cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Felsefe
Felsefe, xweyîkirina ramanê ye. Hilberandina ramanê, taybetmendiyeke xwezayî ya di ku hişê mirov  de bi cî bûye û mirov ji lawirên hov  û har  vediqetîne, ye. Wekî din jî felsefe, rêzkariya vegotin û daxwaza bikaranîna behreyên ramana takekes;  a ragîhîna rasterê ya  rasteqîniyê ye jî. Ango raman û ferseta felsefeyî û zanistî,  tu car di bin çewsînerî û serdesthilatiyan de namîne. Mirovê/a ku bi felsefeyê mijûl dibe dikare her gav  li hemberî bûyeran,  mantiqa xwe bi serbestî  bide xebitandin û azadane birame û tevbigere. Ji bo ku mirov dikaribe wekî kesekî/e azad bifikire an bijî, divê ku di bin bandora tu hêz û desthilatdariyan de nemîne û  hêza xwe ya ramanî bi serbestî bikar bîne. Bi vê wateyê jî mirov dikare bibêje felsefe, mirov digihîne radeyeke azad û serbixwe û wî/ê li hêzdariyeke bêpayan dadigerîne. Rê li ber peresîna behreyên mirov vedike û bi navê mirovahiyê wî/ê bi nirx û hêjahiyên zexm dixemilîne. Felsefe, hemû behreyên mirov ên beşenî û bîrayî, di bin roniya hewn û zanistê de bêserûbin diperisîne û dikemilîne. Ji bo ku mirov bikaribe li hember zext û astengiyên ku li hember mirovahiyê hatine danîn, şer bike an jî wan têk bibe, divê pêşî mirov bikaribe ji felsefeya zanistî û diyalektîk sûdê werbigire. Lewre felsefe,  rêya merc û derfetan  û  her wisa fersenda têkoşîn û hêzdariyê  jî bi ber mirov dixe.
Felsefe, jêderk û çavkaniya zanîstê ye. Zanist, li ser hîmê şik û gûmanan hatiye damezrandin. Kesê/a ku nikaribe bikeve nava fikar û gûmanan, nikare bi zanînê mijûl bibe, rastiyê niqaş bike û rasteqîniyê binase. Felsefe, mirov ber bi zanîn û zanistiyê ve dihefîne. Kesên ku bi felsefeyê mijûl dibin, nêrîn û nêzîkdayinên wan rexneyî ne û dikarin bi zanistî tevbigerin. Kesên ku ji felsefeyê sûd werdigirin, dikarin bi çavekî rexneyî li cîhanê binerin û bi heman awayî dikarin bûyer û lêqewmînên dîrokî û rojane rexne bikin.
Gotina kin; ne civaknasî pêkan e ku bêyî felsefeyê û ne jî felsefe dikare bêyî civaknasiyê hebûna xwe bidomîne. Wekî ku li jor jî hate diyarkirin; civaknasî, cara yekem bi felsefeyê re li zanîstiyê dageriya ye û wekî zanîneke rastîn derketiye holê. Jixwe pirsgirêka felsefeyê û zanînê ya bingehîn jî pirsgirêka navbera pêze û giyanê ye. Pêşî ev pirsgirêk wekî ku li derveyê civaknasiyê tê dîtin, dixuye. Belê gava ku mirov angaştên civaknas û zanyarên mengîwer û derîsiruştî dibihîse; mirov tê digihîje ku ev pirsgirêk jî wekî pirsgirêkeke taybetmendiya derezanistê ya hemdem û îroyîn tête dîtin û raçavkirin.
Sceaux-du-Gâtinais
Sceaux-du-Gâtinais, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Les Autels
Les Autels, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Koçero-Mehmet Îhsan Kîlît
Koçero bi navê xwe yê rastî Mehmet Îhsan Kîlît qaçaxçiyekî navdar e ku di gelek stran û çîrokan de pesnê wî hatiye dayîn.(bo mînak Selda Baxcan û Ehmet Qeya strana koçero li ser vî camêrî çêkirine.) Di sala 1925an de li gundê Hêlînê ya Silîvan (Farqîn) hatiyê dinê, dibistana seretayî di sala sêyem de terk kiriye. Demekê di petrola Batmanê de wek makînîst kar kiriye, piştî bavê wî tê kuştin û şerê malbatî û xwîndarî diqewime zavayê xwe yê bi navê Xelîl Kartalkanat dikuje û çeka xwe radike û di temenê xwe yê 25an de diçe serê çiyan dibe fîrar û qaçax. Ew jî wek qaçaxçiyên wê demê debara xwe ji çûna Sûrî (binxetê) û bi danûstandina bazirganî dikir. Koçero li Silîvan Tetwan Bedlîs û li çiyayên herêmê digere, nav û dengê wî roj bi roj li herêmê belav dibe,her ku diçe ew dibe efsane, hemû rojnameyên wê serdemê behsa wî dikin, koçero her car bi cendirmeyan re diket pevçûnê, dîsa demek li gundê Kurtikan dikeve di şerekî de Û yuzbaşiyekî birîndar dike û astsubayekî jî dikuje. Di şeva 3yê tirmeha sala 1964an de Koçero şantiyeyeke petrola Tirkiyê raçav dike û êrîşê dibe ser wir, Koçero bi cil û bergê subayekî dikeve hundir lê cendirmeyek wî û nas dike ew bi cendirmeyî re dikevin qirika hev lê ji pîşt ve bi guleya çifteyekî jiyana xwe ji dest dide 14 salên wî yên mêrxasî yên li çiya li wir dawî dibe.
Xoşqişlax
Xoşqişllax, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Xoşqişllax 391 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 81 e.
Hîq Xacê
Hîq Xacê gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Jambon
Jambon, kenge, pîltan berhemekê goştê ye. Bêjeya jambon ji fransî derbasê romiyan (tirk), ji wan jî kurdan bûye. Di zimanê kurdî ji bo her berhemekê goşt binavkirineke taybet heye. Ji ber ku zimannasên kurd li ser pêjgeha kurd ti xebatekê nekirine, pîltan, kenge, parî ji van kîjanê mirov dikare bo jambonê bikarbîne ne kivşe ye.
Li Amerîka û Ewropayê pirranî ji goştê berazê tê çêkirin. Goştê pîlê bi xwê (solin), şekir, biharbêhn, nîtrat ûêd tên çêjdarkirin û tenê yan di xwarinan de tên bikaranîn. Jambonên xavî tên xwarin, ên ji goştê kedanî û golikê jî hene.
Li welatên misilman ji ber ku goştê berazê tabû ye, jambonên kedanî û goştê sor gelek in. Li Kurdistanê jî niha di marketan de jambon tên firotin, pirranî li bajaran dikeve pêjgehên malan.
Pot-au-feu
Pot-au-feu (gotin: [pɔt‿o fø]; bi fransî tê wateya « quşxaneya li ser agir »), hêyavkeke klasîk a fransî ye. Bi taybetî li bakurê Fransayê tê xwarin. Xwarineke quşxaneyê ya pêjgeha fransî ye. Ji zebze, goştê dewarê ye. Ji ber ku ava wê û goşt-zebzeyê wê cuda tên xwarin, gorî pîvan û normên pêjgeha kurd, ev xwarin him şorbe ye, him jî hêyavk.
Pirranî berê ava goşt, ava vê xwarinê tê servîskirin, paşê jî goşt û zebze. Fransî goşt û zebzeya bêav, bi gormiz (xerdel) û tirşînê dixwin.
Bazik, Stewr
Bazik (1946: Bazık; ), gundekî girêdayî bi navçeya Stewra Mêrdînê ve ye.
Boran, Qesrê
Boran, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xerabşemdîna
Xerabşemdîna gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Sekrê Sekran
Sekrê Sekran, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Peymana Lozanê
Peymana Lozanê, peymaneke ku di 24ê tîrmeha sala 1923an de di navbera Hevalbendên Şerê Cîhanî ya Yekem û Civata Neteweyî ya Mezin ya Tirkiyê li bajarê Lozanê hatiye îmzekirin. Bi vê peymanê welatê kurdan (Kurdistan) hatiye dabeşkirin û di navbera dewletên wekê Tirkiyê, Iraq û Suriyê de hatiye parvekirin. Bi vê peymanê Peymana Sêvrê ku di navbera hevalbendan û Împeratoriya Osmanî de hatibû îmzekirin hatiye betalkirin. Peymana lozanê ku di dema Konferansa Lozanê ya salên 1922-23 de hatiye gotubêj kirin û li bajarên Palais de Rumine û Lozan a Swîsreyê di 24 tîrmeh sala 1923an de hatiye îmzekirin. Peyman bi fermî bi hinceta nakokiyên ku di destpêkê de di navbera Împeratoriya Osmanî û Komara Fransa ya Hevalbend, Împeratoriya Brîtanya, Padîşahiya Îtalyayê, Împeratoriya Japon, Padîşahiya Yewnanîstanê, Padîşahiya Sirbîstanê û Padîşahiya Romanyayê de ji destpêka Şerê Cîhanê yê Yekem ve hebû hatiye lidarxistin. Nivîsara orîjînal a peymanê bi zimanê fransî ye.
Portets
Portets, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Peymana Lozanê
Binpêkirina mafên kurdan
İsmet İnönü li konferansê aniye ziman ku ew li ser navê Tirk û Kurdan tevlê konferansê dibe lê di dawiyê de tu mafên nehatiye parastin. Ji xeynî Îsmet Înonû mebûseki bi navê Zulfi Tigrel (Zulfizade Zulfi yan jî Zulfî Bey) bi wan ra çûye Lozanê û li wêderê vî Zulfîyî gotiye ku ew li ser navê Kurda li wir e û tu daxwaziyeke Kurdan tuneye. İnönü û Tigrel bihev re Kurda rasterast bê war û welat hiştine. Aliyên Lozanê û tirkan li ser kurda di rojekî da li hev kirin û carekî din qet êdî qala kurdan li Lozanê çênabe. Peyva Kurd yek carekê jî di nivîsara peymanê da derbas nabe.
Morcalî
Morcalî (bi tirkî: Morcali), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Peymana Lozanê
Avriyek
Piştî derkirina hêzên Yewnanê ji aliyê Arteşê Tirkan bi seroktiya Ataturkî, hukmeta nû ya Tirkan Peymana Sêvrê mandel kir. Danûstandin di Konfransa Lozanê da dest pê bûn. Îsmet Înonu nimînendeyê Tirkan bû. Danûstandinan çend mehan vekêşa. Li 20ê Çirya Pêşîn 1922ê Konfransê dubare dest bikarê xwe kir. Di 4ê Sebata 1923ê, Konferans sekinî. Di 23ê Nîsana 1923yan de nîqaş ji nû da dest pê bûn û di 24ê Tîrmeha 1923 da lihevhatin hat morkirin. Bi vî awayî hêviyên Kurdan bi avê ra çûn.
Portets
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Xak
Xak, gundê Xakê, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Peymana Lozanê
Nêrîna giştî
Peymana Lozanê, tevî hin lihevhatinên dewleta Tirkiyê yên din, hate temam kirin û Kurdistan di navbera Tirkiyê, Sûrî, Îraq û Îranê de hate dabeşkirin. Di her beşî de tevahiya berhemên hebûna gelê Kurd, ketin ber talankirin û pişavtina Tirk, Ereb û Farisan.
Komara Tirkiyê û Kurdistan Herweha di nav tixûbên Tirkiyê de, piştî damezirandina Komara Tirkiyê, Kurdan 28 caran serî hildan e: Ev hejmara serhildanan, ji alî Serokkomarê Tirkiyê yê berê S. Demirel bi xwe ve hatiye eşkere kirin.
Ev belge, ji bo çi armancê dibe bila bibe, dide nîşandan ku sazûmankarên dewleta Tirkiyê yên destpêka salên damezirandina Komarê, di derbarê pirsgirêka Kurd de xwedî nêzîkbûnek zelal bûn.
Ev daxuyandinên ku ji aliye sazûmankarê dewletê ve hatine dayin, ne hewqas kevn in. Lê belê ji bo jiyaneke hevpar, ji Kurdan jî hin hêvî hatine kirin. Ji Kurdan dihat xwestin ku li hemberî hêzên Rojava yên ku axa Enedol-Mezopotamya dagir kiribûn şer bikin.
Kurdan, axa Enedol-Mezopotamya, wekî niştimanê xwe didîtin û li hemberî dagirkerên vê xakê, ji bo rûmeta mirovahiyê neyê binpêkirin, berxwedanên mezin pêk anîn. Gelê Kurd, soza ku dabû gelê ku wek bira didît, bi dana qelen anî cî. Lê mixabin, piştî dagirkeriya Rojava hate têkbirin, dewleta Tirkiyê xwedî li sozên xwe derneket. Dev ji şirîkatiya bi Kurdan re berda, dewlet bi armanca qelandina Kurdan, dest bi komkujiyan kir.
Dîroka Komara Tirkiyê, bi awayekî din, dîroka qirkirina Kurdan e.
Sedema ku me bi vê kurtedîrokê dest pê kir ev e: Rastiya gelê Kurd û Kurdistanê, ku tê daxwazkirin da ji dîrokê bête rakirin, ne çîrokeke mitolojîke, ku "sê-çar dabeşkeran" li hev anîne, lê belê rastiyeke berbiçav ya rabirdû û îro ye. Ev rastiya ku şemaran (înkarê) napejirîne, ji nav pelgeyên dîroka şemarokan (înkarvanan) difûre.
Bê çawa gelê Kurd heya vêga ji bo azadiya nasnama xwe ya neteweyî li ber xwe dabe, ji îro şûnve jî bêguman dê berxwedana xwe bêrawestan bidomîne. Pejirandina nasnameya Kurdan û tevlîbûna gelê Kurd ya nav gelên cîhanê mîna gelekî serbilind, dê bibe serkeftinek ji bo aştiya cîhanê û peytandina hebûna gelê Kurd.
Zülpich
Zülpich bajarokekî navçeya (Landkreis) Euskirchen li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Kirchseeon
Kirchseeon şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zweibrücken
Zweibrücken yek ji bajarên herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Bûtan (dewlet)
Bûtan, (bi zimanê dzongkha: འབྲུག་ཡུལ་, Druk Yul, bi fermî Padîşahiya Bûtan) welatekî bejahî ye li Asyaya Başûr. Paytext û bajarê herî mezin Thimphu ye.
Ew li Rojhilatê çiyayên Himalaya, di navbera Çîn (li bakur) û Hindistanê (li başûr) de ye. Wek welatekî çiyayî, Bûtan wekî "Druk Yul," an "Welatê Ejdehayê Gûrgûrê" tê zanîn. Nepal û Bangladeş li nêzîkê Bûtanê ne, lê sînorê wan ê hevpar nîne. Nifûsa welat ji 727,145 zêdetir e û axa wê digihêje 38,394 kîlometre çargoşe. Di warê rûbera axê de di rêza 133emîn de ye û di nifûsê de rêza 160emîn digire. Bûtan keyîtiyek demokratîk a bi destûrek bingehîn e, lewra padîşah wekî serokê dewletê û serokwezîr jî wekî serokê hikûmetê tê dîtin. Budîzma Mahayana û Vajrayana ola dewletê ye û Je Khenpo serokê ola dewletê ye.
Erdnîgarî
Çiyayên Hîmalaya yên subalpîn li bakur ji deştên subtropîkal ên geş li başûr bilind dibin. Li Hîmalayaya bûtanî, çiya hene ku ji asta deryayê ji 7000 metre (23000 ft) bilindtir in. Çiyayê Gangkhar Puensum lûtkeya herî bilind a Bûtanê ye û çiyayê herî bilind ê cîhanê ye ku kes neçûye ser. Jiyana kovî ya Bûtanê bi cihêrengiya xwe diyar e, di nav wan de takîna hîmalayayî heye.
Pd
Pd kurtenavê e.
Bûtan (dewlet)
Dîrok
Bûtan û Tîbetê cîran belavbûna bûdîzmê tecrûbir kirin, ya ku bi rêya Gautama Buddha li parzemîna Hindistanê derket holê û belaw bû. Di hezarsala yekem de, dibistana Vajrayana ya Budîzmê ji başûrê Împaratoriya Pala ya Bengalê ve derbasî Bûtanê bû. Di sedsala 16an de, Ngawang Namgyal geliyên Bûtan di dewletek yekbûyî de kir yek. Namgyal sê êrîşên Tîbetan têk bir, dibistanên olî yên dijber bindest kir, pergala qanûnî ya Tsa Yig kod kir, û hukûmetek bi rêveberên teokratîk û sivîl ava kir. Namgyal bû yekem Zhabdrung Rinpoche û paşgirên wî wekî serokên giyanî yên Bhutan tevgeriyan, mîna Dalai Lama li Tîbetê.
Di sedsala 17an de, Bûtan beşên mezin ên bakurê rojhilatê Hindistanê, Sikkim û Nepal kontrol kir; di Eyaleta Cooch Behar de jî bandorek girîng hebû. Bûtan di sedsala 19an de di dema Şerê Bûtan de duarên Bengalê radestî Hindistana Brîtanî kir. Mala Wangchuck wekî padîşah derket holê û têkiliyên nêzîktir bi hêzên Brîtanî re peyda kir. Di sala 1910an de, peymanekê şîreta Brîtanî di siyaseta derve ya welêt de garantî kir. Wek berdêl otonomiya navxweyî ya Bûtan hate parastin. Rêkeftin di bin peymanek nû ya bi Hindistanê re di sala 1949an de (ya ku li Darjeeling hate îmzekirin) berdewam kir û tê de her du welatan serweriya hev nas kirin. Bûtan di sala 1971an de tevlî Neteweyên Yekbûyî bû. Ji wê demê ve têkiliyên xwe bi 55 welatan re berfireh kir. Her çiqas girêdayî artêşa Hindistanê be jî, Bûtan yekîneyên xwe yên leşkerî diparêze.
Televîzyon bi 48 kanalan di sala 1999'an de hatiye vî welatî.
Herêmên Bûtanê
Bûtan ji 20 herêman (Dzongkhag) pêk tê.
Zarokên kuçe û kolanan
Ji bo têkoşîna xwe ya jiyanê yan karên biçûk dikin yan jî li kolanan pars dikin ji bo pere, xwarin û caxrê. Hinek ji wan mecbûr dimînin dizê jî bikin. Pirraniya wan li rawestan, îstasyonan, avahiyên vala, mêrdewanan û hwd dijîn.
Bi taybetî zarokên kuçe û kolanan ên li welatên feqîr pir caran bêçar dimînin û dikevin dizî û fûhûsê. Ji bo eglebûnê û jibîrkirina şert û mercên dijwar ên jiyanê, bêhîskeran bikartînin (wek tînerkêşî).
Ji ber ku ewlekariya wan nîne, ew zarok dibin encama şidet û destdirêjiyê, zû nexweş dikevin û nikarin xwe bidin dermankirin, nikarin perwerdehiyê bistînin, kar û xebatekî mayinde bistînin û hwd.
Ji bo ku di jiyana rojanê de ber xwe bidin, mecbûr dimînin hal û hereketên mezinan hîn bibin.
Zarokên kuçeyan li hemberî rastiya ku pêwîstiya wan bi maf û parastinê heye rastî ecizbûna gel tên û pir caran ji der û doran tên qewitandin.
Titinîg
Titinîg an jî Tîtînik, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Saarland
Saarland yek ji herêmên Almanyayê, li başûr rojavaya Almanya dikeve ye. Ew bi herêmê Rheinland-Pfalz û dewletên Fransa û Lûksembûrg tê sînor kirin. Ew bi herêma Fransayê Lorraine, welata Lûksembûrg, û Rheinland-Pfalz û navçeya Belçîka Wallonya ve navçeya Saar-Lor-Lux pêk tîne.
Çemê Saarlandê herî dirêj, yê ku navê xwe daye herêmê, Saar e. Hin çemên dinên giring Mosel, Blies, Prims, Nied û Nahe in.
Le Pout
Le Pout, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Meschers-sur-Gironde
Meschers-sur-Gironde, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Meşhed
Meşhed bajarek li bakûrê rojhilata Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 2.410.800 kes lê dijin.li bajarê meşhedê nêzîkê 500 hezar kes kurdê kurmanc hene u ew ji bajarên Çinaranê u qûçanê u kelatê u deregezê u bajarên Xorasana bakûr hatine liwir.kurdên xorasanê berî ji 400 salan pêşîyê hatine koç kirin bi welat u parêzgeha xorasanê. Meşhed, paytexta parêzgeha Xorasana Rezewîê u duyemîn bajarê mezinê îranê ye.
Manthali, Ramechhap
Manthali, Ramechhap, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 45.416 kes hatiye hejmartin
Elîezer Ben-Yehuda
Elîezer Ben-Yehuda (bi îbranî: אֱלִיעֶזֶר בֶּן־יְהוּדָה‎‎; jdb. 7ê kanûna paşîn a 1858 – m. 16ê kanûna pêşîn a 1922), Jîn kirina Îbranî yê nûjen bi saya wî ye û Îbranî ya Nûjen herî yekem zimanê zikmakî yê Ben-Yehuda ye. Ew nivîskara ferhenga Îbrankî yê Nûjen ê herî yekem e.
Jiyana Wî
Eliezer Ben-Yehuda li bajarê Luzhkyê ya Rûsyaya Çarî bi navê Eliezer Yitzhak Perlman hat dinê. Luzhky iro bajarê Vitsebsk Voblast ya Belarûse. Eliezer Ben-Yehuda di sê saliya xweda çu dibistaneke Cihû û perwerdehiya Tevrat û Zimanê îbranî hilda. Di temenê xwe yê 12 salîda ewî dikarîbu ku pirtûkên Tevrat, Mîşna, Talmud yê ku bi zimanê îbranî hatiye nivîsandin, bixwîne. Ji ber vê yekê malbata wî, ji bo ku ew bibe Haham, ew qeydê Yeshîva (dibistana ku li ser ola Cihû perwerdehiyê dide) yê kirin.
Di dema perwerdehiya xweda gelek nivîsên bi zamanê îbranî yê ku olî û ne olî ne dît. Paşê, fêrî zimanên Frensî, Almanî û Rûsî bû. Perwerdehiya xwe li bajarê Duneburg a Letonya yê berdewam kir. Rojnemeya HaShabar xwend û nasiya wî bi Siyonîzmê ra çêbû. Ew fikirî, ku ew bikaribe zimanê îbranî li ser axa Îsraîl jîn bike, wê bikaribe hemû Cihû yên cîhanê bîne cem hev. Ji bo vê ramanê biryar da ku here Filistînê.
Di sala 1881’an da bi jina xwe ku navê wê Deborah e, çu Filistînê. Di sala 1882’an da lawê wî Ben-Zion Ben-Yehuda (İttamar Ben-Avi) bû. Wî, lawê xwe bi temamî bi zimanê îbranî mezinkir. Gorî hinek çavkaniya, gava ku mîrovên bi zimanên din diaxifin, dahatin mala wan, ewî lawê xwe dişand oda wî. Ne ji bo zimanên din, ji bo hemu dengan ew wisa bu. Nedihîşt ku lawê wî dengên hespan, çûkan ...hwd jî bibîhîse.
Eliezer Ben-Yehuda ji bo zimanê îbranî dewlemend bike û têxe zimanê axaftinê, peyvên nû ava dikir. Rêvebîrê dibistana Alliance Israelite Universelle Nîssîm Bechar di sala 1882an da xwest ku Eliezer Ben-Yehuda di dibistanêda perwerdehiya zimanê îbranî bide. Eliezer Ben-Yehuda ev yek pêjirand û wî li vir dest bi hînkirina ziman kir. Eliezer Ben-Yehuda ji ber sedemên tenduristîyê, demeke kurt di vê dibistanêda mamostetî kir.
Di rojnameke hêremî Hahavatzelet da çend sala nivîsandin kir û di sala 1884’an da ji bo perwerdehiyê bide mezinan, bi navê Hatzvî rojnamek derxist.
Dest bi avakirina ferhengekî kir. Ferheng ji 17 bergan pêk hat û pişt mirina wî, ji aliyê jina wî ya duyem Hemda û lawê wî hat qedandin.
Di 29ê çiriya paşîn a 1922an da zimanê îbranî bu zimanê fermî ya Cihûyên Filistînê. Eliezer Ben-Yehuda piştî vê serkeftinê, mehekî şunda di 16’ê Kanûna 1922’an da ji ber nexweşîya Jana zirav mir.
Marcel Marceau
Marcel Marceau an bi navê xwe yê fermî Marcel Mangel (jdb. 22ê adara 1923an - 22ê îlona 2007an) lîstikvan û hunermendê mîmiyê yê fransî bû ku bi kesayetiya xwe ya sehneyê "Bip the Clown" gelek navdar bû. Wî mîmê wekî hunera bêdengiyê bi nav kir û zêdetirî 60 salan li seranserê cîhanê bi awayekê profesyonel performans kir.
Wek ciwanekî cihû, ew bi veşartî dijiya û bi berxwedana fransî re di piraniya Şerê Cîhanê yê Duyem de xebitî. Piştî şer wî li Parîsê hunera dramatîk û mîmîkê xwend.
Kurtejiyan
Marceau ku wekî "rêberê hunera bêdeng" tê zanîn, li Strasbourg - Elsas ê ji dayik bû wek zarokê Charles Mangel û Anne Werzberg. Dema ku ew çar salî bû, ew û malbata xwe ya bi eslê xwe cihû koçî Lille kirin, tevî ku ew di destpêka xortaniya xwe de vegeriyan Strasbourgê. Di 16 saliya xwe de, dema ku leşkerên alman bi destpêka şerê cîhanê yê duyem êrişî Fransayê kirin, Marcel û malbata wî neçar man ku mala xwe biterikînin û reviyan Limoges. Bavê wî qesabekî cihû bû, ji aliyê Gestapoyê ve hat girtin û sirgûnî kampa komkirinê ya Auschwitzê hat kirin.
Marcel û birayê wî Alain, biryar dan ku paşnavê Marceau bigirin da ku eslê xwe yê cihû veşêrin. Paşnav ji bo bîranîna François Séverin Marceau-Desgraviers, generalê Şoreşa Fransî hate hilbijartin. Herdu bira li Limoges beşdarî berxwedana Fransayê bûn û li wir gelek zarokên cihû ji kampên komkirinê rizgar kirin (li gor hin versiyonan 350 zarok). Paşê, her du bira tevlî hêzên Fransaya Azad ên Charles de Gaulle bûn.
Marceau di sala 2007an de piştî kariyereke serketî wek hunermendê mîmiyê li Limogesê mir.
Candaş Tolga Işık
Candaş Tolga Işık (jdb. 1978, Stenbol) rojnamevanekî tirk e.
Jînenîgarî
Sala 2002 dest bi karê radyovaniyê dike, di Best FM û Radyotimeyê de pêşkêşkariyê dike. Di bernameyê xwe de bala xwe dide gotûbêjên polîtîk.
Işik di rojnameya Postayê de dinivîsîne. Nuçeyên xwe de dijberiya Başûrê Kurdistanê û bi giştî kurdan dike. Amerîkayê rexne dike ku alîkariyê dide kurdan. Hin kes îdîa dikin ku wî perwerdeya ewlekariyê dîtiye, di şerê psîkolojîk de xwedî erkek e.
27ê kanûna paşîn 2011yê de bi nîvîsara xwe ya kurdan reşdike, carekê din dijberiya xwe bo kurdan dubare kir.
Nivîsara wê di demekê kurt de dikeve rojevê, hin komên nîjadperest ên tirk piştgiriya wî dikin. Gotûbêjên mezin tên lidarxistin. Ji ber wê ew nivîsara wê di nava şerê psîkolojîk de tê hesabkirin.
6 (cudakirin)
Pir manên 6 hene.
Halil Uysal
Halil Uysal (Halil Dağ) (jdb. 1973, Almanya - m. 1 nîsan 2008, Besta, Bakurê Kurdistanê) çalakdarê siyasî û kameraman û derhênerê alman û kurd bû.
Halil Uysal û xebata wî
Di vekirina televîzyona MedTV de (1995), Halil Uysal ji kesên yekem e ku weke kameraman dest bi xebatê dike. Pişt re îdareya MedTV wî dişîne Şamê da ku ew hin hevpeyvînan bikişîne. Ji wir derbasî nava gerîlayên PKKê dibe û çend belgefîlmên li ser jiyana gerîla çêdike. Her wiha fîlmekî bi navê Bêrîtan dirust dike û weke derhêner wê pêşkêş dike. Ev fîlm serkeftina wî ya herî mezin e.
Roja 1ê nîsana 2008an li Bestayê di şerekî navbera HPG û artêşa tirkî de tevî sê hevalên xwe hat kuştin.
Os
Os kurtenavê e.
Xerêb
Xerêb gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Zhuozhou
Zhuozhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2019an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 701.500 kesî
Rosay-sur-Lieure
Rosay-sur-Lieure, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Puma (cins)
Puma yan pûma, cinseke pisîkên mezin ên kûvî guhandar û goştxur e, ji binfamîleya Felinae ji famîleya pisîkan (Felidae) ye ku jê kûgar û kûgarê jagourûndî li parzemînên başûrê Amerîkayê û Amerîka Navîn dijîn.
Karl-Herbert Scheer
Karl-Herbert Scheer (jdb. 19ê hezîranê 1928 li Harheim, Hessen, Almanya; m. 15ê îlonê 1991 li Bad Homburg, Almanya) nivîskarekî honaka zanistî yê alman bû ku herî zêde bi kurtahî K. H.Scheer dihat nasîn.
Jiyana wî
Piştî zayina wî re malbata wî li Frankfurt (am Main) mal bar kirin li ku Karl-Herbert Scheer mezin dibû. Di dawiya salên 1950an ew bi malbata xwe ve li Friedrichsdorf li Taunus mal bar bû  li ku ew heta mirina xwe dijiya. Di îlona 1944 Scheer xwe bi dil ji bo hêzên deryayiya şerê (Kriegsmarine) tomar kir, ji bo perwerdeya endezyarê hêzen deryayî destpê bike. Bi gotinên xwe ew li Kielê de kursa perwerdey li cem firqeya keştiya binavê dikir. Dema pêşiya radestiya hêzen parastinê (bi almanî Wehrmacht) wana ewî ji nexweşxaneya hêzên deryayî de berdidan û  şandin malê. Scheer lema wisa ne kete dîliya şerê.
Afirandina wêjeyî
Berhema wê ya yekem di sala 1948an li ser sernavê Stern A funkt Hilfe dihat weşandin. Paşê ew di şêweya honaka zanistiyê de kariyereke bêhempa dikir. Di nav bera salên1950an ew cemiyeta balkêşiya  honaka zanistiyê bi navê Stellaris damezrand. Di sala 1958 Xelata Hugo dane Scheer. Li ser bernavk Aleksey Turboyev ew romanên honaka zanistî û her wiha çîrokên polisye û çîrokên serpêhatiyên li sera deryayê nivîsand.
Bi tevkariya Walter Ernsting (bi bernavk: Clark Darlton) ew rêzeya girîngtirîna honaka zanistiya almanî Perry Rhodan kefş kir û damezrand. Scheer ji Banda 1 heta Banda 674 ji bo çêkirina naverokê berpirs bû û puxte nivîsand bi wan nivîskaran roman nivîsandin.
Dema hespên serxweş (fîlm)
Dema hespên serxweş (, Zamanî barayê mast asbha). Yekemîn fîlmê dirêj ê Behmen Qubadî ye. Festîvala Fîlman a Cannesê Xelata Kameraya Zêrîn (Caméra d'Or Award) stand. Cihê kêşandina fîlmî, heman demê gundê Qubadî Bane ye. Bûyer û kes bingeh rast in.
Kurteçîroka fîlmî
Dema hespên serxweş, qala jiyana kolberên kurd ku li ser sinorê Iraq û Îranê ye. Piştî mirina dê û bavên xwe Eyub, ji bo tedawiya birayê xwe Madî û ji bo malê di karê qaçaxvaniyê de dixebitê. Di rewingiya kolberan de ji bo ku hesp necemidin araqê ji wan re didin vexwarin.
La Selle-en-Hermoy
La Selle-en-Hermoy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Préchac, Gironde
Préchac, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sg
Sg kurtenavê Seaborgiyûm e.
8 (cudakirin)
Pir manên 8 hene.
Şîrvanşêx
Şîrvanşêx, gundekî bi ser navçeya Kop a Mûşê va ye.
Messac, Charente-Maritime
Messac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xirbê Celêl
Xirbê Celêl gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Xarxos
Xarxos, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Shania Twain
Shania Twain (navê wî ya rast; Eilleen Regina Edwards) (28 tîrmeh 1965, Windsor, Ontario) stranbêj û strannivîseke Kanada'yî, bi eslê xwe Fransî ye.
Twain di temenek ciwan de stran û stranbêjî dimeşand berî ku ew di destpêka salên 1990-an de bi Mercury Nashville Records re îmze kir. Albuma wî ya bi navê xwe ya yekem-studyoyê ku serbestberdana sala 1993-an de serketî ya bazirganî kêm dît. Piştî hevkariya bi hilberîner û paşê mêrê Robert John "Mutt" Lange, Twain rabû navdar bi albûma xwe ya duyemîn studio, The Woman in Me (1995), ku wê serfiraziya wê bi berfireh anî. Wê 20 mîlyon kopî li çaraliyê cîhanê firot, gelek stranbêjên serfiraz ên mîna "Any Man of Mine" spawn kir, û wê xelata Grammy qezenc kir. Albûma wê ya sêyemîn a stûdyoyê, Come On Over (1997), bû albumek stûdyoyê ya firotanê ya hemû deman de ji hêla aktorek jin ve li her şanoyî û albuma herî populer a welat, nêzîkê 40 mîlyon kopî li seranserê cîhanê firot. Come On Over diwanzdeh stranbêjan de, yên bi navên "Tu hîn jî yek î", "From This Moment On" û "Mêr! Ez Dilê Jinê dikim!", Û Twain çar Grammy Awards xelat kirin. Albuma wê ya çaremîn a studyoyê, Up! (2002), di heman demê de di Dewletên Yekbûyî de Diamond de jî hate pejirandin.
Di 2004-an de, Twain ket nav hepsê, çend sal şûnda eşkere kir ku tespîta nexweşîya Lyme û dysphonia bû sedema bihîstina dengekî zirav. Di sala 2011-an de, wê rehabîlîtasyona dengî ya xwe li ser mînîksiyonên OWN Whyima Na? bi Shania Twain re, şeşên xwe yên pêşîn di şeş salan de, "Today Is Your Day", serbest kir, û pirtûkek xweser, ji vî Moment On, weşand. Twain vegeriya performansa salê û bi konserek rûniştevanê taybet re li Colosseum li Caesars Palace, Shania: Dîsa Yek, ku heya sala 2014-an berdewam kir. Di sala 2015-an de, wî Torontana Govendê ya North America, ku ew wek serhildana xwenîşandan tê de hat dest pê kirin. Twain albûma xwe ya pêşîn a studyoyê di 15 salan de di sala 2017 de, Now, derxist û di sala 2018-an de bal kişand ser Shania Now Tour.
Twain pênc xelatên Grammy, 27 Xelatên BMI Songwriter, stêrên li Rêwîtiya Fame ya Kanada û Hollywood Walk of Fame wergirtiye, û berekariyek li Salona Muzîkê ya Fame ya Kanada ye. Li gorî RIAA, ew di nava dîrokê de tenê hunermendê jin e ku sê albûmên (bihevre) ji hêla RIAA ve Diamond de hatine pejirandin. û şeşemîn hunermendê jin herî sale li Dewletên Yekbûyî ye. Bi tevahî, Twain wekî 10-ê hunermendê herî firotanê yê serdema Nielsen SoundScan cih digire
Jînenîgarî
Eilleen Regina Edwards di 28-ê tebaxê sala 1965-an de li Windsor li parêzgeha Kanada ya Ontario hate dinê. Eilleen keça duyemîn e ji malbata Edvard e. Dayika wê Sharon Morrison Kanada yî ye, û bavê wê Clarence Edwards Amerîkî ye. Ew di sala 1967-an de dabeş bûn. Sharon du zarokên xwe, Eilleen, du salî û xwişka xwe Jill, birin Timmins, Ontario, bajarekî mayîn û têkevinê li bakurê parêzgehê, ku germahiya zivistanê digihîje heta 40 pileyan. di binê sifir de. Ev e ku Sharon bi zewacê re Jerry Twain, a Ojibwe, jiyana xwe ji nû ve nû dike. Jerry Twain, keçên birûmet kir, bi fermî wan li eşîra xweya xwe, Temagami Anishnawbe Bear Island Neteweya Yekem bicîh kir.
Shania Twain ji aliyê dayika xwe de ji eslê xwe fransî ye; Bi rastî, ew ji gelek koçberên Kanadayî û bi taybetî ji Jean Guyon û Mathurine Robin hatîye dinê, ku di sedsala 17-an de ji Perche hatî û her weha bav û kalên Céline Dion, Madonna, Camilla Shand, Hillary Clinton. Jack Kerouac, Stéphane Dion, Diane Tell û Lynda Lemay. Her weha ew ji bapîrê xwe yê bavî Eileen Pearce, ji 10-ê nîsan 1911-an li Newbridge (wîlayetê Kildare) li parêzgeha Leinster li îrlandayê ji dayika xwe Îrlandî û îngilîzî ye.
Markt Schwaben
Markt Schwaben şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Shania Twain
Jînenîgarî
Ji pênc saliya xwe ve, wê dest bi rawestandina li ser pêşandanên televîzyonê kir ku wê vexwendin çend sal şûnda. Dêûbavên wê sê zarokên din hene û Eilleen Twain di Timmins de zaroktiyek dijwar hebû: dêûbavên wê xwedî dahatên kêm in û malbat pir caran kêmbûna xwarinê ye. Rojekê dema ku Jerry li kar e, dayika wî malbatê mayî 684 km dûrî hewşeke bê hempa ya li Toronto ji bo alîkariyê bipirse. Dayika wê rewşa xwe ji rayedarên dibistanê vedişêre, da ku ew malbat ji hev cihê nekin. Eilleen Twain hingê li restorantek McDonald li Ontario kar kir
Eilleen ji ber rewşê aborî dest bi sitranêjî yê di klûbên herêmî û barsê de piştgiriyê dide malbata xwe, bi gelemperî di navbera nîvro û yek danê sibê de bîst dolar qezenc kir. Her çend wê wê hingê bertek nîşanî stranbêja di atmosfereke wisa ciwan de, paşê Shania bawer kir ku ev dewra dibistana hunerên performansê bû, ku bibe stranbêjek serketî.
Eilleen Twain di deh saliya xwe de stranên xwe yên pêşî Love Is Rose and Just Like Storybooks nivîsand Ew ji hêla hevalek zaroktiyê, Kenny Derasp ve tête şirove kirin, wekî "zarokek pir cidî ku piraniya wextê xwe di nav nivînan de nivîsî stranan"
Di destpêka salên 1980-an de, wê hin dem bi bavê xwe re xebitand di daristanan de li bakurê Ontario, karsaziyek ku malbat bi giranî tê de beşdar e û li nêzî 75 karkerên Ojibwe û Cree kar dike
Her çend xebat pir daxwazî ​​ye û mûçeyên pir kêm in, Shania Twain derbarê vê ezmûnê de dibêje, "Ji min hez kir ku ez ji tecrîdê bêm. Ez ji tirsa ku ez li hawîrdora xwe nebûm, dixebitîm.  Ez pir hêzdar bûm, min her roj bi milyonan dimeşiyam û me barê giran daran kişand.  Di vê hawîrdora dijmintî de hûn şampû, deodorant an çêlek bikar tînin, bê bîhnxweş, hûn şilavê bikar tînin û hûn di golê de cilên xwe dişûştin û paqij dikin.  Ew jiyanek pirr zehf e, lê ez pir afirîner bûm û ez bi kûçikê xwe û gîtarê re di daristanê de tenê bûm ku stranan binivîsim.
Di wê demê de, Eilleen bi gelemperî gîtara xwe kişand, stran digotin û stranan hema hema heta tîrêjê dinivîsand
Di 1ê çiriya paşîn sala 1987-an de, ew ji mirina diya xwe û bavê birêzê re di qezayek otomobîlê de ku tê de kamyonek têketinê heye (kamyonek dirêj a ku ji bo veguheztina daran tê bikar anîn, li bakurê Kanada pir gelemperî ye) Ev windakirin wê sal û şûn de, strana Xwedê Xwezî Zarok Bêje Li pey vê ceribandinê, ew hîn jî pêdivî ye ku li ber çavên birayên xwe yên piçûk Mark û Darryl û xwişka xwe Carrie Ann, ji temenê 13 û 18 salî bigire Wê dema ku her kes li dibistanê dimîne, malbata xwe birin Huntsville, Ontario. Pêşeroja Shania Twain, li ser hemî karên malbatê digire, fatûrên dihêle û beşdarî civînên dêûbavan dibe.
Zwenkau
Zwenkau yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Leipzigê li herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Osmanville
Osmanville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Têlîbrahîm
Têlîbrahîm (bi tirkî: Uğurtepe), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Yasûc
Yasûc, navenda parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmedê ye.
Şorê, Hewlêr
Şorê, gundekî bi ser navçeya Mêrgesorê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Çome Sek
Çome Sek, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
La Selle-sur-le-Bied
La Selle-sur-le-Bied, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Würselen
Würselen bajarokekî navçeya (Landkreis) Aachen li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Heidesee
Heidesee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Feyzawa
Feyzawa, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Feyzawa 176 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 38 e.
Xerabreş
Du gundên bi vî navî hene
Tayfur Sökmen
Tayfur Sökmen (jdb. sala 1892 li Dîlokê; m. 3ê Adar 1980 li Stembolê) siyasetmedarekî tirk bû ku di navbera salên 1938-1939an de yekem û yekane serokê Dewleta Xetayê bû.
Jiyan
Sökmen li Dîlokê ji dayîk bûyê. Dibistana Rüştiye (lîse) li Kirikhanê xîlas kirîyê. Di dema desthilatdariya Fransiyan de li Xetayê, beşdarî tevgera muxalefetê bû. Lê dema ku cezayê darvekirinê lê hate birîn, Sökmen reviya Tirkiyeyê kir. Tevî ku di sala 1926an de hat efûkirin jî, sala bê careke din reviya Tirkiyeyê. Di sala 1935an de ji parêzgeha Antalyayê wek parlementer hat hilbijartin. Dema ku herêma Xetayê wek dewletekî serbixwe hat ragihandin, Sökmen serokkomar hat hilbijartin. Lê di demeke nêzîk de Xetay ket sînorên Tirkiyê. Sökmen piştî sala 1954an ji Antalya û parêzgeha Hatayê wek parlementer hat hilbijartin.
Li gorî makezagona Tirkiyeyê ya sala 1961 de, serokên berê di Senatoya Tirkiyeyê de cih girtibûn. Ji ber ku serokê berê yê Xetayê yê, Sökmen bû endamê daîmî yê Senatoyê. Lê di sala 1975an de îstifa kir.
Dassel
Dassel, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Northeimê li herêma Saksonya Jêrîn ya Almanyayê ye.
Moosach
Moosach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ouézy
Ouézy, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Qeremêlik
Qeremêlik, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
H
H herfa 10. a alfabeya kurdî ye. Binihêre: H (tîp).
Wekî din H kurtenavê
Hefderan
Hefderan gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Xirbê Elî, Nisêbîn
Xirbê Elî gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Semoy, Loiret
Semoy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Melamchi
Melamchi, bajarekî welatê Nepalê ye û li herêma Bagmati yê cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 28.955 kes hatiye hejmartin
Lîbya
Lîbya welatekî li Afrîkaya Bakur ye.
Dîrok
Welatê Lîbyayê heta sala 1911ê de jî di bin desthilata Osmaniyan da bû lê piştî dagirkirina Ewropiyan bo hemû Afrîkaya Bakur, welatê Îtalyayê jî li sala 1911ê de dest bi dagirkirina Lîbyayê kir.
Di Şerê Cîhanî yê Duyem de Fransa û Brîtanyayê bi alikariya xelkê Lîbyayê Lîbya dagir kir. Lîbya bû sê parçe, yek parçe di destê Fransayê de bû û du parçe di destê Brîtanyayê de bûn. Parçekê di destê Brîtanyayê de serokê terîqeta Şenûsî birêve dibir. Neteweyên Yekgirtî ji bo serxwebûna Lîbyayê biryarek da û di bin rêvebiriya serokê terîqeta Şenûsî key Îdrîs de li sala 1951ê de Lîbya bû serbixwe. Lê hindek leşkerên Brîtanya û Amerîkayê man li welat.
Li sala 1969ê de bi rêberiya Muemer Qedafî li Lîbyayê derbeya leşkerî pêkhat. Qedafî bû desthilatê nû.
Rouge-Perriers
Rouge-Perriers, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Melissa McBride
Melissa Suzanne McBride lîstikvaneke amerîkî ye. Wê rola di rêzefîlma The Walking Dead gêrandî ye. Her wesa wê xelata pesnê rexnegiran û gelek xelatên din jî standiye.
Lîbya
Erdnîgarî
Lîbya li ber Deryaya Navîn ye. Dewletên cîran li rojhilat Misir û Sûdan, lî başûr Nîjer û Çad û li rojava jî Tûnis û Alcerya ne. Paytexta Lîbyayê Trîpolîs e.
Melissa McBride
Jiyana kesane
Di nîvê salên 1980î de, McBride koçî Atlantayê kir û ew hêj jî li wê derê dijî.
Lîbya
Erdnîgarî
Rûbera wî nêzî 1.800.000 km² e ku 90% ê wê ji çolan pêkhatiye; Lîbya, li gor rûber, çaremîn welatê mezinê Efrîqa û 17'emîn welatê mezinê cîhanê ye.
Aborî
Mezintirîn beşa aborî ya Lîbiyayê, berhemînan û firotina neftê ye.
Sándor Ferenczi
Sándor Ferenczi (jdb. li Miskolc; m.  li Bûdapeşt) tûrenas û psîkoanalîstekî navdar ê mecar bû.
Jiyan
Sándor Ferenczi ji heft lawên Baruch Fränkel û xanima wî Rosa (jidayîkbûnê Eibenschütz) ê pêncemîn bû û çar jî xûşkên wan hebû. Bavê wî ji eslê xwe Polon bû, sala 1879 navê dike Bernát Ferenczi, bi mecarî.
Ferenczi dibistana protestanî li Budapeştê bidawî dike û bo perwerdeya bijîşkiyê diçe Zanîngeha Viyanayê. Piştî bidawîkirina zankoyê sala 1894 li nexweşxaneya Bûdapeştê ya bi navê Hospital Szent Erzsébet wekî tûrenas (norolog) kar dike. Beriya ku hevnasîna wî bi Sigmund Freud re çêbe bi wî re bi nameyan dikeve gotûbêjan.
Ferenczi bala xwe dide berhemdarî û afiranderiya derûnnasiyê. Gelek teoriyên wê hene. Bi giranî xwe dide ceribandinên têkiliyên parçeyên hişmendî û hişarê. Ango îd, ego, sûperegoyê. Li ser psîkotrawmayan lêkolînên girîng dike.
Xirbê Hinarê
Xirbê Hinarê gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Ouffières
Ouffières, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Fiat
Fiat S. p. A. fîrmayeke endustriyê û hilberîna otomobîlan a îtalî ye. Navenda wê li Turinê ye.
Navê wê yê dirêjî Fabbrica Italiana Automobili Torino (ku. Otomobîlfabrîka, fabrîka otomobîlê ya îtalî Turin). Divê bi fîrmaya heman komê ya bi navê Fiat Industrial û Markaya otomobîlê Fiat ve neyê tevlîhevkirin.
Dîrok
Yekem model 3 1/2 HP bû ku ji sala 1899 heya 1900 li dora 20 heb hatibûn çêkirin. Sala 1900'î 6/8 HP dertê û ji sala 1901'î ve jî 8 HP. Sala 1903 12 HP dikeve bazarê û heman salê dervefiroşî destpê dike.
Fîrmaya Fiatê sala 1909'ê li DYA fabrîkek li ava dike li gel otomobîlan hilberîna traktor, trên, motorên keştîyan, firoke ûêd dike.
Dassow
Dassow, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Nordwestmecklenburgê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Kûçetela
Kûçetella, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kûçetella 229 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 47 e.
Sennely
Sennely, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Bilêcan, Kop
Memanî, gundekî bi ser navçeya Kop a Mûşê va ye.
Tesla, Inc.
Tesla di Tîrmeha 2003-an de ji hêla Martin Eberhard û Marc Tarpenning ve wekî Tesla Motors hate saz kirin. Navê pargîdaniyê rêzek ji dahêner û endezyarê elektrîkê Nikola Tesla re ye. Di Sibata 2004 de, bi veberhênanek 6,5 mîlyon dolarî, Elon Musk bû hîsedarê herî mezin ê pargîdaniyê. Ew ji sala 2008-an vir ve wekî CEO kar dike. Li gorî Musk, mebesta Tesla ew e ku alîkariya bilezkirina tevgera veguhastina domdar û enerjiyê bike, ku bi wesayîtên elektrîkî û enerjiya rojê ve tê peyda kirin. Tesla di sala 2009-an de dest bi hilberîna modela gerîdeya xwe ya yekem, otomobîla werzîşê ya Roadster kir. Li dû vê yekê modela S-ê di sala 2012-an de, Model X SUV-ê di 2015-an de, modela Model 3-ê di 2017an de, û di sala 2020-an de modela Y-ya crossover hatin afirandin. Model 3 li çaraliyê cîhanê gerîdeya elektrîkî ya herî baş-firotanê ye û di Hezîrana 2021an de, bû yekem gerîdeya elektrîkî ku 1 mîlyon yekeyên gerdûnî firot.[9] Firotana gerdûnî ya Tesla di sala 2021-an de 936,222 otomobîl bûn, ku ji sala borî re %87 zêde bû û firotana berhevkirî di dawiya 2021-an de bi tevahî 2.3 mîlyon otomobîl bû. Di cotmeha sala 2021an de, sermaya bazara Tesla gihîşt 1 trîlyon dolar û bû şeşemîn pargîdaniya ku di dîroka Dewletên Yekbûyî de wiya dike.
Tesla bû mijara gelek doz û nakokiyên ku ji daxuyanî û kiryarên CEO Elon Musk derketine, û her weha ji îdiayên hesabên afirîner, tolhildana belavkeran, binpêkirina mafên karkeran, û pirsgirêkên teknîkî yên çaresernekirî û xeternak ên hilberên wan. Di Îlona 2021-an de, Rêvebiriya Ewlehiya Trafîkê ya Rêwiyan a Neteweyî (NHTSA) ferman da Tesla ku daneyên têkildarî hemî wesayîtên firotanê yên Dewletên Yekbûyî, yên ku bi Autopilot ve girêdayî ne, radest bike. lêkolînên ajansê yên li ser mirinên trafîkê yên ku bi karanîna Autopilot ve girêdayî ne.
Herzeverz
Herzeverz gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Märkische Heide
Märkische Heide şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Oberpframmern
Oberpframmern şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Wesanan
Wesanan, gundekî bi ser Qesra navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bülent Ersoy
Bülent Ersoy (bilêvkirina bi kurdî: Byulent Ersoy), z. 9ê hezîrana 1952 li Stembolê, hunermendeke transeksuwel a tirk e. Navê wê yê berê Bülent Erkoç bû. Cureyên awazên hunerî û arabesk distrê. Hunermendeka gelek navdar e û bi taybetî gelek ji dengê wê tê hezkirin. Li Tirkiyeyê û derveyî wê perwerdeya muzîkê û teknîkên stranbêjiyê dîtiye. Di dema cûntaya leşkerî ya sala 1980î de ji ber nasnameya wê ya transeksuwelî heşt sal qedexeya dikê wergirtiye û bo demekê li Ewropa wekî penaber jiyaye.
Zimanê wê û belaya serê wê
Ew di gelek konseran de carnan rexneyên tûj li siyaset û kesayetiyên navdar ên Romê dike. Lê dema ku medya û dewleta tirk bi ser be tê, gotinên xwe şûnve digire. Bo mînak carekê (sala 1989) li bajarê Edeneyê ji wê daxwaza strîna sîrûdeke neteweperest tê kirin lê ew rexne dike û kesên ku sirûdên wiha guhdar dikin bi guhdirêjiyê tewanbar dike. Di heman konserê de tê gulebarankirin û bo demekê dirêj di nexweşxaneyan de dimîne.
Dîsa, li ser ketina artêşa Tirk a 25emîn bo Îraqê û hewla dagirkirina Başûrê Kurdistanê, wan di bernameyeke zindî ya televîzyonê de rexne dike. Rexneya wê gelek deng vedide. Medya û çapemeniya Tirkiyeyê, herwiha hunermend, şanoger, teolog, ronakbîr, zanist, jînên malan hwd ên tirk nerazîbûnên xwe diyar dikin û wekî kampanyayeke neteweperwer li dijî wê dardixin. Dozgerê komarê li dijî wê dozê vedike. Saziya kontrolkirina radyo û televîzyonê ya Tirkiyeyê (RTÜK) weşandina stran, dîmen û awazên wê "ji ber sedemên heftnazîk ên neteweya tirk" bo demeke bêdawî qedexe dike. Gelek organîzator, programên wê betal dikin.
Heya niha 30 albûmên wê derketine.
Lohan
Lohan (bi tirkî: Cevizli), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Tesla
Tesla bi piranî ji bo van gotaran tên bikaranîn:
Şêrokya
Şêrokya, gundekî bi ser navçeya Dolemerî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Datteln
Datteln, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Recklinghausenê li herêma Nordrhein-Westfalen ya Almanyayê ye.
Sigloy
Sigloy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Kazancı Bedih
Jiyana wî
Kazancı Bedih, bi eslê xwe kurd, dengbêj û hunermend di 1ê kanûna paşîn a 1927an de li navenda Rihayê li taxa Sêwregî ji dayîka xwe bûye. Di 20ê kanûna paşîn a 2004an de wî jiyana xwe ji dest da. Bedih, ew malbate wî ye yek kurê zaroka wî bû. Ji karmenda Şaredariye piştre çêkirina wî sîtilkarti karbenda wî bi sedema ew bi navlêk bi venasîn.
Xebatên wî yên hunerî
Gelê tirk û li Riha ku ji qora rê şewên wî kevneşopa wî bi vê vedîtin. Biçûk ji salên ji qora re ji şewên wî e tevlî bû yî Bedih li ciware Riha ev ji şewên rê hatin gazî kirin herî girîng ji navdarên bû.
Kazancı Bedih û bernameya wî ya televîzyonê
Di sala 1993 de İbrahim Tatlıses pêşkêş bû; bi nava  İbo Show  li bername televîzyon bi xuya bûn. Li vê derê Fuzûlî ye ; '' Wisa sermestem ku sehi nekim çiye Dinê ? '' Dest pê ka gotinên wî ji hostaye rê nû derînên vekirî bû. Lê belê vê xwe qet nexwestî bû. Çimkî vê sedem bi vî awayî li dorhêlên ku bê esîl kirî bû. Bedih ku bêhtir bêdeng û aram jiyanek dixwestî bû. Ji qexwêxaneyan rê neçû bû û ji qora rê şewên wî beşdarî bûn gelek dixwestî bû. Xwe beşdar bû ji li şewên rê bi piranî pere ne distandî bû. İbrahim Tatlıses e bername wî ye ji beşdar bûn piştre dubare li ser ji ekranên rê ji bo derçûne wî xwestina sift dabiland hunermend, heta dûdû meha piştre ji bernameya rê dubare beşdar bûn.
Bi jine xwe mirina wî
Sala wî 2003 li meha îlon li sala 76 sûka wî ku mesgeriyan karbenda wî ye paşe veger bîryar wergirtî bû. Kazancı Bedih û jine wî, di 20ê kanûna paşîn a sala 2004an de ango li sala 77 li Riha ku male ji wan raketina wî li rêzê, ji sobeya ji xwe vê çûn ji gaza bi wan jehr bûne jiyana xwe ji wan dest dan. Wan meytên wî kurên wî Necî Yoluk dotira rojê saet 10.30an de li hêlan ji malê rê têketina wî bû peyda kirî bûn.
Routot
Routot, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Preignac
Preignac, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Ouilly-du-Houley
Ouilly-du-Houley, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xirbeka
Xirbeka gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Yezd
Yezd, bajarek li naverasta Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 432.193 kes lê dijin.
Yezd, navenda parêzgeha Yezdê ye.
Meux, Charente-Maritime
Meux, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Jûjiyê sîngspî
Jûjiyê sîngspî, jûjiyê zikspî, sîjo an jîjo (Erinaceus concolor), cureyekî jûjiyan (Erinaceidae) e.
Belavbûn
Jûjiyê sîngspî xweciyê welatên din :Ermenistan, Azerbaycan, Belarûs, Gorcistan, Îran, Îsraîl, Kurdistan, Libanan, Rûsya, Sûrî Tirkiyê û Ukranya ye.
Gerrusî
Gerrusî zaravayekî Kurdî ye, ku li girtûperê (derdorê) bajarê Bîcarê tê axaftin û wisa yek ji devoken Kurdiya navîn û Kurdiya Başûr nas dibe. Gerrusî bi zaravayên soranî û Kirmaşanî û Lekî bi pirr nêzî ye.
Jûjiyê sîngspî
Reftar
Jûjiyê sîngspî malên xwe ser giha ava dike ku ne wekî jûjiyê Ewropayê ku di erdê de dikule.
Gerrusî
Rêziman
Rêzimanê Gerrusî mîna zaravayên Kurdiya navîn û Kurdiya Başûr yên din e. Tenê li Gerrusî de (mîna Kirmaşanî) mirov dikare jibo çê kirina demê nikayî hem "di-" bi kar bîne hem jî ne. Belam (lêbelê) carna demê nikayî tenê bi "di-" tê çê kirin:
Şirên Fîlozofî
Şi'rên Fîlozofî tê gotin ku berhema Ehmedê Xanî ye û tê de li ser felsefeyê helbest nivîsandiye. Ji navê pirtûkê jî mirov tê derdixe ku ev pirtûk bi zimanê kurdî hatibûye nivîsandin. Lê pirtûk wendabûyî ye û di derbarê pirtûkê de agahî jî pir kêm e.
Gerrusî
Helbestek bi kurdiya gerrus
.....
Şirên Fîlozofî
Li gorî hin texmînan peyva "Şêr" wek Şiîr (Helbest) an Şiirîn Fîlozofî hatiye bikarhanîn.
Gerrusî
Helbestek bi kurdiya gerrus
Helbestvan: B. Q. Daxî, ji pertoka wê ya "Delaqey Derya (Helbest Bi Kurdiya Gerrusî)
Pliening
Pliening şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şirên Fîlozofî
Çavkanî
İzzeddin Mustafa Resûl, Ehmedê Xanî şa'iren we mufekkiren feylesufen we mutasawifen. Bexda 1979.
Gerrusî
Helbestek bi kurdiya gerrus
Werger:
....
Müge Anlı
Müge Anlı (jdb., Stembol) pêşkêşkara televîzyonê û rojnamevana tirk e. Ji cîhana magazînan derbasî televîzyonê dibe. Bavê wê teter e û diya wê elban.
Di Kanal D'yê de bi navê Dobra Dobra (bi kurdî Deqerû, Gotinlirû) moderatoriya bernameyekê kiriye. Di Atv'yê de bêjeriyê dike. Herwiha li heman kanalê bi navê Tatli Sert (Şîrîn hijd) bernameyeke gotûbêjiyê birêve dibe.
Erdheja Wanê û Anli
Müge Anlı di bernameyekê de li ser erdheja Wanê ya ku bi sedan kesan jiyana xwe jidest dabûn, helwesta xwe nîşand dide û şabûna xwe bo mirî û mexdûrên erdhejê tîne ziman. Anli herwiha dibêje: "Hûn keviran davêjin polîsan îcar jî hatine alîkariyê dixwazin. Divê hedê xwe bizanin".