cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mahmûd Derwêş
Di têkoşîna azadiya gelê xwe heta mirov bêje bes cihê xwe girt û ti carî hêviyên xwe ji aştiyê qut nekirin. Nav û dengê wî ji sînorê welatê buhurî û derbasî gelek welatan bû. Ew serokê komeleya nivîskarên Filistînî bû. Wî bêhtirî 20 pirtûkên helbestan, 7 pirtûkên pexşan nivîsandin.Ew di qada navneteweyî de ji bo helbestên xwe yên li ser welatê wenda tê nasîn. Berhemên wî gelek caran çap bûn û bi 22 zimanan hatin weşandin.
Di salên 60î de Derwêş bû endamê Partiya Kommunîst ya Îsraîlê Rakahê, lê ew bêhtir bi xebatên xwe yên di nava Rêxistina Rizgarkirina Filistînê (RRF) de hat nasîn. Ew di sala 1887an weke endamê Komîteya Rêveber a RRFê hat hilbijartin. Ji bo ku Peymana Osloyê protesto bike ew ji RRFê veqetiya. Piştî 30 salan mişextiyê, bi şert dikarîbû vegere Filistînê û li Ramallahê bi cih bibe.
Penîr
Penîr an penêr zadekê hişk e ko ji şîrê çêlan (manga), mihan, bizinan û memikdarên dî dihêt çêkirin. Şîrî bi hêvênê penîrî ango rennetê û tirşandinê dikin penîr. Bakterî dikarin şîrî bitirşînin û dewrekê girîng di pêkhatina penîrî û çêj ango tam û bêhna penîrî da digêrin.
Bi sedan cureyên penîran hene. Penîrên curane bi rêya bikaranîna şîrê memikdarên cuda cuda, bakteriyên cidacida û şêwazên din tên berhemanîn. Zadê ku memikdar dixwerin û bikaranîna giyayên bêhndar jî yek ji rêyên berhemanîna coreyên penîran in.
Jibo hindek penîran şîrî bi sirke an ava lîmonê ditirşînin. Lê piraniya penîran bi rêya tirşandina şîrî bi bakteriyayan dihên çêkirin. Bakterî şekira şîrî dikin Tirşê Şîrî anko laktîk asîd. hêvênê penîrî coreyekê anzîman e ko bi awayekê kevneşopî ji navpoşa aşika savayên pez û gareşan dihêt girtin. Lê niha ev hêvên di ezmûngehan da jî dihêt berhemanîn.
Meyrin
Meyrin, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Genevayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Øyangen, Ringerike
Øyangen, goleke di nava sinorê şaredariya Ringarike ya parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 19,72 km û bilindahiya ji asta deryayê 562 mêtre ye.
Grävenwiesbach
Grävenwiesbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hochtaunuskreis li Hessen, Almanyayê ye.
Mourèze
Mourèze, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
The Hobbit (pirtûk)
The Hobbit, or There and Back Again (bi wateya: Hobbit, an li vê derê li wê derê) romaneke hemasî ya pir aşopî ya nivîskarê înglîz J. R. R. Tolkien e ya ku di 21ê îlona 1937an de derketiye.
Di vê romana qala Hobbîtike bi navê Bilbo Baggins û 13 kurtebal, serê kurtebalan ji Thorîn Berûmertal' 'Thorin Oakenshield. Çîrok: gava ku wî qet hêvî nedikir gel Gandalf î 13 mirovên kûrt hatine mala wî, Lêbelê, jiyana wî tê guhertin. Di vê rêwîtiyê de, xelekek heye ku dê çarenûsa cîhana navîn biguheze. wî rêwîtiyê da hûkûmdarê smaug yê bin çîyayê erebor da hête kûştin. Piştî şerê 5 artêşê bajarê bin çiyayê erebor hatiye avakirin û azad. mirovên kûrt li vî bajarî bicîh dibin û dijîn
Kitî
Kitî gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
OPML
Nivîsara sernameyê
یOPML (Outline Processor Markup Language) spesîfîkasiyoneke bi zîmane xml ye. OPML ji aliyê Microsoft hat pêşxistin.
Mînak
Ev mînakek ji bo bikaranîna OPLM e.
Gachenbach
Gachenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neuburg-Schrobenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Katzwinkel
Katzwinkel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Issé
Issé, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Navenda Medoks a Tedawiya Oksîjena Hîperbarîk
Navenda Medoks a Tedawiya Oksîjena Hîperbarîk (bi tirkî: Medoks Hiperbarik Oksijen Tedavi Merkezi), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.
Dûpişk (komstêr)
Dûpişk (bi latînî: Scorpius) komstêreke di çembera bircan de ye û nîşana wê ya astronomiyê ♏ ye. Ew di navbera li bakurê Terezî û li rohelatê Keywanê de ye.
Komstêra Dûpişkê yek ji komstêrên herî balkêş a li nîvkada başûr kûreya ezmên e. Gelek stêrên geş ser û pençika wê pêk tînin û pişka wê bi jor de bilind dibe. Ew nêzî navenda kadizê ye. Roj di navbera 23'ê kewçêrê û 30'ê kewçêrê di komstêra Dûpişkê de dimîne û ew mideta tewrî kurt a ku roj di birceke de dimîne ye.
Komstêra ji demên sumeriyan vir ve dihat zanîn û ew bi xwedewanda Išḫara ve dihat eleqedar kirin. Lê mehneya wê ya îroj ji Yewnana antîk dertê. Ew yek ji 48 komstêrên ku Ptolemaîos qala wê kiribû.
Mîtolojî
Di mîtolojiya yewnanî çend efsaneyên li ser dûpişkê tên gotin.
Stêrên Dûpişkê
Stêra tewrî geş Antarês navê xwe ji yewnanî girtiye. Navê wê Anti-ares, ango antî-mars, çima ku rengê wê bi Marsê ve dişibe hevdu hana hatiye bi nav kirin ku merîv dikare bona rengên wan wan şaş bike. Navê wê yê erebî Qel el-Eqreb jî berbelav e.
Şerê Troyayê
Şerê Troyayê di mîtolojiya yewnanî û dîroka kevnar de ji ber revandina Helena jina Menelaos a ji aliyê Parîsê Troyayî ve dest pê kiriye. Di navbera Aka û Troyayiyan qewimiye. Pevçûn piranî derdora bajarê Troyayê çêbûye lê şer ji bo dîroka hemû Anatoliyayê û Yewnanistanê pir girîng bûye. Hûrgilîyên şer dû destanên Homêrê de hatiye gotin. Navê wan destanan Îlyada û Odîseya ye.
Zeus ji bo zewaca Tetîs û Pêleûs dawetek çêdike û gazî Erîs nake. Erîs jî aciz dibe û ji bo hevrikî çêbe, sêvek dişîne dawetê û ser da dinivîse "xwedawenda herî xweşik ra". Hevrikî navbera Hêra, Afrodîtê, Atênayê derdikeve. Zeus ji bo hevrikî biqede her sê xwedawenda dişîne li prensa Troyayê Parîsê. Parîs sêvê dide Afrodîtê ra. Afrodît ji bo dîyariyê evîna "jina herî xweşik" Helenê dide Parîsê. Parîs diçe Spartayê Helenê dibîne û dilê wê jî dikeve. Hev ra direvin têne Troyayê. Mêrê Helenê Menelaos û kekê Menelaos Agamemnon vê heqaretê qebul nakin û hemû hezên Yewnanistanê kom diken û dimeşin ser Troyayê. Alîyên din ve Keyê Troyayê Priamos jî hêze hemû Anatoliyayê di bajarê Troyayê kom dike. Şer nêzîkê bajarê Çanakkaleyê diqewime. Çanakkale navbeynê behra ege û behra reş de ser cihekî stratejîk e. Navbera Ewropa û Asyayê jî wezîfa pirê dike. Ji ber wê yekê şer gelek encamên girîng aniye ser hole.
Hîtît û Troya
Troya xwedî surên herî başê dinyayê bû. Tê zanîn ku tirkevanên Troyayê yên herî başê dinyayê bû.
Aka
Aka li Yewnanistana kevnar da qewmekî bû. Berê zayînê 2000 salî de ji bakur û ji rojhilatê hatibûn Yewnanistanê.Li Yewnanistanê gelek keyaniyan avakirin. Çaxê Şerê Troyayê keyê Akayan Agamemnon heman demê keyê Mîkenê bû. Birayê wê biçûk Menelaos jî keyê Spartayê bû.
Odîseûs
Odîseûs li wêje û mîtolojiya yewnanî de cihekî girîng digre. Keyê Îtakê yê ye. Destana Îlyada û Odîseya bi çavê we tê qese kirin. Odîseûs mêrê Pênelopê û bavê Têlemaxos e.
Nedixwest ku tevlî Şerê Troya'yê be. Ji ber wê texlîtên dîna kir. Piştî vê yekê bi xeletî kurê xwe kuşt. Pir poşman bû û eşkere kir hişê wî ci ye. Paşê beşdar bû hezên Agamemnon, çu Îlîayê. Vê şerê da rolekê pir giring lîst. Piştî şer belayê pir mezin têne serî wî.
Axîleûs
Kesên ku dinav destana Îlyadayê herî girîng ew e. Kurê Pêleûs û Têtîs e. Têtîs jî di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda behrê ye. Axîleûs li hespmêr (sentor) an hatîye mezinkirin û perwerdekirin. Ji ber wê gelek bihêz û egît bû. Emrê wê kêm lê navdarîya wê gelek bû. Ji bo navdarîyê beşdar dibe şerê Troyayê. Diya wê Têtîs wê pê avê pîroz dike. Tê bawerkirin ku kesên pê avê tên pîrozkirin wan kesan şûr nabire û tîr lê nakeve. Lê pehniyê lingên wê vala dimîne û nayê pîrozkirin. Bi dawiya şerê ji pehniyê lingên xwe tê kuştin. Cihên Axîleûs tê kuştin niha di tenduristiyê da navê Tendoma Axîlêûs tê zanîn. Navbera Axîlêûs û key Agamemnon piranî ne baş bu. Ew rewş pirsgirekên mezin derxiste holê.
Şerê Troyayê
Hezaran zêdetir keştîyên Akayan ji Behra Egeyê tên û derdikevin deşta Îlîayê û şer destpê dike. Şer hin caran nêzîkê bajarê Troyayê, hin caran nêzîkê keştîyên Akayîyan didome. 9 sal ji destpêka şer dibore.
Menelaos û Parîs ji bo Helenê derdikevin qada şer. Kî serbikeve tu ew bibe xwediyê Helen'ê. Menelaos dikarte Parîsê û dixwaze wê bikuje.Lê Xwedawend Afrodîtê nahêle Parîsê ji destê Menelaos rizgar dike. Şerekî mezin destpê dike. Du hêz jî bi hezaran qurbanî dide.
Ji bo ganîmetan ixtîlafek dikeve navbeyna Şah Agamemnon û Fermandar Axîlêûs'ê. Axîlêûs vedigere keştîyê xwe û ji şer derdikeve. Ev ji bo Akayîyan pirsgirêkên mezin derdixîne holê û moralên leşkerên Akayî dikevin. Hevalê Axîlêûs'ê Patraklos cilên Axîlêûs'ê vedigere û beşdarî şer dibe. Leşker guman dikin ku Axîlêûs vegeriyaye û moralên wan zêde dibe. Dîsa nêzîkê surên bajarê Troyayê dibin. Fermandarê Troyayê, kurê key Prîamos, mîrzade Hektor Patraklosê dibîne guman dike ku ew Akhilleus e. Derdikeve qadê û Patraklosê dikuje. Agahî diçe Axîlêûs.Ew diqehire û şevek şîna hevalê xwe Patraklosê digre. Sibê zû diçe li dîwana key Agamemnon, îxtîlafê diqedîne û dîsa beşdarê şer dibe. Axîlêûs dixwasta kujerên hevalê xwe, Hektorê bikuje. Hektor derdikeve qada şer, Egîdê Akayan û Egîdê Troyayê şer digrin. Encamên vê şerê navdar de Axîlêûs serdikeve û Hektorê dikuje. Bedena Hektor girêdide parxêla xwe yên şer û bedenê kaş dike. Ew heqaretek mezin bû wê çaxê. Dibe şev, Keyê Troyayê Priamos tê te civata Axîlêûsê hêvîya jê dike û bedena kurê xwe ji Axîlêûsê distîne.
Paşî kes nikare vê şerê mezin serbikeve. Webayek nav leşkerên Akayîyan dikeve û hêdî hêdî dimirin. Akayî pê dihesin ku nikarin vê şerê serbikevin.Planan difikirin. Biryar diden ku plana Odîseûs biken û diken jî. Sibeyê leşkerên Troyayê têne kontrola dijmin.Tenê leşkerên mirî û hespek bi daran hati çêkirin dibînin. Ew hespên bi daran hatî çêkirin navê wê dibe Hespê Troyayê. Hesp di mîtolojiya yewnanî da sembola xwedawend Posîdon e. Ji ber vê Troyayî guman dikin ku dijmin çune û ji bo pîrozbahiyê wê hespê qurbana Xwedawend Posîdon kirine. Troyayî ji ber ku pîrozbahi bê te bajarên wan jî hespê kaş diken û dibin nava bajarê xwe. Lê rastî ne wisa bû. Çaxê Troyayî serxweş û nav xewê de nav hespê da Odîseûs, Axîleûs û leşkerên Akayiyan derdikevin û derîyên bajarê ji bo hêzên Akayiyan vediken û hêzên Akayî dikevin nav bajar. Bajarê talan û dagir diken.
Parîs pê tîrek tendoma aşîla Axîlêûsê dixe. Axîlêûs pê wê derbê dimire. Qetlîam çêdibe, pir kêm kes direve çîyayê Îdayê xwe ji vê komkujiyê xilas dike.
Qerenewê
Qerenewê, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Jinên qatên bilind (pirtûk)
Jinên qatên bilind navê kitêbeke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Di sala 1998an de derketiye û ji hêla Weşanên Avesta ve hatiye çapkirin. Kitêb ji heşt çîrokên nivîskarê amûdî pêk tê.
Mamoste Nûjen
Mamoste Nûjen (jdb. 1954, Bismil ) bernavê karîkatûrîstekî kurd e.
Karîkatûrên Mamoste Nûjen bi taybetî di malpera Netkurdê da derdikevin. Karîkatorên wî bi taybetî li ser rexnekirina dewleta Tirkiyê ne.
Nexweşxaneya Dewletî ya Navçeya Pasûrê ya Dr Abdullah Biroğul
Nexweşxaneya Dewletî ya Navçeya Pasûrê ya Dr Abdullah Biroğul (bi tirkî: Dr. Abdullah Biroğul Kulp İlçe Devlet Hastanesi), nexweşxaneyeke Pasûrê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.
Jeantes
Jeantes, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Serres, Hautes-Alpes
Serres, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Süßen
Süßen bajarokekî navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Axavêr
Axavêr, anku Aẍavêr ( / Çavuşbahçe) gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
La Loubière
La Loubière, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Bengbu
Bengbu, bajarekî welatê Çînê ye û di parêzgeha Anhuiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.331.000 kesî
Jans
Jans, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Denizli (bajar)
Denizli li rojavayê Asyaya Biçûk paytexteke parêzgeha Tirkiyê ye û bi 1,005,687 niştecîhan (li gorî sala 2016an), piştî Îzmîr û Aydinê sêyemîn bajarê herî mezin ê herêma Egeyê ye.
Li herêma Denizli a îroyîn akinciyên ewil di derdora 4000 B.Z. de teyê tarîxkirin. Herêm di dîrokê de ji aliyên Hîtît, Frîgî, Yewnanî, Roma, Selçûqî û Mongolan ve hatiye dagirkirin û bi cih bûne.
Mandara
Mandara, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Qasê
Qasê, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Pålsbufjorden
Pålsbufjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye.
Joncourt
Joncourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Schmitten, Almanya
Schmitten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hochtaunuskreis li Hessen, Almanyayê ye.
Heware Xol
Heware Xol gundekî Rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Mirî ranazin (pirtûk)
Mirî ranazin navê pirtûkeke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Pirtûk di 1996an de ji aliyê Weşanên Avesta ve hate çapkirin û ji du beşên yeko yeko 5 çîrokên nivîskarê amûdî pêk tê.
Famîleya zîrfonê
Famîleya zîrfonê, famîleya parzînê, Famîleya exlamûrê, famîleya çorgehê, (Tiliaceae) navê famîleyeke riwekan ji desteya Malvales e. 41 celen û nêzîkî 400 endamên vê famîleyê hene. Navê xwe ji navdara malbatê tiliayê digire. Ango dara çorgehê (exlamûr,zîrfon).
Elîm
El-Elîm,Navekî Xwedêye.Bi her tiştî pirr baş zane.
Mohemd Riza Himetyar
Mohemd Riza Himetyar helbestvanê kurd e.
Mohemed Riza Himetyar li sala 1958ê de li bajarê Tikabê girêdayî bi ostana Azerbêycana Xerbî Rojhilata kurdistanê hatiye dinyayê.Bav û diya vî çoyîne ber rehmeta xudê.Navê bavê vî Ebdolla û navê diya vî Hacye bû.Ev li ber xatira babê xwe ku meimorê devletê bû,dersa seretayiya û navîn û lîsê xwe li Tikab,Seqiz, Bîcar û Sine (Senendec) tevav kirye.
Paşan li bajarê Seqizê dibîte mamoste û her livê dizevice û piştî çendîn sal xizmeta mamosteyetiyê tête bajarê Sine û karê mamostetiyê didomîne. Li zanîngeha Kirmanşahê lîsansa ziman û edebiyata farisî distîne. Heta niha li bajarê Sine merkeza ostana Kurdistanê de dimîne û tê baznişest kirin.
Sigottier
Sigottier, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Mohemd Riza Himetyar
Himetyar her li zarûtiya xwe de helbestên farisî digotin. Pîştî şoreşa Îslamî ya Îranê ya sala 1978ê dest bi gotina helbestên kurdî kir. Bilî dîvana helbestê vî ku hê ronahî nedîtiye, ev mijûlê vergêrana Şehnama Firdosîye, ku 60000 beyte û şahkara edebiye cihanêye. Evî heta niho 20000 beyta vergêrane ser zimanê kurdî zarava Soranî ku bi helbesta kilasîke, li ber çap kirinê ye.
Emîrler, Kurudere
Emîrler gundekî kurd di navçeya Kurudere li parêzgeha Entabê yê. Ew gund cihê jidayikbûna siyasetmedar û rojnamevan Îbrahîm Parlak ê.
Ertuğrul Özkök
Ertuğrul Özkök (bixwîne Ertûẍrûl Îozkîok) (jdb. 4ê tebaxê 1947 li Izmir) rojnamevan, nivîskarekî navdar ê romî (tirk) ye.
Nuawat Êspiyan
Şûn: Îran, Xorasani Rezevî, Şaristani Deregez, Dêhêstani Qerebaşlo
Ertuğrul Özkök
"Li cem eskeran bi pênûsê êrîş dibir ser kurdan"
Bi xwe di bernameyeke TVê de digot, "min jî bi pênûsa xwe li dijî hewldana nû ya cudaxwaziya kurdan şer kir, heger hêza çaremîn medya, tevlî şer nebûba, niha Xwedê dizane, navê Diyarbakirê kiribûn Amed" Özkök xwedî nêrînên kemalîst, mîlîtarîst e. Di salên 1990î de ku gerînendeyê giştî yê rojnameya kemalîst û neteweperwer Hürriyetê bû, giraniya xwe dabû şerê psîkolojîk ê li dijî kurdan dihat meşandin. Gorî gelekan têkiliya wê bi rêxistinên veşarî yên dewleta tirk re hene, wî perwerdeya endezyariya civakî, sîxurî, şerê psîkolojîk, teknîkên lidarxistina provokayonan ûêd dîtiye.
Nuawat Êspiyan
Nav: Nuawat, êspîyan;                 Espīān;                  نواباداسپيان
Ertuğrul Özkök
"Li cem eskeran bi pênûsê êrîş dibir ser kurdan"
Di nava salên 1990 - 2009ê de gerînedetiya giştî ya Hürriyetê kiriye ku slogana vê rojnameyê "Tirkiye ya tirkan e!" ye.
Nuawat Êspiyan
Dorber: 0.30 km
Ertuğrul Özkök
Jiyan
Özkök sala 1947 li bajarê Îzmîr (navê berî Smîrna) hatiye jiyanê. Koçberên balkanî ne. Malbata wî karê çapkirinê dikir. Dibistana amadeyî ya Izmirê bidawî dike, li Parîsê perwerdeyê dibîn.
Nuawat Êspiyan
pirtirîn bilinî: 718 mêtr
Kêmtirîn bilinî: 709 mêtr
dirêjtî rê je şeri Deregez: 25.34 km
ziman: kurmancî
serjimarî 1385: 4
Hêlîlar: 59°10’23.40″E
Tazeqele (6.3 km) Kalû(6 km)
NA
Pir wateyên kurtenivîsê NA, Na ya na hene.
Uhingen
Uhingen bajarokekî navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Joué-sur-Erdre
Joué-sur-Erdre, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Mittelhof
Mittelhof şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Brockville
Brockville, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê yê.
Serhildana Agiriyê ya sêyem
Komara Tirkiyeyê destûr hilda ku hêzên xwe heta piştê Çiyayê Agiriyê ye Piçuk ku wê demê di nav sînorên Îranê de bû, bibe. Bi vî avayî rêya Îran ê ji bo serhildêran hat tevxistin. Paşe di navbera Komara Tirkiyeyê û Îran ê da li ser sînor rêkûpêkek hat çêkirin. Bajaroka Kotur a Wanê hat dayîna Îran ê û iyayê Agiriyê ye Piçuk ji aliyê Komara Tirkiyeyê hat hildan.[7] Di 1’ê tîrmeh a 1930 an da ji aliyê Komara Tirkiyeyê dorgirtina Çiyayê Agirî yê hat xilas kirin û di 7’ê Îlon a 1930 an da operasyona mezin hat dest pê kirin. Vê operasyonê heta 25’ê Îlon a 1930 an berdewam kir. Di 14’ê Îlon a 1930 an da Îbrahîm Axa hat kuştin û Îhsan Nûrî Paşa jî çu Îran ê. Paşê di darizandina dadgeha Edene da 34 kes bi cezayê dardekirinê hat ceza kirin. Di sala 1938 an da navê bajarê ku Qerekose bû, hate guhertin û bû Agirî.
Serhildana Oremarê
Serhildana Oremarê, di sala 1930an de bi êrîşbirina ser hêzên dewleta Tirkiyê a ji aliyê eşîra gundê girêdayî Gewerê ya bi navê Oremarê ve pêk hat. Serhildana han bi awayekî hovane hate tefandin.
Pilûr, Îdir
Pilûr an jî Pulûr gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Pêdawer
Pêdawer, gundekî bi ser navçeya Dolemerî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Memê bê Zîn (pirtûk)
Memê bê Zîn navê pirtûkeke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Di sala 2003an de derket û ji aliyê Weşanên Avesta ve hat çapkirin. Pirtûk ji 15 çîrokên nivîskarê amûdî pêk tê.
Ganî Mîrzo
Ganî Mîrzo an jî Xeniyê Mîrzo, hunermend û muzîkjenekî kurd e.
Ew di sala 1968an de li Qamişloka Rojavaya Kurdistanê (Sûrî) ji dayik bûye. Ji destpêka sala 1990î û vir de ew li bajarê Barselona yê Ketelonyayê dijî û dixebite. Mîrzo li Heleb (Sûrî) û Spanyayê muzîk xwendiye û elementên muzîka kurdî bi flamenkoya spanî ve girêdaye. Ta niha çar CDyên wî derketine.
Monthey
Monthey, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Valaisa herêma Montheyê ye.
Ganî Mîrzo
Peymangeha Mîrzo ya Muzîkê û projeyên alîkariyê bo êzidiyan 2019
Di sala 2019an de li Xanesora Şingalê navenda hunerî û muzîkê ya bi navê Peymangeha Mîrzo ya Muzîkê bi alîkariya Xeniyê Mîrzo hate vekirin.
Monthey
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Ganî Mîrzo
Girêdanên derve
http://www.ganimirzo.com/
Mûmin
Mûmin,Navekî Xwedêye.Ewê di dilan de şewq /şewla baweriyê hişyar dike û ên xwe dispêrin wî disitirîne û diparêze.
Makîne
Makîne an maşîne (ji yewnanî μηχανη, mixanî) amêrek, ku bi armanca asankirina karekê bi kar tê.
Makîne di sirûştî de, bi awayê candar tuneye û bi destê mirovan tê sazkirin, ku ji yek amêr yan jî gelek amêran pêk tê û bi hev re, xebatê ji bo bicihanîna karekî dikin.
Makîne dikare amêrek gelek sade mîna gove yan jî, ji amêrên giran û mezin pêk bê.
Endezyarê makîneyan, li ser sazkirin û pilankirina makîneyan xebatê dike.
Muheymin
El-Mûheymîn,Navekî Xwedêye.Ewê diparêze û ditelîne.
Wehrheim
Wehrheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hochtaunuskreis li Hessen, Almanyayê ye.
Karxan
Karxan yan jî Goma Karxanê, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Ezîm
El-Ezîm,Navekî Xwedêye.Pirr bi ezamet e.
Evcî
Evcî gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Sigoyer, Hautes-Alpes
Sigoyer, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Tirsa bê diran (pirtûk)
Tirsa bê diran navê romaneke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Di sala 2006an de derket û ji hêla Weşanên Avesta ve hat çapkirin. Pirtûk ji 182 rûpelan pêk tê.
Loriya Jêrîn
Loriya Jêrîn, gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Jouaignes
Jouaignes, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Rødungen
Rødungen, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 26,95 km û bilindahiya ji asta deryayê 957 mêtre ye.
Sabahat Akkiraz
Sabahat Akkiraz bi navê rastî Sabahat Akkiray (jdb. 6ê sibata 1957an li gundê Yaylacik, Qenxal, Sêwas), hunermenda muzîka gelêrî ya tirk û siyasetmedar e.
Selbach
Selbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Perkend
Perkend, gundekî bi ser dêhistana Qerebaşloyê ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ve ye. Di gund de zimanên kurmancî û tirkî tên axavtin.
Şûnên nîzik bi gundê: Heqvêrdî(1.9 km)
Keletê hacîtalib (0.8 km) Aqçêşme (5.4 km) Yêngîqelê (4.6 km)
Beroj, Meznê
Beroj, gundekî bi ser navçeya Mêrgesor ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye, yek ji gundên eşîra Dolemerî ye.
Debreceni
Debreceni VSC yaneyeke futbolê ya Mecaristanê ye û ligel Ferencvárosi yaneya herî navdar a Mecaristanê ye.
Yarîgeha Debreceni VSC Stadion Oláh Gábor Út, li Debrecenê ye.
Luc-la-Primaube
Luc-la-Primaube, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mecîd (nav)
Mecîd,Navekî Xwedêye.Qedr û şanê wî mezin e û kerem û qenciya wî zêde ye.
Montreux
Montreux, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vaud a herêma Riviera-Pays-d'Enhautê ye.
Foka bêguh
Fok, gamasî yan tûlem li gor jiyana nav avê kemilîne. Ew famîleya guhandar in avî, ango dizên, lê laşê wan xuya ye wek masiyan. Gelek cureyên fokan hene: şêrê avê, fîlê avê,fokê leopar û hwd. Li beravên Swêdê sê cureyên wan hene: fokê gewrik, fokê bazink û fokê gupişk.
Murles
Murles, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Juigné-des-Moutiers
Juigné-des-Moutiers, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Murles
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Disney Channel
Disney Channel kanaleke televîzyonê ya amerîkî ji bo zarokan e. Xwedî Disney Channelê The Walt Disney Company ye.
Navneteweyî
Disney Channel gellek dûgelan ragihandin dikê: DYA, Înglistan, Kanada, Afrîkaya Başûr, Awistralya, Zelandaya Nû, Çekya, Holenda, Îrlenda û Skandînaviya.
Qehhar
El-Qehhar,Navekî Xwedêye.Li her tiştî, her tiştê ku dixwaze kare bike û hakim û xalibe.
Yeqûbawa, Bane
Yeqûbawa gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Mûça
Mûça gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Wiesensteig
Wiesensteig bajarokekî navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Walt Disney
Walt Disney anîmator, çêker, senarîst û derhênereke amerîkî ye.
Kurî Flora Disney û Elias Disney'e. 3 bira û xwûşkeke wê heye.
Karlskron
Karlskron şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neuburg-Schrobenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Samsjøen (Ringerike)
Samsjøen (Ringerike), goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 11,91 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 214 mêtre ye.
Weşanên Pêrî
Weşanên Pêrî weşanxaneyeke kurdî û pirtûkên li ser kurdan diweşîne.
Weşanên Pêrî, berdewamiya Weşanên Med, Zêl û Nûjen e û di sala 1997an de hatiye damezrandin. Heya niha nêzikî 300 kitêbî çap kirîye û ji wan kîtêban teqrîben 100 lib kurdî ne. Ji bo ku di her salekî de 20-25 kitêban çap bike xwedî bername ye. Di qada azadiya ramanê de her çiqas dad (27 doz) û tadayî ditîbe jî, bê sinor li ba azadiya ramanê xwedî helwêst e.
Berpirsiyarê Giştî yê Pêriyê Ahmed Onal e. Ahmed Onal heta niha ji ber berhemên ku cap kirine, hatiye dadgehkirin û gelek caran cezayê girtin û peran lê hatiye birîn. Weşanxane xebatên xwe ji Stenbolê birêvedibe.
Mijara Xabetên Pêriyê
Di derheqa wan nasnameyên ku ji aliyê sîstemê ve nayên nasîn û pejoral têne dîtîn weke kurd, ermenî, elewî, jin û hwd. de kitêbên li ser tarîx, lêkolîn, folklor, edebiyat, çand, siyaset û curbecur mijaran de weşangeriyê dike.
Wesanxaneya navborî navê xwe ji Çemê Pêriyê ku dikeve nava sînorê Çewlîgê (Bîngolê) wergirtiye.
Famîleya stêrawayan
Famîleya stêrawayan (Schisandraceae) navê famîleyeke riwekan e. Ji Srî Lankayê belav bûye. Li başûrê rojhilata Amerîkayê, Îndonêzya, Meksîkoyê cihwar e. Navdara vê famîleyê anixa stêrkî (Illicium verum) ye. Binavkirinên din ên vê famîleyê Illiciaceae (Berchtold & Presl.) û Kadsuraceae (Radogizky) ne.
Li Kurdistanê jî hin endamên vê famîleyê digihên lê ji ber ku li ser floraya Kurdistanê xebateke zanistî nîne, kîjan in û navên wan ên latînî çine, ne diyar e.
Di famîleyê de sê celeban de, bi qasî 92 endam hene.
Bibêl
Bibêl, gundekî bi ser navçeya Dolemerî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Festîvala Fîlman a Cabourgê
Festîvala Fîlman a Cabourgê (   an jî bi tenê  ) mîhrîcanek fîlmê ya salane ye ku her hezîran li Cabourg, Fransayê, tê li dar xistin. Festîval di sala 1983an de ji hêla nivîskar-rojnamevan Gonzague Saint Bris ve hat damezrandin, Festîval derbarî fîlmên romantî û wan cure filma ye.
Lîmon
Leymûn an jî lîmon (latînî: Citros Limon) fêkiyek e.
Sorbiers, Hautes-Alpes
Sorbiers, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Serhildana Raman û Reşkotan
Serhildana Reşkotan û Raman, di sala 1925an de li herêma Qubînê ya Sêrtê ji aliyê eşîrên Raman, Garzan û Reşkotanê li hemberî dewleta Tirkiyeyê weke serhildaneke neteweyî pêk hat. Serhildan bi awayekî hovane hate tefandin.
Gunqormez
Gunqormez gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Le Landreau
Le Landreau, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Morcote
Morcote, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Ticino ya herêma Luganoyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Weilrod
Weilrod şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hochtaunuskreis li Hessen, Almanyayê ye.
Egce, Merîwan
Egce gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Loriya Jorîn
Loriya Jorîn, bajarekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Lugan, Aveyron
Lugan, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Burlington
Burlington, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê yê.
Jumigny
Jumigny, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Qereaqaç
Qereaqaç, gundekî bi ser dêhistana Qerebaşloyê ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ve ye. Di gund de zimanê kurmancî  tê axavtin.
Murviel-lès-Béziers
Murviel-lès-Béziers, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Heqmehmed
Heqmehmed gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Tallard
Tallard, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Eberswalde
Eberswalde, bajarekî navçeya (Landkreis) Barnimê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Lavau-sur-Loire
Lavau-sur-Loire, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Zaxerî
Zaxerî, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Madîg
Madîg an jî Madîk navê keyekî kurd e ku di pirtûka Karnameya Ardeşêrê Babek de qala şerê di navbera wî û Ardeşêr I de tê kirin. Ev şer di sala 226'ê piştî zayînê de (an jî çend salan dûvre) pêk hatiye.
Ji beşa pêncem a pirtûkê ;
Şêxan, Mêrgesor
Şêxan, gundekî bi ser navçeya Mêrgesor ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye, yek ji gundên eşîra Dolemerî ye.
Königsmoos
Königsmoos şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neuburg-Schrobenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Yılmaz Odabaşı
Jiyan
Yılmaz Odabaşı di sala 1962an de li Amedê ji dayik bûye. Malbata wî bi eslê xwe ji Qirwara Sêwregê ye.
Jana Seyda
Jana Seyda helbestvaneke kurd e.
Alfabeya Şemo-Marogûlov
Alfabeya Şemo-Marogûlov yekemîn alfabeya kurdî ya bi tîpên latînî ye û ji aliyê Erebê Şemo û Îsahak Marogûlov hatiye amadekirin. Bi biryara hikûmeta Sovyeta berê û Ermenîstanê Erebê Şemo û Îsahak Marogûlov (bi koka xwe aşûrî) dest bi amadekirina alfabeya kurdî ya bi tîpên latînî kirin û di sala 1928an de karê xwe bi dawî anîn. Wan di sala 1929an de yekemîn pirtûka bi kurdiya latînî li cihanê bi navê Xө-xө hinbuna xөndьna nvisara kyrmançi ("Xwe-xwe hînbûna xwendina nivîsara kurmancî") çap kirin.
Jana Seyda
Di sala 1976an de li Amûdê hatiye dinyayê. Li zanîngeha Helebê endezyarî xwendiye. Di despêka 1990î de nivîs û helbestên wê di gelek kovar û rojnameyên kurdî û erebî da dest bi weşandinê dike.
Yılmaz Odabaşı
Jiyan
1980 tê girtin. Di navbera 1985-2005 da gotar, çîrok û ceribandinên wî di kovar û rojnameyên mîna Yazko Somut, Günümüzde Kitaplar, Düşün, Sokak, Gerçek, 2000'e Doğru, Özgür Gündem, Evrensel Kültür, Edebiyat û Eleştiri, Varlık, Express, Söz, Cumhuriyet, Siyah Beyaz, Birikim, Öküz, Birgun, Esmer de hat weşandin.
Emin Çölaşan
Mustafa Emin Çölaşan (jdb. li Enqereyê), rojnamevan û nivîskarekî navdar ê romî (tirk) ye.
Bi çavên Naziyan li kurdan dinêrî
Hez ji kurdan nake, tevlî şerê psîkolojîk ê li dijî kurdan tê meşandin bûye. Di salên 1990î de bi babirokên artêşa romê li Kurdistanê digeriya, meytên pêşmergeyan nîşan dida, nûçeyên nerast belav dikir. Tê îdîakirin ku têkiliyên wî bi devedorên dewleta veşarî ya Romê re heye, alîkarî didaye Ergenekonê. Xwedî nêrînên kemalîst, mîlîtarîst, netewperwer e. Di meseleya kurd de, nêrîna wî nîjadperest e. Gelek caran dijûn, tajang li mezinên kurdan dikir.
Jiyan
Bi eslê xwe ne tirk e. Bav-kalên wî ji aliyê osmanîyan ve hatine devşîrmekirin. Eslê bavê wî ji erebên ku osmaniyan anîne li giravên Yewnanistanê bicihkirine ye. eslê diya wî jî ji yewnanan e. Carekê keyê osmanî Evdilhemîd II bavê bapîrê wî sirgûnê çolterên Lîbyayê. Dibêjin paşnava wî jî ji wir tê (çölaşan tê wateya kesê ji çolteran hatiye, vegeriya, ji ser çolan re hatiye). Bapîrê wî wezîrtiya komarê kiriye.
Li Enqereyê dibistana amadeyî bidawî kiriye, li zenîngeha teknîkê ya bi navê Ortadoguyê (ODTÜ) de perwerdeya zanînên gerînendetiyê dîtiye. Di gelek wezaretiyan û saziyên dewletê de xebitiye. Sala 1977ê ketiye rojnameya Milliyetê, heya 1985ê li vir xebitiye. 1985 heya 2007ê di rojnameya Hürriyetê de nivîsiye.
Ji sala 2009ê ve di rojnameya Sözcü de sernivîskariyê dike.
Hülya Avşar
Hulya Avşar (jdb. Balıkesir) hunermenda bi koka xwe kurd ya Tirkiyêye ko di warên zarvekirinê û stranbêjiyê da navdar e.
Jiyana xwe ya hunerî bi tevayî bi zimanê tirkî meşandiye û hêj jî wisa ye.
Jiyana hunerî
Wê li xwîndina xwe li Lîseya Komarê ya Enqereyê dawî kir. Li sala 1982ê tevî malbata xwe çûn Stembolê. Di kêbirkêyeka bedewiyê da ko kovara Bolvar birêvedibir, bû bedewa yekê. Li sala 1983ê bi lîstina di filma Herem da hundirê cîhana filman bû. Bi dû ra di zêdetir ji 70 filman da rolê serekî lîst. Wê xelatê baştirîn lîstikvanê Festîvala Filman ya Moskoyê wergirt.
Ew hînî mûsîqayê jî bû û dest bi stranbêjiyê kir. Wê gelek konser li Tirkiyê birêvebirin. Heta niha 6 albumên wê yên stranan derkevtine. EW li sala 2001ê ji aliyê Kral TV ya Tirkan ve wekî baştirîn stranbêja jin hat hilbijartin.
Her di sala 2001ê da, wê dest bi nivîsîna quncikan di rojnameya Gunaydin da kir. EW sernivîsera Kovareka heyvane bi navê Hülya ye.
Bernameyeka mêhvandariya televizyonî bi navê Hülya Avşar Show di televizyonên Tirkan da birêve dibit. Vexwîndina hunermendê Kurd Ciwan Haco bo wê bernameyê, di dema xwe da, bûyerek bû.
Hulya bi Kaya Çilingiroğlu ra zewicî bû, lê li sala 2005ê jê cuda bû. Wê ji Kayayî keçikek bi navê Zehrayê heye.
Hedar
Hedar an Betaya Kentaurî yan jî β Centauri (Beta Centauri) duyemîn stêra tewrî geş a di komstêra Kentaurî de ye. Qedra wê ya zahirî 0,61 e.
Hedar 530 salên roniyê dûrî dinê ye. Ew yekane stêra hêşin-spî ya ku qedra xwe 10.000 carî ji ya rojê zêdetir e. Ew stêrcêwiyeka ku cara siftê di sala 1935'an de J.G. Voute hevalcêwiya wê kifş bûye. Hevalcêwiya wê ya biçûk Hadar B xwedî qedra zahîrî ya 4,1 e û ew 1500-car ji rojê geştir e.
Hedar 10'emîn stêra tewrî geş a li ezmana şevê e. Ew herçiqas esasen ji Alfaya Kentaurî gêştir e jî, çima ku ew ji Alfaya Kentaurî dûrtir e ji wê zenûntir e. Ew bi Alfaya Kentaurî ve stêra Gacrux a di komstêra Xeça başûr de nîşan dide û loma li nîvkada başûr baş tê zanîn.
Rededey
Rededey yan jî Ridad (wekî Ridade jî tê zanîn; bi zimanê çerkezî: ; bi zimanê rûsî: ), ni hêza xwe ya bedenî li ber xwe daye û bernavka "Giant Rededey" hatiye naskirin. Rededey bi duela xwe ya bi mîrê rûsî Mstislav re tê zanîn.
Jînenîgarî
Agahiyên li ser Rededey ji dîroka devkî ya Çerkezan û çavkaniyên nivîskî yên rûsî hatine wergirtin. Di malbateke esilzade ya ji eşîreke çerkez ku bi navê Kasog tê zanîn de hatiye dinê.
Mîrekên bibandor ên Çerkesyayê bi awayekî periyodîk diciviyan da ku Serokek (Пщышхо) hilbijêrin. Li ber çavê çavdêrên biyanî, mîrê sereke wekî qralê gelê Çerkez dihat hesibandin. Lêbelê, mîrîtî bi piranî otonom bûn û sernav bi piranî sembolîk bûn. Rededeyê ku bi jêhatî û zîrekiya xwe ya leşkerî derdikeve pêş, bandora xwe li ser hemû eşîrên çerkezan damezrand û ji hemî mîrên çerkezan sonda pêvgirêdayî werdigire û wek Mîrê Çerkesan (Mîrê Zih-Kasog) tê hilbijartin. Rededey ku di çavkanîyên devkî yên çerkesî de rolek girîng lîstiye, li gorî van çavkaniyan “wî ji jiyana xwe zêdetir ji welatê xwe hez kiriye”. Li gorî heman çavkaniyan “Ji Rededey bihêztir Çerkez tunebûye”.
Malèna
Malèna fîlimek dramayeke ya romantîk û kommêdî ye. Di sala 2000ê de ji hêla Giuseppe Tornatore ve hatbûye nivîsandin. Di Festîvala Fîlman a Cabourgê ya 2001 de Xelata herî Mezin bi dest xist.
Naverok
Di 10ê hezîrana 1940an, di bajêrekê biçuk de Renato 12 salî dijît.Gave Îtalya dikeve Şerê Cîhanî yê Duyem ; ew dibe avîndar; keçek heyeew jineke ciwan a spehî û hestyare a ku bi navê Malèna dihê naskirin. Mêrê wê li li Afrîka ye û şer ji bo welatê Brîtanî dike li wêderê, û malena bi tena serê xwe dijît. Ji ber kû ew bi tinê û bêkes dijît di rewşeka wesa de, ew ji bo gelek Mêrên li bajêr dijîn di be nêçîr.
Malèna çavên xwe li bavê xweyê pîr û nexweş yê ku bi tenê dimîne digir e,
Malèna nûçeya ku mêrê wê hatî kuştin di bihîze, Herwesa Malèna dihê tawanbarkirin û dadgeh kirin, bi hêcat wê alîkariy ji askarkî hawiyê ra kirî. Her ji ber nebûne parê dadghiya xwe parêzerê wê bang wêdike û wê tecawiz dike.
Yûnis (pêxember)
Yûnis yek ji pêxemberên dînên îbrahîmî ye.
Çavkanî
Çavkaniyên herî kevin ên li ser jiyan û karbidestiya Ûnis pêxember di Tewratê de ne. Serhatiya Ûnis pêxember bi xwe di pirtûkeke Tewratê de tê gotin. Wekî din, di pirtûka Padîşah II, 14:25'an de jî tê gotin ku ew di dema padîşah Yêrovam II de (793-753 BZ), peyxama Xwedê ji xelkê re digot.
Malèna
Naverok
Di vê navberê de, şer digihîje Sîsîlya û bajar ji hêla Hêzên Hevpeymaniyê tê bombebaran kirin, bavê wê tê kuştin. Û rewşa jiyan wê yak car xirab dibe û ew hewil dide daku karekî ji bo rewşe jiyan xwe bike lê çû kesek naxwaze wê bide kar, ew weka leş firoş xwe di hasbîne û neçar dimîne ku wî karî bike.
Yûnis (pêxember)
Çavkanî
Di Qûranê de Sûra 37:139-148 li ser serhatiya Ûnis dibêje.
Malèna
Naverok
Alman diçin, û bi dilşadî û kêfxweşî leşkerên amerîkî dikevin bajêr. Jinên avêtin ser otêlê û Malèna derxistin, cilên wê jê kirin, lê xistin û porê wê jê kirin. Ji bo ku ji zilm û zordariya bêtir xelas bibe, ew ji bajarê dijmin derdikeve. Çend roj şûnda, mêrê wê Nîno, ku wekî dîl hatî girtin vedigere û li wê digere. Mala wî ji hêla kesên koçber ve hatiye stendin û kes naxwaze jê re bêje ka çawa jina xwe màlena bibîne. Renato jê re notek bênav dihêle û dibêje ku ew hîn jî jê hez dike lê bêbextî kiriye û çûye bajarê Messina.
Yûnis (pêxember)
Serhatiya Yûnis pêxember li gor Tewratê
Rojekê ev peyva Xudan ji Yûnis re hat: «Rabe, here bajarê Nînewê û dengê xwe li hember mirovên wî bajarê mezin hilde, çimkî xerabiya wan mezin e û gihîştiye heta ber min.» Lê belê Yûnis rabû ku ji ber Xudan bireve. Ew çû Yafayê û gemiyeke ku diçû Terşîşê, yanî diçû bajarekî Îspanyayê, dît. Wî heqê riya xwe da û li gemiyê siwar bû, da ku ji ber Xudan dûr keve.
Malèna
Naverok
Salek şûnda, Nino û Malèna li nav bajêr geriyan. Jin ferq dikin ku ew nuha bêtir matmayî û zelal xuya dike. Ger ew hîn jî spehî be jî, ew fêhm dikin ku ew êdî gef e. Ji ber vê yekê jî xelak ne wekî barên li hembar wê û bêtir bi rêzdarî dest bi axaftinê dikin bi wê ra: dema ku ew diçe sûkê, jinên ku ku berê tişt nexweş di gotinê. Ew jina bi rêzgirtin silavê lêdikin û di bêjinê sibê baş û jê re peyva xatûn bi kardînin. Gava diçû malê, hin fêkiyên ji çentê wê davêjin û Renato dilezîne ku wê hilde. Ew ji wê re serfiraziyê dixwaze û ew nîv-bişirînek enigmatîk dide wî, tenê carî yan bi yê din re axaftî kiriye an jî bi eşkereyî li yê din nihêrî.
Yûnis (pêxember)
Serhatiya Yûnis pêxember li gor Tewratê
Lê Xudan bayekî mezin şand û di deryayê de bahozeke mezin çêbû, wusa li gemiyê hat wek ku wê bişkesta. Gemîvan tirsiyan û her yekî ji wan hawar kir xudanê xwe. Wan ew tiştên ku di gemiyê de bûn avêtin deryayê, da ku rewşa gemiyê rihetir bikin. Heçî Yûnis bû, ew daketibû embara gemiyê ya binî, razabû û ketibû xeweke giran. Lê belê serwerê gemiyê hat, ew hişyar kir û jê re got: «Hey zilamo! Tu çawa radizî?! Rabe û bangî xwedayê xwe bike! Belkî ew me bîne bîra xwe û em helak nebin.» Hingê hemûyên ku di gemiyê de bûn ji hev re gotin: «Werin, em pişkê bavêjin, da em bizanin ku ji ber kê ev bela hatiye serê me.» Û wan pişk avêt, pişk jî li Yûnis ket. Wan jê re got: «Em hêvî ji te dikin, ji me re bêje, ev bela ji rûyê kê hatiye serê me? Karê te çi ye? Tu ji ku derê têyî? Welatê te ku der e û tu ji kîjan gelî yî?» Wî ji wan re got: «Ez Cihû me, ez diperizim Xudan Xwedayê ezmanan ê ku derya û bejî afirandiye.» Li ser vê yekê ew gelek tirsiyan û ji wî re gotin: «Eva te kirî çi ye?» Ji ber ku wan dizanibû ku ew ji ber Xudan direve, çimkî wî berê ji wan re gotibû. Û ji wî re gotin: «Em çi bi te bikin, ku derya li hember me raweste?» Çimkî çiqas dihat, derya hê bêtir dibû bahoz. Wî got: «Min hildin û bavêjin deryayê, hingê derya wê raweste. Ez dizanim ku ev bahoza mezin ji rûyê min hatiye ser we.» Lê zilaman bêrên şidayî kişandin, da ku vegerin bejê, lê nikaribûn, çimkî çiqas dihat derya hê bêtir dibû bahoz. Loma wan gazî Xudan kir û gotin: «Ax, ya Xudan, em lavan ji te dikin, ji sedemê canê vî mirovî, bila xwîna bêsûc neyne ser me û em helak nebin, çimkî çawa ji te re xweş hatibe, te wusa kir, ya Xudan.» Piştre wan Ûnis hilda, avêtin deryayê û harbûna deryayê sekinî. Li ser vê yekê ev zilam ji Xudan gelek tirsiyan û gorî jê re serjêkirin. Xudan xema Yûnis xwar: Wî masiyekî mezin şand, da ku Yûnis daqurtîne û Yûnis sê şev û sê rojan di zikê masî de ma. Ew di zikê masî de li ber Xudan Xwedayê xwe dua kir û jê re got:
Malèna
Naverok
Renato gava pir mazin û bi amir dikeva di fikira ku wî gelek jin nas kirîne û jê wan hez kiriye û hemî ji bîr kirine. Ya tenê ku ew tu carî nikare ji bîr bike Malèna ye.
Yûnis (pêxember)
Serhatiya Yûnis pêxember li gor Tewratê
Min di tengahiya xwe de gazî Xudan kir
Malèna
Mûzîk
Soundtrack ji bo Xelata Oscarê ya Xelata herû baştir Ya Xwerû û Xelata Kûreya Zêrîn ji bo baştirîn Xelata Ya Xwerû hate berbijar kirin.
Yûnis (pêxember)
Serhatiya Yûnis pêxember li gor Tewratê
Min ji binê diyarê miriyan hawar kir
Çimkî te ez avêtim kûrahiyê,
Te ez avêtim dilê deryayê
Û pêlan hawirdora min girt.
Hemû pêl û şeqlên te di ser min re derbas bûn.
Û min got: «Ez ji ber çavên te hatim derxistin;
Lê dîsa ezê li Perestgeha te ya pîroz binêrim.
Avê ez lefandim heta bi can,
Kûrahiyê hawirdora min girt;
Dinya li pişt min her û her hat dadan;
Lê te jiyana min ji çalê derxist,
Ya Xudan, Xwedayê min.
Dema dilê min dibihûrî,
Min Xudan anî bîra xwe
Û dua min gihîşt te,
Gihîşt Perestgeha te ya pîroz.
Dev ji qenciya ku li wan bibûya berdidin.
Lê ezê bi dengê şikiriyê
Goriyê ji te re serjêkim
Û ew nedra ku min kiriye, ezê bidim.
Rizgarkirin ya Xudan e.»
Xudan dua Yûnis bihîst û li masî emir kir ku wî bavêje bejê. Masî jî Yûnis vereşiya, avêt bejê.
Cara diduyan peyva Xudan ji Yûnis re hat, Xwedê jê re got: «Rabe, here Nînewê û wan peyvên ku ez ji te re bêjim, bi mirovên Nînewê bide bihîstin.» Ûnis rabû û li gor peyva Xudan çû Nînewê. Nînewe bajarekî gelek mezin bû, wusa ku mirov dikaribû sê rojan lê bigeriya. Yûnis ket nav bajêr, rojekê pê ve çû û bang kir, got: «Hê çil roj hene û piştre Nînewe wê hilweşe.» Çaxê ku xelkê Nînewê ev bihîst, wan bawerî bi Xwedê anî û gotin: «Bila rojî bê girtin!» û ji mezinê wan heta biçûkê wan xirarî li xwe kirin. Gava ev peyv gihîşt padîşahê Nînewê, ew ji textê xwe hat xwar, xiftanê xwe ji xwe kir, xirarî wergirt û di nav xweliyê de rûnişt. Hingê wî li xelkê Nînewê kir gazî û got: «Bi fermana padîşah û giregirên wî: Bila mirov û heywan, pez û dewar tiştekî tam nekin, neçêrin û avê jî venexwin. Bila mirov jî û heywan jî xirari li xwe bikin û bi hêz hawar bikin Xwedê. Û bila her kes ji riya xwe ya xerab û ji zordariya di destê xwe de vegere. Kî dizane? Belkî Xwedê ji vê yekê vegere û dev jê berde, ji hêrsa xwe ya kelegerm bizivire ku em helak nebin.» Xwedê, dît ku wan çi kirin û dît ku ew ji riyên xwe yên xerab vegeriyan. Loma wî dev ji wê helakbûna ku gotibû wê li wan bike berda û ew nekir.
Lê heçî Yûnis bû, ew gelek aciz bû û enirî. Wî li ber Xudan dua kir û got: «Ax, ya Xudan, ma hê çaxê ku ez li welatê xwe bûm, min ev negot? Ji ber vê yekê di cih de ez xebitîm ku herim Terşîşê, çimkî min dizanibû ku tu Xwedayekî keremdar û dilbirehm î, tu dereng hêrs dikevî, kerema te gelek e û tu dev ji cezakirinê berdidî. Ya Xudan, ez lava dikim: Canê min ji min bistîne! Çimkî ji bo min mirin ji jiyanê çêtir e.» Lê Xudan got: «Ma tu qenc dikî ku tu hêrs dikevî?» Li ser vê yekê Yûnis ji bajêr derket û li rojhilata wî rûnişt. Wî ji xwe re kolikek çêkir û li bin siha wê rûnişt, da ku bibîne wê çi bi bajêr bê.
Xudan Xwedê kerçik amade kir, derxist ser serê Yûnis, da ku li ser wî bike sih û wî ji halê wî yê xerab rizgar bike. (Kerçik şitilekî bi pelên fireh e ya ku zû bilind dibe; li gor hinan, wek kundir an jî wek miqewr bû.) Ûnis ji bo vê kerçikê bi şahiyeke mezin şa bû. Lê roja din çaxê bû sibeh, Xwedê kurmek şand û kurm li kerçikê xist, ew jî hişk bû. Û dema roj derket, Xwedê bayê rojhilat yê şewatkar şand. Tavê li serê Ûnis xist û ew gêj bû û xwest ku bimire, got: «Ji bo min mirin ji jiyanê çêtir e.» Lê Xwedê ji Yûnis re got: «Ma tu qenc dikî ku tu ji bo kerçikê hêrs dikevî?» Wî got: «Heta mirinê ez qenc dikim ku ez hêrs dikevim.» Lê Xudan jê re got: «Tu li ser wê kerçika ku te di ber de zehmet nekişandiye û mezin nekiriye têşî. Ew di şevekê de derket û di şevekê de hişk bû çû. Lê belê, ma ez li ser Nînewê, li ser wî bajarê mezin neêşim? Di vî bajarî de ji sed û bîst hezaran bêtir mirov hene ku nikarin destê xwe yê rastê û yê çepê ji hev nas bikin û gelek jî heywan hene.»
Celal Dogan
Celal Dogan (jdb. 1ê tebax 1943 li Bêlqîsê, Entab) parêzer, siyasetmedar û karbidestekî kurd ê.
Siyasetmedarbûn
Dogan li bajarê Dîlokê xwend û li Zanîngeha Stembolê Fakulteya Hiqûqê xwendî. Di navbera salan 1973 heya 1977an de, Dogan parêzerekî ya azad kar kiriye. Ji sala 1977 heya 1980 endamê Meclisa Netewî ya Tirkiyeyê di partiya CHPê bû û pişt re heya sala 1989 vegeriya karê xwe bi parêzeriyê. Di sala 1989an de di hilbijartinên herêmî de wek şaredarê Entabê hat hilbijartin. Di salan 1994 û 1999 de, Dogan li ser wezîfeyê hatiyê pejirandin. Wî nekarî di hilbijartinên şaredariyê yên sala 2004 de serketin bike.
Ji bo hilbijartinên Meclîsa Neteweyî ya havîna di sala 2015 ji aliyê HDPê weke namzet hat nîşandan. Di sala 2019‘an de li navçeya xwe Dîlokê di hilbijartinên herêmî bû namzetê Partiya Demokrasiyê Çep. Dogan di rojên Deng gihîştê 26.2% piştî Fatma Şahîn ya AKPê di rêza duyemîn de cih girt.
Karbidestekî
Dogan ji sala 1993 heya 2005, serokê klûba herêmî ya futbolê Gaziantepspor bû, ku ji sala 2005an û vir ve serokê rûmetê ye.
Di heman demê endamê klûba Fenerbahçe ya Stembolê bûyê. Ji ber girêdana wî bi partiyê HDPê re, di sala 2016‘an de ji bo endamtiya komeleyê bê derxistin serlêdan kirin bû.
Taybetî
Celal Dogan zewicî ye û dû zarokên xwe henê.
Bozhou
Bozhou, bajarekî welatê Çînê ye û di parêzgeha Anhuiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.850.657 kesî
Morges
Morges, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vaud a herêma Morgesê ye.
Behram (gerstêrk)
Behram gelekî ji dineyê piçûktir e, du gerstêrk jî li dora Behramê digerin, navê yekê Fobos e û ya din Deimos e.
Morges
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Behram (gerstêrk)
Dîrok
Behrem gerstêreke ji berê de ji mirovên li ser rûyê erdê de dijîn re nas e, ew jî ji ber rengê wê yê sorî geş ê di asîmên de ye. Dibe ku ji vî rengê sor jî Behram li cem Babîlan û Yewnaniyên kevin bûbe sembola Xwedayê şer û cengê bi navê (Babîl) û Arês (Yewnan). Di Romayê de navê Mars stand. Di sedsalên dawî de piştî Galileo Galilei sala 1564-1642 û çêkirina teleskopan gelek zana bi gerstêrka Behram mijûl bûn. Wan guman dikir, ku bajarvaniyeke pir bilind lê heye, nemaze piştî ku çîrokên zanistiya leylanî li ser hatine nivîsandin, êdî gerstêrka Behram kiribû ser her zimanî. Pir fîlmên sînema yên fantastîk li ser mirovên kesk ji gerstêrka sor hatine çêkirin, ên ku dihatin serdana dinyayê, carinan bi aşîtî û carinan jî bi şer ji bo kolekirina mirovan.
Li gor zanînên dawî Behram hişk û hola û bê av e. Bi axeke rengê zer an ber bi sor ve rûgirtî ye, yan ji asîdên hesinî bi hev ketiye. Dema li ser rûyê Behram ba radibe, ew axê bi xwe re radike û bablîsokên tozê çêdike, yên bi teleskopê wekî ewrên zer tên dîtin ew e. Sala 1956 li ser planêtê ewrekî zerî pir mezin hate dîtin. Hêdî hêdî aliyê polê başûr tev girt û piştî neh rojan ji ber çavan winda bû. Berî niha bûyerek halo tu caran nehatibû dîtin. Bablîsokên tozane bêhtirên caran di destpêka havînê de peyde dibin. Ji bilî van ewrên zer carinan ewrên spî jî tên dîtin. Ew jî yan ji ewrên bilind in, ên ji krîstalên qeşayê bi hev ketine û yan jî mija nizm e, nêzîkî rûyê gerstêrkê di ser berfê re ne.
Ne hemû rûyên Behramê çola hişk û hola ye. Li gelek cihan, nemaze nêzîkî nîvê başûr em dikarin cihên tarî bibînin, ên ku navên derya, cezîre, çem û yên din li wan hatine kirin. Li gor baweriya hin zanayan ew cih hewa ne û giha û şînî lê heye. Di zivistanê de ew cihên tarî gewr dibin, bê reng dibin û pir ji wan di wê saldemê de nayên dîtin. Lê ku bihar tê, berfa serê her du kumên polî dibişive, ji ava wan çem diherikin û ji nişka ve ew deqên tarî dîsa bel dibin û xuya dikin. Wekî ku şîn bibin. Di destpêka havînê de pir xweşik diyar dibin. Piştre dîsa gewr dibin ta ku zivistan tê careke din winda dibin.