cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
.krd
.krd  (wek dotKRD û navnîşana Kurdistanê li ser înternetê jî tê naskirin) ser înternetê domaina bi asta bilind a giştî an jî pawana ast-ser a giştî (generic top level domain) ye ji bo Kurdistanê û bi taybetî ji bo Başûrê Kurdistanê.
Goma Mistefabeg
Goma Mistefabeg, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Nûredîn Zaza
Nûredîn Zaza (jdb. 15ê sibata 1919an li Madenê, Împeratoriya Osmanî – m. 7ê çiriya pêşîn 1988 li Lozanê, Swîsre), ramyar, nivîskar, rewşenbîr, damezrenêr û yekemîn serokê Partiya Demokrat a Kurdistanê li Sûriyê bû.
Nûredîn Zaza kar û xebat û jiyana xwe kiribû bin xizmeta miletê xwe yê kurd de. Ji xwe ew di nav maleke kurdperwer de rabûbû. Bavê wî Ûsiv Efendî û birayê wî yê mezin Ehmed Nafiz Beg, hevalbendên Şêx Seîd bûn di şoreşa kurdî sala 1925an de dijî dewleta tirk ya nijadperest. Pismamê wî Osman Efendî di wê şoreşê de jiyana xwe ji dest dabû.
Piştî têkçûna şoreşa Şêx Seîd û bûyerên xirab li Bakurê Kurdistanê, desthilata tirk, Dr. Nafiz kiribû bin çavan de û derfet lê teng kiribû û emrê sergûna Izmîrê jê re derxistibû. Vêce ew mecbûr bûbû ku çarekekê ji xwe re bibînê. Di sala 1930î de, ew û bira yê xwe yê piçûk Nûredîn binxet dibin Sûriyê ku di bin mandata Fransayê de bû. Dr Ehmed Nafiz, kesatiyeke hekîm, tekûz û mêrxas bû. Hatina wî ya Kurdistana Sûriyê bû hêzeke nû ji Xoybûnê re. Ew roleke girîng tê de dileyîze û di salên çilan de serokatiya wê dike. Di warê bijîşkiyê de Dr Nafiz bi kar û xebateke mezin li herêma Cizîra Sûrî dirabe. Wê çaxê, êş û nexweşîyên weke êşa zirav, melariya, tîfo, sorik û xûrî belav bûn û mezin û piçûk bi wan êşan diçûn. Dr. Nafiz êşên cih nas kirin û li ser destên wî yên pîroz bi dihên hezran nexweş saxbûn. Ji lewra, baweriya xelkê bi bijîşkiya Dr. Nafiz zêde bû û nav û dengên wî ne tenê li herêma Cizîrê, lê belê di Sûrî tevî de belav bûbû.
Nûredîn vêce, li Rojavaya Kurdistanê di bin sih û perwedeya Dr. Nafiz de mezin dibe. Ew ne tenê bira ye jê re, lê belê ew dibe bav û mamoste û rêber jî. Herwesa, Nûredînê piçûk, di nav civata welatparêz û girgirekên kurdan de mezin dibe. Di salên sihan de, gelek şoreşger û rewşenbîrên kurdan ji ber zilm û zora rêjîma Atatürk ya nijadperest binxet bûbûn Sûriyê. Ji wan Memdûh Selîm, Mîr Celadet û Kamîran Bedirxan, Qedrî Beg û Ekrem Cemîl Paşa, Hemze Begê Miqsî, Haco Axa, Evdirrehman Axayê Eliyê Ûnis, Nûrî Dêrsimî, endeziyar Arif Ebas û hin dîtir. Wê tesîra wan camêran di warê netewe-perweriyê de li Nûredîn hebe. Bi wext re, wê Nûredînê dagirtî bi rihê şoreşvaniyê bide ser şopa wan û barê kurdîtiyê giran bigire xwe û doza mafên gelê xwe yê kurd bike.
Çalakî û xebatên Nûredîn Zaza
Li Fransayê jî wilo, gava Neteweyên Yekbûyî, cihê xwe di Sera Şapo de digirt, Nûredîn endamê şandekê bû ku raporekê ser rewşa kurdan bide, bizav û hewildanên xwe dike ku bigihe nûnerên dewletan de guh bidin pirsa kurdî û wê di cìvînê de guft û go bikin û li her derê jî wilo, Nûredîn bêtexsîr e. Raste Nûredîn yek bû, lê wî hamberî 100 çalakvanî kar û xebat dikir.
Nûredîn Zaza û Partiya Demokrat a Kurdî li Sûriyê
Li Sûriyê, Nûredîn Zaza dibîne ku rewşa miletê kurd xirab e. Ji kinarekî ve, kurd ji nijadperestiya partiya Be's di metirsiyê de ne. Li kinarê dîtir, Partiya Komunîsta Sûriyê, ya qaşo Internasyonalîst, xwe ji neteweya ereban re kiribû parêzer, lê li dijê kurdan derdiket, hinga doza mafên xwe yên neteweyî dikirin û ew bi şovînîzmê tometbar dikirin. Nûredîn Zaza dinivîse: “di rewşeke wesa, min avakirina rêxistineke ku karibe nasnama gelê Kurd biparêze û doza mafê wan yên rewa bike, pêwîst didît. Li Şamê, xwendekarên Gemnazyom û dibistanan pêkanîna wê projeyê ji min dixwestin. Herwesa, welatparêzên kevnare, mela, muxtar, û cotaryên sade di pêkanînîna wê projeyê de, pîşta min digirtin û di paşiya sala 1957an de, ew xewn pêkhat û Partiya Demokrata Kurdî li Sûriyê (PDKS) hate damezrandin”.
PDKS, ji serokatiya xwe re, Nûredîn Zaza dihilbijêre û di demeke kurt de gelek kurd tevlû Partiyê dibin. PDKS, karekî mezin di warê siyasî û rewşenbîrî û civakî di nav kurdan de dike, ji lewra nav û deng û bandora wê xurt dibe di nav kurdan de. Lê di salên 1958 - 1961ê de (dema yekîtiya Sûrî û Misrê), hikim di destê rêjîma Cemal Evdul Nasir ya dîktatûr de ye. Di wan her sê salan de rewşa siyasî, ewlekarî û aborî li Sûriyê kambax dibe. Berdevkê Nasir li Sûriyê Evdihemîd Elserrac û hêzên parastinê, te’dariyeke xirab li xelkê dikin û nemaze li kurdan û helbet li PDKS, ku hebûna wê weke xetereke mezin li ser yekbûna dewleta erebî dibînin. Vêce rêjîma Nasir, hemû bela û bêtarên xwe yên siyasî û aborî dike sukra gelê kurd de û PDKS de. Di çend rojan de, li dora 5000 endamên PDKS û serokê wê Nûredîn Zaza têne girtin. Piştî çendkê, behra mezin ji hevalan têne berdan. Nûredîn Zaza û 31 heval di hepis û zindanên Helebê û Şamê (Mezê) de girtî dimînin. Girtiyên kurd gelekî têne lêxistin û îşkencekirin. Belê, behra mezin ji jiyana Nûredîn Zaza di siyasetê de çû. Lê di heman demê de, ew nivîskar û rewşenbîrekî mezin bû. Wî bi sedan gotar di rojname û kovarên kurdî Hawar û Ronahî û biyanî de nivîstibûn. Herwesa wî Destana Memê Alan ji nûve çapkiribû û pêşgotineke hêja jê re nivîstibû û di sala 1982an de, wî pirtûkek bi navê Ma vie de Kurde (“Jiyana min a Kurdî, yan jî Hewara miletê Kurd”) nivîstibû, tê de behsa jiyan û xebata xwe ya netewî di ber pirsa kurdî û Kurdistanê de kiribû. Her wisa Nûredîn Zaza giringiyeke mezin dida pirsa zimanê kurdî û pêşxistina wî. Di banga xwe de Nûredîn Zaza ji kurdan re gotibû: “Gelî Kurdan! Heger hûn naxwazin ji hev taromar û winda bibin, berî her tiştî zimanê xwe bixwênin û bidin xwendin. Lê heger hûn dixwazin xwe nasbikin û xwe bidin naskirin û hizkirin, bi hevaltî û dostaniya miletên din bi pêş ve herin û bi rûmet û ser bilindî bijîn, dîse zimanê xwe bixwînin û bidin xwendinê”.
Salên dawî yên Nûredîn Zaza li Swîsreyê
Dr Nûredîn Zaza salên xwe yên paşî li Swîsrayê dimîne. Li wir, ew di 1972an de bi keçeke swîsrî bi navê Gilberte Favre re dizewice û di 1973an de kurikê wan çêdibe, nav lê dikin Chango Valéry (Şêngo Valéry).
Nûredîn Zaza di 7ê çiriya paşîn a 1988an de, ji ber nexweşiya penceşêrê mir. Ew li goristana Bois-de-Vaux li bajarê Lozanê hat veşartin.
Remda-Teichel
Remda-Teichel, bajarekî navçeya (Landkreis) Saalfeld-Rudolstadtê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Terîqeta Sefewiye
Terîqeta Sefewiye, ji aliyê Şêx Sefiyedînê Erdebîlî li ser bingeha terîqeta Zahidiye hatiye avakirin. Ev terîqet li Îranê di navbera sedsalên çardeh û pazdehan de xwedî hêzeke bilind bû. Ji bo geşbûna dewleta Sefewî vê terîqetê roleke girîng leyist. Erdebîlî li Erdebîlê mezin bû ye. Piştî çûye Şîraz û Gîlanê. Li Gîlanê bûye mirîdê Zahid Gîlanî. Piştî mirina Gîlanî, Erdebîlî bû rêberê terîqeta Zahidiye û piştî vê bûyerê terîqet bi navê Sefewiye hat binavkirin. Piştî mirina Şêx Erdebîlî (1334), kurê wî Sedredîn Mûsa bûye rêberê terîqetê. Di vê demê de hêza terîqetê bilindtir bûye. Tê gotin ku her sal padîşahên Osmanî ji Şêx Mûsa re xelat dişandin.
Piştî mirina Şêx Mûsa (1392) Eledîn Elî dibe rêber û tê gotin ku di dema wî de bi alîkariya Tîmûrleng Êzîdiyên Şamê hatine qetilkirin û gelek bendeyên Tîmûrleng ji Anatolyayê anîn mîna mirîdan teslîmî Sefewiyan kiriye. Piştre Şêx Cûneyd bû ye rêber. Di dema wî de gelek misilman bûne şîa. Wan mirovan komên sor dikirine serê xwe. Lewma ji wan re kumsor dihat gotin. Di vê demê de terîqet bûye xwediyê hêza leşkerî. Di dema Şêx Heydar de li dijî filehên Gurcistanê cîhad tê îlankirin. Şah Îsmaîl neviyê Şêx Heydar e. Di dema Şah Îsmaîl de vê terîqetê rêberiya dewleta Sefewî kiriye.
Komeleya Nivîskarên Kurd
Komeleya Nivîskarên Kurd di sala 2004an de bi navê Kurd PEN - Komeleya Nivîskarên Kurd li Amedê bi awayekî fermî hatiye vekirin. Ji sala 2007an û pê ve gotina PENê ji ser navê xwe rakiriye û têkiliyeke wê bi PENa Navnetewî re nemaye.
Avakirina Komeleya Nivîskarên Kurd a Amedê
Komeleya Nivîskarên Kurd a Amedê di sala 2004an de, li Amedê hatiye avakirin. Ji sedema nîqaşên li ser navê komeleyê û bi qasî 3 salan komeleyê bêhtir dema xwe daye ser nîqaşan jî gelek xebat di warê rewşenbîrî, nivîskarî û ramana azad de kiriye.
Civîna yekê li Îzmîrê (2001)
Pêdiviya komeleyeke rewşenbîrî di heyva tîrmeha sala 2000î de, di "Civîna li Îzmîrê" de ji hêla Arjen Arî ve hatibû zimên. Di wê civînê de, (wê demê ev civîn wekî "Konferansa Îzmîrê" di çapemeniyê de cih girt) pêşniyaz bi yekdengî hatibû pejiradin û di heman rojê de Lijneya Amadekariya Damezrîner (Berken Bereh, Arjen Arî, Salihê Kevirbirî, Îrfan Amîda û nivîskarekî din ku niha navê wî nayê zanîn) hatine hilbijartin.
Nivîskarên Kurd ên bakur di wan salan de li malên nivîskaran civîn li dar dixistin û li ser pêwistiya avakirina Pena Kurd li Kurdistanê radiwestiyan. Di civîna 3ê tîrmeha 2004an de, li gor ku Roşan Lezgîn, Rênas Jiyan û Serkeft Botan dane xuyakirin, wan sê sal berî vê civînê li malan civîn li dar xistine û nîqaşa avakirina Pena Kurd li Kurdistanê kirine.
Civîna yekê li Amedê (2003)
Avakirina Pena Kurd li Amedê, bi daxwaza Pena Kurd a Elmanya (Dûvre navê xwe kir Navenda PEN a Kurd) ku li Bakurê Kurdistanê buroyek bête vekirin hate destpêkirin. Bi vê armancê civîna yekem li Demir Hotela Amedê, di sermaweza 2003an bi rêveberiya Yûnis Behram pêk hatiye. Civîn di demeke wisa de pêk hatiye ku nivîskarên Kurd ji çar aliyên dinyayê hatine Konferansa Rojhilata Navîn û Pirçandiyê û gelek ji wan li Demir Hotelê diman. Di vê civînê de nîqaş bi piranî li ser gelo dê Tirkiye destûr bide navê Pena Kurd an na pêş de çûye û hemû beşdarvan li ser vekirina buroyeke Pena Kurd ku li Amedê were vekirin biryar stendine. Piştî vê civînê, Navenda Pena Kurd bi peyamekê diyar kiriye ku wan Edîb Polat, Serkeft Botan û Arjen Arî bi armanca amadekariya avakirina buroya Kurd Penê li Amedê peywirdar kirine.
Civîna diduyan li Amedê (2004)
Bi heman armancê civîna duyemîn di 7ê reşemiya 2004an de li Sendîkaya Tes-Îş a Amedê bi rêveberiya Hêvî Berwarî ku li ser navê Navenda Pena Kurd çûbû Amedê pêk hat. Di vê civînê de hin nivîskar dîtinên wekî Ne pêwist e em navê PENê bi kar bînin, em dikarin Komeleya Nivîskarên Kurd vekin anîne zimên. Di civînê de her kesî bi zimanekî eşkere got armanc ew e ku rojekê derfet çêbibin û navenda Pena Kurd li Amedê bi cih bibe. Biryar û hilbijartina dawî di vê civînê de bi cih hat.
Di vê civînê de rêveberiyek ji 7 kesan hatin hilbijartin: Edîb Polat, Sedat Yurtdaş, Suzan Samanci, Serkeft Botan, Yildiz Çakar, Samî Tan û Arjen Arî. Piştî serîlêdana fermî ya vê birêveberiyê li Bakurê Kurdistanê bi rengekî fermî Pena Kurd bi navê Kürt Pen Yazarlar Derneği ('Kurd-Pen Komeleya Nivîskarên Kurd) hate avakirin. Li gor rêbazên Komeleyê rêveberiyê di nava xwe de Edîb Polat heta kongreya yekem wekî serok hilbijart.
Kongreya yekê (2004)
Pena Kurd a Amedê di 21ê gelawêja 2004an de kongreya yekemîn pêk anî. Di vê kongreyê de birêveberiyeke ku ji 7 kesan pêk tibû hate hilbijartin: Sedat Yurtdaş, Serkeft Botan, Yildiz Çakar, Orhan Miroglu, Abdullah Kaya, Receb Dildar û Edîb Polat. Li gor rêbazên Komeleyê rêveberiyê di nava xwe de Sedat Yurtdaş wekî serok hilbijartiye.
Heta niha bi dorê kesên ku serokatiya Komeleyê kirine, ev in:
Gengeşî
Di destpêkê de (sala 2004) komele bi navê Kurd PEN Yazarlar Dernegi ango Kurd PEN - Komeleya Nivîskarên Kurd hatibe vekirin jî, jgi sedemên berfireh ên hinek nîqaşan, di sala 2007'an de navê Kurd PEN hatiye rakirin û têkiliyeke wê bi PEN ê  re nemaye.
Saint-André-des-Eaux, Loire-Atlantique
Saint-André-des-Eaux, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Pay
Pay gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Meurival
Meurival, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Gelûtan
Gelûtan, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.Şêniyên gundê ji eşîra Mikaîlan û Temexariyên eşîra Redkan in.
.om
.om navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Oman ye. (ccTLD)
Prades-sur-Vernazobre
Prades-sur-Vernazobre, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Boutenac
Boutenac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Prades-sur-Vernazobre
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Bretzfeld
Bretzfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Eşûrgewrik
Eşûrgewrik, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Sincawî
Sincawî (Sencabî) naw yekîg le îłeyl gewrey Kurd e.
Pîşîne
Îł Sincawî le qedîm beşîg bîe le düman Zend. Düay le naw çîn dewłet Zend, Qacařeyl merdim sincawî henrdin e Kirmaşan ta sinûr Îran wegerd Usmanî (Osmanî) biparîzin.
Mîlkan
Îse merdim Sincawî le Kirmaşan, Luristan, Xaneqîn û Kerkûk pexşew bîne.
POP3
POP3 (en: Post Office Protocol 3, protokola ofîsa postayê) protokolek ji bo girtina e-postayê ye.
Sincawî
Tîreyl Sincawî
The Sanjabi people, have about 15 different branches:
POP3
Tu dê çawa karibî e-posteyan ji e-postkontoyên xwe yên dî (POP email) bigirî
Brannenburg
Brannenburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
POP3
2. Lînka External POP Mail bitikîne.
3. Add Pop Account bitikîne.
Meqîtalû
Meqîtalû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nevîn
Nevîn gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
POP3
4. Malikên Pop Server Hostname, POP Account Username, POP Account Password û POP Server Port dagire. Tu dikarî van agahdariyan ji xizmetkarê Interneta xwe bistînî. Bi giştî nimreya Pop Server Port 110 e. Tu mecbûr î ko herçar malikan dagirî.
Meqîtalû
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 45 kes (20 malbat) bûn.
POP3
5. Çarçika li pêşiya Leave mail on Pop Server bitikîne û nîşan bike, da tu kopyayek ya mesajên xwe li nik servera POP-ê bihêlî. Heger tu çarçikê nîşan nekî û vala bihêlî, hingê dê hemî mesajên te ji e-postkontoya te ya dî (POP-server) derkevin.
.ne
.ne navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Nîjer ye. (ccTLD)
POP3
7. Add Pop Account bitikîne. Lîsteyek ji e-postkontoyên (POP account) ko te di demê dawiyê de e-poste ji wan wergirtine dê diyar bibe. 8. Bendên 3–7 dubare bike, da tu ji bo her e-poskontoyeka (POP account) ko tu dixwazî e-posteyan jê wergirî eyar bikî.
Arozqe
Arozqe, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Komelgeha Tobzawa
Tobzawa (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Tobzawa), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1987an de hatiye avakirin.
Di sala 1987an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 16.500 kesan.
.td
.cd navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Çad ye. (ccTLD)
Mutesewif
Her waha Ebdulqadirê Geylanî mutesewif e.
Cîwîrik
Cîwîrik, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Mewlanzade Rifat Beg
Mewlanzade Rifat Beg (, Stembol - m. 1930, Heleb), rojnamevan û helbestvanekî osmanî-kurd bû, malbata wî li Silêmanî çêbû û ji Mewlana Xalidê Kurdî re peyrew bû.
Jiyana berê û malbat
Ji kalikê Mewlanzade re Mihemed Beg digotin ew yek ji kesayetên navdar ê Silêmanî bû û ji Mewlana Xalidê Kurdî bû, bavê Mewlanzade Ebdurrehman Nacim Efendî bû ku li navçeya Şehrezûr a Silêmanî ji dayik bû, Ebdurrehman ket nav kargêriya sivîl a Osmanî û bû serokê Dadgeha Parêzgeha Diyarbekirê û piştra serokê Dadgeha Temyîzê ya Beyrûdê, ew jî helbestvan bû û di 1895an de li Xarpêtê mir. Jina Mewlanzade Nuriye Ulviye Mevlan Civelek bû.
Rojnamevanî û sirgûn
Mewlanzade li dijî Mustafa Kemal Atatürk jî derket û wekî yek ji lîsteya sedûpênciyan hat binav kirin. Ew di sê serdemên cûda de dijber bû, yekem li dijî Ebdulhemîd II, duyemîn li dijî Îtihad û Tereqî û sêyemîn jî li dijî Atatürk.
Netewperestiya Kurd
Wî bi berfirehî lobî ji Îgîlîzan, Fransî û Yewnanan re kir ku piştgiriyê bidin damezrandina Kurdistanek serbixwe. Wî di vê armancê de bi Dimitrios Gounaris re civiya. Mevlanzade di heman demê de endamek navdar ê Cemiyeta Tealiya Kurd bû û Çardeh nuqteyên Woodrow Wilson parast ku li gorî wan hemî mafên neteweyên di nav Împeratoriya Osmanî de têne hesibandin.Mevlanzade Rifat di heman demê de wekî têkiliya di navbera Kurdên li Xoybûn û Ermeniyan de xebitî. Ew hevalê nêzîkê Celadet Alî Bedirxan û Sureya Bedirxan bû ku wî gotarên wî weşandin.Ew berdevkên fermî yê serokê Cemiyeta Tealiya Kurd Seyîd Ebdulqadir bû.
Mézières-sur-Oise
Mézières-sur-Oise, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Gundê Mala Gulsumo
Gundê Mala Gulsumo, mezrikeke gundê Omera yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Hangen-Weisheim
Hangen-Weisheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Rendsburg
Rendsburg, bajarekî navçeya (Landkreis) Rendsburg-Eckernfördeê li herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê ye.
Çiraxtepey Serû
Çiraxtepey Serû gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 648 kes (134 malbat) bûn.
Cûcerî Giçke
Cûcerî Giçke, anku Cûcera Biçûk, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Koksen
Koksen (tirkî: Göksun) yek ji navçeyên Gurgumê ye. Navê wê yî di dema împaratoriya Roma de Cocussus e. Herwekî di hin qeydan de Kokus, Koksus jî derbas dibe. Di dema Osmaniyan de bi pirranî gotine Koksen. Hîtît, Roma, Med, Pers, Makedonî, Ereb, Osmanî û mîrîtiyên Kurdan li herêmê desthilatdarî kirine.
Li navçeyê çar êlên kurd ên elewî hene: Ewdalan, Resulan, Şadilî û Zelikan.
Navçe 91 km dûrî Gurgumê dikeve. Firehiya erdê navçeyê 1.920, bilindahî ji rûyê avê 1.350 m ye.
Navçeya Koksen lı nav K'urmance'n derdor  bı nave' "GOSK'IN"  t'e ban(-g)k'ırın. Pırraniya K'urmancan Eşira Koçgiri"ye.
.ml
.ml navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Mali ye. (ccTLD)
Saint-Aubin-des-Châteaux
Saint-Aubin-des-Châteaux, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Parlamena Kurdistanê
Parlamena Kurdistanê (wekî Parlamentoya Kurdistanê, Parlemanî Kurdistan jî tê naskirin) li Başûrê Kurdistanê, di sale 1991'ê de bi awayekî fermî avabû. Bi wê re, rêveberîya başûrê kurdistanê, ava bû. Di serdemên nû de, kurd, ew cara pêşî bû ku parlamena xwe ava kiribûn. Berî wê, li Rojhilatê Kurdistanê di dema ku Komara Kurd a Mehabadê ava bû de jî parlamena kurd ava bû. Lê ew zêde li ser lingan nema. Parlamana Komara Kurd a Mehabadê, bi wê re wilo zêde nasînak di nava kurdan de nebû. Lê bi sazîyên xwe re bi awayekî pêşketî ya komarî hebû.
Di dîroka kurdan de û bi taybetî, di nav civate kurdan de, temenê parlameniyê hertimî hebûya. Bi civatan re hebûya. Civat, karûbarekî parlamenî ku di nava aşîrê de ba û bi gelemperî di nav gel de weyn leyistiya. Medî, di dema xwe de, bi zaneyên li dora key re xwediyê parlamenekê bûn. Berî wan, di dema Gûtîyan û Mîtanîyan re hebû. Her weha di dema Urî, Kassît û Lorîyan de jî wilo bû. Lê yê wan bi awayê ku heta roja me jî û di nav kurdan de bi navê "civat"ê tê ser ziman, hebû. Lê Medîyalîyan. Bi hiyarerşîyeka mazin avakiribûn. Di nava wan de, ên weke Remildar, ku hertimî mijar nîqaş dikirin û ew rê û nêzîkatîya lê kifşdikirin hebûn. Piştre, ku dihat asta biryariyê, wê zaneyê li pêş ku ew kalên kurdan yên herî kalbûn, wê bikina biryar û wê bibine ber key û wê herêkirin û pejirandina key hildin û wê bikine fermiyetê de.
Belweşîn
Belweşîn, cuzam nexweşiyeke têger (bisaw, şewb) e ku bakteriya Mycobacterium leprae wê ditetikîne. Bakteriya belweşînê sala 1873 ji aliyê Gerhard Armauer Hansen ê Norwêcî ve hatiye vedîtin. Herçendî êdî ne bixeter be jî, li Kurdistanê dibe sedemê mirina gelekan. Lewra li Kurdistanê dewlet erka xwe bicih nayînin, patrome (taman, derzî, perpûn) û derman di wextê de nagihê nexweşan, bi taybetî canê xizanan digire.
Belweşîn tenê ji mirovan derbasê mirovan dibe û bakteriya wê xwe di xwezayê de tenê di laşê mirovan de bicih dike. Ji xeynî mirov û mişkan candareke din nexweş nahêle.
Amaje, sîmptomên belweşînê
Bi serê xwe deformebûna çermê têra nasanê nake. Divê dahûranî bên kirin. Ji mukozaya pozê (bêvle) kirtikek tê girtin, bi hûrbînê (mîkroskopê) analîz dikin. Herwiha bi navê testa hîstamîn, ceribandinek tê kirin.
Du cureyên wê yên sereke hene:
Terapî
Heger derman bên bikaranîn, di demezûyê de nasandin bê kirin, ne xeterdar e, terapî gengaz e. Terapî bi dij-bakteriyan tê kirin. Dermanên di koma rîfampîsîn, ethîonamîd, sûlfon, dapsone tên bikaranîn.
Bi giranî derbasê zarok û pitokan dibe. Di malê de yek pê ketibe divê miheqeq zarok û xelkê wê malê baldar bin, tedbîra xwe bigirin. Derzîkirina zarokan gelek girîng e.
Gorî zagonên welatên Ewropayê mirov mecbûr e îxbara vê nexweşiyê bike. Heger mirov bibîne yek bi nexweşiya belweşînê ketiye mirov mecbûr e giliyê wê bike.
Nasir Rezazî
Nasir Rezazî yek ji mezintirîn û navdartirîn stranbêj û helbestvanên kurde ku bi giş zaravayên kurdî stranan xwendîye. 21 Hezîranê, 1955 li parêzgeha Kurdistan, Îran li bajarê Sine ji dayik bû. Navî bavê wî Salih e.
Gava ku li Îranê Komara Îslamî serket Nasir Rezazî çuye nav parta Komele ê û weka pêşmerge yek xebata xwe bedewam kir. Paşan ew çuye welatê swêd û kara xweya honerîya li wêderê bedewam kir. Zaweca wî Merziye Ferîqî e ku ew jî stranbêjekî navdar bû. Paş rizgarîya iraqê Nasir Rezazî dizivire Başûrê Kurdistanê. Niha li bajarê Dokanê rûnîştîye û kara hûnerîya xwe ya bedewam dike.
Nasir Rezazî yekjar Terefdarî le Kurdistan Heye. Mamoste Rezazî Yek le Damezrenanî Kenale Medtv Hebu. Mamoste Le Her Çar Parçeye Kurdistan Goranî Gotiye.Be Navbangtirin Strana wî strana Berzî Berzîye Ke le dinya Da Zor Nas Kîriye.Nasir le Gel Zor Le Hunermendaniî Kurd Stran Gwtiye.Mamostê Rezazî Le Gel Serok Ebdullah Ocalan Sala 1997 Le Rojawa Didar Kerîye Kak Nasir Çend Salene Ke Bara Tendurustî Baş Nine. Le Kanalen Medtv ,Kurdsat,Rûdaw Peşkeşkara Progirama Hûnerî Bine
Reşkan, Ûrmiye
Reşkan gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 252 kes (77 malbat) bûn.
Bram, Aude
Bram, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Thunder Bay
Thunder Bay, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê ye.
Eggstätt
Eggstätt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Alexandra Picatto
Alexandra Melina "Alex" Picatto (jdb. 6ê adara 1983 li Collinsville, Illinois) gerînendeyeke karsaziyê, hesabvan, û lîstikvana berê ya zarok e.
Jiyana wê
Picatto hem li Collinsville û hem jî li Los Angeles mezin bû. Dema ku ew wek lîstikvanek dixebitî, ew, dayika wê û xwişka wê, di heman demê de lîstikvanek, li Los Angeles dijiyan. Di 1992 de, Picatto Illinois Junior Miss of America bû. Ew di deh saliya xwe de dema ku ew beşdarî pêşbaziyek piyanoya Chicagoyê bû di deh saliya xwe de ji hêla nûnerê talentê ve ji Ajansa Talent a North Shore hate dîtin. Picatto di dalberînan de dest bi xebatê kir û piştre di Kidsongs de li ser PBS lîst.Picatto bi Chris Olivero re zewicî, ​​ku di pêşandana televîzyona ABC Family Kyle XY de lîstikvan bû.
John M. Coetzee
John Maxwell Coetzee [] (jdb. 9ê sibatê 1940 li Cape Townê, Afrîkaya Başûr) yek ji nivîskarên Afrîkaya Başûr ê xwedî xelata Xelata Nobelê ya Wêjeyê ye. Niha li Awistralyayê dijî. Ew herwekî xwedî gelek xelatên din e jî.
Prémian
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mézy-Moulins
Mézy-Moulins, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
John M. Coetzee
Jînenîgarî
Bavê wî parêzer, diya wî mamoste bû. Ew ji malbateke ku di serdema 17emîn de ji Holandê koçberbûbûn ji dayik dibe. Di Zanîngeha Cape Townê de xwendina matematîk û îngîlîzî bidawî dike. Sala 1960î de koçberê Londonê dibe. Li wir di fîrmaya IBMê de dixebite. Dûre derbasî DYAyê dibe. Li dijî şerê Viyetnamê derdikeve. Piştre vedigere welatê xwe û di Zanîngeha Cape Townê de dersa îngîlîzî dide. Gava teqawit dibe, dibe hemwelatiyê Awistriyayê. Bi zimanê afrîkans û îngîlîzî wergera pirtûkên wêjeyî dike û bala xwe bi giranî berdide cîhana nivîskariyê.
Qumisar
Qumisar gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Berzaxa Korîntê
Berzaxa Korîntê (bi yewnanî:, Isthmós tis Korínthou) berzaxeke di navbera reşahiyên bingehiyê Yewnanistan û nîvgirava Peloponesê de ye. Li rojhelata berzaxê kendava Korîntê li rojava jî kendava Saronîk heye. Firehiya wê 6,3 km ye.
Di 1893an de li ser berzaxê kanaleke bi navê Kanala Korîntê, di dera nêzî 6,4 km teng de, hat çêkirin.
.my
.my navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Malayziya ye. (ccTLD)
Lykke Li
Lykke Li (jdb. 18ê adarê 1986 li bajarê Ystad), bi navê xwe yê fermî Lykke Li Timotej Zachrisson, stranbêjeke swêdî ya muzîka Inde ye.
Jiyan
Lykke Li, li bajarê Ystadê weke keça du hunermendên bi navên Kärsi Stiege û Johan Zachrisson jidayikbû. Ji ber jiyana wan a alternatîf malbata wê pir li ser seyahatan bû. Wê bi 19 saliya xwe zû biryar da ku di warê hunerî de pir tecrûbe kom bike û lewra mala xwe barî New Yorkê kir. .
Lykke Li biryar dayîna xwe ya ji bo muzîkê wiha tîne ziman: Ez fikirîm, ka kare moda an jî nîgarekarî be, heya ku min muzîkê weke rêya ziman anîna hunera xwe hilbijart. Yekemîn albuma wê ya bi navê 'Youth Novels' bi rêya şîrketa a wê 'LL Recordings' di destpêka sala 2008'an de li Swêd û Brîtanyaya Mezin hat weşandin. Ev album di çapemeniya swêdî de cihê xwe girt û di hezîrana heman salê de li hemû Ewropa hat belawkirin. Album ji aliyê Björn Yttling, endamê koma Peter Bjorn and John hat kişandin, Lasse Mårtén jî hevkariyê kir.
Stîla albumê kare di beşa Indy/Indipendent (muzîka beşa serbixwe) de bê bicihkirin. Di albumê de ji bilî enstrumanên elektronîk, piyano û gîtar çend enstrumanên oryantal ên wek perkusyon, tambourîn, kastanyet (castagnettes) û çoyên dengdar (claves) hatin bikaranîn. Dengê Li di beşên hêdîtir de dişibe dengê Stina Nordenstam. Duwemîn albuma wê ya bi navê Wonderful Rhymes (Qafiyeyên rewşedar) di sala 2011'an de hat weşandin. Versiyona 'Magician Remix' a strana I Follow Rivers (Ez çeman dişopînim' li piyasa muzîkê ya Belçîqayê cihê yekem girt. Li Elmanyayê ev stran ji ber bikaranîna bona wesanên zindî yê UEFA Champions League 2011/12 nas bû, kete nav Top 5 aiTunes-Charts û di tîrmeha 2012'an de gihîste cihê yekem.
Saint-Brevin-les-Pins
Saint-Brevin-les-Pins, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Komelgeha Xebata Nû
Xebata Nû, Xebatî Nö (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî û bi îngilîzî: New Khabat), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1988an de hatiye avakirin.
Di sala 1988an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 5.200 kesan.
.tn
.tn navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Tûnis ye. (ccTLD)
Rennerod
Rennerod, bajarekî navçeya (Landkreis) Westerwaldkreisê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Talês
Talês an jî Talêsê Mîlêtî, li dor 624 b.z. – li dor 546 b.z.), stêrnas, matematîknas û siyasetmedarê yewnanî di salên 624-550 b.z. jiyaye.
Li gor gotina Herodot, taybetiyên Talês pir bûn. Ew siyasetmedarê dewletê, endazyar û zanyarê şaristaniyê bû. Beşek ji jiyana xwe li Misirê derbas kiriye û ji misiriyan fehm kiriye ku bingeha her tiştî av e. Yekemîn geometrîvanê yewnanan e. Wî siya pîramîdan pîvaye, ji bona ku bilindiya wan derxê holê. ji bona ku dûrbûna keştiyan ji qiraxê bi pîve, wî hinek rêbazên geometriyê bi pêşve birine. Li gor Talês bejî, li ser avê avjeniyê dike. Teoriya yekem wî li ser sedemên erdhejê çêkiriye. Talês dibêje ku lepta erdê weke ya keştiyeke li ser avê ye. Ji loma erdhej çêdibin. Li gor wî, her tiştê li ser rûyê erdê xwedî can e û cîhan bi xwedayan tijî ye. Hewl daye kêşa (elekron) ya miqnatîsê û emberê şîrove bike.
Cûcerî Gewre
Cûcerî Gewre, anku Cûcera Mezin, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Firyar
Firyar gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Suwediyê
Suwediyê, mezrikeke gundê Omera yê bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Çiraxtepey Xwarû
Çiraxtepey Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 101 kes (21 malbat) bûn.
Stuora Galbajávri
Stuora Galbajávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol, li Deşta Finnmarksviddayê cih digire û 18 kîlomêtre dikeve aliyê rojhilata gundê Láhpoluoppalê
Missy-aux-Bois
Missy-aux-Bois, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Kepkan
kokan-kepkan , gundekî bi ser dêhistana Miyankûhê ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ve ye. Di gund de zimanê kurmancî tê axavtin. Gundên Derwendî jêr (2.5 km) Dehîşt4.5 km) Erebawat (6.3 km) Qulcix(9.6 km) li derdora wê ne.
Youtuber
Youtuber ew kese yê ku vîdyoyan çêdike û li ser YouTubê belav dike û YouTube wek platforma serekî dihejmêrê û xwedan cemawere û bînerekî zor e ji ber vê êkê dibêjinê "youtuber".
Wergirtina xelatan
Xelatên YouTubê jêk cidane gelek cureyên xelatan hene ku ew jik mertal in bi inglîzî dibêjinê YouTube Play Button, li dîv vê rêzbendê youtuberan xelat dikin.
Brézilhac
Brézilhac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Saint-Colomban
Saint-Colomban, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Komsor
Komsor, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
.ly
.ly navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Lîbya ye. (ccTLD)
Mulfingen
Mulfingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Makekart
Makekart an jî karta dayikî, (bi îngilîzî motherboard) wek karta sîstemê jî tê naskirin, kartek çapkirî ji bo çêkirina sîstemekî elektrîkî tevlî ye. Dilê wî heye û li dilê xwe de dendikan hesas hene.
Komputerek esasî bi mîkroprosesor, stokajê yekem û cîkên hwd din serê Karta dayikî ne. Tiştên xêvjimêr yên derva, bo vîdyo nîşandan, deng, perîferîkên pîlotê dibin bi kabloyan ribbon girêdayê Karta dayikî dibin, kabloyan hwd.
Bîrbînin ku kartan dayikî yan dûxebatkêr hene û du soket ji xwe tînin, fîzîkî ne giredayê ne û ev jî îmkana wekdemê karkirin dide.
.th
.th navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Taylenda ye. (ccTLD)
Peloponês
Peloponês an jî Peloponêsos (bi yewnanî Πελοπόννησος, Pelopónnisos; bi yewnaniya kevn Pelopónnēsos) nîvgiraveke li başûra Yewnanistanê ye.
Le Puech
Le Puech, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Peloponês
Erdnîgarî
Girav an nîvgiravbûna Peloponês nevebirî ye. Berê ew ji reşahiyê Yewnanistanê ve, reşahiyên li ser parzemîna Ewropayê, bi berzaxa Korîntê ve girêdayî bû, firehiya wê bi 6 km bû. Lê di 1893an de li ser wê kanala Korîntê hat çêkirin. Çiqas êdî ew ji reşahiya Yewnanistanê ve ne girêdayî ye jî ji bo kanalê çêkiriye ew hîn wek nîvgirav tê ditîn. Di 2004an de Peloponês bi pireke 2,2 km ve bi reşahiyê bingehî ve hat girêdan.
Peloponês li başûra nîvgirava Balkanê ye. Li rojavaya nîvgiravê Deryaya Egeyî, li rojhelat jî Deryaya Yonî ne.
Dîrok
Peloponês dema mîkenan de, di 1100 b.z. de dawî bûbûn, navenda medeniyeta wan bû. Ew di dema yewnaniya antîk de di destên spartayiyan bû. Ji pê re Îskenderê Mezin wê heremê dagir kir. Pistê sala 146 b.z. de herem kete destên Împeratoriya Romayê. Ew dera ji pê Romayê re kete destên Bîzansê û wek Morea dihat navandin. Di 1204an de li Sefera xaçperestan a çarem ew ji aliyê latînan ve hat dagîrkirin. Ew ji pê Bîzans şunda serxwe bû re şunda hundura xakên Bîzansê bû. Lê ew di sedsala 15an de navbera Wênîs û Osmaniyan de diçû û dihat. Ew bi dawî di 1686an de kete destên venedîgiyan û heta 1715an wek Morea di destên Venedîgê de ma. Paş serxwebûna Yewnanistanê re ew şunda destê yewnaniyan ket û ew şunda wek navê xwe yê antîk Peloponês hat navlêkirin.
Îcma
Îcma (bi erebî: إجماع) biwêjeke hûquqa dînê îslamê ye.
Îcma tê wateya civîn, îtifaqa bi hevre
Di îslamê de li gorî çaxa dema alim û mirovên zane di derheqê mijarekede an jî mezhebekî de hukum bidin li gorî quran û hedîsan bi hev re fikrê dayîn bikin ew îcma ye.
Rerik
Rerik, bajarekî navçeya (Landkreis) Rostockê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Flintsbach
Flintsbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Koleksiyona Aleksander Jaba
Girîngî û hêjayîya Koleksiyona Aleksandre Jaba ya Destnivisên Kurdi nabe ku bi wateya van hevokan bê ravekirin. Koleksîyon girîngîya xwe ne tenê ji naveroka xwe, yan jî ne ji çendanî û çawanîya berhemên ku di xwe de dihewîne bi dest dixe. Vê hêjayîyê tenê ne ji nav û keseyata berhevkarê xwe jî bi dest dixe. Nirxbilindîya koleksîyonê bêtir ji bêemsalbûna wê jêder dibe.
Di dirok û edebîyata Kurdan de manendê vê berhevokê tune ye ku berhemên curbicur ên di qadên wekî edebîyat, çand, dîrok, wergernasî, zimannasî û hwd de bigire nav xwe. Yan jî mînakeke din tune ye ku berhevkarê koleksîyonê ji bo bidestxistina van destnivisan li qadê bi xwe xebatên meydanî bike û bi pisporên Kurd re bixebite. Dîsan jî li gorî pîvanên îroyîn, ya meriv girîngî pê bide ew e ku di kêm derfetîya wê maweyê de ev destnivîsên ku ji bo gelek qadên Kurdolojiyê heyati ne, bi hilkefta vê berhevkirinê, bê wendabûn gihaştine ber destên mê.
Destxistina Koleksiyona A. Jaba
Berhevoka Aleksander Jaba di roja 21ê kanûna pêşîn a 2013 gîhişt Zanîngeha Mêrdînê ya Artuklu Enstîtûtûya ziman û çanda kurdî. Ev berhevok bi alîkarîya cîgirê rektorê Zanîngeha Mêrdîn Artuklu serokê Enstîtûtûya ziman û çanda kurdî Prof. Dr. Kadri Yıldırım û Doç.Dr. Ekrem Önen ve hatiye dest xistin. Herdu zanyar bi demeke dirêj ji bo destxistina Berhevoka Aleksander Jaba, xebat kirine. Li ser vê mijare Prof. Dr. Kadri Yıldırım û Doç.Dr. Ekrem Önen serdana Mosko û St.Petersburgê kirine. Li gel Akademîya zanistî a Rûsya her weha li gel beşê Kurdolojî ê akademîyê hevdîtin pêk anîne û piştre li St.Petersbûrgê li gel pirtûkxana netewî a Rûsya beşê destnivîsa ku yek ji 5 pirtûkxaneyên cîhanê yên mezin tê naskirin, hevdîtinan pêk anîne. Piştî xebateke dûr û dirêj ligel St.Petersbûrgê peyman hatîye îmze kirin. Piştî peymanê Berhevoka Aleksander Jaba hatîye kopî kirin û ji alîyên zanyarên zanîngeha Artûklû ev berhevok tê wergirtin. Arşîv ji 54 beş in û 4017 rupel in. Berhevoka Aleksander Jaba heta niha baş nehatiye lêkolin kirin. Pewist e ku arşîva kurdnasê bi nav û deng Vladîmîr Mînorskî jî werê welatê Kurd.
Nûrheq
Nûrheq yek ji wan navçeyên Gurgum a Bakurê Kurdistanê ye. Navçe navê xwe ji Çîyayê Nûrheq ê girtiye
Navçe di sala 1971ê de bûye şaredarî û di sala 1990î de jî bûye navçe. Firehiya erdê navçeyê 634 km², bilindahî ji rûyê avê 1.500 m ye. 3 nehiye û 3 gund bi navçeyê ve girêdayî ne. Hejmara niştecihên navendê (sala 2000) 8.118 û bi giştî jî 17.260 bûn. Aborî li ser çandinî, xwedîkirina ajalan û mozhinguvê ne.
Imre Kertész
Imre Kertész [ˈimrɛ ˈkɛrtes] (jdb. 9ê çiriya paşîn 1929 li Budapeşt, Mecaristan) yek ji nivîskarên navdar ên Mecar e. Di sala 2002î de xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.
Jînenîgarî
Ji ber ku malbata wî Cihû bû, di dawiya zaroktiya xwe de ji aliyê sazûmaniya Nazî ve tê dîlgirtin û li kampa konsantrasyona mirovan a Auschwitzê bi qasî salekê dimîne. Sala 1948î dest bi karê rojnamevaniyê û piştre jî nivîskariyê dike. Li dijî sazûmaniya realsosyalîst a Mecaristanê jî têdikoşiya. Ev yeka han bandora xwe li çapkirina pirtûkên wî dikir. Di nivîs û pirtûkên xwe de pirranî behsa barbariya li Cihûyan hatibû kirin dikir.
Revena Jêrîn
Revena Jêrîn gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 111 kes (21 malbat) bûn.
Îlyasê Kurdî
Îlyasê Kurdî an jî Îlyasê Goranî (jdb. 1637, Şam, Rojavayê Kurdistanê - m. 1726), nivîskarekî kurd û alimekî îslamê bû.
Jiyana wî
Îlyasê Kurdî an Şêx Îlyas bin Îbrahim bin Dawid bin Xizir Elkurdî Elgoranî.
Navê bavê wî Îbrahîm û navê kalikê wî jî Dawid e, Ew di sala 1637an hatiye dinê, wî hevotina xwe a dîn li Şamê girtiye. Bi pirranî li ser fiqiha mezheba şafiî xwedî 'îlim bû Îlyas geleke pirtûk li ser hiqûqa Îslamê jî nivîsandiye.
Tê gotin pirtûkeke wî bi zimanê kurdî jî heye.
Îlyas ku bi eslê kurd bûye ji ber wî jêre gotine "Îlyasê Kurdî" Lê bi erebî jê re dibejin "Îlyas Elkurdî"
Di salên xweyê dawîn de çûye Mekeyê heca xwe kiriye û dîsa vegeriyaye Şamê, sala 1726an de li Şam çûye ber rehma Xwedê.
Stuorajávri (Alta)
Stuorajávri (Alta), goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye.
Berzax
Berzax (îng., isthmus, ji yewnanî isthmos de) ew astenga tengê erdeyê du reşahiyan mezin digihîne hev e. Bi erdnîgarî tersa wê yê derya digihîne hev tengav e.
Ji bo berzaxên tengên ewna yên ji bo kanalan kêrhatî ne. Li ser berzaxa Panama kanala Panama an li ser berzaxa Suweyş Kanala Siwês hatiye çê kirin. Bi wan kanalan keştî hîn hêsan derbaza deryayên herdu hêlên berzaxe dibin.
Mem Mîrxan
Mem Mîrxan nivîskarekî kurd e.
Piştre derbasî Şaredariya Mezin a Amedê bû û bû serokê daîreya karker û karmendan. Piştre jî di sala 2004'an de jî bû serokê daîreya parastina hawirdorê. Niha Serokê Daireya Çand û Turizmê ye.
Mem Mîrxan di kovara qerfî Pîne, rojnameya heftane Welat, Welatê Me, Hîwa û gelek malperên kurdan de bi kurdî nivîsî. Di rojnameya Azadiya Welat de di sala 2003'an de dest bi qunciknîsiya beşa civak û jiyanê kir û piştre jî dest bi qunciknivîsiya aborî û piştre jî ya çand û hunerê kir. Di Gelawêja 2004'an de tevî 11 nivîskarên kurd beşdarî derxistina Kovara W bû û tê de nivîsî.
Her wiha bi tirkî jî di kovara mehane ya Emekçiler, Evrensel û Özgür Gündemê de rêzenivîs, nivîsên lêkolînî û çandî
.sa
.sa navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Erebistana Siyûdî ye. (ccTLD)
Bûdkan
Bûdkan, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Sainte-Anne-sur-Brivet
Sainte-Anne-sur-Brivet, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Pfedelbach
Pfedelbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Hesenî
Hesenî, Ḧesenî, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Brousses-et-Villaret
Brousses-et-Villaret, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Zebrayê çiyayan
Zebrayê çiyayan (Equus zebra), cureyekî guhandarên yeksiman ji binecinsê hespên piling an (Hippotigris), ji cinsê hespan (Equus) û ji famîleya hespan (Equidae). Navê vî cureyî ji Zebra ya îngilîzî û latînî hatiye
Komelgeha Şaxolan
Şaxolan, Şaxollan (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Shakholan), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1990î de hatiye avakirin.
Zebrayê çiyayan
Şayes
Dirêjiyê zebrayê çiyayan yê mezin, qasî 2.1- 2.7 m û dirêjiyê dûvikên wî qasî 40-55 cm. Giraniyê zebrayê çiyayan digihîje 204 - 372 kg. Zebrayê mê ji nêr mezintir e bi gelemperî. Xêzên reş li ser laşê cureyê zebrayê çiyayan a Kapê, pehntir e ji xêzên cureyê zebrayê çiyayan a Hartman.
Komelgeha Şaxolan
Di sala 1990î de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 2.843 kesan.
Zebrayê çiyayan
Warên sirûştî
Li deşt û naverastên Afrîkayê dijîn û bir bi bir digerin. Loma jî li nav darên firk û naverastan, lawirên hov wan bi hêsanî nabînin.
Monzernheim
Monzernheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
.si
.si navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Slovenya ye. (ccTLD)
Destanê Gilgamiş
Gilgamiş, yew destanê kemn ê rocverînê miyandî yo.
Destanid namê qral Gilgamiş o û gorî vatişan 126 serî desthilatdarî kerda. Lê merdim nêzana raşt a yan xeyalî ya. Enkîdû destanid şexsiyetek cinawir o. Gilgamiş hîrê Homa û hîrê zî merdim o sukê Ûrûk de jiyeno. Destanid behsa Gilgamiş, Enkîdû û şarê Ûrûk beno.
Rethem
Rethem, bajarekî navçeya (Landkreis) Heidekreisê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Axadeweya Jorîn
Axadeweya Jorîn, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
.sd
.sd navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Sûdan ye. (ccTLD)
Sainte-Luce-sur-Loire
Sainte-Luce-sur-Loire, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Seas
Seas gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
Çerme, Têrcan
Çerme, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Puéchabon
Puéchabon, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Scott Wilson
Scott Wilson (z. William Delano Wilson ; 29ê Adar, 1942 - 6ê Çirî 2018) lîstikvanek Amerîkî bû. Ew bi lîstine role xwe ya li ser AMC ya zincîrên televizyonîya bi navê The Walking Dead (2011-2014; 2018) de gelek navdar bû.
Jiyana kesane
ew di sala 1977-an de bi Heavenly Koh Wilson re di zewic e.
Mirin
Di 6-ê Çirî 2018-an de, hate ragihandin ku Wilson di 76 salî, miriye. .
Missy-sur-Aisne
Missy-sur-Aisne, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Zirx
Zirx, cureyekî kincên şer e ku gelek caran ji pol, dar yan jî çerm tên çêkirin. Ji bo ku şervan xwe ji ber derbên tîr, rim, şûr, bivir û gurzan biparêze li xwe dikin.
Kumê ku didan serê xwe jî dibêjinê kumzirx.
Schöntal
Schöntal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hohenlohe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Şêx Xalidê Berwarî Gundikî
Şêx Xalidê Berwarî Gundikî li mintiqa Botan sê Şêx Xalidên meşhûr hene, her sê jî gellik cara bi nîsba el-Cezerî derbas dibin. Hinek cara menqebe û keramatên wa cêh di gwihorin. Ji milê emrî ve yê pêşîn Şêx Xalidê Cizîrî ye her û her bi vê nisbê tê naskirin. Li Cizîrê xwidê daye. Xelîfê Mewlana Xalid e. Sala 1839 ê vefat kirîye. Tirba wî li gundê Basret e. Basret girêdayê Şirnex e. Yê didoyê Şêx Xalidê Zêbarî ye ko ew ji carna bi nîsba el-Cezerî tê nisbet kirin. Babê Şêx Huseynê Basretî ye. Xelîfê Muhemmedê Eynî ye. Sala 1868 ê wefat kirîye.
Tirba wî jî li Basret e. Yê sê yê Şêx Xalidê Berwarî Gundikî ye ko li Gundik Xwidê daye. Li Hewlêr xwendîye. Xettatek meşhûr e, icazename ya wî ya xettî heye (1288 ê hicrî standîye). Xelîfê Şêx Ebûbekrê Racî el-Erbîlî ye. Ebubekir Racî (melayê kiçik bnr: Danişmendanî Kurd Der Xizmetî İlm û Dîn s.27 mue: Ebdilkerîm Muderris) ew jî xelifê Şêx Osman Sîraceddînê ewwil( 1195-1283 h.) e. Ew jî yê Mewlana Xalid e. Şêx Xalid Gundikî ji nesla pîr Êzdîn e. Sala 1920 li Germkê nîzîk Silopya wefat kirî ye. Tirba wî li wêrê ye. ( bnr: Nûbihar hêjmara 94 )
Şêx Xalid Efendî xwendina xwe li Hewlêrê xilas kiriye. Şêx Xalid dewra Axayê Sor de qadîtiya Şirnexê kirîye. Peywendiyên Bedirxaniyan u Şêx Elî û Şêx Xalid ji ber nîzîkatiyên maddî u me’newî xwirt bun. Çend te’lîfatên wî hebun. Lê çi mixabin ew îro li destê me de nînin. Lê yên ev berhemên he dîtîn di bêjin derbarî Êzîdîtî u bawerî u jîyana Êzîdiyan de têlîfên wî hebun. Ev eser li ser daxwaza Seydayê wî hatîye tê’lîf kirin. Seydayê wî ji bo lêkolînê rêkirîye Laliş u çîyayê Şengalê.
Şêx Xalid, zatek pir zahid bu. Çend gundên dora Girgê (Silopî) dayîne Şêx, lê wî ne vegirtî ye. Ji ewladên Şêx Xalid, Şêx Nûrî li heyatê ye.
Eiselfing
Eiselfing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Abtuneya Adman
Abtuneya Adman, gundekî bi ser navçeya Xamûr a Agiriyê ve ye.
Selmanê
Selmanê, mezrikeke Dikeniyê ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Kurdon
KurdON yekem car li sala 2008 belav bû wek pirojekê testê. KurdON li nîsanê (meha çar a) sala 2012 hat ragehandin, û ji wî demî ta nuke meha tebaxê (meha heşt) 2012 zû dest bi mezinbûnê kir. Êk ji sedemên mezinbûna wê ewe kû pitir û pitir ji hawlatîya dest bi karînana înternêtê diken.
Qamişliya Jêrîn
Qamişliya Jêrîn, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Kurdon
18% ji kesên seredana KurdON diken jinin û 82% zelam in. Giropê herî mezinê bikarînerên jin dinavbera 18-24 salî da ne, û zelamên temenê wan dinavbera 18-34 pitirîn kesin ku serdana vî malperî diken.
KurdON zû gelek mezin bû di medîa ya sosîal da. Di sala 2012 da, rêveberên wê ew ji 2500 endama di laperê xwe yê facebookê li meha adarê (meha sê) 2012 kirin 76500 endam li meha tebax (meha 8) 2012.
Ev core malperên belavkirina kel û pelan rolekê giring di bînin ji bo pêşkeftin a civakî. Kurdon se corên serekî yên pêşkeftina Îraqê bi xwe ve digire kû birîtîne ji pêşkêşkirina teknolociya yên nû, pêşkeftina abûrî bi rêka peyadekirina derfetên nû bû kû xelk kel û pelên xwe bifiroşît, pêşkeftina parastina jîngehê bi dirêjkirina jiyê tiştan kû li şûna mirov tiştê xwe bavêje dê firoşe kesekê dî.
Kurdon bi zimanê Kurdî Kurdon bi zimanê Erebî Kurdon bi zimanê Ingilîzî
.la
.la navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Laos ye. (ccTLD)
Abdus Salam
Abdus Salam, an jî Mohamad Abdus Salam (bi zimanê urdû : محمد عبد السلام‎, Mohammad Abdus Salam; z. 29 çile 1926 - 21 çiriya paşîn 1996) fîzîknasekî pakistanî ye.
Revena Jorîn
Revena Jorîn gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 109 kes (22 malbat) bûn.
Agatha Christie
Agatha Christie (z. 15ê îlonê 1890 - m. 12ê kanûna paşîn 1976) nivîskara roman, çîrokên kurt û lîstikên sûcê ye. Herwiha bi navê Mary Westmacott romanên evîndariyê jî nivîsandine. Christie di sala 1890î de li bajarokê Torquayê ji dayîk bûye. Ew xwediyê 66 romanên dedektîfiyê û 14 çîrokên kurt e.
Li gorî Rekorên Cîhanê yên Guinnessê ew romannivîsa pirtûkên wê herî zêde hatine firotin e û pirtûkên wê herî kêm wergerandine 103 zimanan. Pirtûkên wê ji çar milyaran bêhtir hatine firotin. Tê gotin ku pirtûkên wê piştî încîl û William Shakespeare di rêza sêyem de ye ku herî zêde li cîhanê belav bûne. Gelek berhemên wê bûne fîlm.
Christie di jiyana xwe de du caran di zewice û bi zilamê xwe re diderkeve gera cîhanê û li welatên Afrîkaya Başûr, Awistralya, Zêlanda Nû û Hawaiiyê digere.
Christie di sala 1976an de li Wallingfordê diçe ser dilovaniya xwe.
Stuorajávri (Kautokeino)
Stuorajávri (Kautokeino), goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol, li Deşta Finnmarksviddayê cih digire û 11 kîlomêtre dikeve aliyê bakurê rojavayê gundê Kautokeinoê.
Xarwîk
Xarwîk, gundekî bi ser navçeya Berdereşê ya parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hesras
Hesras, anku Ḧesras gundekî ku bi navçeya Şêrwana Sêrtê ve girêdayî ye.
.sn
.sn navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Senegal ye. (ccTLD)
Brugairolles
Brugairolles, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Îslam Zaxoyî
Îslam Zaxoyî hunermendekî kurd e ku di 1ê çiriya pêşîn a 1982ê de li Zaxo (Badînan, Başûrê Kurdistanê) hatiye dinyayê.
Li sala 2003ê bi strana "Evro spêde" hate naskirin.
Çarqele
Çarqele gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 82 kes (20 malbat) bûn.
Reşîd Findî
Reşîd Findî nivîskar û wergêrekî kurd e.
2014
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Bêwar Diyadînî
Bêwar Diyadînî (navê wî yê fermî: Mehmet Kemal Işık) nivîskarê kurd e.
Madalya
Madalya ji bo serketinê tê dayîn. Herwekî di pêşbirkên sportê de.
Bêwar Diyadînî
Di dema 12 îlonê de tê sirgunkirin. Di de ji aliyê cuntayê ve tê girtin. Piştî wê wî sirgunê Qonyeyê dikin. Di 10ê çiriya paşîn a 1982yan de cara diduyan tê girtin. Ew li bajarên wekî Qonye, Dîlok, Semsûrê mamostetiyê dike. Di sala 1997an de malnisîn bû.
2014
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)