cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hans Morgenthau
Hizra wî li ser ketwarbînan
Morgêntaw dibêje bîrdoza min jibo şirovekirina hevkêşeyên siyasetê ketwarbînî anko realism e. Lê ew dibêje çi bîrdozvan nînin ko hizr bikin bîrdoza wî ne ketwarî ye. Jiber wê Morgêntaw bizavê dike ketwarbîniyê şirove bike, û dibêje zanayên ketwarbîn xweriskê mirovî wekî ko heye şirove dikin, ne bi wî rengê ko dixwazin hebe. Dîsan bîrdozvanê ketwarbîn dixwaze rûdanên siyasî wekî ko hene şirove bike, ne bi wî rengê ko ew dixwaze hebin. ew li ser vê, çend binemayekan didane ko dibin naveroka bîrdoz û felsefeya wî ya siyasî. Ew jî ev in:
Di vê rewşê da, Mimkine ko aştî tinê bi sê rêyan hebe:
Yek: Naçarkirina dewletan bi qanûnên navneteweyî, dibe hêzeka kemerşikên ya cihanî anko desthilateka navendî ya bihêz hebe ko dewletên ko dixwazin dagîrkirin û destdirêjiyê bikin, bi rawestîne û pêgirî qanûnê bike. Jiber ko qanûna ko hêzek li pişta wê nebe, dibe qirêja ser rûpelan. Ev jî bi rêya çend rêyan dibe; ji çek kirin, tenahî, hevsengkirina bi heqî, li-êk-guhurtina aştiyane û hukmeta cihanî. Morgêntaw dibêje hevsengiya hêzê dikare aştiyeka rêjeyî dirist bike, ko di vê rewşê da du dewletên bi hêz hene ko çi ji wan nikarin pergala navneteweyî bi tivavî hevsar bikin. Her yek ji wan ji ya dî ditirse û nikare dagîrkirin û talana zêde bike, bi vî rengî jî aştî bi rêjeyî jî be mimkin e.
Du: Hukmeta cihanî, aştî dirist nabe heta hukmeteka cihanî dirist nebe, û hukmeta cihanî jî dirist nabe heta civakeka cihanî dirist nebe. Lewma dibê kar li ser diristkirina civakeka navneteweyî biêt kirin.
Rozoy-le-Vieil
Rozoy-le-Vieil, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Evrim Hêlîn Baba
Evrim Hêlîn Baba (jdb. li Gimgim, Mûş) siyasetmedareke jin a kurd li Almanyayê ye.
Ew endama partiya alman a Partiya Sosyalîzma Demokrat (PDS) e û wekî parlamenter di parlamena Berlînê de cih digire. Ew herwekî keseka li hemberê karên zagonî bi fermî naskirî û wergervan e jî. Li ser mafên jinan, întegrasyon, aboriya kedkaran hwd. xebatên wê hene.
Mel Gibson
Mel Columcille Gerard Gibson (jdb. 3 kanûna paşîn 1956 li Peekskill, Nû York, DYA) lîstikvan, derhênerê fîlman û hilberînerê îrlendî-amerîkî-awistralyayî ye.
Hans Morgenthau
Di vê rewşê da, Mimkine ko aştî tinê bi sê rêyan hebe:
Sê: Xwe-guncandin: Jiber ko nehêsan e ko bi rêyên ko me gotî aştî dirist bibe, lewma kite rêya mayî xwe-guncandin e bi rêya dîblomasyetê. Anko bizav biêt kirin ko arêşe bi rêya gengeşe û dîblomasyetê biên çare kirin.
Mel Gibson
Mel Gibson bi rolên di filmên aksiyonê navdar bû û wê cîhanî biserkeftî bûn û ji bo ew her wiha muçeyên rekorî distand. Mel Gibson ji bo fîlma xwe Mêrxas di sala 1996an de du xelatên Oscarê distand ji bo rindtirîn derhênerî û rindtirîn fîlm û her wiha ew dîsa ji bo rindtirîn derhênerî Xelata Kureya Zêrîn wergirt. Gibson ji wek fîlmvan û bi reftara xwe kontroversan berda.
Ahmed Yüksel Özemre
Ahmed Yüksel Özemre (z. 1935, Stembol - m. 2008) fizîknas û zanyarê atomê yê bi eslê xwe tirk bû.
La Jarrie-Audouin
La Jarrie-Audouin, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sinak
Simak, gundekî bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye.
Mel Gibson
Koka wî
Mel Gibson ji wek zaroka şeşemîn di nav deh zarokan ji malbateke katolîk û bi eslê îrlendî di eyaleta Nû Yorkê de dihat cîhanê. Zarokekê yazdemîn lê anîn bû. Bavê wê Hutton Gibson ji wek kurê xwe li Amerîka welidîn bû û di  nîşangeha azmûnkirin Jeopardy! de  25.000  Dolar ên amirîkî qezenc kir û pişt re diçû Awistralya li ku jina wê jî welidîn bû. Dapîra wî ji aliyê bavî ve  stranbêja opera Eva Mylott bû.
Mertingen
Mertingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mel Gibson
Jiyana kesane
Ji 1980an heta 2009an Gibson bi Alîkara berê yê diransaziyê Robyn Gibson ku bi paşnavê keçiktiyê Moore bû  re zewicî bû, li gel wê heft zarok, keçek û şeş kur hene.
Hans Morgenthau
Xweriskê jîngeha navneteweyî û yekeyên serekî
Morgêntaw dibêje cidahî di navbera siyaseta navxwe û siyaseta nîştîmanî de ewe ko; welatiyên nav dewletê, xwedî yek rewşenbîrî û kultûr in, ko civakeka yekgirtî û hevbawer dirist dikin ko armanca hemiyan parastina aramiyê ye. Dîsan desthlatek heye ko hemiyan pêgirî bicîhkirina qanûnê dike. Jiber vê jî çêkirina aramiya navxweyî hêsantir e.
The Independent
The Independent, rojnameyeke înternetê ya brîtanî ye ku di destpêkê de di sala 1986an de wekê rojnameyek çapa sibê ya neteweyî hatiye damezrandin. Rojname bi paşnavê Indy, wekî pelgeyek berfireh dest pê kir û di sala 2003an de bi forma tabloîd hate guhertin. Çapa dawî ya çapkirî ya rojnameyê di 26ê adara sala 2016an hatiye weşandin û ji wê demê vir ve rojname bi awayekî online li ser întenetê weşanên xwe didomêne.
Gawekeç Xwarû
Gawekeç xwarû, gundekî gundistana Xurrxurrea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hans Morgenthau
Xweriskê jîngeha navneteweyî û yekeyên serekî
Lê di meydana navneteweyî da, çi desthilatên navendî jibo hevsarkirina pergalê û pêgîrkirina dewletan jibo qanûnê nînin. Lewma hemî dewlet dikarin bi rêya hêzê hevrikiyê li ser berjewendiyên xwe bikin. Lewma hindek dewlet dixwazin hêza xwe bi parêzin, hindek jî hêza xwe zêde bikin û hindek jî wisa li xwe diyar bikin ko bi hêzin. Her sê rewş jî dibin egera hevrikiyê.
The Independent
Rojname ji sala 1997an û vir ve ji hêla Tony O'Reilly ve ji hêla Rojname û Medya Serbixwe ya Îrlendî ve hatiye birêvebirin. Piştre di sala 2010an de ji aliyê olîgarşê rûsî û ajanê berê a KGBê Alexander Lebedev ve hatiye kirîn. Lebedev di 30ê tebaxa sala 2022an de tevî Mikhail Gorbachev jî xwediyê Novaya Gazeta bû. Di sala 2017an de, Siltan Mihemed Ebulcedayel ji %30 para The Independentê dikire û dibe xwediyê rojnameyê.
The Times
The Times rojnameyeke Brîtanyayê ye.
Urçay
Urçay, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Gawekeç Xwarû
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Gawekeç xwarû 96 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 14 e.
The Independent
Di weşana rojane di Xelatên Çapemeniya Brîtanî ya sala 2004an de xelata rojnameya neteweyî ya salê werdigire.
Weinsheim, Bitburg-Prüm
Weinsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
The Times
Di sala 1785'î de hatiye damezirandin. Ji sala 1788'î virde bi vê navê dertê. Rojnameyeke kevn, rûniştî, xwedî prînsîp û navdar e. Di siyaseta navxweyî ya Brîtanyayê de xwedî erkeke mezin e. Bi tevî rojnameya xûşkane, The Sunday Times ji aliyê News Corporation ve tê weşandin î birêveberê wan Rupert Murdoch e.
Rojname xwedî nêrînên navendperest û rastgîr e û di hilbijartinan de piştgiriya partiya navendperest (Mihafazakar) dike.
Hans Morgenthau
Xweriskê jîngeha navneteweyî û yekeyên serekî
Morgêntaw li wê bawerê ye ko, di meydana navneteweyî da dewlet yeke anko aktora serekî ye. Dibe ko rêkxistiyên navneteweyî yên hukmetî û nehukmetî, saziyên aborî, komên fişarkirinê û hindek caran kitekes bikarin bandorê li pergala navneteweyî bikin, lê her dewlete ko xwedî mezintirîn yekeya bi bandor. Ji ber ko her ewe pergal û qanûnên wê rêkdiêxe. Ji dewletan jî dewleta herî bihêz dikare xwedî zêdetirîn bandor be.
Coburg
Coburg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Bavyerayê ye.
Bîwsî Serû
Bîrsî Serû, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Les Monceaux
Les Monceaux, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ziyaret, Şirnex
Ziyaret, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Parempuyre
Parempuyre, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Nika Wextê Huyayîşî yo
Nika Wextê Huyayîşî yo, yew kitabê fiqrayano u 2008 te Weşanxaneyê Vateyî ra vecîyawo.
Sally Field
Sally Margaret Field (Rojbûn 6.11, 1946 ) Akter û derhênerekî Amerîkî ye. Herwesa hatîye xelatkirin bi xeltên weka (Academy Award ji bo Baştirîn Acter (1985, 1980) · û Xelata People's Choice Awards (1982) · herwesa New York Film Critics Circle Award ji bo Baştirîn Supporting Actress (2012) · Screen Actors Guild Award di Drama Series (2009) · National Board of Review Award dîsan weka Baştirîn Acter li (1979) · ). Dirêjiya wî 1,59 m. û xwişik û birayên wê: Princess O'Mahoney (xûşik)· û Richard Field (bira). Malê wê $55 million Dolarên Amrîkî bûn heya (2020)ê
Nika Wextê Huyayîşî yo
Tede qasê 88 habî fiqray estê, u heme zî bi zazakî hamey nuştişî. Fiqray gorey fekê cayê vatîşêcede hetê M. Malmîsanijî de redaktê biyê.
"Nê fiqrayê ke verî kovara Vate de weşanîyaybî, hetê gelek kesan ra amey arêdayîş. Mavajin ke, 15 tene hetê Serdar Bedirxanî ra, 14 tene hetê Seyîdxan Kurijî ra, 11 tene hetê Firat Çelkerî ra, 10 tene hetê Aysena Kurdî ra, 6 tene hetê Daîmî Bektaşî ra, 6 tene hetê Murad Canşadî ra, 4 tene hetê Xezala Şarikî ra, 4 tene hetê Giran Kizilî ra, 3 tene hetê Mehmûd Nêşiteyî ra, 2 tene hetê Kemal Unalî ra, 2 tene hetê Akman Gedîkî ra û hetê her yewî ra 1 tene zî hetê Turgut Ersoy, Tahsîn Erîş, Mihanî Licokic, Omer Akengîn, Velî Şahîn, Îrfan Kaya, Mutlu Firat, Abbas Îzol û Celadet Alî Bedirxanî ra amey arêdayîş. A ke hetê Celadet Alî Bedirxanî ra ameya arêdayîş, M. Malmîsanîjî kurmanckî ra çarnaya kirmanckî ser. 2 tene zî arêdayoxê înan bellî niyê."
Nasnameya kitabî
Nika Wextê Huyayîşî yo, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul 2008, 86 rîpel, [ISBN 97-5627-827-7]
Keçelawe
Keçelawe, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rojkî
Rojkî (Rozegî) yek ji êlên kurdan ên dîrokî ye. Navenda êla Rojkî herêma Bedlîsê bû ye. Demeke dirêj li Bêdlîsê serwerî kiriye. Mîrneşîneka Rojikiyan (Şerefxaniyan) ji sala 1182 heta 1847 wek nîvotonom (yek caran jî serbixwe) li herêma Bedlîsê hikm kiriye.
Qebileyên/Komên Rojkiyan
Li gorî Şerefxanê Bedlîsî êla Rojkî ji 25 qebîlan û du koman (eşîran) pêk dahat.
Her wiha 5 eşîr jî ên bînkî li Bedlîsê birê vê êlê bûn
Gawekeç Serû
Gawekeç serû, gundekî gundistana Xurrxurrea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Gawekeç serû 134 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 26 e.
Govik, Colemêrg
Govik, gundekî Culemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Celîlê Celîl
Celîlê Celîl (jdb. 26ê çiriya paşîn a 1936 li Êrîvanê, Ermenistan) nivîskar, lêkolîner, zargotinnas û dîroknasek e ku bi eslê xwe ji kurdên Ermenistanê ye.
Jiyan
Celîlê Celîl heta naha nêzîkî 40 heb pirtûk nivîsandiye. Ji wan pirtûkan 20 heb bi zimanê kurdî nivîsandiye. Pirtûkên wî li zimanên weke tirkî, ermenîkî, rusî, erebî u zaravayê soranî hatine wergerandin. Gelek berhemên wî yên çapnebûyî hene.
Kûgar
Kûgar, pûma, şêrê amerîkanî yan şêrê çiyan (Puma concolor), cureyek e ji cinsê puma ji binfamîleyê pisîkên mezin yan Felinae, ji famîleya pisîkan yan Felidae. Kûgar guhandarek e goştxur e ku li beşê rojavayî ji Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Keneda yê, parzemîna Amerîkayê Navîn û parzemîna Amerîkaya Başûr dijî.
Bincureyên Kûgarê
Der dorî 32 bincureyên kûgaran hate dabeşandin di dehsala 1980 yan û ji wan bincureyan :
Slovakya
Slovakya (bi zimanê slovakî: Slovensko) an jî Komara Slovakyayê (bi slovakî: Slovenská republika) welatekî parzemîna Ewropayê ye ko ji welatên Ewropaya Navendî tê hesibandin. Li bakur hevsiya Polonyayê, li bakurê rojava hevsiya Çekya û li başûr hevsiya Mecaristanê ye.
Rûberê wê 49.035 km² ne. Paytexta wê bajêrê Bratîslava ye ko mezintirîn bajarê welat e.
Dîrok
Eşîretên slovakî li sedsala 6ê li welatê Slovakyayê akincîbûn. Li sedsala 10ê piraniya deverên wan kevtin bin destê Mecariyan û ev rewş heta nêzî 1000 salan berdewam bû. Dema li sala 1526ê Mecaristan bi tivavî kevt bin destê Împeratoriya Osmanî, Slovakya her di destê macariyan da ma û Bratîslava (ko hingî navê wê Pozsonî bû) bû paytextê nû yê Împeratoriya Habsburgê. Zordariya Mecariyan ji Slovakyan dixwest ko dest ji ziman û hebûna xwe ya neteweyî berbidin. Serhildana netewî ya slovakiyan lidijî wê zordariyê dest pêkir û li tevaya sedsala 18 û 19ê berdewam bû. Piştî Şerê Cîhanî yê Yekem, dema li sala 1918ê çêkiyan xweseriya xwe ragihandî, slovakiyan jî xwe da gel wan û herduan bi hevra Çekoslovakyayê pêkanî. Di komara nû pêkhatî da jordestiya çêkiyan hebû û ev li dilê slovakiyan giran bû. Wan li sala 1939ê, hema berî destpêbûna Şerê Cîhanî yê Duyem bi seroktiya Jozef Tiso xweseriya xwe ragihand. Tîsoî bixêrhatina leşkirê Hitlerî kir. Li sala 1945ê Komara Çekoslovakyayê vejîve. Heta sala 1993ê ko her du gelên slovakî û çêkî bi awayekê gelek aştiyane û bê xwînrêhtin jihev cida bûn, wan herduan li ser pirsên aborî û siyasî hev nedigirt û Komara Çekoslovakyayê her wekî du komarên xweser bû.
Erdnîgarî
Slovakya bi welatekê kûstanî û çiyayî hatiye niyasîn. Çiyayê bilind ê Tatra ko yek ji çiyayên Zincîra Çiyayên Karpatî ye, li kopîtka Gerlachovsky nêzî 2.655 m bilind e. Lê başurê rojhava ya welatî deştên nevî yên rûbarê Danûb pêkdiînin. Ev rûbar parek ji sînorê digel welatê Mecaristanê ye.
Rêl û daristan 40 ji sedê ji rûberê welatî vedigirin û hêlîna rûvî, gurg, kûşik û kêrvoşikan e.
Zivistanên Slovakyayê sar û havînên wê germ in.
Gelê Slovakyayê
Hêşeta Slovakyayê li goreyê berisandin (texmînandin) a sala 2004ê, nêzî 5.423.567 kesan e. 17 ji sedê ji hêşeta welatî zarokên ji 15 saliyê biçûktir in.
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz (z. 13ê tebaxa 1926an de li bajarê Birán ê Kûbayê − m. 25ê çiriya paşînê 2016an), siyasetmedar û şoreşgerê kûbayî bû.
Ew bi tevî Che Guevara, li dijî rêvebiriya dîktator Batista, tevlî têkoşîna Rizgariya Kûbayê bû. Salên dirêj di nava şerê gerîlayê de cîh girt. Piştî rizgarbûna Kûbayê bû serok û heta meha sibata 2008an li ser kar ma. Li gorî gelek kûbayiyan Fidel Castro dîktator bû.
Fidel Castro û Şoreşa Kurd û Kurdistanê
Fidel Castro, şerê ku di navbera kurdên başûr û rejîma Sedam de pêk hati bûn, ew piştgiriya Sedam Huseyn kiri bû. Her wiha ku wî di 17ê hezîrana sala 1997an de ji Sedam re tîpa tenduristî û bijîşkên xwe şandine. Di heman katî de jî Castro û rêveberiya wî ji bo kurdan - pasvanên neftê ya Rojhilata Navînê - gotine.
Sitîgulan
Sitîgulan, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Qadir Qeçax
Qadir Qeçax siyasetmedar û helbestvanekî kurd e.
Heta niha 12 berhemên wî hatine çapkirin. Qadir Qeçaxê ku niha li Başûrê Kurdistanê dijî, di şerê azadiya Kurdistanê de pêşmerge bû û piştî deshilatdariya kurd li başûrê Kurdistanê di salen 90'î de bi cih bû, Qadir Qeçax demekê berpirsiyarê PDK'ê liqê 1'ê (li Duhokê) bû.
Qadir Qeçax damezirînerê Muzexan Qeçax ya Kelturî (Muzexaneya Qeçax a Kulturî) ye, ya ku di 1'ê tebaxa 2009'an de li Duhokê hat sazkirin.
Niha (2011) endamê buroya navendî ya PDK'ê ye.
Heidi
Heidi navê pirtûkê Johanna Spyri ye. Berhemên wêje ya zarokan herî xweşik e. Hîn jî ji aliyê zarokan ve tê xwendin.
Babeta çîrokê
Heidi keçik e ku dêbavên wê mirine. Cem xaltîka xwe Dete dimîne. Rojik xaltîka wê karik pir dewlemend dibîne, ji bo li ser vî karî destpêke Heidi dibi cem bapîrê wê. Bapîrê wê zilamekî bihêrs û neberbihêr e. Berî ji bo Heidiyê anî cem wê jinik re dixeyde. Lê belê li cem hevdû dem derbas dibe. Wê hezdike. Holika bapîr lir ser çiya ye. Heidi ji çiya û pezê bapîr û hevalê xwe yê şivan Peter pir hez dike û bûyera pirtûk li ser viya pêk tê.
Sê sal şûnda, gava Heidi heşt salî ye, xaltiya Heidi Dete dîsa tê û ew keç dibe li Frankfurt am Main'ê, ji ber ku  li wir   bibe hevala keça sistketî  Klara Sesemann a. Klara zû Heidi wekî hevalê xwe yê nû dipejirîne. Tenê xanima male, banû Rottenmeier, ne kêfxweş e. Berî her tiştî, Heidi nikare bixwîn e. Dapîra Klara diserkev e û Heidiyê qane dike ku  fêr bibe.
Lêbelê, Heidi li mala Sesemann hîs û xerabtir dibe, hesreta wê dikişîne ji bo çiyayan. Dapîra Klara Heidi hîn dike, di heman demê de tête zanîn ku can tête Rizgar kirin bi dirozgeya Xwedê. Heidi dest bi xewê de xwegerî dike. Birêz Sesemann û doktor biryar didin ku Heidi li malê trênê were danîn.
Correggio, Îtalya
Correggio, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2016an hêjmara niştecihên komûnê 25 hezar û 694 kes e.
Samtens
Samtens şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Lebach
Lebach, bajarekî navçeya (Landkreis) Saarlouisê li herêma Saarland a Almanyayê ye.
Renqiu
Renqiu, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 974.000 kesî
Serûpê
Serûpê cureyekî xwarineke bigoşt ê quşxaneyê ye. Di pêjgeha kurd, herwiha ya gelên cîran de cihê wê heye. Ji serî û pêyên pez an dewaran tê çêkirin. Ji ber ku amadekirina wê gelek dijwar e dem jê re pêwîst e, herwiha pez-dewar jî ne erzan in, îro wekî xwarineke biqîmet tê dîtin.
Kurd ji cureyekî wê re dibêjin narîn an norîn û vê xwarinê wekî "serûpêya filehan / ermeniyan" jî bi nav dikin.
Serûpê yan xaş
Ermenî jê re xaş (Խաշ) dibêjin ku ji lêkera xaşelê tê, ango xaşandin. Li Ewropayê ev xwarin piranî wekî xwarineke ermeniyan tê zanîn, jê re khash (xaş) dibêjin. Tirk û faris jî kalla paçe, kelle paça dibêjin. Li Efxanistan, Kurdistan, Pakistan, Hindistanê jê re serûpê (sîr û pa, sîrî pad ûww) tê gotin.
Serî û pêyên ajalê tên paqijkirin, pûrta wê jê dibin û bo demekê dirêj dikelînin. Gava êdî çerm û hestî ji hev qetiyan, êdî amade ye.
Gelek tişt dikevinê, li ser daxwazê herwiha gelek jî biharat tevlî dibin.
Manitoba
Menitoba, Parêzgehekî welatê Kanadayê ye û dikeve herêma Rojavayê Kanadayê. 9 Bajar û navend di parêzgehê de cîh digire.
Bajarên parêzgehê
Lîsteya bajaran, hêjmara gelhe û pîvanên rûerda bajarên parêzgehê
Govik (gundê Elkê)
Govik, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Elkê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Ji birayê kurd re
Ji birayê kurd re, helbestek e ku ji aliyê helbestvanê Ûkrayniyê  ve di adara sala 1963an de hatiye nivîsandin û heta sala 1965an bi nepenî hatiye belavkirin. Helbesta Ji birayê kurd re yek ji berhemên herî girîng ên Simonenko ye ku bi vê helbestê bûye yek ji girîngtirîn kesayetên wêjeyê ya ûkraynî. Vasyl Symonenko bi vê helbest bûye wekî lehengekê netewî ya ûkraynî. Ev helbest bi awayek bilez bûye sembola berxwedana Ûkraynayê. Simonenko di heman salê de bi dijwarî rastî êrîşa asayîşa dewleta Sovietê tê. Vasyl Symonenko di meha berfanbar sala 1963an, di temenê 28 salî xwe de 9 meh piştî nivîsîna vê helbestê dimire.
Ev helbest ji aliyê Vasyl Symonenko ve di bin bandora şoreşa Îlonê ya Kurdistanê de hatiye nivîsandin, ji bo Kurdan hatiye nivîsandin, lê di têkoşîna netewî ya Ûkraynayê de jî xwedî mîraseke dîrokî ye. Di sala 1968an de heman helbest bû sirûda neteweyî ya têkoşîna welêt li dijî şovenîzma rûsî.
Nathan Ackerman
Nathan W. Ackerman (jdb.  li Besarabiya; m.  li New York) psîkoanalîst, mamosteyê zanîngehê, psîkiyatrîstekî navdar ê Amerîkayî bû.
Ji birayê kurd re
Helbesta Symonenko şêwaza helbesta ya klasîk a edebiyata Ukraynayî ya  dubare dike. Shevçenko wekî metneke çavkanî bikar tîne, Symonenko rewşa berxwedanê ya li hember Rûsîbûnê (bi zorê danasîna zimanê rûsî) vedibêje. Di destpêka helbestê de, ew ji Shevchenko re dibêje:
Nathan Ackerman
Kurtejînenîgarî
Di 4 saliya xwe de hevwelatiya DYAyê werdigire (1920). Sala 1933 li Zanîngeha Columbia perwerdeya xwe ya bijîşkiyê bidawî dike. Dûv re li Menninger Foundation a li Topekayê ye kar dike. Sala 1937 li klînîka zarokan Child Guidance, dibe gerînende.
Vedigere New Yorkê û xwe dide xebata Jewish Board of Guardians. 1957 klînîka bi navê Family Mental Health Clinic dadimezirîne û li Columbia Medical School dest bi dersdariyê dike. Sala 1960 înstuta bi malbatê Family Institute vedike û sala 1962 - bi tevî Don D. Jackson - kovara ku îro êdî gelek pêş ketiye Family Process dertîne.
Lehengê terapiya malbatê
Giraniya xebata wî li ser malbatê ye. Mirov endamê malbat û civatê ye. Malbat dendika herî girîng a civakê û jiyana mirov e. Pêwîst e psîkoterapî viya jibîr neke, malbatê bingeh bigire.
Demekê Ackerman bi xwe jî gelek astengî dîtiye, ji ber ku zimanê wî yê dayîkê ne îngîlîzî bû rastî gelek pirsgirêkan hatiye. Ev yeka han bandora xwe li ser jiyan û teoriya wî kiriye. Sala 1938 li ser himên bingehîn ên terapiya malbatê nivîsan diweşîne. Nêrînên wî gelek rexneyan digirin, gotûbêj tên lidarxistin.
Ackerman yek ji wan kesan e ku psîkoterapiya malbatê aniye rojevê, bingehên wê avêtiye.
Înstîtuta Ackerman bo malbatê
Piştî mirina wî navê înstîtutê kirin Înstîtuta Ackerman.
Monceaux-en-Bessin
Monceaux-en-Bessin, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ussel-d'Allier
Ussel-d'Allier, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Rouvray-Sainte-Croix
Rouvray-Sainte-Croix, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Gorniès
Gorniès, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Cochem
Cochem bajarokekî navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pauillac
Pauillac, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sêwe
Mamostay Paye berzî Mûzîkî Kurdî. Le dayik bûy şarî Koye.
Zoravan, Miks
Zoravan, gundekî girêdayî navçeya Wanê Muksiyê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Prostata
Prostat ew rîjênê zayendî gelek girîng di laşê mêran de. Prostat karê sîstema pirbûnê û endamên zayendî rêk dike.
Xurrxurre
Xurrxurre, gundekî gundistana Xurrxurrea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Sc
Sc kurtenavê Skandiyûm e.
Bayqûş
Bayqûş ), gundekî Kaniya Xezalan e.
200
Pir manên 2 hene.
Bertrand Cantat
Bertrand Cantat, 5ê adarê 1964an de li Pau jê dayikbû, stranbêjê Koma Noir Désirê ye.
Granma
Granma (bi kurdî tê wateya dapîr, girema, giremama) navê rojnameya fermî ya Partiya Komûnîst a Kûba ye.
Navê xwe ji bota ku birêveberên şoreşa Kûbayê, Fidel Castro, Che Guevara û 80 serhildêrên din ku di sala 1956'î de pê derketibûn girava Kûbayê digire. Şoreşa sosyalîst a Kûba, dawî li dîktatoriya Fulgencio Batista aniye.
Ti
Ti kurtenavê Tîtanyûm e.
Granma
Hejmara yekemîn a rojnameyê di 4'ê kewçêrê 1965'î de derhatiye. Rojane derdikeve û tîraja wê lo dora 500.000 e. Ji sala 1996'î versiyonên wê yên navneteweyî û bi zimanên cuda jî derdikevin ku nêrînên serokatiya Kûba bilêvdikin.
Versiyona Kûbayê rojên yekşemê tên weşandin û ji heşt rûpelan pêk tê. Hin caran heger pêdivî hebe, pîneyên wê jî tên weşandin.
Henry Rider Haggard
Sir Henry Rider Haggard KBE (jdb. li Bradenham Hall, Norfolk, Keyaniya Yekbûyî; m. 14ê gulana 1925an li London) nivîskarekî brîtanî û cêlê romana serpêhatiyê bû. Berhema wê heri navdar King Solomon’s Mines ("Gencîneya Key Silêman") ye. Di qada înglîzîaxêv ew li ser H. Rider Haggard tê nasîn.
Sanikan û Deyîranê Licê ra
Sanikan û Deyîranê Licê ra, kitabê hîkayanê Licê yo 2007 de Weşanxaneyê Vateyî ra vecîyawo.
Şanikî u deyîrê(lawikî) Licê bi destê Mihanî Licokicî hamey arêkerdişî. tede çarîyes habî(tenî) şanikî u panc habî zî deyîrî estê. 111 rîpelo.
Nasnameya kitabî
Sanikan û Deyîranê Licê ra, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul 2007, 111 rîpel, [ISBN 975-6278-14-7]
Volkana Sehendê
Volkana Sehendê 60 km li rojhelata gola Urmiyê ye û 40 km başûrî bajarê Tewrêzê ye. Di zivistanî de berv li ser volkanê dibare û li ser wersîş tê kirin. Salê 600 mm baran û berf dibare û ava hilandina berfê di çema diherike, ava Tewrêze ji vir tê.
Lutvann
Lutvann, goleke di nava sinorê parêzgeha Osloya Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 3,95 kîlomêtre ye û bilindahiya ji asta deryayê 205 mêtre ye.
Lebus
Lebus bajarokekî navçeya (Landkreis) Märkisch-Oderland li Brandenburg, Almanyayê ye.
Valignat
Valignat, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Zimanên semîtîk
Semîtîk ji navê, yek ji lawên Nûh pexember, Samî de tê ye û gorî Tewratê gelî Rojhelata Navîn bi piranî ji zayenda wî de tê ye.
Pîrozawa
Pîrozawa, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rouvres-Saint-Jean
Rouvres-Saint-Jean, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Zimanên semîtîk
Parva bûn
Zimanên semîtîk wiha tên parva kirin: zimanên semîtîk ên rojhelatî, zimanên semîtîk ên rojavayî û zimanên semîtîk ên başûrî. Gorî hin zimannasan serve van gruban "zimanên semîtîk ên navînî" jî tê diyarkirin.
Saziya Zimanê Tirkî
Saziya Zimanê Tirkî (bi tirkî: Türk Dil Kurumu, kurte: TDK), ji aliyê Mustafa Kemal ve ji ku li ser tirkî bixebite û zimanê tirkî bi pêş bixe di sala 1932an de hatiye avakirin. Li paytexta Tirkiye Enqere ye. Saziya Zimanê Tirkî ji sala 1955an û pê ve dest bi xelatdanê kir. Ev xelatê hana her sal di Cejna Zimanê a 26ê rezberê de tê dayîn. Di sala 1983an de ev xelatdana SZTyê hate rakirin.
Girêdanên Derve
Malpera fermî
Coesfeld
Coesfeld, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalenê ye.
Aubencheul-aux-Bois
Aubencheul-aux-Bois, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Kawê
Kawê an jî Kave (?), gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Şînawe, Qesrê
Şînawe, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Schaprode
Schaprode şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Natalie Martinez
Natalie Martinez lîstikvan û modelek Amerîkî ye. Bi rola xwe di fîlima sala 2008an Death Race û di navbera 2003an û 2011an de bi derketina di çend vîdyoyên muzîkê û du kurtefîlmên di salên 2006 û 2007an hate naskirin.
Martinez di demsala yekem ya fîlma drama a sûcê Detroit -1 de lîst. Di beşên fîlmê 8-7, ji bo demsalek CSI: NY de rola wê dubare bû. Di demsalek rêzefîlma drama Kingdom de lîst û di sala 2019an de di minîsera xeyalî ya zanistî a I-Land rol wergirt.
Martînez li bajarê Miami ya Florîdayê ji dayik bûye. Bavê wê bi eslê xwe Kûbayî yê hemwelatiyê Amerîkayê ye. Martînez di sala 2002an de Dibistana Bilind a St. Brendan qedand.
V
V herfa 27. a alfebeya kurdî ye. Binihêre: V (tîp). Wekî din
Sellerich
Sellerich şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Çirûskîzm
Çirûskîzm ekol û rewtekeke hunerî û ramanî ye ku di sala 2003an de li bajarê Amedê ji hêla nivîskar Rênas Jiyan ve hatiye avakirin.
Hêmanên rewteka Çirûskîzmê
Wek ekoleke hunerî û ramanî Çirûskîzm ji şeş hêmanan (elementan) ava dibe:
Ev hêman bi vî awayî di ekolê de difesilin: goşt di çirûskîzmê de fenomeneke bingehîn e, ew “tişt”ek e, ew alav an jî objeyek e, wek kevirekî, wek hesinekî û hwd. Di qonaxa serî de goşt hê ne‘bû’ye mirov, ger xwe biêşîne wê hêdî hêdî bi‘be’ mirov. Di çirûskîzmê de “bûn” girîng e, biqasî fenomenolojiyê di çirûskîzmê de jeneolojî jî girîng e, “bûn” ev jeneolojî ye. Mirov bi awayekî fenomenolojîk tiştek e, ev tişt an jî alav goştek e.
Mn
Mn kurtenavê Manganez e.
Nerd
Nerd an textenerd an jî tewle kevintirîn lîstika cîhanê ye. Ji kurd û îranyan belav bûye. Di lîstika nerdê de him stratejî heye, him jî lîstik hinekê li ser şansê ye. Ango lîstik li ser herdu hîman ava ye. Kurdên YKSSê jê re nardî dibêjin.
Dîroka nerdê
Ji kurd û gelên din ên îranî derketiye (fars, mazenderan, gilakî ûêd). Derbareyê bingeha wê de gelek angaşt hene. Dibêjin şahekî îraniyan ev lîstik daye çêkirin, lê di bermahiyên bajarê di bin pêta volkanê de ma Pompeî de jî wêneyên wê hene. Ango pirr berê jî hebûye. Li Kurdistan, Îranê ev lîstik pirr berê jî dihatibûye. Ji wan derbasê romayiyan bûye li cîhanê belav bûye.
Çawa tê lîstin?
Niha di forma qutiyekê de tên firotan. Li binê platformê xêzikên bo pûlan hene. Pûl ji du rengan e, 15 ji rengekê, 15 jî ji yê din.
Dibêjin xêzik û pûl gorî salnameyê hatine avakirin. Hejmara xêzikan 12 ne (6+6) û ev mehên salekê ne. Hejmara pûlan 30 ne (15+15) ew jî rojên mehê ne. Di nerdê de 4500 ajotinên lîstikê hene.
Zimanê nerdê bi kurdî/îranî ye
Gorî dibetiyên zarê (belim, îhtimal), hatinên zarê hejmartinên îranî tên bikaranîn. Tirk jî wisa dikin.Bo mînak 2-2 hat dibêjin dubare. 1-3 hat dibêjin yek û sê.
Mohemmed Salih Dîlan
Yekê le gewretirîn Şa'îr u Honermendekanî gelekeman. Mamoste Mohemmed Salih Dîlan le Mûzîkîş da şarezayî zorî bibwe.
Dereqûle
Dereqûlle, gundekî gundistana Xurrxurrea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Dereqûlle 329 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 67 e.
Grabels
Grabels, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Möttingen
Möttingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şahin Dönmez
Şahin Dönmez (bilêvkirina kurdî: Şahîn Dîûnmez) (jdb.?, m. li Stenbol) îtîrafkarekî PKKê bû. Beriya cûntaya ji aliyê dewleta tirk ve tê girtin û wî dikin Zîndana Amedêê.
Li zîndanê dibe îtîrafkar û alîkariya êşkencekaran dike. Ji aliyê hinekan ve tê kujtin. Hinek dibêjin alîgirên PKKê kujtine.
Ceylan Avcı
Ceylan, (jdb. li Fındıkzade, Stembol) stranbêjeke kurd e ku muzîka bi zimanê tirkî û bi zimanê kurdî çêdike. Ceylan keçeke malbata kurd e ku bi eslê xwe ji Dêrsima Bakurê Kurdistanê ye.
Jînenîgarî
Ceylan Avcı, bi eslê xwe ji Dêrsimê ye. Eleqeya wê ya muzîkê di temenê 7 saliya xwe de li gel bavê xwe li salonên dawetên li Almanyayê bi gotina stranan destpêkiriye.
Di sala 1983an de di pêşbirkê dengê herî xweş de xelata pêşbirkvana yekemînê wergirt û di sala 1984an de albûma xwe ya yekem çêkir. Ceylan di temenê xweyî zaroktiyê de gelek albûmên muzîkê çêkir û di gelek fîlman de wekî lîstikvana rola sereke rol wergirtiye.
Albûma wê ya bi navê Ah Gönlum ji aliyê Mü-yapê ve bi xelata plaka zêrîn hate xelatkirin. Du caran ji hêla kanala muzîkê kanala Kral TVyê ve wekî hunermenda jin a Hûnermenda Muzîka Gelêrî ya herî baş hatiye hilbijartin.
Colditz
Colditz, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Rozières-en-Beauce
Rozières-en-Beauce, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Sanhe, Hebei
Sanhe, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 752.000 kesî
Zimanê fûrlanî
Fûrlanî (fûrlanî: furlan, îtalî: friulano) yek ji zimanên romanî ye. Ew li herêmê Friaulê li Italyayê, ku nêvbera Udine û Slowenyayê dikeve, ji hêla nêzî 600.000 kes tê axaftin û herêmî wek zimaneke fermî tê naskirin û li dibistanan pê perwerdehî tê kirin.
Gorî lêkolînan ew bi zimanê Ladînî û Ratororomanî ve nêzi hev in û bi wan şitlê Zimanên ratororomanî pêk tîne.
Simraungadh
Simraungadh, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No. 2) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 24.615 kes hatiye hejmartin
Cemîl Bayik
Cemil Bayık ( li Keban, Bakurê Kurdistanê), yek ji pênc kesên payebilind ên damezrênerên Partiya Karkerên Kurdistanê, (PKK) yek ji kesên rêveberiya Partiya Karkerên Kurdistanê ye û endamê Konseya Rêveberiya Koma Civakên Kurdistanê ye ku ji 12e kesan pêk tê. KCK rêxistineke sîwana siyasî ya Kurd e ku PKK jî beşek ji rêxistinê ye.
Jînenîgarî
Cemîl Bayik, di sala 1951an li Xarpêtê hatiye dinyayê. Sê bira û xûşkeka wî hene. Di sala 1976an de tevlî nava tevgera Apoyiyan dibe ku ev kom di heman demê koma ku bingeha damezrandina PKKê ye.
Piştre tevlî damezirandina PKKê dibe û dibe endamê komîteya navendî ya yekem. Bi tevî hevalên xwe Artêşa Rizgariya Gelê Kurdistan (ARGK) ava dike. Niha jî yek ji birêveberên KCKê Koma Civakên Kurdistan ye.
Juicq
Juicq, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Cemîl Bayik
Jînenîgarî
Cemîl Bayik, endamê koma li derdora Abdullah Ocalan, Hakî Karer, Duran Kalkan, Alî Haydar Kaytan û Mazlum Dogan bû ku ji sala 1973an û vir ve bi berdewamî li ser îdeolojiyê civînên li dar dixistin û weke Şoreşgerên Kurdistanê dihatin naskirin. Di civîna yekemîn a PKKê ya sala 1978an de Bayik bû alîkarê sekreterê giştî yê rêxistinê û bi vî rengî li pey Abdullah Ocalan bûye kesê duyemîn ê PKKê.
Bayik, Kalkan, Kaytan û yên din di tîrmeha sala 1984an de fermana destpêkirina şerê çekdarî ya li dijî artêşa Tirkiyeyê ku li Bakûrê Kurdistanê ye, dane destpêkirin. Di destpêka salên notî de rêveberê kampa Akademiya Mahsûm Korkmaz bû ku kampa perwerdeyê ya PKKê ya li Geliyê Beqa ya Libnanê bû ku di bin kontrola Sûriyê de ye.
Piştî girtina Rêberê PKKê Abdullah Öcalan, ji bo rêveberiya PKKê dengên Cemil Bayik û Murat Karayılan hatin dayîn.
Bayik çendîn car diyar kiribû ku PKK ji bo pêvajoya aştiyê amade ye û çendîn biryarên agirbestê dabûn. Bayik aniye ziman ku "Tenê şer nikare pirsgirêka Kurd li Tirkiyeyê çareser bike û eger pêvajoya çareseriyê zûtir dest pê bikira dê demeke dirêj çareser bibûya."
God is not great (pirtûk)
God is not great (Xweda ne mezin e) pirtûka nivîskarê îngiliz Christopher Hitchens e ku di sala 2007an de hatiye çapkirin. Di navbera pirtûkê de ser Yezdan û dîn minaqeşe hene. Pirtûk li ser însan, çêkirina însanê, dînên îbrahîmî ye.
Vignola
Vignola, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Şêwazî Kurdî
Şêwazî Kurdiyekan new'êk le Awazin ke taybetmendiyan heye be Gelî Kurd u le mîletanî dîkeda be kar nayîn.
Noir Désir
Noir Désir komekê rock ya fransizanê ye û derketinê wî jî bordoyî ye, salan 1980'an de xwe avakir. Stranbêjek karizmatîk, Bertrand Cantat, evînekê nîvîsarê ye, ev ku navan nîvîsarên xwe dide nîşan. Endamên din ya komê Serge Teyssot-Gay bi gîtar, Denis Barthe bi baterî û Frédéric Vidalenc
Les Peintures
Les Peintures, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Cirxan
Cirxan, Cirẍan, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mondrainville
Mondrainville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Trent, Almanya
Trent şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hidir Düzgün
Hidir Düzgün (ü- wekî û'ya dirêj û nermane tê xwandin) yek ji karsazên Kurd e.
Ji herêma Erziromê ye û di sala 1992'î de wekî penaber li Elmanya bicihbûye. Ew xwedî yek ji fîrmayên navdar ên li ser donerê kardike ye. Niha bi navê Düzgün TV têlevîzyonkanalekî wî jî heye. Düzgün TV pirranî cih dide pirsgirêkên Elewiyan û bi zimanê Tirkî weşanê dike.
Sindî
Sindî, navê eşîreka li Kurdistanê ye. Li herêma Sindî ya li navbera Duhok, Zaxo û Botan-Hekariyê dijîn. Sindiyên di navbera Botan û Hakkariyê de li bajaroka Qilaban dimînin. Li gel Sindiyên kurd zimanê hemû Sindiyên dî jî Îndo-Ewropî ye û Aryen in.(4) Li Stenbolê li taxa Gazî jî gelek Sindî dijîn.
Dîrok
Sindiyên kurd di dîrokê de dewleteka mezin ava kirine. Ev dewlet beriya 3500 salan e ava bûbû. Navê wê dewletê Împeretotiya Mitannî ye (5). Avakirina vê împeretoriyê jî wiha çêdibe Malbatek ji kurdan koçberê Hindistanê dibe. Li wir li herêma Sind niştecih dibin. Piştî demeke dirêj ji Hindistanê dîsa vedigerin welatê xwe Kurdistanê(6). Ji wan re dibêjin kurdên Sindê. Li pêşiyê tên Amedê. Li Amedê (Diyarbekir) dewletekê ava dikin. Riha (Urfa), Mêrdîn, Sîncarê jî bi dest xwe ve dihînin. Li Mêrdînê Weşukaniyê dikin paytext. Navê dewleta wan Mîtanî bû û navê çiyayê Metîna ji wir tê. (7)2 jinên delaltirîn ên di dîrokê de navdar ji wan Sindiyan bûn. Ew Nefertîtî û Nefertarî ne. Nefertîtî û Nefertarî şû bi Fîrewnên Misrê dikin.(8) Û li wir dest danîn ser rêvebertiya dewletê.
Elcanya
Elcanya, gundêkî Bafê ye, girêdayî navçe ya Hezex a ser bi Şirnex ê ve ye. Gund li rojhilatê Bafê ye û berî niha bi 50 salî ji Bafê veqetiya ye. Di gund de 30 mal û mizgeftek hene. Ava gund ji Kaniya Heciya tê.Bi 5 Km dûrî Bafê ye û Bi 14 km'yî dûrî Hezexê ye. Di Gund de dibistan tuneye.jibona xwendinê zarokên Gund bi Rêya Piya diçine Deşta Dêra.
Sindî
Ocax/Icax
Eşîra Sindiyan li 14 Icaxen Mala Acamme, Mamizdeni, Pisaxa, Benestani,Coneki, Bosali,Neri,Sheranshi,Perexi,Mendozî,Mcoli,Bileki,Sofi,Shexesdeni û Shivameni belavdibe. 112 Gunden Eşîra Sindiyan
Têbînî
Li Dîf Jêderên Kevin û Axivtnên Babo Bapîran Gûllî û Sindî eşîreka Pêkve Bon Ta Salên ( 1919 ) Heta Nokejî Têkelîya Navbera Herdo eşîreta Ji Layê Çivakî û Keltorî Ve Zor Lêk Nêzîkin.
Psaxa
Psaxa ji Bakurê Kurdistanê, ji Wanê hatin e. Eslê xwe Garisan in. Silêman Axa Sindi seroke eşira sindiye.
Sirincdax
Sirincdax, gundekî gundistana Xurrxurrea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Sirincdax 149 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 21 e.
Coswig, Saksonya
Coswig, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Vallon-en-Sully
Vallon-en-Sully, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Neman
Neman an jî Nemunas (bi lîtvanî: Nemunas, belarûsî: Нёман, Nyoman, almanî: Memel, polonî: Niemen) rûbareke sereke ya rojhilatê Ewropayê ye ku ji Belarûsê derdikeve û di Lîtvanya re derbas dibe ye. Ev rûbar tixûb e di navbera Lîtvanya û Oblasta Kaliningradê de ye. Çardemîn rûbara herî mezin a Ewropayê, ya herî mezin a Lîtvanyayê û ya sêyemîn a mezin a Belarûsê ye. Dirêjahiya wê 937 km ye.
Kyankwanzi (navçe)
Kyankwanzi navçeyeke Ûgandayê ye, li herêma navend a Ûgandayê cih digire.
Neman
Rûbara Neman ji Serdema Çaremîn ve şêweyê xwe girtîye û nêzîkî salên B.Z. (Berî zayinê) 25.000-22.000 cihê xwe di serdema qeşayê de girtiye.
Kyankwanzi (navçe)
Navê navçeyê li gor zimanê herêmî tê wateya (ser-bajar -Kyankwanzi)
Kore
Kore welateke li rojhilata Asyayê.
Munningen
Munningen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Maridalsvannet
Maridalsvannet, goleke di nava sinorê parêzgeha Osloya Norwêcê de ye. Gola Maridalsvannetê gola herî mezinê ku di nav sinorê şaredariya Osloyê de ye û wekî çavkaniya ava vexwarinê sereke ya ji bo bajarê Osloyê ye.
Ruan, Loiret
Ruan, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Tar
Tar, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Derelî
Derelî, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Casus belli
Casus belli (gotin: [kazys bɛli]; bi kurdî « sedema şer ») gotinek latînî ye û ji bo bûyereke ku dibê sedema destpêka şerekî di navbera dewletan tê gotin. Casus belli ne ji bo sedemên ku dihêlin rewşek di şer de bi encam bibê tê gotin, lê piranî ji bo bûyera herî dawî, kû dibê sedema destpêkirina şer. Gelek caran hin dewlet armancên xwe yên veşartî hene û dixwazin wan bi riya şerekî bicih bînin, lê li sedemek şer digerin. Wêgavê hinek bûyeran pêk tînin, ji bo ku aliyê din hinek tiştan bike, ku ji wan re riya şer vebê. Bi vê yekê aliyê şernexwaz hinek tiştan dikê, ku dibê behane ji bo aliyê şerxwaz ku êriş bikê û vê yeke bi parastina xwe, anjî parastina berjewendiyên xwe nîşan bikê.
Hüseyin Erdem
Hüseyin Erdem (tîpa ü- wekî û- ya dirêj û nermane tê xwandin), senarîst û nivîskarekî kurd e ku di 1949an de li Xolxola Çewlîgê hatiye ser dinyayê.
Bi zimanên kurdî, elmanî û tirkî pirtûkên wî tên weşandin. Ew yek ji damezrênerên PENa Kurd bû û di sala 1988an de serokatiya wê kiriye. Di sala 1991ê de xelata CIVIS Medyayê wergirtiye. Ew li ser kurdolojiyê jî perwerde dide.
Senaryoyekî wî bi navê Siyabend û Xecê heye.
Balekan, Colemêrg
Balekan (bi tirkî: Pınarca), gundekî Colemêrgê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.
Monfréville
Monfréville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Jussas
Jussas, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Varennes-sur-Allier
Varennes-sur-Allier, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Coswig, Anhalt
Coswig, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya-Anhaltê ye.
Ummanz (şaredarî)
Ummanz (şaredarî) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Jürg Acklin
Jürg Acklin (jdb 20'ê reşemiyê 1945 li Zürich) nivîskar û psîkoanalîstekî navdar ê Swîsreyî ye.
Jiyan
Jürg Acklin lawê endezyarekî elekronîkê ye. Li bajarê Küsnacht a li ber Gola Zürichê ye mezin bûye.
Sala 1974 li Zanîngeha Beremenê perwerdeya xwe bidawî dike. Ji xeynî xebata xwe ya demane li dibistana alternatîv, di TVa Swîsreyê Schweizer Fernsehenê de redaktoriyê dike. Ji sala 1983ê ve wekî psîkoanalîst jî kar dike. Li Zürichê dijî.
Acklin li ser nakokiyên nivşan, qeyranên têkiliyan ûêd gelek nivîsar weşandiye.
Graissessac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Lagord
Lagord, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qutlû
Qutlû, Qûtłû gundekî gundistana Xurrxurreya navçeya Zêwyeyê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qutllû 83 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 17 e.
Saint-Aignan-le-Jaillard
Saint-Aignan-le-Jaillard, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bedkot Municipality
Bedkot, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Sudurpashchim Pradesh de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 49.479 kes hatiye hejmartin
Cikan
Cikan, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Lîvonya
Lîvonya (Lîvonî: Līvõmō, Lîtvanî: Livonija, Estonî: Liivimaa, Elmanî û Swêdî: Livland, Polonî: Liwlandia) li rojhilatê Ewropa welatekî kevnare ye ku mirovên Lîvonî yên Fînî û Baltikî lê bi cî bûbun; lê herêm di bin desthilatî ya Baltikên Elmanî de bû. Serwerê Lîvonya yê herî navdar Kaupoyê Tûreyda (Caupo of Turaida) ye. Konfederasyona Lîvonya di roja me de li rojhilatê Deryaya Baltik beramberî axa Letonya û Estonya yê tê. Di sedsala dozdemîn de Lîvonya cihekî aborî û siyasî yê Elmanan bû. Di nav salan de mirovên Lîvonya yê di bin bandora Polonî û Rûsan de man û hatin asîmîlekirin.
Nordre Puttjern
Nordre Puttjern, goleke di nava sinorê parêzgeha Osloya Norwêcê de ye.
Pellegrue
Pellegrue, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Montfiquet
Montfiquet, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Balan
Balan, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Şehing
Reftar
Bi giranî bi masiyên seravî xwedî dibin. Bi qaj-qaja dengê xwe yê bilind navdar in.
Dabeşandin
Ev lîsteya cins û cureyên qalqlîbazan di rêzek e taksonomî. 'Cinsê Larus''
'Cinsa Ichthyaetus''
'Cinsa Leucophaeus''
'Cinsa Chroicocephalus''
'Cinsa Saundersilarus''
'Cinsa Hydrocoloeus''
'Cinsa Rhodostethia''
'Cinsa Rissa''
'Cinsa Pagophila''
Zimanên kenanî
Zimanên kenanî, zimanên ku di malbata zimanên semîtîk de ne. Di nava wan de, zimanên cihûyan ê fenîkeyiyanû zimanê filistîniyan jî hene.
Şehing
Dabeşandin
'CinsaXema''
'Cinsa Creagrus''
Zimanên kenanî
Dii nav van zimanan de îroj tenê zimanê cihûyan yê îbranî tê axaftin.
Cottbus
Cottbus, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Brandenburgê ye.
Mirandola
Mirandola, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hêjmara niştecihên komûnê 24 hezar û 602 kes e.
Shahe, Hebei
Shahe, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 457.000 kesî
Saint-Ay
Saint-Ay, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Ne'n'eliya Mezin
Ne'n'eliya Mezin , Ne'n'eliya Mezin an jî Ne'n'eliya Kebîr (1928: نعنعلى كبير/ Maanaali kebir; ), gundekî Kaniya Xezalan e.
Varennes-sur-Tèche
Varennes-sur-Tèche, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Saye
Saye, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Emrah Erdoğan
Emrah Erdoğan İpek, Küçük Emrah an jî Emrah (z. 1ê kanûna paşîn 1971, li Erxenî ya Amedê) yek ji stranbêj û aktorên navdar e.
Mûzîka erebî, kurdî û cureyên afirandî bi zimanê tirkî îcra dike. Di dehan fîlmên ku xizanî û nakokiyên civakî tînin ziman de lîstiye. Bo TVan gelek rêzefîlm çêkiriye. Herwiha karsazek e, bazirganiyê dike.
Bi dehan xelatên Tirkiyeyê wergirtiye lê di qad navneteweyî de nayê naskirin.
Ew di 13 saliya xwe de bi navê "Küçük Emrah - Piçûk Emrah" derketiye pêşberî kamerayan û fîlm çêkiriye.
Kûçik (Canidae)
Famîleya kûçikan yan famîleya segan (Canidae), famîleyeke mezin ji guhandarên goştxwer e wek kûçik, gur, keftar, rûvî û gelek cureyên din ku li hemû parzemînên Cîhanê dijîn.
St. Ingbert
Sankt Ingbert, bajarekî navçeya (Landkreis) Saarpfalz-Kreisê li herêma Saarland a Almanyayê ye.
La Grande-Motte
La Grande-Motte, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Armando Diego Maradona
Diego Armando Maradona (jdb. 30ê çiriya pêşînê 1960 li Villa Fiorito, ya îro li Partido Lomas de Zamora, parêzgeha Buenos Aires, Arjentîn - m. 26ê çiriya paşîn 2020) gogbazekî navdar ê arjentînî bû.
Ew wekî "bavê futbolê" jî dihate naskirin û gorî gelekan ew yek ji futbolîstên herî baş ên cîhanê bû.
Maradona di 26ê çiriya paşîn a 2020an de li Tigre, Buenos Aires, mir.
Tepê Jêrîn
Tepê Jêrîn, gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.
Ernst Aeppli
Li Hasliberg a Berner Oberland û dûv re jî li dibistana alman a li San Remoyê mamostetiyê dike. Di nava salên 1914 û 1918 li saziya tixûban de dixebite. Di heman demê li li Zanîngeha Zürichê li cem Jung dixwîne. Sala 1923 bidawî dike.
La Laigne
La Laigne, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Crailsheim
Crailsheim, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Slovenya
Slovenya welateke li Ewropa ye. Serbajarê Slovenyayê Ljubljana ye.
Li rojava bi Îtalyayê, li bakur Awistirya, li bakur-rojhilatê Mecaristan, li başûrrojhilat bi Kroatya û li başûrrojavayê bi Deryaya Adriyatîkê re sînordar e. Slovenya bi piranî çiyayî û daristanî ye, 20,271 kîlometre çargoşe (7,827 mîl çargoşe) ye, û nifûsa wê 2,1 mîlyon (2,108,708 kes) ye. Sloven ji %80ê nifûsa welêt pêk tînin. Slovenî, zimanê Slaviya Başûr, zimanê fermî ye. Slovenya xwedan avhewaya parzemînê ya bi piranî nerm e, ji bilî Peravên Slovenya û Alpên Julian. Avhewayek bin-spî digihîje ber dirêjahiya bakur ên Alpên Dînarîk ên ku welêt di rêyek bakur-rojava-başûr-rojhilat de derbas dikin. Alpên Julian li bakurê rojava xwedî avhewaya alpî ye. Li bakur-rojhilatê baskê Pannoniyayê, avhewa parzemînî bêtir diyar dibe. Ljubljana, paytext û bajarê herî mezin ê Slovenyayê, ji aliyê erdnîgarî ve li nêzî navenda welêt e.
Slovenya welatek pêşkeftî ye, bi aboriya xweya bilind di Indeksa Pêşkeftina Mirovî de pir zêde ye. Rêjeya Gini newekheviya dahata wê di cîhanê de di rêza herî nizim de dide. Ew endamê Neteweyên Yekbûyî, Yekîtiya Ewropayê, Herêma Euro, Herêma Schengenê, OSCE, OECD, Konseya Ewropayê û NATO yê ye.