 2 nanometeyê kêmtir e, ango tewerekotahî hema bigire raste rast bi xaneya paşgehînkê ve di temasê de ye. Di navbera xaneya pêşgehînke û ya paşgehînke de pirikên sîtoplazma ava dibe, bi vî awayê erkê kar bi şêweyê elektrîkî derbasî xaneya paşgehînke dibe. Wekî mînak, koendama demarê ya medûz (bi îngilîzî: medusa, jelly fish) gehînkeyên elektrîkî lixwe digire. Erkê kar di gehînkeyên elektrîkî de, li gor gehînkeyên kîmyayî hê leztir tê gîhandin. Aresteya gihîhandinê bi du alî rû dide. Di laşê mirov de masûlkeyên dil û masûlkeyên lûs(lûsemasûlke) bi gehînkeyên elektrîkî erkê kar radigihînên xaneyên din.
Gehînkeya kîmyayî
Gehînkeyên demarî yên piraniya ajalan bi firehiya 2 heta 20 nanometre ye. Ji ber ko gehînkeqelîş fire ye, ango di navbera herdu xaneyan de valahî heye, herrika elektrîkê di valahiyê de radiweste, erkê kar bi şêweyê elektrîkî derbasî xaneya paşgehînke nabe. Ragihandina erkê kar di gehînkeyê de bi navbeynkariya demareguhezeran, bi şêweyê kîmyayî rû dide. Piraniya ajal xwediyê gehînkeyên kîmyayî ne.
Pêkhate û taybetmendiya gehînkeya kîmyayî
Gehînkeya kîmyayî ya nûmûne van pêkhate û taybetmendiyan lixwe digire
Di tewerekotahiyê xaneya pêşgehînke de kîsikên hûrikên bi qasî tîreya 20 nanometre hene, ji van kîsikan re dibêjin çikildanên gehînkeyê. Di nav çikildanên gehînkeyê de madeyên kîmyayî heye, ev madeyan wekî demareguhêzer tê navkirin. Demereguhezer bi awayek rêkûpêk (sîstematîk) di tewerekotahiyê de tê berhemkirin. Ji bo berhemkirinê, enerjiya ATP ji mîtokondriyên li tewerekotahiyê tê bi destxistin. Enzîmên ji bo berhemanîna demareguhêzeran di laşê xaneyê de tê berhemkirin, bi navbeynkariya tewereyê ber bi tewerekotahiyê tê guhaztin.
Rêbaza gîhandina erkê kar li gehînkeya kîmyayî de
Li ser parzûna tewerekotahiyê de cogên kalsiyumê (Ca2+) yên jêrdestê voltajê heye. Gava erkê kar digihîje kotahiya tewereyê, cogê sodyumê vedibin, sodyum (Na+)belavbunê nav tewereyê dibe û cemsergiriya wê beşê hildiweşe. Ji ber hilweşîna cemsergiriya parzûnê, cogên kalsîyumê ve dibin, iyonên kalsîyumê belavbûnê nav tewerekotahiyê dibin. Her ko xestiya kalsiyumê di nav tewerekotahiya xaneya pêşgehînke de zêde dibe, hin iyonên kalsîyumê bi proteînên li ser rûyê çikildanan ve tên girêdan. Girêdana kalsiyumê çikildanên gehînkeyê han dike, çikildanên bi demareguhêzer tijî, xwe bi parzûna tewerekotahiyê ve dizeliqînin. Parzûna çikildanê yek dibe bi parzûna tewerekotahiyê, bi vî awayê her carê bi sedan çikildan demareguhêzerên nav xwe der didin nav gehînkeqelîşê û demareguhêzer di nav gehînkeqelîşê de belav dibin. Li ser rûyê derve ya parzûna xaneya paşgehînke de hin proteînên wergir hene. Her proteînêk wergir taybet e ji bo corek demareguhêzerek. Demareguhêzerên derdanî, xwe bi proteînên wergir ve girê didin. Ev rewş dibe sedema vebûna cogên iyonê yên jêrdestê kîmyayî li ser parzûna xaneya paşgehînkeyê. Bi vebûna cogan, iyonên nav gehînkeqelîş diherrikin nav xaneya paşgehînkeyê. Hinek ji demareguhêzeran dibin sedema hilweşîna cemsergiriya xaneya paşgehînke, bi vê awayê di xaneya paşgehînke de erkê kar dest pê dike. Hin corên demareguhêzeran jî xaneya paşgehînkeyê vedigerînin qonaxa cemsergeriyê. Ango bi bandora demareguhezeran dibe ko cogên iyonên sodyumê ya xaneya paşgehînke vebin, sodyum ji gehînkeqelişê biherrike nav xaneyê û bibe sedema destpêkirina erkê kar. An jî hin demareguhêzer jî dibin sedema girtina cogên sodyumê û vekirina cogên potasyumê, bi vî awayê potasum ji nav xaneya paşgehînke ber bi derveyî xane diherrike, vegeriyana cemsergiriya xaneya paşgehînke rû dide. Bi her awayê, demareguhêzer dibe sedema guherîna erkê perdeya xaneya paşgehînke.
Olargues
Olargues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mesquer
Mesquer, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Olten
Olten, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Solothurn a herêma Oltenê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Arxîtas
Arxîtas (z. 428 berî zayînê - m. 347 berî zayînê), matematîknas û fîlozofekî yewnanî bû.
Îbn Sîna
Îbn Sîna an jî Ebû Elî el-Huseyn ibn Ebdullah ibn Sîna (bi latînî: Avicenna, bi farisî û erebî: ابو علی الحسین ابن عبدالله ابن سینا‎ Abū Alī al-Husayn ibn Abdullāh ibn Sīnā) fîlozofekî navdar di beşên, felsefe, matematîk, stêrnasî, fizîk, kîmya, bijîşkî û muzîkê de xebatên girîng kiriye. Wî hewl daye ku felsefeya Arîstotelês di çarçoveya misilmantiyê de şîrove bike.
Li Ewropayê bi navê Avicenna (Avîsena) tê naskirin.
Îbn Sîna di tirmiha 980an de li Afşena gundekî Herîsa, li herêma Xorasanê hatiyê dinê û li 21 hezîranê sala 1037an de li Hamedanê çûye ber dilovaniya xwedê. Bavê wî ji bajarê Belxê bû ye û di dema Keyetiya Nûh Mansûr çûye Buxarayê. Îbn Sîna, pêşî ji bavê xwe û şûnde jî ji zanistên navdar Natîlî û Îsmaîl dersên mentiq, matematîk û astrolojiyê girtine. Wî di 7 saliya xwe de, pirtûka misilman an Quranê ji ber kiriye. Ew demekê di beşa bijîjkiyêde li ser sedemên belavbûna naxweşiyan xwebitî û li ser tedawiya wan sekinî.
Berhem
Pirtûkên Îbn Sîna yên dinê jî li ser metafizîk, matematîk û stêrnasiyê ne.
Qînte
Lîstika qîntê lîstikeke gerîlî ji lîstikên herêma Efrînê ye, û pir bi coşî berê ji alî gundiyan ve dihate temaşe kirin.
Ji ber ku qînte hêz û şiyanê dixwaze, ew bi zayendê nêr ve girêdayî ye, ango keç vê lîstikê nakin. Hejmara lîskevanan di qîntê de ji du heya çar kesan e, yek li dijî yekî, yan jî dudu li dijî duduyan dileyizin.
Amûrên lîstika qîntê ji çû û qîntê ve pêk tên, çû dora 50 santîman dirêj e û dawiya wî ji jêr ve quloç e, amûra din jî qînte ye, qînte ji çû kintir û ziravtir e, û bi rahatî ji darekî zirav û ter tê çêkirin, nemaze darî zeytonê, herdu aliyên qîntê tûjkirî ne bo ew bi asanî hilpeke heyama lîskevan bi çû li aliyekî wê dixe, belê hertim sê, çar qînte ji bo lîstikê tên amede kirin, ji ber ku di dewsa lîstikê de pir caran qînte tên şikestin, û bo lîstik neraweste gerek şûngira wê hebe, hêjayî gotinê ye ku ji mafê her lîskevanekî ye qînteyeke taybet di lîska xwe de bikar bîne.
Ji bilî çû û qîntê ve, kêl jî amûreke girîng di lîstika qîntê de ye, kêl navenda lîstikê ye, ji wê lîstik dest pê dike, û ew nîşana ku mokevan qîntê davêjê ye, bi kêlê ser-bin mokevan jî diyar dike.
Ji fêr û daba lîstika qîntê ye ku ew li meydanên gundan tê lîstin, ji ber ku wek em dizanin li her gundekî kurdan meydaneke vala heye. Ligel ew ne tiştekî fermî ye, lê bi baweriya min yasaya ku dibêje, heke qînte bikeve hewşa malên derdorî meyadnê, mok dibe ya lîskevan, ji têgîna ku bêhna malên derdorî meydanê teng nebe tê, lewma û bi teşeyekî xoza kêlîka qînte dikeve hewşên derdorî meydanê, lîskevan mirina xwe ango moka xwe dipejirîne.
Qînte çawa tê lîstin
Berî lîstik dest pê bike, lîskevan ser-bin dikin, bo zanibin dê bibe moka kîjanî, ser-bin jî wisa ye: yek ji lîskevanan şelpekî(derbekê) lar li qîntê dixe bo ew pir ji kêlê bi dûr nekeve, û pêre ji rikberê xwe re dibêje ” ser lê bin”, heke rikber bêje ser, lîskevanê qînte avêjtibû dê here ji cem qîntê ta kêlê çû teqle bike û ji teqleyekê re bêje ser û ji a din re bin, teqleya dawî, ango cara ku çû dighêje kêlê dê mokevan û lîskevan diyar bike, rikber gotibû ser, û eger teqleya dawî ser be, ewê ku çû teqle dike, dê biçe ber moka xwe, lê eger berevajî be, ango bin be dê bibe moka rikber.
Piştî ku lîskevan diyar dibe, ew diçe ber kêlê û çû û qîntê dixe nav destên xwe, belê li vir ji mafê mokevan e, ku here li ber qîntê bisekine, ji ber ku dibe ew qîntê li banî bigre û ji destpêkê de moka xwe derxe. Berî lîskevan qîntê bavêje ew du sê caran çûyê xwe li kêlê dixe, û ev jî pêdivî ye, pêre ew qîntê davêje banî û şelpekî bi çû li bin dixe. Wek me gotiye, eger qînte ji alî mokevan ve di şelpê yekem de li banî bê girtin, tavilê dibe moka lîskevan; lê heke qînte bikeve bêyî ku bê girtin, mokevan dê gavekê pêşve bê û qîntê bavêje kêlê, carik din eger li kêlê ket, moka xwe mir, lê eger li kêlê neket, lîskevan dê biçe û sê şelpan li erdê li qîntê xwe û dûr bajêve, belê her şelpek qîntê ji kêlê dûrtir dike, ew mewda (mesafet) jî wek xalan di berjewndiya lîskevan de tên hejmartin, ango dibe di sê şelpên yekem de qînte 300 xalik biçe, û di a duyem de 600 biçe ta xalik digihêjin hejmakere li ser lihevkirî, û ji gihîştina wê hejmarê re dibêjin (xweşkirin an jî xweş bû), wek nimûne dibe hejmara xweşkirinê 2000 bin, belê hejmar her sê şelpan tên komkirin, yanê piştî sê şelpên yekemîn, dê mewda ku qîte gihîştiye bijmêrin, û pêre mokevan qîntê davêje kêlê, heke li kêlê ket mok mir, û heke lê neket,  sê şelpên din ji alî lîskevan ve hene, û herweha ta xweş dibe yan jî qînte li kêlê dikeve, hêjeyî gotinê ye, ku heyama lîskevan xwe ji şelpên erdê re amede dike û bi çewtî qîntê berî şelp lêxe bihejîne, dîsa dibe moka wî.
Diyojenê Apolonî
Diyojen, Diyojenê Apolonî, kurê Apolotemîs, li Apolonî, koloniya Milezî (derya reş) hatê dinê. Lê dîroka bûn û mirina wî ne diyar e. Ew ji aliyê Aneksîmenes (Diyojen Layers) ve hatiye perwerde kirin. Wî fîlozofên xwezayê mîna sofîstan didîtin. Ew carcaran wek Ateîst jî dihat dîtin.
Laval-en-Laonnois
Laval-en-Laonnois, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Kanimahan
Kanimahan zozanek jı zozanén Colemérgé u gundeki pıçuk e... Ev gund jı aliyé leşkerén dewleté ve dı sala 1994 é hatıye şewıtandın u vala kırın... Kanimahan lı navbera gundén Nişe, Balekan, Çarkélan, Dérzengıl, Bıleh u Mafka daye... Avén sar u xweş, kulilkén heftreng u béhnxweş vi gundi geş dıkın...
Heiningen
Heiningen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Veşartok
Veşartok an çavgirtonek, lîstikeke şahî ya zarokan e, di vê lîstikê de hejmara lîskevanan ne bi sînor e, lê hertim ji 4 heya 10 lîskevanan tevle vê lîstikê dibin. Bingeha lîstikê wisa ye, ew kesê ku moka wî ye, dê serê xwe tev çavên girtî bi ser hêlanê de xar bike û heya hejmareke li ser lihevkirî bijmêre, di vê navberê de lîskevanên mayî xwe vedişêrin. Piştî jimartinê mokevan dê bi dengekî berz bang li ew kesên xwe veşartine bike û bêje VEKE û dest bi lêgerînê bike, belê heya ku moka mokevan rabe, gerek ew yekî ji ên veşartî bi destên xwe bigre, lê dema mokevan bala xwe dide ser yekî taybet, ên mayî derfetê digrin, û dibezin hêlanê û dibêjin HÊLAN, heya ê ku mokevan jî bala xwe daye ser karê bighîne hêlanê û mokê carik din di stûyê mokevan de bihêle, çimkî dema mokevan dibeze lîskevan bigre, dibe lîskevan ji wî lezgîntir be û xwe nexe destên wî, û bighîne hêlanê û bêje HÊLAN. Heke wisa be, dê mokevan sînaroya derbasbûyî dubare bike, lê heke ew kesekî bi destên xwe bigre, lîskevanê girtî dê bibe mokevan û herweha, lîstik berdewan dike. Hêjayî gotinê ye, ku ev lîstik pir di dana şevê de tê lîstin.
Berî ku lîstik dest pê bike, lîskevan di nav hev de peymanê dîdinin, ka dê bi moka kîjanî be, û cihên xweveşartinê li ku bin, derbarî warên veşartinê, ew bi şêweyekî giştî tên nîşan kirin, lê ka dê bibe moka kê, bi şingêra diyar dibe, şingêra jî wisa ye, yek ji zarokan, kevirekî biçûk dixe nav mistên xwe û li paş xwe di yekî ji destên xwe de vedişêre, pêre destên xwe dide pêş û ji ê ku li pêş xwe dipirse di kîjan destî de ye, heke tê derxe, ew ê ji mokê azad bibe û heke berevajî be, ew ê kêvir bibe û ji zarokekî din bipirse, lê zarokê ku cara yekemîn şingêra kirî dê bi fermî ji mokê xilas be û wek lîskevan tevle lîstikê bibe.
Hechecikê zinaran
Hechecikê zinaran, çûkeke ji famîleya hechecikan e. Ew di nav zinaran de hêlîna xwe çêdike.
Dormeliya Jorîn
Dormeliya Jorîn ( / Dürmeli), gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekose ango Agirî yê ye.
Şêx Rizayê Talebanî
Şêx Rizayê Talebanî (jdb. 1835 Kerkûk − m. 1909 Bexda) helbestvanê kurd e.
Papenburg
Papenburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Emslandê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Şêx Rizayê Talebanî
Şêx Rizayê Talebanî di helbestên xwe yên hîcîv de gotin û peyvên herî mustehcen bi kar aniye. Çi merivên hikûmetê bin û çi jî merivên wî bi xwe bin, kê neheqî an xetayek li dij wî an jî li dij xelkê kiribe, Şêx Riza bi hicîvên xwe, bi rexneyên xwe çûye ser wan.
Şêx Rizayê Talebanî kurê Şêx Ebdirehmanê Talebanî ye, di 1835an de li hêla Kerkukê li Qirixê hatiye dinyayê. Pêşî li ber destê bavê xwe xwendiye. Paşê ji bo xwendine çûye Kerkuk, Koye û Silêmaniyê.
Şêx Riza di 1860î de diçe Helebê, paşê diçe Stembolê. Du salan li Stembolê dimîne, pişt re vedigere Kerkukê. Piştî ku bavê wî dimire ji Kerkukê diçe bajarê Koyeyê cem apê xwe Şêx Xefûr. Kaşo apê wî soz daye wî ku keça xwe bide Şêx Riza, lê paşê nadê. Şêx Riza jî li ser vê yekê diqehire ji Koyeyê diçe Kerkukê û dest pê dike helbestan li ser apê xwe dinivîse. Mesela rêzek jê weha ye:
Şêx Riza di 1866 an de diçe Erzîromê û di wir re jî diçe Stembolê. Çi li Stembolê be û çi jî li derdorên padîşah be, di demeke kurt de nav û dengê wî belav dibe. Şêx Riza nêzî heşt salan li Stembolê dimîne. Paşê di 1874an de vedigere Kerkukê. Pişt re ji karbidestên Kerkukê û ji hin malbatên mezin û şêx û axayên Kerkukê diqehire, ji Kerkukê bar dike diçe li Bexdayê bi cîh dîbe. Heta ji bo vê yekê di helbestek xwe de weha dibêje:
Dîsa di rêzeke helbesteka xwe de, ji Şêx Hesen re weha dibejê:
Şêx Riza, Şukrî Fezlî û Cemîl Sidqî Zehawî çi bi erebî û çi bi kurdî gelek hîcîv li ser hev nivîsîne. Tê gotin ku Şêx Riza welê li ser wan nivîsiye ku êdî herdu helbestvanan jî ji ber Şêx Riza pes kirine. Mesela Şêx Riza di rêzekê de ji bo Şukrî Fezlî weha dibêje:
Dîsa di helbestek xwe de henekê xwe bi hin şaîran dike û weha dibêje:
Qerecilo,gund
Qerecilo,gund gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Şêx Rizayê Talebanî
Şêx Rizayê Talebanî di 1909an de di 74 saliya xwe de li Bexdayê wefat dike. Wî li Bexdayê nêzîkî gorra (mezelê) Evdilqadirê Geylanî vedişêrin.
Qerecilo,gund
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 108 kes (29 malbat) bûn.
Dormeliya Jorîn
Gundê me hêla dîrok û çandê de gundê herî bingehîne.
Millau
Millau, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Katolîk
Katolîk ew kesî ji dêra katolîk, ango roma-katolîk, re tê gotin. Ew ji wûşeyê yewnanî: καθολικός (katholikós) de der ketî ye û tê maneyê gelemperî rewaçdar.
Dormeliya Jorîn
Dîroka wê heya beriya zayînê sedsala 18 e mîn diçe, ligor gotgota (rivayet) gundê dormeliya jorê li hêla axayê elbey hatîye avakirin.
Gundê ku gundê elbeg tê zanîn bereka elî têda dijî.
Navê bereka KOSTO j îli wir tê, niha gund de berekên KOSTO Û ELÎ kêmanî ne (hindike) û piranî jî berekên BIRÛKÎ û PÎRÎ dijîn.
Millau
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Dormeliya Jorîn
Gundê dormeliya jorê 25 km an nêzîkî navenda bajarê Agirî ye.
Ji teknolojiyê gundê dormeliya jorê jî kêmbejî peşka xwe ango para xwe hildide, gund de cêran têlefona bi kablo û her wuha li hêla trt êve ser tapê SÛRÎNDER ê dayendaya tv yan hatîye bicîh kirin û kanalên 7 emînde : TRT, a 42 emînde TRT 2 a 45 emînde TRT 3, 48 e mînde : TRT4 hene
Agahiyên gelemperî
Agahîyên derbarê gund de yên din:
Cîhên dîrokî û cîhên ger û seyranê de serîde: şehîd, kavak, şorik, kayna bend, sûnetî, berçem, melezada, çayîra axa, gelî kuze, û hwl tên
Şêx Rizayê Talebanî
Şêx Rizayê Talebanî bi kurdî, farisî, erebî û tirkî helbest nivîsîne. Ev helbestên wî hemû wek dîwan cara pêşî di 1935an de li Bexdayê hatiye çapkirin.
Vestre Bjonevatnet
Vestre Bjonevatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Gol, di navbera golên Sperillen û Randsfjorden de cih digire. Pîvana perava golê 14,98 km û bilindahiya ji asta deryayê 232 mêtre ye.
Cedîdey Husên Beg
Cedîdey Husên Beg, Cedîdey Ḧusên Beg, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Kotir
Kotir, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Belkir, Merîwan
Belkir gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Pîpê
Pîpê, eynî lîstika çavşirtonek e, lê li şûn ku mokevan lîskevanekî bi destên xwe bigre têrî dike ew bêje PÎP+NAVÊ LÎSKEVAN û destê xwe bi hêlanê bike, belê herweha lîskevanê binavkirî dê bibe mokevan, û lîstik berdewam dike.
Onex
Onex, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Genevayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Lavaqueresse
Lavaqueresse, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Barzanî xwe nade dest kesê (pirtûk)
Barzanî Xwe Nade Dest Kesê pirtûkeke Ebdulhesen Tefrîşiyan e.
Aqbilax Behmen
Aqbilax Behmen, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dêrik, Milazgir
Dêrik, gundêkî girêdayî navçeya Milazgirê ye. Navbera Milazgir û Dêrikê 15 km ye.
Gundê cînar ev in: Tendûrek, Xanoxlî, Meçitlî. Eşîrên sereke jî Asî,(meloxlî) Memanî, (delikî) Şêx û Celalî ne.
Şêniyên gund, piranî koçî metrepolên wek Stenbol, îzmir û Çorlûyê kirine. Gundî debara xwe exleb bi sewalkarî û cotkariyê dikin.
Olmet-et-Villecun
Olmet-et-Villecun, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Hohenstadt
Hohenstadt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Komelgeha Bêrsîvê
Bêrsîvê, komelgeheke wilayeta Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1976an de hatiye avakirin. Di sala 1998an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 3.919 kesan.
Ehmedê Şamlû
Ehmedê Şamlû (12'ê Befirbara Pêşîn 1925'ê- 24'ê Tîrmeha 2000'ê) helbestvan, nivîskar, ferhengnivîs û rojnamevanê Îranî. Bêguman Yek ji mezintirîn helbestvanên nû yên Îranê e. Li destpêka helbestvaniya xwe gelek di bin bandora Nîma Yûşîcî da bû. Hozanên Şamlûyî bi naveroka xwe ve gelek ramandar, kûr û aloz û li aliyê xeyalê ve sade in. Piraniya wîneyên xeyalî yên ko ew bi kar diînit ji hostayên kevneşopiyên hozana Farisî mîna Hafizê Şîrazî dihên wergirtin ko ji bo xwendayên Farisî-axêv berniyas in. Ji bo şengist û bandora karê xwe mînak û wîneyên jîyana rojane gelek bikar diînit. Ew rêxweşkerê Hozana Spî anko serbesta Farisî bû û wezn û kêşa Erûzî hema bi awayekê gelek berfireh havêt. Kêş di hozana wî da bi awayê yekparçeyîyeka deqê (tekstê) bi hevra û deng û mûsîqaya peyvan pêk dihêt.
Şamlûyî gelek tişt ji Almanî û Fransî paçvekirine ser Farisiyê û gelek ji karên wî jî jibo ser wan zimanan hatine paçvekirin. Wî gelek roman paçvkirine Farisiyê ko hemî ji mînakên herî bilin yên nivîsîna Farisî ya hevçerx in. Karekê wî yê herî mezin ferhengeka 60 cildî ya bîr û bawerên gelêrî bi navê Pirtûka Kolanê (bi Farisî Kêtabê Kûçê) e. Karên wî yên di warên cidcida yên mîna rojnamevaniyê, filmnamenivîsiyê û şanonamenivîsiyê jî ji hozanîn wî kêmtir nîne.
Sanî
Sanî an jî saniye yekeyê wextê ye. Kurtenavê saniyê s ye. Saniyek
Ehmedê Şamlû
Eger te xwast tiştekî veşêrî, wê têxe nava pirtûka çimku ev milet pirtûkan naxwînin.
Le Monastère
Le Monastère, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Peronîzm
Peronîzm (bi spanyolî; peronismo) Juan Peron, ku di 1946 - 1955an de û di 1973 - 1974an de serokê dewleta Arjantînê kiriye, ji vê demê re dema peronîzm tê gotin. Ji ber ku Yuan Peron, polîtîkek pirr nijadperest û pirr populîst bi rê ve dibir. Ew kesên ku vê polîtîkayê dipejirînin, ji wan re peronîst tê gotin.