cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İbrahim Kaypakkaya
Kaypakkaya di sala 1949'an de li Alaca ya ser bi Çorûmê hate dinê. Malbata wî, bi aslê xwe malbatekdersimî ya ku ji komkujiyên dersimê filitîya û hatîya goçkirin li rojavayê tirkiya. Sazûmankarê TKP/ML'ê ye. Li dibistana mamostetî ya Hasanoğlan, dibistana Çapa ya mamostetiya bilind û Zakoya Stenbolê, fakûlteya fen beşa matematîk-fîzîkê xwand. Di sala 1968'an de bû endamê TÎP'ê yê Eminönüyê. Di desteya weşanê ya kovarên Ant û Çepa Tirk de cih girt. Tevlî çalakiyên protestoya fîloya 6'emîn a Amerîkayê bû. Di nîqaşên MDD-SD de destpêkê tezên SD, paşê jî tezên MDD pejirand. Ji TÎP'ê hate derxistin. Paşê di nav rêxistina PDA-TİİKP ku bi pêşengiya Doğu Perinçek hatibû damezirandin de cih girt. Ji vê tevgerê cihê bû û tevî hevalên xwe tevgera TKP/ML saz kir. Di 24'ê Çileya 1973'an de li çoltera Dersimê hate girtin. Sê meh û nîvan di bin çavan de ma. Di 18'ê Gulana 1973'an de li Amedê dema di binçav de bû bi êşkenceyê hate kuştin.
Pilûrek
Kurdên Pilûrekê
Li vî gundî kurdên ji eşîra redkî hene.
Ferd
Ferd, mufred an jî tekbeyt, yek ji qalibên helbesta kurdî ye.
İbrahim Kaypakkaya
"Min di nava tekoşîna xortan de riya şoreşê hilbijart"
Îbrahîm Kaypakkaya got: "Min wek kurek ji malbatekê hêjar, di dibistana Hasanoğlan İlköğretmen de 6 sal xwendiye. Ji ber ku ez şagirtek jîr bûm, ez rêkirime dibistana bilind ya mamosteyî (Yüksek Öğretmen Okulu). Piştî salek perwerdehiyê çûm dibistana bilind ya Çapa Yüksek Öğretmen Okulu û herwiha ez ketime dibistana İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesiyê.
Ji wê demê ve ez ketime nav çalakiyên xortan yên şoreşgerî û demokratîk, û min ramanên xwe yên şoreşgerî pêşde bir. Di sala 1967 de min û 9 hevalên xwe ve kluba ramanê ya Çapa yê (Çapa Fikir Kulübü) ava kir. Di wê demê de ez beşdarê hemû kombûn û çalakiyên Federasyona Kluba Ramanan (FKF) û wek endamê TIP bûme. Sala 1968 de ji aliyê rêveberên paşverû yên dibistanê ve, ji dibistanê hatime jê dûr kirin. Û di gel hemû giliyên min ve jî, ji ber rêveberiyek faşîst, raman û çalakiyên min wek sedema jê dûrkirina min hat nîşan dan.
Wek ku tê bîra min di wê demê de beşdarbûna min yên çalakiyên wek xwenîşandana li dijê Nato, Filoya Amerika ya 6, û xebata min ya şeva Hozanên Gel de, belavkirina belavokan û meşên karkeran zerar dabû shagirtiya min. Heçku ev çalakiyên han, karên kesên ku ji welatê xwe, gelê xwe hez dikin, ji bo riya raman û baweriyên xwe xwedi berpirsiyariyan e".
Daşfeşal, Şot
Daşfeşal, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Bakuri li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Milmersdorf
Milmersdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Uckermark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Valernes
Valernes, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Orhan Pamuk
Ferit Orhan Pamuk (jdb. 7ê hezîranê 1952, li Stembolê); romanivîsê binavûdeng ê Rom (Tirk) e. Girêdayî wêjeya paşmodern (postmodern) e. Li sala 2005ê hezkirina wî li welatê wî, Tirkiyê, ber bi kêmbûnê çû, lê li seranserî cîhanê hezkirina wî her zêde dibe. Wekî yek ji romannivîsên serkevtî yên Tirkiyê, romanên wî ji bo zêdetir ji 40 zimanan hatine paçvekirin (wergerandin). Ew wergirê gelek xelatên edebî yên Tirkî û navneteweyî ye. Li 12ê kanûna pêşîn] a] [[2006î wî wekî Tirkê herî pêşîn Xelata Nobel a wêjeyê wergirt.
Jînenîgar
Ew li sala 1952ê li malbateka zengîn a pîşesaz (sinetî) li Stembolê hat dinyayê. Ew di kitêbên xwe, mîna Kitêba Reş û Cewdet Beg û Kurên Wî da behsa malbata xwe dike. Wî li Robert College, li Stembolê xwandiye. Paşî ji ber pesta malbatê ku dixwestin ew bibe endazyar an nijyarvanek, li Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê nijyarî (Arkîtekt) xwand. Lê piştî sê salan, wî xwandina nijyariyê hêla da bibe nivîskarekê tivavwext û li sala 1976ê li enstîtûya rojnamevaniyê li Zanîngeha Stembolê xwandina rojnamevaniyê bi dawî kir. Li sala 1982ê bi Aylin Turegenê ra zewicî, lê li sala 2001ê ji hev cuda bûn. Wan kîjek (keçek) bi navê Royayê heye.
Birayê Orhanî, Şewket, ku hindek caran wekî kesayetiyekê çîrokî di romanên Orhanî da peyda dibe, dîrokzanekê binavûdeng ê cîhanê ye. Ew zêdetir ji bo dîroka aboriyê tê nasîn û li Zanîngeha Bosforê dersdêr e.
Berhemên wî yên ku li Kurdî hatine wergerandin
"Mali bedeng" .. wergeranî Zagros Rêbaz .. bem zwane dekewete bazari kteb le başurî kurdistan
Ebasî Heqîqî
Ebasî Heqîqî salla 1902 zayînî li gundî Mercanawaî yê deştî Hacî Hesen ser bi devare Mehabad lê rojhellatî Kurdistan hetiynae dinê.
Eichstetten am Kaiserstuhl
Eichstetten am Kaiserstuhl şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Nîdîntu-Bêl
Nîdîntu-Bêl (mirin: B.Z. 522) navê serhildêrekî babîlî bû ku di dema Daryûsê Mezin de li Babîlê serî hilda bû. Di nivîskên Bêstûnê de tê gotin ku navê bavê wî Kîn-Zêr. Herwiha weke Nebukadnezar III jî tê zanîn. Serhildana Nîdîntu-Bêl ji aliyê Daryûs ve têk diçe û ew tê kuştin.
Merzweiler
Merzweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Rewandiz (navçe)
Rewanduz, Rewandiz, yek ji navçeyên parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Rewanduz ji nahiyên Şeqlawe û Wertê pêk tê.
Gilanîka Jêrîn
Gilanîka Jêrîn gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 55 kes (12 malbat) bûn.
Çarîn
Çarîn, çarîne yan jî rubaî yek ji qalibên helbesta kurdî ye.
Reqa (parêzgeh)
Parêzgeha Reqayê parêzgeheke û paytexta Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê ye ku beşek ji herêma parêzgehê dikeve nav sinorê Rojavayê Kurdistanê. Li vê parêzgehê gelek kurd dijîn. Ema hinik ereb jî vê parêzgehê jîn didin.
Qertelan
Qertelan, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Reqa (parêzgeh)
Şerê Sivîl a Sûrî
Îro teve Girê Spî bakurê parêzgehê bidest YPG'ê de ye, derê din jî bin dagiriya Daişê de ye.
Niştecihên parêzgehê
Li vê parêzgehê kurd û ereb hene. Kurd li bakur û navendê parêzgehê dijîn, ereb jî piranî başûrî parêzgehê dijîn. Hema hinik gundên tirkmenan jî hene.
Germav
Çend cihên bi vî navî hene:
Balaguier-sur-Rance
Balaguier-sur-Rance, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Cudrefin
Cudrefin, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vaud ya herêma Broye-Vullyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Waldorf, Rheinland-Pfalz
Waldorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Behmeî Germsîrî (navçe)
Herêma Navendî ya Şaristana Behmeî, yek ji herêmên ku bi Şaristana Behmeî ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina herêmî ==
Birîmî
Birîmî eşîreke Kurdan e. Birîmî li Dûtax û gelek cihên Agirîyê û bajarên cîranê dijîn. Gelekî wan jî li Bakurê Kurdistanê û Tirkiye belav bûne.
Dutax
Şemî, Paletokan, Xîwe, Melledirêj, Kanîdirêj, Milan, Rotan
Erdîş
Panî, Axî, Wêrane, Kozîce, Warkoz, Yekmal, Dêra Îskan, Gokoxlan, Heyderbeg, Kokin, Salihiye
Martiya
Martiya navê serhildêrekî persî bû ku di dema Daryûsê Mezin de li Elamê serî hilda bû. Di nivîskên Bêstûnê de tê gotin ku navê bavê wî Zînzakrîş bû. Martiya li bajarê berê yê Îranê yê bi navê Kuganaka serî hil dide lê îxanet ji aliyê gelê wî ve li wî tê kirin û ew tê kuştin.
Mittenwalde, Uckermark
Mittenwalde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Uckermark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Qurnewêlk
Qurnewêlk, selemendir, salamandir, semender, cureyekî bejavokan (Amphibia) ji famîleya beqên bidûvik in û li hemû deverên çiyayên Kurdistanê dijîn.
Çiyayê Xan Tengrî
Xan Tengrî çiyayekî di rêza çiyayên Tian Şan de ye. Li ser sê xalên Çîn - Qirgizistan - Kazakistan, rojhilatê Gola Işik Kulê. Bilindahiya wê ya jeolojîk 6,995 metre (22,949 ft) heye, lê qeşaya cemedê bi 7,010 metre (22,999 ft) bilind dibe. Khan Tegri duyemîn çiyayê herî bilind ê Tianshan e, ku tenê Jangi Choqusu (7,439 m) jê derbas dibe. Xan Tengrî piştî Cengîş Çokûsû (7439 lûtke) û Avicenna (7134 m) xala herî bilind a Qazaxistanê û sêyemîn lûtkeya herî bilind a Kirgizîstanê ye. Di heman demê de ew lûtkeya herî bakur a cîhanê ye bi 7,000 metreyan, ku ev yek hêja ye ji ber ku lûtkeyên bilind-pêl demsalên hilkişînê kurttir in, bi gelemperî hewa dijwartir û hewaya ziravtir in.
Girîngiya olî
Li Tengrîzm, Tengrî xwedayê herî bilind ê olê ye û ev çiya bi navê wî ye. "Xan Tengrî" tê wateya "Qralê Tengrî". Ev çiya li gor Tengrîzm axa pîroz e.
Ebû Leheb
Ebû Leheb an Ebduluza bin Ebdulmutelib (erebî: عبد العزى بن عبد المطلب, Abd al-Luza bin Abd al-Mutalib, z. 563 - m. 624), yek ji apên Muhemmed pêxember e ku bi dijminatiye xwe ya li dijî Muhemmed tê naskirin.
Navê jina wî Ûm Cemîl (erebî: أمّ جميل) e ku ew bu xwe jî weke Ebû Leheb li dijî pêxemberiya Muhemmed bû, û li Muhemmed zilmê dikirin. Ebû Leheb tê wateya "Bavê Agir".
Sureya Tebet jî bo wî pêya bûye. Û di Sûrê de behsa jina wî jî tê kirin
Ajansa Parastinê û Zanyariyê ya Herêma Kurdistanê
Ajansa Parastinê û Zanyarîyê ya Herêma Kurdistanê ajansa istîxbaratê ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê ye, navenda wê li Selahedînê ye. Mesrûr Barzanî, pisê Mesûd Barzanî niha Serokatiya wê dike.
Eisenbach
Eisenbach şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sûsa
Sûsa, gundekî navçe Farqîna bi ser Amedê ve ye. Sûsa gundekî farqînê ye ku demekî di vî gundî de hîzbilacî derketibûn û gundiyê welatparêz bi alîkariya dewletê kuştibûn... Neha hîzbulacî ji gund derketine û 10 malbat tê de dijîn..
Hîzbilacî di vî gundî de xebatên xwe di nava 1990 û 1992'an de gelekî pêş xistibûn. Di şevekî de (1992) 11 hîzbilacî hatin kuştin û di peyda hîzbilacî ji dewletê piştgrî girt û gundiyên ku nehîzbulacîne ji gund derxist. Di peyda gelekî gundiyên welatparêz bi destê van hîzbulaciyan hat kuştin.
Hîzbil-kontra û kesên paşverû li gund bi cih bûn û gund bû biryargeha wan kesên paşverû.Li gund gelek çalakî lidarxistin. Mizgefta gund kirin îşkencexane û bi navê xwedê gelek mirov qetil dikirin. Dema ev kesên paşverû li hember karker kedkar û welatparêzan ev çalakî lidardixistin dewleta mêtînger jî alîkariya wan dikir û  bi hevkarî li hemberî têkoşîna kedkar û karkerên Kurd tevdigeriyan.
Piştî 1996'an gundiyên ku ji gundê xwe dûrin xwestin herin gundê xwe. Ew gundiyên ku bi salan neçûbûn gundê xwe dan pew Xalîs(Halis, xwendevanên zanîngeha Firatê bu, di beşa TIP'ê dixwend) û çûn gund. Dema gundî vegeriyan gund li hemberî xwe bı çek kırın. Gundî û hîzbilacî bi heta sal û nîv bi hevra di gund de man(bes her roj pevçun dıqewimin). 1997'a da Xalîs'ê ku jêre digotin Doktor û li Farqîn'ê bi nav û deng bû bi destê hîzbilaciyan hat kuştin. Di peyda hizbilacî ji gund derketin û hêjî neçûne gund. Niha li gund bi qasî 10-15 malbat dimînin.
Pasadena (rêzefîlm)
Pasadena rêzefîlmeke amerîkan e ku di navbera mehên rêzber û sermaweza sala 2001 ji aliyê Fox Broadcasting Company ve dihat weşandin.
Dubeytî
Dubeytî yek ji qalibên helbesta kurdî ye.
Pasadena (rêzefîlm)
Naverok
Malbata rêzdar Greeley ji Pasadena her tişt heye ku meriv dikare bixwaze: Ji çend nifşan de wan împaratoriyek saz kirine, serbilindiya wan ev e "L.A. Sun, rojnameya herî xwendî ya li Kalîforniya ye . Lê sîyek tarî li ser malbatê dimeşe - di heman demê de Lily McAllister, neviya serokê pargîdaniyê, hest dike ku tiştek çewt e. Rojek, mêrek biyanî tê di xaniyê McAllisteran de  û  di odeya xwarinê de û gule ber  xwe dide. Bi hemdibistanî û paşê hevalê  xwe Henry Bellow re ew dest bi vekolîna veşartinên ku malbata wê vedişêrin dikin.
Utting am Ammersee
Utting şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pasadena (rêzefîlm)
Desteya karî
Pasadena ji hêla Mike White ve hat afirandin, ku li Pasadena, Kalîforniya ku, dibistana seretayî û lîse de xwend. Actress / derhêner Diane Keaton beşa pîlotî deranî, û di nav de hilberînerên kargêr ên pêşandanê bû. Di nav hilberînerên din de Mark B. Perry, Dana Baratta, R. W. Goodwin, û Bill Robinson hene. Beşa pîlotî ji hêla Tatiana S. Riegel ve hat sererastkirin.
Bişûndekirinî
Her çend pêşandan bi baldarî hat rexne kirin, lê tenê ji 4.3 mîlyon temaşevanan hate temaşekirin. Pêşbîniya giştî di wê demê de ew bû ku, digel vê pêşangehê du hefte piştî êrîşên 11ê Îlonê, 2001, temaşevanên amerîkî ne amade bûn ku temaşe bikin pêşandanek wek Pasadena, bi atmosfera xwe ya tarî û xeta çîrokê sînist.
Kakawen (navçe)
Kakawen qezake (bexş) navçeya Dilfu ya li parêzgeha Luristanê ye. Navê xwe ji eşîra lekan a kakawen girtiye. Gelheyê vê qezayê di sala 2006an de tevayî 23,598 kes bûye. Qeza li çar gundistanan belav dibe: Kakawena Rojhilatî, Kakawena Rojavayî, Îtîwena Bakurî û Îtîwena Başurî. Gelê qezayê hemû kurdên yarsan ên lekîaxiv in.
Herbî Himyerî
Herbî Himyerî (erebî: حربي الحميري) yek ji zanistvanên misilman ê serdema zêrîn a îslamê ye ku di derbarê jiyana wî de agahî kêm e. Di wextê Cabir bin Heyan re jiyaye. Cabîr bin Hayan ku di derbarê salên 806 an jî 826an de wefat kiriye tê gotin ku ew jî di sedsala 8an de jiyaye.
Çavkanî
Harbi al-Himiari
Cagan, Şot
Cagan, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Bakuri li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Mala Evdile (Hito)
Mala Evdile ( Hito ) Jîyana xwe li Gundê Hêştrekê Berdewam Kirine.Ji mala Evdile yê herî bi nav û deng Hito ye û peyre Silêmanê Hito ye.Mala Evdile Hevêrkîne û di gelek şerên ku ji bo Azadiya Kurdistanê pêk hatine têne dîtin.Îroj jî gelek mirovên mala evdile jîyana xwe li hêştrekê berdewam dikin bes gelek ji wa li nisêbînê dijîn wek Necatê xıto u Şêxoyê xıto
Hezara, Qerqelî
Hezara, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Qete
Qete yek ji qalibên helbesta kurdî ye.
Gulpaşîn
Gulpaşîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 210 kes (55 malbat) bûn.
Îzolî
Çend tişt bi navê Îzolî hene.
Refîk Dûrbaş
Refîk Dûrbaş, helbestvan, nivîskar û rojnamevanê tirk e.Di 10'ê reşemiya 1944'an de li Pasînler a ku navçeya Erziromê ye çêbû ye. Nuha rojnamevanî dike.
Helbestek ji Refîk Dûrbaş
LI BERKARAN DIHÊ GERÎN
Destê min li huner dikeve hoste
Zİmanê min li çêr,dilê min li êşê
Ma mirin tim li min
Li min dikeve hoste?
Evîn li kîjan alî dikeve hoste
Hîcran li kîjan alî
Ma tenêtî tim li aliyê min
Li aliyê min dikeve hoste?
Xurbet li kîjan alî dikeve hoste
War li kîjan alî
Vaumeilh
Vaumeilh, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Refîk Dûrbaş
Helbestek ji Refîk Dûrbaş
Ma bêhrîkirin tim aliyê min
Refîk Dûrbaş
Werger :Dûrzan Cîrano
Urduna Rojava
[[Wêne:Westbankjan06.jpg|thumb|right|280px|Zer: Deverên ku di bin kontrol û kargera Filîstiniyan de(Qisim A, gorî Lihevhatina Osloyê),
Pembe: Deverên di bin kargeriya Filistîniyan û di bin kontrola Îsraîlê de (Qisim B)
Spî: Deverên di bin kontrol Û kargera Îsraîlê de (Qisim C)
Macenta: Deverên nişteciyên Îsraîlî lê dijîn.]] Urduna Rojava herêmeka li Rojhelata Navîn e. Rûerda wê dorê 5.800 km² e. Ew pê hilweşîna Împaratoriya Osmanî re di nav sînorên Mandata Gel a Filîstînê de dima. Wextê ku di sala 1947'an de bo parvekirina axên vê mandatê nîqaş hat kirin û Neteweyên Yekbuyî pêşniyara du dewletan kir dewletên Ereb va daxwaza qebûl nekirin û di dawiyê de pê danezanîna serxwebûnê Îsraîlê di 14'ê gulanê 1948'an re, Şera Ereban û Îsraîlê di sala 1948'an de meheya sermewazê de derket. Ew li wê şerê şunda Urdunê teva sînorên xwe kir û nav sînorên Urdunê de ma. Lê ji pê serketina Îsraîlê di Şerê Şeş Rojan virve ew ji hêla Îsraîlê tê karger kirin.
Nerzweiler
Nerzweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Urduna Rojava
Sînor
Ji pê lihevhatina Osloyê di sala 1993'an re Urduna Rojava hat kirine sê qisiman. Gorî vê sinif kirinê axên Urduna Roava wek sê tîpan hat sinifandin. Li van tîpa A ew derên ku lê Filîstînî dijîn û dura axên Îsraîlê temsîl dikir. Li van deverên ku dikevina sinifa A di bin kontrol û kargeriya Filîstînyan de ye. Deverên ku bi tîpa B tên temsîl kirin, dê ji hêla Filîstiniyan bê karger kirin, lê dê herwiha ji hêla Îsraîliyan jî bên kontrol kirin. Deverên ku bi tîpa C tê temsîl kirin jî dê ji hêla Îsraîliyan him bên kontrol kirin him jî bên karger kirin.
Gel
Li Urdunê Rojava nêzî 2,850,000 kes dijiye. Li nav wan nêzî 275.000 Îsraîlî ne.
Eno
Eno (jdb. 18ê hezîrana 1998 li Qowanciyan, Bakurê Kurdistanê; navê rast Ensar Albayrak) rapvanê kurd e ku li Almanya dijî.
Jiyana berî
Rapvanê kurd Eno li Qowanciyan, navçeyek li Elezîzê ji dayik bû, û piştra li Wiesbaden mezin bû. Dema ku ew sê sal û nîv bû malbat ji wir koç kir û di destpêkê de li Wiesbaden di bin mercên nehs de dijiya heya ku dêûbavên wî serlêdana penaberiyê kirin. Eno heya heşt saliya xwe neçû dibistanê. Wekî ku ji hawîrdora malbatê ya nêzîk tenê yek e, wî sertîfîkaya derketina dibistanê heye û li Zanîngeha Zanistên Bicîhkirî ya RheinMain endezyariya avahiyê dixwîne.
Destpêkên zû
Di dema xwendina xwe de, wî di 2016 de dest bi rapê kir û stranên xweyên yekem li YouTube bar kir. Wî di destpêkê de ji xwe re digot Eno183, li ser bingeha nasnavê xwe û koda postê ku ji bo Wiesbaden diqede.
Stranên yekem di YouTubeê de serketinek rêzdar bi dest xistin, ji ber vê yekê Ich will nêzîkê nîv mîlyon kes dîtin. Wekî din, Eno beşdarî formata Von der Straße bû di chartên rapvanên Celo & Abdi û labela wan 385idéal de. Pêşkeftina wî bi strana Wer macht Para?  digel Dardan, ku di nav demeke kurt de sê mîlyon dîtin li ser YouTube girt.
Albûma wî ya kolanî an mixtape Xalaz di 5ê çileya 2017an de bi navgîniya Kopfticker Records hate weşandin û di chartên Almanyayê de gihîşt hejmara 39an. Di 2017 de, şopa AMG2 bi Azzi Memo re, ku di chartên almanî de gihîşt hejmara 8an, şopand.
Di 11ê gulana 2018an de, Eno dixwest konserek belaş bide da ku nîşana vekirina firoşgeha xwarina bilez a Harput Burger li Wiesbaden bide. Lêbelê, dema ku 3000 kes li kolanê qelebalix bûn, ku hin ji wan ji Frankfurt, Hanau û Saarland hatibûn, neçar bû ku konser were betal kirin.
Di sala 2018an de, Eno yekem single Wäwä, Penthouse, Canê canê (bi hev re Raschid Moussa) û Mercedes serbest berdan, hemî ev bûn ku di nav chartên Alman de cih bigirin. Albûma wî Wellritzstraße di 26ê ciriya pêşîn a 2018an de hate weşandin û bi navgîniya labela sereke Alles oder Nix Records hate weşandin.
Herêma Navendî ya Şaristana Behmeî
Herêma Navendî ya Şaristana Behmeî, yek ji herêmên ku bi Şaristana Behmeî ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed a Rojhilata Kurdistanê.
== Dabeşkirina herêmî ==
Stûkuran
Stûkuran, bi tirkî navê wê kirine Çaylar, gundekî nehiyeka Gimgima Mûşê ye. Wekî Uskuran, Ustukran tê bilêvkirin. Gorî zimanzanên herêmê ev peyv bi rastî Stûkuran e. Di hin devokan de "Stû" wekî "Hustû, ustu" hwd tê bilêvkirin. Nivîskarê kurd Mehmet Teker ji Stûkuran e. Bi navê "Dî dîroka Kurd de Eşîra Xormekan - Kürt Tarihinde Hormek Aşireti" pîrtûkek wî heye. Di vê pirtûkê de gelek agahî ji bo herêmê heye herwekî bo Stûkuran jî.
Be kirmanckî
Stûkuran, Uskuran, Uskura Pîl nehiyeka girêdayo Gimgim (Varto) o.
Nifûsê xo zaf bî lê dewicî koçber bî. Îdarey xo bi weykerdişê heywanan kenê. Nehiyê de mekteb (dibistan) a verênî û miyandî estê. Uskuran dewa nûser Mehmet Teker o.
Şîçataxma
Şîçataxma (elamî: Ṣi-iš-šá-an-tak-ma, babîlî: Ši-it-ra-an-taḫ-ma) navê serhildêrekî sagartî bû ku di dema Daryûsê Mezin de li Arbelayê serî hildabû. Daryûs serdarekî xwe yê medî yê bi navê Taxmaspada dişîne ser hêzên Şîçataxma. Serdarê medî wan têk dibe û wî dil digire. Piştre ew ji aliyê Daryûs ve tê kuştin.
Eschbach, Baden-Württemberg
Eschbach şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kandal, Şot
Kandal, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Bakuri li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Serasyabî Yusefî (gundistan)
Gundistana Serasyabî Yusefî navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Behmeî Germsîrî ku bi Şaristana Behmeî ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Cabanê Kurdî
Cabanê Kurdî yan jî Caban Elkurdî, sehabeyê Muhemmed pêxember ê kurd e.
Cabanê Kurdî parêzgerê devera bazen yê herî ewil e. Di dîroka îslamê de ji parêzgerên herî ewil e. Caban bi xwe bavê Meymûnê Kurdî ye. Navê wî Gavan e di erebî de tîpa "G" û "V" tuneye jî ber wê yekê ye ku wek Caban hatiye nivîsandin. Tê gotin gorra wî li Tikrîtê ye.
Cabanê Kurdî, dema Muhemmed Pêxember de yê ku misilman bûne sehabiyên herî ewil e. Lê mixabin bixeletî di hinek çavkaniyên Îslamê de Cabanê Kurdî, wek Caban Essurdî hatiye guhertin. Wextê ku sedema vî tê pirsîn bersiv pir klasîk û yekalî ye. An xeterê nivîsê, an jî xeterê weşanê tê ravekirin.
Temmen-Ringenwalde
Temmen-Ringenwalde şaredariyeke navçeya (Landkreis) Uckermark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Cabanê Kurdî
Ebû Hulde, ji Hafiz Elheysemî rîwayet kiriye û gotiye: "Rojek ez û digel Meymun Elkurdî li cem Malîk bin Dînar bûn. Malik (Meymûn Elkurdî nîşan kir)" : Tu çima ji bavê xwe tiştek venabêje (paşê li wî nihêrî) tu dizanî bavê te pêxember dîtiye û ji wî hedîs bîhîstiye ?,
Meymûn Elkurdî wiha bersiv da: Bavê min ji tirsa ku tiştek kêm zêde bêje newêre ji Pêxember tiştek vebêje lewra ji pêxember wiha bîhîstiye, "Kê qestî gotînek derew ser navê min bêje, bila di dojehê de cîhê xwe amade bike".
Çavkanî
[1] - Îbn Hecer Esqelanî, ‘’Elîsabe fit'temyizîs sehabe’’
Vilgertshofen
Vilgertshofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Brenk
Brenk şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qesîde
Qesîde yek ji qalibên helbesta kurdî ye.
Venterol, Alpes-de-Haute-Provence
Venterol, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Qidong
Qidong, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangsuyê de cih digire.
Heleb (parêzgeh)
Parêzgeha Helebê parêzgeheke Rojava ye. Li vê parêzgehê ereb, ermen û kurd dijîn Helebê bi xwarna xwe û cihê xwe yê kevnare tê naskirin li Helebê kelhe ya herî mezn û a hery kevn tê dîtin
Şerê Sivîl a Sûrî
Îro navçeyên parêzgehê de Efrîn û Kobanî bin kontrola YPGê de ye; Cerablûs، Bab û Ezaz bin dagiriya Daişê de ye û derê din jî bin kontrola mixalîf û rejîma Be'esê de ye.
Demografî
Gorî cencûsî Sûrî, nîfûsa parêzgeh bêr Şerê navxweyî yê Sûriyê ji 4 mîlyon zedetîr bû. Lê îro ew hindiktîr e.
Remezan Kizil
Remezan Kizil sazger û serokê Dalkurd FF (Yekîtiya Futbolê ya Dalkurd), a ku yaneyeke futbolê ya kurdî-swêdî ye. Remezan Kizil yek ji wan kurdên Bakurê Kurdistanê ye ku di salên 1990'an de ji gundê Girêmira (') yê a ku li ser navçeya Nisêbîna Mêrdînê ve ye koçberî Swêdê dike. Bi tevî çend kurdên diyaspora yê dewlemend, taybetî jî Remezan Kizil di sala 2004'an de li bajarê Swêdê Borlängeyê Kluba Dalkurdê ava dike.
Melehesena Jorîn
Melehesena Jor, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Sosina înka
Sosina înka, berfiya înka, zembeqa înka (Alstroemeria) navê cinsekê riwekan ê famîleya sosinên înka (Alstroemeriaceae) ye. Ji aliyê Carl von Linné ve bo xatirê riweknasê swêdî Claes Alströmer (1736–1794) bi navê Alstroemeria hatiye navdandin. 40 heya 65 endamên vê riwekê hene.
Ji welatên înkayan belav bûye. Beriya ku parzemîna Amerîkayê bê vedîtin, li Amerîkayê wekî înka û maya gelek şarezayî pêş ketibûn. Alstroemeria riwekeke pirrsalane ye ku demsalane (werzane) hêşîn e. Ji bo cinsê xwe berdewam bike, kokên xwe zêde dike. Li welatê înkayan ê Perûyê gelek tê dîtin. Hin celebên wê jî tên xwarin.
Acaristan
Acaristan an Komara Xweserî ya Acaristanê an jî Acarî (bi gurcî: აჭარა, Acari; nave gişt: აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა, Acaris Avtonomiuri Respublika) li Başûrê Rojavayê Gurcistanê Xweseriya Komarê ye. Navçeya rêveberê bajarê Batûmî ye. Acaristan nêzî Kurdistanê ye. Gellekî di nav osmanan de mane û di sala 1921'ê de binav lêkirin Komara Xweserî ya Sovyet a Sosyalîst a Acaristanê.
Aborî
Îmkana Ekonomiya Acarî bi çay, bindeq, narinc û bi tûtinê tê. Ji Ser Çiya nav Daran Kar dikin. Di Azerbaycanê barkirinen rêhesin a petrola Hazarê heta Batumê diçe.
Gelhe Acaristanê
Gelhe Acaristanê qasî 333.953 kesî ye (2014). Gelhe acarî nasdikina xwe bi navê acarî an acarelî an jî acarlebî dibêjin.
Ol
Di Xweseriya Komara Acaristanê mizgeft, sînagog û kilîse hene. Li çendî bajaran gellek xiristiyan hene, hema di navçeya Khuloyê jî gellek misilman hene.
Cully, Vaud
Cully, Vaud, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vauda herêma Lavaux-Oronê ye.
Feldberg, Baden-Württemberg
Feldberg şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Gultepe, Ûrmiye
Gultepe gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 2.459 kes (401 malbat) bûn.
Zar
Zarok: yên nû bûne (baby). Zar: ji qutbûna zarokatî heta xort- an xamabûnê (child).
Medreseya Nîzamiyeyê
Medreseya Nîzamiye medreseya herî mezin li Bexdayê ye ku gellek alim û zanistvanên misilman yên mezin di van medreseyan de xwendine.
Lîsteya Medreseyan
•Medreseya Nîzamiyeyê a Bexdayê •Medreseya Nîzamiyeyê a Îsfehanê •Medreseya Nîzamiyeyê a Mûsilê •Medreseya Nîzamiyeyê a Besrayê •Medreseya Nîzamiyeyê a Belxê •Medreseya Nîzamiyeyê a Nîşabûrê û wekî din gelekî hene.
Behmeî Germsîrî Bakurî (gundistan)
Gundistana Behmeî Germsîrî Bakurî navê herêmeke gundistanî ye li Herêma Behmeî Germsîrî ku bi Şaristana Behmeî ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê
Mexmûr (navçe)
Mexmûr yek ji navçeyên parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye.
Nußbach, Rheinland-Pfalz
Nußbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Îzolî (eşîr)
Îzolî yek ji eşîrên Kurdan e. Bi piranî li herêma Meledî yê dijîn û navê xwe daye navçeya Îzolî. Li gorî salnameyên Osmaniyan di sala 1719´î de eşîreke nîvkoçber bûye. Li Meletî, Amed, Mêrdîn, Erzerom û Dêrsîmê bi cîh bûne. Hin berên eşîrê bi havînan derdiketi bûne cihên hênik û zozanan. Lêkolînên Zanîngeha Perwerdehiyê ya Zanîngeh ya Abant Îzzet Baysal di sala 1960´î de, li ser salnamayên dema Qeyserî Osmanî Kanunî Silêman dide xûya kirin ku Îzolî yek ji eşîrên Kurdan ê nîvkoçber bûye û di dema Kanûnî Sîlêman de li herêma Komirî ya Melediyê bi navê Îzolî gundekî hebûye.
Tercibend
Tercibend yek ji qalibên helbesta kurdî ye.
Brescia
Brescia, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Lombardiyayê ye. Bajêr, Di heman demê de navenda parêzgeha Bresciayê ye.
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Weil, Bavyera
Weil şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mesnewî (qalib)
Mesnewî yek ji qalibên helbesta kurdî ye.
Sêdeqnê
Sêdeqnê, bajarekî navçeya Farqîna bi ser Amedê ve ye.
Sédeqné gündé heri mezın yé farqiné ye u lı ali çiya lı bakurrojavayé farqiné dıkeve, lı sédeqni néziki 500 mal hene lé jıber zordestiya dewlwta tırk u cerdevana piré kesa mecbur man ku jı sédeqné koç bıkın. Lı Sédeqné dıbıstana seretayi lise u nexweşxaneyeka bıçuk u qereqola leşkera heye. Her wiha lı Sédeqné şaredarî ji heye.
Frada
Frada navê serhildêrekî margawî bû ku di dema Daryûsê Mezin de li Marguşê serî hilda bû. Daryûs satrapê xwe yê Baxtriya yê bi navê Dadarşî dişîne ser hêzên Frada. Dadarşî serhildana wî têk dibe û ew tê kuştin.
Rojhilat
Rojhilat, aliyê ku roj jê hiltê ango radibe.
Baraqueville
Baraqueville, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Verdaches
Verdaches, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Şivan Qadirî
Şivan Qadirî  (anjî Seyid Kemal Esferem) xebatkareke siyasiya Kurd li bajarê Mehabadê bû ku ji aliya hêzên Komara Îslamiya Îranê hat kuştin û termê wî li bajarê bi Jeep hat gerandin.
Sînemilî
Sînemilî êleke berê wî Kurdên elewî ye. Sînemilî li Gurgumê, Meledîê û Qeyseriyê dijîn. Kurdên Sînemilî bi zaravayê kurmancî diaxivin.
Çarax
Çarax, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Şevlera
Şevlera, gundekî navçeya Amedê Farqînê ye.
Çenaqpînar
Çenaqpînar (bi tirkî: Çanakpınar), gundekî bi ser Hekîmxana Melediyê ve ye.
Spartakûs
Spartakûs (z. 109ê berî zayînê – m. 71ê berî zayînê), gladyator û serdarê koleyan bû ku berî zayînê li Romayê bi koleyan re li dijî komara Romayê serhildan pêk anî.
Rojava
Rojava, aliyê roj lê ava dibe ango diçe xwarê.
Terkibend
Terkibend yek ji qalibên helbesta kurdî ye.
Burgbrohl
Burgbrohl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xecxecok (Neurergus)
Xecxecok an xeçxecîlk an jî selemendrê pinî pinî (navê zanistî yê latînî: Neurergus), cinsekî beqên bidûvik in, wekî qurnewêlkan, û li hemû deverên çiyayên Kurdistanê dijîn.
Cureyên endemîk ên Kurdistanê
Çend cureyên xecxecokan li Kurdistanê endemîk in û li tu cihê din nayên dîtin, wekî:
Heitersheim
Heitersheim bajarokekî navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Pinnow, Brandenburg
Pinnow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Uckermark li Brandenburg, Almanyayê ye.
Şifqet
Şifqet, gundekî navçe Farqîna bi ser Amedê ve ye.
Guldanlû
Guldanlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 205 kes (61 malbat) bûn.
Musemet
Musemet yek ji qalibên helbesta kurdî ye.
Le Bas-Ségala
Le Bas-Ségala, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Oberweiler im Tal
Oberweiler im Tal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Vahyazdata
Vahyazdata navê serhildêrekî persî bû ku di dema Daryûsê Mezin de li Persiyayê serî hilda bû. Daryûs artêşeke ji medî û persiyan dişîne ser hêzên Vahyazdata. Serdarê ku Daryûs şandî, Artavardiya li bajarê Raxa ya Persiya bi Vahyazdata re şer dike. Artavardiya wî têk dibe lê ew direve. Piştre di şerekî din de ew dîl tê girtin. Hinga wî diênin ji Daryûs re, ew Vahyazdata bi îşkenceyê dikuje.
Vergons
Vergons, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Nîsanok
Nîsanok, kulîlkek biharê li qelaçan û li cihên ax şidandî jîn dibê. Li hinek deran jê re gangulok jî tê gotin. Her cûre rengên wan hene: spî, sor û binefşî.
Hartheim am Rhein
Hartheim am Rhein şaredariyeke navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Angiens
Angiens, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Windach
Windach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Landsberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hecîelî
Hecîelî, gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.
Lansargues
Lansargues, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
The Kurdish Globe
The Kurdish Globe, ku berê bi sernavê Hewler Globe dihat nas kirin, rojnameya yekem bi zimanê îngilîzî ye ku li Hewlêr a başûrê kurdistanê,  tê weşandin.
Rojname cara ewil di 31 Adar 2005 de hat weşandin, serweşanger û damezrînerê rojnameyê Jawad Qadir e. Nav ji "Hewler Globe" wekî "The Globe Kurd" hat guhertin ji ber ku kovar di nav de babetên pan-Kurd, di nav de hemî perçeyên Kurdistanê li Tirkiye, Iran, Iraq û Sûrî, û ne tenê li Hewlêrê.
Ew rojnameya heftane her Sêşem tê weşandin. Ew di serî de bala xwe li ser mijarên kurdan, ji ramyariyê heya çandê, û her weha mijarên têkildarî û ramyariya rojhilata navîn dikişîne.
Pêşbazê wê yê sereke SOMA Digest e, rojnameya duyemîn bi zimanê îgilîzî li herêma Kurdistanê tê weşandin. Digel ku The Kurdish Globe ji hêla dîtina Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve hatî weşandin, SOMA Digest ji nêz ve bi Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) re têkildar e.
Dedenbach
Dedenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qorî, Giyadîn
Qorî, gundekî girêdayî navçeya Giyadînê ye. Di Serhildanên Agiriyê de gundekî çalak bû.
Zarok
Zarok an Gûrik bi awayekê gelek giştî ji dûnde anko têşikê mirov an ra dihêt gotin. Lê reng e bi ramaneka dî ji her mirovekî ra ko hêşta negehiştbit jiyê (temenê) gehiştinê anko balixbûnê bihêt gotin. Zaro di zimanê Kurdî da bi ramaneka dî jî dihêt bikaranîn: li beranberî peyva daybaban. Bi vê ramanê mirovên balix û gehiştî jî her zaroyên daybabên xwe dimînin.
Pênaseya Qanûnî ya Zaroyan
Rêkkevtina Mafên Zaroyan wiha pênaseya zaroyî dikit: “her mirovekê/a jiyê wî/ê ji 18 salan kêmtir bit, meger li goreyê qanûnê zelamînî berî hingî dest pêbikit, zaro ye”.
Werar
Werara Zaroyî xwîndin an sehkirina pêşdaçûn û mêkanîzmên eleqedar bi wê pêvajoyê ne ko zaroyek pêda diçit heta dibit zelamek. Zaropizişkî anko pediatrics tayekê pizişkiyê ye ko xemê ji saxlemî ya zaroan dixwerit. Kesên ko zaropizişkî sexbêriya wan dikit ew in yên ko hêşta di malzarî ya dayka xwe da ne heta jiyê piştî sinêleyiyê (jiyên 0-20 salîyê).
Zaravên anko termên ko jibo qonaxên werara zaroyan dihên bikaranîn li xwarê hatine rêzkirin. Jiyên ko hatine diyarkirin tenê jiyên bi teqrîb in û sînorên dinavbera qonaxên cidacida da li goreyê kultur û deman dihêt guhartin.
Fizîka teorîk
Fizîka teorîk yek ji beşên fizîkê ye ku bo bûyerên siriştî şirove bike modêlên matematîkî bi kar tîne. Teoriyên berê ên ku hatine pesindkirin û wekhevî û awayên matematîkî bo avakirina teoriyên nû rêbazek bigehîn e.
Dihok (navçe)
Dihok yek ji navçeyên parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Dihok ji nahiyên Dihok, Mangêş û Zawîte pêk dihê.
Şerîfkendî, Şot
Şarîf kandî, navê yek ji gundên Gundistana Qere Qoyona Bakuri li Bexşa Navendîa Şotê ser bi Şot (navçe) li parêzgeha Azerbaycana Rojava ser bi Rojhilatê Kurdistanê li ser welatê Îran ê.
Rugao
Rugao, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangsuyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.247.400 kesî
Penticton
Penticton, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Mixerêk
Mixerek (romikî: Çalidere köyü), Navê gundekî Mêrdînikeye. Niha heştî mal(550 kes) di vî gundê de jiyana xwe berdewam dike. Malbata herî mezin ya Heydan e. Gundî piranî bûne koçber û çûne Stenbolê, Îzmîrê. Koçberê gund havinê tênê gundê xwe (her havînê tene û dibin beşdariya mehrîcan a qaşar). Anagoriya gotînên mezinan ew gund berê gundêkî ermeniyan bûye, herwaha mizgefta gund berê dêr bûye. Di gund de aborî li ser cotyarî û ajaldarî dimeşe. Havînê gundî derdikevin zozanê ku li aliye çiyayên Allahûekberê ye. Duriya gu nd merdinik re 5 km, Erdehan re 77 km ye.
Le Vernet, Alpes-de-Haute-Provence
Le Vernet, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Çapa qewartinê
Çapa qewartinê, qewartinçap, an jî gravur azîneke grafîkî ye.
Ev metoda herî kev ya çêkirina grafîkan e ku mijar an jî nîgara grafîkê wek muhrekî li ser materyalên wekî dar, (di dema me da) lînoleum (ku ew bi xwe jî madeyekî plastîk e) û tiştên bi vî rengî têne kolandin û qewartin, ji viya re “qalib”, “mak” an jî “deq” tê gotin, paşê bi bageranekî plastîk an jî kauciq yê ku ne zêde nerm e, ev maka hanê bi hibra çapxaneyî tê hibirkirin û paşê jî ev maka hibirkirî li ser kaxid tê çapkirinê. Berhema grafîkî ne ew mak e, lê ew nîgar e ku li ser kaxid hatiye çapkirin.
Zanîngeh
Zanîngeh dameziryayî anko binkeyên xwandina bilind (anko xwandina astê sêyê) û lêkolînên zanistî ne ko bawerînameyên zanistî di bîyavên cidacida yên zanistan da bi xwandinkarên xwe didin û di berhemanîna zanistî da pişikdar in.
Bergamo
Bergamo, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Lombardiyayê ye. Bajêr, di heman demê de navenda parêzgeha Bergamoyê ye.
John Doe (rêzefîlm)
John Doe rêzefîlmekî amerîkan ji sala 2002an e.
Zanîngeh
Herçend e ko berî Ewropayê li Cihana Îslamî û derên dî yên parzemîna Asyayê zanîngeh hebûn, lê pirranîya zanîngehên niha yên cihanê li ser bingehê binkeyên zanistî yên Ewropaya Çaxên Navên hatine damezirandin.
Bergamo
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
John Doe (rêzefîlm)
Naverok
Mêrekî ciwan tazî  û bi bîrwindakrineke tam li ser giravek hişyar dibe. Ew dibîne ku ew rengkor ê û li ser singê wî jî  nîşaneke ecêb he ye. Her wiha ew zanîna tam ya cîhanê li xwe tomarkirî ye. Di beşan de ew zanîna xwe bikar tîne ji bo alîkariya polisan bike û dozên tawanî çareser bike. Armanca wê naskirina nasnameya xwe ye.
Motîva bingehî
Rêzefîlm li ser kok an jî nasnamê mêrê ku tazî li ser giravek hişiyar bû ye û lê çima  bîrwindakrineke tam he ye xwe John Doe binavdike. Ji Theresa, kesek ku ew bi rengî dibîne, û ku ew wisa dixuye ku ji paşeroja xwe dizanin, jê re Tommy tê gotin.Theresa jî her wiha xuya dike ku mirovek bi karînên  taybetî ye. Koma Phoenixê li seranserê vê yekê tiştek digerin. Di vê lêgerînê de, koma Phoenix di nav wan de jî teknolojiya xêvjimêrê ya bilind bikar tîne. Di dawiya dawîn de, ew temaşevanên dûr in ku John Doe dixin binê dara veşartinê ya Koma Phoenix.
Rengkorî
John Doe bîranîna xwe ya yekem rengkor e. Ji demên din, lêbelê, ew dibe ku tiştên din an mirov bi reng bibînin e. Wan tiştan / mirovan dixuye ku wateyek taybetî heye û agahiyên derbarê pêşeroja wî didin. Di rêzeyê de sedemek nayête diyar kirin ku çima John Doe tenê dikare hin mirovên bi reng bibîne.Beriya her tiştî, tiştê balkêş ev e ku mirovên ku ew di derbasa rêzefîlmê de bi reng dibîne eşkere ye ku têkiliya wan bi hevûdu re tune. Yek ji wan wêneyan keçek revandî ye ku wî alîkar dike ku bibîne, duyemîn wêneya hevalê şervan ê ji Digger e û wêneyê sêyemîn yê Theresa ye. Taybetmendiyek taybet a Koma Phoenix ev e ku endamên vê komê tenê bi zimanê nîşankirinê agahdar dikin.
Phoenix
Di vê komê de di nîvê duyemîn a rêzefîlmê de tê gotin. Ev kom çi dike, kîjan armancê dikeve mebestê an jî armanca wî çi ye, bi piranî ne diyar e. Taybetmendiyek taybet a Koma Phoenix ev e ku endamên vê komê tenê bi zimanê nîşankirinê agahdar dikin.
Erdêxan (parêzgeh)
Parêzgeha Erdêxanê parêzgeheke di sînorên Bakurê Kurdistanê de ye. Li vê parêzgehê piranî kurd dijîn. Ema dewleta Tirkî, gelheya tirk hanî vira û ru vê sedemê tirk jî vê parêzgehê hene.
Niştecihên parêzgehê
Li vê parêzgehê piranî kurd dijîn. Ancax hinik gund û taxên tirkan jî hene.
Gelhe
Gelheya parêzgehê di sala 2014'an de 100.809 e. Sebê bêkarî gelheya parêzgehê tim dadikevê.
Cemîl Sidqî Zehawî
Cemîl Sidqî Zehawî an Cemîl Sidqî bin Muhammed Feyzî bin Mele Ehmed el-Babanî ez-Zehawî (jdb. 1863 - m.1936) yek ji nivîskarên kurd bû. Bi xwe hem zimanê kurdî hem jî erebî pir baş dizanîbû.
Jiyan
Zehawî di qebîla girîng a Baban de, bi eslê xwe ji Silêmanî, ji dayik bû. Ji ber ku dê û bavê wî cuda diman (bavê wî Feydî Muftiyê Bexdayê bû, diya wî ji çîna jorîn a kurd bû), ew pêşî bi diya xwe re dijiya, lê paşê ji hêla bavê xwe ve bi zimanê klasîk ê erebî hat perwerdekirin. Destpêkê ez -Zehwî bi otodîdaktîkî mijûl bû - wekî ku wî jê re digot - zanistên nûjen - û dûvre ji bo meclîsa Me'arifê li Bexdayê hate tayîn kirin piştî ku demekê li dibistana li Silêmaniyê mamostetî kir. Paşê bû rêvebirê şirketa çapkirinê ya dewletê, di rojnameyekê de xebitî û bû endamê dadgeha temyîzê. Piştî sefera dervayî welêt, ew paşê bi qanûnê re ket nakokiyê, hat binçavkirin û demekê di girtîgehê de ma, paşê vegeriya Bexdayê û dûvre jî li Darülfünun a Stenbolê bû profesorê felsefeya îslamî û wêjeya erebî. Piştî ku Iraqê di sala 1921ê de serxwebûna xwe bi dest xist, ji bo parlamena Iraqê hat hilbijartin.
Karger
Karger komeleyeke lêkolîn û pêşxistina çand û ziman bû. Navenda wê li Amedê bû. Piştî amadehiyên çar mehan, di 19ê kanûna pêşîn a 2005an de bi awayekî fermî hatiye avakirin. Karger li ser çend beşan hatiye avakirin. Kongreya xwe ya yekem di 08.08.2006an de pêk aniye.
Komele di serê sala 2007an de hatiye girtin. Piştî ku serokê komeleyê îstifa kir, endamên komeleyê jî ji komeleyê vekişiyan û komele hatiye girtin.
Xebatên komputergerî
Pîvanên Kargerê di warê komputerê de wiha hatine rêzkirin:
Kurdîkirina Ubuntu
Kargerê beşeke giran a xebata xwe da ser kurdîkirina Ubuntu GNU/Linux. Bi vê armancê komeke endamên Kargerê li avahiya saziyê civiyan û ji meha hezîrana 2006an û pê ve dest bi wergerandina wê kirin. Xebatên Kargerê projeya Linuksa kurdî di navbera 2 mehan de bi qasî 2 salan pêşde bir.
Bernameyên rastnivîsa kurdî
Kargerê beşeke xwe jî daye ser bernameyên rastnivîsa kurdî. Li ser vê yekê rastnivis.org weşana fermî ya komeleyê ye û ji bo xebatên rastnivîsê hatiye vekirin. Bi riya vê projeyê dê bernameyek were amadekirin ku dema mirov li kompûtera xwe bar bike, kontrola rastnivîsa kurdî bixweber bike.
Herêma xebatê ji bo komputergeriyê
Karger ji bo sala 2006an jî yekemîn Pêşbaziya nivîsbariyê bi kurdî li dar dixe.
Karger dixwaze CD'ya yekê bi bernameyên kurdî amade bike.
Xebatên sînemagerî
Karger ji bo sînemaya kurdî bi pêş bixe, dê di sala 2006an de bi Pêşbaziya Senaryoyê dest bi xebata xwe bike. Di vê pêşbaziyê de senaryo bi çi zimanî werin şandin jî, heke werin hilbijartin, dê li kurdî werin wergerandin û fîlm bi kurdî were girtin. Xebatên sînemageriyê li ser du xalan hatine rûniştandin:
Kongreya Yekem
Kongreya yekem a Kargerê di 8ê tebaxê de li Amedê pêk hat. Di kongreya yekem de rêz û rêçikên komeleyê, bernameya sala 2006an, xebatên hatine kirin û yên dê bên kirin hatin nîqaşkirin. Di kongreyê de Lijneya Rêveberiyê, Lijneya Kargeriyê û Lijneya Saxtîkirinê hatin hilbijartin. Ji bo rêveberiya komeleyê Rêzan Tovjîn, Rizoyê Xerzî, Yılmaz Dünen (Farqîn), Roşen Arî, Mehmet Sait Alpaslan, Felat Jiyan û Bedirxan Amed hatin hilbijartin.
Asîdnivîs
Asîdnivîs azîneke grafîkê ye.
Ev azîna ku ji bo çêkirina wê, asîdên cûrbecûr li ser metalên anagor (sifir, çinko, hesin, tunc, pola û hwd) tên bikaranîn. Hunermend nîgarên xwe bi alîkariya asîdê li ser metal çêdike, asîd tenê ew cih û awayên ku hunermend dixwaze metal dixwe û dihimine. Maka (qaliba) metal li vir berevajiyê qewatinçapê, ne wekî muhreke qewartî ye lê wekî dest an jî dîwarekî bi xêz û terkên kûr e. Hibr tenê wê bikebe nav wan terk û xêzikan. Hunermend bi presekê ku bi destan tê bikaranîn wê vê maka metal li ser kaxizekî taybetî çap bike.
Laroque, Hérault
Laroque, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Anglesqueville-la-Bras-Long
Anglesqueville-la-Bras-Long, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Devecî
Devecî (bi tirkî: Deveci), gundekî bi ser Hekîmxana Melediyê ve ye.
Talî
Talî, gundekî navçe Farqîna bi ser Amedê ve ye.
Paparazzi (stran)
Paparazzi straneke hunermenda amerîkî Lady Gaga ya ji albûma pêşîn a stûdyoyê The Fame (2008) e. Ew wekî albûma pêncem û ya dawîn ji aliyê Interscope Records ve hate berdan. Gaga bi Rob Fusari re stran nivîsand û çêkir. Stran têkoşînên Gaga di lêgerîna navdar de û hem jî serkeftin û evînê hevseng dike. Ji aliyê muzîkê ve, ew stranekî tekno-pop û dans-pop a uptempo ye, ku gotinên wê stalkerek li dû kesekê vedibêjin da ku bal û navdariyê bikişîne.
Xwepêşandan û komkujiya qada Tiananmenê ya 1989an
Xwepêşandanên qada Tiananmenê, ku wekî Bûyera Çarê Hezîranê jî tê zanîn,  xwepêşandanên  xwendekaran bûn ku di sala 1989an de li Qada Tiananmen, Pekînê pêk hatin. Ev bûyer bi navê Komkujiya qada Tiananmenê an jî Komkujiya Çarê Hezîranê  jî tê zanîn. Di çarçoveya vê bûyerê de leşkerên Artêşa Rizgariya Gel bi tiving û tankan re êrîşî xwepêşanderan û hemû kesên ku hewl didan pêşveçûna artêşê ya ber bi Qada Tiananmenê asteng bikin kirin.
Destpêka xwepêşandanê
Xwepêşandan di 15ê nîsanê de dest pê kir û di 4ê hezîranê de bi zorê hatin tepisandin piştî ku hikûmetê qanûna leşkerî ragihand û Artêşa Rizgariya Gel şand ku hin deverên navenda Pekînê dagir bike. Li gorî texmînan hejmara kuştiyan ji çend sedî heta çend hezarî diguhere û bi hezaran jî birîndar hene. Tevgera neteweyî ya popûler ku ji xwepêşandanên Pekînê îlhama xwe digire, carinan wekî Tevgera Demokrasiyê ya 89an an Bûyera Meydana Tiananmenê tê bi nav kirin.
Xwepêşandan bi mirina Hu Yaobang, sekreterê giştî yê Partiya Komunîst a Çînê (PKÇ) ya alîgirê reforman di nîsana 1989an de pêk hatin. Li Çîna post-Mao paşxaneya pêşveçûna aborî ya bilez û guherîna civakî hebûn, ku fikarên li ser paşeroja welêt di nav gel û elîta siyasî de nîşan didan. Reformên salên 1980an rê li ber aboriya bazarê ya nûbûyî vekir ku hin kes jê sûd werdigirt, lê yên din bi giranî zirar didît, û pergala siyasî ya yek-partî jî bi rewabûna xwe rûbirû mabû. Giliyên hevpar ên wê demê enflasyon, gendelî, amadebûna bisînor a mezûnan ji bo aboriya nû, û astengiyên li ser beşdariya siyasî bûn. Her çend ew pir bê rêxistin bûn û armancên wan cûda bûn jî, xwendekaran banga berpirsiyarî, pêvajoya destûrî, demokrasî, azadiya çapemeniyê û azadiya axaftinê dikirin. Xwepêşandanên karkeran bi gelemperî li ser enflasyon û hilweşîna refahê bûn. Van koman li dora daxwazên dijî gendeliyê, sererastkirina polîtîkayên aborî û parastina ewlehiya civakî bûn yek. Di dema bilindbûna xwepêşandanan de, bi qasî milyonek kes li qadê kom bûn.
Tepisandin û komkujî
Dema ku xwepêşandan pêş ketin, rayedaran hem bi taktîkên lihevhatî û hem jî bi tundî bersiv da, dubendiyên kûr di nav serokatiya partiyê de eşkere kirin. Di gulanê de, greva birçîbûnê ya bi pêşengiya xwendekaran li seranserê welêt piştgirî ji xwepêşanderan re peyda kir, û protesto li dora 400 bajaran belav bûn. Di nav serkirdayetiya bilind a PKÇê de, Serokwezîr Li Peng û Rûspiyên Partiyê Li Xiannian û Wang Zhen bang kirin ku bi riya tepisandina tundûtûjî ya xwepêşanderan tevbigerin, û di dawiyê de karîbûn ku Rêberê Paramount Deng Xiaoping û serok Yang Shangkun bikişînin aliyê xwe. Di 20ê gulanê de, Encûmena Dewletê qanûna leşkerî ragihand. Wê bi qasî 300,000 leşker ber bi Pekînê ve seferber kir. Leşker di saetên serê sibê yên 4ê hezîranê de ber bi deverên navendî yên Pekînê li ser rêyên sereke yên bajêr pêşve çûn, di vê pêvajoyê de hem xwepêşander û hem jî temaşevan kuştin. Operasyonên leşkerî di bin fermandariya giştî ya general Yang Baibing, nîvbirayê Serok Yang Shangkun de bûn.
Civaka navneteweyî, rêxistinên mafên mirovan û vekolerên siyasî, hikûmeta Çînê ji ber qetlîamê şermezar kirin. Welatên rojava ambargoya çekan danî ser Çînê. Hikûmeta Çînê bi awayekî berbelav xwepêşander û alîgirên wan girtin, xwepêşandanên din ên li derdora Çînê tepeser kir, rojnamevanên biyanî dersînor kir, bi tundî şopandina bûyeran di çapemeniya navxweyî de kontrol kir, polîs û hêzên ewlekariya navxweyî bihêz kir, û karbidestên ku ew wek alîgir dihesiband ji kar dûr dixist an jî paqij dikir. Berferehtir, tepisandinê reformên siyasî yên ku di sala 1986an de dest pê kiribûn bi dawî kir û polîtîkayên lîberalîzekirinê yên salên 1980an rawestand, û tenê hinek ji wan piştî gera Başûr a Deng Xiaoping di sala 1992an de ji nû ve hatin dest pê kirin. Bertekên li hemberî protestoyan li Çînê sînor danîn ser îfadeya siyasî ku heta roja îro dom dikin.