cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nîjadperestî
Bi çapameniyê re û li ser wê re nîjadperestî û dewlet
Çapameni, dema ku di civakê de çend ko hebin, mafê wan hebe ku weke mirovan bijîn, lê ku çapameni, komekê li ser hemû komên di yên civakî re bgirê û wê dayimî derxe li pêş, hingî, wê nîjadparêzîyê dike. Li tirkî, çapameni, tenê, mafê tirkan diparêzê. Wekî di jî, mafê kurdan, Elewiyan, û hemû komên din, li dijî wan li ser navê dewletê û têgihiştina wê ya serdest, bi wan re şer dike. Bi gotina ku rayadarên dewletê wê bi nav dikin, ew çapamenî ya tirk, "çapameniya dewletê" ya û wê diparêzê. dewletê li ber mirov diparêzê. Minaq, şerê ku Î ro li Kurdistanê tê dayin, ew çapamenî, hertimî, temenê wê çêdike. Ku ew bingih çêkirina çapameniya tirk bene, wê dewlet, dikaribe, wî şerê li kurdistanê bi kurdan re bide domandin. Di sedsale me de, çapamenî, weke xelaka sereke derketiya li pêş. Pêşketin û politikayên dewletê yên li ser civakê ew dide kifşkirin. Dewletê, li ser gel û civak, weke desthilatdar, ew wê pêş dixe û pêşve dibe. Bi vê yekê re, alieyelî di yê nîjadparêzîyê yê ku bi sedestiya dewletê re li dijî gel, bi awayekî ku zanebûn jî di wê de dihê bikar hanîn, tê bikar hanîn. Giraniya dewletê, bi çapameniyê re li ser civakê û gel dihê hîskirin.
Ku mirov di wê çeçova wê nijadparêziya hemdem de bêne ser ziman, mirov karê bibêje, di roja me de, rêveber nijadiyê dikin û weke ku nekirina tevdigerihin. Minaq, weke tirkî, zimanê kurdan qedexa dike, lê ku diçê pêşiya çapamniyê jê serokwezîrirê wê, dibêje ku "kurd jî, li tirkî, xwediyê hemû mafî na". ''Minaq, mafê kurdan, perwerde dîtin ê bi zimanê xwe yê dayikê nîn a. Lê di bin navê mafê mirovan de, bêje ku "divêt ku herkes herê dibistanê û ev yek meçbûrî". Di destûra wê de jî, di nivîsêne ku "meçbûrî divêt ku herkesek herê dibistana bingihîn". Lê ti carî, ku yekî kurd, çû jî bi wê meçbûrîyê, wê bi zimanê xwe yê dayikê perwerde ne hildê. Wê zimanê wî yê dayikê bi wî bidina jibîrkirin û bi tirkî wê û an jî wî bidina perwerde kirin.' Minaq, kurdên kumafê xwe dixwezin, ji wan re dibêje ku "ew terorîst in". Wan digrê û diavêje zindanê. Minaq, di van rojên dawiyê (10.01.2012) de di çapameniya tirk de tiştek tê nîqaşkirin. ew jî ev a.
Elektron
Elektron yek ji keriyên hîmanî ji kerî yên atomê ye û barekê karevayî yê nerînî heye. Elektron leptoneka zivir-½ e ko pardariya karlêkkirinên karevayî-asinrevayî dikit. Baristeyê elektron ji yek liser hizara biçûktirîn atomê jî kêmtir e. Li goreyê lihevhatinê, barê wê yê karevayî nerînî dihêt hesibandin û bi pîvana yekînên atomî −1 e. Elektron û navoka atomê bihevra atomê pêkdiînin û karlêkkirina wan digel navokên atomên hevsî sedema bestinên kîmayî ye.
Nîjadperestî
Bi çapameniyê re û li ser wê re nîjadperestî û dewlet
Mirov divêt ku di vir de, tiştekî dijî bêne ser ziman. ew jî, li ser parlamanteran re ya. Li tirkî, parlamenên tirk jî, û yên kurd jî hati na hilbijartin di hilbiartinên 12 hezirena 2011´an de. Yên tirk, çûna meclişê, Lê yên kurd weke Hetip Dicle û hê gelek parlamanên din ên ku dengê gel hatina hilbijartin çûna zindanê û naheka di zindanê de na. Ev nijadparêziya dewlet bixwe jî dike ya.
Elektron
Dîrok
Hizira hebûna elektronê, wekî yekîna barê karevayî di karevakîmyayê da, li sala 1874ê ji aliyê G. Johnston Stoney ve peyda bû û her wî jî navê elektron wekî zaravek li sala 1894ê êxist ser zimanan. Hizira hindê ko elektron keriyekê atomê ye li sala 1897ê bo J. J. Thomsonî hat ko li Ezmûngeha Kavendîşê li Zanîngeha Kambrîcê li ser lûleya tîrêja katod kar dikir.
Sosyaldemokrasî
Protokol û normên ku ji bo pêkanîna vê yekê têne bikar anîn ev in: pabendbûna bi demokrasiya temsîlî û beşdar, tedbîrên ji bo ji nû ve dabeşkirina dahatê, rêziknameya aboriyê di berjewendiya giştî de, û şertên refaha civakî. Di dema lihevhatina piştî şerê cîhanî yê duyem de, gelek rêveberiyên demdirêj ên partiyên sosyaldemokrat pêk hatin, û bandora wan a li ser siyaseta sosyo-aborî ya li Ewropaya Bakur û Rojavayê bû sedema paradîgmaya sosyal-lîberal. Bi vî rengî demokrasiya sosyal di dawiya sedsala 20an de bi keynesianîzm, modela Welatên Bakur (Nordic Model) a paradîgmaya sosyal-lîberal û dewletên refahê re hate girêdan.
Sosyaldemokrasî wekî forma herî berbelav ya sosyalîzma rojavayî, û her weha baskê reformxwaz ê sosyalîzma demokratîk hatiye binavkirin.
Bretenière
Bretenière, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Katiyon
Katiyon (en:Cation), iyona barge erêyî.
Simbila Mezopotamyayê
Sinbula Mezopotamyayê an jî simbula Mezopotamyayê (bi latînî: Scilla mesopotamica Speta) piştî Gula Reş yek ji kulîlkên herî navdar ên Xelfetiyê ye.
Ev kulîlka ku ji famîleya simbulan (Hyacinthaceae) e tenê li Xelfetiyê mezin dibe û cara ewil berî 116 salan hatibû keşfkirin, lê piştî bin av ketina Xelfetiyê ev kulîlk wek cûreyeke tinebûyî dihat zanîn. Di sala 2004an de bi xebatên Fakulteya Wêjeya Fenê ya Herranê dîsa hat keşfkirin.
Kulîlk di sala 1888an de ji aliyê lêkolînerê giyayê yê elman Paul Sinteris li Xelfetiyê hatiyê dîtin û navê xwe ji warê xwe Mezopotamya stendiye. Herwiha, di sala 1977an de ji aliyê lêkolînereke xerîb yê bi navê Speta ji cîhanê re hatiye naskirin.
Kleopatra
Pir keybanûyên Misira Antîk bi navê Kleopatra hebûn.
Simbila Mezopotamyayê
Wek Gula Reş, simbula Mezopotamyayê jî kulîlkeke endemîk e û lewra di ekosîstemên biçûk ên mîna li Xelfetî derketiye holê.
Lauschied
Lauschied şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
La Vallée-au-Blé
La Vallée-au-Blé, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
City of Sheffield
City of Sheffield bajarekî Yorkshire, Înglistan e.
Salzweg
Salzweg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Croixdalle
Croixdalle, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Erhamî
Erhamî, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Baserî
Baserî gelekî koçber li başûrê Îranê, li parêzgeha Farsê li dedora Şîrazê ye.
Şepûr II
Şepûr II (bi farsiya navîn: 𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩 Šābuhr; bi farisiya nûjen:, Šāpur), ku bi navê Şepûr II yê Mezin jî tê zanîn, dehemîn mîrê (şah) Sasaniyan yê Îranê bû. Ew mîrê herî dirêj hukimkirî yê di dîroka Îranê de bû ku wî ji bo tevahiya jiyana xwe ya 70 salî ji sala 309an heta 379an hukim kiriye. Ew kurê Hûrmiz II (serwerî 302–309) bû.
Abtsgmünd
Abtsgmünd şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Henry Dunant
Henry Dunant (navê berê Jean-Henri Dunant, jdb. li Genewreyê - m.  li Heidenê), karsaz û hûmanîstekî navdar ê swîsreyî bû. Sala 1901ê bi tevî Frédéric Passy ye fransî bo cara yekem Xelata Nobelê ya aştiyê werdigirin.
Bennecourt
Bennecourt, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Mamedan, Şino
Mamedan gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Kenneth Robert Scott
Captain Kenneth Robert Scott MC (1891–) efserekî artêşa Brîtanî bû. Scott di Şerê Cîhanî yê Yekem de di artêşa British Indian Army de şer kir. Di wî şerê, dema ku li Mesopotamyayê li dijî Osmaniyan şer dikir, wî Military Cross bi dest xist. Di alaya "31st Punjabis" (31. Puncabî) de bû.
Mamedan, Şino
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 55 kes (10 malbat) bûn.
Kenneth Robert Scott
Dûv re ew bi Indian Political Department ya li Iraqê ve hat girêdan. Ew li Mûsilê Assistant Political Officer (Alîkarê Efsere Siyasî) bû. Ew di de hate kuştin. John Hugo Hepburn Bill di heman êrîşê de mir. Du cendirme digel wan mirin. Du cendirmeyên din sax man. Ew nêzê Bîrakepra (Bira Kapra, Birza Kapra ) mirin.
379
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Xfce
Xfce derdoreke sermasê ji bo linuxê ye. Xfce ne giran e û ji KDE û GNOME bileztir e.
Çend beşên Xfce li kurdî hatin wergerandin. Dîstrîbusiyona Xubuntu bi Xfce tê.
DNAyê temamker
DNAyê temamker, Complementary DNA (cDNA), DNA ji encamekî RNAyê çêkirî bi xêra transkrîptaza berevaj.
Şarezûr, Xelîfan
Şarezûr, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Şarezûr 279 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 47 e.
Mustafa Balbay
Mustafa Ali Balbay (jdb., Burdur), qunciknîvîskar û burokratê rojnameya radîkal-kemalîst Cumhuriyetê, serokê weqfa vê rojnameyê bû. Ji ber endametî û birêveberiya rêxistina girêdayî dewleta veşarî ya Romê (Tirkiye) Ergenekonê, di de hat girtin û tê darizandin.
Li ser navê partiya bi navê CHPê dikeve hilbijartinan û dibe parlamenterê İzmirê. Lê wî serbest bernadin. Balbay di xebatê xwe berevaniya bîrdoziya fermî ya tirk û kemalîzmê dikir. Bi tundî li dijî daxwaziyên kurdan derdiket.
Xowe
Xowe, Xoye? , gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 526 kes bû.
Sermasê
Di komputerên de du wateyên "sermasê" (desktop) heye:
Southampton
Southampton bajarekî Hampshire, Înglistan e.
Gula Reş
Yek ji sembolên Xeletiyê bêguman Gula Reş e. Ji ber mîkro-iqlima ya ku li Xelfetiyê peyda ye, di vê herêmê de gulên reş ên ku bala meriv dikşînin mezin dibin.
Lêkolîner dibêjin ku gulên reş endemîk in û lewra bi tenê li Xelfetiyê wuha derdikevin holê. Pêwîst e ku rengê gulan vekirî be, lê ji ber ku ew gul endemîk in bi bandora mîkro-iqlima Xelfetiyê rengê xwe diguherînin û bi vî awayî reş xuya dikin. Ev gul bi taybetî di mehên buhar û payizê de mezin dibin.
Lê dema ku meriv ev gulan qut dike û li derekî din diçîne gul taybetiya xwe wenda dike û rengê taybet ê vî gulî xwe diguhêrîne. Bi çandina biziran jî rengê gulan reş nabe. Ji ber vê yekê gelê Xelfetiyê gulên reş di baxçên xwe de diçînin da ku turîst ew gulên balkêş bibînin.
Parçikê bingehîn
Bi awayekê dîrokî, hadron (meson û baryonên mîna nutron û protonan) û li deman demekê atom bi xwe jî keriyên hîmanî dihatin hesibandin. Hizira bingehîn di bîrdoza keriyên hîmanî da hizira kuantom (bi Inglîzî: quantum) ya sedsala bîstê ye ko şoreşek di têgehiştina me li tîdana karevayî-asinrevayî çêkir û mekanîka kuantom jê peyda bû.
Haviriyek
Hemî keriyên hîmanî, li goreyê zivir anko spina xwe, an boson an jî fermion in. Bîrdoza amara zivirê amara kuantomê diyar dikit ko dibit sedema jihev vavartina boson û fermionan. Li goreyê vê şêwazzaniyê (=metodolojiyê) keriyên ko bi madeyî ra havildar in fermion in ko zivira wan nîv-hijmar e. Ev fermion dabêşî 12 çêjan dibin. Keriyên havildarî hêzên bingehîn boson in û zivira wan hijmara tivav e.
Modela standard
Modela standard a fîzîka keriyan 12 çêjên fermionên bingehîn, tevî dijkerî yên wan yên yek-bi-yek û bosonên bingehîn ko navberiya hêzan dikin û bosonên hêşta nevedîtî yên Higgî vedigirit.
Adelmannsfelden
Adelmannsfelden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Croix-Mare
Croix-Mare, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Lettweiler
Lettweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Aştîxwazî
Aştîxwazî, şernexwazî an jî pasîfîzm dijberiya şer, leşkerperestî (tevî wezîfe û xizmeta leşkerî) an jî tundiyê ye.Peyva pasîfîzmê ji hêla kampanyaya aştiyê ya fransî Émile Arnaud ve hatibû çêkirin û ji hêla aştîxwazên din ve di dehem Kongreya Aştîyê ya Gerdûnî de li Glasgowê di sala sala 1901de hate pejirandin. Peyveke têkildar ahimsa ye (ziyanê neke), felsefeyek navendî di olên Hindî yên wekî Hinduîzm, Budîzm û Caynîzmê de. Digel ku têgînên nûjen tenê ji sedsala 19an ve hatine eşkere kirin, gelek referansên kevnar hene.
Bretigny, Côte-d'Or
Bretigny, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Lîsteya dewletên serbixwe û navçeyên girêdayî yên piraniya gelhe
Ev, lîsteya welatên û girêdayînên derkeft di aliyê piraniya şêniya mirovan, û pîvana bi hejmara niştecihên mirovan her kîlometrên çargoşe an mîl çargoşe ye.
Hindîbaba
Hindîbaba, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 613 kes bû.
Volkmarsen
Volkmarsen bajarokekî navçeya (Landkreis) Waldeck-Frankenberg li Hessen, Almanyayê ye.
Kuv
Kuv, sernave gellek giyanewer e. Di zimanê kurdî de kuvark, kuvk, zeng, xewr û meya ji çênd cureyên kuvan in. Bi giştî kuv bi çavan xuya nabin. Tenê ku fêkî didin, wek kuvark û kuvkê, meriv dibîne. Hin cureyên kuvan ku li çermî ajalan belav dibin û nexweşiyeke çerm çêdikin. Bi taybetî li nav pêçiyên lingan belav dibin. Derên ku kuv lê peyda bûne tim dixure.
Muhammad Yunus
Muhammad Yunus (bilêvkirina bi kurdî: Muhemmed Yûnis, Bengalî: মুহাম্মদ ইউনুস, Muhāmmad Iunus;* 28'ê pûşperê 1940 li Chittagong) aborînasekî bengladeşî ye. Ew damezrênerê mîkrokredî ya bankaya Grameen Bank e. Sala 2006'î guncavê Xelata Nobelê ya aştiyê tê dîtin.
Vallées-en-Champagne
Vallées-en-Champagne, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Teşûp
Teşûp (Teşûb) Xwedeya Ezman û Bahozê Xûrî bû.
Şayes
Destê Teşûpê de Brûskeke sêcar û Bivreke du qot an jî rihn hebû.
Ajêla ke wî Nîşan didî jî Gaye.
Kangorûd
Kangorûd, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Peyrens
Peyrens, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Partî Serbestî Kurdistan
Partî Serbestî Kurdistan le sallî 2006 le Kurdistanî rojhellat damezirawe bo xebat kirdin dijî komarî Islamî Êran u bo bedest hênanî mafe rewakanî Kurd u Kurdistan.
Grînlenda
Grînlenda an jî Gronlenda (bi zimanê grînlendî Kalaallit Nunaat, ango "Welatê Grînlandiyan", zimanî danî jî Grønland, ango "Welatê Kesk") girava herî mezina cîhanê ye. Ew navçeyeka Danîmarkayê otonomê teva parzemînê Amerîkaya Bakur e. 1979a de otonomiya xwe dest xwe xist û di 1985an vir de jî na endama Yekîtiya Ewropayê ye. Grînlendayê di hûndur de bi temamî xweser e, di polîtîkayê derve jî bi Danîmarkayê ve girêda ye.
Erdnigarî
Grînlenda welatekî mezin e. Hin derên wê de dirêjahiyê wê digîhê 2.650 km, firehiyê wê jî digêhê 1000 km e. Nixteya herî bakurê Grînlendayê bi dûrahiyeke 710 km xala reşahiyê herî nêzika Cemsera bakur e.
Li bakura welat Okyanûsa Arktîk, li rojhelat Deryaya Grînlendayê, li rojava Baffin Bay û tengava Davis, li bakur rojava Giravên Keybanû Elizabeth hene.
Bo ku Grînlenda nêzika Cemsera bakura li ser cemed li ser rûyê wê gelek cih digire. Li beravên wê jî gelek eysbergên, ango çiyayên cemed, ên mezin hene. Ji hemû reşahiyê Grînlendayê tenê 341.700 km² necemed e.
Li Grînlendayê rêbaya cemsera bakur tê ditîn. Beravên wêyên rojava, bi Herka Kendavê digermijin. Lê dîsa jî di zivistanê de li hin derên wê germahî heta -70 °C dadikeve bin sifirê.
Bajarên jiyan lê heye, ji bo rêba tenê li wir o jiyanê misaît e, li beravên rojhilat rêz dibin.
Gel
20 kesên ji sedî li Grînlendayê dijîn li welatekî din hatine dinê ye. Ji bo dewamî koç berve Ewropayê heye nifûsê xweyê guhêrbar e. 88 % kesên ku lê dijîn protestan in. Îroj li Grînlendayê 57.000 kes dijîn, ji wan 13.000 li paytextê Godthåbê dijîn. Gelê xwe bipiranî înuît (eskîmo) ne.
Kemal Çîftçî
Kemal Çîftçî stranbêj û hunermendekî kurd e ku di 1970î de li gundê Colemêrgê hatiyê dinê.
Zarokatiya xwe di nav mûzîka kurdî de mezin bûye. Gelekî xebatê Kemal Çîftçî li ser mûzîka Colemêrg û xortên Colemêrgê kiriye. Nav bajarê Colemêrgê hin salan mamostetî kiriye. Sala 1987ê pêşbaziya stranbêja navçeya Colemêrgê de bû kesê yekê. Nav salên 1988-1992 li navçeya Amedê Radyoya TRT ya Diyarbekirê û Koroya şaredariya Amedê musîknasî û stranbêjî kiriye. Piştî komkûjiya Helebcê gelekî alîkarya wê li ser stranbêjî û mirovên Başûrê Kurdistanê bûye, li ber kurdên Başûrê Kurdistanê ji bo alîkariyê gelekî sazdêran dariye. Piştî îstîfaya Radyoya TRT ya Diyarbekirê, hate bajarê Colemêrgê li mamostetiya musîknasiyê dest pê kir. Niha jî li zanîngeha Colemêrgê mamostayê muzîkê ye.
Beynes, Yvelines
Beynes, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Zimanê grînlendî
Kalaallisut, anku grînlendî, zimanekî eskîmo-alotî ye ku li Grînlendayê 50.000 kes pê diaxivin. Ew taqrîbî bi 13.000 kes jî li Danimarkayê tê peyivîn. Li Grînlendayê ew zimanê fermî ye.
Ertemêtan
Ertemêtan  an Artemêt an Erdêmed an Erdmed an jî Aretmêt ( yek ji navçeyên Wanê ye. Bingeha navçeyê di dema Medan de hatiye avêtin. Di qeydên dîrokî de wekî Erdêmed, Aretmêt, Ardmad, Erdmad, Erdemîd derbasdibe. Lê niha ev der bi kurdî  Artemêt tê bilêvkirin. Artemêt 18km ji Wanê dûr e. Di sala 1990'î de bûye navçe. Rûber 600 km², bilindahî ji rûyê deryayê 1.846 m ye. 12 gund û 18 mezre girêdayî navçeyê ne. Dewleta Tirk tenê 1 mezreyê dihesibîne û bi fermî nasdike. Hejmara niştecihên navendê 4.509 û bi giştî jî 15.696 e. Di statîstîkên fermî de şik hene. Aborî pirranî li ser çandiniyê ye. Herwekî tûrîzm jî navdar e.
309
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Ertemêtan
Artemêt xwedî dîrokeke dewlemend e. Gelek bermayiyên ji ûrartû, med, mîrîtiyên kurd hwd hene.
309
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Sonnen
Sonnen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mîrava, Şino
Mîrava gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.052 kes (185 malbat) bûn.
Bartholomä
Bartholomä şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Pirtûkxane
Pirtûkxane an jî kitêbxane cihê ku pirtûk lê tê hilanîn e. Ev dibe ku di hundir mala mirov de odeyek be, dibe ku di hundir odeya mirov de beşek taybet be û dibe ku di hundir bajêr de xaniyekî taybet ji bo pirtûkan be.
Geliyê Aostayê
Geliyê Aostayê (bi Îtalî:Valle d'Aosta) herêma herî biçûk a Îtalyayê ye û di heman demê de herêma ku bi tenê Frankofonî ye, her çend zimanê fermî ya herêmê îtalî û fransî be jî, li herêmê zimanek Franco-Provencal bi navê Arpitan an Valdôtain tê axaftin. Li bajarekî bi navê Gressoney, zaravayek almanî tê axaftin. Nifûsa herêmê li gorî hêjmara sala 2010an de 127.836 kes tê texmîn kirin.
Bajar û navendên herêmê
Geliyê Aosta li parêzgehan nehatiye parve kirin. Li Geliyê 74 komun hene, lê hinek ji wan ji aliyê nifûsê ve pir piçûk in. Komîna herî mezin, Aosta, xwedan nifûsek mezin e, û pênc bajarên din ên girîng jî, ji hêla nifûsê ve gelek piçûk in. Bajarê Aosta û pênc komûnên ku ji aliyê nifûsê ve herî mezin in ev in:
Wilhelm II
Wilhelm II, Wilhelmê Duyem, an jî Friedrich Wilhelm Albert Victor von Preußen (jdb. 27ê kanûna paşîn a 1859an li Berlînê - m. 4ê hezîrana 1941an li Haus Doorn, Holendayê) qeyserê dawîn ê Almanya û Prûsyayê bû.
Wî ji sala 1888an heya 1918an keyakseriyê kir. Di dema desthilatdariya xwe de bingeha gelek alavên civakî yê dewletê datîne.
Frédéric Passy
Frédéric Passy (jdb. 20ê gulanê 1822 li Parîs; m. 12ê hezîranê 1912 li Neuilly-sur-Seine) parlamenter û hûmanîstekî Fransî bû. Sala 1901î bi tevî Henry Dunant bo cara yekemîn Xelata Nobelê ya aştiyê wergirtine.
Löllbach
Löllbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Lok
Lok navê hêştirê nêr e. Di erebî de camel, di tirkî de deve tê gotin. Li gelek herêmên Kurdistanê jî ji hêştiran re deve tê gotin. Lok jî hêştirê nêr e.
Şagêldî
Şagêldî, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Şagêldî 136 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 25 e.
Atma
Atma yan jî Atme, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Leşciwanî
Leşciwanî (leşxurtkirin, bedenxurtkirin), cureyekî pêşbaziya werzişê ye. Armanca vê werzişê ew e ku meriv bedena xwe xurt û ciwan bike, bejna xwe bi awayekî estetîk bike û pêşan bide. Di qehremaniya leşciwaniyê de pêşbir bi alîkariya masûlkeyên xwe çend poz dide wek rakişandina masûlkeyên duser û sêserên mil (bîzeps û trîzeps) û lemlateyên teniştê û pozdayîna masûlkeyên gişt û hwd.
Leşciwaniya li Kurdistanê
Yeketiya Leşciwaniyê ya Kurdistanê heye û serokê wê Borhan Elî Cume ye.
Pêşbazên leşciwaniyê yên bi nav û deng
Çend pêşbazên bi nav û deng ên ku di asta bilind a leşciwaniyê de beşdariya qehremanî û pêşbaziyên navneteweyî dikirin ew in:
Globalîzm
Têgeha globalîzmê ji teoriyên têkiliyên navneteweyî tê û destnîşan dike ku dewlet di encama globalîzasyona ku diqewime girîngiya xwe ya wekî aktorên navneteweyî winda dikin û aktorên nû yên transneteweyî (wek pargîdaniyên global player) derdikevin holê. Ji ber vê yekê pergalek pir-astî ya cîhanî pêş dikeve ku tê de pirsgirêk divê bi hevkariya di navbera hemî aktoran de bi riya siyaseta navxweyî ya cîhanî an rêveberiya cîhanî were çareserkirin. Globalîzm beşek ji teoriya mezin a lîberalîzmê ye û bi eşkere li dijî ramanên bingehîn ên dewletparêz ên realîzm û neorealîzmê ye.
Ji xeynî wê, globalîzm di nîqaşên giştî û sosyolojîk de ji bo rexnekirina globalbûna lîberal a bazarê wekî "neolîberal" tê bikaranîn. Di vê karanînê de, globalîzm bi piranî ji aliyên tundrewên rastgir wekî têgîneke polemîkî tê bikaranîn.
Cropus
Cropus, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Peyriac-de-Mer
Peyriac-de-Mer, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Minneapolis
Minneapolis, bajareke parêzgeha Minnesota ye. Bi bajarê St. Paul, ku li rojhilatê wê cîh digire ev herdu bajar bi navê Twin Cities tên zanîn.
Çavkanî
Malpera fermî
Pedanios Dioskûrîdês
Pedanios Dioskûrîdês (,, jdb. 40 - m. 90), zanyar, bijîşk û pisporê farmakolojiyê yê serdema Împeratoriya Romayê ye. Ew bi xebatên xwe yê li ser riweknasiyê ve tê naskirin.
Böbingen an der Rems
Böbingen an der Rems şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Eyyüp Güven
Di sala 1963'ya li Dêrika Çiyayê mazi xwedê daye. Ji ber eleqeya xwe ji bo wêje û dîrokê, wî gelek gotar nivîsandiye.Ev di gelek çapên neteweyî û herêmî de derketiye, di nav de xelatên rojnameyên Rewşen, Kovarên Tîroj, Azadîya Welat, Gündem, Gün, û Rojev. Wî beşdarî gelek bername, panel û konferansan hem li welat û hem jî li derveyî welat wek beşdar û axaftvan bû .Di sala 2005-an de wî rojnameyek cîgayî ya bi navê Dêrik Açilim weşand, zimanê ku bi kurdî û tirkî hatibû nivîsandin. Romana wî, Gohar, ji kurdî ji tirkî hatî wergerandin. Di hin nivîsên xwe de wî paşnavê "Tayhan Jêhat" bi kar tîne.
Gezo
Gezo, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 254 kes bû.
Brianny
Brianny, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Martinstein
Martinstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hîro
Hêro kulîlkek bêar e. Li devê rêyan, li bedenan, li ber devê avan û hwd. hêşîn dibe. Bejna wê 100–200 cm bilind dibe. Di mehên hezîran, tîrmeh û tebaxê de xweristê rengîn dike. Li dinê 20 an zêdetir cûreyên wê hene. Li Kurdistanê kêmanî 5-6 cûre ne. Kulîlkên wê ji aliyê rengan ve sorê tarî, sorê vekirî, peyazî (penbe) yê vekirî, peyaziyê tarî, binevşî (mor) yê tarî, binevşiyê vekirî û spî ne. Bizin û mêşên hingiv zehf jê hez dikin.
Navê wê
Navê wê yê zanistî Alcea kurdica ye. Lê Tirkan ev navê ulmî dera hikmê wan lê dibe, ji tirsa ku Kurd pêve heye qedexe kirine. Derveyî navê hêro yê navneteweyî, navên 80 kulîlk, gul, giya, pincar û darên ku Kurd, Kurdistan û Kardoxe, hemi ji aliyê Tirkan ve hatine qedexekirin. Tirk jêre dibêjin Hatimi gülü. Ew jî ji Yewnanan dizîne. Di kevnar de Çînî, Romayî, Yewnanî, Misrî û Mezopotamiyan jibo derman, boyax, şekirok û xwarinê bi kar tanîn. Tê gotin ku hêro maka şekirokan e (bonbons). Alimên Romayî digotin: Kesê ku Hêroyê bixwe nexweşî jê dûr dikeve. Lê di dirêja hiya demê de ew jî wek gelek giyayên kêrhatî hat jibîrkirin. Niha hinekî di tibê de tê bikaranîn, xasma şîrêza wê jibo pêvezeliqîna derman tê xebitandin û jibo xweşikahî hinek kes di baxçên xwe de diçînin.
Naverok
Made û mîneralên tê de: mûsûlaj, nîşasta, sakaroz, glaktoz, pektîn, dohn (rûn), tanen û asparagîn.
Bijişkî
Hîro ji kuxkê, qizirmeyê (tayê germ), xwe de mîzkirinê û ji pidi xwînbûnê re rind e.
Jibo nexweşîyên: 1- Bronşît 2- Grîb, 3- Persîf (şobe) 4- Edavên (kul û birîn) nava dev, qirik û goştê diranan. 5- Edav, xwîn û êşên ( qolincên ) ji rûvik, gulçîsk (gurçik), mexde. 6 - Kul û birînên li ser bedenê. 7- Mîzê pak dike. 8- Sîngê nerm dike û belxemê derdixe 9- Jibo nexweşiya sedefê, baş e.
Berhevkirin, û xebitandin: 1- Pel. 2- Kulîlk 3- Qurm (dar). Dema pel û kulîlkên Hêroyê hêjta geş nebûne ( venebûne- ber bi vebûnê)  bên berkevkirin. Lê Qurmê wê payîzê tê berkevkirin û  hewceye  bi kêmanî du salî be. Kulîlk, pel û dar siberê de tên xişkirin û dara wê tê hêran.
Derman
Jibo edavên gurçik û rûvikan: 10 gr hêro (bizir be hêj baştire) bêxin nav 100 gr hingiv û bixwin. An jî jibo recifîna adaleyan û bêhêziyê rojê 3 caran 2 gr hêro bikin nav hinek hingiv û bixwin.
Çayê
Jibo rêyên avrêjê (mîz), kuxuk, nermkirina sîng û avêtina belxemê, 100 ml ava kelî, 10 gr pel, kulîlk an jî qurmê hêrayî bêxinê, li ser agirek kêm 5 deqan bikelînin, 10 deqan di demê de bihêlin û vexwin.
An jî 3 pil (qasê ku dikeve nav tiliya şahadê û beran) kulîlka hêro, nîv pil nêrgiz, hinek renda tûvilê (qaşilê) pirteqalên di avê de, 10 deqan bikelînin û biparzinînin, hinek şîr û şekir bêxin nav û piştî xwarinê qedehekê vexwin.
Melhem
Hinek hêroya hêrandî bêxin nav sîrkê. Jibo kulikên beden û pêvedana mêş, pêşû û haşaretên din li bedana xwe xin. Jibo sotinan, werimînan, qunêr, kul û birînên bedenê, hinek hêroya hêrandî bêxin nav dohnê zeytê û wek melhem rojê du caran li ser xin.
Hêrorûn
Qurmên hêroya ter hûr kin û bikelînin. Paşê di nav nîvişk te sor bikin û hêkan bişkênin ser. Hûn dikarin jibo tam xweşkirinê kulîlk û belgên hêroyê bêxin nav birincê, dagirtina balindeyên kolkan û nav dagirtina perasûyan (parsû)
Şîrêz (zemq)
Qurmê hêroyê di nava beroşek avê de bikelînin. Heta wek şerbetê tîr û zeliqok dibe û ji ser agir rakin. Ku hûn wê şîrêzê li ser zemînên xaniyên ax xin, hûnê ji tozê û heriyê bifilitin. Her weha hûn wê şîrêzê li gor dilê xwe dikarin bikar bînin.
Aaron Swartz
Aaron Hillel Swartz (jdb. 8ê çiriya paşîn a 1986 - m. 11ê kanûna paşîn a 2013), bernamesaz, nivîskar û çalakvanê înternetê yê amerîkî bû. Di heman katî de jî di organîzekirina RSS de cihekî mezin girtiye. Ew di 6ê kanûna paşîn a 2011an de ji aliyê hikûmeta DYAyê ve ji ber ku wek nehênî dosya ji JSTOR daxistine, hate girtin.
Tettenweis
Tettenweis şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Aaron Swartz
Kariyer û zayîna wî
Swartz di 8ê çiriya paşîn a 1986an de li bajarê Şîkagoyê federedewleta Illinoisê de ji dayik bûye. Ji ber ku dibistana amadeyî hez nedikir, di pola 10em de jê derket. Ew di Zanîngeha Stanfordê de xwendiye. Di sala 2008an de malpera Watchdog.netê derxist.
Mirina wî
Swartz emrê xwe yê 26 salî de li Broklynê di apartmana xwe de xwe daleqand û mir. Bavê wî di cenazeyê wî de wiha got ku "Aaron ji aliyê dewletê ve hate kuştin û Enstîtuya Teknolojiyê ya Massachusetts jî jê re xiniztî kir".
Di sala 2014an de derbarê wî de belgewarekî bi navê (The Internet's Own Boy) hatiye kişandin.
Waldeck, Hessen
Waldeck bajarokekî navçeya (Landkreis) Waldeck-Frankenberg li Hessen, Almanyayê ye.
Blaru
Blaru, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Caracol Televisión
Caracol Televisión, toreke televîzyonê ya Kolombiyayê ye ku xwediyê wê Grupo Valorem e. Ew di sala 1969 de hate damezrandin.
Blaru
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmara gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Sargans
Sargans, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona St. Gallen a herêma Wahlkreis Sarganserlandê ye.
Kilor
Boreg tenê cureyekê kilorê ye
Bêjeya boreg bi şaşî carnan bo tevahiya cureyên kilorê tê bikaranîn lê ne rast e. Boreg tenê kilorek e. Boreg bi doşaviyê yan şekirê pudra ye. Bi romîkî (tirkî) jê re Kürt Böregi dibêjin. Boreg şîraniyeke dîrokî ye. Peyva boreg ji aryaniya kevn tê. Li Zagrosê derketiye û bi zimanê sankrîtî pureka ye.
Sartke, Rewandiz
Sartke, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Richard Garfield
Richard Channing Garfield(jdb. 26ê hezîrana 1963 li Fîladelfiya, DYA ) bîrkar, dahêner û sêwiranerê lîstikan ê amerîkan e. Ew Magic: The Gathering, ku wekî yekem lîstika karta berhevkar a nûjen (CCG) tête hesibandin, afirand. Magic di 1993 de dest pê kir û serfiraziya wê gelek texlîd çêkir. Garfield çavdêriya mezinbûna serfiraz a Magic kir û bi sêwiranên lîstikên din re şopand. Di nav van de Keyforge, Netrunner, BattleTech(CCG), Vampire: The Eternal Struggle, Star Wars Trading Card Game, The Great Dalmuti, Artifact, û lîstika maseyî RoboRally hene.
Wî her weha guherînek ji lîstika kartan Hearts bi navê Complex Hearts çêkir. Garfield gava ku wî lîstika rolan Dungeons & Dragons cara ewil dilîst, yekemcar bi lîstikan dilşad bû.Ji ber vê yekê wî dekên Magic sêwirand ku mîna  karakterên ên lîstikên rolan bêne xwerû kirin. Garfield û Magic her du jî li Salona Navdar a Gaming Adventure ne.
Famîleya mûzan
Famîleya mûzan (Musaceae), famîleyek riwekên kulîlkdar in. Di koma Zingiberales de cih digire. Li herêmên tropîk ên Awistraliya, Asya û Afrîkayê digihên. Sê cins û bi qasî 40 cureyên vê malbatê hene.
Dabeşandin
Navê bijîşkê kayzer Augustus ê romayî Antonius Musa lê hatiye lêkirin. Famîleya Musaceae sala 1789'ê ji aliyê Antoine Laurent de Jussieu de Genera Plantarum, r. 61'ê de ravekirin.
Rebwar Fatah
Rebwar Fatah rojnamevanekî kurd e. Fatah damezrandiner û rêvebirê malpera Kurdish Media ye. Fatah li Brîtanyayê dijî.
Stoke-on-Trent
Stoke-on-Trent an Stoke bajarekî Staffordshire, Înglistan e.
Rebwar Fatah
Rebwar Fatah birayê Dilşad Marîwanî ye.
Crosville-sur-Scie
Crosville-sur-Scie, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Vassens
Vassens, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Mehmûdiyê
Mehmûdiyê, taxeke bajarê Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye. Ev taxa li bakurê bajêr dikeve û nezîkî gundê Tir Tewîl ye.
Erdal Kaya
Danasîn
Erdal Kaya, li Batmanê bi amatorî dest bi şanoyê kir. Li Zanîngeha Afyon Kocatepe beşa Mamostatiya Ziman û Wêjeya Tirkî xwend û di heman salan de ji 2007an de, beşdarî Şanoya Bajêr a Şaradarîya Afyonkarahisar bû û heya sala 2012an di heman şanoyê de dest bi lîstikvaniya profesyonel kir. Paşê, wî li Şanoya Bajêr a Şaredarîya Batmanê lîstikvaniyê berdewam kir. Bi hevalên xwe re di sala 2018an de li Batmanê Şanoya Yenisahne vekirin û di vir de dest bi şanogeriyê kirin. Niha li Batmanê di koma şanoyê ya Yenisahne de wekî lîstikvan û derhêner karê xwe didomîne.
Piştî ku li cîhanê nexweşiya Koronayê derket, wek gelek cihan, Şanoya Yenisahne jî hat girtin. Erdal Kaya di rojên karantînayê de nesekinî û bi hevalên xwe re bi navê Şildim Bildim bernameyek amade kirin ku her heftî li ser kanala Hestû TV dihat weşandin. Pîştî vê bernamê Erdal Kaya bêhtir hat nasîn. Lê navdarbûna wî bi rêzefîlma Îşev re dest pê kir.
Jack Ma
Jack Ma (Çînî:马云),Karsaz û xêrxwazê ​​çînî. Damezrêner û serokê Koma Alibaba ye. Di cîhanê de 14emîn kesê herî dewlemend e.
Nerzêve
Nerzêve gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 253 kes (48 malbat) bûn.
Durlangen
Durlangen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Peyriac-Minervois
Peyriac-Minervois, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Xanegeh
Xanegeh, gundekî girêdayê navçeya Îlîç a Erzînganê ye.
Eşrefiyê
Eşrefiyê, taxeke bajarê Efrîn a başûr rojavayê Kurdistanê ye. Ev taxa li rohilatê bajêr dikeve.
Mader Teresa
Mader Teresa, Dayik Teresa yan Dêrnêr Teresa (navê rastîn: Agnesë Gonxhe Bojaxhiu), jdb. 26ê tebaxa 1910an li Skopye, Împeratoriya Osmanî; m. li Kalkûta, Hindistan) dêrnêreke albanî ya dêra katolîk a romî bû. Wê bi navê "Evîna dahatûyê" projekteke mîsyonerî lidarxistiye. Sala 2003î guncavê Xelata Nobelê ya aştiyê hatiye dîtin.
Moxaşên
Moxaşên (bi tirkî: Öztoprak), gundekî bi ser navçeya Espîra Erzîromê ve ye. .
Hesenê Alê
Hesenê Alê (navê wî yê fermî Hasan Akbal e) nivîskar û lêkolînerekî kurd e.
Hesenê Alê kurdê Anatolyaya Navîn e. Di sala 1952'an de li gundekî Omeran ê Qonyeyê hatiye dunyayê. Ji sala 1980'yî û vir ve ye, ku li Stockholma Swêdê dijî. Şeş zaroyên wî hene.
Hesenê Alê bi xebatek antolojiya xwe ya berfireh a li ser muzîka kurdî, li ser hunermend û hunermendiya kurdan têt naskirinê. Berhema wî ya li ser mijara navbirî, ji ser hezar rûpelî ye.
Mümtaz'er Türköne
Mümtaz'er Türköne (z. 1956 Stembol), akademîsyen, nivîskarekî romî (tirk) ye.
Jiyan
Sala 1978'ê perwerdeya zanînên polîtîk bidawî dike. Master (1986), doktorayê (1990) dike. Sala 1993yê payeya doçentiyê digire. Ni li zanînegha Gazi û zanîngeha Fatihê dersdariyê dike.
Bi qasî 1,5 sal bi tevî rojnamevan Faruk Mercan, moderatoriya bernameya bi navê Endaze (geometrî)yê dike. Ji aliyê serokkomarê Romê (Tirkiye) Abdullah Gül ve bo serokatoya saziya ziman (TDK)yê tê tayinkirin (21'ê berfanbarê 2011) lê ji peywirdariya xwe îstîfa dike.
Derbareyê bicihanîna daxwazên rewa û zagonî yên kurdan, nêrîna wî erênî ye. Bi tundî li dijî PKKê derdikeve, çareseriya kêşeya kurd di nava yekîtî û tixûbên Tirkiyeyê de dibîne.
Şêx yosif
Şêx yosif, navê yek ji gundên gundistana Kanî Bazarr, li navçeya Xelîfan, ser bi şaristana Mehabad e.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Şêx yosif 95 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 14 e.
Êstil
Êstil  taxek ji bajarê Midyadê ye. Rûniştvanên wê bi piranî ji mehelmîyan pêk tê, li hin taxên wê kurd jî dijîn. Beşa duyemin a bajarê Midyadê "Midyada kevn"e. Rûniştvanên vir bi giranî kurdên sûnî ne. Êstil ji aliyê nifûsê ve, ji beşa Midyada kevn biçûk tire. Gelê wê bi tevayî xwendewar in.
Dîroka Êstilê
Ev taxê Midyadê ji du bavikan pêk tê, ango niştecihên vê taxa Midyadê ji du eşîrên kevnare pêk tê:
1. Mala Cehfo ji gundê Taqa na, lê ne diyare ka ew ji kîjan bavikî û kengî derbasî Êstilê bûne û li wir bi cîh bûne. Lê li gor hinek rûsipiyên Êstilê û li gor hinek çavkaniyên gundiyên gundê Taqa, tê xuyakirin ku ev beşa civakê, bi pismametî digihîjin gundiyên gundê Taqa
2. Mala Mûsik jî li gor heman çavkaniyan, ew ji gundê Xerabya na. Li gundê Xerabya du bavik hene: Çomerka û Zeynî. Mala Mûsik jî bi pismametî digîhijin Zeynî ya.
Ji ber hindê jî wekî dîroka Êstilê dîroka gelek civak, bajar û niştecihên van deveran hatiya binpêkirin û ji rûyê cîhanê ji nasname xwejî dûr mane. Eve jî girêdayî desthilatdar û rejîmên li ser axa Kurdistane ku bi sedên salaye ev pîkol û hovîtiya ha li ser gelê kurd tê bikaranîn.
Josephine Baker
Josephine Baker an Freda Josephine McDonald, jdb. 3ê hezîranê 1906an li St. Louis, Missouri; m. 12ê nîsanê 1975an li Parîs, Fransa) danser, stranbêj û lîstikvan amerîkî-fransî bû. Di sala 1937an de, wê hemwelatîbûna fransî wergirt. Di Şerê Cîhanê yê Duyem de ew endama Berxwedana Serdemê û hêzên Fransaya Azad bû. Ew yekem jina afroamerîkî bû ku di fîlmek mezin de rola sereke lîst. Fîlm di sala 1927an de wek fîlma bêdeng ya bi navê Siren of the Tropics ji hêla Mario Nalpas û Henri Étiévant ve hat derhêner kirin.
Di dema kariyera xwe ya destpêkê de, Baker di nav hunermendên herî navdar de bû. We herwiha di koma revue ya Folies Bergère ya li Parîsê de serkêşiyê kir. Performansa wê ya di revue ya Un vent de folie ya sala 1927 an de li bajêr bû sedema hestek. Cilûbergê wê, ku ji kirasek kurt a bi motîfa mûzan û gerdaneyek bi bejik pêk tê, bû wêneyek îkonîk û sembolek Serdema Cazê û ya Roaring Twenties.
Brion-sur-Ource
Brion-sur-Ource, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dirî
Çend peyvên bi vî navî hene:
Vasseny
Vasseny, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Thyrnau
Thyrnau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Passau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Meddersheim
Meddersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bad Kreuznachê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Warren Buffett
Warren Edward Buffet karsaz û xêrxwazê ​​amerîkî ye. Wekî veberhênerê herî serfiraz ê sedsala 20an tête navandin.
City of Sunderland
City of Sunderland bajarekî County Durham, Înglistan e.
Boudîka
Boudîka, Boudicca, Boudica navê keybanûyekê ye ku li girava Brîtanyayê li hemberî romayiyan serî hildabû û têkoşîbû.
Di demên zû de mêrê wê Prasutagus û ew bi hev re li qebîleyeke ji keltên bi navê îkênî (bi latînî: iceni) de desthilatdar bûn. Prasutagus du keçên xwe dabû împerator Nero û qebîle bibû hevalbendê Împeratoriyê. Pişta mirina key, Boudîka wek keybanûyê hate ser text. Lê Împeratorî wê firsetê dît û axa îkêniyan bi temamî dagir kir û statûya hevalbendiyê jî ji holê rakir. Boudîka vê yekê qebûl nekir. Lê wê çaxê jî ji aliyê Împeratoriyê destdirêjî keçên wê kirin. Piştê wê bûyera qirêj Boudîka serî hilda. Demekî kurt de Camulodunum, Londinium û Verulamium ê bi dest xist û wêran kir, 80 hezar hemwelatiyên Romayê kuştin.
Nivîsên Tacitus ji me ra dibêje ku pirsgireka destpêka Boudîka bi wî awayê pêk hatiye, piştê destderêjiyên keçên wî û şelaqkirinê serhildan dest pê kiriye. Lê bi gotina Cassius Dio jî pirsgirêk tim yên bacê bû. Bi gotinên Tacitus ji aliyê diroknasa zêdetir tê qebûl kirin.
= Çavkanî =
Boinville-en-Mantois
Boinville-en-Mantois, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Egreg
Egreg, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 33 kes bû.
Cuverville, Seine-Maritime
Cuverville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Pêçange
Pêçange, kilora bêçiyê yek ji cureyên kilorê ye. Li Kurdistanê û tevahiya herêmên gelên îranî bi heman navê tê naskirin. Bi forma paçanga boregi derbasê romî (tirkî) jî bûye. Ji bêjeya pêçî (bêçî) û pêçandinê ye, lewra şikevayê dipêçin dişibînin pêçiyê. Li tevahiya herêmên Kurdistanê pêçange hezkirî ye.
Ji şikevayê ye, ji yek pelek tê amadekirin. Ji bo dagirtinê penîr rûn, fireng, bexdenûs, îsot û cureyên goştên hêrayî tên bikaranîn. Bo çêjdanê cureyên biharatê (biharbêhn) jî dikarin bên zêdekirin.
Berkelîna (kelûmêl, melzeme) xwarinê hûrtenikî tê tîkekirin (cengekirin) û wê dixin nava pelhevîrkê. Pelhevîr bi dirûvê sîgarayê yan bêçiyê (tilî) tê pêçandin. Di nava rûn de tê biraştin û daberandin.
Mîrze Riza Kelhûr
Mîrze Riza Kelhûr (jdb. 1829 Kirmanşah - m. 1892 Tehran) xetçêker, helbestvan û dîroknasekî bi eslê xwe kurd ê ji Rojhilata Kurdistanê ye.
Ji wekî endamê hoza Kelhûr a Kirmanşa, ew di destpêkê de riya hoza tîpîk, fêrbûna siwarî û şûtê fêr kir. Ew di zarokatiya xwe de bala wî li xweşnivîsiyê kir, û ew ji hoza xwe hişt ku ji bo hînbûnê bêtir bike. Di dema kariyera xwe de, ew gelek nûjenî li xweşnivîsiya Nastaʿlīq kir, hem guherîna estetîkê û hem jî mekanika teknîkê guherand.
Mîrze Riza Kelhûr guherand û adaptî Nastaʿlīq kir ku bi hêsanî bi makîneyên çapkirinê û çapberiya rojnameyê re were bikar anîn, ku ev jî di nav xwe da belavkirina berfireh ya tîpguhêziyên wî alîkarî kir. Wî di heman demê de ji bo hînkirina Nastaʿlīq rêbaz jî çêkir û ji bo wê qaîdeyên berbiçav ên zelal diyar kir, yên ku pir kes dikarin bişopînin.
Ew ji ber kolera li Tehranê di 65 saliya xwe de mir, ku neh zarokan sire kir û gelek xwendekarên xweşnivîsiyê hîn kir, çend ji wan jî bi serê xwe di nav wan de balkêş bûn. Ew li goristana Ḥasanabadê hate definkirin.
Erdîş
Erdîş yek ji navçeyên Wanê ye. Navbera Erdîş û Wanê 100 Km ye. Aliyê navçê yê bakûr, Tepeyê Zernakol wekî milekî hemêz kiriye. Li aliyê navçeyê başûr Gola Wanê cîh digire. Li aliyê rojavayê navçê, ji Geliyê Zîlan Çemê Zîlanê berbi Gola Wanê diherike. Beriya Serhildanên Agirî girêdayî bajarê Agirî bû, piştî têk çûyîna kurdên Agirî, navçe ji wanê ve hate girêdan Rûber 2.115km² ye. Hejmara niştecihên navendê 78.397 û bi giştî jî 145.229 e. 2 nehiye 85 gund û 39 mezre girêdayî navçeyê ne. Aborî pirranî li ser çandiniyê ye. Herwekî bazirganî jî pêşketiye. Mezintirîn navçeya Wanê ye.
Di qeydên dîrokî de wekî Erdîş, Ardaş, Arzaş, Arzaşkû derbasdibe. Gel ji Kurdan pêk tê. Herwekî hin koçberên ku dewleta Tirk bicihkirine jî henin.
Li gor lêkolîner Kerem Serhedî navê navçeyê ji Erdeşêrê kurê Babik tê, ku li wir Kela Zirnekolê heye.
Li navçeyê Keleha Aganîs jî hebûye, keleheke biçûk bûye, cihê ermenan bûye. Lê li gor Kerem Serhedî ew der jî di nav Gola Wanê de maye.
Li navçeyê Geliyê Zîlan bi navê Şarê Baz gundek heye, ji aliyê Bazê kurê Dostik ve hatiye avakirin. Ewliya Çelebî di seyahatnameya xwe de behsa medrese, mizgeft û hemamên wê dike. Niha gund e. Doxançî
Alduş (kirmanckî)
Alduş yew qezey Semsuro. Caê xo rocawanê wilayetê Semsûr dero.
Pênûs
Pênûs an jî qelem, alava ku pê tê nivîsandin û xêzkirin e.
Tê gotin ku gotina kalem jî ji kelemê tê ku kelem jî tê wateya darikê serê wî tûj an jî dirî. Ji bilî va tiştan pênûs tê wateya pê nûsandinê. Pênûs dibe ku amûrên yekemîn bûn yê mirov bi kar anî. Danîşanên kevintirîn ji serdema kevirê ye li kû bi darên normal ve li ser axesork dihat selixandin û tim tim bi  wêneyên şkeftê dihat dîtin. Bi hatina çandên bilind yê berê li şûn dara nivîsandinê çîxên nivîsandin dihatin bi kar aniyê. Ew jî paşê bi raborîna demê bi firçe û perrê nivîsandinê cih girt. Firçe û perrê nivîsandinê wekî şageste dihat dîtin û yek jî meriv dikar bû li ser kaxiz jî binivîse. Di serdema kevnara dereng tek hinek nivîsên runê û nivîsên mixî û peykersaz pênûsan bi kar anîn.
Di serdema navîn de meriv pênûsên  ji zirêç, zîv an jî sêhl bi kar anîn yê ema xêzên zirav   û rengavêtî davîtin Di dawiya serdema navîne de meriv destpê dikir bi çêkirina pênûsa zirêc yê bi forma darê bi parçeyek  zirêç  dorgirtî bû. Di sedsala 16 ne zirêç lê hema grafît dihat bi kar anîn. Grafît xêzek daha qalind boyax dikir û ji ber ku daha hêsan di hat bi kar anîn  çinkî meriv pêwîste ne dibû eyne berê li ser kaxiz bidewsîne.
Vassogne
Vassogne, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Seran
Seran, gundekî bi ser navçeya Rewandizê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Nelîvan
Nelîvan gundekî ser bi navenda bajarê Şinoyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî
United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), (Komîseriya Bilind a Neteweyên Yekbûyî a ji bo Penaberan) yek ji komîseriyên xebatê yên NY ye. Armanc û peywirdariya wê parastin û bipêşdebirina jiyana penaberan e. Bingeha xebata wê li ser hûmanîzmê ava bûye.
Nelîvan
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.186 kes (190 malbat) bûn.
Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî
Di 14ê kanûna pêşîn 1950î de ji aliyê meclîsa NY ve hatiye damezirandin. Heya niha li seranserê cîhanê parastina bi dehan Milyonan penaberan kiriye. Sala 1981î ev sazî bi Xelata Nobelê ya aştiyê hatiye bişeref kirin. Li 116 welatan 266 bûroyên xwe hene û bi texmînî 6.500 kes li van bûroyan bo mafê penaberan dixebitin.
Girb
Girbo, gundekî navçeya Depê (Karakoçan) a XARPÊT (elazig) ye. Hejmara rûniştvanên wê 158 kes (2021) ye.Kurd lê dijîn.
em di kitêba ku li sala 1878 bi nave (raporlar 1878) hatiye nivîsandin de behsa gundê Girbo dikin
^^Kirbo Mezre'*: Geliyê bi Kurdan re li aliyê bakur-rojhilatê bajêr.
gund e. Ermeniyên bi heşt mal û heftê û çar kesan li taxeke cuda dijiyan.
ew digerin. Bi dêra gundê nêzîk a bi navê Oxî, ji ber ku dêr tune bûn.
ew teselî dikin. Keşîşê Okhi jî rêberiya wan dike. dibistan-
ne jî dike. Di gund de Kurdên Kirmancî hene, ku ji heft malan pêk tê. Sî û çar kes.
Digel ku misilman in jî, ji ber ku ermenî pir in, baş li hev dikin.
ew westiyayî ne.^^
Şûr
Nikos Kasdaglis
Nikos Kasdaglis (bi yewnanî: Νίκος Κάσδαγλης, Níkos Kásdhaghlis, jdb. 1928 - m. 14 sibat 2009) romannivîsekî yewnanî ye.
Ellenberg, Baden-Württemberg
Ellenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ostalbkreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Nikos Kasdaglis
Gelek berhemên wî li ser kar, xebat, têkoşîn, bizav û êş û azarên gelê kurd hatine nivîsîn.
Gerger
Du cihên bi vî navî hene:
Nikos Kasdaglis
Μυθιστορήματα
Τα δόντια της μυλόπετρας (1955) Οι Κεκαρμένοι (1959, επανέκδοση 1997) Εγώ ειμί Κύριος ο Θεός σου (1961) Η δίψα (1970) Η Μαρία περιηγείται τη Μητρόπολη των Μερών (Αθήνα, Κέδρος,1982, επανεκτύπωση 1994, αγγλική μετάφραση 2010) Η νευρή (Αθήνα, Κέδρος, 1985) Ακοίμητο το αίμα των νεκρών, Κουρδική τριλογία (1999, Xûna Şiyar ya Mirîyan, 589 r. Roman)
Fuad Mihemed Husên
Fuad Mihemed Husên siyasetmedarekî kurd e.
Nikos Kasdaglis
Çîrok
Ο μηχανικός (1952, διήγημα)- στο περιοδικό του Ρένου Αποστολίδη Νέα Ελληνικά. Σπιλιάδες (1952) Μυθολογία (1977) Το θολάμι (νουβέλες - Αθήνα, Στιγμή, 1987) Οι ελεήμονες (1990) Στον Πανορμίτη (παιδικά διηγήματα, 1997) Αλλάχ Ακμπάρ (Allah û Ekber, 53 r. Roman, 1998)
Fuad Mihemed Husên
Husên niha serokê Dîwana Serokatiya Herêma Kurdistanê ye.
Nikos Kasdaglis
Χρονικά/Δοκίμια
Το έλος - Χρονικά (Θεσσαλονίκη, Διαγώνιος, 1988) Το Αραράτ αστράφτει - Αφήγηση Κούρδου αγωνιστή (Αθήνα, Κέδρος, 1994, Ararat Brûskan vedide) Ο Σεφέρης στη δωρική κρήνη (2000)
Yên din
Δρόμοι της στεριάς και της θάλασσας οδοιπορικό (1988) Ακοίμητο το Αίμα των Νεκρών Το Χρονικό του Κέδρου, 1954-2004 (συλλογικό έργο) Δεκαοχτώ κείμενα Επιβολή: Τα κείμενα της βίας (1952-1998) (Εκδόσεις Σοκόλη, Αθήνα 2005) Κείμενα επιλεγμένα από τον ίδιο τον συγγραφέα και από τους Στ. Διαλησμά και Γ. Παγανό.
Werra-Meißner-Kreis
Werra-Meißner-Kreis, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
Lîsteya sernav û astên îranî
Dê wî lîsteyê da sernav û astên di lê dema dûgelên ariyan hatin bikarandun hatin jimartin
Sernavê mîrane
aEw jî peyvên bi kurdî nê. bEw jî peyvên bi Parsî nê. cEw peyva jî Medî yê.
Nikos Kasdaglis
Μεταφράσεις
Michihico Hachiya, Το ημερολόγιο της Χιροσίμα. Σταράκης Γιάννης, Στις φυλακές των Συνταγματαρχαίων Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Ο γέρος και η θάλασσα
Πηγές
Άννα-Μαρία Κάσδαγλη, «Βιογραφικά Νίκου Κάσδαγλη» Νέα Εστία, 1797 (2007), σ.σ. 267-270 «Μικρή εισαγωγή στην πεζογραφία του Νίκου Κάσδαγλη» Νέα Εστία, ό.π. σ.σ. 195-202 «Αρνητικοί ήρωες: η περίπτωση του Νίκου Κάσδαγλη» Νέα Εστία, ό.π. σ.σ. 215-224 Λίνος Πολίτης, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1978, σελ. 350-351
Brochon
Brochon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Famîleya nîlûferan
Famîleya nîlûferan, famîleya hengkujan (Nymphaeaceae) famîleyeke riwekan e. Di koma nîlûferan (Nymphaeales) de cih digire. 58 heya 75 cureyên vê malbatê di bin şeş cinsan de tên parvekirin. Li seranser erdê kêm-zêde digihên.
Sîstematîk
Du binekom, şeş cins, 58-75 cureyên malbatê hene:
Derdere
Derdere, gundekî ser Şankuşa Diyarbekirê ye. Di 2012an de hejmara şêniyên gund 397 kes bû.
Foton
Foton (bi îngilîzî: photon), di fîzîka nûdem da yek ji keriyên hîmanî ye ko berpirsyara diyarokên karevayî-asinrevayî ye. Ew navgînî ya karlêkkirinên karevayî-asinrevayî dikit û hemî coreyên ruhnahiyê pêkdiînit. Fotonê baristeyekê neguhêr ê hevberî sifirê heye û bi lezeka neguhêra c, leza ruhnahiyê di valahiyê da, dimeşit. Lê dema made hebit, foton an dihêt vemêhtin an jî enerjî û lezbarîyekê (momentumekê) vediguhêzit ko digel ferekansa wê hevrêje ye. Wekî hemî kuantoman fotonê saloxetên keriyanî (particle) û pêlanî (wave) hene û duaniya kerî-pêl ji xwe nîşan didit.
Têgeha nûdema fotonê hêdîhêdî ji salên 1905ê heta 1917ê bi bizavên Gejanur Saylak peyda bû, dema wî dixwest dîtinên xwe ji hindek ceribandinên li ser ruhnahiyê şirove bikit ko bi modela pêlanî ya kevin ya ruhnahiyê nedihatin şirvekirin.
Vasats
Vasats (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.