cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Canary (kurteçîrok)
Mansfield di sala 1922an de li Otêla Victoria Palace li Parîsê dest bi nivîsandina çîrokê kir ku li hember otêlê jineke ku kenariyan di qefesekê de digire dijiya. Wê çîrok di 7ê tîrmeha 1922an de li otêleke li Randogne (niha beşek ji Crans-Montana), Swîsre, qedand. Ew kurteçîroka herî dawî bû ku nivîskar qedandiye.
Şalîawa
Şalîawa gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Laser (kovar)
Kovara Laserê, di sala 2015an de ji aliyê xwendekarên lîsansê yên zanîngeha Çewlîgê yên beşa ziman û wêjeya kurdî (beşên: kurmancî û kirdkî(kirmanckî) ve hatiye derxistin. Laser bi awayê fanzîn-kovar derdikeve. Laser her cûre nivîsan diweşîne, di hejmara wê ya yekem de; çîrok, helbest, cereb, gotar û hevpevînekê cih girtibû. Kovara Laserê yekem kovara xwendekara ya bi du zaraveyî ye. Laser weşanên xwe hem bi kurmancî û hem jî bi kirdkî (kirmanckî) dike û dibe ku di hejmarên pêşerojê de "soranî"yê jî li her du zaraveyên xwe zêde bike. Her weha, "Kovara Laser"ê tekane fanzîn-kovar e ku ji aliyê xwendekarên lîsansê yên beşa kurdolojiyê yên li zanîngehên bakurê Kurdistanê ve tê belavkirin.
Girêdan
https://xwebun.org/hejmara-nu-ya-lasere-dercu/
Grignon, Côte-d'Or
Grignon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Wilhelmsfeld
Wilhelmsfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Vinassan
Vinassan, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Celalî (eşîr)
Celalî, eşîreta celaliyan, eşîreta celaliya, navê êleke mezin a kurdan e ku piraniya wan li Rojhilatê dijîn. Li bara êla celaliyan da gelek gotin û gotar diyar in lê ew tiştêk ku bi yeqîn û rast diyar e ewe ku yek ji wan êlên şoreşger û hêja yê Kurdistanê e ku piraniyê wan li Rojhilatê dijîn.
Eşîra celaliyan li gor General P. Avriyanofê rûsî
Kurdnasekî rûsî bi navê General P. Avriyanof lî bara celaliyan da bi taybetî celalî yê Ermenistanê da wiha dibêje ku celalî heşt tîre û tayfe ne ku zarok kesekî bi navê Celal bûne û eslê wan ermenî bûye ku paşê bûne kurd. Rast e ku ew dibêje ku celalîyan heşt tîre û tayfe ne lê ew navê heft tayfa dibêje. Heft tayfên ku dibêje ew in: kûyanlî, soranlî, sakanî, hesen nanlî, keçelanlî, kapîdkanlî û cînîkanlî. Ti dîroknas wê gotînê qebûl nakin û bi yeqînî wê red dikin ji ber ku "celal" navekî ermenî e.
Celalî li gor Bijîşk û Pêsko
Bijîşk û Pêsko yê Almanyayî bi wê bawerê e ku sedema ku wan re dibêjîn Celalî ezemet û mezîntahî û şerwanî a Celalîya li hemberî sê împeratorî yên mezin e. Lêkolînerkî brîtanî bi navê Mark Sîks ku demekî li Kurdistanê bû û lêkolînek ser êlên kurda kiri bû wiha dibêje ku sermijar a celalîyan ji sed hezarî pirtir e ku li Rojhilat, Bakur û Ermenistanê dijîn ku piranî yê wan li rex Çiyayê Agirî (bi celaliyan ve girêda), Elegez, Deşta, Rewan, zozanên Serhedê, Makû, Bazirgan, Bazîd, Agirî, Qers, û Wan dijîn.
Tayfeyên celaliya di pirtîka Micahid Uzun da
Mücahit Uzun di pirtûka "Êgîd Sûdsî" da elên Serhedê wiha par vedike:
Ew tayfeyên Celalî ji wiha par wedîke:xelikî,cindîyan,sloitîmîyan,qoruxçîyan,hesoxelefîyan,bûtîkan,meyaka,qutan,keskûyîyan,gelayan,elem hûlî,soran,comkan,elîyan,gilotûran,misirkan, Pîlekî, bilxîkî,malê emê.keçelan,hesê soran,sakan,malê bozo,malê bado,malê hesenekê,mamlê resê celîl,malê elo bozxorê,pîyala,qatîkan,qîmekan,mametîkan,gîsekan,kileşkan,qûrûyan,malê hozê semo,diloyan,malê yaqûb eladîn,malê xidir axa henderîyan,banûkan,şimkan,reş reşkan,qizbaxşolîyan,emoyîkan,çêx bizinîyan,qereçolîyan,zilfoyan,
Celaliya li Rojhilatê
Êla herî mezîn a parêzgeh a urmiyê êla celaliyan e û li îranê da yek ji wan 10 elê mezînê îranê e.piranîya celalîya lî bakûrê parêzgeha urmîyê lî bajarên makûyê,qelenîyê(bi farisî çaldiran),şot û pûldeçtê dijên.bi awayekî fermî par wekirina êla wiha ye:a herî pêşîyê êl e paşê tayfe,bav,obe û malbat e.celalîyan ji yek man êlê mezin e ku ji 10 tayfe,59 bav û 247 obe pêk hatîye.
Sedema danîna navê Celaliya li ser wê êlê
Li gor hinek kesên êlê damezerê wê êlê kesek bi navê Celal bû ye ku di serdema selteneta şahên sefewî da ji bo berewanîya sinorên rojhilata îranê li hemberî osmanîya li wir bi cih bû ne. û hin jî dibêjin ji bo wê wan re gotîne celalî ku li hemerî osmanîyan hertim şerên dijwar û dirêj û mêrani dikirin ji bo wê mezintahiya wan bi wan re digotin  Celalî ango kesên ku xwedî ceal u ezemet în.
Koçberiya celaliyan
Kurdên celalî jî wek hemû kurdên kurdistanê gelekî zor û zulim dîti ne di serdema hikûmeta pehlewî da dema şahenşahî ya Reza Şah da kurdên celalî ku serî rakirî bûn û tevlî serhildana komara agrî bûn û şah ra ceng dikirin. piştî şikestîna şoreşe şahê ecem riza şah dest bi kurd kujî û koçber kirina celalîyan kir û nezî 5000 malbatên ku tewlî şoreşê bûn j tirsa ku disa şoreş bikin kir û heya xurasanê û qezwînê kirin.Di wê navbera dur da gelk kurd û zarokên wan canê xwe dan.Di wê koçberî yê da tayfa otalîya ango otalî jî ber ku şah ra hevkarî kiri bûn koçber nebûn.
Mirina şah û serhildana îranê û derfet ji bo wegerê
Piştî mirina Reza şah û şoreşa iranê da piştî weguhistina hikûmeta pehlewî bervî komara islamî derfetek çê bû ku kûrdên celalî bikaribin dîsa wegerîn lê mixabin ji ber dûr bûna rê û tine bêna îmakanta û dijwarî a rê ji 5000 malbatên koçber 500 kes karî bûn wegerîn.jî wan kesên ku wegerîya bûn gava tu pirs dikî dibêjîn em nêzî 2 mehan em rêda dihatin digotin me ji ber germ bûna hewa yê me rojê çadir wedigirtin û dema roj diçû ava û hewa hênik dibû em disa rê diketin.
Deh tayfeyên celaliyan
qizbaxşolîy(qizulbaş),xelîka,saka,misirka,hesoxelefa,cinika,elemiha(elem hulî),bilxika,qendika û otalîya
Zozan û arana celaliyan
êla celalîyan di despêka buharê diçin kir (dev û dora çîyayê agrî)û heya dawîya bûharê li wir ber axlila diminin û piştî wê di despêka havînê da diçin zozanên xwe. zozanên wan li den û dora bajarê makûyê û qelenî yê ne û aranên wan ji li gundên ber erez di wan deştên xweş da diminin.
Navê zozonên herî mezîn û xweş ê celaliyan li Rojhilatê
kevirî sipî,golaxanê,hacseydalî,arîbeg, zoazanên heîbaaş a celalîya nin.
Serokên herî navdarê celaliyan li Rojhilatê
Ferzende beg û biro yê hesî têlîyê kûşoreşa agrîdaxê bidestê wan bû û nezîkî 1000 mêrxasê celalîyan te şoreşê bûn.serokê herî dawî ji emer axa yê celalî bû ku kû piştî dameziranina Komara Kurdistanê lî Mehebadê ligel hink serokên navşeyên din çûn mihabatê ligel Qazî Mihemed û piştgirî lî komarê kirin û cejina serxwe bûnê şirket kirin û wegerîyan makû yê ala rengin bilind kirin li Makûyê u ber sirûda Ey Reqîb rêje diçûn û piştî wê dema kû Qazî hat makûyê pêşewazî ya wî kirin.
Xendûk
Bi navê Xendûkê ev gotar hene:
Evreng
Evreng, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kemaledînê Yûnis
Kemaledînê Yûnis, Kemaledîn ibn Yûnis an Eb-ul Fetîh Mûsa Kemaledîn an jî Îbn Yûnis (b. 1156, Mûsil - m. 1241 Mûsil) stêrnas, matematîknas û fiqihnasê kurd e.
Jînenîgarî
Kemaledîn di sala 1156an de li bajarê Mûsilê ji dayik bûye û di sala 1241ê de jî, dîsa li Mûsilê wefat kiriye. carna wek Mewsilî jî tê naskirin. Navê wî yê rast Mûsa bin Yûnus bin Muhammed bin Men’a ye. Kemaledîn jî bernavkekî wî ye.
Kemaledîn zanayekî xurt bûye, zêdetir matematîknas û stêrnas bû.
Kemaledîn, pêşî perwedehiya xwendinê li ba bavê xwe Şêx Yûnis Rizaedîn kiriye, xasma dersên fiqihê wergirtiye. Piştî xwendina li cem bavê xwe di sala 1175an de çûye Bexdadê di Medreseya Nîzamiyeyê xwendina xwe pir pêşve biriye. Li cem Şerafedîn Tûsî perwerdehiya matematîkê girtiye. Ji bilî xwendina olî û matematîkê, zêdetir li ser zanista mentiq, metafizîk, fizîk, tib û tefsîrê gelek berepêş çûye. Li ser berhemên Betlemyûs xebitiye pirtûka wî a Almagestê, cebir û arîtmetikê jî hîn bûye. Zanayên wek Esîredîn Elebherî û gelekî zanyarên navdar di binê bandora wî de mane.
Kesên Ewropayî ji zanistên wek fizîk, stêrnasî û matematîkê hez dikirin. Wî demê li welatên Ewropayê kesên ji evan zanista bizanîbyana pir kêm bûn ji ber wî di zanistê de xwe li welatên misilmanan digirtin, li ser evan zanistan mijarekî hebûya dişandin welatên misilmanan çinkî wî demê Serdema Zêrîn a Îslamê bû li ser zanistê misilman pir pêşve bûn. Rojekî mijarekî li ser zanistê hebû kesekî nizanîbû ku serrast bike şandin Mûsilê cem Kemaledînê kurê Yûnis bersiv da û serrast kir.
Zêwe Serî
Zêwe Serî, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mesnil-Follemprise
Mesnil-Follemprise, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Elînciq
Elînciq gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wittenförden
Wittenförden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Binawî Henare
Binawî Henare, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Luhe-Wildenau
Luhe-Wildenau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
16ê tîrmehê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Almagest
Almagest pirtûka Betlemyûs a herî navdar e. Ku li ser stêrnasiyê ye, pirtûk ji sê cildan pêk tê. Berê matematîk çiqilekî stêrnasiyê bû ji ber vê yekê navê pirtûkê bi matematîkî derbas dibe.
16ê tîrmehê
Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Almagest
Navê pirtûkê ê rastî û. Piştra pirtûkê navê xwe di de û  girt. Navê "Almagest" ji navê tê. Navê erebî tê ji.
Zuzenhausen
Zuzenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Xerabê Şêref
Xerabê Şêref, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Xerabê Ripin
Xerabê Ripin, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Bruksel
Bruksel paytextê Belçîkayê ye û di heman demê de paytexta Yekîtiya Ewropayê û navenda rêxistina NATOyê ye. Piraniya biryarên Yekîtiya Ewropayê li vî bajarî tên wergirtin. Li bajêr sê zimanên ku wekê zimanên fermî tên axaftin flemenî (zaravayekî nederlendî), fransî û almanî ye.
Ji xeynî bajarokê dîrokî ya navendî ku di hundurê Pentagonê de ye, Bajarê Brukselê û hinen derûdora bajêr di nav devera mezin a Bruksela paytext de ye yanê şaredariyên berê yên Haren, Laeken û Neder-Over-Heembeek ku li bakur in.
Li gorî daneyên 1ê çileya sala 2022an nifûsa bajêr 188.737 kes e. Rûbera giştî ya bajêr 33.09 km² (çargoşe) ye ku belavkirina nifûsê 5.704/km² (çargoşe) cih digire. Di sala 2007an de, li bajarê Brukselê bi qasî 50.000 kesên ku belçîkî nebûn qeydkirî bûn. Li gel hemû şaredariyên Brukselê hemî şaredarî bi qanûnî duzimanî ne ku zimanên fransî û holendî bi awayekî qanûnî li şaredariyan fermî ne.
Şextan
Şextan gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 209 kes (33 malbat) bûn.
Zêwka, Nêrwe û Rêkan
Zêwka, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hetzerath
Hetzerath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Eskerlû
Eskerlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart (jdb 27ê kanûna paşîn a 1756 - m. 5ê kanûna pêşîn a 1791), ku wek Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart hate imadkirin, bestekarekî berhemdar û bibandor ê serdema klasîk bû.
Tevî jiyana wî ya kurt, leza wî ya bilez a kompozîsyonê di encamê de zêdetirî 800 berhemên hema hema her celebên serdema wî encam da. Gelek ji van kompozîsyonan wekî lûtkeyên repertuara senfonîk, konsertant, chamber, operatîk û koral têne pejirandin. Mozart bi gelemperî di dîroka muzîka rojavayî de di nav bestekarê herî mezin de tê hesibandin, bi muzîka xwe re ji ber "bedewiya melodîk, zerafeta wê ya fermî û dewlemendiya aheng û teşeyê" tê heyrankirin.
Mozart li Salzburgê, di Împaratoriya Romaya Pîroz de ji dayik bû, ji zaroktiya xwe ya destpêkê ve jêhatîbûnek berbiçav nîşan da. Jixwe di piyano û kemanê de jêhatî bû, wî ji pênc saliya xwe de stran çêkir û li ber mîrektiyên Ewropî derket. Bavê wî ew bir serdanek mezin a Ewropayê û dûv re sê gerên Îtalyayê. Di 17 saliya xwe de, ew li dadgeha Salzburgê muzîkjenek bû lê bêhnteng bû û ji bo lêgerîna cîhek çêtir rêwîtî kir.
Dema ku di sala 1781 de serdana Viyanayê kir, Mozart ji wezîfeya xwe ya Salzburgê hate avêtin. Ew li Viyanayê ma, ku li wir navdar bû lê ewlehiya aborî hindik bû. Di salên xwe yên dawîn de li wir, wî gelek senfonî, konserto û operayên xwe yên herî naskirî çêkir. Dema mirina wî di 35 saliya xwe de Requiem a wî bi piranî neqediya bû.
Zarokek jîr û jêhatî
Wî jêhatîbûnek awarte nîşan da: Di çar saliya xwe de wî dest bi lêdana piyanoyê kir. Di pênc saliya xwe de yekem şanoyên xwe nivîsand û yekem car derket pêşberî gel. Bavê wî Leopold Mozart tavilê jêhatiya kurê xwe nas kir û hewl da ku wî teşwîq bike û bi wî pere qezenc bike.
Mozart tenê şeş ​​salî bû dema ku bi malbata xwe re dest bi gera konsera xwe ya yekem kir. Van seferên bi erebeyên hespan carna bi salan dom dikirin û diçûn bajarên wekî Munîh, Köln, Parîs û London.
Roja Rojnamegeriya Kurdî
Roja Rojnamegeriya Kurdî, roja bîranîna derketina rojnameya pêşîn a kurdî ya bi navê Kurdistan e. Rojname di 22ê nîsana 1898an de ji aliyê Miqdat Mîthad Bedirxan ve bo yekem car li paytexta Misirê Qahîreyê hatiye çapkirin. Bi helkefta vê hindê, di roja 22ê nîsanê de Roja Rojnamegeriya Kurdî tê pîrozkirin.
Wolfgang Amadeus Mozart
Zarokek jîr û jêhatî
Bavê Mozart di destpêkê de kur û keça xwe wekî şanaziyên muzîkê pêşkêş kirin. Lêbelê, pir zû, Wolfgang wekî "stêrkek" pêşve çû. Kurê piçûk ne tenê li keman û piyanoyê pir baş lêxist. Di heman demê de wî bi awayek pir dostane jî hebû, bi vê yekê wî dilê gelek temaşevanên hêja bi dest xist.
Komponîst
Bi mezinbûna temen re, Mozart ji wergêrek berbi bestekarê cidî ve çû. Di 12 saliya xwe de li Viyanayê yekem komîsyona operayê wergirt. Her çend ev xebat nehat pêşkêş kirin jî, di derdorên pîşeyî de gelek deng veda.
Lêbelê, derbasbûna ji stêrka zarok berbi muzîkjenê profesyonel ne ew qas hêsan bû ku hêvî dikir. Piştî ku ji zaroktiyê derket, Mozart "faktora xweşik" winda kir û jêhatiya wî ya awarte ji bo bestekerên din wekî xeterek hate dîtin. Di dema jiyana xwe de ew neçar ma ku gelek rexneyên nerast, ku pir caran li ser bingeha çavnebariyê bû, bikira. Heta tê gotin ku mûzîkjenan bi qestî bi xerab lêxistina stranên wî sabote kirine.
Jiyana wî ya taybet
Ka Mozart bi rastî dilkêş bû, wekî ku îro pir caran tê xuyang kirin, guman e. Şahidên wekî nivîskar Franz Xaver Niemetschek, ku Mozart bi xwe nas dikir, ew wekî "di xuyangê de ne xweş" binav kir. Di 1.58 metre de, tê gotin ku ew pir piçûk bû. Û ji ber ku piraniya dema xwe li ber piyanoyê rûdinişt, ne xwediyê rewşeke werzîşî jî bû. Di zarokatiya xwe de, bi şêwazê xwe yê pir dostane û baldar bal dikişand. Ew kesekî dilşewat bû û pir dilpak bû, ku tê gotin ku mirovên cihêreng di jiyana wî de îstîsmar kirine.
Di nameyên xwe de, Mozart hestek pêkenokî ya pir kesane hebû, ku îro pir caran ecêb xuya dike dema ku wî ji evîndarek re hevokên eşkere dinivîsî, mîna "Ez ê wê gavê di şexsê xwe yê bilind de bikutim we, qûna we wêran bikim". Zimanê wî yê pir caran dijwar, ku di heman demê de gelek peyvên pistepist jî dihewand, tê gotin ku bi gelemperî taybetmendiya wê demê bû.
Ka Mozart bi rastî gelek têkiliyan bi jinan re hebû an na, wekî ku pir caran tê îdia kirin, tê nîqaş kirin. Em pêwendiyek bi pismama wî ya piçûk Maria Anna Thekla re dizanin, ku wî jê re digot "Bäsle". Evîna wî ya bêserûber ji stranbêja Mannheim Aloisia Weber, ku xwişka wê Constanze paşê zewicî, ​​tê belge kirin. Ji bilî wê, jiyana wî ya taybet hindik belgekirî ye. Di nameyên wî de der barê têkiliyên muhtemel ên bi jinên din re îşaret hene, lê hûrguliyên rast êdî nayên diyarkirin.
Bi gelemperî tê gotin ku Mozart hindik hurmetê nîşanî rayedaran da - dibe ku ji ber vê yekê wî nekarî, tevî jêhatiya wî ya awarte, pozîsyonên daîmî wekî muzîkjenek dadgehê bigire.
Ji bilî muzîkê, tê gotin ku Mozart ji lîstina bîlardoyê jî hez dikir, û wî ji "Bölzlshooting" jî hez dikir, rengek destpêkê ya gulebarana armancê bi celebek çeka hewayê.
Bi qasî hunera wî, tê gotin ku Mozart ji gelek hemdemên wî yên muzîkê kêmtir "bilind" bûye. Ew kêm caran behsa karê xwe dikir an pesnê destkeftiyên xwe dikir. Lêbelê, ji wî re girîng bû ku ew ji bo kê dilîze, gelo temaşevan di derbarê muzîkê de tiştek dizanibû an na. Gava ku di temaşevanan de hezkirên muzîkê hebûn, wî bi dilgermî û, berî her tiştî, dirêjtir dilîst.
Kariyera wî
Kariyera Wolfgang Amadeus Mozart di karsaziya muzîka îroyîn de bi kariyeran re gelek paralelan nîşan dide. Wî gerên dirêj dikir, yên ku wî di zaroktiya xwe de wekî "şehînek muzîkê" derbas dikir. Mozart sêyeka baş a 35 salên xwe di rêwîtiyê de derbas kir da ku muzîka xwe li qada navneteweyî bide bihîstin. Wî gelek cihên ku îro jî divê ji bo muzîkjenan werin dîtin parast. Li Almanyayê li Munchen, Mannheim, Köln û Berlînê bû mêvan. Cihên din ên 17 rêwîtiyên wî London, Parîs û Prag û her weha Italytalya bûn, ku di wê demê de bi tevahî welatê muzîkê bû.
Bê guman, di dema jiyana Mozart de tu tomar tune bûn ku ew bikaribe perçeyên xwe li ser belav bike. Jixwe, Mozart ji bo gelek berhemên xwe pelên muzîkê çap kiribû da ku ew paşê wan bifroşe. Vê yekê - û li vir jî paralelek bi karsaziya muzîkê ya îroyîn re heye - bû sedema "kopiyên korsan" a wê demê: yên din pelên muzîka wî kopî dikirin û bi wê pere qezenç dikirin.
Tiştê ku ji bo hunermendên îro peymanek tomar e, ji bo muzîkjenên wê demê li dadgehê cîhek daîmî bû. Ew dahatek ewledar garantî dikir, lê di heman demê de kêmasiya wê jî hebû ku azadiya hunerî bi tundî hate asteng kirin. Ji ber ku kompozîsyon bi piranî pêdivî bû ku fonksiyonek bi cih bînin: wekî muzîka paşîn ji bo pêşangehên bazirganiyê an bûyerên taybetî.
Mozart bi rêya bavê xwe li Salzburgê du cihên daîmî hebûn, lê wî li wir bi hunerî xwe sînordar hîs kir. Wî hewl da ku li Munich, Mannheim û Parîsê cihên daîmî bibîne. Di sala 1781an de li Salzburgê dev ji wezîfeya xwe ya daîmî beda û çû Viyanayê. Tenê çar sal berî mirina wî, wî wekî Kapellmeister pozîsyonek nû ya daîmî girt. Di navberê de, wî ji performans, komîsyonên kompozîsyonê û dersên piyanoyê debara xwe dikir.
Bi qasî populerbûna wî, tê gotin ku Mozart di dema jiyana xwe ya li Pragê de bi taybetî serfiraz bû. Berhemên wî li wir hatin hezkirin, ku ev yek di demên dirêj ên operayên wî de diyar bû. Li aliyê din, li Viyanayê, ku li dora wî ji hêla gelek pêşbazî û mirovên çavnebar ve hatibû dorpêç kirin, populerbûna wî pir dihejiya. Her wiha hefteyên dawî yên jiyana xwe li Viyanayê derbas kir. Demeke kin piştî promiyera "Flute Magic" ew di Kanûna 1791 de di 35 saliya xwe de mir. Şert û mercên mirina wî heta roja îro jî ne diyar e.
Berhemên wî
Li gorî zanyariyên heyî, temamiya berhemên Mozart derdora 1060 sernavan pêk tîne. Lêbelê, hinek ji wan winda ne. Hemû berhemên Mozart di îndeksekê de ku ji aliyê botanîst Ludwig Ritter von Köchel ve di sedsala 19-an de hatiye çêkirin de hatine tomarkirin û ji wê demê ve vedîtinên nû car bi car li wê hatine zêdekirin.
Ji ber ku Mozart bi xwe sernavên xwe yên rast nedane berhemên xwe, heta perçeyên ku melodiyên wan ji aliyê her kesî ve tê zanîn jî bi navên wekî "Piano Sonata No. 11 di A major, KV 331" de ne. Berhemên wî yên temam jî 15 berhemên sehneyê, ango operayên wek "Revandina ji Seraglio" û "Don Giovanni" hene. Operaya wî ya herî navdar belkî "The Magic Flute" ye: Çîroka Prince Tamino, ku tê xwestin keça padîşah Pamîna azad bike, digel gelek karakteran ku her gav ji qencî ber bi xirabiyê ve diguhezin, îro jî îlhamek mezin dide temaşevanan.
Mozart bi xwe metnên operayên xwe nenivîsandiye, kesên bi navê "librettîst" berpirsê vê yekê bûn. An jî wî muzîk ji bo dramayên heyî nivîsand, û bi vê yekê operayên wek "Figaro" carek duyemîn dihatin nivîsandin.
Tewra bi perçeyên xwe yên takekesî, Mozart hema bêje ti metnên xwe nenivîsand, lê berhemên helbestvanên hevdem, di nav de Goethe, bikar anî. Ji ber bêhejmar kompozîsyonên fermanî, Mozart xebatek pirreng li pey xwe hişt. Wî xwe di serî de wek bestekarê operayê didît.
Mîrasê wî
Rastiya ku îro di derbarê Mozart de pir zêde tê zanîn bi piranî li ser nameyên ku di hundurê malbata Mozart de di dema rêwîtiyên wan de mane ve girêdayî ye. Lêkolîner di serî de ji nameyên bavê wî û helbet ji nameyên Mozart bi xwe encaman li ser kar û jiyana wî derdixin. Nameyên wî heta îro jî ji nû ve tên şîrovekirin. Mozarteum li Salzburgê ji sala 1841an vir ve tevkariyek girîng ji lêkolîna Mozart re kiriye - bi eslê xwe komeleyek sivîl ku carekê Mozart ji kurên wî yên bêzar mîras girtiye. Bi salan, Mozarteum belge û berhemên Mozart berhev kir û gelek muze vekirin. Piştre, dibistanek muzîkê jî hate damezrandin, ku niha zanîngehek muzîkê ya navdar e.
Eleqeya cîhanê ya ji bo Mozart bênavber e. Nîşe hîn jî di arşîvên ku ji Mozart re têne destnîşan kirin xuya dibin û dûv re ji hêla pisporan ve bi germî têne nîqaş kirin. Û her sal pirtûkên nû li çaraliyê cîhanê têne weşandin ku xebata Mozart ji perspektîfên nû ronî dikin - bi hêviya ku ev kerameta muzîkê bi tevahî were fam kirin.
Clackmannanshire
Clackmannanshire wîlayetek Skotlendayê ye.
Xerabê Tûyan
Xerabê Tûyan, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
17ê tîrmehê
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Sarkê, Nêrwe û Rêkan
Sarkê, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Washington, District of Columbia
Washington, D.C. bi fermî District of Columbia ku bi gelemperî wek Washington, D.C. tê binavkirin, paytexta Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye ku bi biryara qanunek taybet li ser peravê Çemê Potomakê hatiye avakirin. Washington, D.C. li rojhilata peravê Çemê Potomekê bi qanunek taybet hatiye avakirin ku sinorê başûrê rojavayê Vîrjînya pêk tîne û li aliyê bakur û rojhilatê ve jî bi Maryland re sinor e. Navê Washingtonê ji navê George Washington ku bavê damezrîner, fermandarê giştî yê Artêşa Parzemînê ya di Şerê Şoreşgerî ya Amerîkîz ku yekem serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye, hatiye wergirtin.
Ji ber ku bajêr navenda hikûmeta federal a Dewletên Yekbûyî ye û gelek rêxistinên navneteweyî li bajêr e Washington, D.C bûye paytextek girîng a siyasî ya cîhanê. Bajêr li Dewletên Yekbûyî bajarê heştemîne ku herî zêde geştiyar serlêdana bajêr dikin û ji sala 2019an vir ve zêdetirî 2 milyon kes serlêdana bajêr kirine.
Destûra bingehîn Dewletên Yekbûyî bajêr wek navçeyek federal di bin dadrêsiya taybetî ya Kongreya Dewletên Yekbûyî de destnîşan dike. Washington, D.C. ne beşek ji parêzgehên Dewletên Yekbûyî ye. Qanûna Niştecihiyê ku di 16ê tîrmeha sala 1790an de hatiye pejirandin, avakirina navendek paytext li ser Çemê Potomakê dipejirîne. Bajar di sala 1791 de hate avakirin û Kongre di sala 1800an de rûniştina xwe ya yekem li bajêr pêk aniye.
Di sala 1801an de axa berê ku beşek ji Maryland û Virginia û tevî niştecihên Georgetown û Alexandria bû, bi fermî wekî navendek federal hate nas kirin. Di sala 1846an de Kongreyê axa ku ji hêla Vîrjînya ve hatiye vegerandin, tevî bajarê Alexandria paşve vegerand. Di sala 1871an de, Kongreyê ji bo beşa mayî ya navendê ku tenê sê salan domand, ji ber sedemên cûrbecûr, tevî astengiyên lêçûnê, hikûmetek şaredarî ya yekane ava kir. Ji salên 1880an vir ve gelek hewlên neserkeftî çêbûn ku bajar bibe parêzgeh. Qanûnek jibo ku bajêr bibe yek ji parêzgehên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di sala 2021an de ji Meclîsa Nûneran derbas bû lê ji hêla Senatoya Dewletên Yekbûyî ve nehatiye pejirandin.
Dîrok
Dema ku ewropî hatin û di destpêka sedsala 17an de herêm dagir kirin, Eşîrên cihêreng ên gelê Piskatawayîaxiv Algonkuyiyan ku wekî Konoyî jî tê zanîn, li erdên derdora Çemê Potomakê dijiyan. Nacotchtank ku ji hêla mîsyonerên katolîk ve Nakistîs jî tê gotin, li derdora Çemê Anakostiya li Washingtona D.C. ya îro pevçûnên bi kolonîstên ewropî û eşîrên cîran re di dawiyê de gelê Piskatawayî neçar hêşt ku koç bibin û hinek ji wan di sala 1699an de li nêzî Poînt a Roks, Maryland, ji xwe re niştecîhek nû ava kirin.
Avakirina bajêr
Berî damezrandina bajêr wekî paytexta neteweyî ya di sala 1800an de, paytexta netewe bajarê Philadelphia bû ku di dema Şoreşa Amerîkî de û encamên wê ji gulana ssals 1775an heta tîrmeh sala 1776an kanûna sala 1776an heta sibat 1777an, adara sala 1777an heta îlona sala 1777an, tîrmeh sala 1778an, tîrmeh sala 1778an heta adar sala 1781an û ji adara sala 1783am heta 17ê hezîranê bajêr li ser pênc bûyerên cihêreng wekî paytext xizmet kiriye. Kongreya Parzemînê li pênc cihên din ên ku hatiye lidarxistin ev in: York, Pennsylvania di îlona 1777 de, Princeton, New Jersey di sala 1783an de, Annapolis, Maryland ji mijdar sala 1783an heta tebaxa sala 1784an, Trenton, New Jersey ji mijdarê heya kanûna sala 1784n û New York City ji çileya sala 1785an heta adara sala 1789an.
Di 6ê cotmeha sala 1783an de, piştî ku paytext ji hêla Serhildana Pensîlvanya ya 1783an ma bê neçar ku li Princeton, New Jerseyê bi cih bibe, Kongreyê biryar da ku cihek nû ji bo bajêr bifikire. Dotira rojê, Elbridge Gerry ya Massachusetts destnîşan kir "ku avahiyên ji bo karanîna Kongreyê li peravên Delaware li nêzî Trenton, yan Potomak ku li nêzîkî Georgetownê werin çêkirin, bi şertê ku navçeyek guncan li ser yek ji çeman wekî ku li jor ji bo bajarek federal hatiye destnîşan kirin were peyda kirin."
Di jimareya 43 ya Federalî de ku 23ê çileya sala 1788 hate weşandin, James Madison argû kir ku hikûmeta nû ya federal dê hewceyê desthilatdariyê li ser sermiyanek neteweyî bike ku ji bo parastin û ewlehiya xwe peyda bike. Serhildana Pennsylvania ya 1783an tekez kir ku pêdivî ye ku hikûmeta neteweyî ji bo ewlehiya xwe pişta xwe nede parêzgehek.
Xewna Şewitî
Xewna Şewitî çîroka kurdekî belengaze, ku li herêma Cizîrê, li Rojavayê Kurdistanê dijî. Ew ji ber belengaziya xwe, diçe li entîkeyan digere. Lê brûskek jiyana wî bi dawî dike. Ev çîrok him xelata yekemîn wergirt, him jî li Bakurê Kurdistanê bû şano û li ser sehneyên cûrbecûr hate lîstin.her weha dı rojname ya Welatê me de û dı kovara Pirs de hate wesandın.
Washington, District of Columbia
Avakirina bajêr
Gotara Yekem, Beşa Heştê ya Destûra Bingehîn a DYA destûr dide ku damezrandina "Navçeyek (ji deh mile çargoşe zêdetir nebe) wekî ku bi veqetandina parêzgeha taybetî û bi pejirandina Kongreyê ku bibe cihê hikûmeta Dewletên Yekbûyî, lê belê di makezagonê de cihek ji bo paytextê nehatiye diyarkirin. Di Peymana sala 1790an de, Madison, Alexander Hamilton û Thomas Jefferson li hev kirin ku hikumeta federal dê deynên Şerê Şoreşgerî yên mayî yên her parêzgehê bide berdêla avakirina sermayeya neteweyî ya nû yê li Dewletên Yekbûyî yên Başûr.
Mele Ebûbekir
Mele Ebû Bekir (z. 1863 - m.1942), alimê Îslamê, stêrnas û fîlozofê kurd ê Hewlêrê ye. Di wextê Osmaniyan de jê re gotine Mulla Ebu Bekir Efendi
Li Başûrê Kurdistanê caran gotine Mele Fendî (مەلا فەندی) peyva Efendî weke "Fendî" xebitandine.
Washington, District of Columbia
Avakirina bajêr
Du niştecihên beriya niha di nav axê de bûn ev in: bendera Georgetown ku di 1751an de hatiye damezrandin û bajarê Alexandria, Vîrjînya ku di 1749an de hatiye damezrandin. Di sala 1791 û di sala 1792an de tîmek bi serokatiya Andrew Ellicott, tevî birayên Ellicott Joseph û Benjamin û stêrnasê Afroamerîkî Benjamin Banneker li ser sinorên navçeya federal lêkolîn kirin û kevirên sinor li her xalek mîlê danîn ku gelek ji van keviran hê jî li ber xwe didin.
Mele Ebûbekir
Berhem
Nêzîkî heft berhemên wî hene.
Washington, District of Columbia
Avakirina bajêr
Piştre re bajarek nû ya federal li perava bakur a Çemê Potomakê, li rojhilatê Georgetownê hate avakirin. Di 9ê îlona sala 1791an de sê komîsyonên ku çavdêriya avakirina paytextê dikin, navê bajêr ji bo rûmeta Serok Washington navê Washington li bajêr danîn. Di heman rojê de navçeya federal bi navê Kolombiya hate binavkirin ku forma mê ya Columbus ku ji bo Dewletên Yekbûyî navek helbestî bû ku di wê demê de bi gelemperî dihat bikar anîn. Kongreyê di 17ê çiriya paşîna sala 1800an de li wir rûniştina xwe ya yekem pêk anî.
Kongreyê Qanûna Organîk a Navçeya Kolombiyayê ya sala 1801an pejirand ku bi fermî navçeyê organîze kir û tevahiya axê xist bin kontrola taybetî ya hikûmeta federal. Qada di nav navçeyê de li du wîlayetan hate organîze kirin ku wîlayeta Washington li rojhilat û bakurê Potomakê û wîlayeta Alexandria li rojava û başûr di nav de bû. Piştî derbasbûna qanûnê, welatiyên li navçeyê êdî wekî niştecîhên Maryland yan Vîrjînyayê nehatin hesibandin û vê yekê nûnertiya wan di kongreyê de bi dawî kir.
Şerê sala 1812an û şewitandina bajêr
Di 24ê tebaxa sala 1814an de di dema Şerê sala 1812an de, hêzên brîtanî piştî ku hêzek amerîkî li Bladensburg têk birin, bajar dagir kirin û bajêr şewitandin. Ji bo tolhildana kiryarên wêrankirina leşkerên amerîkî yên li Kanadaya Brîtanî li bajêr agir berdan gelek avahiyên ku di nav de Capitol, Avahiya Xezîneyê û Qesra Spî hebûn. Di şewata Washingtonê de hemû avahiyên hatin şewitandin, lêbelê ji ber bahozek Îngilîz neçar dimînin ku piştî 24 demjimêran bajêr vala bikin. Piştî êrîşa îngîlîzan piraniya avahiyên hikûmetê bi awayekî bilez hatin temîrkirin; Lêbelê Capitol di wê demê de bi piranî di bin çêkirinê de bû ku heya sala 1868an di forma xweya heyî de temam nebû.
Paşveçûn û şerê navxweyî
Di salên 1830an de, başûrê navçeya Aleksandriyayê ji ber ku ji hêla Kongreyê ve hatibû piştgûh kirin ji hêla aborî ve paşve mabû. Aleksandriya di bazirganiya koleyan a navxweyî de bazarek sereke bû û niştecîhên alîgirê koletiyê ditirsiyan ku bi betalkirina Kongreyê de koletiya li navçeyê biqede û aboriya herêmî bêtir têk bibe. Hemwelatiyên Aleksandriya daxwaz ji Vîrjînyayê kirin ku bi pêvajoyek ku wekî paşveçûn tê zanîn axa ku ji bo avakirina navçeyê bexş kiribû vegerînin.
Civata Giştî ya Vîrjînya di sibata sala 1846an de deng da ku vegerandina Alexandria qebûl bike. Di 9ê tîrmeha sala 1846an de, Kongre pêştir çû, razî bû ku hemî axa ku Vîrjînya di dema damezrandina xwe de ji navçeyê veqetandibû vegerîne. Ev yek dibe sedem ku bi tenê qada navçeyê ji beşa ji hêla Maryland ve hatiye bexşandin bimîne. Lihevhatina sala 1850an ku tirsa Aleksandriyayên alîgirê koletiyê piştrast dike, bazirganiya koleyan li navçeyê qedexe kir.
Destpêka Şerê Navxweyî yê Amerîkî ya sala 1861an de dibe sedema berfirehbûna hikûmeta federal û tevî hatina mezin a koleyên azad, dibe sedema mezinbûna berbiçav a nifûsa bajêr. Neh meh beriya Daxuyaniya Serbestiyê li navçeyê ku li dora 3.100 kole hatine azadkirin, serok Abraham Lincoln di 1862an de Qanûna Serbestberdanê îmze kir ku koletiya li navçeyê bi dawî kir. Di salan 1868an de Kongreyê mafê niştecîhên mêr ên Afroamerîkî yên navçeyê da ku di hilbijartinên şaredariyê de deng bidin.
Mezinbûn û ji nû ve pêşveçûna bajêr
Di sala 1870an de, nifûsa navendê ji serjimêriya berê ji %75 zêde bû û gihîşt nêzîkî 132.000 kesan. Di gel mezinbûna bajêr, lêbelê li Washingtonê hêj jî rêyên axê hebûn û bajêr di warê paqijiya de gelek paşve mabû. Çend endamên Kongreyê pêşniyar kirin ku paytext ber bi rojava ve bê berfirehkirin lê serok Ulysses S. Grant vê pêşniyarê nepejirand ku careke vê pêşniyarê binirxîne.
Kongreyê Qanûna Organîk a sala 1871an pejirand ku destûrnameyên kesane yên bajarên Washington û Georgetown betal kir, wîlayeta Washington betal kir û hikûmetek herêmî ya nû ji bo tevahiya District of Columbia ava kir ku "bajarê Washington...bi qanûnî ji Navçeya Kolombiyayê nayê cuda kirin."
Piştî vesazkirinê di 1873 de derok Grant Alexander, Robey Shepherd wekî waliyê herêma Kolombiyayê erkdar kir. Shepherd destûr da projeyên mezin ên ku bi projeyan bajar pir nûjen hatiye kirin lê di dawiyê de hikûmeta ji ber vê yekê îflas dike. Di sala 1874an de Kongreyê li hikûmeta herêmê bi desteyek komîseran a sê-endam guhert.
Di sala 1888an de yekem tramvayên motorî yên bajêr dest bi karûbarê kirin. Danasîna wan li deverên herêmên li derveyî sinorên orîjînal ên Bajarê Washingtonê dibe sedema berfirehbûnê ku di nav çend deh salên pêş de rê li ber berfirehbûna herêmê vekir. Tora kolana Georgetown û hûrguliyên îdarî yên din bi fermî di sala 1895an de bi Bajarê Washingtonê re hatin yek kirin. Lêbelê, bajar xwediyê şert û mercên xaniyan ên nebaş û karên gelemperî yên teng bû ku dibe sedem ku bibe yekem bajar di netewe de ku di destpêka sedsala 20an de wekî beşek ji tevgera City Beautiful di nav projeyên nûvekirina bajarî de derbas dibe.
Zêdebûna lêçûnên federal di encama Peymana Nû de di salên 1930an de dibe sedema avakirina avahiyên hikûmetê, bîranîn û muzexaneyên nû li herêmê ku her çend serokê Lijneya Bingehîn a Meclisê ya Berpirsiyarên Navçeyê Ross A. Collins ji Mississippi qutkirina fonên ji bo refah û perwerdehiya niştecihên herêmî rewa kir û got divê "hilbijêrên min dê li hember xerckirina drav li nîgaran bisekinin."
Şerê Cîhanê yê Duyem bûye sedema berfirehbûna karmendên federalên li bajêr ku di sala 1950an de nifûsa navçeyê gihîştiye lûtkeya nifûsê ya 802.178 kes an.
Serdema mafên sivîlan û desthilatdariya navxweyî
Guhertina 23yem a Destûra Bingehîn a Dewletên Yekbûyî ku di sala 1961an de hate pejirandin, dayîna sê dengan li navçeyê ji bo hilbijartina serok û cîgirê serok lê dîsa jî niştecihên bajêr di kongreyê de nûnertiya wan pêk nehat.
Piştî kuştina rêberê mafên sîvîlan Martin Luther King Jr, di 4ê avrêla sala 1968sn de, serhildanek li navçeyê, bi taybetî li kolanên U Street, 14th Street, 7th Street û H Street ku bi giranî deverên nifûs û bazirganî yên reş lê jiyan dikirin, derketin. Serhildanê sê rojan berdewam kir heta ku zêdetirî 13.600 leşkerên federal û Pasdarên Neteweyî yên Artêşa Washington, DCyê ku tundûtûjiya serhildanê rawestand. Gelek firotgeh û avahiyên din hatin şewitandin û ji nû ve avakirina firotgehan heta dawiya salên 1990an temam nebûn.
Ji salên 1980an vir ve, tevgerên parêzgehiyê ya D.C. zêde bûn. Di sala 2016an de, referandûmek li ser eyaleta D.C. encam da ku ji sedî 85 piştgirî di nav dengdêrên navçeyê de da ku Washington bibe 51emîn eyaleta Dewletên Yekbûyî. Di adara sala 2017an de nûnera kongreya D.C. Eleanor Holmes Norton pêşnûmeyek ji bo parêzgeha D.C. yê pêşkêş kir. Di salên 2019 û 2021an de wekî Qanûna Pejirandinê ya Washington, D.C. ji nû ve hate destnîşan kirin ku Meclîsa Nûneran a Dewletên Yekbûyî qanûnê di nîsana sala 2021an de pejirandiye.
Erdnîgarî
Washington, D.C. li herêma Atlantîk a Navendî ya li Deryaya Rojhilatê ya Dewletên Yekbûyî ye. Rûbera bajêr bi giştî 177 km² ye ku ji vê rûberê 158,1 km² erd û 18,9 km² (% 10,67) av e. Herêm li bakurê rojava bi wîlayeta Montgomery, Maryland re sinor e; Wîlayeta Prince George, Maryland, li rojhilat; Arlîngton County, Vîrjînya, li rojava; û Alexandriya, Vîrjînya, li başûrê bajêr e.
Berava başûrê Çemê Potomakê sinorê herêmê bi Vîrjînyayê re çêdike û du beşên serekeyên çem bi navê Çemê Anacostia û Çemê Rock Creek hene. Çemê Tiber Creek, çemek avê ya xwezayî ku demekê di nav park navbenda danûstandina National Mallê re derbas bû, di salên 1870an de bi tevahî di binê erdê de ser çem hate girtin. Çem di heman demê de beşek ji qenala Bajarê Washingtonê ya ku niha dagirtî ye destûr da derbasbûna bajêr berbi Çemê Anakostiyayê ve.
Bilindahiya xwezayî ya herî bilind li herêmê ku 125 mêtre bi ser asta deryayê ve ye, li Parka Fort Reno li aliyê jorîn, li bakurê rojavayê Washington, D.C. ye. Xala herî nîzim a herêmê deverên Çemê Potomakê ye.
Avhewa
Avhewaya Washingtonê şil ê subtropîkal (Köppen: Cfa), yan jî okyanûsî ye. Di mehên zivistanan de bi berf û sar ê cihêreng e û di mehên havînan de jî germ û şil e.
Hewa bi havînan germ û şil e ku germahî bi navînî ya tîrmehê ya rojane 26,6 °C û hewaya rojane ya navînî li dora %66, ku dikare bibe sedema nerehetiya kesane ya nerm. Indeksên germê bi rêkûpêk di bilindahiya havînê de nêzî 38°C (santîgrat) bilind dibin. Di havîna de kombînasyona (jihevhatin) germ û şilatiye dibin sedema ba û baranên pir carî ku hinek ji wan carinan dibe sedema bahozên li herêmê derdikeve.
Bagera berfê bi navînî her çar û şeş salan carekê bandoran li Washingtonê dike. Bagera herî tund ku wekî nor'easters tê zanîn, pir caran bandorê li herêmên mezin ên Deryaya Rojhilat dike. Ji 27 heta 28ê çileya sala 1922an, Washingtonê li gorî pîvanên fermî 71 sm barîna berfê wergirtiye ku barîna berfê ya herî zêde ye ji sala 1885an vir ve hatiye tomarkirin. Li gorî nîşeyên ku wê demê de hatine tomarkirin, bajar di çileya dala 1772an de ji barînek berfê di navbera 76 û 91 satîmêtre berf bariye.
Bahoz yan bermahiyên bahozan carinan di dawiya havînê û destpêka payîzê de bandoran li herêmê dikin. Lêbelê jiber awayiya bajêr bi gelemperî dema ku bahoz digihîjin Washington qels dibin. Jiber lehiya Çemê Potomakê ku ji ber tevliheviya pêla bilind, bahozê û herikînên ku pêk tê, tê zanîn ku zirarek mezin a diravî li taxa Georgetown a bajêr çêdike. Baranên cûrbecûr li seranserê salê li Washingtonê dibare.
Germahiya herî bilind a tomarkirî bi pîvana 41 °C di 6ê tebaxa sala 1918an de û di 20ê tîrmeha sala 1930an de li Washingtonê hatiye tomarkirin. Germahiya herî nizm a tomarkirî -26 °C di 11ê sibata sala 1899an de, di beriya Bagera Mezin a sala 1899an de li Washingtonê hatiye tomarkirin. Di nav salek gelemperî de li bajar bi navînî 37 rojan li ser 32 °C germahî û 64 şevan li ser nîşana cemedê 0 °C (santîgrat) e yan jî nizmtir e. Bi navînî, roja yekem a herî kêm an di binê sifrê de di 18ê mijdarê de destpêdike û roja dawîn jî 27ê adarê de bi dawî dibe.
Binawî Kon
Binawî Kon, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Pelîsa Bala
Pelîsa Bala, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Mantel
Mantel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Tevgera Şoreşger a Hemcînsbazan
Di danezana sazbûnê tevgerê, DEH bi vê rengê tê tarîf kirin:
Piling (Panthera pardus)
Piling, pilingê pinpinî, pilingê ravrav, pars, şek an leopar (Panthera pardus), cureyekî pêsîkên mezin (Felidae)e.
Parêzî
Pars kovî û goştxwer e.
Cerahî
Cerahî, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Cromartyshire
Cromartyshire wîlayetek Skotlendayê ye.
Başûq
Başûq gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Şekerawa
Şekerawa gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 117 kes (13 malbat) bûn.
Dizec Hesenbêyk
Dizec Hesenbêyk gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Oberndorf am Neckar
Oberndorf am Neckar bajarokekî navçeya (Landkreis) Rottweil li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
DEH
1. Jimare 10 ango X. Hw: de deh <P> 2. Kurtenave Tevgera Şoreşger a Hemcînsbazan
Saka
Saka, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qêlîban
Qêlîban, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Hupperath
Hupperath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Elîrizaçay
Elîrizaçay, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mesnil-Panneville
Mesnil-Panneville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Alwar, Aywalî
Alwar gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.
Dumfriesshire
Dumfriesshire wîlayetek Skotlendayê ye.
Grosbois-en-Montagne
Grosbois-en-Montagne, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Îbn Cewzî
Îbn Cewzî yan bi kurtî Ebûlferec Îbn Cewzî (1116 - 1201) dîroknas, bijîşk û zanyarê dîn yê bi eslê xwe kurd e.
Navê wî yê giştikî Nadar bin Qasim bin Muhemmed bin Ebdullah bin Ebdurehîm bin Qasim bin Muhemmed bin Ebû Bekr Sidîq e
Deh pirtûkên wî yên bi navê El-Muntazım fi tarihil-mûluk wel-umem hene, lê pirtûkên wê pirrê wî negîhandine roja me.
Lekîc
Lekîc, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Babek
Babek, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexa Şirnexê ye.
Schiltach
Schiltach bajarokekî navçeya (Landkreis) Rottweil li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Serinê
Serinê, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Enberlû
Enberlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Keybanû Victoria
Victoria von Hannover, Queen Victoria, Keybanû Vîktorya (jdb. li Kensington Palace, London; m.  li Osborne House) keybanûya Brîtanyayê ya di salên 1837 - 1901î de desthilatî kiriye ye.
Moosbach, Bavyera
Moosbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sûrînam
Komara Sûrînam, (bi holendî: Republiek Suriname; bi kreola sûrînamî ya Sranan Tongo: Sranan ) dewleteke li Amerîkaya Başûr li beravên Okyanûsa Atlas de ye. Ew li rojhelat Guayanaya Fransî, başûr Brezîl û li rojava jî bi Gûyana têye sînor kirin. Navê xwe bi gumanî ji gelekî bi navê Surinan de tê ye. Ew di 25'ê sermawezê 1975 vir de serbixwe ye.
Keybanû Victoria
Di desthilatiya xwe de keybanûyeke bi hêz û otorîte bûye. Di birêxistinkirina sazûmaniya keyaniyê de xwedî roleke girîng e.
Sûrînam
Erdnîgarî
Rûerda Sûrînam 163.820 km² ye û dewlete serbixweya herî biçûkê li Amerîkaya Başûr e.
Gel
Ji bo sûrînam berê yek ji kolonîyên Holenda bû îroj zimanê fermîye dewletê Holendî ye.
Danalû
Danalû gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wittendörp
Wittendörp şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Şêxreş
Şêxreş, gundekî bi ser bajarê Şirnexê ve ye.
Mesnil-Raoul
Mesnil-Raoul, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Şelîmcaran
Şelîmcaran gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 310 kes (50 malbat) bûn.
Gulekî Gewre
Gulekî Gewre, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dunbartonshire
Dunbartonshire an Dumbartonshire wîlayetek Skotlendayê ye.
Francis Scott Fitzgerald
Francis Scott Key Fitzgerald, (-) nivîskarekî amerîkî bû. Roman û kurteçîrokên wî bi nav û deng in.
Başwêran, Aywalî
Başwêran gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.
Henry Kissinger
Henry Alfred Kissinger, (navê berê Heinz Alfred Kissinger; jdb. li Fürth) yek ji siyasetmedarên navdar ên DYAyê ye.
Ji sala 1969 heya 1973 berpirsiyariya ewlekariya neteweyî kiriye. Ji sala 1973 heya 1977'î wezîrtiya derveyî kiriye. Sala 1973'î ji ber pêkanîna peymana bidawîkirina şerê Viyetnam, guncavê Xelata Nobel a aşitiyê hatiye dîtin. Zor kera. Segbab
Carlo Masi
Ruggero Freddi (jdb. 6 çiriya pêşîn 1976) mamosteyekî matematîkê yê talyan û aktorê berê yê fîlmên porno yên gey e. Nasnavê wî yê profesyonel Carlo Masi bû.
Rêxistina Yekîtiya Afro-Amerîkiyan
Rexistina Yekîtiya Afro-Amerîkiyan (bi ingilîzî: Organization of Afro-American Unity, OAAU), ji aliye Malcolm X ve di sala 1964an de hatiye avakirin. OAAU di serlêdana Malcolm X ya Rêxistinê Yekîtiya Afrîkiyan di gulan û adarê sala 1964an de hate fikirîn. Mebesta OAAUyê li ser mafên mirovan yên amerîkî yên afrîkiyan têkoşîn kirin û di nav afrîkiyan û mirovên afrîkî li Amerîkayê de hevkariyê organize kirin e.
Mørsvikvatnet
Mørsvikvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye.
Teleferîka Koblensê
! colspan=2 style="background-color: #e3e3e3;" | Ajotin ! colspan=2 style="background-color: #e3e3e3;" | Paşbingeh
Katherine Mansfield
Kathleen Mansfield Murry (jdb. Beauchamp; 14ê çiriya pêşîn a 1888an - 9ê kanûna paşîn a 1923an) nivîskareke modernîst a navdar bû ku li Zelanda Nû ji dayik û mezin bûye. Wê bi bernavê Katherine Mansfield kurteçîrok û helbest nivîsandin. Dema ku ew 19 salî bû, Zelanda Nû ya kolonyal terikand û li Înglistanê bi cih bû, li wir di de bû hevala D. H. Lawrence, Virginia Woolf, Lady Ottoline Morrell û yên din. Di sala 1917an de hatiye teşhîskirin ku Mansfield bi tuberkulozê ketiye, û ew li Fransayê di 34 saliya xwe de mir.
Karl, Almanya
Karl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Grosbois-lès-Tichey
Grosbois-lès-Tichey, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Hendiwa
Hendiwa gundekî girêdayî navçeya Kerboran a girêdayî Mêrdînê  ye.
Seyda, Nêrwe û Rêkan
Seyda, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Billboard Social 50
Billboard Social 50, di tora civakî de lîsteya rêza hunermendên herî populer e. Ji aliyê kovara Billboardê ve hatiye amadekirin û lîsteya ji aliyê Next Big Sound ve hatiye berhevkirin; bi herikîna daneyê re ber çavan ji alîgir û şopandinên hunermend tên afirandin. Derhênerê redaksiyona Billboardê Bill Werde, guhartina dema Social 50 wek "bersiva girîng" wesfandin. Lîste, ji bo afirandina rêzkirina yekem di malperên wek YouTube, Vevo, Facebook, Twitter, MySpace û iLike parmend dibûn. Di sala 2012an de, li van malperan de SoundCloud, Instagram û Wîkîpediya jî lê zêde bûn.
"Billboard Social 50", yekem di dema 11ê kanûna pêşîn 2010an de hatiye avakirin. Xwediyê lûtkeya vê dîrokê, hunermendê Barbadosî Rihanna bû bû. Bixwe, ji vî demê virda bi tevayî ji xwediyê lûtkeya bîst hefteyan bû. Hunermendê Kanadiyan Justin Bieber, 72 Hefteyan di hejmara yekemîn de cih girtiye û di mayîna lîsteya hunermendan de herî pir li ser rêza hejmara yekemîn de bi ser ketiye. Piştî Bieber di 6ê tebaxê 2011an de hilket ser hejmara yekemîn, 24 hefte rasterast di hejmara yekemîn de cih girtiye. Ji ber vê yekê, hunermendê di hejmara yekemîn de mayî bi sernavê bênavber ve jî dîlgirtin. Wek hunermendê Îngilîz Adele û hunermendê Korêya Başûr Psy jî piştî Bieberê bênavber herî pir li ser rêza hejmara yekemîn de bûn. Piştî hunermendê Amerîkayî Jenni Rivera di sala 9ê kanûna pêşîn 2012an mir, hilket ser hejmara yekemîn. Tevahî 15 Hunermend di lîsteyê de bi hejmara yekemîn hilketin. Ji van şeşan —Selena Gomez, Katy Perry, Rivera, Skrillex, Taylor Swift, Shakira û Justin Timberlake— tenê hefteyek di hejmara yekemîn de cîh girtin.
Zehrawî
Ebû el-Qasim Xelef ibn el-Ebas el-Zehrawî (z. 936 - m. 1013), bijîşkekî ereb yê Endulusê bû.
Hecî Elîbêyg Kendî
Hecî Elîbêyg Kendî, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.