cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yekta Geylanî
Jînenîgarî
Dr. Yekta Geylanî, bi 10 zimanan bi awayekî herikî diaxive. Piştî têkçûyina komînîzmê vedigere Pragê. 1990î li Çekoslovakya 17 şîrketan ava dike. Sala 1994an de dewleta kûr ya Çek û Tirk Dr. Yekta Geylanî tûşî problem û arîşeyan dikin. Herwisa di sala 1994an de rastî êrîşên hemwelatiyên Tirkiyeyê tê. Li Çekoslovakyayê kesên hemwelatiyên Tirkiyeyê yên ku bi nasnameyên sexte dijîn êrîşî Dr. Yekta Geylanî dikin. Ji vê êrîşê zindî difilite.
Bi hevkariya kesên neqanûnî/illegal yên Tirk ji aliyê polîsên Çekê ve tevî 3 kurdên din tê girtin. Dr. Yekta Geylanî ji heta 1997an di zîndane da dimîne. Yek kurdekî bi navê Gafur Gökmen  piêtê berdana xwe 32 saliyê xwe de diçe rehma xwedê ji ber ku di girtigehê de nexweş dikeve û nayê dermakirin, kurdê dinê bi navê Hacî Bulut di girtigehê de dîn dibe. Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî (Amnesty International) aşkere dike ku Dr. Yekta Geylanî bi awayekî hiqûqî nehatiye dadmendkirin, nehatiye darizandin û careke din doza dadigehkirina wî ya hiqûqî dike Di sala 2007an de Serokkomarê Çekyayê Vaclav Havel, xwediyê xelata Osakarê Zdeněk Svěrák û 160 şexsiyetên herî navdarên Komara Çek ji bo pîştevaniya têkoşîna Dr. Yekta Geylanî dest bi greva birçîbûnê dikin, bi vê riyê êrîşên dewleta kûr a Çekya li ser Dr. Yekta Geylanî ku berdewam e, protesto dikin.
Tiştekî ku Dr. Yekta Geylanî bê tawanbarkirin nayê ditîn û di de dosyeya Dr. Yekta Geylanî paqij derdikeve. Dr. Yekta Geylanî dema di zîndanê de ye, rastî gelek miameleyên xirab tê û zerarê dibîne. 56 dozên hiqûqî derbarê berpirsan de vedike. Dozên tazmînatê di sala 2010an de bi dawî dibin.
Yekta Geylanî di dîroka hiqûqa Komara Çekyayê de tazmînata herî mezin bi dest dixe. Yên ku komara dewleta kûr ya Çekya bi wî dane jiyandin, di pirtûka bi navê "Îfade" dinivsîne û pirtûk bi deh hezaran çap dibe û li zimanê almanî jî tê wergerandin û bi almanî jî çap dibe. [http://www.kurdishinstitute.be/13113/ Dr. Yekta Geylanî di 21.01.2015an de di mala xwe da rastî êrîşa kuştinê hatiye. Lê bi zindî filîtiye.] Kujer bi aliyê rêxistineke ku dixwazin Dr. Yekta Geylanî bikujin ve hatiye organîzekirin. Doz hîna berdewam dike.
Dr. Yekta Geylanî hemwelatiyê Almanyayê ye. Bavê du keçan e, 3 zarokên wî hene. Li Pragê li Komara Çekya dijî. Wî bi tevahî 51 pirtûk bi zimanên cuda-cuda nivîsine, wergerandine û weşandine. Dr. Yekta Geylanî 10 zimanan zane.
Xelat
Di sala 2006an de saziya herî navdar Harta 77 xeleta herî bi prestîj (Frantîsek Krîegel) ya Komara Çek ji destê serokomar Vaclav Havel bona cesaretê xwe li şerê hember bêedaletiyê, neheqiyê werdigire û dibe biyaniyê yekem li dîroka komara Çek de ku vê xelatê bi dest dixe.
2017 Girtina Yekta Geylanî li Çekyayê
Pişta êrişa DAIŞê di sala 2014 Dr. Yekta Geylanî hember vê êrişê disekine, alîkariya Kurdên Rojava dike, bi cîgirê komîsyona leşkeriya Parlamena Ewropî J. Stetina re diçe Kobanê û Nesrîn Abdullah (YPJ) tîne Komara Çek, dîsa di sala 2015an de dibe sedem ku serok Mesûd Barzanî tê Komara Çek û 20.12.2015 parlamenterên Kurdistanê tîne Komara Çek. Roja 21.01.2015 de sûcdarekî navdar Vaclav Faktor ku hemkarê polîsê Komara Çek e bi şev dikeve mala Dr. Yekta û dixwaze wî bikuje, polîs wî digre lê rojekî şûn de wî berdide.
Yekta Geylanî di de li Pragê bê sebeb tê girtin (li ser daxwaza Sefîrê tirk). Dotira rojê ew bi biryara dadgehê tê serbestkirin. Li gorî xwe Uzunoğlu li ser daxwaza balyoza tirk li Prag ji alî polîsên ku bi wan re kar dikin hat girtin. Dadgeha Ewlekariyê ya Komara Çek bi daxuyaniya de, di binê vê pelê de hatiye belavkirin: III. ÚS 1920/17, bi devê kadî Prof. Dr. JUDr. Jan Filip CSc ragihand ku girtina Yekta Geylanî di de dijî qanûna ewlekariyê bû û komara çek mahkûm kir.
Borna
Borna, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Steinbusjøen
Steinbusjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Kumbetan
Kumbetan, gundekî bi ser navçeya Tîl a Mûşê ve ye. Di deşta Mûşê de cîh digire.
Qişlaq Xûrşa Sofla
Qişlaq Xûrşa Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Parîteya Hêza Kirînê
Parîteya kirîna mutleq; Her du welatan de, komeke berhemê (bi taybetî CPI) tê wateyê wekhevkirin buhayê ji destê xurdeyê.
Martres
Martres, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Saint-Léon, Allier
Saint-Léon, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Otobus
Navê wê ji ku tê?
Bêjeya latînî omnibus di wateya bo hemiyan de ye. Beriya motor bên bikaranîn, veguhastin bi ambûrên mezin ên ajalên malê dikişînin dihatin kirin.
Bazirganeke fransî bi navê Omnes di reklamên xwe de „Omnes omnibus – Omnes bo hemiyan“ bikaraniye. Ango xwestiye bêje "ez Omnes di xizmeta we hemiyan de me". Xwediyê fîrmaya karê veguhastinê dike Baudry sala 1825'ê ambûra xwe ya veguhastinê bi navê omnibus binavdike. Ev nav wisa dimîne.
Dema motorên bi petrolê dixebitin derdikevin, navê busan îcar dibe otobus (ambûra bi xwe diajo). Busên bi hespan dihatin kişandin cihê xwe ji otobusan re dihêlin.
Montcresson
Montcresson, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Deşta Tizguitê
Deşta Tizguitê li rojhilata herêma Meknès-Tafilaletê a Marokoyê cîh digire. Deşt di navbera herêmên daristan de ye.
Epsilon
Transkrîpsiyona kurdî e ye.
Mazra Silêmanu
Mazra Silêmanu anku Mezra Silêmanan, gundekî ser Pilêmoriya Dêrsimê ye. Gund ji aliyê dewleta tirk ve li sala 1994'an hatiye valakirin, lêbelê ji sala 1998'an dîsa pirr bûye.
Gelê gundî kirmanc û elewî ne.
Gladyator
Gladius şûrekê kurt bû ko jibo şeran dihat bikaranîn.
Dêrexetîre
Dêrexetîre, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bornheim, Rheinland
Bornheim, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Marklkofen
Marklkofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Cers, Hérault
Cers, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Zirkow
Zirkow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Botou
Botou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 638.000 kesî
Transatlantîk
Transatlantîk, navê giştî yê wasiteyên veguhastinê yên ku Okyanûsa Atlantîk dikarin derbas bikin û di navbera Ewropa û Amerîkayê de biçin û werin e.
Çîrqelî
Çîrqelî, zerdeqelî, mişmişqelî, qelandina qeysiyê li Serhed, rojhilatê Kurdistanê, herêma Tolhildanê gelek tê xwarin. Xerzanî, botanî jî dixwin. Serhedî bo mêvanan didin ser, lewra qeysî li Serhedê kêm e.
Çêkirin
Qeysiyê di nava avê de nermijî bikin, berdin quşxaneyê. Di nava rûn de hinekê biqelînin. Doşavê (av û şekir) tevlî bikin, heya ava xwe kişand bikelînin. Kel bidawî bû li binikên servîsê parve bikin.
Kakilê fistiqa Dîlokê ser de werbikin, bi kevçiyê to bidin ser binikan û bînin ser destexaneyê (sifre).
Vaxin
Vaxîn, anku Vaẍîn, gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Xerabê Gura
Xerabê Gura, Xirabêgura, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Lily James
Lily Chloe Ninette Thomson, aktrîseke inglîz e. Di nav temaşevanan de bi navê "Lily James" navdar e. Lily James bi xelatên wek People's Choice Awards û Satellite Awards û Teen Choice Awards hatiye xelatkirin.
Kevjalk
Kevjalk, kêvjark,lobister an kevjalê deryayê (Homarus), cinsekî ji kevjalan e ji famîleya lobisteran Nephropidae ku li gelek deryayên cîhanê dijî û têne xwarin wek kevjalka amerîkanî (Homarus americanus).
Qişlaq Hacîlar, Verzeqan
Qişlaq Hacîlar gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xûşemêr
Xûşemêr, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xanika Şendo
Xanika Şendo,, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Li gund jiyan pir giran e. Xelkê gund ji bona ku kar tuneye koçberî Midyad, metropolên Tirkan (Stênbol, Enqere hwd) û Ewropa, ( Almanya, Fransa, Belçîka û swêd) bûne û li wir jiyana xwe didomînin.
îro li Xanika qasi 40 mal dijîn. Xanika wekî navê xwe tê xwendin, ji aliyê Şendo we hatîye avakirin. Şendo bi aslê xwe Kemî ye.
hê kurtir, wê pistre bê nevîsandin..
Les Essards, Charente-Maritime
Les Essards, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Preity Zinta
Preity Zinta (Shimla, Himachal Pradesh, Hindîstan) listîkvan û modelekî hindî ye. Piştî xilaskirina beşê psîkolojiya rûmetê û sûcê ya îngîlîzî, di sala 1998an de destpêka xweya lîstikvaniyê di filma Dil Se destpêkir û di heman salê de rola xwe ya filma Soldierê wergirtiye.
Jînenîgarî
Preity Zinta di 31ê Çileya 1975 an de li malbateke Rajput a ji Şîmla Hîmachal Pradeş ji dayik bû. Bavê wê Durganand Zinta, di artêşa Hindîstanê de leşker bû. Dema ku Prîtî di 13ê saliya xwe de bû bavê wê di qezayeke trafîkê de jiyana xwe ji dest da. Di vê bûyera trafîkê de dayika wê Nilprabha Zinta jî ku bi giranî birîndar bibû, du sal li erdê ma. Zinta piştî mirina bavê xwe wiha anî ziman; "Ev qezaya trajîk û mirina bavê min di jiyana min de bû xalek girîng a zivirînê, neçarî min zû gihîştî kir. Du birayên wê bi navê Deepankar û Maniş yekê jê salek jê mezintir û salek biçûktir e hene. Deepankar di Artêşa Hindistanê de efser e, birayê wê yî din Manîş jî niha li Kalîforniya dijî.
Wê li dibistana navînî ya Keşîşxaneya ventsa û Meryem a li Şîlla xwend. Her çend wê li dibistana şevînî îtîrafa bi tenêtiyê bike jî, wê destnîşan kir ku "komek bêkêmasî hevalên" wê li wir çêbû ye. Dema ku xwendekar bû, hezkirinek wê ji edebiyatê re çêbû bi taybetî ji berhemên William Shakespeare û ji helbestên wî hez dikir. Li gorî Zinta, ew ji xwendina dibistanê gelek kêfxweş bû û notên baş distand; di demên xweyên vala de wê werzîş dikir, bi taybetî bi basketbolê re eleqedar dibû.
Zinta, piştî dibistana xwe ya li Kûntûnê Îsa û Meryemê, Şîmla, xwe li Zanîngeha Saint Bede ya Şîmla tomar kir. Pîrîtî li Zanîngeha Saint Bedeyê de beşa zimanê înglîzî xwend, û paşê dest bi xwendina Beşa Psîkoloji ya Tewanbariyê kir û ji vî beşê bi asteke bilind mezûn bû. Piştî perwerdeya beşa psîkologiyê Zînta dest bi modeltiyê kir. Yekem reklama televîzyonê ya Zinta ji bo çîkolatayên Perk bû
Strondafjorden
Strondafjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Uppershausen
Uppershausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ebxazya
Ebxazya yan jî Ebxazistan (bi ebxazî: Аҧсны, Aṗsny, gurcî: აფხაზეთი, Abxasetî, rûsî: Абхазия, Abxazya) welateka li Kafkasya li beravên Deryaya Reş dimêye. Wê xwe ji Gurcistanê wek dewleteka serbixwe dazanîn jî statûya wê hîn bi tunî neyê vebirî ye.
Erdnîgarî
Ew li başûra Kafkasyayê li beravên Deryaya Reş ên bakur û rojavaya çemê Enguri li Gurcistanê dimê.
Gel
Hejmertina nifûsêyê dawiyê ko di dema YKSS di 1989an de hatibû kirin de nifûsa wê derê dorê 500.000 kes bû. Ji wan 48% gurcî û 17% ebxazî bûn. Lê di dema şerê navbera wan û Gurcistanê de nêzî 250.000 kes, yên 200.000 gurcî bûn, ji wir hatin der xistin. Gorî hejmertina di 2005an de 125.000 (45%) ê xwe ebxaz, 60.000 (18,2%) ermenî, 40.000 (12,9%) gurcî, 22.000 rûs û 6.000 (0,2%) estonî hebûn.
Death Note
Death Note (デスノート, Desu Nōto, anku "Lênûska Mirinê" bi kurdî) sernavê rêzemanga ye ku bi destê xêzkarê japonî  Takeşî Obata ve hatiye xêzkirin. Naveroka Death Note ji aliye nivîskarê mangayê Tsugumi Oba ve hatiye afirandin.
Naverok
Naverok derbarê lîsevanê pir jîr xwecihê Tokyoyê Light Yagami de ye ku lênûskek ku ji esmanê de ketiye û ya yezdanekî mirinê (Şînîgamî) ye  dibîne.
Light lênûskê ji xwe re hil dide û rênîşanek ji bo bikaranîna ku bi wekî "Lênûska Mirinê" (bi resen Death Note) tê navandin dibîne. An ku meriv rû  û navê kesekî nas dikê û wê di lênûskê de dinivîse ew kes dimire. Ew her tişt di bin çavên hişyar yê yezdanê mirinê Ryuk dibe. Light jê û pê de xwe Kîra (japonîkirina peyva inglîzî killer ji bo kujer) an jî wek xwedayê cîhana nû  bi nav dike, lênûska mirinê bi kar dine ji bo tawankaran  bikuje û îbretek bike. Bi riya wê ew polisan li dijê xwe dîne. Demek şûnde detektîvê navneteweyî yê ku bi navê L ve diçe xwe destê dike.
Ûrûguay
Ûrûguay, bi fermî Komara Rojhilatnasiyê ya Ûrûguayê , welatekî li başûrê Amerîkaya Başûrê ye. Sînorên xwe li bakur bi Brezîl, li rojava çemê Ûrûguay û Arjentîn, li başûr û rojhelat jî Okyanûsa Atlantîk re hene. Li Arjentîn bi çemê Ûrûguay û devoka (ango li ku çem digîhî deryayê) wî çemî, Rio de la Plata vediqete. Ew li Sûrînam şunda welata herî biçûkê duyemê Amerîkaya Başûrê ye. Nêzî nîviya gelheya xwe li bajarê herî mezin û paytexta Montevideoyê dijî ye.
Nav
Navê "Ûrûguay" ji zimanî guaraní de tê ye. Lê di çi de derketi ye bi tunî nê vebirî ye. Du gumanên wê wiha dibejin, yek "çemê uruyan" (uru cûrekî çûkan e), yeka din jî "çûkên boya bûyî" ne.
Erdnîgarî
Bi 176.220 km² (li 2.600 km² rû bi avê hatiye girtin) rûerda xwe Ûrûguay li Sûrînam şunda duyemîn welatê herî biçûk ê Amerîkaya Başûr e (çi qas Guayana Fransî jî lê biçûktir e jî, ji bo nê serxwebû ye nêya hesandin). Rûya Ûrûguayê bi piranî rast e. Li rûerda bitenê %10an xwe ji 200 m bilindtir e. Xala di welat de herî bilind bi 514 m Cerro Catedral e.
Li bakur bi Brezîlê re 985 km, li rojava bi Arjentînê re 579 km sînorên xwe hêne. Dirêjahiya beravên xwe ya bi Okyanûsa Atlantîk re 660 km ye.
Çem
Çemê Ûrûguay herî mezin Çemê Ûrûguay e û bi tunî 1790 km ye. Ew bi Río de la Plata va sînorên rojava pêk tî ne. Río Negro çemekî Ûrûguayê din î giring ne. Ew bi 750 km Ûrûguayê bi bakur rojavayî û başûr rojhilatî da derbaz dike.
Sirişt
Sirişta Ûrûguayê sirişteke germ e. Ew qas ku germahiyên bin sifir hinde nizanîn. Nîvekiya salîniya niqira germê 17,5 °C ye. Mehaya herî germ bi nîvekî 32 °C germahî kanûna paşîn, Mehaya herî sar jî bi nîvekî 6 °C hezîran e. Li sala nêzî 1000 mm/sal barî dibare. Meha herî barî jî adar e.
Tîkegoşt
Tîkegoşt ji goştê tîkekirî re dibêjin. Têgîneke pêjgeha kurd e. Di terîfeyên xwarinan de tê bikaranîn. Tîke herwiha kevirê hûrîk ê pîvanê ye ku hostayên dîwarê bikartînin. Bi zimanê gelê cîran romiyan (tirk) jê re kuş başi (serê çûkê) tê gotin.
Ûrûguay
Ol
Ûrûguayî bi piranî 74% xiristiyanên katolîk ên romî ne. Li wan bêtir 2% protestan, 2% cihû û xristiyanên ermenî jî hene. 21% ji gelî xwe li oleke din an jî li ti olê na binî ne.
Tîkegoşt
Tîke, kevirê hûrîk ê hostayê dîwaran bikartîne ye. Ji bo meyla dîwar rast be kevirekê bi serê bend ve tê girêdan û ji jor ve tê daxistin, bi viya meylê kontrol dikin. Herwiha ji kevirên hûrik ên di nava xerca du keviran de bo keysgirtinê re jî tîke tê bikaranîn.
Ûrûguay
Werziş û spor
Li Ûrûguayê spora herî navdar futbol e. Ew du caran di 1930an de li welatî xwe û di 1950an li Brezîlê di Kasa Cîhanê de bû şampiyon, ango yekem. Kasa Cîhanê ya FIFA herî pêş de di 1930an de li Ûrûguayê hat organîzekirin û paş di finalê de Ûrûguayê Arjentîn daxist şunda bû şampiyon. Ûrûguay bi tunî 14 caran bi Arjentînê va welata di Copa América de herî pir şampiyon bûye.
Basketbol û rugbî jî hin werzişên din ên li Ûrûguayê navdar in. Di 2005an de Esteban Batista bû basketbolvanê herî pêş de ko yê ketî NBA.
Mawerdî
Mawerdî, (erebî: الماوردي) an bi navê giştî Ebûl Hesen Elî bin Muhemmed bin Hebîb el-Besrî el-Mawerdî (z. 974, Besre - m. 27'ê gulan 1058, Bexda) nivîskarê bi eslê xwe kurd kurd ê dadweriya îslamê ye.
Teymanqella
Teymanqella, gundekî gundistana Tîlekoa navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Teymanqella 107 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 20 e.
Coco Martin
Coco Martin (jdb. 1ê çiriya paşîn 1981an li bajarê Quezon City, Fîlîpîn) lîstikvan û derhênerê Fîlîpînî ye. Ji bo lîstina rolên sereke di Walang Hanggan, Juan dela Cruz û Ang Probinsyano ya FPJ-yê de tê zanîn.
Destpêka Jiyanê
Wî li Zanîngeha Neteweyî ya Karsaz û Hunerê ya li Bajaroka Fairview Quezon of Science di Rêvebiriya Otêl û Restoran de wergirt. Martin di heman demê de xebatkare Fîlîpînî ya Overseas bû ku wek derîvanek li Alberta, Kanada xebitî bû.
Saint-Léopardin-d'Augy
Saint-Léopardin-d'Augy, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Masseilles
Masseilles, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Xelîlvend
Xelîlvend, gundekî ser bi navenda bajarê Benabê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xerabê Horiya
Xerabê Horiya, Xirabêhorî, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Golan
Golan, herêmeke li ser gundê Sûrmana a girêdayî Colemêrgê ye. Di herêma golanê de bi dehan golên Avê hene. Hemû ava bajarê Colemêrgê ji Herêma Golanê diçe. Helbestvanê kurd ê bi nav û deng Melayê Bateyî li ser gola herema golanê jiyana xwe dest daye. Helbesta Melayê Bateyî a bi nav û deng çiriya paşîn jî li vir hatîye nivîsandin. Li kêleka herêma golanê disa zozanên nav û deng zozanên Berçelan heye.
Mengkofen
Mengkofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Lûksembûrg
Lûksembûrg an jî Dukîtiya Mezin a Lûksembûrgê (bi lûksembûrgî: ,, ) welatek li rojavayê Ewropaya ye. Tixûbên wî digihên Almanya, Belçîka û Fransayê.
Baryon
Di fîzîka keriyan da, baryon malbateka keriyên atomê ye ko ji 3 quarkan pêkdihên. Vê malbatê niha 2 endam hene: notron û proton. Lê gelek baryonên netebitî (bi îngilîzî: unstable) yên dî jî hene. Peyva "baryon" ji peyva yewnanî ya βαρύς (barys) dihêt, bi ramana "giran". Sedema vê navkirinê jî ew bû ko li dema vedîtina wan da wesa dihat hizirkirin ko ew ji hemî keriyên dî girantir in.
Microsoft Windows
Windows (bi inglîzî pencere an pace an teqa), sîstemeke xebitandinê ya komputer e. Ji ber ku qutuyên wekî şibake bi kar tîne, navê wê 'Windows' bû. Numuneya sîstemeke bê şibakeyê DOS e. Wîndows berhemek şirketê Microsoft e.
Reqebetkarek ji bo Windows sîstema Linux e.
Microsoft Windows ne nivîsbariya azad e.
Guherto
Versiyonên Wîndows ev in:
Wîndowsa kurdî
Microsoft Windows hîn bi zimanê kurdî tune, lê projeyek bi navê « Wîndowsa Kurdî » heye. Lê di Windowsa nû ya Microsoftê Windows 8de bi navê "Centeral Kurdish (Iraq)" heye.
Lurî (kurdî)
Lurî (bilevkirin: lûrî) an lorî devokek kurdiya başur e û pêwîst e ku bi zaravayên lûrî ve yên ji kurdî behtir nêzîkê farisî ne, neyê lihevxistin. Gorî Blau û Fattah ev devok li herêmên Piştî KoXoram Awa û Hemedanê tê axavtin. Blau diyar dike ku luriya li Piştî Kûhê xwedî wêjeyeke dewlemend a devkî ye.
Qereqeye, Verzeqan
Qereqeye gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Boxberg, Baden
Boxberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Main-Tauber-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dîrkê
Dîrkê, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Montereau, Loiret
Montereau, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Mizûran
Mizûran (bi romî kirine: Yayıklı), gundekî girêdayî navçeya parêzgeha Mûşê Gimgimê ye. Niştecihên gund bi du zaraveyan diaxivin û Elewî-Sunnî bi biratî bi hev re dijîn.
Wateya navê gund û dîrok
Mûziran, Mizûriyan, Minzûran jî tên bilêvkirin. Navê xwe ji êla Mizûriyan girtiye ku wextekê cihwar bûne. Bi texmînî êla Mizûriyan navê xwe dane Çemê Minzûrê ya li Dêrsimê jî. Di şerê 8Osmanî û Îranê de eşîrên kurd gelek cih guhertine. Êlên Elewî piştgiriya Farisan, ên Sunnî jî yên Osmanîyan dikirin. Kîjan alî biserbiketa bandora xwe li rewşa êlan jî dikir.
Temendirêjên gund îdîa dikin ku ji vir bi qasî 300 sal berê ji parêzgeha Dêrsimê hatine û mezinên wan navê Çemê Minzûrê dane gund.
Erdnîgarî
10 km ji navenda Gimgimê dûr dikeve. Koordînatên gund, hêlîpan: 39.2425°, hêlîlar: 41.390833°. Bilindahiya axa gund ji rûyê avê 1.715 m ye.
Avhewa
Klîmaya gund çiyayî ye. Bi havînan ziwa û tavî, bi zivistanan ziwa û berfî ye. Zivistan dirêj û sar in.
Aborî
Aboriya gund berê gelek baş bû. Şer aborî xirab kir. Gundiyan mecbûr man herin bajarên Tirkiye û Ewropayê bixebitin. Axa gund ji bo ajalvanî û çandiniyê bikêr e.
Lucius Tarquinius Superbus
Lucius Tarquinius Superbus keyê Keyaniya Romê yê heftem û yê dawiyê ye. Piştî ketina wî, keyanî ketiye û komar hatiye damezrandin.
Tarquinius navê qebîleya wî bû û navê wî yê Superbus ji pozbilindiya wî dihat. Dihat bawerkirin ku ew jî qewmê Etrûskan bû. Keyanî di wextê wî de mezin bû lê ew bi zilmkariya xwe dihat zanîn. Neviyê key Tarquinius Priscus û zavayê key Servius Tullius bû. Keça Servius Tullius ya biçûk re zewicî bû. Ji sala 534an b.z. heta sala 510an b.z. keyitî kir. Piştre hate sirgûnkirin.
Destpêka Desthilatdariya Wî
Ew û jina wî xezûrê wî Servius Tullius kuştin. Piştî wê bûyerê kontrola welatê ketiye destê wî.
Destpêka desthilatdariya xwe de Etrûskan, Volcîyan û Latînên din re şer kir û axa welatê mezinkir. Yekîtiya Latînan li ser beşa leşkerî da zexm kir û Romayê jî kire rêberê wan. Hin bajarokên din jî destxist. Pê dîplomasî û şer hêza xwe zêdetir kir. Bi taybetî jî jibo dîplomasiya ji Tusculumê re keça Octavius ​​Mamilius û yên Lucius Tarquiniusê ra zewicî.Sala b.z. 510 û 509ê da Kartacayiyan re peymana yekemîn hate çêkirin. Perestgeha Jupiterê li ser Girê Capîtolîneyê da wî qedand. Ew perestgeh jibona wî pir girîng bû. Ji nav Etrûskan peykersazan anî bû. Jibo Stadyuma Circus Maksimusê palkursîyên nu danî, pergala drenajê jî çêkir. Ji bo wan karan jî Pleban bi kutekî da xebatê, gel li ser vê karê nerazîbûna xwe ji wî re nîşan da.
Dawiya Seltenatê
Wextê komarê da hin nivîskar ketina keyan bi mercên dema xwe şîrove û îdealîze kirin ji ber wê agahiyên rast jî hatin guherandin, rastî û efsane têkilhev bûn.
Lê ev bûyerên hemî jî kêra Lucius Tarquinius Superbus ne hat di dîrokê de bu keyê dawî. B.z. 395 de ba tîran Aristodemus, li bajarê Cumae ya Campaniayê de mir.
Massugas
Massugas, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Cessenon-sur-Orb
Cessenon-sur-Orb, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Essouvert
Essouvert, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xerabê Nasê
Xerabê Nasê, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Cessenon-sur-Orb
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Birûk
Birûk, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Pilemorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Tesse
Tesse, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Übereisenbach
Übereisenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xerabê Reş
Xerabê Reş, Xirabreş, gundekî navçeya Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Gudgune
Gudgune, gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Sellin
Sellin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Mirova
Mirova, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Pilemorê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Ensabu'l-Ekrad
Di pirtûkê de qala nîjad û mezinên kurdan dike.
Çavkanî
Ckb:ئەنساب ئەلئەکراد
Merge
Merge, avbacan, ava bacanan, ava fringiyan, avtirşk, motî balcana an motî balcanê, salça, tirş çênceke (sos) ku ji fringiyan (tomatos, şamik, bacanê sor) û îsotê tê çêkirin e. Berhemeke kidakan (zebze) e ku di pêjgeha kurd de jî gelek tê bikaranîn.
Ava îsot an fringiyan tê derxistin, di bin tavê de tên ziwakirin. Mergeyên nûjen di fabrîkan de bi alîkariya firneyên tên amadekirin.
Saint-Loup, Allier
Saint-Loup, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Komkujiya Qonyayê
Komkujiya Qonyayê (bi tirkî: Konya'dakî Kürt katliamı) komkujiyeke nîjadperestî ye ku ji aliyê kes yan jî komên nijadperestên tirk ve li bajarê Qonyayê li dijî malbatekî kurd pêk hatiye. Komkujî, di 30ê tîrmeha sala 2021ê li navçeya navend a Merama Qonyayê pêk hat û di encama komkujiya nîjadperestî de 7 endamên malbatê hatin kuştin.
Destpêka bûyerê
Malbata Yaşar Dedeoğlu berî 30 salan ji bajarê Qers a Bakurê Kurdistanê koçê taxa Hasanköy a bi ser navçêya Merama Qonyayê dibin. 11e sal berê cînarek wî yê nijadperest di derbarê Kurdan gotinên nebaş tîne ziman. Li ser vî yekê bavê malbatê Yaşar Dedeoglu dibê "ez jî kurd im, li ba min van gotinên nebaş nebêje". Li ser vî yekê cînarên nîjadperest bi zextên nijadperestî ji malbatê dixwazin ku ji wî taxê derkevin. Ji wî demê û heta dema komkujiyê nîjadperestan di dîrokên cûrbecûr de êrîşên nijadperestî li ser malbatê zêdetir dikin.
Êrîşa yekem
Di 12ê gulana 2021ê de malbat rastî êrîşa komek 45-50 kesên nîjadperest hatin. Koma kesên nîjadperest gelek ji wan ji aliyê cîranên malbata Yaşar Dedeoglu ve hatibû komkirin û di êrîşê de hemî endamên malbata wî bi giranî birîndar bûn.
Ji 45-50 kesên ku tevlî êrîşê bibûn bi tin 7 kes hatin girtin. Di lêpirsîna piştî êrîşê parêzerê malbatê ji dadgehê xwest ku ji rayedarên ewlehiya bajêr ji bo malbatê li hemberî êrîşên nijadperestî biryara parastinê bê dayîn, malbat bê parastin û ji bo ewlehiya malbatê êrîşkarên ku beşdarî êrîşê bûne bêne girtin. Lê belê ev xwesteka parêzera malbatê nehate cih û piştî demek kurt hinek ji nijadperestên ku hatibûn girtin ji aliyê Serdozgeriya Qonyayê ve hatin berdan.
Êrîşa duyem û komkujî
Di 30yê tîrmeha 2021ê de kes an kasên nîjadperest êrîşa çekdarî birin ser mala Yaşar Dedeoglu, di êrîşê de 4 jin 3 mêr bi giştî 7 kesan jiyana xwe ji dest dan. Navên kesên ku di komkujiyê jiyana xwe ji dest dane wiha ye: Yaşar Dedeoğlu, 65 salî (bav) İpek Dedeoğlu 62 salî (dê), Zarên wan; Serap Dedeoğlu (36), Serpil Dedeoğlu (32), Sibel Dedeoğlu (30), Metin Dedeoğlu (45) û Barış Dedeoğlu (35)
Xirbê Xêlid
Xirbihê alêtê, gundekî girêdayê navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Binkom
Di matematîkê da, bi taybetî di bîrdoza komê da, koma A binkomeka koma B ye heger A di hundira B da cih bigre. Dibe ku A û B wekhev (yeksan) bin. Heger A û B yeksan bin (herdu xwedî heman endaman bin), heryek binkoma ya dine.
Pênas
Heger A û B herdu "kom" bin, û her endamekî A endamê B jî be, wê demê:
Fistîk
Şayes
Dirêjiya fistîk di navbera 29-35 cm û giraniya mê di navbera 295-600 g, lê giraniya nêr di navbera 320-715 g.. Bêvila fistîkê kin e û guhên wê pir mezin in. Piyên fistîk kurt in û kulabên wê dirêj û xurt in. Dûvikê fistîk bi pirç û dirêj e. Nîşana reş û spî ser rûyê fistîk heye û bi xêzekê spî di nav çavan re derbas dibe û nîşanên spî ser devê wê xuya dikin. Rengê kurkê fistîk zer e bi xarên sor an qehweyî xemilandî ne.
Binkom
Pênas
Heger A binkoma B be, lê A û B neyeksan bin (herî kêm yek endamê B di A da nebe), wê demê:
Fistîk
Belavbûn
Destpêka belavbûna fistîkan ji:Bulgaristan, Gurcistan, Kurdistan, Tirkiyê, Romanya,, Libnan, Sûrî, Urdun, Israîl, Filistîn, Ermenistan, Azerbaycan, Îran, Efxanistan, bakur-rojavayê Pakistan, Sirbistan, Mongolya, Çîn, Qazaxistan û ta çolên Altay in Sîbîrya li Rûsyayê diqede.Lê di 1998 an de, fistîkek e li Sînay li Misrê hate dîtin.
Jîngeh
Fistîk li daristanan dijî ye.
Parêzî
Xwarina fistîkê ji sihorê erdê, cirdê Libyayê (Meriones libycus), hameserê Ermenistanê (Cricetulus migratorius), mişkê zevî, mişkê kosnîg (Spalax lecocon ehrenbergi), mişkê malan (Mus musculus), kerguhê kovî, çûk, qirtîş, masî, beq, qepûşk,mêş û mûr (kêz û çirçirk) çêdibe, lê pir caran mêwe û giha dixwe.Heye ku mirîşk û koterîyan direvîne û dixwe. Fistîk bi diziyê goştê dûman kirî û penîr navdar e.
Rewşa parastinê
Di sala 2008an de, Fistîk (V. peregusna) wek cureyê bê-parastin hate dabeşandin. Gelheyê fistîkan di 10 salên berê kêm bûn bi qas %30 gor lîsteya IUCN ya sor û sedema vê tiştê ew e, ku warên sirûştî bi gelek hatine hilweşandin û kêmasiya xwarina fistkê ji kojeran bi bikaranîna jehrê cirdon û mişkan.Di sala 1996an de, fistîk ji cureyên kêmtirîn metirsî bû.
Binecure
Şeş binecureyên fistîkan (Vormela peregusna) hatine danasîn
Breydin
Breydin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Qereqeye Xarvana
Qereqeye Xarvana gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Brackenheim
Brackenheim bajarokekî navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Montigny, Loiret
Montigny, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Zaxurana Mezin
Zaxurana Mezin, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Kamyon
Kamyon an lorry, amyareyekê bimotor, Pirranîya caran ji bo birin û înana tiştan di warê bazirganiyê de dihê bikaranîn.
Medanî Mehdî Beg
Medanî Mehdî Beg,  Me'danî Mehdî Beg , gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kamyon
Serpêhatiya kamyonê
Kamyonên Benzê yên sala 1912'yê 1,5 Ton bar dikişandin, xwedî motorên 2-sîlîndir-çaraktmotor bûn, kapasiteya wan 1,06 lître û hêza wan 4 PS bûn. Di saetê de 16 km/katjimêr diajotin.
Dîsa Heinrich Büssing, sala 1903 li Braunschweigê dest bi hilberîna kamyon û otobusan dike ku mirov dikare bêje dîroka kamyonê bi Daimler û Büssing destpê kiriye.
Étaules, Charente-Maritime
Étaules, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Dêrik, Gimgim
Dêrik (bi romî kirine: Yedikavak), gundekî girêdayî navçeya Mûşê Gimgimê ye.
Li Gimgimê bi navê Dêrik du gund hene, ya din Dêrika Anêrê ye.
Erdnîgarî
5-9 km ji Gimgim, 57 km ji Mûşê dûr dikeve. Koordînat, hêlîpan: 39.131111°, hêlîlar: 41.484167°. Bilindahiya axa gund ji rûyê avê 1.540 m ye.
Aborî
Ajalvanî û çandiniyê re axa wê bikêr e. Alîkariyên koçberbûyan jî cihekî girîng digire.
Moosthenning
Moosthenning şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Axayok
Axayok, yek ji helbestvanekî kurd e.
Dedefengî
Dedefengî gundekî bi ser navenda Muhacîra Melediyê ve ye.
Axayok
Lê di derbarê jiyana wî de hema qet agahî tuneye. Tê texmîn ku ew di sedsala 16an jî 17an de jiyaye. Nayê zanin ku Ev helbestvan ji kuderêye.
Ev in dûrikên Axayok yê ku bi dest me ketine:
Xanayê Qubadî
Xanayê Qubadî an Xana Qubadî (jdb. 1700 Derne Şarê sêr be [[Selasê Bawecanî (navçe) Rojhilata Kurdistanê]] m. 1759 an 1778) helbestvan, wêjevan û wergerekî kurd ê Dibistana Gûranî ye.
Xanayê Qubadî yek ji helbestvanên giring ên kevneşopiya vê dibistanê ye. Gorî dîroka devkî Qubadî Qurana pîroz wergerandiye zimanê kurdî, belê ev werger windayî ye. Berhema wî ya herî girîng Şirîn û Xusrew e.
Cesseras
Cesseras, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Cangzhou
Cangzhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 7.134.062 kesî
Mauriac, Gironde
Mauriac, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Tordsvatnet
Tordsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Opplanda Norwêcê de ye.
Sêrêgir
Serêgir gundekî di nakabuna Selekun û Kevşin ê de ye.
Rebetekê
Rebetekê, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sêrêgir
Beri naha u nêzîka 45 salan, Serêgir weke taxaka Selekûn ê bu.
Ji ber wilo hê gelek erd û rezên Selekuniya li taxa sere vî girîne. Ji ber wilo miho karê bejê go ji ber vê yekê navên vî gundî etimolojîk wilo çebuya.
Ev nezîka 30 saliya ku li vî gundî malê go bi dewleta Tirki re dişxwilin li vir dimênin.
Montliard
Montliard, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Qerebilax, Verzeqan
Qerebilax gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zînol
Zînol, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Brake, Saksonya Jêrîn
Brake, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Saint-Marcel-en-Marcillat
Saint-Marcel-en-Marcillat, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Mönchgut (şaredarî)
Mönchgut (municipality) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Xerabşar
Xerabşar gundekî bi ser navenda Muhacîra Melediyê ve ye.
Ceyras
Ceyras, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Niederviehbach
Niederviehbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dingolfing-Landau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mazères, Gironde
Mazères, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Keyê Romayê
Keyê Romayê desthilatdarê Keyaniya Romayê bû. Li gorî efsaneyê, keyê yekem ê Romayê Romulus bû, ku di sala 753 b.z. de bajar li ser Girê Palatineyê ava kir. Tê gotin ku heft keyên efsaneyî li Romayê hikûm kirine heta desthilatê keyê talî di sala 509 b.z. de hat hilweşandin. Van keyan her yek bi qasî 35 salan hikûm kirine.
Expiremont
Expiremont, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Marienwerder, Brandenburg
Marienwerder şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Koma etnîk
Etnîsîte an jî koma etnîk, komên civakên mirovan ku hev û din piştguhkirin û li ser bingeha a rast an ferezî endamên berê yên di raya giştî de. Komên etnîk de komên civakî ji yên din jî bi her cûre û cudahiyên çandî yên ji hev cuda ne. Li hin welatan de, bi dehan, bi sedan komên etnîkî dikarin di yên din jî hate dîtin.
Etnîsîte
Pênase ji komên etnîk li ser John Milton Ying ve sê naverok tespît kirin.
Ev her sê krîter dê di navbera kesan û komên cuda be û ku gor pîvanên bi rêjeya ji netewê, tê pîvandin. Kombînasyona jî ji aliyê sê pîvanên hanê bi çavekî cuda ji kesekî rates kesê nirxandin bi objektifbûn subjektîf e.
Têgeha etnîkî an jî komeke etnîk konsepta virt di sosyolojîyê de ye. Ev ji aliyê Nathan Glazer û Daniel Moynihan nasandin bû. Etnîsîte dijî warê nijadî konsepteke berfirehtir e. Sîmayek e ji tevna civakî, endamên komeke taybet ji bo nasnameya wan neyê, koma ji bo siyasetê, ji bo îfade hîsên xwe yên aîdbûnê Etnîsîte di koma ku ji kesên wisa kevn bû, di heman demê de jî hatiye dîtin yên ku di warê husn nijadî kirin tawanbarkirin.
Bi giştî, etnîkî, e ku self-hişê, di heman demê de weke yekîtiya siyasî serdest di asta navnetewî de weke kolektîf naskirin dîrokî Etnîsîte danasîn. Ji bo nimûne, nêzî sed kes li Îranê, bi sedan kes li Hindistan, Fransa û mînakên hevokan ên komên etnîk yên li Tirkiyeyê ji bo li dora 30 mimkun count. Komên etnîk de bi avahiya wek nasnameya dîrokî û çandî de xwe polîtîze. Hemwelatî, cudakarî, nîjadperestî, cihêxwazî, wekhevî, qirkirina, kollektivist, têgehên pirçandî, çoktürcülük, çandên din, milet, netewe, ziman, nijad, xizmatî, ol, kolonyalîzmê, koledarîyê, ji nêz ve pêwendîdar, wekî kêmanîyên. Civaknasên carna di navbera Etnîsîte diçe şûna wan digire yên asîmîlasyonê, pirrengî, serhildana sîyasî li hemberî asîmîlasyon, piştgiriya li dijî cudagerî û newekheviyê re bêje, hatiye dîtin.
Rojhilata Dûr
Rojhilata Dûr herêmeka erdnîgariyê li rojavaya Asya dimêye. Ew wateyekê ko ji Ewropa wek navend tê girtin de der ketiye.
Ew wexta sedsala 19an de dema Împeratoriya Brîtanî de, bi wateyên dinên bo Rojhilat Rojhilata Nêzik û Rojhilata Navîn ve, wek Far East hatibû bikaranîn û di wir de jî derbaza zimanên din bûye. Di wa herêmê erdnîgarî de Hindistan û Hindistana Rojhilat û Hîndiya Çînî û Çîn û Japon û Kore û axên Rûsyayê rojhilat cih digirtin. Ew îroj bi piranî wek Asyaya Başûr, Asyaya Başûr-rojhilatê û Asyaya Rojhilat tê salixdan. Her çiqas Rojhilata Dûr li rojavaya DYAyê dikeve jî, Emerîka jî wa têgiya bikar tîna.
Keriyê atomê
Keriyê atomê kerîyekê made ye ko ji atomê biçûktir e. Keriyê atomê du core ne: keriyê hîmanî û keriyê pêkhatî. fîzîka keriyan û fîzîka navokî liser van keriyan, karlêkkirinên wan û madeyên ko ji wan pêkdihên û nabin atom lêkolînan çêdikin.
Elektron, nutron û proton ji keriyên atomê ne. Nutron û proton keriyên pêkhatî ne û ji kuarkan pêkhatine. Her protonek ji du kuarkên jor û kuarkeka jêr pêkhatiye. Kurak bi keriyên bi navê gluon anko venûson bihevra dihên girêdan. Şeş coreyên kuarkan hene: jor, jêr, bin, serî, ecêb û cadûyî. Keriyên dî ên mîna foton û nutrinos jî hene ko di stêra Rojê da çêdibin. Piraniya keriyên atomê ko heta niha hatine vedîtin di rewşên asayî da li ser rûyê Erdî peyda nabin. Ew di Tîrêja Keyhanî da û li dema pêvajoya bijandinê di lezgînkera keriyan da çêdibin.
Parçekirina atomê
Lêkolîna karevakîmya anko elektrokîmyayê, li sala 1874ê, berê G. Johnston Stoney da hindê ko bawer bikit tiştek bi navê elektronê di pêkhateya atomê da heye.
Sevenig bei Neuerburg
Sevenig bei Neuerburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Brenda Strong
Brenda Lee Stron (jdb. 25ê adara 1960 li Brightwood, Oregon) lîstikvaneke amerîkan, derhêner û mamosteya yogayê ye. Wê kariyera xwe di televîzyonê de dest pê kir, di nav de mêvan bi lîstikvaniya Twin Peaks, Party of Five, Seinfeld, Star Trek: The Next Generation, Blossom, and Night Sports. Ew di sîtkoma Scorch (1992) û The Help(2004) de endamekî kastê yê birêkûpêk bû.
Jiyana berê
Strong li Portlanda Oregonê wek keça Jean (bi navê keçiktiyê Weatherford) û Jack Strong hate cîhanê û li Brightwood mezin bûn, li ku ew  1978an de ji dibistana bilind a Sandy Union li Sandy, Oregon de qedand. Ew paşê çû Arîzona ku beşdarî kolejê bibe û ji Zanîngeha Dewletî ya Arîzonayê û bi bekeloriyosa muzîkê  di şanoya muzîkê de mezûn bû. Strong di 1980an de wek Şahciwana Arîzonayê hate tacîkirin. Ew 6 pê (1.8 m) dirêj e.
Zivinga Dirêj
Zivinga Dirêj, gundekî navçe Midyada bi ser Mêrdînê ve ye.
Gundê Zivinga Dirêj, gundeke jî yên Eşîra Dorikan ye. Piranîya hemwelatiyên Zivinga Dirêj Dorikane.
malpera Zivinga Dirêj: http://doreka.jimdo.com/zivigadirej/
Goristan
Goristan, cihê ku gor û mezel lê tên kolan û mirî lê tên çalkirin.
Brakel
Brakel, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Nordrhein-Westfalen e.
Lancken-Granitz
Lancken-Granitz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Wadî Elusinc
Wadî Elusinc,  Wadî El'usinc , gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Selekun
Berî niha li Selekunê de 6 bavik hebûn. Pişti xirabûna Selekunî ida gundiyê Xirabepin dimînin û wana Selekun zamt kiriye.
Almatî
Almatî, bajarê herî mezin ê Qazaxistanê û paytexta kevn a Qazaxistanê ye. Almatî bi nifûsa 2 milyon kesan li Asyaya Navîn bajarê herî kozmopolîtîk e ku pêşketiye.
Kroatya
Kroatya an Kriwatya an jî Kirwatya (bi kroatî: Hrvatska), welatekî Yûgoslavyaya kevn e. Li Bakur-rojavayê wê çiyayên Alpê dixuyin, li bakur-rojhilatê wê deştên Panonî bi hetanî ku li başûr bighine deryaya Adriyatîk. Welatên ciranê wê Slovenya, Mecaristan, Sirbistan, Bosniya û Herzegovîna, û Montenegro ne.
Qadîlî
Qadîlî gundekî bi ser navenda Muhacîra Melediyê ve ye.
Kroatya
Di 1ê tîrmeha 2013an de Kroatya bû 28emîn welatê Yekîtiya Ewropayê.
Dîrok
Kroatî di dawiya sedsala 6an de hatin. Di sedsala 9an de, wan herêm di nav du dukeyan de organîze kirin. Kroatya yekem car di 7ê hezîrana 879an de di dema serdestiya Dûk Branimir de di qada navneteweyî de wekî serbixwe hate nas kirin. Tomislav di sala 925an de bû keyê yekem, ku Kroatya di statûya keyaniyê de bilind kir. Di dema qeyrana peyrewiyê de piştî ku xanedana Trpimirović bi dawî bû, Kroatya di sala 1102an de bi Mecaristanê re ket yekîtîyek kesane. Di sala 1527an de, bi fetha Osmanî re rû bi rû ma, parlamena Kroatyayê Ferdinand I yê Awistirya ji bo textê Xirvatî hilbijart. Di cotmeha 1918 de, Dewleta Sloven, Kroat û Serbên serbixwe ji Awistirya-Mecaristanê, li Zagreb hate ragihandin, û di Kanûna 1918 de, di nav Keyaniya Yûgoslavyayê de bû yek. Piştî dagirkirina Axis ya Yûgoslavyayê di Nîsana 1941an de, piraniya Kroatya di nav dewletek ku ji hêla Naziyan ve hatî saz kirin, Dewleta Serbixwe ya Kroatya hate girêdan. Tevgereke berxwedanê bû sedema avakirina Komara Sosyalîst a Kroatyayê, ku piştî şer bû endamê damezrîner û pêkhateya Komara Sosyalîst a Federal a Yûgoslavya. Di 25ê hezîran a 1991 de, Kroatya serxwebûna xwe ragihand, û Şerê Serxwebûnê di çar salên pêş de bi serfirazî hate şerkirin.
Kroatya komarek e ku di bin pergala parlemanî de tê rêvebirin. Ew endamê Yekîtiya Ewropayê, NATO, Neteweyên Yekbûyî, Konseya Ewropayê, Rêxistina Bazirganî ya Cîhanê û endamek damezrîner a Yekîtiya ji bo Deryaya Navîn e. Kroatya di 1ê çileya 2023an de li şûna pereyê xwe yê neteweyî, kuna Kroatî, wê bi ewro biguhêre û bi fermî bibe endama 20em a Herêma Ewroyê. Ger astengiyên nediyar dernekevin holê, divê Kroatya jî di heman tarîxê de tev li Herêma Schengenê bibe. Kroatya ku beşdarek çalak di parastina aşitiyê ya Neteweyên Yekbûyî de bû, leşkerên xwe beşdarî Hêza Alîkariya Ewlekariya Navneteweyî kir û kursiyek ne-daîmî di Encûmena Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî de ji bo serdema 2008-2009 girt. Ji sala 2000an vir ve, hikûmeta kroatî di binesaziyê de, bi taybetî rêyên veguheztinê û tesîsên li ser korîdorên Pan-Ewropî veberhênan kiriye.
Aborî û Geştyarî
Kroatya ji hêla Banka Cîhanî ve wekî aboriyek bi dahata bilind tê dabeşkirin û li ser Endeksa Pêşkeftina Mirovî di rêza bilind de ye. Xizmet, sektorên pîşesaziyê û çandinî bi rêzê li ser aboriyê serdest in. Tûrîzm ji bo welêt çavkaniyek girîng a dahatiyê ye, ku di nav 20 deverên geştyariyê yên herî populer de cih digire. Dewlet beşeke aboriyê, bi lêçûnên giran ên hikûmetê kontrol dike. Yekîtiya Ewropayê hevkarê herî girîng ê bazirganî yê Kroatya ye. Kroatya ewlehiya civakî, lênihêrîna tenduristî ya gerdûnî, û perwerdehiya seretayî û navîn a bê xwendin peyda dike dema ku piştgirî dide çandê bi navgîniya saziyên giştî û veberhênanên pargîdanî yên di medya û weşanê de.
Erdnigarî
Serbajarê Kroatyayê Zagreb e. Bajarên mezin ên din ev in: Split, Osijek, Rijeka, Zadar, Slavonski Brod, Dubrovnik, Šibenik, Varaždin û Vinkovci.
Qirace Melêk
Qirace Melêk gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rikawa
Rikawa, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Marcel-en-Murat
Saint-Marcel-en-Murat, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Fonksiyona dîgamayê
Fonksiyona dîgamayê an jî vatiniya dîgamayê, li gor termînolojiya matematîkê wek muşteqeke logarîtmîk a fonksiyona gamayê dihê pênasekirin. Ya yekem a ji fonksiyonên polîgamayê ye.
H_n - n, \gamma
\zeta(x)
,
p, q, 0 < p < q.
Partiya Komunîstê Tirkiye/Marksîst-Lenînîst
Partiya Komunîst a Tirkiyeyê / Marksîst Lenînîst (PKT/ML – bi tirkî Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist - TKP/ML), partiya komunîstê ku di 24ê nîsana 1972an de ji aliyê İbrahim Kaypakkaya û rêhevalên wî ve hatiye damezrandin. Di bin rêveberiya siyasî ya Partiyê, Artêşa Rizgariya Karker û Cotkar a Tirkiyeyê (bi tirkî Türkiye İşçi Köylü Kurtuluş Ordusu – TİKKO) eniya leşkeriya Partiyê û Yekîtiya Ciwanî ya Marksîst Lenînîst a Tirkiyeyê (bi tirkî “Türkiye Marksist Leninist Gençlik Birliği – TMLGB”) jî beşa ciwanî ya Partiyê pêk tînin.
TKP/ML, li gor nêrin û analîzên Ibrahim Kaypakkaya, hewl dike ku bi rêya şera gel li Tirkiyeyê şoreşê çêke û bi rêya desthilatiya demokratîk a gel jî bigihêşe sosyalîzmê. Bingehîna îdeolojî ya TKP/ML Marksîzm – Lenînîzm – Maoîzm (MLM) e.
TKP/ML îdeolojiya fermî ya dewleta Tirk, kemalîzmê, wekê faşîzma leşkerî dinirxîne û lewra diparêze ku reya şoreşê li Tirkiyeyê di têkoşina çekdar re derbas dibe.
TKP/ML diparêze ku nifûsa Tirkiyeyê ji neteweyên tirk û kurd û herwiha ji gelek kêmneteweyen ve pêk te û ku neteweyê Kurd xwediyê mafa diyarkirina çarenûsa xwe ye, ango xwediyê mafa avakirina welatekî serbixwe ye.
Ziniskî
Zinskî, bi tirkî navê wê kirine Akmeşe, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Fenioux, Charente-Maritime
Fenioux, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bramsche
Bramsche, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Uther Pendragon
Uther Pendragon, Key Ûter, Şah Ûter (Pen-dragon an jî Ben-dragon bi wateya "Bilindtirîn Pêşeng", "Bilindtirîn Şervan") di mîtolojiya Brîtanyayê de bavê Key Arthur û Keyê Kamelot e. Uther Pendragon di berhema Geoffreyê Monmouthî  bi sernavê  Historia Regum Britanniae  tê navandin.
Li gorî Geoffreyê Uther hevjîna Dûkê Cornwall Gorlois bi navê Igraine ducan dike. Uther ewi bi efsûnekî veguherîn  serkeftin dike di wexta Gorlois diçe  şerê û ew wisa bejna xwe ji wek Goilois vediguherînine. Mijara zayîna ilillegitim xwe ji aliyê Arthur  bi dolgirtina  Mordred  dubare dibe. Kesê efsanewî Uther dikar be pişkî li ser  rêberê  romayî-brîtanî  Ambrosius Aurelianus binyatkirî be. Geoffrey birayê mezinê û pêşrewê Uther  wek Ambrosius navand,  pêkre bi  birayekî Konstans ku Vortigern kiri ye dijkey , hemû kurên Şahinşah Konstantînin. Ew şahinşah dikar be li ser Konstantînê Sêyemîn binyatkirî be, ku di nav sala  407 û  411 ferwerî dikir û kurekî wê bi navê Konstans (m. 411) hebû an jî ew şahinşah dikar be li ser  Konstantînê Dumnonia ku di sedsala 6ê  dijiya  binyatkirî be. Ew ema hatiye wê manayî koka Arthur anku nêzîkê însest ê ye, çinkî Igraine jî eceba  ji xanedana Dumnonia dihat.Geoffrey ema di dîroka xwe de  honak û rastî bi hev re tevlihev dike.
Adaptasyonên serdema nû
Adaptasyonekê ku hûrûkûr serbest yê sujetê meriv di romana Mijên Avalon ku ji aliye Marion Zimmer Bradley ve hatiye nivîsandin dibîne.
Uther Pendragon di rêzefîlma brîtanî Merlin rolekî giring dileyze û ji aliye Anthony Head ve tê rolkirin.
Nivîskar Valerio Massimo Manfredi di romana xwe L’ultima legione ( Lejyona Dawiyê ) derbarê Romulus Augustulus de ji wek  Uther Pendragon angaşt dike.
Uther Pendragon di heman demê de rola girîng di rêzefîlma amerîkî ya Cursed de, ku di sala 2020an de ji aliyê Netflixê hat weşandin, dilîze.
Çavkanî
* Eine detaillierte Studie über Uther Pendragon aus EarlyBritishKingdoms.com (bi îngilîzî)
Mazion
Mazion, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan statîstîkên gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Scheuern
Scheuern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Melchow
Melchow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Dibistana Gûranî
Dibistana gûranî an jî rewteka gûranî yek ji kevneşopên wêjeya kurdî bi serzaravaya hewramî ye.
Ketçap
Ketchup, ketçûp, sosek e ji sosa biharatê, sirke, şekir û cure biharbêhnan (biharat) e.
Bo biçêjkirina xwarinan tê bikaranîn ku di pêjgeha kurd de jî cihê xwe girtiye. Pirranî bi fastfoodê tê xwarin. Niha bi gelek cureyên wê hene.
Ji xeynî wê di ber biraşkan (kebab), hamburger, spagetî, pommes frites û hot dogê de tê xwarin.
Peyvnasî û dîrok
Li ser bingeha wê gelek angaşt hene. Pirranî bawer dikin ev peyv ji zimanê çînî belav bûye. Andrew F. Smith di pirtûka xwe ya bi navê Pure Ketçap de cih daye teoriyên li ser bingeha navê wê.
Ketçap berê wekî derman dihatibûye bikaranîn û di dermanxaneyan de dihate firotin. Di ketçapên serdema 19. de kuvark, goştê masiyan, biharatên cuda ûêd jî hebûn. Îro jî ketçapên wiha hene û tên xwarin.
Owen Chamberlain
Owen Chamberlain (jdb. li San Francisco; m.  li Berkeley) fîzîknasekî DYAyî bû. Sala 1959î bi tevî Emilio Segré, Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Jînenîgarî
Lawê radyolog ê W. Edward Chamberlain bû. Piştî bidawîkîrina kolêjek di sala 1941î de, dest bi perwerdeya fîzîkê li zanîngeha Californiayê dike.