cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xwezaya mirov
Felsefeya Chineseînî
Mencius rêzik (i.e., standarda ku mirov divê çawa bi hevûdu re derman û têkilî bike) dibîne wekî xuyangkirinek derveyî ya têgîna giyanî ya di cewherê mirovan de ye. Ev berevajî Xunzi ye ku têgîna exlaqî wekî perçeyek xwerû ya mirovahiyê nabîne. Wateyek exlaqî bi fêrbûnê ve tête wergirtin, ku di hundurê xwe de meriv bi tevahî adetên rîtualî digire û vedibêje. Claimdîaya Xunzi ku xwezaya mirovî xirab e, li gorî Ivanhoe (1994), tê vê wateyê ku mirov ne xwedî têgehek moralê ye û ji ber vê yekê divê ew bi fêrbûnê werbigirin, da ku pêşbaziya têkçûyî û xerîbiyê bi rengek nediyar ji xwesteka mirovî derkeve.
Xwezaya mirovan yek ji wan stûnên sereke yê Legalîzmê yê li Chinaînê ye. Lêbelê, Hiqûqnas ji xwe re fikir nakin ka qenciya mirov an xirabiya xwe ji holê rabûye, û gelo mirov xwedan taybetmendiyên bingehîn ên têkildarî wê xwezayê ne.
Hiqûqnasan pirraniya girseyî ya mirovan wekî xweza di xwezayê de dibînin. Ew nerîn dihesibînin ku xwezaya mirovî xirab e, di nav de mirov ji hêla xweparêziyê ve têne rêve kirin. Ji ber vê yekê, mirov ne tê hêvî kirin ku her gav bi exlaqî tevbigerin. Mînakî, ji ber cewhera gewre ya mirovan, Legalîsan bawer nedikir ku rayedar bi erk û bêalî karên xwe bi cih bînin. Têkoşînek polîtîk a bêdawî heye, tête nav nakokî di navbera lîstikvan û berjewendîyên mirovî de dijîn, ku kes li ber cewherê xweparastinê bi hêsanî têne ceribandin.
Li gorî Legalîzmê, xweza di cewherê mirovan de nikare bi perwerdehî an xwe-çandiyê were qewirandin an jî were guheztin. Ew îhtîmaleya ku mirov dikare xweparêziya xwe serûbin bike û fikirîne ku mirov bi rêgezek exlaqî ji binî ve zehf rind bigire. Hiqûqnasan moralê ya takekesî ya herdû hukumdaran an jî hukûmetê wekî fikareke girîng nabînin. pergala siyasî. Di şûna wê de, ramyarên Legalîst ên wekî Han Fei li ser domandina norm û pîvanên zelal û bêpergal (wek qanûn, rêzikname û rêgez) girîng dibînin.
Asawa ku xwezaya mirovî xwedan bingeheke guhêzbar a xwexwaz, lê sosret e, Han Fei argûman dike ku pêşbaziya ji bo tiştên derveyî di demên kêmasiyê de bêtewşbûnê çêdike, dema demên pirjimariyê bi tenê tê vê wateyê ku mirov paşde naçin nava kaosê û pevçûnê lê ne ku ew hewcedarî xweş in. Wekî din, Han Fei argûman dike ku mirov ji hêla cewhera xwe ya nehezkirî ya xwe guherandî tê xwestin ku çi jê sûd werbigire ji her kesê ku ew ê bikaribin jê sûd werbigirin, ya ku bi taybetî di rewşên ku mirov dikare bi neheqîbûnê tevbigere de tê xwestin.
Hiqûqnas hizir dikin ku xweparêziya mirovî dikare ji xetereyek xilaf be ji bo metirsiyek ji bo dewletekê. Di Legalismê de aksiyomatîk e ku hukûmet nekare bibe karmendên mirovên rast û pêbawer ên kar, ji ber ku her endamekî elîtan - mîna her endamek civakê - dê berjewendîyên xwe bi rêve bibe û ji ber vê yekê divê ji bo berjewendîyên xwe bixebite. Li vir, pêdivî ye ku takekes were destûr kirin ku berjewendiya xwe ya xwemalî bi awayek bikêr bihêle û nebe ku li dijî hewcedariyên dewletekê. Ji ber vê yekê, pergalek sîyasî ya ku vê îttîfaqa mirovî hildibijêre pergala yekdestdar e. Berevajî vê yekê, pergalek siyasî ya li ser bingehê bawerî û rêzgirtinê (ji bilî norm û pîvanên bêserûber) xemgîniyek mezin di derheqê têkoşînek domdar û irresolvable ya hêzê de vedigire, ji ber vê yekê divê lîstikvanên wê (wek wezîr û rayedarên din) bi baldarî bêne kontrol kirin û kontrol kirin. Hiqûqnas bi karanîna xelat û ceza wekî kontrolên polîtîk ên bandorker dibînin, ji ber ku ew di xwezaya mirovan de xwedan hezkirin û hezkirinê ye. Mînakî, li gorî siyasetmedarê hiqûqî, Shang Yang, dema ku qanûnek were damezirandin, lêpirsîn li ser cûdahiya mirovan bi şertê xelat û cezayên girînge. Ew rave dike ku xelk nikare li pey lêgerînên çandinî an şer be eger mirov van li ser hesabên derheqê qezencên mimkun ên wan biterikîne an xeternak bin, lê xelk dikare bi serlêdana teşwîqên erênî û neyînî berbi van lêgerînan ve bibin. Wekî ku di xwezaya mirovan de bingeha xwe ya xwemuştî ye, Han Fei daxuyand ku "Yên ku wekî wezîran tevdigerin ji cezayan ditirsin û hêvî dikin ku bi xelatan sûd werbigirin."
Li gorî dîtina Han Fei, tenê vebijarkek rastîn pergalek polîtîkî ye ku wekhevî yên junzi (who, yên ku di konfucianîzmê de mînakên durist in) hilberînin, lê ne junzi. Lêbelê ev nayê vê wateyê ku Han Fei cudahiyê dike di navbera xuyangbûn û başbûnê de, ji ber ku ew ji ramana ku mirov baş digire na ye. Bi berevajî, ji ber ku cewherê mirovan ji hêla berjewendiya xwe ve tête binav kirin, ew argumîne ku mirov dikare bi rengek şêwazî were rêz kirin da ku fermanê civakî bide ber xwe eger ew di berjewendiya xwe ya takekesî de be ku li gorî norman tevbigere (ango, berjewendîyên cihêreng bi hevdû re dikevin û qenciya civakî), ya ku bi qewmîniyê tête qewirandin ger ku rêz li gelemperî û bêalî bête bicîh anîn.
Teolojiya xiristiyan
Di teolojiya xiristiyan de, du awayên "têgihîştina xwezaya mirovî" ne. Ya yekem "giyanî, Biblicalncîl û teolojî ye", ya duyemîn jî "xwezayî, kozmolojî û dij-teolojî ye".
Di vê beşê de balê li ser berê ye. Wekî ku William James ew di lêkolîna xwezaya mirovî de ji perspektîfek olî derxist, "ol" xwedan "beşek cewhera mirovî" ye.
Dîtinên cûrbecûr di derbarê cewhera mirovan de ji hêla alimzan ve hatine girtin. Lêbelê, di hemî "antropolojiya Incîlê" de hin "îdîayên bingehîn" hene.
"Mirov bi orjîneya xwe di Xwedê de, Afirînerê wê ye." "Mirov bi image wêneyê Xwedê’ ve davêje.
Mizgînî yek "doktrîna cewherê mirovan" nagire. Bi berevajî, ew ji bo pirtir vegotinên felsefîkî yên cewherê mirovan materyalê peyda dike. Mînak, Afirandin wekî ku di Pirtûka Destpêbûnê de tê dîtin teoriyek li ser xwezaya mirovî peyda dike.
Dêra Katolîk a Dêra Katolîk di beşa "Xirabiya mirovê mirov" de gotar di derheqê mirov de wekî wêneya Xwedê, vokalê ji lêdanê, azadî, kiryarên mirovî, dil, wijdana exlaqî, şan û guneh heye.
Xwezaya mirovî afiran
Wekî ku di destpêkê de hate afirandin, Biblencîl di cewherê mirovan de "du hêman" diyar dike: "laş û giyan an ruhê jiyanê ku ji hêla Xwedê ve di hundurê wî de tê şûnda". Bi vî rengî "giyanek zindî", ango "kesek zindî" hate afirandin. Li gorî Genesis 1:27, ev mirovê zindî di binê "wêneyê Xwedê" de hate çêkirin. Ji perspektîfê bîbîlî, "meriv însan e ku wêneyê Xwedê bîne".
"Du awayên bingehîn ên têgihiştina xwezaya mirovî-yek ji wan giyanî, Biblicalncîl û teolojî ye," û ya din "xwezayî, kozmolojî û dij-teolojî." John Tulloch
Destpêkirin wateya "wêneya Xwedê" napeyive, lê zanyar pêşnûme dibînin. Yek ew e ku di qewlika Xwedê de hatî afirandin cewherê mirovan ji ya heywanan diafirîne. Ya din jî ev e ku wekî Xwedê "gengaz e ku biryaran û îqtîdariyê bike" lewra mirovên ku di wêneya Xwedê de hatine çêkirin "bikaribin biryarê û serweriyê bigirin". Ya sêyemîn jî ew e ku mirov xwedan kapasîteyek xweser a "armancan" dike û berbi wan ve diçe. Ku Xwedê afirîner wekî "baş" binav kir, diyar dike ku Adem "bi wêneyê Xwedê, bi rastiyê hate afirandin."
Adem bi aferandina "hilbijartinên rast", lê di heman demê de bi şiyana hilbijartina guneh hate afirandin, bi ya ku wî ji rastdariyê ket nav rewşek "guneh û xedariyê". Bi vî rengî, li gorî Biblencîlê, "mirovahî ne wek ku Xwedê ew afirand".
Cewhera mirovahiyê
Wekî "pejirandin ku di cewherê exlaqî de tiştek xirab e di hemî olan de tê dîtin". Augustine of Hippo termek ji bo vê nirxand ku hemî mirov guneh têne dinê kirin: gunehê bingehîn. Gunehê orîjînal "mêldariya gunehê giyanî ye di hemî mirovan de". şaşî.
"Gendeliya gunehê orîjînal li her deverê xwezaya mirovî fireh dibe": ji "sedem û xwestinê" û hem jî wekî "mezheb û impulsan". Vê rewşê carinan wekî "hêjahiya bêkêmasî" tête navandin. Nêzîkbûna tevahî nayê vê wateyê ku mirovahî wekî "bi tevahî bêxeber" e ku ew dikare bibe. Ingîrovekirina Romayî 2:14, John Calvin dinivîse ku hemî mirov "hin nêrîn û edaletê ... yên ku ji hêla xwezayê ve têne pejirandin" hene.
Partiya Sosyalîzma Demokrat
Partiya Sosyalizma Demokrat - PDS (bi almanî: Partei des Demokratischen Sozialismus) partiyeke siyasî li Almanyayê ye. Partî niha piştî hevkarî û yekbûna bi partiya WASG re, bi navê Partiya Çepgir (bi almanî: Linkspartei) tê binavkirin. Herwekî navê PDS (Partei des Demokratischen Sozialismus) jî tê bikaranîn.
Xwezaya mirov
Teolojiya xiristiyan
Adem "tevahiya xwezaya mirovî" mestir kir, lewra gava Adem guneh kir "tevahiya cewherê mirovan guneh kir". Peymana Kevin kevn eşkere nake ku "gendeliya xwezaya mirovan" bi gunehê Adem re girêde. Lêbelê, "gerdûniya guneh" girêdanek bi Adem re girêdide. Di Peymana Nû de, Pawlos bi "gerdûniya guneh" re têkildar dibe. Ew jî eşkere dike ka wateya Testerîeta kevn tê çi wateyê: girêdana di navbera "cewherê gunehkar" a mirovahiyê û gunehê Adem Di Romayî 5:19 de, Pawlos dinivîse, "bi navgîniya [Adem] mirovahî gunehkar dibû". Pawlos jî bicîh kir. cewherê gunehkariya mirovahiyê ji xwe re: "Di cewherê min gunehkar de tiştek baş tune."
thedeolojiya "doktrîna gunehê orîjînal" wekî hêmana bingehîn a cewherê mirovan ne tenê li ser thencîlê ye. Ew di beşê de "generalîzmek ji rastiyên eşkere" ji çavdêriya empirîkî vekirî ye.
Partiya Sosyalîzma Demokrat
Bingêha vê partiyê ji Partiya Yekîtiyê ya sosylîst a Almanyayê - SED (Sozialistischen Einheitspartei Deutschlands) a Almanyaya Rojhilatê ya berê (DDR) tê. Wekî tê zanîn herdu dewletên alman di sala 1989an de dibin yek. Heya 4ê sibata 1990an wekî SED-PDS tê binavkirin. Di kongreya xwe ya 9em de bi partiya Xebat-Dadmendiya Sosyal Alternatîva Hilbijartînê (WASG) re yekîtiye çêdike û bi navê Partiya Çepgîr dikeve hilbijartinan.
Xwezaya mirov
Teolojiya xiristiyan
Dîtina empirîkî
Hejmarek pisporên li ser xwezaya mirovî xuyangên xwerû (ango, mêldariya îniyatiyê) guneh wekî rastiyên empirîkî diyar kirine.
Partiya Sosyalîzma Demokrat
Vê partiyê gelek caran dostaniya xwe ya ligel têkoşîna gelê Kurdistanê jî nîşan daye. Di hilbijartinên dawî de wekî oposîsyon di parlamana Almayayê de cihê xwe girtiye.
Xwezaya mirov
Teolojiya xiristiyan
Jineolojî Richard Dawkins di pirtûka xwe ya The Selfish Gene de dibêje ku "jînek serwerî" di genimek xelaskar a biserketî de "xwebêjiya hovane". Zêdetir, "ev gene xwenasîn bi gelemperî dê bibe sedema xwebirêgirtinê di behsê takekesî de." Psîkologê zarok Burton L. White, PhD, di zaroktiyê de ji dayikbûnê re "taybetmendiyek" xwe dibîne, taybetmendiyek ku xwe di nav kiryaran de îfade dike. yên ku "xweparastî ye." Civaknas William Graham Sumner ev rastiyek dibîne ku "her derê yek" hevdîtin dike "xapandin, gendelî, nezanbûn, xweperestî û hemî vebijarkên din ên cewherê mirovan". Ew radibe "rezên. û hestên cewherê mirovî "wekî" cupid, dilsoz, vîn, dilpakî, û valahî ". Sumner xwezaya wana mirovî wekî gerdûnî dibîne: li hemî mirovan, li her deveran, û li hemî stasyonên civatê. Psîkologîst Thomas Anthony Harris, MD, li ser bingeha "daneyên li desta", "guneh, an xirabî, an xirab, an" xwezaya mirovî "dibîne, tiştê ku em jê re dibêjin cûre di cûreyên xwe de, di her mirovî de diyar e". Harris ev bang dike. şert "xirabiya hundurîn" an "gunehê orîjînal".
Nîqaşa empirîkî ya ku ji hêla pisporiya xirabiya jînenîgarî ve pirsgireka jînenîgarî tête pirsîn ji hêla lêkolîner Elliott Sober û David Sloan Wilson ve tê pêşkêş kirin. Di pirtûka xwe de, Unto Other: The Evolution and Psychology of Behaching Self Selfist, ew teoriyek li ser bijartina koma pirçandî di piştgiriyê de ji "altruism" a giyanî ya xweser a dijberî ya bi taybetmendiya gunehê ya orîjînal ji bo xwezaya mirovan pêşniyar dikin.
Gulî Şadkam
Gulî Şadkam, pispora folklorê ye û bi alîkarîya Celîlê Celîl nêzî 3000 helbestên kurdên Xorasanê di qaliba sêxiştîyê kom dikin. Gulê Şadkam li karê dîzayna cil û berkên kurdî jî çalak e. Herwiha wê heta niha bi dehan terh û berhemên kurdên Xorasanê li Îranê bi navê kurdên Xorasanê qeyd kirine.
Xwezaya mirov
Teolojiya xiristiyan
Sedsala 20-an Theolojiya Lîberal
Dêologên lîberal di destpêka sedsala 20-an de cewherê mirovî wekî "bingeh baş" binav kirin, tenê hewceyê "perwerdehî û perwerdehiya rast". Lê nimûneyên jorîn vegera li ser "nêrînek rastîn" a cewherê mirovan "belkî gunehkar û xweparastin" belge dikin. Pêdivî ye ku xwezaya mirovî "ji nû ve were vejandin ... da ku bikaribe jiyanek bêhempa bijî".
Xwezaya mirovan nûvekirî
Armanca hatina Mesîh ev e ku mirovahiya ketî dibe ku "li gorî wêneya Mesîh ya ku wêneya bêkêmasî ya Xwedê ye" bêne guhastin û veguherandin, wek ku di 2 Korîntî 4: 4 de ye. Testamenta Nû "hewceya gerdûnî" ya ji nûve zindankirinê eşkere dike. Nimûneyek wêneyên Mizgîn a nûjenkirina xwezaya mirovî û encamên behriyê li dû xwe didin.
ku "ji nûvekirina hişên xwe veguherîne" (Romayî 12: 2) ji veguheztina yeka "xwe" (an "zilamê pîr") li "xwe ya nû" (an "zilamek nû") (Col.  3: 9-10) ji mirovên ku "yên din" nefret dikin "û" zor in ku meriv bi hev re bêne "veguheztin û yên ku ji" mirovên dilovan, dilxweş, aştîxwaz, bîhnfireh "ji" xerîb, hêrs û xwexwaz "in. , dilovan, baş, dilsoz, nerm û xwe bixwe tête kontrol kirin "(Galatî 5: 20-23) ji veguheztina" li gorî berjewendîyên xwe "ji lêgerîna" berjewendîyên kesên din re "veguherandine (Fîlîpî 2: 4)
Felsefeya nûjen a destpêkê
Vê ramîna ramanê bi René Descartes re berdewam kir, ku nêzîkbûna wî ya nû felsefe an zanist vegerand û hûrguliya xwe ya berê-Sokratî li ser tiştên ne mirovane. Thomas Hobbes, paşê Giambattista Vico, û David Hume hemî îdîa kirin ku yê yekem e ku bi rengek zanistî ya nûjen Baconian bi rengek rastîn ji bo tiştên mirovî bikar tîne.
Hobbes navdar li dû Descartes di şirovekirina mirovatiyê wekî mijarê di berjewendiyê de, mîna makînan. Wî jî pir bi bandûr rewşa siruştî ya mirov (bêyî zanist û hunerê) wekî yeka ku jiyan dê "tenêtî, belengaz, nazdar, birak û kurt" binav kir. rasa. Di vê dîtinê de, hiş di dayikbûnê de "qulpikek bêkêmasî" bê qaîde, ji ber vê yekê daneyên zêde dibin, û rêzikên ji bo danûstendina wan tenê bi ezmûnên hişmendiya me ve têne damezirandin.
Jean-Jacques Rousseau nêzîkatiya Hobbesê berbiçav kir û di heman demê de ew rexne kir. Ew hembêz û hevûdu ya Hume bû, ku berî Revolutionoreşa Fransî nivîsiye û demek dirêj berî Darwîn û Freud. Wî şirovekirina şaristanîya rojava digel Nîqaşa xwe ya Duyemîn pêşnîyar kir ku mirov carî bû xwediyê heywanên yekane, bê sedem û ziman an civak, û van tiştan ji ber qezayên pêş-dîrokê pêşxistibû. (Ev pêşniyaz jî ji hêla Giambattista Vico ve kêmtir navdar bû.) Bi gotinên din, Rousseau argûman kir ku xwezaya mirovî ne tenê ne rast bû, lê di heman demê de bi qasî ku di derheqê wî de hatibû texmîn kirin jî rast bû. Mirov siyasî û raxistî ye, û niha ziman heye, lê bi eslê xwe ne yek ji wan tiştan bû. Ev yek di encamê de tê vê wateyê ku jiyanek di bin rêveberiya sedemên mirovî de dibe ku ne rêyek bextewar be ku li jiyanê bimîne, û dibe ku ji bo jiyanê rêyek îdeal nine. Rousseau di heman astê de nezelaliyek e ku wî nêzîkatiya Hobbes girt, îdîa kir ku mirovên primitive ne bi xwezayî jî civakî bûn. Ji ber vê yekê mirovê şaristanî ne tenê ji berhevdana di navbera jiyana şaristaniyê û xwezaya mirovî de ne tenê bêhevseng û bêhêvî ye, lê berevajî Hobbes, Rousseau di heman demê de ji bo pêşniyara ku mirovên primitive xweşiktir bû, "xilafên rûspî" bû.
Têgîna Rousseau ya xwezaya mirovî wekî çavkaniya gelek geşedanên ronakbîrî û polîtîk ên sedsala 19-an û 20-an tê dîtin. [88] Ew li ser Kant, Hegel û Marx û pêşkeftina îdealîzm, dîrokparêzî û romantîzmê bandorek girîng hebû.
Tiştê ku xwezaya mirovî dixuye, li gorî Rousseau û modernîstên din ên sedsala 17-an û 18-an, heywanên mîna heywanan bûn ku rê dida mirovahiyê ji bo pêşkeftina ziman û sedem, û civakên berbiçav (an civakên her cûre, li gorî Rousseau).
Berevajî Rousseau, David Hume rexnedayînek ji rêwerzan oversimplifying û sîstematîk ên Hobbes, Rousseau, û hinên din re bû ku, ji bo nimûne, tevahiya xwezaya mirovî tê texmîn kirin ku ji hêla cûrbecûrên xweparastinê ve têne rêve kirin. Ji hêla Hutcheson û Shaftesbury ve hat bandor kirin, wî dijî dijwariya berfireh kir. Ji aliyekî ve, wî qebûl kir ku, ji bo gelek babetên polîtîk û aborî, mirov dikare bifikire ku ji hêla xweparêziyek wisa hêsan ve têne rêve kirin, û wî jî ji hin hêmanên bêtir civakî yên "xwezaya mirovî" re nivîsandiye wekî tiştek ku were hilweşandin, mînakî heke mirov tenê di civakan de hevûdû nebûya. Ji aliyekî din, wî red kir ku wî wekî "paradoxê şehfedan" binav kir, û got ku tu siyasetmedar nekare peyvên wek "'rûmetdar" û "şerm", "xweşik" û "xeyal", "xiyal" û "şermezar bike. '", heya ku li wir tiştek" destûreka bingehîn a hişê aqilî "nebê.
Hume — mîna Rousseau for di dema xwe de ji bo nêzîkatiya xwe ya modernîst, di mînaka Bacon û Hobbes de, li pey mînaka Bacon û Hobbes, li pêşberî ravekirina metafîzîkî ya ji bo her celeb sedem û bandorekê, nakok bû. Ew sûcdar bû ku bûyerek ateîst. Wî nivîsand:
Em neçar in ku lêkolînên xwe ji ber vê yekê bimeşînin da ku bipirsin "Whyima me mirovahî heye, ango hest-hevalbendiyek bi kesên din re?" Dî bes e ku em vê yekê wekî hêzek di cewherê mirovan de bi nav dikin. Lêkolîna sedemên me divê li deverekê bisekinin.
Piştî Rousseau û Hume, cewherê felsefe û zanist guherand, di nav şax û nêzîkatiyên cihêreng de çandin, û lêkolîna cewherê mirovan li gorî vê guherîn. Pêşniyara Rousseau ku cewherê mirovî lawaz e, bandorek mezin li ser tevgerên şoreşger ên navneteweyî yên cûrbecûr kir, di heman demê de nêzîkbûna Hume li welatên Anglo-Saxon, tevî Dewletên Yekbûyî, pirtir bûye.
Li gorî Edouard Machery, têgîna xwezaya mirovî bi taybetî derketina biyolojiya folklorî ye û bi taybetî jî, têgeha bingehîniya bingehîn a folklorî - mêldariya mirovên asayî ji bo ceribandina cewheran e. Machery amaje bi wê yekê dike ku, dema ku hizra ku mirov xwediyê "bingeh" e, ramanek pir kevn e, lê ramana ku hemî mirov xwediyê xwezaya yekbûyî ya mirovî ye, bi tevahî nûjen e;  ji bo demek dirêj, mirovan ji mirovan re wekî "me li hember wan" difikirîn û ji ber vê yekê ji mirovan re wekî celebek yekgirtî nafikirin.
Felsefeya hevdem
Rexneya li ser têgîna cewherê mirovanEdit
Fîlozofê zanistê David L. Hull bi bandor bandor kir ku tiştek wekî cewherê mirovan tune ye. Rexneya Hull li dijî fîlozofên ku cewherê mirovan wekî komek ji taybetmendiyên fenotypîkî yên hundurîn (an jî nîgarên) ku di nav mirovan de gerdûnî ye, ji mirovan re bêhempa, û ya diyarkirî ya ku ew ê bibe endamê cureya biyolojîkî Homo sapiens, tê raber kirin. Bi taybetî, Hull argûman dike ku mîna "şehweta bingehîn a mirovan" di biyolojî de "demkî, şert û derûdor e" di 91 de ye. Ew arguman dike ku guhertin, ji ber ku ew encama derxistinê ye, taybetmendiyek bingehîn a hemû cûreyên biyolojîkî ye. Digel vê yekê, cûrbecûr celebê ku di çirûskek dîrokî de celebek taybetî diyar dike "ji ber tewangê berbiçav" e. Ew dinivîse:
Di serdemek de celebek biyolojîkî dibe ku ji hêla yek an çend nîgarên ku hem gerdûnî di nav wan de têne belav kirin û hem jî bi organîzmayên ku ji wî cûreyî ve hatine sînorkirin re were destnîşankirin, lê rewşên weha demkî, domdar û berbiçav in.
Sedemên hêşîn ên ku taybetmendiyên gerdûnî yên ji hêla hemî endamên cûreyan ve têne parve kirin bi gelemperî endamên hebûnên din jî hene, digel vê yekê taybetmendiyên ku bi taybetî ji hêla endamên hin cûreyan ve têne xwedan xwedan kêm kêm ji hêla hemî endamên wê cûreyê ve têne xwedan. Ji ber van sedeman, Hull bi bîr tîne ku, di baca îroyîn a pêşverû de, xwedan xwedan cûreyek taybetî bi xwedîkirina taybetmendiyên hundurîn ên taybetî ve girêdayî nine. Berevajî vê, ew li ser sekinandina têkiliyên rastîn (têkiliyên jenosîdê an navbeynkariyê, li gorî konsepta cureya rastîn a ku tête bikar anîn) girêdayî ye ji endamên din re. Di encamê de, nekare hundurên xwedaniyê ku diyar bike ka ew ê bibe endamê cureyên Homo sapiens. Rêxistinên takekes, di nav mirovan de, ji hêla têkiliyên xwe bi endamên din ên heman heman rengî re, ne xwedan taybetmendiyên hundirîn in, ji hêla cûreyek cûreyek ne.
Li gorî Hull, girîngiya exlaqî ya argumana wî di bandora xwe de li ser bingeha biyolojîkî rewa ya ji bo têgeha "mafên mirovan" derdikeve. Her çend demek dirêj tê nîqaş kirin ku ji bo "mafên mirovan" bingehek zexm heye ku di ramanê de ku hemî mirov bi rastî yek in, divê xebata rexneyê ya Hull, bingehek wisa - bi kêmasî li ser asta biyolojîkî - winda bibe. Digel vê yekê, Hull vê yekê baş nagire ku ji bo mafên mirovan bingeheke bingehîn e, ji ber ku mirov dikare hilbijêrî li ser rêzgirtina mafên mirovan berdewam be jî bêyî parvekirina heman cewherê mirovan.
Parastina konsepta cewhera mirovanEdit
Philosend fîlozofên nûjen hewl dane ku bi têgihîştinên alternatîf ve têgîna xwezaya mirovî li hember dozan biparêzin ku ew bi jineolojiya nûvekirî ya pêşverû re têkildar e. Ew îdîa dikin ku têgîna xwezaya mirovî di warên neolojolojî û biyolojî de têkiliya xwe didomîne. Pir kesan têgehên ne-bingehîn pêşniyar kirine. Hinekên din îdîa kir ku, heke Darwînîzm destnîşan kir ku her hewlek ku bingeha endamtiya cureyan li ser "taybetmendiyên bingehîn ên hundirîn" binirxîne, paşnav hîn jî dikarin "têkilî" bin - ev ê bi têgînên navbirî, ekolojîk, û felogjenetîkê re têkildar be, yên ku ne. ji hêla biyolojiya pêşkeftî ya nûjen ve hatî pejirandin. Armanca van hewldanan ev e ku Darwînîzm bi têgihiştinek hin a xwezaya mirovî re ku di dema xwe de domdar e, tevlihev bike.
Hesabê "nomolojîk" ê Machery
Fîlozofê zanistê Edouard Machery pêşnîyar kiriye ku rexneyên jor tenê li ser ravekek diyar (an "nêrîn") ê xwezaya mirov, û ne ji bo "xwezaya mirovî bi gelemperî" re bicîh bike. Ew di navbera du têgihên cûda de cih dide:
Machery zelal dike ku, jibo hejmartina wekî "encama hilavêjinê", divê malek di wateya Ernst Mayr de ravekirinek dawî hebe. Pêdivî ye ku meriv jêhatî wekî hilberê pêvajoyên pêşveçûnê diyar bike. Ya girîng, taybetmendî dikare wekî wateya xwezayê di nav xwezayî ya mirovahî de jimartin be jî heke ew di nav mirovan de gerdûnî nebin û ji mirovan re nebin yekta. Bi gotinek din, ji bo mirovbûnê pêdivî ne pêdivî û ne têr û ne hewce ye ku taybetmendiyên nomolojîkî hewce bike. Di şûna wê de, bes e ku ev taybetmendî di piraniya mirovan de têne parve kirin, wekî encamek derxistina cureyên wan - ew "hewce ne ku bibin tîpîk". Ji ber vê yekê, xwezaya mirovî di wateya nomolojîk de ne diyar dike ka ew ê bibe endamê cureyên Homo sapiens. Nimûneyên taybetmendiyên ku li gorî pênase nomolojî de wekî parçeyên cewherê mirovî têne hesibandin ev in: ducanîbûn, xwedîbûna axavtinê, xwedî meyla berbi biparentalinvestment di zarokan de, reaksiyonên tirsê bi dengeyên nediyar. Di dawiya dawîn de, ji ber ku ew hilberîna pêşveçûnê ne, taybetmendiyên ku di binyada ramyarî ya nomolojîkî de ne, ne rast in, lê ew dikarin bi demê re biguhezin.
Machery bi biyolojîstan û yên din fîlozofên jineolojiyê re dipejirîne ku têgîna bingehîn a cewherî ya mirov bi biyolojiya nûjenparêziyê re ne hevaheng e: em nekarin endamiyê di celebên mirovan de bi wateya pênase an komek taybetmendiyan vebêjin. Lêbelê, ew îddîa dike ku ev nayê vê wateyê ku mirov ne xwediyê xwezayê ye, ji ber ku em dikarin têgîna nomolojîkî ya ku ne têgehek xwerû ye qebûl bikin. Ji ber vê yekê, divê em ji xwezaya mirovan bifikirin wekî gelek taybetmendiyên mirov di encama pêşveçûnê de hevbeş in.
Machery argûman dike ku nîgarên cewherê mirov dikare alîkar bike ku rave bike çima ew, di heman demê de çand pir cihêreng in, di heman demê de di nav çandan de pir domdar jî hene. Ji bo Machery, piraniya formên cihêrengiya çandî di rastiyê de cihêrengiya li ser mijarek hevpar e; Mînakî, Machery dîyar dike ku têgeha pergalên hevwelatî di nav çandan de hevpar e lê forma rastîn a ku digire û taybetmendiyên di navbera çandan de diguhere.
Pirsgirêkên di nav hesabê nomological
Machery di heman demê de kêmasiyên potansiyel ên li ser hesabê nomolojîkî jî bilind dike. Ya yekê ev e ku têgîna nomolojîk wateyek xwerû ye ku nekare gelek rola ku têgîna cewherê mirovî di zanist û felsefeyê de li bende dike ve bike. Taybetmendiyên ku bi hesabê nomenolojîk ve li mirovan hatine xistin, mirovan ji heywanên din cuda nakin an destnîşan dikin ka çi dibe bila bibe mirov. Machery vê îdîayê pêşiya îddîayan dike ku îdeaya nomolojîk a cewherê mirovan hîn jî gelek rolan pêk tîne. Ew girîngiya konseptê ronî dike ku mirov çi tiştê hevpar bi nav dike ku kî dikare were çêkirin da ku generalîzasyonên zanistî, psîkolojîk di derbarê mirov de bihewîne. Yek sûdmendiyek têgihîştinek wusa ev e ku ew ramanên li ser taybetmendiyên ku ji hêla pirraniya mirovan ve têne xuyang kirin dide ku dikare di navderketiyên vegotinê de were ravekirin.
Pirsgirêkek din a potansiyel ev e ku hesabê nomolojîkî yê xwezaya mirov tehdît dike ku rê li ber encamê negirtî bigre ku hemî taybetmendiyên mirovan parçeyên xwezaya mirovane ne. Li gorî hesabê nomolojîkî, heke heb encamek pêşveçûnê ye, xayîn tenê perçeyek ji xwezaya mirovî ye. Lêbelê, hişmendiyek heye ku hemî taybetmendiyên mirovan encama pêşveçûnê ne. Mînakî baweriya ku av şil e, ji hêla hemû mirovan ve tê parve kirin. Lêbelê, ev bawerî tenê mimkun e ku ji ber ku, me jî, mînakek hişê têkiliyek derxistiye. Zehmet e ku meriv jê taybetmendiyên ku encama pêşveçûnê û yên yên ne ne cuda bin. Machery îdîa dike ku cûdahiya di navbera ravekirina nêzikî û ya paşîn de dikare li vir xebatê bike: bi tenê hin taybetmendiyên mirovî dikare ravekirinek dawî were, wî argum dike.
Li gorî fîlozof Richard Samuels hesabê cewherê mirovan tê hêvî kirin ku pênc rola jêrîn bicîh bîne:
fonksiyonek rêxistinkirinê ya ku qada herêmî ya lêpirsîna zanistî şirove dike ku bi kevneşopî tête fêm kirin taybetmendiyên ku li seranserê gerdûnî û bêhempa ne ji bo mirov fonksiyona sedemek sedemek e ku ji sedemên behreyên mirovî û taybetmendiyên karûbarê taksonomîkî ya ku diyar dike xwediyê xwezaya mirovî ye krîtera pêwîst û bes ji bo ku mirov ji cureyên mirovan re têkildar be Guherandinên ku têgihîştina ku xwezaya mirov di hin deman de maqûl, guhêzbar an bi kêmî ve dijwar e guhartin û domandin e.
Samuels hebên ku hesaba namzedî ya Machery li ser fonksiyonê ravekirinê ya sedemî nagire, ji ber ku ew îdîa dike ku taybetmendiyên sipîrîn û hev-cûrbecûr, cewherê cewherê mirovan e. Bi vî rengî, xwezaya mirovî ne dikare bibe bingehê van taybetmendiyan û ji ber vê yekê jî nekaribe rola xwe ya ravekirina sedemî bîne cih.
Fîlozof Grant Ramsey, jî hesabek muhîm a Machery red dike. Ji bo wî, destnîşankirina cewhera mirovî bi rêzgirtina ji taybetmendiyên gerdûnî re, gelek taybetmendiyên girîng ên mirovî nagire. Ramsey qala antropolog Clifford Geertz dike, ku îdîa dike ku "têgeha ku nebe ku fenomenek çandî empirîkî gerdûnî be, ew nikare tiştek di derbarê cewherê mirovan de nîşan bide, bi qasî ku têgehek maqûl e, wekî ku dibêje ji ber ku anemia-hucreyê nexweşiyê, mixabin, ne gerdûnî ye, ew nikare di derheqê pêvajoyên genetîkî yên mirovî de tiştek ji me re vebêje. Ne ev e ka ev fenomenî bi zanistî girîng in ku girîng in ... lê gelo ew dikarin werin çêkirin da ku pêvajoyên xwezayî yên bêdawî ku di bin wan de bine eşkere kirin ". Li dû Geertz, Ramsey wiha digire ku lêkolîna cewherê mirov divê tenê bi taybetmendiyên gerdûnî an nêzîk-gerdûnî ve girêdayî nebe. Gelek taybetmendiyên idiosyncratic û taybetî yên balkêşiya zanistî hene. Ji ber cewherê mirovahiyê hesabê Machery nikare bersivek bide ciyawaziyên di navbera mêr û jinan de ji ber ku hesabê nomolojîkî tenê taybetmendiyên hevpar di nav cûreyan de vedike. Di vê çerçovê de, leza mêsaziya jin a ku jineolojî xwedan taybetmendiyek bingehîn û kêrhatî ye, nikare di hesabek nomolojîkî ya cewherê mirovan de were hesibandin.
Ramsey di heman demê de tiştan dike ku Machery bi zagonî dîkotomiya xwedaniyê ya exlaqî qebûl dike, ciyawaziya di navbera taybetmendiyên mirovan de ji ber enculturasyonê û yên ji ber pêşkeftinê vedihewîne. Ramsey hebên ku taybetmendiyên mirovî ne tenê di yek du kategoriyan de dikeve, nivîsîne ku "ti taybetmendiyek organîzmayî ji ber her du taybetmendiyên mîrasê yên organîzmayê û her weha taybetmendiyên hawîrdorê yên taybetî ku organîzm di jiyana xwe de rû dide. "
Samuels '"sedema bingehînparêzî" hesabê
Richard Samuels (di gotara xwe Zanist û Xwezaya Mirovan) de nêrînek bingehîn a sedema sedem pêşkêşî dike ku "divê xwezaya mirov bi hevokek mekanîzmayî, pêvajoy û strukturên ku bi sedema sedema gelek taybetmendiyên sipartir û rêkûpêkên bi pêbaweriyê bi mirovahiyê re têne diyar kirin nas bike". Ev nêrîn "sedema" sedem e ji ber ku mekanîzmayên bi sedemî taybetmendiyên sipî ku bi mirovahî re têkildar in bi navgîniya strukturên sedemên binav ên ku xwedan ji wan re behs dikin re rave dikin. Mînakî, rast e ku baweriya ku av şil e ji hêla hemû mirovan ve tê parve kirin hêj ew bixwe ne di astek girîng a cewherê mirovan de ye. Di şûna wê de, pêvajoyek psîkolojîk a ku rê dide me ku em peyva "şilbûnê" li avê bidin sekinandin, taybetmendiyek gerdûnî ye ku ji hêla hemî mirovan ve tête parve kirin. Di vê berhema xwe de, baweriya superfîjal a ku av şil e, pêvajoyek girîng a psîkolojîk sedema ku ji hêla piraniya mirovan ve bi gelemperî tê parve kirin vedibîne. Theirove jî "bingehîn" e ji ber ku bingehek bingehîn a mekanîzmayî ya kûrnasî ya empirîkî kifş e ku wekî beşek ji cewherê mirovan dihesibîne. Li gorî Samuels, nêrîna wî ji feraseta biyolojîkî ya standard li ser bingehên cewherê mirovahiyê diparêze.
Samuels argûman dike ku rola teorîk a cewherê mirovan di nav xwe de digire: rola rêxistinkirinê, fonksiyonên danasîn, fonksiyonên ravekirinê sedem, fonksiyonên taxonomîkî, û invariances.
Ramsey "jîn-dîroka traktora xêv" ya hesabê
Maneuvanê argûnî ya dûyemîn a Ramsey ev e ku meriv pê nahesibe ku taybetmendî bi tevahî dîrokên jiyanê yên potansiyel dernakevin; pîvan hene. "Van pîvanan" wî digot "bingeha ji bo têgihîştina cewhera takekes û mirovî dide." , Ramsey wekî "şêwaza xewnên taybetmendiyê di nav tevahiya dîrokên jiyanê yên gengaz ên mirovahiyê de" vedihewîne. 987Ji vê yekê, heke em komek tevahiya dîrokên jiyanê yên gengaz ên her kesê bi hebûnê re bikira, em ê bigihîjin nimûneyên belavkirina taybetmendiyê. ku cewherê mirovane ye.
Mînakên trajeyê, li ser hesabê Ramsey, dikare di binyata gotinên şertî de were girtin, wek mînak "ger jin be, hûn êgirî pêş bixin" an "ger mêr in, hûn testes pêş dixin". Dê ev gotinên di derheqê hemû mirovan de ne rast bin. Ramsey îdîa dike ku van gotinan beşek ji xwezaya mirovî digire heke balgehek baş a derûdora (gelek kes bi gotina şertê kevneşopî têr dikin), û qewet (gelek kesên ku antecedent-ê têr dikin bi ser de diçin.)
Xweza û pêşkeftina mirovan
Nîqaşa hevdemî di navbêna "biyokonservatives" û "transhumanists" de rasterast bi têgeha xwezaya mirovî re têkildar e: transhumanists arguman dikin ku "xwezaya mirovî ya heyî bi karanîna zanistiya karanîna û metodên din ên rastîn bêhempa ye". Bioconservatives bawer dikin ku lêçûn kêmtir ji feydeyan digirin: bi taybetî, ew helwesta xwe wekî parastina xwezaya mirovî diyar dikin, ku, li gorî wan, ji hêla teknolojiyên pêşkeftina mirovî ve tehdîd e. Her çend ev nîqaş bi piranî bi şêwazek exlaqî be jî, lê ew di nav şîroveyên cihêreng ên cewherê mirov, azadiya mirov û rûmetiya mirovî de kûr tê kûr e (ku, li gorî bioconservatives, ji bo mirovan re taybetî ye, di heman demê de transhumanists difikirin ku ew dikare were xwedan jî kirin.  ji hêla posthumans). Wekî ku ji hêla Allen Buchanan ve hatî şirove kirin, edebiyata li dijî pêşkeftina mirov ji hêla du fikarên sereke ve tête taybetmend kirin: ew e ku "pêşkeftin dikare xwezaya mirovî biguhezîne an wêran bike" û ku "heke pêşkeftî diguhezîne an jî xwezaya mirovî hilweşîne, ev ê di binê behreya me de bexş bike. baş ", wekî" baş bi cewherê me ve hatî destnîşankirin ".
Bioconservatives de Jürgen Habermas, Leon Kass, Francis Fukuyama, û Bill McKibben hene. Hin sedemên ku ew dijberî (hin şêwazên) teknolojiya pêşkeftina mirov dikin divê di vê fikarê de bibînin ku teknolojiyek wisa "dehumanizing" ê be (ji ber ku ew ê rûmeta mirovahiyê ya ku bi xwezayî di cewhera meya mirovî de hatîye çêkirin) bixin bin xeterê. Mînakî, ew ditirsin ku bibin xwedan "posthumans" dibe ku ji bo mirovên "asayî" xetere bike an ji bo posthumans bixwe jî zirarê bike.
Jürgen Habermas argumana li dijî doza taybetî ya guhartina genetîkî ya zarokên nefes ji hêla dêûbavên xwe ve, ku ji hêla Habermas ve wekî "bernameya eugenic" tête navnîş kirin, argum dike. Argumana wî du perçe ye: Metirsiya herî bilez li ser 'azadiya exlaqî' ya kesên bernamekirî ye, û metirsiya paşê li ser viyana demokrasiya lîberal e. Sedema paşîn dikare wiha were binav kirin: Bernameya genetîkî ya şêwazên destkeftî, jêhatîbûn û vesazkirinan sînordarkî li ser azadiya takekesek a ji bo bijartina jiyanek ji ya xwe, dibe ku bibe nivîskarê yekane yê hebûna wî. Zarokek bêkêmasî dikare ji nasnameya xwe xerîb bibe, ku nuha ji hêla xwe ve ji hêla kesbarên mirovî ve ji hêla kesek din ve bi hev re nehatiye nivîsandin. Ev hesta biyaniyaniyê, ji encama "şertê destpêka jiyanek ku ne di destên wî de ye", ji mirovên guhartî yên genetîkî re dijwar dike ku meriv xwe wekî sazûmanên exlaqî fêm bike ku bikaribin daraza exlaqî azad û serbixwe bikin - ango, bê mudaxeleyek girîng an berbiçav ji ajanderek din re. Habermas xeterek duyemîn pêşniyar dike - hilweşandina hêza bernemasî ya genetîkî ya li ser bihêzbûna demokrasî. Bingeha demokrasîya lîberal, Habermas bi mafî îdîa dike, naskirina hevbeş ya hevgirtî û hevbeş e di nav mirovên azad, wekhev û xweser de. Bernameya genetîkî vê rewşê xeternak dike ji hêla zarokan ve girêdayê bi domdarî li ser dêûbavan, ew bi vî awayî wan ji şiyana dîtir a hemwelatiyên civata dadrêsî dûr dixe. Ev guhartina bingehîn a têkiliya mirov bingeha demokrasiya lîberal hilweşand û viyana wê xeternak dike.
Li aliyê din alîgirê herî navdar ê transhumanîzmê, fîlozofê OxfordSwedish Nick Bostrom e. Li gorî Bostrom, "divê teknolojiyên pêşkeftina mirovî bi gelemperî bêne peyda kirin", [101] ji ber ku ew dê potansiyelek geş ji bo başkirina jiyanê mirovan peyda bikin, bêyî ku "dehumanizing" wan bikin: ji bo nimûne, başkirina kapasîteyên ronakbîrî û laşî yên wan, an parastin. wan ji êş, nexweşî, pîrbûn, û kêmasiyên laşî û cinsî. Di bersiva biyokonservatives, transhumanists arguman dikin ku berfirehkirina kesê "seta kapasîteyê" dê azadiya hilbijartina wê zêde bike, ji bilî ku wê kêm bike.
Allen Buchanan têkiliya konsepta xwezayê ya mirovî bi vê nîqaşê pirsîn. Di "Xwezaya Mirovahî û Zehfkirina Mirovî" de, wî argûman kir ku taybetmendiyên baş, lê di heman demê de xerab jî perçeyek ji xwezaya mirovî ne, û ku guhastina "xirab" ew ne pêwist e ku dê bandorê li ser "baş" bike. Wekî din, Buchanan argûman kir ku awayê ku em başiyê dinirxînin ji xwezaya mirovî serbixwe ye: di rastiyê de, em dikarin "di derheqê hêmanên kêmasiya xwezaya mirovî de darizandinên hevgirtî bikin, û heke ew kêmasiyên hatine xwendin ev hewceyî bandorê li meqamiya me nake ku dadbar bike ka çi ye. baş ". Encama Buchanan ev e ku nîqaş li ser pêşkeftina mirovantiyê dê heke pêgir be li ser têgeha xwezaya mirovî dê pirtir fêr bibe.
Tim Lewens helwestek wekhev pêşkêş kir: ji ber ku nêrînên tenê di xwezaya mirovî de ku bi jineolojiyê re hevaheng in pêşkêş dikin "no rêbernameyek exlaqî di nîqaşên li ser pêşkeftinê de", divê dema ku nîqaşên li ser pêşkeftinê, divê têgeha xwezaya mirovî bihêlin. Li aliyê din, têgînên "folk", neo-Arîstotelî yên derbarê xwezaya mirovî de dixuye ku imkanên normatîf e, lê ew di lêkolîna zanistî de bingehek wan tune. Grant Ramsey bersiv da van îdîayan, argumana ku hesabê wî "qonaxa taybetmendiya jiyanê" rê dide ku konsepta xwezaya mirovî "agahdariyên li ser pêşkeftina mirov agahdar bike".
Daxwazên xwezayê bi gelemperî têkçûna xwezaya xwezayî dibînin, ku bi vî rengî hin jêhatîbûn an taybetmendiyên xwezayî ji ber xwezaya xwe wekî 'baş' têne hesibandin. Xeletiya destpêkê di sala 1903-an de ji hêla G E Moore ve hat destpêkirin, ku hewldanên fîlozofê ji bo diyarkirina baş redaktively, di wateya taybetmendiyên xwezayî de (wekî xwestekdar) protesto kir. Baweriya li ser 'xwezayî' wekî sedemek ji bo pêşkeftina berxwedanê li gelek bingehan ji hêla transhumanîstan ve tête rexne kirin, li dijî motîvasyona bioconservative ji bo parastin an parastina 'xwezaya mirovî'.
Mînakî, Nick Bostrom îdîa dike "dayika xwezayê dêûbavek rasteqîn bûya, ew ê ji ber destdirêjiya zarokan û kuştinê di girtîgehê de bimaya" bi vî rengî ne hêjayî parastinê bêqîmet bû.
Bi vî rengî, Arthur Caplan li dijî zêdebûnên jiyanê, dijberên xwezayî dijî, bi vê îdîaya ku:
"Explanationirovekirina sedemên ku pîrbûn gelek taybetmendiyên stokastîk an fenomenek rastîn e. berevajîkirin an başkirina pîrbûnê. "
têgihiştina zanistî
Behaviorêwaza instinktî, îtîfaqek têkildar a ji bo behreke tevlihev a taybetî, li mirovan hatiye dîtin. Hestên mîna tirsa perçeyek ji cewhera mirovî ne (Mînakî ji bo mînak Tirs § §nternet binêrin). Lêbelê ew bi xwe jî têne zanîn ku mirov malxelik û rast nîn in (binihêrin neoplasticity and Fear ability Nebûna ceribandina tirsê).
ji tirsa berwext a mar û spîndaran di pitikên şeş mehî de hat dîtin. Zarok digirîn bertekek nerasterê. Zarok nikare di dema dirêjbûna zayîna xwe de ji xwe re ji bo saxbûnê bimîne. Inctêwaza dayikê, bi taybetî di bersiva banga pitikê de, eşkere ye ku ji demek dirêj ve tête hesibandin wekî yek ji wan ên herî hêzdar. Mekanîzmaya wê ji hêla çavdêriyên bi MRI ya mêjî ya mêjî ve perçe perçe ye.
Instnstîtûya şêranî di nav zarokên mirovî û kurmikên şimpanzeyê de tê dîtin, lê bi eşkere di nav orangûtên ciwan de neçar e.
Testosterone (hormona sereke ya cinsî ya mê) gelek enstrumanan, bi taybetî cinsî; di heman demê de serdestî, xwepêşandana bixweber, hewildana li ser dijberan biser bikeve (binêre pêşbaziyê), serdestiya hiyerarşiyê (binihêre hiyerarşiya serdestiyê), û bersivdayîna li hember nîşanên tundrês di mêran de (binêre agirbestê), bi qelskirina empatiyê. Di mêran de, kêmbûnek di asta testosterone de piştî zayîna zarokek di malbatê de hate dîtin, da ku enerjiyên bav bêtir li tenduristî, parastin û xwedîkirina zarokan were kirin. Bêguman rêjeyên bilind ên vê hormonê bi gelemperî di kesek bi agirbestî, tevgerên neqanûnî, şideta li dijî yên din, fenomenên wek bandît, û hwd. [Pêdivîya citation] Ev ji hêla lêkolînên ku li girtîgehan ve hatine piştrast kirin. Di bersiva her pêşbaziyê de dibe ku di mêran de rêjeya testosterone di astek girîng de zêde bibe. Di mêran de, asta testosterone bi vî rengî ve girêdayî ye gelo guman dibe ku ew bîhn ji jina ovulîner an ne-ovulîner bibe (binihêrin şikefta menstrual). Mêrên ku bi bîhnên jinên ovulasyonê têne derxistin asta testosteronê domdar, ku di mêran de ji nîşanên ne-ovululasyonê bilindtir e ji asta testosterone. Ev ji ber vê yekê ye ku jinek ovulînkar bifikire, û ji ber vê yekê zilamek ku bi bîhnek jinê ovulasyonê dişîne ji hêla çalakiya cinsî ve nîşanek tê dayîn.
Queixulandin û şermkirin di mirovan de jenosîdek e ku di dema peşveketinê de hatiye pêşxistin da ku laş biparêze û ji nexweşîyên cûrbecûr biparêze.
Belwe, Bane
Belwe gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Demirkosî
Demirkosî, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Giran
Giran (tirkî:Ballı) gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Mastekaya Jorîn
Mastikana Jorîn gundekî bi ser navçeya Xamûra Agiriyê ve ye.
Jean Dubuffet
Jean Dubuffet (Le Havre, 31ê Tîrmeh 1901, Parîs, 12ê Gulanê, 1985) nîgarvan, peykersaz û hunermendê plastîkî yê fransî ye, yekem teorîsyenek şêwazek hunerê ye ku wî navê "art brut" lê kir. nexweşiya giyanî: nîgar, peyker, kalîfrafya, ku ew qebûl dike ku bi piranî ji xwe re bûye îlham.
Halenbeck-Rohlsdorf
Halenbeck-Rohlsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Leupoldsgrün
Leupoldsgrün şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kerguh
Kerguh, kergoşk, kîvroşk an keroşk (Leporidae), famîleyekî guhandarên gihaxwer ji koma guhandarên dirûvê kergoşkan Lagomorpha
Etîmolojî
Egera navlêkirina Kerguhê ew, ku guhên wê wek keran û mezin e. Ji ber ku bi guhê xwe dişibe keran jê re keroşk (wek kerî) hatiye gotin.
Şayes
Guhên wan û lingên wan yên dawî dirêj in. Bi zayînê zêde dibin û tenê heft rojan li çêçikên xwe dinêrin.
Cureyên bejî û kedî hene. Ji bo yên kovî nêçîr dihêt kirin.
Şervêne
Şervêne, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kirmaşanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Lyndsay Faye
Lyndsay Faye nivîskareke amerîkan e. Pirtûka wê ya pêşîn romana pastiche ya sherlockholmesane ya bi navê Dust and Shadow: An Account of the Ripper Killings by Dr. John H. Watson bû. Pişt re ew ji bo romanên xwe The Gods of Gotham û Jane Steele ji bo Xelata Edgar jî hate berbijarkirin. Di sala 2012an de li gorî Komeleya Pirtûkxaneya Amerîkî The Gods of Gotham romana razdar "a herî baş a îsal" bû.
Jiyana wê
Dema ku ew 10 sal bû afirîneriya Sir Arthur Conan Doyle Sherlock Holmes ve dît, eleqeya wê bi şehreza navdar re wekî endamê Herdu Rêzikên Baker Street û Baker Street Baker beşek ji jiyana wê berdewam dike. Conan Doyle digot "Hûn nikarin ji Sherlock Holmes wekî nivîskarekî razdar birevin. Hûn bi tenê nekarin. Ew ê mîna ku bêyî Newton an bi hunera nûjen a bê Picasso re bi stêrfizîkê re mijûl bibin."Faye wekî jina pêşerojê, Gabriel Lehner, dibistana amadeyî ya R. A. Long xwend.
Kariyer
2016an Faye ji nû ve îlhamkirina Jane Eyre a Charlotte Brontë a bi sernavê Jane Steele anî.
Axçanîs
Axçanîs, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Gîrwîs
Gîrwîs gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Hesen Elî Tereqî
Hesen Elî Tereqî zimannasekî kurd e û bi dehan gotar û meqale li kovarên zanîstî yên Îranê bi navê xwe qeyd kirine. Dibe ku ew yekem kes û lêkolînêrê zanîstî yên zimannasî li Xorasanê be. Ew zû ji nava kurdên Xorasanê koça dawî kir û çu berbi dilovanîya Xwedayê mezin çû.
Agirê Sînemayê… Sînemaya Amûdê
Agirê Sînemayê… Sînemaya Amûdê belgefîlmekî derhenêr Genco Demîrer e. Film cara yekemîn di tv ya Kurd1ê de 13yê çiriya paşîn a 2008an ji bo bîranîna 48emîn salvegera Şewata Sînemaya Amûdê hatiye weşandin.
Skênî Jêrî
Skênî Jêrî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Peyruis
Peyruis, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Konqueror
Konqueror wekî Microsoft Edge û Google Chrome gerokek (bi îngilîzî: browser) ji bo înternetê ye li Linux Kubuntu
Astabîs
Astabîs, weke yazdanekî cengê tê ser ziman. Yazdanê deme Hûrîyan a. Di dema Hûrîyan re jê re Astabîs ankû "Astabî" tê gotin. Bandûra wî di dema wî de mazin bûya. Heta ku tê gotin ku bandûra çûya û di nava Hîtîtan jî jê re berg kirina û parastgeh çêkirina. Hîtîtan tê gotin ku ji wî "Zababa" digot. "Nîn-Ur" navê Nînûrta di dema Sûmerîyan de ya. Dagerî û ankû sembolên Ninûrta yê ku weke xwûdayakî şer jî tefsîrên der barê de hene, bi Astabîs re tên dîtin. Astabî, bi teybetê weke ku xwûdayê bajarwelatê Kîşê ya. Lê navê Zababa, di demê de li herêmên Mezabotamya bi teybetî bi navê "Ur-Zababa" ankû "Ur-Zababa"´yê Kişî tê ser ziman.
Lê bikaqasî ku ji tefsîrên der barê wî de ku hatina kifşkirin, ji wan tê fahm kirin ku ew bandora wê li Akadîyan jî û li Babîlîyan jî bûya û di nava wan de jî çanda wî biçih bûya.
Beleke, Bane
Beleke gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Pisyan
Pisyan gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Gurcî li Rûsyayê
Gurcî li Rûsyayê, Kesên bi esle xwe Gurcî ne, wekî li Rûsya diji. Li gorî pêşsbinîyan ew koma etnîkî ji 800 salan zedetîr e ku li Rûsya dijî.
Oberkotzau
Oberkotzau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şile
Şile, şilavî an jî mayî, yek ji halên bingeh ên madeyê ye. Şile, madeyên ku şeklekî yê wan xuya nîn in e. Şile herkoyî in û nikarin bên dewisandin.
Qebare ya şileyê pê germahî û pestan a wê ve girêdayî ye. Şile gihîner in. Lê gihîneriyê wan bi madeyên ku tê hatiye xistin, karin biguherin. Şile ji madeyên req (hişk) pirtir xwediyê valayî ye. Lê li gorî gazê jî jê kêmtir xwediyê valayî ye.
Nimûne: Av a xwerû û ava bişekir negihîner(îsolator) in. Lê ava bixwê gihîner e.
Yekeyên pîvanê
Tebaba şileyan bi yekeyên qewareyê tê pîvandin. Yekeya qebareyê ya SI  metre kûp e (m^3) û bi giştî lître tê bikaranîn(1 dm^3 = 1 L)
Dewisandinayî
Şileyan pir hindik karin bên dewisandin. Di germahi ya odeyê de pestana avê nêzîkî 4000 bar bê zêdekirin, di qewareya avê de bi tenê kêmasiyekî qasî %11î pêk dibe. Di kîmya yê de, şile bi giştî wek nepestanbar tê pejirandin.
Pestan
Di qada erdkêşeyekî de, pestana ku di şileyê de çê dibe, ber bi her hêlê ve tê veguhestin û ev pestan bi kûrahiya avê zêde dibe.Yanê kûrahiya avê çiqas zêde be pestan jî bi hevgirtî zêde dibe. Li vir derê,
h, bilindiya avê ya ku di derdanê de ye ye.
\rho\,, tîrbûn a şileyê ye.
g\,, zûkahiya erdkêşê ye.
Belavbûna Dengê
Di şileyan de leza dengê bi vê formûlê tê hesibandin:
Li vir derê,
K, modûla Bulkê ye.
ρ, pestan e.
Bo nimûne, deng di ava şêrîn û 25 °C'yê de leza wê qasî 1497 m/s ye.
Çavkanî
Wikipedia-Werger
Ferhenga zaravên teknîkî
Çirçax
Çirçax gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Axqişlaq
Axqişlaq, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gerdshagen
Gerdshagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Dîroka êrîşên li serhildana rojavaya Kurdistanê
DAIŞ'a terorîst bi alîkariya Tirkiyeyê û li ser sînorê Iraqê derbasî Rojava bû. Di sala 2013 li Dêre Zorê û Reqa bi cih bûn û li Sûriyê belav bûn. Bajarê Reqa kiribûn ser bajarê xwe.
Êrîşên li gundê kurdên êzdî Qestel Cendê
Li vir, hewldana pêşî bû. Di hefteya sêyem ya kewçerê de Tirkiye ji hêzên ku biçekkirina ên weke yên Omar dedîxî got wan û ji wan xwest ku hêrîşî kurdan û herêmên bikin. Lê di wê hewldanê de ev komên çete jî bi serneketin. Bi vê yekê re dewletê, li ber gund, ku herêmên tirkimanan xwest ku ji wan deran rêxistinkirinê li dijî kurdan bide kirin. Bi vê yekê, ev komên çete ên çekdar afirandin û çandina bi ser kurdan de.
Êrîşên li taxên kurdan Eşrefiyê û Şêx Maqsûd li Helebê
Taxên Eşrefiyê û Şêx Maqsûd, taxên kurdan in ku dikevina herême Helebê de. Li vir, berî vê hewldana Tirkiyê ya bi komên çete ên weke ên Omar Dedixî û hwd re, berî wê bi hefteyeke hêrîş biribûbûna ser van herdû taxên kurd. Hingî hin komên ku xwe we artişa azad didan nasîn û navê "Tabûra Salahadin" ku li xwe kirin û ji aliyê Tirkiyê ve ku hatibûbûna bi rêxistin kirin, ji aliyê wan ve hêrîş li van taxên kurdan hat kirin ku bi dehan kurd hatin qatil kirin. Ev koma çete ya ku navê "tabûra Salahadin" li xwe kirî komeka çete ku ji aliyê Tirkiyê hatibû demezrandin û biçekirin ku li dijî kurdan û herêmên wan û statûya şer bike û nearamiyê li herêmên wan bide çê kirin.