cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Îndonezya
Piştî Şerê Cîhanî yê Duyem
Weke serok, Sukarno Îndonezya ji demokrasiyê ber bi otorîterîzmê ve bir û bi hevsengkirina hêzên dijber ên artêş, îslama siyasî, û Partiya Komunîst a Endonezyayê (PKI) ku her diçe bi hêztir dibe, desthilatdarî parast. Aloziyên di navbera artêş û PKIyê de di sala 1965an de bi hewldana derbeyê derket lûtkeyê. Artêş, bi rêberiya Major General Suharto, bi destpêkirina paqijkirina tund a li dijî komunîstan ku di navbera 500.000 û yek mîlyon mirovan bûn, kuştin. PKI ji derbeyê hat sûcdarkirin û bi bandor hat îmhakirin. Suharto li ser pozîsyona qels a Sukarno sermaye kir, û piştî lîstikek hêzdar a bi Sukarno re, Suharto di Adar 1968 de bû serok. Rêveberiya wî ya "New Order", ji hêla Dewletên Yekbûyî ve tê piştgirî kirin, veberhênana rasterast a biyanî teşwîq kir, ku di sê deh salên paşîn ên mezinbûna aborî ya girîng de faktorek girîng bû.
Îndonezya welatê herî zêde ji krîza darayî ya Asyayê ya 1997-an hat lêdan bû. Wê nerazîbûna gel bi gendeliya Rêza Nû û tepeserkirina muxalefeta siyasî derxist holê û di dawiyê de serokatiya Suharto bi dawî anî. Di sala 1999an de, Tîmora Rojhilat ji Endonezyayê veqetiya, piştî dagirkirina wê ya sala 1975 ji hêla Endonezya û dagîrkeriya 25-salî ya ku bi şermezarkirina navneteweyî ya binpêkirinên mafên mirovan hat nîşandayîn.
Ji sala 1998an vir ve, prosesên demokratîk bi xurtkirina xweseriya herêmî û sazkirina yekemîn hilbijartinên serokatiyê yên rasterast di sala 2004-an de hatine xurt kirin. Bêîstîqrara siyasî, aborî û civakî, gendelî û mînakên terorê di salên 2000î de pirsgirêk man; lê belê, aborî di 15 salên dawî de bi xurtî pêk hat. Her çend têkiliyên di navbera nifûsa cihêreng de bi piranî lihevhatî bin jî, nerazîbûna mezhebî ya tûj û tundî li hin deveran pirsgirêk dimîne. Li Aceh di sala 2005an de piştî erdhej û tsunamiya Okyanûsa Hindî ya 2004an ku 130.000 Endonezyayî kuştibûn, di sala 2005an de lihevhatinek siyasî ji bo pevçûnek cudaxwaz a çekdarî hate bidestxistin.
Herêmên Îndonezyayê
Îro Îndonezya ji 30 herêman û ji du cihên statûya taybet pêk tê.
Herêmên Îndonezyayê:
Aram, Xelfetî
Aram gundekî Xelfêtîyê (di parêzgeha Rihayê) ye.
Dîroka gund
Dema ku mirov dîroka aramiyan dikolîne mirov li vê gotinê rast tê, ji ber ku Aram navê welatê Aramiyan bû.
Awat Bokanî
Awat Sabir tê naskirin bi navê Awat Bokanî (jdb. 27ê nîsana 1987, Bokan, Rojhilata Kurdistanê ) stranbêj û hunermendekê kurd e.
Axçûrik
Axçûrik, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Norm Macdonald
Norman Gene Macdonald (jdb. 17ê çiriya pêşîn 1959an li Quebec City, Quebec, Kanada - m. Los Angeles, California, DYA) komedyenekî kanadayî bû.
Pêjgeha ermenî
Pêjgeha ermenî, xwarinên ermeniyan, kûxniya filehan, aşpêjxaneya Hayastanê (bi ermenî: Հայկական խոհանոց) ji cureyên dewlemendiya xwarin û vexwarinên Ermenistanê, yê gelê ermenî (hay) re tê gotin. Li diyazporaya hayan jî bi giranî heman xwarin tên xwarin.
Xwarinên ermeniyan gelek zêde ne, pêjgeha wan gelek dewlemend e. Xwarinên ermeniyan û kurdan pirranî hevpar in, yek in. Lewra wekî cîran jiyane. Beriya komkujiya ermeniyan, hejmareke mezin ermenî li Kurdistanê dijiyan.
Bandora xwarinên qefqazî, faris, ereb, romî (tirk), kurdan jî lê ser pêjgeha ermeniyan heye. Ermenî jî tendûrê (ermenî tonûr, tonîr dibêjin) dizanin û bikartînin.
Kelawe
Kelawe, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qulek
Qulek an Quleq navçeyeke ku bi parêzgeha Qonyeyê ve girêdayî ye. Kulu yek ji wan navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Gelhenasî
Li navenda navçeyê hêjmarek zêde Kurd lê dijîn. Bi Kurdan re koçerên tirk (bi tirkî: yörük) li navçeyê dijîn. Kurdên navçeya Qulekê, kurdên bi pirranî kurdên eşîra Şêxbizinî û Reşwanê ne. Kurdên heremê hejmarek zêde koçê welatên Ewropayê bûne.
Erdnîgarî
Qulek, navçeyek herêma Anatoliya Navîn e. Navçê xwedî xwezayî ya taybetmendiya Anatoliya Navîn û navçe li ser gelek rûerdeke fireh hatiye avakirin. Li rojava yê navçeyê Çiyayê Qerejdaxê cih digire û bilindahiya çîyayê 1739 mîtro ye.
Gund û bajarok
Gund û bajarokên Kurdan ev in.
Burûc
Burûc sûreyek ji Quran a Pîroz e. Sûre li bajarê Mekkê hatîye danîn û ji 22 ayetan tê holê. Sûre navê xwe ji peyva "el-Burûc" ji ayeta yekemîn girtîye. "Buruc" bi zimanê kurdî tê wateya "birç" an.
Lorî, Erdêxan
Lorî (navê wê bi tirkî kirine Yokuşdibi), gundekî ser Erdêxanê ye.
Etabek, Bane
Etabek gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Lichtenberg, Bavyera
Lichtenberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mafên kesên LGBT li Îsraêlê
Mafên kesên LGBT (lezbiyen, hevzayendan, bîseksuel û transgender) li Îsraêlê, li Rojhilata Navîn yên herî pêşketî tên dîtin. Her çend di sala 1988an de çalakiya zayendî ya hevzayendan hat qanûnîkirin jî, qanûna berê ya li dijî sodomiyê ji ber biryara dadgehê di sala 1963an de nehat bicîhanîn. Îsraêl bû welatê yekem li Asyayê ku hevjiyana neqeydkirî di navbera hevzayendan de nas kir, û ew kir welatê yekem li Asya bi her kapasîteyê yekîtiyên hevzayendî nas bike. Her çend zewacên hevzayendan li welêt nayên kirin (ji ber ku zewacên ne-olî yên sivîl tune), Îsraêl zewacên hevzayendî ku li cîhek din têne kirin nas dike. Di sala 1992an de cihêkarî bi hinceta meyla zayendî hat qedexekirin. Li dû biryara dadgehê ya dîrokî ya sala 2008an, destûr hat dayîn ku hevjînên hevzayendî bi hev re bibin xwedî zarok. Ji kesên LGBT re jî destûr tê dayîn ku bi eşkereyî di artêşê de xizmetê bikin.
Tel Aviv ji hêla Calgary Herald ve wekî yek ji bajarên herî dostane yên hevzayend ên cîhanê hate binavkirin, bi pêşandana xwe ya salane ya serbilindî û peravê hevzayendan navdar bû , ji aliyê kovara Out ve paşnavê "paytexta homoseksuelan a Rojhilata Navîn" wergirt. Li gorî bikarhênerên malpera GayCities, ew di sala 2011an de wekî baştirîn bajarê hevzayendan hate rêz kirin, tevî raporên hin tundûtûjiya dijî LGBT di salên 2000î de , ku ji hêla Serokwezîr Benjamin Netanyahu û Serok Shimon Peres ve hatin rexne kirin. Di sala 2014an de li Tel Avivê peykerek ji bo qurbaniyên hevzayend ên Holokastê hate danîn. Anketên raya giştî diyar kirin ku piraniya îsraêlî piştgiriya qanûnîkirina zewaca hevzayendan dikin, û her weha mafê adopsyon û dayiktiya cîgir ji bo hevzayendan. Di 21ê hezîrana 2020an de di Meha Serbilindiya Navneteweyî ya 21ê hezîrana 2020an de, Şaredariya Tel Aviv-Yafo ragihand ku zewacên hevzayendan dê tam xwediyê heman mafên zewacên zayenda dijber li wir bin, digel ku ev ji hêla şaredariyê ve tê peydakirin. Zewacên di hundirê şaredariyê de dê wekî yên din bên naskirin.
Steinhausen an der Rottum
Steinhausen an der Rottum şaredariyeke navçeya Biberachê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Xerebey Qulê
Xerebey Qulê, Xereba Qulê, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Eskerava Tepe
Eskerava tepe gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 712 kes (199 malbat) bûn.
Hasik
Hasik  gundekî ku bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
La Teste-de-Buch
La Teste-de-Buch, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Pîjik
Giyayek weke zilan e û di destpêka buharê de li nav şûvan şîn dibe. navika wê weke pembo ye tê xwarin.
Amt Lenzen-Elbtalaue
Amt Lenzen-Elbtalaue şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Vesoul
Vesoul bajarekî li başûr-rojhilata Fransayê ye, li parêzgeha Haute-Saôneê ye.
Aram (nav)
Aram li gorî pirtûka Mûsa (di Încîla pîroz de) bavê Aramiyan e û yek ji zarokên Samî ye. Brayên wî yên din Elam, Asûr, Arpaxşad und Lûd in. Bi vî awayî Aram û brayên wî neviyên/torinên Nuh in.
Lawikên Aram Ûz, Hul, Geter û Maş in.
Berçema Mîşrîtî
Berçema Mîşrîtan wênesazekê Kurd e.
Di sala 1985 de li Batmanê ji dayik bûye. Lîse li Batmanê xwendiye Di sala 2000 de li kargeha hunerên şêwekarî ya bi navê "Soresor"ê dest bi perwerdehiya wêne kir.
Li Batman, İzmîr, Antalya, Kizıltepe,Agirî u Heskîf beşdari gellek pêşangehên hevbeş û tekaserî bûye. Ji bilî wêne perwerdehiya peyakaran u zimanê kurdî jî dîtiye. Bi wêje(helbest) re jî elekedare.
Lînkê derve
Soresor Berçema Mişrîtan: Di sala 1985 an de li bajarê Batman ê ji dayik bûye. li Zaningeha Ataturk(faqulteya Agirî) beşa wêne qedandiye. Ji sala 2000 a û heya 2007 a li kargeha Wênesaz û Wêjevan Fewzî Bîlge de perwerdehiya li ser hunerên şêwekarî û wêjeya bi zimanê kurdî dîtiye.Ji bilî vêya bi peykeran re jî dilebike, du pêşengehên peykerên piçûk li dar xistiye. Heya nuha li gellek bajaran gellek pêşangehên hevbeş û takeser li dar xistine. Wek helbestvanekî jî tê naskirin, dosyakî wê bi navê “Masiyên ku dikûlin” li ber çapêye û di gelek kovaran de helbêstên wê weşiyane.
Pêşengehên wê yên xweser
-1. pêşangeha wê ya xweser: 26-29 kanûna pêşîn 2004 Izmîr
-2. pêşangeha wê ya xweser: 22 îlon 2004 Qoser 27 îlon - 03 çiriya pêşîn 2004 Batman
-3. pêşangeha wê ya xweser: 27 îlon - 02 çiriya pêşîn 2005 Batman
-4. pêşangeha wê ya xweser: 25-26 gulan 2006 Agirî
-5. pêşangeha wê ya xweser: 24-25 gulan 2007 Agirî
-6. pêşangeha wê ya xweser: 09-11 Pûşber 2007 Bazîdê (Qesra îshak paşa)
-7. pêşangeha wê ya xweser: 22-24 tebax 2008 Farqîn
Pêşengehên wê yên hevbeş
22-30 / 12 / 2001 Batman 04 / 01 / 2002 Batman 09-19 / 07 / 2003 Antalya 03-05 / 09 / 2003 Heskîf 06-12 / 10 / 2003 Batman 17-25 / 12 / 2005 Amed 21-23 / 05 / 2005 Batman 29-4 /12-01/2005-2006 Batman 18 / 04 / 2006 Batman
Yunak
Yunak anjî Yunax, navçeyek Qonyeyê ye û yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Gelhenasî
Di navçeyê de hêjmarek girîng kurd lê dijîn. Asîmîlasyon a dewleta tirk di navçe yê de hinek bi bandora bûye. Ji ber vê yekê hinek Kurdên navçe yê di derbarê parastina çand û zimanê kurdî de paşve mane.
Erdnîgarî
Yunak, yek ji wan navçeyên herêma Anatoliya Navîn e. Li rojhilat Cihanbeyli û Sarayönü, li başûrêrojhilat Kadınhanı, li başûr Ilgın, li başûrrojava Tuzlukçu, li rojava Afyonkarahisar, li bakur Çeltik û paytexta Enqerê  cih digire.
Gund û bajarok
Gund û bajarokên Kurd, a navçeya Yunaxê.
Norkixat
Norkixat yan jî Norkaxak, gundekî ku bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
Linkin Park
Linkin Park komeke muzîka rock a amerîkî ye. Ji Agoura Hills, California ye. Kom di sala 1996an da hate sazkirin. Bi albûma xwe ya bi navê Hybrid Theory bû navdarê navnetewî.
Münchberg
Münchberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mecîdiye
Mecîdiye navçeyeke Qîrşehirê ye. Mecîdiye yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.
Kelalî Mîre Serhan
Kelalî Mîre Serhan, Kelalî Mîre Serḧan, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sînîn
Sînîn, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Oştirawa, Bane
Oştirawa gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Boztepe
Boztepe navçeyeke Qîrşehirê ye ku dikeve komara Tirkî.
Teuillac
Teuillac, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Sîstema pirbûnê ya jin
Sîstema tenasilî ya jinan an Endamên cinsî yên mê, ko endam an sîstema tenasilî û zayînê li ba mêyên mirovan e.
Xwendinên zêde
Li gorî pirtûka anatomiyê ya Dr Hüseyn Bektaş ev formên alternatîv jî hene:
Xerabey Hacî Mîrza
Xerabey Hacî Mîrza, Xeraba Hecî Mîrza, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Mûmar
Mûmar, ajalekî biçûk wek kurman e.
Çemê Bilqilênê
Çemê Bilqileynê yek ji milên robarê Dîcleyê ye. Çavkaniya wî dikeve rojavayî çiyayê Cotela (Akçakara), ji bakur ber bi başûr ve dirêj dibe, heta ku li rojhilatî Êgilê dirije nav çemê Dîcleyê.
Esra Erol
Jiyan û kariyera wê
Di 12ê gulana 1982an de li Stembolê ji dayik bûye. Diya wî Necla ji Sinopê ye û bavê wî Seyfi jî koçber e. Navbira pênc keçên bavekî polîs e. Xwişkên Pervin, Filiz, Eda û Bihter in. Ew lîseya seramîkê ya keçan qedandiye. Fakûlteya Perwerdehiya Vekirî qedandiye. Wê xelata Pêşkêşkera Jinê ya Herî Baş Pepûleya Zêrîn wergirt. Ew bi Ali Özbir re zewicî ye. Dayika du zarokan e.
Koreşele
Koreşele, Kořeşele, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Naila
Naila bajarokekî navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Subarto
Navê subarî
Ewan bi xwe di got Suîye lê sumeriyan navê wan kirbo Subar yan Şubar herwisan ekediyan di gotnê subarto
Abûrî:Diyar dbe ko wilatê subariyan bi dar û bera bi navo deng bo herwisan giştokalekê baş hebwe. herwisan li deqe nivîsîneka bajarê Alalax da diyar diket ko wilatê subariyan bi hejîra bi navodeng bo.
Hêvîjar
Jînengarî
Di sala 1982 yan de li gundê Hesarê girêdayî Kercosa Batmanê hate dinê. Di sala 1984'an bi malbati koçi bajarê Batmanê kirin. Dibistana seretayî û lise li wêderê qedand. Di sala 2002 yan de zewici bavê du keçika ye.
Piştî liseyê bi naskirina mamoste Fewzî Bîlge re dest bi hunerê kir. Ev çar salin ku li navenda çanda bihar di kargeha Soresorê de bi wêne re di lebikî. Heya niha beşdarî 3 pêşengehên hevbeş bûye. (Heskîf, Antalya, Batman) û dÎsa li Batmanê pêşangeha xwe ya teybet ku janên wênandî li dar xistiye.
George Smith (kîmyager)
George Pearson Smith (jdb. 10ê adara 1941ê) jînnasekê amerîkayî û wergirê Xelata Nobelî ya kîmyayê ye. Ew dersdêrê zanistên jînzanistî li Zanîngeha Missouriyê (Columbia, Missouri, DYA) ye.
Pîşe
Wî bekaliryûsa xwe ya jînnasîyê li Zanîngeha Haverfordê wergirt û ji bo heyama salekê bû dersdêrê dibistaneka amadeyî û teknîkkarê ezmûngehê û paştir diktoraya bakterînasîyê û êminînasîyê li Zanîngeha Harvardê wergirt. Ew li Zanîngeha Wîskonsînê xwandikarekê qonaxa piştî diktorayê bû (digel Oliver Smithies yê wergirê paştir yê Xelata Nobelî), berî ko li sala 1975ê bibe yek ji dersdêrên Zanîngeha Missorîyê li Mîssorî ya Kolumbiyayê. Wî sala xwandinê ya 1983-1984ê li Zanîngeha Dûkê digel Robert Websterî derbaz kir û pirranîya wan karan kirin ko bûn sedema wê ko Webster xelata Nobelî werbigire. Ew zêdetir ji bo nîşadana bakterîxweran hatîye nîyasîn. Ew teknîkek e ko têda şifreya bomayîk ya proteyîneka dîyarkirî bi awayekê destkirî dikin nav genên kevlojankê proteyînî yê bakterîxwerekê, û bi wî awayî ew proteyîn dê bi ser kevlojankê bakterîxwerê da dîyar bibe. Smîthî cara pêşîn li sala 1985ê ev teknîk wesifand, dema wî hindek peptîd li ser bakterîxwereka dûvikdar nîşa dan. Wî ew kar bi rêya nûsandina peptîdên meremkirî bi gena 3ê ya bakterîxwera dûvikdar ve kir. Wî xelata Nobelî ya 2018ê ji bo kîmyayê ji bo vî karî stand. Di xelatê da Greg Winter û Frances Arnold jî digel wî hevpar bûn.
Destar
Destar, cureyekî aşê prîmîtîv e. Ji du kevirsêlên gilover pêk tê. Kevirê ser tê gerandin û gorî mezinahî û giraniya kevirsêlan genim, ce, nîsk û hwd tê de dihê hêrandin.
Çêkirina savarê
Bo çêkirina savarê jî tê bikaranîn. Li hin gundan bo çêkirina savarê ding hene. Ding milkê hemî gundiyan e. Kevirê wî yê ser wekî gogê, yê binî jî wekî tasê ye. Bo yek an du cot ga, hêştir an kerê ding tê gerandin. Di demeke kurt de bo savara hemî gundiyan tê çêkirin.
Arnîs
Arnîs gundekî ku bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
Balafirgeha Wanê
Balafirgeha Wanê an jî Balafirgeha Ferit Melen a Wanê (bi îngilîzî: Van Ferit Melen Airport) navê balafirgeha sivîl a Wanê ye.
Firokxaneyê ya ku 8 km dûrî Wanê ye, di 1943'an de dest bi ketina xizmetê kir. Pîsta sereke 2.750 m ye û rûyê pîstê ji asfalt çêkirî ye.
Balafirgeh 8 km dûrî bajarê Wanê ye.
Eskerava kûh
Eskerava kûh gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 880 kes (211 malbat) bûn.
Pêjgeha Îranê
Pêjgeha Îranê, xwarinên îraniyan, ji cureyên dewlemendiya aşpêjxaneya faris û îraniyên din re tê gotin. Hin caran pêjgeha farisî jî dibêjin, lê li Îranê ne tenê faris gelek netewe jî dijîn.
Li Îranê ji xeynî farisan, azerî, kurd, belûçî, mazenderanî, gîlekî, ermenî û êd gelek gel dijîn. Ziman, xwarin, çanda gelên îranî hevpar in, dişibin hevûdu.
Bandora xwarinên Hindistan, ereban jî heye. Xwarinên gelên herêmê pirranî yek in. Xwarinên farisî gelek dewlemend û rengîn in. Ji Ewropa û Amerîkayê hin kes tenê ji bo xwarinên îranî diçin Îranê. Hin buroyên geşt û guzariyê tûrîstan bo xwarinê dibin Îranê.
Xwarinên azeriyan pirr çêjdar in
Li bakurê Îranê, bandora xwarinên efxanî û tirkmenî jî gelek e. Gelê azerî him xwarinên ji hevîrê, him jî yên bigoşt gelek xweş çêdikin. Li rojavayê welat, pêjgeha kurdan serdest e.
Xwarinên azeriyan di nava tevahiya xwarinên Îranê de cihekê girîng digirin. Azerî biharatê bi qasî kurd, farisan pirr bikarnaynin lê bi teknîkên cuda yên kelandinê, bi çêncan ji kurd û farisan zêdetir tehmê didin xwarinan.
Qelata Pîreşt
Kelata Pîreşt li rojawa yê gundê Bêtkara (Bêtkara nêzîkî Çil_Mêrêt_Şehîdan û li gel Bêtkara Şemsdîna tewîhew nebît) li Tergewer ê ye. Ew Ķelate bixwe li du Ķelata çêdibît, ku her yêk li ser çîyayek nazik, rijd û bilind, û her du pêşberî yêkin, li navbenda du herêmêt Tergewer û Şemzîna ye. Dibêjin ku ew Ķelatêt dîrokî yêt dewrê Zerdiştî ne.
Rishi Sunak
Rishi Sunak (jdb. 12 gulan 1980) siyasetmedarekî brîtanî ye ku ji çiriya pêşîn a 2022an vir ve wek serokwezîrê Keyaniya Yekbûyî û rêberê Partiya Muhafezekar kar kiriye. Ew ji sala 2020an heya 2022an serokwezîrê darayî û ji 2019 heta 2020 sekreterê giştî yê Xezîneyê bû. Ew ji sala 2015-an vir ve endamê parlementoya Richmond (Yorks) e.
Dêûbavên Sunak ên bi eslê xwe hindî di salên 1960an de ji Afrîkaya Rojhilat koçî Brîtanyayê kirin, li wir Sunak li Southamptonê ji dayik bû. Ew li Winchester College hate perwerdekirin, di felsefe, siyaset û aborî de destûrnameyek wergirt (PPE) li Lincoln College a li Oxford û MBA ji Zanîngeha Stanford li California wekî Zanyarek Fulbright wergirt. Dema ku li Stanford bû, wî jina xwe ya paşerojê Akshata Murty, keça N. ​​R. Narayana Murthy, karsazê mîlyarderê hindî ku Infosys damezrand, nas kir. Sunak û Murty 222emîn mirovên herî dewlemend ên Brîtanya ne, bi hev re serweta wan 730 mîlyon £ li gorî sala 2022an e. Piştî ku mezûn bû, Sunak ji Goldman Sachs re xebitî û piştre jî wekî hevkarek li fîrmayên fonên hedge Rêvebiriya the Children's Investment Fund Management û Theleme Partners.
Sunak di hilbijartina giştî ya 2015an de ji bo Richmondê li North Yorkshire ji bo Meclîsa Avamê hate hilbijartin, li şûna William Hague. Wî di referandûma 2016an de ji bo endametiya Yekîtiya Ewropayê piştgirî da Brexitê. Ew di guhertina sala 2018an de ji bo hikûmeta duyem a Theresa May wekî Cîgirê Wezîrê Derve yê Parlamentoyê ji bo Rêveberiya Herêmî hate tayîn kirin. Wî sê caran deng da peymana Mayê ya vekişîna ji Brexitê. Piştî May îstifa kir, Sunak piştgirî da kampanyaya Boris Johnson ku bibe serokê muhafazakar. Piştî ku Johnson hate hilbijartin û serokwezîr hate tayîn kirin, wî Sunak wekî Sekreterê Giştî yê Xezîneyê tayîn kir. Piştî îstifakirina wî di nûvekirina kabîneya sibata 2020an de, Sunak li şûna Sajid Javid bû serokwezîrê darayî.
Wekî Kancelar, bandora Sunak di bersiva darayî ya hukûmetê de li ser pandemiya COVID-19 û bandora wê ya aborî, di nav de pileyên Ragirtina Karê Coronavirus û Xwarin ji bo Alîkariya Derve de gelekî girîng bû. Wî di 5ê tîrmeha 2022an de wekî serokwezîr îstifa kir, dûv re jî Johnson di nav qeyranek hukûmetê de îstifa kir. Sunak di hilbijartinên serokatiya partiya muhafezekar de cih girt ku şûna Johnson bigire, û dengê endaman ji Liz Truss winda kir. Piştî îstifa Truss di nav qeyranek din a hukûmetê de, Sunak bêyî dijberî wekî Rêberê Partiya Muhafezekar hate hilbijartin. Ew ji hêla Charles III ve di 25ê çiriya pêşîn a 2022an de serokwezîr hate tayînkirin û "bû yekem serokwezîrê asyayî yê brîtanî û yekem serokwezîrê hindû."
Wêranşar, Riha
Wêranşar (, bi yewnanî: Κωνσταντίνη, Konstantíne, bi suryanî: Tella) yek ji navçeyên herî mezin ê Rihayê ye. Dîroka Wêranşarê digihije berî zayinê 9000 salî.
Legde/Quitzöbel
Legde/Quitzöbel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Wêranşar, Riha
Xwarin
Li herêma Wêranşarê fêkiyeke taybet a bi navê Şelengo heye. Şelengo weke petîxê biçûk e. Xwarina wî wekî xîyara ye.Xwarineke bi navê Sogîlme jî heye ku bi bacanreşk tê çêkirin. Bacanê reş davêjin nava tenûrê, piştî wê bi sîra di nav rûn de sor dikin.
Çand
Çanda Wêranşarê bi gelemperî li ser çanda Kurdan e.
Dîrok
Navê Wêranşarê dî dema Roma û Bîzansiyan de Antoniopolis û Konstantina bû.
Navê bajêr tê wateya "bajarê wêran/xirbe" (bi inglîziya kevin: mierran, bi zimanên îranî: vîran) û bi rastî jî di dîroka xwe de cend caran hatiye hilweşandin.
Tê gotin ku tirbên pêxember Eyûb û Îlyas li gundê Nebeyûb hatine dîtin.
Li gorî dîroknasê Bîzansê John Malalas, ev bajar di dema împeratoriya Romayê de ji aliyê Konstantîn I ve li nêzî bajarê kevn yê Maximianopolis hatiye avakirin. Bajar ji aliyê êrîşa farisan û erdhejeke giran ve hatiye hilweşandin.
Ji sala 363 heta 540an ev bajar bûye cihekî giring yê dema Bîzansê, bi taybetî jî di serên di nava faris û romaniyan. Herwiha, Antoniopolis weke navenda Edessa jî hatiye bikaranîn. Keşîşê Edessayê Yakûb Baradaeus li vir ji dayik bûye. Bajar di sala 639an de ji aliyê ereban ve tê fethkirin.
Aboriya navçeyê
Wêranşar li parêzgeha Rihayê weke navenda pemûyê tê nasîn. Ji ber çandiyariya xwe ya pêşktî aboriya bajêr her ku diçe mezrir dibe û bûye mînakek bo hemû bajarên Kurdistanê.
Erdnîgarî
Li rojhilatê Wêranşarê Qoser, li bakur-rojhilat Dêrik û Çiyayê Mazî, li başûr Serê Kaniyê, li Rojava Riha, li bakur-rojava Siwêreg û li bakur Çinar heye.
Bilindayiya ji rûyê avê 620 m ye. Dûrbûna wê ya ji Rihayê 92 km ye.
Wêranşar bajarekî di deştê de ye. Mirov dikare bêje ti çiya lê tune ye. Li Wêranşarê çemekî bi navê Cûrcûb heye.
Navên eşîrên li Wêranşarê
• 2
Gundên Wêranşarê
Ji bo gundên Wêranşarê binêre: Gundên Wêranşarê
Encîle, Bane
Encîle gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Zierikzee
Zierikzee, bajarekî bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Amira Casar
Amira Casar (bilêvkirin wek Amîra Kasar), (jdb. 1ê gulana 1971ê li Londonê, Brîtanya), lîstikvaneke fransî ye. Bavê wê kurd e û diya wê rûs.
Jiyan
Ew di drama fîlmê fransî Erreur de jeunesse (1989) de yekembûna xwe ya aktorê çêkir. Kurtefîlma Départ immédiat (1996), di nav de ku ew yek ji herdu rolan girt, di 1996 de xelata taybetî li Festîvala Kurtefîlman a Navneteweyi ya Clermont-Ferrand hat xelat kirin. Ji bo rola wê di fîlmê pêkenokî La vérité si je mens! (1997) de ew di sala 1998an de ji bo Xelata Césarê navzedî bû. Di fîlmê pêkenokî Quand on sera grand de (2000) Casar rola sereke girt. Yek ji wan çar rolên sereke ku ew lîstiye - bi tevî Sabine Azéma, Daniel Auteuil û Sergi López - di pêkenoka Peindre ou faire l'amour ji 2005an de jî bû. Di heman salê de ew di dramaya fîlmê  fantastîkê Piano Tuner of Earthquakes de stranbêja operayê Malvina van Stille, ku ji hêla zanyar Doktor Emmanuel Droz (Gottfried John) ve hat kuştin û laşê wî ku dûv re ji hêla Doktor Droz ve hat dizîn, rolkiribû.
Casar di heman demê de wek aktrîsa şanoyê jî kar dike. Di 2006an de ew bû endamê jûriyê ya Festîvala Fîlmên Angers.
Amira Casar di sala 1995an de ji bo vîdyoya muzîkê ya Bryan Adams "Have You Ever Really Loved a Woman?" jî xuya bû.
Înterseksiyonalîte
Înterseksiyonalîte ji bo fehmkirina kombînasyonên bi armanca avakirina modên cihê yên takemaf û cihêkariyê yên nasnameyên cihê yên siyasî û civakî yên miroveke/î, çarçoveyek analîtîk e. Înterseksiyonalîte gelek faktorên avantaj û dezavantajê destnîşan dike. Nimûneyên van faktoran zayenda civakî, kast, nijad,zayenda biyolojîk etnîsîte, kom, Berpêbûniya zayendî, dîn, kêmendamî, giranî û xuyanga fizîkî ne. Ev nasnameyên civakî yên hevbirr û sertêkdeçûyî dikarin hem hêzdêr û hem jî bindestker bin.
Înterseksiyonalîte ji bo ku serpêhatiyên cihê yên jinên reşik,jinên feqîr, jinên penaber û kesên din jî bihewîne, wergiriya pêlên yekemîn û duyemîn ên femînîzmê ku bi gelemperî bala xwe dane serpêhatiyên jinên çermspî, jinên ji çîna naverast û jinên cisgender, berfireh dike. Femînîzma Înterseksiyonel armanc dike ku xwe ji femînîzma çermspî bi riya pejirandina serpêhatî û nasnameyên cihê yên jinan veqetîne.
Rexne, meyldariya çarçoveya ku mirovan heta faktorên demografîk ên spesîfîk û bikaranîna wê ya dijî teoriyên femînîst ên din wekî amûreke îdeolojîk biçûk dike, dihewîne. Rexnegir vê çarçoveyê wekî ne zelal û bêyî armancên diyarkirî binav kirin. Ji ber ku bingeha wê li teoriya standpoîntê ye, rexnegir dibêjin bala ku li ser serpêhatiyên subjektîv in dikarin nakokî û di nasîna sedemên giştî yên zordariyê de pirsgirêk derbixin. Analîzeke gotarên akademîk ku heta berfanbara 2019an hatine çapkirin da ber çavan ku di holê de metodên birrî yên helbijartî zêde tine ne û ew ji ber vê nikarin pirsên lêkolînên ji aliyê înterseksiyonalîte ve hatine agahdarkirin vebikolin, Û pêşniyarên li ser pratîkên ji bo lêkolînên di dahatûyê pêşniyar peyda kirin. Analîzeke gotarên akademîk ku heta gulana 2020an hatine çapkirin da ber çavan ku, wexta ku teorî di nava metodolojiya birrî(quantitative) de tê yekkirin, înterseksiyonalîte pirî caran çewt tê têgihiştin.
Binyata dîrokî
Konsepta Înterseksiyonalîte di qada lêkolînên legal de ji aliyê zanyara reşik a femînîst Kimberlé Crenshaw-a ku termê hin gotarên xwe yên di salên 1989 û 1991an de hatine weşandin de bikar aniye ve hatiye pêşkêşkirin. Heçî ku teorî bi pêşanî bala xwe dabû li ser lêgerîneke di nav civakê de zordariya li ser jinên reşik û şêweyên zordariyê ku ew cur bi cur tecrube kirin, analîz dû re ji bo ku gelek aspektên din ên nasnameya civakî bihewîne, firehtir bû. Nasnameyên ku bi giştî di pêla çaremîn a femînîzmê de behsa wan tên kirin nijad, zayend, cins, seksualîte, çîn/kom, karîn/kêmendamî, netewe, welatîbûn, dîn û xuyanga fizîkiyê dihewînin. Term hetanî salên 2000an ji aliyê femînîstan ve bi gelemperî nehatibû pejirandin û ji vê demê pê ve tenê şîn dibe.
Înterseksiyonalîte di nav lêkolînên rexneyî ya nijadê de peyda bû û di navbera nijad, zayend û pergalên din ên ku heman demê de hem zilm dikin û hem jî imtiyazan didin de têkiliyeke pirralî nîşan dide. Înterseksiyonalîte nisbî ye ji ber ku bi armanca nîşandana serpêhatiyên kesan bi rêya hevbirina nijad, zayend û hêmanên din teşe dide. Crenshaw ji bo ku çawa nijad, çîn, zayend û pergalên din yek dibin û serpêhatiyên gelek kesan bi dayîna imtiyazê şekil didin nîşan bide, înterseksiyonalîteyê bikar anî. Crenshaw ji bo ku dezavantajên ku ji aliyê pergalên hevbirr(intersecting) ku li dijî mînorîteyên di kar û civakê da çêkirina aspektên binemalî, siyasî û temsîlî yên şîdetê nîşan bide, Înterseksiyonalîteyê bikar anî. Crenshaw dînamîkên ku di akademî û siyasetê de bikaranîna zayend, nijad û formên din ên hêzê, di înterseksiyonalîteyê de rolekî mezin digirin, rave dike.
Lê belê, gelek beriya Crenshawê, W.E.B Du Bois teorîze kir ku paradîgmayên înterseksiyonel ên nijad, çîn û neteweyan dibe ku rûyên spesîfîk ên aboriya siyasî ya reşikan rave bike. Collins gotiye; " Du Bois, nijadê di serî de ne wekî di kategoriya nasnameya şexsî de hesiband lê wekî hiyerarşiyên sosyal ku şekil dan destpêgihiştina statu, feqîrî û hêzê ya afro amerîkiyan dihesibîne". Lê Du Bois zayenda civakiyê ji teoriya xwe derxist û zayendê wekî kategoriyeke şexsîtir hesiband.Salên 1970yan de, komek jinên reşik ên femînîst,ku ji ber femînîzma spiyan û tevgera azadiya reşikan ku mêr tê da serdest bûn xerîb bûbûn, Combahee River Collectiveê damezrandin û " zordariyên hevbirr" ên nijadperestî, sexism û heteronormatîvîteyê eşkere kirin.
Xeylo
Xeylo, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Qelata Kelêge
Kelata dîrokiya Kelêge jî ya Begzada bûye û li gor fermana ķelata Beresori digeriya!
Heftok
Heftok, leyistinek bi pênc kevir ên biçûk ji aliyê keçikan ve rûniştî dihê leyistin.
Gregory Winter
Sir Gregory Paul Winter CBE FRS FMedSci (jdb. 14ê nîsana 1951 êli Leicester) jîkîmyanasekê Brîtanyayî ye ko ji bo karên pêşenganî di warê bikarînana dijetenên yekxerzî di çareserkirina nesaxîyan da bernîyas e. Wî li sala 2018ê digel Frances Arnoldê û George Smithî Xelata Nobelî ji bo kîmyayê stand.
Hozan Şemdîn
Hozan Şemdîn dengbêjekî navdar e. Firaz Baran di pirtûka xwe ya bi navê Hunerkomê de li ser jiyan û xebatên Şemdîn van agahiyan dide:
Li Med, Medya û Roj TVyê bernameyên bi navê “Şevbêrka Dengbêjan” û “Şevbêrk” amade û pêşkêş kir. Di bernameyên xwe de dengbêjên ji herêmên cûrbecûr ên Kurdistanê vexwend. Di vê bernameyê de bi sedan dengbêjên Kurdistanê kilam, şîn, stran û destanên xwe gotin. Bi vê yekê re xizmeteke mezin da çanda Kurd, ku ev çand bi dîtinbarî jî derket pêş. Stranên bi nav û deng ên wekî “Lê Amedê”, “Eva Dûnya” û “Dasmala Govendê” ya Hozan Şemdîn in."(1)
Şivreş
Şivreş (bi romî: Dağseven), gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Elîkan,Ûrmiye
Elîkan,Ûrmiye gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 596 kes (132 malbat) bûn.
County Leitrim
County Leitrim an wîlayetek Îrlenda ye.
Heya sala 1922, County Leitrim beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Tizac-de-Curton
Tizac-de-Curton, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Toraq
Toraq, xwarinek ji ava penêr ya kelandî dihê çêkirin û dihê xwarin. Toraqa Dêrîşê li derdora Bismilê û Stewrê gelek navdar e.
Galerî
Wuha reng e toraq li ser deyne rûn
Digel nane buxde qe nade cunûn
Mela Birhanê Tarînî...
Mecîd Qadir
Mecîd Qadir, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Çelokebab
Çelokebab, (bi farisî:چلوکباب ) kebabeke navdar a farisî ye.
Ji goştê berxê, riz (birinc) e. Pirranî bi dewê dixwin. Çelo navê cureyê vê birincê ye. Beriya kelandinê çend katjimêran di nava avê de dihêlin. Piştî kelînê birincê li bêjingê yan makêşê dixin. Bo baş bikele hinekê runê tevlî birincê dikin. Kelandina vê birincê her kes nizane, dijwar e.
Tîkegoşta berxê amade dikin, ava lîmonê, sîr, biharatê tevlî dikin di nava rûn de datînin biraştinê. Kebabî kubîde jî ji goştê kişandî tê çêkirin ku pîvaz û cureyên biharbêhnan tevlî dikin.
Ti-Grace Atkinson
Ti-Grace Atkinson (jdb. 9ê çiriya paşîn a 1938 Baton Rouge) nivîskareke femînîst a amerîkî ye. Di sala 1938an de li federedewleta Louisianayê ji dayik bûye.
Encîle Îbrahîm Cinûbî, Bane
Encîle Îbrahîm Cinûbî gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Gola Champlain
Ji aliyê kolonyalîst Samuel de Champlain ve di sala 1609'î de hatiye keşfkirin û binavkirin.
Sînan Karataş
Ehmed Ronîar wênevanekî Kurd e.
Di sala 1985 an de li Batmanê ji dayik bûye. Ev çar salên dawî li Kargeha Hunerên Bedew a Fewzî Bîlge de xebatên xwe didomîne. Li şikeftên Heskîfê, Batman û Antalyayê beşdarî pêşengehên hevbeş bûye.
Dîsa li Batman, Sêrt û Edeneyê pêşangeha xwe ya taybet bi navê Rengên Xemgîn vekiriye. Ji bilî Hunerên şêwekarî bi wêjeyê re jî têkildar e di sala 2006 an de ji weşanxaneya belkiyê bi navê "baran ji acizî dibariya" pirtuka wî ya yekemîn weşiya.
Kulav
Kulav, ferenc ji çêkirina cîrax, binrax, kulavîn, cilûberg ûêd ku ji hiriyên (herwiha mû jî) tên çêkirin re dibêjin. Kulav navê tişta xam a vê karê ye, qumaşa ji dakutandina hiriyê (kêm be mû jî) tê amadekirin e. Pirranî hiriya pez, hêştirê tê çêkirin. Li derveyî Kurdistanê ji ya lama û kêrguhan jî amade dikin.
Hirî, mû bi alîkariya av, sabûn û germiyê (tînê) tevlîhev dibe. Dema hat kutandin jî, dişide, hevdu zexm digire, pê hev digire. Li Kurdistanê heya salên 2000'î kulavçêkerî yek ji karên gundiyan bû. Kulavînên şivanan, cîraxên sekûyan û odeyên mêvanan ji kulav dihatin çêkirin.
Alvimare
Alvimare, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Kulav
Kulav û kulavînên kurdî rengane û bixemil bûn. Xemil û nexşên kulavê li ser hiriyê dihatin danîn û bi kutana kulav re ew li ser kîp dibûn, dizeliqîn.
Zanist texmîn dikin, 8 hezar sal beriya zayînê mirovan fêrî kulavçêkeriyê bûne.
Şevbihurk
Şevbihurk, civat û sohbeta êvaran a ku heta nîvê şevê didome. Şevbêrk jî dihê gotin.
Berî ku televîzyon dihê kevin jiyana rojane li gundan her şev li malek yan jî li du sê malan şevbihurk dihate çêkirin. Carina bi sohbet carina bi kulam û leystinan heyta derengiya şevê didomiya.
County Mayo
Heya sala 1922, County Mayo beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Kelereş
Kelereş an jî Kela Reş  bajarekî ku bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
Kêleşînî Xwarû
Kêleşînî Xwarû, gundekî bi ser navçeya Mexmûrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Schauenstein
Schauenstein bajarokekî navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Breese, Brandenburg
Breese şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Tizac-de-Lapouyade
Tizac-de-Lapouyade, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gola Tahoe
Lake Tahoe, Gola Tahoe bi rûbera xwe 497 km² yek ji golên mezin li DYAyê di tixûbên federedewletên Nevada û California de ye.
Tizac-de-Lapouyade
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Borsele
Borsele, şaredariyeke bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Çekuç û das
Çekuç u das nîşanêke u begiştî pêwendî be komonîzmewe heye. Çekuç şanderî kare le pîşe da u dasîş nwênerî kare le werzêrî da. Le hendêk lew willataney ke hîzbî komonîst nayasayîn, em nîşaneye pawan krawe. Em willatane birîtîn le: Mecaristan, Latvya u Polend.
Yûnîkod
Kodî U+262D le Yûnîkod da nîşanî çekuç u dase.
Xosb
Xosb, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Zimanên deryaya Qezwînê
Zimanên Qezwînê şaxek zimanên Îranî yên Bakur-rojava ye ku li bakurê Îranê û başûrê rojhilatê Azerbaycanê, li başûrê Deryaya Qezwînê tê axaftin. Ew yekta ne ji ber ku hin taybetmendiyên tîpolojîk bi zimanên Qefqasya Başûr re parve dikin.
Elfubêy erebîy zimanî kurdî
Elfubêy erebîy zimanî kurdî ke zortir be nawî elfubêy soranî nasrawe sîstemêkî nûsîne ke bo nûsînî zimanî kurdî kellkî lêwerdegîrê u le elfubêy erebî kewtotewe.
Kur
Kur yan jî law, zarokê mirov yê nêr e. Hemberê gotina nêr di zimanên îngilîzî, firansî û almanî de Masculin e.
Elfubêy erebîy zimanî kurdî
Pîtekanî tir
Cige lem pîtane ke leserê amajeyan pêkrawe, hendêk pîtî tirîş hen ke kellkyan lêwerdegîrê bo nûsînî zimanî kurdî be elfubêy erebî.
Pîtekanî nawçeyî
Zorbey em pîtane le kurdîy nawendî da nîn (cige le pîtî ڏ) u taybet be şêwezarekanî tirî zimanî kurdîn. Em pîtane birîtîn le:
Bizwênekan
Le elfubêy kurdî da be pêçewaney elfubêy erebî ke bizwênekan nîşan nadrên yan zor be natewawî nîşan dedrên, bo bizwênekanîş pîtî taybet dabîn krawn u eme gewretirîn hevyazîy elfubêy kurdiye beser em elfubêyaney ke le elfubêyî erebî kewtûnetewe.
Rêzbendî pîtekan
Rêzbendî pîtekan u şwênî taybetiyan le elfubêy kurdî da ta êsta be cwanî rûn nebotewe u her kes be corêkî pîtekanî rêz kirduwe. Le xwarewe pêristêk le rêzbendî elfubêy kurdî le naw nûseranî wişename kurdiyekanewe hatuwe.
Nawî pîtekan
Nawî pîtekanî elfubêy kurdî le nawî pîtekan le elfubêy erebî da kewtûnetewe u tenya kemêk cyawaziyan heye bem core:
Jimarekan
Le elfubêy erebî zimanî kurdî da bo nûsînî jimarekan le jimarekanî erebî rojhellatî kellk werdegîrê. le jêrewe pêristî jimarekan u nawekanyan le naw şêwezarekanî zimanî kurdî da hatuwe.
Zerêya Jor
Zerêya Jor gundekî Bismilê ya Amedê ye. Li perava çemê Dîcle li ser qelaçekî ye. Li jêra wê Zerêya Jêr li jora wê jî rêya ji Bismil diçe Batmanê û Çoltepe he ye.
Asmîna Zer
Asmîna Zer wênesazeke kurd e.
Di sala 1979 an de li Tatwan ê ji dayîk bûye. Di sala 1980 yan de bi malbatî koçi İzmirê kirin dibistana seretayî li wir qedand. Dema di dibistana seretayî de di xwend dest bi wêne çêkirinê kir.
Pişti liseyê ji bo ku bikeve Aqademiya Huneren Bedew dest bi qurse kir. Lê xwestina wê bi cih nehat. Di 2002' an de Fewzî Bilge nas kir. Disa dest avête wene. Hê jî bê rawestan wêneyan çêdike. Heya neha beşdarî 3 pêşengehên hevbeş bûye. Asmina zer ji bilî van xwedi lawekî ye.
Qelata Cêrmê
Ew Ķelate li gundê Cermê bûye, lê belê ci şun û kavilêt wê nemane.
Şevekê Hisên Begê kur Hesen Begê Begzade li gel 12 çekdarêt xwe li çiya dihêne xwar û dîwarê borcêt ķelatê da dihelbazin û nobedarêt borca dixafilînin û wê Ķelatê digirin. Hisên Beg dibêjîte serbaza; “Ez dizanim ku hing naxwazin wê zistana sar li êre bimînin, bes ya baş ewe ku hing biçine malêt xwe li naw biçuk (zarok) û xwêzanê xwe, ku ew niha çaw li rêya hingo (we) ne," û bi şifre dibêjît "silavêt mi jî bigehînine hakimê Azerbaycanê”.
Dêloxan
Dêloxan, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Qelata Cêrmê
Moĥemed Hesen Senî’ol-dulê I’timad-ol-Seltene (Moĥemed Hesen Senî’ol-dulê ku bi I’timad-ol-Seltene navdar bû, wezîrê “Intiba’at” (=medya) Nasredîn Şa bûye), li kitêba xwe (bi Farsî): “Roznamey xatirati I’timad-ol-Seltene” dibêjît ku me ķelatek hebû 400 çekdar lê da, ku kurêt Hesen Beg (Begzada) ew li ķelatê derêxistin û berdane wan û ķelat jî girtin û ridîna waliyê (kargozarê) Azerbêcanê “filan“ kirin.
Nasiredîn Şa, bi wî cureyî girtina 400 serbaza û ķelata Cêrmê bi destê 13 kurda, hind pê nexweş bû, ku fermana kuştina (bi sêdare dana) tewaw artêşa xwe, ku li Cêrmê teslîmi Begzada bûn, da, û Cehansoz Mîrza, yê mamê babê xwe, li ĥakimiya Urmiyê êxist û bedela wi Mo’etemed-ol-Sultan kire ĥakimê Urmiyê.
Salari Leşker, ku kuştina wan serbaz û efserêt Cêrmê cezayek zor dizanî, nameyek bo Nasiredîn Şa nivîsî ku li wêda hejmara serbaza zor kêmtir û hejmara kurda jî gelek zortir rapor kir û daxwaza cezayek kêmtir (siwiktir) bo wan serbaza kir!
Zarûşad
Zarûşad an Zaroşad navçeyeke ser Qersê ye. 39 km dûrî Qersê ye. Gorî hejmartinên sala 2000´î, nifûsa navendê 5.154 û bi giştî 26.278 e. 47 gund girêdayî Zarûşadê ne. Firehiya erdê wê 605 km², bilindahî ji rûyê avê 1.675 m ye.
Dîroka herêmê wekî ya Qersê ye. Heya hûrriyan kivşe ye. Di sala 1920´î de ketiye bin dagirkeriya Komara Tirkiyê. Navê navçeyê di sala 1927'an de kirine Arpaçay. Herwekî navên cografîk bi giştî kirine tirkî.
Aborî li ser berhemên şîr û çandiniyê ye. Li herêmê 30% kurd in;  terekeme û azerî jî hene.
Encîle Îbrahîm Şomalî, Bane
Encîle Îbrahîm Şomalî gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
County Roscommon
County Roscommon an wîlayetek Îrlenda ye.
Heya sala 1922, County Roscommon beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Elîava, Ûrmiye
Elîava gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Cûmkerî
Cûmkerî, çilagî, korskerî, tevnkerî, tekstîl (bi latînî textilis) ji karê cilûbergan (kinc, pot, çek, came jî di nav de), hilberîna wan re tê gotin. Herwiha bo dekorasyonê jî cûmkarî xizmetê dike. Ji navê bazar, pîşeyê vê karê re cûmkerî dibêjin. Bo madeyê xam ê cûmkeriyê lûf, ta û biskên berhemên ji ajalan û riwekan tên bikaranîn. Di zimanê ewropayiyan de bêjeya herî nêzîk bo cûmkeriyê tekstîl e.
Dîroka cûmkeriyê
Dîroka cûmkeriyê gelek kevn e û kes nizane kengî destpê kiriye. Bermahiyê 30 hezar salî bidest ketine ku 30 hezar salan berê lu herêma Qefqasê cûmkerî hebûye, mirovan bo pêdiviyên xwe tevnên tevnkariyê ava kirine.
Şaxên sereke yên cûmkeriyê
Hilberîna bergan êdî bi makîneyan dibin. Bo wê fabrîk û kargehên mezin hene. Ji kiras û serpêyan heya perdeyên giranbiha yên hotelan di fabrîkên cûmkeriyê de tên hilberîn.
Destkarî (kardestî) li seranser cîhanê ketiye xetereya berdewamiyê, lewra roj bi roj kêm dibe. Xalî, kulav, cîrax, binrax ûêd çend pêdviyên malê hêj jî li gelek deverên Kurdistanê di malê de bi destan tên çêkirin.
Cûmkeriya malê jî xurt e. Çarşev, rûlihêv, pêjgîr, asîtan, destmal û gelêk cureyên dercawan û newresîman li seranser cîhanê bi serê xwe bazareke mezin ava dikin.
Şume
Şume an jî Şoma yek ji gundên Kolikê ye. Li bakurê Narincê ye, nêzîka 380 mirovî lê hene. Çiyayê Nemrûd û Ziyaretgeha Uzêr pêxember nêzîka Şumê ye.
Erdnîgarî
Şume gundikî ber çîye. Darê mêşe (berû,mazî), benîştok, tewî û gelek darên di hene.
Zerêya Jêr
Gundekî Bismilê ye.Li perava Dîcle di newalekê de ye.Li Jora wê Zerêya Jor û li jêra wê jî çem û Tepê ya ku li wî alî çem e, he ye.
Azaqpûr
Azaqpûr yan jî Azaxpur, gundekî ku bi ser navçeya Tîla Mûşê ve ye.
Gani Rüzgar Şavata
Gani Rüzgar Şavata (jdb. 1ê îlonê 1960 li parêzgeha Meledî, Bakurê Kurdistanê) derhêner û aktorekî kurd ê sînemayê ye.
18 salan di şanogerî kiriye, di şanoya bajarê Melediyê de xebitiye. Sala 1993 wekî aktor dikeve cîhana sînemayê. Di fîlmên xwe de gelek caran jiyana kurdan jî tîne ziman.
Senterî Hidud
Senterî Hidud, Senterî Ḧidud, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Justin Bieber
Justin Drew Bieber (jdb. 1 adar 1994) stranbêj, strannivîs û lîstikvanekî Kanada'yî yê mûzîka R&B yê nûjen.
Bieber albuma xwe ya yekem a stûdyoyê My World 2.0 li 2010 weşand. Ew di gelek welatan de di rêza yek de bû û tê de stranbêjek tevahiya cîhanê "Baby", ku 12x Platinum ji hêla Komeleya Pîşesaziya ordingêkirina Amerîka (RIAA) ve hatibû pejirandin de bû. Li dû albûma xwe û serdanên pêşkeşdariyê, wî fîlma xwe ya biolojîk-konsepta 3D serbest kir Justin Bieber: Never Say Never. Bi salan piştî serbestberdana Under the Mistletoe (2011) and Believe (2012), Bieber digel dadrêsê navneteweyî berî girtina yekem li sala 2014-an, digel vê yekê dema ku ew di sala 2012-an de di derheqê ajotina bêkêmasî de hate tawanbarkirin, digel qanûnek navneteweyî bû. û di sala 2013-an de li Brezîlyayê bi vandalîzmê hate girtin. Zêdetirî 270,000 kes daxwazname li Qesra Spî kirin û xwest ku wî ji Dewletên Yekbûyî were dersînorkirin. Her çend hejmara îmzeyên hatine wergirtin bes bû ku hewce be bersiv di bin rêbernameya Qesra Spî de were weşandin, Rêveberiya Obama bersiva naverok li ser daxwazname red kir.
Li dû nakokiyên li dora Bieber, dengê wî zexeltir bû dema ku ew derbasî EDM bû û ji pop-ciwanan dûr ket. Di sala 2015-an de derket, albuma wî ya çaremîn a Studio Purpose bû albûma wî ya herî krîtîk û bazirganî ya serfiraz, ku sê stranbêjên Billboard Hot 100 hejmar yek heb derxistin: "Hûn çi dibêjin?", "Biborînin", û "Ji xwe hez bikin". Ji ber serbestberdana Purpose, Bieber li ser çend hevkariya serkeftî destnîşan kiribû, ku di nav de "ava sar", "Let Me Love You", "Despacito (Remix)", "Ez Yek im", "Ez Tê Nagire" û hwd. "10,000 Demjimêr". "Yummy", sola wî ya yekemîn di pênc salan de, di 3-ê Januaryile, 2020-an de hat berdan, li Hejka Hot 100 de di hejmar de derket. Albuma wî ya pêncemîn a studyoyê, Guheztin, di sala 2020 de derket.
Bieber li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê tenê 105 mîlyon tomar tomar kir, ku ew bibe yek ji hunermendên muzîka herî populer a cîhanê. Wî li seranserê kariyera xwe de gelek xelat xelat wergirt, di nav de Xelatek Grammy, 15 Xelatên Muzîka Amerîkî, 20 Xelatên Muzîkê Billboard, du Xelatên Brit, A Xelata Grammy Latînî, tomarek 21 MTV Europe Music Awards û sê MTV Video Music Awards. Ew di 2011, 2012 û 2013-an de di nav lîsteya Forbes ji deh navdartirîn serokên navdar ê cîhanê de hati bû navdar kirin. Di sala 2016-an de, Bieber bû hunermendê yekemîn ku ji 10 mîlyar virde vîdyoyên gelemperî li ser Vevo derket. Ew li pêş avahiya onanoya Avonê ya li Ontario, Kanada, bi stêrkek re rûmetdar bûye, û di nav 60,000 Kanadayî de bû ku di 2012-an de Medalaya Jubilee Queen Elizabeth II Diamond wergirt.
Jînenîgarî
Bi bavê xwe Jeremy re, Bieber xwediyê sê xwişk û birayên xwişk-bira ye. Jeremy û hevalê wî yê berê Erin Wagner, ku di sala 2014-an de piştî heft salan bi hev re parçe kirin, du zarokên wî hene, keça Jazmyn û kurê Jaxon. Jeremy di sibata 2018 de bi hevjîna xwe Chelsey re zewicî, ​​û wan keça xwe bi navê Bay heye. Bieber di heman demê de pêngavek navê wî Allie, keça bav û bapîrê wî jî heye. Pattie gelek karên nivîsgeha kêm-xwedan xebitand, Bieber wekî dayikek tenê di xaniyên kêm-dahat de mezin kir. Bieber têkiliya xwe bi bavê xwe re domandiye.
Bieber beşdarî dibistanek seretayî ya koçberiyê ya fransî ya li Stratford, Dibistana Katolîk a Jeanne Sauvé bû. Mezin bûn, wî fêr kir ku piyanoyê, drums, gîtar, û hêjayî dilîze. Wî di dibistana navîn de li Stratford, Ontario, dibistana navîn a katolîk a St. Michael di 2012 de qedand bi 4.0 GPA. Di destpêka 2007-an de, di temenê 12-an de, Bieber ji stranên herêmî yên li Stratford stranek Ne-Yo bi strana "So Sick" re stran kir û bû duyemîn. Mallette ji bo dîtina malbat û hevalên xwe vîdyoyek performansê li YouTube şand. Wê berdewam kir ku vîdyoyên stranbêjiya Bieber-ê stranên cuda yên R&B tomar bike, û navûdengê Bieber li ser malper zêde kir. Di heman salê de, Bieber bombed li pêşberî Avon Theater di dema demsala geştyarî de.
Schwarzenbach am Wald
Schwarzenbach am Wald bajarokekî navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Balafirgeha Qamişlokê
Balafirgeha Qamişlokê (‎, Matâr al-Qâmishlî; bi îngilîzî: Kamishly International Airport) navê balafirgeha bajarê Qamişlokê ye.
Dirêjbûyîna pîsta sereke 3.615 m ye û rûyê pîstê ji asfalt çêkirî ye.
Balafirgeh 3 km dûrî bajarê Qamişlokê ye.
Bendawî Mehabad
Bendawî Mehabad bendawêke le nizîkî şarî Mehabad. Bendawî Mehabad le dway şorrişî îslamîy Êran u be dest endazyaranî Yûgoslavya drust krawe. Em bendawe yekêke le 10 bendawe pirrawekanî willatî Êran.
Rêzeçiya
Zîncîrçiya an rêzeçiya bi hejmareke mezin ji çiyayan ku li navçeyekî berfireh û berîn de ne tê gotin, mîna çiyayên Toros, Zagros û Alpên Pontî.
Tezeka
Tezeka an jî Tezekan (, berê Tezekli bû), gundekî Bismilê ye. Li kêleka çemê Dîcle, li ser rêya Tepê û Stewrê ye. Niştecihê wê tirk in lê mezra wê ku nav kooperatîv kurmanc in. Debara gund bi çandiniya avî ye.
Perdeya pencereyê
Perdeya pencereyê perdeya ku di malan an kargehan de tê bikaranîn e. Ji qumaş, têkelên kîmyayî, depîn (textî), lajwerdan tên çêkirin.
Perde bêjeyeke kurdî/îranî ye. Herwiha pencere jî. Kurd ji pencereyê re pace, berkaz (perkaz), taq(e), mered, pacerê, şibake, sivak jî dibêjin.
Li Kurdistanê perdeyan malan pirranî ji qumaşê ne. Perde bi kornîşan ve tên dardekirin. Perde bo armancê ne. Perdeyên stûr, perdeyên tûlê, perdeyên duparçe, perdeyên kurt, perdeyên şirikî ûêd hene. Her yek ji armancekê ne.
Encîle Sero
Encîle Sero gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Toulenne
Toulenne, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Dawson Creek
Dawson Creek, bajarokekî herêma Kolumbiya Brîtanî ya Kanadayê ye
Ronî Îlten
Ronî Îlten wênesazekî kurd e.
Di sala 1963 de li gundê Tila Navro ya girêdayî Misircê Sêrtê hatiye dinê. Dibistana seretayî li gund qedandiye. Têkiliyên wî yê hunerê hîn li gund dest pê kiribûn. Gellek sitran afirandiye. Di sala 1994 de ji cih û warên xwe hatiye koçberkirin.
Di sala 2004 de li Navenda Çanda Biharê dest bi xebatên xwe yê şanoyê kiriye. Bi lîstika bi navê "Rastî " beşdarî mîhrîcana Batmanê (2004) bûye. Di heman demê de derhinêriya lîstikê jî kiriye. Bi heman lîstikê beşdarî mîhrîcana Amedê (2005) bûye.
Perwerdehiya xwe ya wêneyê li kargeha hunerên ciwan a bi navê "Soresor" ê li ba wênesaz,nivîskar û wêjevan Fewzî Bîlge dîtiye û xebatên xwe yê hunerê hîn jî li wir didomîne.
Rühstädt
Rühstädt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Xanime
Xanime wênezakê kurd e.