cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Newaf Mîro
Heta niha du berhem nivisandiye û di nava weşanên Pêrî de hatine çapkirin û belavkirin. Ya yekem helbest e û bi navê Ji Te Hezkirin e; ya duyem pexşan e. Lê ev ji bo wî ew têstromane û bi navê Lehengê Tazî Keleşê Reş e.
Berhemên wî
- BEND, roman,capa 2, 2014 Wêsanên Do, Stenbol. - SÊWIYÊN BI DAYIK Û BAV, roman 2014 Wêsanên Do, Stenbol. - Du Kes Yek Mirov, roman 2014 Wêsanên Do, Stenbol. - Gava Mirî Biaxife,roman 2014 Wêshanê Do, Stenbol.
Daî
Daî (Data - Datum bi Ingilîzî) bi wateya komek a agehîyan li ser sîfetên çendayî û çewayî a guherokek an komeka guherokan e. Daî ji encama pîvan û hilsengandin a nirx an cûre yên guherekan bi dest dikevin.
Saint-Martin-de-Queyrières
Saint-Martin-de-Queyrières, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Xwedanedest
Xwedanedest ji kiryarekê ra dihê gotin ko tiştek an kesek bi neçarî xwe teslîmê kestk an tiştekê din bikit. Xwedanedest dikarit fîzîkî bit an jî manewî bit. Xwedanedest a fîzîkî dikare mîna xwedanedest a dizekî bit dema polîs li pey wî bin. Xwedanedest a manewî jî dikare mîna îtiraf a wî dizî bit di hepsê da, dema pêştir înkara sûç ên xwe dikit, û piştra li jêr zext û givaş a polîsan da hemî sûç ên xwe digire ser milê xwe.
Valakirina gundên kurdan ji aliyê Tirkiyeyê
Piştî Şerê PKK û Tirkiyê li sala 1984ê destpê kirî, nêzî 3 hezar gundên kurdan ji aliyê dewleta Tirkiyeyê hatin vala kirin.
Nûmeyîş
Nûmeyîş, bi armancekê levbûna bikom re tê gotin. Li Kurdistanê, di salên 1967-68-69´an de bi armanca ku hebûna xwe bidina û hebûna xwe bidina nasîn, nûmeyîşên Kurdan bûn. Dewleta Tirk, zimanê wan qedexe kiribû û wan jî, nikarîbû ku hebûna xwe bênina ser ziman. Ji ber vê yekê, li her navçê û bajêr û deverên ku mireovên kurd lê dijîn lev dijîn û ji xwe re gotin "em kurd in" û bi wê armancê meşîn. Ji wan Nûmeyîşan re tê gotin "Nûmeyîşên rojhilat" an jî "Nûmeyîşên li Kurdistanê". di wê demê de Civaknasên weke Îsmail Beşîkçî, bi navê "Nûmeyîşên Rojhilat" pirtûkek jî nivîsand. Ev nûmeyîş, têgihiştineka kurdistanî di nava kurdan de afirand in û kir ku kurd êdî li ber Zilme li ser serê wan ku dewleta tirk dimeşand bikevina tekoşînê de. Hin civaknasan, wilo ev nûmeyîşên li kurtdistanê şîrovekirin û gotin ku "ew rabûna kurdan ya li ser pîyan bû."
Xerabê
Xerabê an jî Xerabê Kûrê gundekêî girêdayî navçe Şemrex a ser bi Mêrdînê ve  ye. Gundekî kevnare ye. Derdora wî kanî, rez û daristan e. Şikeft û kelên wê balkêş in. Kela guzikê, Çhilika Elî?, şikefta Zerzemî, tirba Mewretê? balkêş in.
Gund ji aliyê Ehmedê Pale, Reso, Şêx Elî û Mehmûdê Xatê ve di derdora salên 1850'î de hatiye avakirin.
Debara gund bi pez, rez, çandinî û fêkiyan dibe. Gund di sala 1993'an de ji aliyê artêşa tirk ve hatiye şewitandin. Piştre li ser rêya Amed û Mêrdînê li Kanîgenîkê ji nû ve hatiye avakirin.
Stephen Hillenburg
Stephen McDannell Hillenburg (21ê gelawêja 1961, li Lawton, Oklahoma (DYA) – 26ê sermaweza 2018, San Marino, Kalîforniya (DYA)), mamosteyê biyolojiya deryayî û nivîskar û afirandêrê xêzefîlmê televîzyonê yê bi navê "Sifinc Bob " (1999–) bû.
Derûnnasiya perwerdeyê
Derûnnasiya perwerdeyê an jî derûnnasiya pedagogîk, zanîstiya pedagogî û derûnnasiyê bi hev re di mezinkirin û perwerdekirina zarok û ciwanan de bikartîne. Wekî tê zanîn di jiyana mirov de zarokatî pirr girîng e. Gorî hin zanîstan salên 0-6 bingeha hemî kesayetiyê ye û mirov çi bigire êdî hew diguhere di jiyanê de.
Gihîştin û mezinbûna mirov de hin radeyên girîng hene. Wekî radeya oral, radeya anal, radeya genîtal, adolesan, ciwanî, gihîştî û kalbûn. Her radeyek xwedî taybetiyek e. Di her radeyê de pêwîstî û pirsgirêkên mirov cûda ne. Derûnnasê pedagogîk lêkolînan dike û herwekî li tedawiyan jî digere. Di dema nûjen de li dibistanan, girtîgehên ciwanan, klînîkên zarokan hwd derûnnasên pedagogîk kar dikin.
Şivan Ar
Şivan Ar (Şivan Zeren) helbestvanekî kurd e.
Di sala 1984'an li Stenbolê hatiye dinê. Bi eslê xwe ji bajarê Cizîra Botan e. Li Zanîngeha Anadolu, beşa Karsaziyê dixwîne û li weşanxanêya Avesta yê dixebite.
Xeynî helbesta çîrok, mîtolojî, fabil jî dinivîsîne. Nivîs û helbestên wî di hemû kovarên kurdî de derdikevin. Helbestên wî bêhtir li Stenbolê derbas dibin.
Xana Zembûrî
Xana Zembûrî, gundekî girêdayî navçe Şemrex a ser bi Mêrdînê ve ye.
Le Gâvre
Le Gâvre, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Haution
Haution, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Qeraclû
Qeraclû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 81 kes (19 malbat) bûn.
Hessisch Oldendorf
Hessisch Oldendorf, bajarekî navçeya (Landkreis) Hameln-Pyrmontê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Issa Hassan
Issa Hassan li 25ê kanûna 1970an de li Bêrûtê ji dayik bû. Issa hunermendekî kurd e. Di sala 1982an de di Rêxistina Kurdên Bêrûtê de di komeke folklorî cih girt.
Issa 1984an hat Fransayê û bû endamê koma folklorî ya Enstîtuya Kurdî ya Parîsê, di wê demê de li Fransa, Îtalya û li Holendayê geriya.
Di sala 1988an de bû endamê Koma Zozan. Issa di warê muzîkê de yekem ji wan kesan e ku bi awayek hostayî afirandinên bi muzîka kurdî, flamenko û jazz digihîne hev.
Dîskografî
Di sala 1995an de albûma wî ya yekem bi navê "Gulînar" derket û heta 2008an jî şeş albûmên Issa hatine weşandin.
Nexweşxaneya Memorial a Amedê
Nexwşxaneya Memorial a Amedê (bi îngilîzî: Diyarbakır Memorial Hospital), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.
Nemeşêr
Nemeşêr gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Reşî, Dutax
Reşî, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.
Seewald
Seewald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freudenstadtê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Muhemmed Exsasî Mewqit
Muhemmed Elexsasî Elmewqit (bi erebî: محمد الاخصاصي الموقت) stêrnasek Misrî yê sedsala 17an e.
Budîst
Budîst ji kesên ku baweriya wan bi Budîzmêra heye ra tê gotin.
Michael Faraday
Mîchael Faraday, FRS (z. 1791 − m. 1867) kîmyager û fizîkzanê îngilîz e. Teoriya elektromagnetîzmê derxist û pêşde bir. Yekemîn kes e ev tezin direxistî di nava cîhanê de.
Laguiole
Laguiole, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Qelereşk
Qelereşk an jî qijik (Corvus monedula), cureyekî balinde an firrinde ji cinsê Corvus û ji famîleya qirikan (Corvidae) e.
Têznê
Têznê, Têzin  gundekî girêdayî navçe Şemrex a ser bi Mêrdînê ve  ye.
Lauvnesvatnet
Lauvnesvatnet ("Ava Lauvnes"), goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 14,97 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 366 mêtreye.
Jilin (Bajar)
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.413.517 kesî
Girane
Girane, gundekî bi ser navçeya Mizûrî Bala ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Piyanis
Piyanis (bi tirkî: Geçitli), bajarokekî Colemêrgê ye.
Ronshausen
Ronshausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hersfeld-Rotenburg li Hessen, Almanyayê ye.
Muhemmed Rûdanî
Muhemmed Rûdanî an jî tenê Rûdanî (, Navê dirêj: Ebû Ebdullah Şemsûdîn Muhemmed bin Muhemmed bin Silêman er-Rûdanî) hedîsvan û stêrnasê berber yê sedsala 17an e.
Rûdanî sala 1621î de li nêzîkî bajarê Sûsê li Tarûdantê hatiye dinyayê. Dîroka ji dayîkbûna wî di hinek çavkaniyan de 1627-28 jî derbas dibe. Bi xwe carna bi navê "Mexrîbî", "Sûsî", "Malîkî", "Mekî" jî tê naskirin. Di donzdeh saliya xwe de çûye Marakeşê li cem Nasir ed-Derî û Muhemmed bin Ebûbekir ed-Delaî perwerdeya gramera zimanê erebî, hedîsên pêxember, tefsîr, fiqih û stêrnasiyê girtiye û paşê li welatên weke Fas, Misir, Cezayîr, Meke, Medîne û Şamê geriyaye.
Saint-Maurice-en-Valgodemard
Saint-Maurice-en-Valgodemard, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Xayka Jorîn
Xayka Jorîn, gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Şerê 2017an
Piştî encamdana Giştpirsiya Serxwebûna Başûrê Kurdistanê, 2017 dewleta Iraqê xwest ku deverên derveyî Başûrê Kurdistanê bixe nav axa xwe. Li ser vê êrîş bir ser Kerkûkê û hinek herêmên girêdayî Mûsilê. Di encamê de şerê pêşmergeyan û Iraqê derket
Geneston
Geneston, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Qeragûza Hacîbaba
Qeragûza Hacîbaba gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Xalid ehmedî
Xalid Ehmedî sala 1961 li Navçeya Urmiye ( Rojhilatê Kurdistanê) ji dayîk bû. berpirsiyarê Malpera urmiye.org
Qeragûza Hacîbaba
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 146 kes (43 malbat) bûn.
Pracht
Pracht şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nexweşxaneya Zarokan a Amedê
Nexwşxaneya Zarokan a Amedê (bi tirkî: Diyarbakır Çocuk Hastalıkları Hastanesi), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.
La Hérie
La Hérie, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Losone
Losone, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Ticino ya herêma Locarnoyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Yekîtiyên Jinên Azad STAR
Yekîtiyên Jinên Azad STAR (YJA STAR) hêza gerîla kurd a jinan e. Hêza pêşeng a stratejiya parastina rewa ye.
YJA STAR di sala 2004'an de hat afirandin. Binêre: Dîroka tevgera jinên kurd
Yekîneyên Jinên Azad ên Star (YJA-STAR)
Pêşketina diyalektîk a jinê di pêşvajoya dayîktî heta pêvajoya babtî, derbasbûna civaka dagirker û dext ve hatiye seknandin. Bi pêşketina dîrokî ve her merhalê civakê jin ji cewherê xwe kût bû û bû qûrbanê mejiyê zilam û civaka babiksalarî. Her ku çû jin rastiya xwe kût bû û di milê mejî û hest de hate kûştin.
Piştî avabûna pergala hiyerarşîk, di yekem car de jin ji civaka xwezayî a dayîk kûtbûneke pir kûr û mezin jiyan kir. Ev rewş hê berfirehtir bû û hem di milê rihî hem raman de gor zilam şêwaz girt. Nasnama jinê bi pergal û nêzîkatiya zilam ve hate tûne kirin. Cewherê jin ê wekhevîxwaz, azadîxwaz a ku xwe dispirand hevparkirina azad tûne bû.
Koletiya jinê zoriya di milê siyasal de jî tekîldar e. Ji bo wê j îli hember vê rastiyê têkoşîn meşandin, ji bo derketineke nû, rêgeza herî bingehe e. Di roja me ya îro de li gor bastûra zîhniyeta Civaka Ekolojîk-Demokratîk û şoreşa zayend, di xeta parastina rewa de jin jî bi navê YJA STAR xwe rêxistin dike û li hember her cûran êrîş li ser jinê, li ser gel mafê parastinê dide bikaranîn. Rastiya artêşbûna jina Kurd, ji bo hemû çînên bindest tê wateya şoreşa civakî. Di milê zîhniyet de jî vebijark e e. Artêşbûna jinê ne bi mantiqa "Bikûje-bimre" na, li ser cewherê jinê têgîha "Xwe biparêze û xwe biafirîne" ve xwe tevger dike û di her qadê parastina rewa de xwe rêxistin dike.
Di artêşa jinê de xalên yekemîn ku tên pejrandin, di xeta parastina rewa de, gîhiştina civaka demokratîk e. Artêşa jinê li gor karakterê serdemê, xwe dispire mîsyonekî wisa û ji bo kûrbûna zanistiya parastina rewa, hewildanên xwe hîn jî didomîne.
Artêşbûna jinê; li hember dîroka arteşa ku pêşketiye, xwedî taybetmendiyêk hêza rexne û vebijark (alternatif) e. Di dîrok û roja me de artêş, wekî xebat û mijûlbûna zilam tê pejirandin. Xebatên artêşê, di bin sîha zilam de tê meşandin. Heger tu leşkertiyê bidî destê zilam, ev tê wateya afirandina çîna desthilatdar. Nêzîkatiyên jinê yên ji bo vê qadê, hem di milê rêwişt (ahlak), hem jî li gor zagonan û hwd. De hatiye qedexekirin. Pir balkeş e ku, em ji bo vê zogonê bişkînin dixebitin. Artêşên bi karakterê zilam hatiye avakirin, hakimiyet û dijwariyê di astêkî jor de dijî. Yê ku xwedî artêşe, ew diperçiqîne. Tu tiştekî wek peyva artêşa wekhev nîne.YJA-STAR
Cihên ku newekhevî lê dijî, artêş di wir de derdikeve holê. Yek artêşa serdest e, yek jî artêşa bindest e. Di cihekî de artêşa tenê ji zilam heye û ev yek tê wateya ku di wir de jin tuneye. Bêguman jiyan vê rewşê piştrast dike. Wê demê bi tespîtekî giştî, divê mirov bibîne ku artêşa jinê ji bo wekheviyê dibe nirxekî bingehîn. Di vê wateyê de artêşbûna jinê, jixirakirinê zêdetir xwedî taybetmendiya afirandinê ye. Ji bo ku di çavkaniya afirandina wê de, wekhevî, aştî û dadmendî heye, xwedî taybetmendiyêk azadîxwaz e.
Hettstedt
Hettstedt, bajarekî navçeya (Landkreis) Mansfeld-Südharzê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Rangers FC
Yaneya Futbolê ya Rangers an jî Glasgow Rangers (bi îngilîzî: Rangers Football Club) ya skotlandî li Glasgow futbolê, ku di pêşbaziya Scottish Premiership de, pêşî yê yekem ya Komîteya Fûtbolê ya Skotîkayê. Li erdê wan, Stadyuma Ibrox, li başûrê rojavayê bajêr e.
Rojhilata Nêzîk
Rojhilata Nêzîk zaravek e ko zêdetir ji aliyê şûnwarniyasan, cihnasan û dîrokvanan ve dihêt xebitandin. Rojhilata Nêzîk welat û herêmên mîna Anatoliya, Mezopotamya, Libnan, Sûriya, û Ordinê vedigirit. Zarava ko niha zêdetir dihêt xebitandin Rojhilata Navîn e. Kesên ko zêde Ewropa-navend nîne zarava Asyaya Başurê Rojava bikardiînin. Welatê misirê jî herçind e ko li parzemîna Afrîkayê ye, lê ji ber tikhiliyên dîrokî, siyasî û aborî ve ji Rojhilata Nêzîk dihêt hesibandin.
Nenwer, Bane
Nenwer gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Nispas
Nispas (bi tirkî: Elmacı), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Gendab
Şûn: Îran, Xorasani Rezevî, Şaristani Deregez, Dêhêstani Qerebaşlo
Rangers FC
Rangers ji seranserê cîhanê, ji lîsteya league 55 caran destnîşan kir, rêzikên Skatek 33 caran û 27 caran di lîsteya Lîzbonê ya 27-ê de, û her sê sêyan di çarçoveya heman dem de heft sê caran. Rênêrên yekem klûbê Brîtanyayê bûn ku ji bo yekem tûrnameya UEFA bi serkeftina Cupê Ewrûpayê, di sala 1961 û 1967 de du caran dimeşîne. Li ser Ewropa di 2008'an de li Cupê UEFA di sala Alîgirên 200,000 piştgirî bûne. Rengdarên ku bi Celtic-a-dirêj ve girêdayî ye, klûbên Glasgow du hevpeymanan wekî Old Firm tê zanîn. Li gorî hin hinek yek ji lîstikên fûtbolê yên herî cîhanê têne zanîn.
Gendab
Nav: Gendab;   Gandāb;               گنداب
Rangers FC
Di Adar 1872ê de, Rênêrên yek ji 11 endamên endamên Futbolê yên Futbolê bûn û di encamên herî bilind de heya ku ji bo şandina Rênerên Fîlmên PLC ê di dawiya 2011-2011 de dimîne. Bi nasnameya karsaziyek nû, klûb di çarçoveya paşerojê de di çarçoveya çaremîn a Scottish leagueê de tête kirin, û sê caran di çar salan de ji bo vegeriya balafirînê sê caran bû.
Laissac-Sévérac-l'Église
Laissac-Sévérac-l'Église, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Nexweşxaneya Dewletî ya Selahedînê Eyûbî ya Amedê
Nexweşxaneya Dewletî ya Selahedînê Eyûbî ya Amedê (bi tirkî: Diyarbakır Selahaddin Eyyubi Devlet Hastanesi), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.
Gendab
Dorber: 0.78 km
Rûber: 1.81 hêktar
pirtirîn bilinî: 885 mêtr
Kêmtirîn bilinî: 875 mêtr
dirêjtî rê je şeri Deregez: 22.31 km
ziman: kurmancî
serjimarî 1385: 16
malbat; 67 kes
Hêlîpan: 37°17’20.55″N
Hêlîlar: 59° 3’20.38″E
şûnên nîzik: Sugildî(2.2 km) Quzliq(3.8 km) Hesenawat(9.2 km) Hesar (10.2 km)
John Dalton
John Dalton, FRS, (6ê Îlona 1766ê- 27ê Tîrmeha 1844ê) fizîknas û kîmyagerekê Inglîz e. Ew jibo alîgirî ya ji teoriya atomîzmê û lêkolîna li ser rengkoriyê (ev nexweşî ji ber wî bi daltonîzmê jî dihêt niyasîn) navdar e.   Johann Joachim Becher
Şorbeya sînemiliyan
Şorbeya sînemiliyan, cure şorbeyeke ji xelkê êla sînemilî yê li peravên Deryaya Navîn û hin deverên Kîlîkyayê cihwarbûyîne ne, belav bûye. Navekê wê yê din jî şorbeya mamanê ye.
Ravek (terîfe)
Di badiyeke kûr de, fistiq, savar, merge, kuncî, nane û pîvazê tev bidin, xwê pê werbikin. Ji aliyekê ve avê bikelînin. Vê ava kelandî bi ser melzemeyên xwe bikin, daku girara we biwerime, binepixe. Sar bû, dîsa tev bidin.
Pîvazên teze, bexdenûs, fringî û xiyarê jî tevlî bikin. Avê berdin serê (kêm an zêde li ser daxwaza we ye). Herî dawî kaho û kelemê jî berdin navê, tev bidin û bo servîsê li binikên xwarinê parve bikin. Êdî dikare were ser destexaneyê (sifre).
Waldachtal
Waldachtal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freudenstadtê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Maşallah Etherî
Berhema wî a li ser Astrolabê di sedsala 12an de wergerandine latînî. Navê Maşallah di Ewropayê de wek Messahella derbas dibe.
Saint-Michel-de-Chaillol
Saint-Michel-de-Chaillol, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Sera Kadıgil
Saliha Sera Kadıgil (jdb. 29, Mijdar, 1984 li Stenbolê), siyasetmedar û parêzerekî tirk e ku ji sala 2018an vir ve wekî parlamentera heyama 27emîn ya Meclisa Neteweyî ya Tirkiyeyê da wek parlementer kar dike. Kadıgil di destpêkê de wekî endama CHPê dibe parlamenter û piştre îstifa dike û di sala 2021an de beşdarê Partiya Karkerên Tirkiyê dibe.
Jînenîgarî
Saliha Sera Kadıgil di 29ê mijdara sala 1984an de li Stenbolê ji dayik bûye. Piştî ku di sala 2003an de xwendina xwe ya Lîseya Vefa xilas dike, xwendina xwe ya zanîngehê di sala 2007an de li fakulteya hiqûqê ya Zanîngeha Stenbolê dixwîne. Li Zanîngeha Queen Mary ya Londonê teza masterê ya li ser xebatên sînemayê qedandiye. Kadigil niha li Zanîngeha Stenbolê doktoraya xwe didomîne.
Kariyera wê
Sera Kadigîl ku xebatên xwe yên hiqûqî di warê çand û hunerê de giran kiriye, ji roja ku hatiye damezrandin heta niha parêzera gelek saziyên şano û hunerê û saziyên kedê yên wekî sendîkaya lîstikvanan, sendîkaya sînema û televîzyonê kiriye. Sera Kadıgil xeynî parêzeriyê wekê endama Lijneya Rêveber a Komîsyona Mafê Heywanan ya Baroya Stenbolê xebatên xwe meşandiye.
Edith Södergran
Edith Irene Södergran (z. 4 nîsan 1892 - m. 24 hezîran 1923) pêşenga helbesta swêdîzimanî ya Finlendayê bû.
Edith Södergran di 4ê nîsana 1892an de li Petersburga Rusyayê hatiye dinyayê. Södergran ji malbatek swêdîziman ya Fînlendayê bû. Helbestên xwe wê bi zimanê swêdî nivîsîne. Hê Edith biçûk bû, bavê wê Matts Södergran ji ber êşa zirav mir. Södergranê li yek ji baştirîn dibistanên Petersburgê, li fêrgeha St. Petri-Schule ya almanî dest bi xwendina xwe kir. Di 16 saliya xwe de ew jî bi êşa zirav ket û bo çarekirinê pêşî hat Fînlendayê, ya hingê beşek ji Împeratoriya Rûsî bû, û paşî ji ber heman nexweşiyê sê salan li Swîsreyê ma.
Piştî hilbûna agirê Şoreşa Rûsyayê, Edith û diya xwe ji Petersburgê bar kir derveyî bajar, "xaniyê [xwe yê] xirabe", wek ew bi xwe dibêje, û di rewşek bikêmûkasî de jiyan. Mîraseya diya wê wergirtî bi ticaretên biserneketî yên bavê wê û herwa li ber bahoza şoreşê pûç bûbû. Di vê rewşa xwe de Edith Södergran taliyê bû modernîstek xweser ku hingê kêm kes tê digihîn lê paşî wê bandorek berçav li coma wêjeyê hebûye. Edith Södergran helbestên xwe di bin bandora sembolîzma fransî, ekspresyonîzma almanî û futurîzma rûsî de jî dinivîsand û bi ziman û hunera xwe bû deng û pêşenga helbesta swêdî ya nûjen.
Yekem dîwana Södergranê li 1916 weşî. Li ser hev wê pênc dîwan hene. Helbestên Edith Södergranê ji tecrûbeyên jiyanê, ji dîtinên wê, ji xewnên wê, ji agirê gurr yê dilê wê afirîne. Êşa zirav, bêkesî, qutbûna ji mirovan û dilsariya ji hindê ku hemdemiyên wê ew fam nedikir, di helbestên wê de jî diyar e: xwestina destjêberdanê û coşa bilindtirbûna ji hemdemiyên xwe têkil dibin. "Jiyan şaşiyek germ e. Lê min tiştek dîtiye û bi rastî tê de bi ser ketime - rêya berev welatê neyî", Södergran di helbesta xwe "Welatê tune" de dibêje.
Mykle
Mykle, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Perava golê 23,75 km û bilindahiya ji asta deryayê 422 mêtre ye.
Edith Södergran
Edith Södergran di 24ê hezîrana 1923an de miriye.
Çavkanî
-
Gétigné
Gétigné, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Nexweşxaneya Beşa Bijîşkiyê ya Zanîngeha Dîcleyê
Nexwşxaneya Beşa Bijîşkiyê ya Zanîngeha Dîcleyê (bi tirkî: Dicle Üniversiyesi Tıp Fakültesi Hastanesi), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.
Zirget
Zirget, gundekî bi ser navçeya Gerdî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qeragûza Selîmaxa
Qeragûza Selîmaxa gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 182 kes (47 malbat) bûn.
Le Hérie-la-Viéville
Le Hérie-la-Viéville, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Marûnis
Maronis (bi tirkî: Kavaklı), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Ev gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hate valakirin û vêgav hinek mirovên vî gundî li Wargeha Mexmûrê dijîn. Wek piraniya xelkê vî gundî li Colemêrg, Gever, Wan û li Mêrsînê dijîn.
Saint-Pierre-Avez
Saint-Pierre-Avez, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Anîtos
Anîtos (bi tirkî: Yoncalı), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Roth, Altenkirchen
Roth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nûdêh, Bane
Nûdêh gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Qereyaşmeq
Qereyaşmeq, gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Ferzan Şêr
Ferzan Şêr (bi navê xwe yê fermî Taylan Şahan Tarhan), helbestvan û nivîskarekî kurd e ku di sala 1986an de li gundê Hezyatê yê Bişêriya Batmanê çêbû.
Neuburg an der Donau
Neuburg an der Donau bajarokekî navçeya (Landkreis) Neuburg-Schrobenhausen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ferzan Şêr
awakî çalak bi karê rexnegiriya wêjeya kurdî ve eleqedar e. Kurtejiyan, Kronolojik •	Di sala 1986’an de li gundê Hezyatê yê Bişêriyê çêbû. •	2004 Lîse (Batman Anadolu Lisesi) kuta kir. •	2005 zaningeha Hacettepeyê beşa "Fizyoterapî Û Rehabîlîtasyonê" kar kir. •	Di sala 2008’an de çîroka wî ya bi navê “Min bi Perrên Kevokan Bifîrrinin”, di pêşbaziya çîrokan a ku ji aliyê kovarên “Tîroj” û “Evrensel Kültür”ê ve hatibû organîzekirin de xelata yekemîniyê wergirt. •	2009 de berhema wî ya ewil Otopsiya Berbejnekê hat çapkirin. •	2010 ji zaningeha Hacettepe ji Beşa "Fizyoterapî Û Rehabîlîtasyonê" lîsansa xwe wergirt. •	2010an ji bo xwendina di beşa Comperative Litrature (Wêjeya Berawirdî) zaningeha Bilgi ya Stenbolê koçî stenbolê kir. Li Stenbolê li nexweşxaneyeke taybet dest bi karê xwe kir. •	2011 li zaningeha Bilgi ya Stenbolê, di beşa Comperative Litrature (Wêjeya Berawirdî) dest bi xwendina lîsansa bilind kir. •	2013 Mastera xwe ya li zaningeha Bilgi ya Stenbolê, bi teza bi navê “Helîm Yûsiv’in Edebi Dünyasında Beden ve iktidar (Di Cîhana Edebî Ya Helîm Yûsiv de Beden û Desthilatî)” di şêwirmendiya Jale Parla û di juriya Murat Belge, Nazan Aksoy û Jale Parla de kuta kir. •	2014 de li gel hevalên xwe dest bi derxistina kovara Zaremayê kir. •	2015 Pêşbaziya çîrokan ya Nureddîn Zazayî de endamê juriyê bû.
Karê wî yê edîtorîkirinê
Di kovara Ajdayê ya ku ji aliyê hin xwendekarên Enqereyê ve dihat weşandin de edîtorî kir. Di sala 2008an de çîroka wî ya bi navê Min bi perrên kevokan bifirrînin, di pêşbaziya çîrokan a ku ji aliyê kovarên Tîroj û Evrensel Kültürê ve hatibû organîzekirin de xelata yekê wergirt. Çîrok, gotar û helbestên wî di kovarên mîna Kovara W, Çirûsk, Ajda û Tîrojê de weşiyan.
Pirtûka wî ya çapkirî
Pirtûka helbestan a Ferzan Şêr a bi navê Otopsiya berbejnekê di sala 2009an de ji hêla weşangeha Belkî ve hat weşandin. Ev pirtûka yekem a helbestvan e. •Voltaçerx: Di Girtîgehê de LGBTÎbûnHezîrana 2015an, Werger,
Wörnersberg
Wörnersberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Freudenstadtê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rûm (kes)
Rûm, ûrim, orim, kesen Romaya Kevnare û Împeratoriya Romê bûn heya Serdema Navîn. Ji hingê ve, Rûm kesekî ku bi eslê xwe yewnanî ye û li welatên misilman dijî.
Şaristana romî li, li Nîvgirava Îtalyayê li dora Romayê û geliyê dest pê kir. Ji Romayê, şaristaniya Rûmayî li Nîvgirava Îtalyayê, Deryaya Navîn, rojavayê Ewropayê û Rojhilata Navîn belav bû. Çanda Romayî Helenîzm hembêz kir û dewletên yewnanî-axaftin ên Deryaya Navîn ya Rojhilat û Rojhilata Navîn xist bin kontrola xwe. Di dawiya serdema Helenîstîk de, Komara Romê tevahiya Deryaya Navîn kontrol kir. Rûmiyan Misirê bi xwe ve girêdidin û fîrewnên dawîn ên yewnanî-axaftinê yên radikin. Di bin serokatiya Augustus de, Komara Romê veguheriye Împeratoriya Romê.
Rûmayî di sedsala 4-an de bûne Xirîstiyan; împerator Konstantînê Mezin yekem împeratorê Xiristiyan ê Rûmayiyan bû. Konstantîn Konstantînopolîs ava kir. Împeratoriya Romê di sedsala 5-an de kontrola Împeratoriya Romê ya Rojava winda kir. Împeratoriya kontrola rojavayê Ewropayê û rojavayê Bakurê Afrîkayê, tevî Romayê bi xwe, winda kirin. Împerator Iustinianusê Mezin di sedsala 6-an de Romaya û Nîvgirava Îtalyayê, Afrîkaya Bakur û hin deverên Hispania ji nû ve vegirt. Di vê demê de, Rûmayî ji bo kontrolkirina Rojhilata Navîn bi Farisî (Împeratoriya Eşkanî û Împeratoriya Sasanî) re ketine pêşbaziyê.
Di sedsala 7-an de – di serdema serweriya Herakleios de dest pê dike – Muhemmed û Xelîfeyên Raşidûn Filistîn, Şam, û Misir dagir kirin. Dagirkirina misilmanan kontrola Rûmayiyan li Rojhilata Navîn û rojhilatê Deryaya Navîn bi dawî kir. Di sedsala 8-an de, Rûmiyan di dawiyê de kontrola Romayê wenda kirin. Di vê serdemê de (Serdema Navîn) împeratoriya di nav hin dîroknasên nûjen de wekî "Împeratoriya Bîzansê" tê nas kirin. Di vê "Serdema Bîzansê ya Navîn" de, Rûmayiyan Anatolya, Deryaya Egeyî û hin beşên Nîvgirava Balkanê kontrol kirin. Zimanê resen ê Rûmiyan zimanê Latînî bû. Li rojhilatê Deryaya Navîn û Rojhilata Nêzîk, zimanê yewnanî zimanê herî hevpar ê gelê Romî bû. Di Serdema Navîn de, yewnanî zimanê dewleta Romî bû û zimanê ola dewletê bû: Dêra ortodoks.
Di sedsala 13-an de, Împeratoriya bi Sefera Xaçperestan a çarem perçe bû. Di dema ya rojava de li Konstantînopolîs, Rûmiyan çend dewletên nû ava kirin, di nav wan de Împeratoriya Trebzonê û. Rûmiyan di dawiyê de Konstantînopolîs, bi serokatiya, paşve kişandin. Di vê "Serdema Bîzansê ya Dereng" de, Rûmiyan herêmên li Anatolyayê, giravên di Deryaya Egeyî û hin deverên Nîvgirava Balkanê de kontrol kirin. Di sedsala 15-an de, Rûmayiyan tenê Konstantînopolîs û hin girav, û Trebzon kontrol kirin; Împeratoriya Osmanî hemû erdên dora Konstantînopolê xist bin kontrola xwe. Osmaniyan paytexta Rûmayê di sala 1453-an de dagir kirin. Ji wê hingê ve, yewnanî-axaftvan û Xirîstiyanên ortodoks ên li Împeratoriya Osmanî navê xwe yê Rûmî parastine. Tirkiye di salên 1920-an de piraniya yewnanî-axêvan derxist.
Îro di nava kurdan de navê "rom" û "romî" jî bi wateya "tirk" tê bikaranîn.
Nexweşxaneya Almanî ya Amedê
Nexwşxaneya Almanî ya Amedê (bi tirkî: Alman Hastanesi Diyarbakır), nexweşxaneyeke taybet a Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.
Commelinidae
Commelinidae navê şaxeke riwekan e, li ser yekqalikan a di nava riwekên kulîlkdar de cih digire, tê hejmartin.
Sîstematîk
Li ser Commelinidaeyê 4 kom û 1 famîleya ku girêdayî ti koman nîne tên hejmartin:
Nînewa
Nînewa, di dema Asûriyan de bajarekî mihim û mezin bû. Îro ew der di bajarê Mûsilê de cihekî mezin ê kavilan e. Nînewa ji bo kerwan û bazirganan ji bo derbasbûna çemê Dîcle cihekî girîng bû.
Senaxerîbê Aşûrî (Sanherîb, 700 BZ) Nînewa ji xwe re kir bajarekî mezin û pir spehî. Kelha wî 200 metre fireh û 210 metre dirêj bû û ji 80'î zêdetir ode tê de hebûn. Di wê demê de li Nînewê 100.000 - 150.000 mirov dijîn û Nînewa yek ji bajarên herî mezin bû.
Di sala 612 BZ de Nînewa ji aliyê Med û Babîliyan ve bi tevahî hat wêrankirin û ji bo demeke dirêj careke din nehatiye avakirin.
Ereb di sala 637 PZ de ketin Nînewê û wan li aliyê din ê çemê Dîcle bajarê Mûsilê ava kirin.
Li gor Tewratê, Xwedê Ûnis (Yûnus) pêxember şand bajarê Nînewê û heta îro jî mizgefta "Nebî Ûnis" li Mûsilê heye - beriya ku bû mizgeft, ew dêrekî Filehan bû.
Di Încîlê de Îsa Mesîh du caran li ser bajarê Nînewê û li ser xelkê wî dibêje (Metta 12:39-41 û Lûqa 11:30-32). Ew ji bo hemûyên ku baweriya xwe bi peyvên Îsa neyînin mînakek in, çimkî wan zû guhdariya Ûnis pêxember kiribû.
Di Quranê de peyva Nînewa derbas nabe, lê di sûra 37:147 de behsa mirovên Nînewê tê kirin.
Gîmeda
Kîmeda an Gêmeda, gundekî bi ser navçeya Gerdî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Heqvêrdî
Şûn: Îran, Xorasani Rezevî, Şaristani Deregez, Dêhêstani Qerebaşlo
Nav: Heqvêrdî;                 Ḩaqverdī;            حق وردي
Dorber: 1.86 km
Rûber: 7.03 hêktar
Beorhtricê Wessexî
Beorhtric(802'yan de mir), anku Brihtric; tê wateya  Desthilatdarê Rewneqdar .Ji sala 786'an heta 802'yan desthilatdariya Keyaniya Wessexê kir. Lê belê hêz di destê xezûra wî û jina wî bû. Beorhtric cîgirê Cynewulfê Wessexî bû. Navê dê û bavê wî nayê zanîn lê belê Kronîkên Anglo-Saksonan angaşt dike ku ew ji nifşa Cerdicê bû. Di sala 786'an de,Cynewulf ji aliyê Cyneheard ve hate kuştin. Cyneheard piştî wî zûka mir.
Heqvêrdî
dirêjtî rê je şeri Deregez: 7.05 km
ziman: kurmancî serjimarî 1385: 55 malbat; 200 kes
Hêlîpan: 37°23’4.04″N
Şerê Cîhanî yê Yekem
Şerê Cîhanê yê Yekem pevçûneka çekdarane ya mezin bû ko piranî ya welatên Ewropayê û cîhanê têda pişikdar bûn. Ew şer ji sala 1914ê heta 1918ê berdewam bû. Pevçûn li çiriya paşîna sala 1918ê dawî bûn, lê şer li Xêveya 1919ê bi Peymana Versayê bi awayekê firmî dawî bû. Di wî şerî da bi milyonan mirov hatin kuştin û ruxsara siyasî ya cîhana nûdem hat guhertin.
Heqvêrdî
Hêlîlar: 59° 3’24.44″E
Şerê Cîhanî yê Yekem
Şer di navbera hêzên hevalbend (Fransa, Brîtanya, Rûsya, WYE û paştir Îtalya) û Hêzên Navend (Împeratoriya Almanyayê, Împeratoriya Awistirya-Mecaristanê, Bulgaristan û Împeratoriya Osmanî ve pêk hat. Serkevtî yên şerî welatên hevalbend bûn, lê jihevnegirtinên piştî dawîbûna şerî, nemaze nerazîbûna Almanyayê liser hindek bendên Peymana Versayê, rê li himberî hilbûna agirê Şerê cîhanî yê duyem xweş kir.
Şengul Ogur
Şengul Ogur helbestvanekî kurd e. Ji Nisêbînê ye. Li wir dijî. Ev 5-6 sal in ku bi kurdî dinivisîne. Helbestên wî di Kovara W'yê, Çirûsk'ê, Tîrojê de û her wiha di rojnameya Azadiya Welat de weşiyane.
Bêrecûk
Bêrecûk û bi navê xwe yê herî kevn (bi yewnanî) Makedonopolîs),  navçeyeke Rihayê li Bakurê Kurdistanê ye û nêzika sînora Sûriyê ye.
Erdnigarî
Bêrecûk li kênara behra Ferêt radiweste û li ser rêya Dîlok û Rihayê ye. Bêrecûk xwediyê bendavekê ye jî. Navê wê Bendava Bêrecûkê ye. Ev bendav bajarê antîk ê bi navê Zeugma (Belkis) daqultand.
Lugano
Lugano, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Ticino ya herêma Luganoyê ye.
Bêrecûk
Erdnigarî
Taybetmendiyeke Bêrecûkê ev e ku bajar weke axa kêlhenekan tê nasîn. Di hemî dunê de kelhênek bi tenê li vir û li Sûriyê jiyaneke xwezayî/wehşî derbas dikin. . Tê gotin ku kelhênek berê ji aliyê gel ve weke çûkeke pîroz dihat pejirandin û lewmane jî dihat parastin. Lê belê ji sedsala 20an ve heta îro kelhênek bi tunebûnê re rû bi rû maye.
Bendava Bêrecûkê
Bendava Bêrecûkê ku perçeyeke projeya GAP'ê ye ji bajêr 9 km dûr e û di sala 1999'an de, gava lêkirina bendavê hatibû qedandin, bi bilindbûna ava çemê Ferêt bajarê kevnar ê romayî Zeugma daqultand. Çend mozaîkên ku hatin xelaskirin li Bêrecûkê, lê yên herî bi nav û deng jî li Dîlokê di Muzeya Mozaîkên Zeugmayê de peyda ne, wek mozaîka xwedayê çemê Acheloos.
Lugano
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Bêrecûk
Dîrok
Kela bajêr ku weke 'Kela Spî' (bi erebî: Qal'at ul-Baydha, bi tirkî: Beyaz Kale) tê bi nav kirin û li rojhilata ava Ferêt li ser qotekê hatiye damezirandin ji aliyê kê ve hatiye avakirin naye zanîn. Piştî romayiyên ku ji sala 30 B. Z. heta 395 P. Z. li Birthayê hikm kirin, xaçperestan ev der ji sala 1098'an heta 1150'an xistin bin bandora xwe û li pey wan memlûkan ji 1277 heta 1484 li vir xwe bi cih kirin. Kela ku li herêmê weke keleke nayê fethkirin dihat nasîn çend caran ji ber erdhejê xesar dît. Li gorî çavkaniyeke dîrokî kel di sedsala 13'mîn de cara ewil li ser daxwaza az-Zahîr Ghazî, hikmdarê Helebê, hate restorekirin.
Bêrecûk bi mîrasa xwe ya zelal a mîmarî  endamê rêxistina norwêcî ya bi navê European Association of Historic Towns (EAHTR) e.
Welatê kelhênekan
Heta demeke dirêj li Bêrecûkê populasyona herî dawî ya xwezayî ya kêlhenekan (Geronticus eremita) hebû. Ew bajar hê jî weke welatê kelhênekan tê nasîn. Mixabin jmara vê çûkê li ber tehlûkeya tunebûnê ye. Hêjayî gotinê ye ku di sala 2002'an de populasyoneke din a xwezayî li Sûriye hate dîtin. Îro neslê kelhênekê di bin parastinê de ye û ji bo ku jimara wan zêdetir bibe, li Bêrecûke navendeke hilberîn û mezinkirina kelhênekan hate damezirandin. Ev navend li dinyayê bêhempa ye.
Ev çûk di pirtûka pîroz a xirîstiyanan de wek çûkeke pîroz derbas dibe. Li gorî vê yekê, kelhênekekê piştî dawiya selava mezin ji keştiya pêxember Nuh re rê nîşan daye û wan ji çiyayê Araratê aniye ber kenarên çemê Feratê, li şûna ku pêxember Nuh bi malbata xwe re xwe bi cih kiriye. Lewra xirîstiyanên Birthayê kelhênekê weke ajaleke pîroz didîtin, ew diparastin û her sal carekê ew bi mihrîcanên bi coş pîroz dikirin.
Gelhenasî
Di sala 2005an de hejmara Bêrecûk 46.238 bû. Bi piranî kurd tê de dijîn û gel bi piranî misilman in, lê heta destpêka Şerê Cihanê yê yekem ji sedî 20 a hejmarê xiristiyan (ermenî) bûn. Heta sala 1980an de gelek kurdên êzîdî tê de dijiyan û Bêrecûk weke navendeke êzîdên bakûr dihat nasîn.
Komkujiya Qilabanê 2011
Komkujiya Qilabanê     , an jî Komkujiya Robozkê di 28ê kanûna 2011an de li gundê Robozkê yê Qilabanê pêk hat. Piştî ku di heman demê de civîna Lijneya Ewlekariya Neteweyî (LEN) ya Tirkiyeyê ku jê re bi tirkî dibêjin "MGK" lev dicivê û piştre ev komkujî dibe. Hat gotin ku plansaziya wê komkujiyê di wê civênê de hat kirin. Di wê civinê de, ku armanca ku çavtirsandinê bidina kurdan, firokeyên dewleta tirk diavêje ser gundên ku li wê herêmê û ser 35 mirovê kurd dikuje. Mirovên ku hatine qetilkirin, hemû sivîl bûn. Gelek ji wan temenê bin 18 saliyê re bûn. Li gor ku agahiyên ku dihatin û ketina ajansan de di nav wan de zaroyên 12 salî jî hebûn. Çapameniya tirkî, cih neda bûyerê. Li hin ajansên cîhanê yên weke yên Fransa û Îngilistan û hwd re jî wê komkujiya ku dewleta tirk li ser serê kurdan da kirin, cih girt.
Komkujî, weke ku hemû kurd jî jê bawer dikin ku bi piştgiriya Amerîka û Îngilistanê pêk hatiye. Ji ber ku hertimî di şerê li dijî kurdan de, Amerîka istihbaretê dide tirkî û di çarçoveya wê istihbaretê de komkujiyên kurdan pêk tên.
Xata dîrokê ya di temenê komkujiyê de
Kurdistanê, di sale 1923´an de, di konferansa Lozanê de di nava Îran, Sûrî, Tirkî û Îraqê de hat qatkirin. Di wê demê de, li cihê rêveberiya îraqê, Ingilistan li Îraqê hebû û rêveberî û desthilatdariya wê di destê wê de bû. Kurd, di wê demê de, li başûrê kurdistanê, di bin serkêşiya Şêx Mahmudê berzencî de di tekoşînê de bûn û doza maf, azadî û serbixwebûna xwe dikirin. Rêveberiya Îngilizî, pêşî ji kurdistanîyan re got herê û desthilatdariya "keyaniya Kurdistanê", di bin serokatiya Şêx Mahmudê berzencî de hat ava kirin. Lê ev rêveberî, wilo zêde ne doma. Ji ber ku Kurdan, di wê demê de dixwestin ku biserbixwebûna xwe tevbigerihin. Bi vê yekê, êdî artişa Ingilizî ya ku axa îraqê ku başûrê kurdistanê de di nav dihasinad, li dijî wê xwesteka kurdan rabû û ji bêjahî û hewayî ve bidest hêrîşî kurdistanîyan kir û keyaniya kurdistanê ji holê kir.
Di wê demê de, li ser axa Sûrî jî, ku herêma kurdistanê "başûr rojavayê kurdistanê di nav de bû, Hêzên firansizî li ser bûn. Wan jî, bi Ingilizîyan re bi yekîtî tevdigeriyan ji bo ku li herêmê karibin xwe li ser axên ku li ser wan bûn xwe bigirin. Di sale 1923´an de, bi vê rewşê diçina konfaresan Lozanê. Di wê demê de, Tirkî jî, biryara avakirina wê dihê dayin. Li gorî, berjewnediyên Îran, Ingilistan, Firansa û tirkiya ku ji nû ve ava dibê ku kurdistan, newê naskirin û di nava wan de were qatkirin. Ku di wê demê de kurdistan hatiba naskirin, wê başûr rojavayê kurdistanê ê ku di bin destê rêveberiya ingilizî de bû, başûrrojavayê kurdistanê ku di bin destê Firansizîyan de bû, rojhilatê kurdistanê ku di bin destê Irane ku bi Ingiliz û Emarikalîyan re pirr baş bi îtîfaqî tevdigeriya hatibû hiştin, wê nema ba. Konfaranse Lozanê li ser wî temenî digihijê biryara qatkirina kurdistanê. Piştre, sînor di nava kurdan de tê xîzkirin û nayê hiştin ku ti kesek karibê ji sînor derbas bibe û herê aliyekî din ê sînor û hevdû bibînin. Weke ku li tirki bû, Ku mirovekî ji sînorê bakûrê kurdistanê derbaskiriba û çûba rojhilatê kurdistanê ku di bin destê Îranê de ya û yanî jî ku çûba başûrrojavayê kurdistanê ku di nav sînorê sûrî de dimêne, weke "qaçaxçî" tên bi navkirin. Bi vî rengî û gotinên bi vî rengî dihê xwestin ku pêşiya çûna cem hevdû ya kurdan were girtin. Piştî ku Paxta Sadabadê jî hat li Darxistin, wê di wê paxtê de, bi teybetî biryarên ku li ser sînor û jidandina sînoran wê werina girtin. Bi vê yekê, wê çûna bi sder kurdan de bibe. Lê kurdên bakûrê kurdistanê li beşa kurdistanê ya di nav sînorê Îranê de jî, di ya di nav sînorê sûrî de jî û di na ya di nav sînorê Îraqê de jî, li wan xizmên wan hena. Bi heman rengê, ji wan qatên kurdistanê jî, li bakûrê kurdistanê xizmên wan hene.
Armanca siyasî ya di bin komkujiya Qilabanê de
Komkujiya Qilabanê, weke komkujiyaka ku dewletê bi plankiriya ya. Armanca sereka, ew bûya ku ku çavê kurdan were tirsandin a. Di serî de, weke armanca duyemin jî, ew a ku têkiliya kurdan ya çûna cem hevdû were birrîn a. Armanca sêyemin jî, ew a ku kurd, doza maf û azadiya xwe ne kin a. Bi vê armanca dewletê ya sêyemin ve girêdayî, mirov divê ku weke xalna binî rojavê û pêşketinên ku di wê demê de bûna jî bênê rojavê. di wê demê de, dewletê, komkuji kir ku weke ku kurdan, gavekê bi şûn de bide bi şûn de. Kurdên, başûrê kurdistanê, bi nîvdewletî dijîn. Kurdeên başûr rojavayê kurdistanê, di asteka nîv dewletî de dijîn. Kurdên bakûrê kurdistanê jî, xweseriya xwe denezandin. Bi komkujiya Qilabanê re, hat xwest ku xatekê di nava van pêşketinên di nava kurdan de ji aliyê civaknasî, sîyasî û dîplomatikî ve were danîn. Bi vê yekê, komkuji, pirr bi planî hatiye kirin. Di roj û saete ku komkuji pêkhat de, lijneya bilind a ewlakariyê ya millî ya tirkiyê li hevdû dicîvî bû. Piştî, bidawîbûna civînê bi saatekê û an jî du saetan re ev komkujî pêk tê. 'Dewletê, wilo fikir ku weke ku berî wê komkujiyê bi salakê li Gundekî xizane Amedekê bi destê çend cerdewanan 44 kurd hatina qatilkirin û ew komkujî, di çapameniyê de weke komkujiyaka ku di ancama berjewnedîyan û an jî dozaxwûnê de pêkhatiya û bi wê rengê daya nîşandin, wê fikir kir ku wê ew komkujiya Robozkê jî, wilobi wê rengê bida nîşandin.' Di wê komkujiya ku têde 44 kurd hatina qatilkirin, hingî, serokkomarê tirk Abdullah Gül bixwe derket ber çapameniyê û got ku "di kevneşopa wan de temenê vê heya û ev dozaka xwûnê ya."
Koordîna, plan û istihbarate komkujiyê
Di deme ku komkujiya Robozkê bû jî, kurdan û gotin ku "emarîka û Îsrail, istihbarate wê komkujiyê dane". Piştre, ne bi gelekî re derketa li holê ku Ji navenda Emarika istihbarat hatiye. Bi firokên bêmirov ku ji wan tê gotin "Heron", bi wan, îstihbarat bi dîmenî hatiye girtin û hatiye kifşkirin ku ew kî na. Lê tevî wê jî, piştî ku îstihbarat, hatiye dayin li destê rêveberiya tirkî, êdî ji aliyê Sorokwezir û û serokfermandar ve ferman hatiye dayin û komkuji pêk hatiye. Kurdan, ev komkuji, di nava xwe de weke Komkujiya Qerqeliyê ku li navçeya Wanê pêk hatiye û nav wê weke " sihûsêgûla" bûya malê dîrokê, tijbandina wê. Di wê demê de jî, Komkujiya Qerqeliyê, ji aliyê generalê tirk Mustefa Muglali ve hatibû kirin.
Piştî komkujiyê re hewldanên dewleta tirk yên bi arnamca ser komkujiyê bigirê
Piştî ku komkujiya Robozkê, pêkhat, dewletê, hertimî hewlda ku rojevê biguharinê û ser buyarê bigrê. Piştî komkujiyê re "doza 12 êlûnê" hat dest pê kirin li berçav. Ji bo ku rojev were guharandin bi wan, çend generalên tirk jî hatina girtin. Piştre, ji bo ku dîsa komkujiyê ji rojavê derxê, bi navê "komisyona lêkolînê" li meclisa tirkî, komisyojek hat avakirin. ev hewldan hemû jî, ji bo ku serê komkujiyê bide girtin û an jî, wê ji rastiyê dûr bide nîşandin. Lê tevî ku heta, îro(28. Mai 2012) bi ser 5 meh jî buhurtin jî, hê jî, ti kesek ne hata derizandin. Vajî wê, siyesetmederên kurd, yên ku komkuji dikirina rojavê de, ji wan re doz li ser dozê hatina vekirin. Yên ku komkuji sermazar kirin, rastî hêrîşa hêzên dewletê hatin. Ji bo ku bertekên gelê kurd, bênina xwerê, li berçav dozek vekirin. Lê doz li kê hat vekirin û kî têde hata darizandin, ew veşartî ma. Qatilên ku komkuji pêkhanîn, veşartî man. Lê kurdan, tevî hemû hêrîşan jî, dev jî biçûna bi ser komkujiyê de ku ji bo ku wê derxistina li holê û qatilên wê teşîr bikin ne berdan.
Di şerê li dijî kurdan de, tirkî, heta vê rojê jî, piştîgirî ji welatên andamê NATO û Emarika girtiya. Emarika, li dijî, tevgera kurd ya azadiyê, hertimî, bi sîyasî, dîplomatikî û gelek aliyên din ve piştgirî dayê de. Ku ne bi wê piştgiriyê ba, wê heta roja me, ew şer ne hatiba domandin. Rêxistinên kurd, hem li kurdistanê û hem jî dervî kurdistanê li ewropa, hertimî hatina kirimînalîzekirin. Televizyonên kurd, ên weke roj tv, ji bo ku bi kurdî weşan dikirin û maf û azadiya kurdan dihanîn ser ziman, hatina girtin. Ev hemû, di wê deme ku ev komkuji bû de, bêhtirî, hatina berçav û bandûra wan hat dîtin. Bi van re, mirov karê bibêje ku dewletê, li hemberê xwestina statûya xwe ya kurdan, bi komkuji û înkara xwe re bi van rengan bersiva daya kurdan. Komkujiya Robozkê jî, bi armanca çavtirsandinê ji bo ku kurd maf û azadiya xwe doz nekin û nexwezin, hatiye kirin. Kurdan, ji bo ku ev fahm kir, êdî bêhtirî doza mafê xwe yê azadiyê kirin. Bi wê re, divê ku mirov bibîr bixe ku di vê demê de ser 15 hezar sîyesetmederên kurd jî ji bo ku doza azadiya kurdan kirin û mafê kurdan bi lêvkirina, hatina girtin û nûhan di zindanê de na.
Xwepêşandinên ku li gelemperîya Kurdistanê ji bo Komkujîya Qilabanê bûn
Li Kurdistanê, piştî ku komkujiya Qilabanê bû, li her bajar, navçe û gundên kurdistanê, xwepêşandin ji bo komkujiya Qilaban û Şermazarkirina wê bûn. Di hemû xwepêşandinan de, xwestekek bi dirişim û gotinên kurdan re derketina li pêş. ew jî, ew bû ku "berpirsîyarîyên komkujiyê derkevina li Holê. rayadarên dewleta tirk, di despêka komkujiyê de bêdeng man. Roja ku komkuji bû, heta ku di çapamaniya kurdistanê û ya navnetewî de bi awayekî mazin cih negirt, dewlete tirk, rayadarên wê û çapameniya wê, komkuji ne hilda rojava xwe. Piştî ku hilda rojava xwe jî, bi gotinên ku hêrîşî kurdan bikin, hildana roja xwe. Minaq, di gotin ku "ew mirovên ku li wir hatina kuştin, çi karê wan li wir hebû?". Bi vî rengî, xwestin ku yên ku di komkujiyê de hatina qatilkirin, bi berpirsîyar bidina nîşandin. Li Meclîsa tirk, komîsyonaka ku Lêkolîna komkujiyê bike hat ava kirin. Komîsyonê, tenê tenê bi armancekê derketa li pêş. Ew jî, ew bû ku bertekên ku ji nava kurdan ji bo komkujiyê bilind dibin kêm bin.
Komkuji, ji roja ku pêk hat û hata ku demên pitre hemûyan jî, kurdan xwestin ku rayadarên derwletê ên ku fermana komkujiyê dane werina derxistin li holê. Lê ti carî, ew mirovên ku ferman dabûn, ne hatina eşkera kirin.
Piştî komkujiyê bi 5 mehan di rojnemaya Emarikî ya bi navê "The wall Street journal", nivîsand û hanî ser ziman ku Pantagonê îstîhbarate komkujiya Robozkê daya tirkî û rayadarên tirk, ferman dane." Ev hanîna li ser ziman ya rojnemê, bi rojan hat nîqaşkirin. Lê rayadarên dewleta tirk, hewldan ku pêşîyê li wan nîqaşên ku piştî nivîsa wê rojnema Emarikî bûn jî bigirê. Bi vê yekê, dewletê, xwest ku berpirsîyarîya xwe ji berçav bide dûrkirin. Serokwezirê tirk Recep Tayyip Erdoğan, di axiftina xwe ya li ser komkujiya Robozkê de, got ku "me tazmînate wê jî daya, êdî çima li ser tê axiftin û di rojevê de tê hiştin." Serokwezirê tirk T. Ardogan, herdemî, komkuji parast û yên ku komkuji kirina, veşartin. Kurdan, ew bixwe, weke yê ku "ferman daye" hanî ser ziman û di xwepêşandinên xwe de bi dirişmî û dengê badikirin ku "qatil Ardogan." Bi van gotinan, ji rojnemavana xwest ku êdî ti kesek komkujiyê ne hildê rojava xwe.
Kurd, li Kurdistanê, her roj derketina qadan û ew komkuji şermazar kirin û xwestin ku berpirsîyarên wê werina derxistin li holê. Di her xwepêşandinên xwe de kurdan, xwestin ku "kê ferman daya, were eşkera kirin." Bi vê yekê û armancê, hertimî pirsîn ku "kê, ferman daya?" Ev pirs, weke pirseka ku hertimî kurdan dipirsîbû. Lê ew pirs jî, ti carî, ne hat bersivandin. Ew pirs, hertimî, bêbersiv hat hiştin. Heta roja me jî, ev pirsa "kê, ferman daya", bêbersiv a.
Birina komkujiya Robozkê li dadgeha navnetewî
Partiya kurd BDP, piştî ku fahm kir ku wê êdî li hundurû ti ancam ji dewletê û lêgerînên wê yên li berçav dernekevin, êdî bi serlêdanê serî Dadgeha sûcên şer ya navnetewî lê da. Tirki jî, ji bo pêşî li wê dozê bigirê, doza li dadgeha xwe dayî vekirin bêî ku ti çareserîyan û bîryaran têde bide girtin, di "kudandinê(sûrûncemê)" de dihêle.
Giringiya birina vê doza komkujiya kurdan li dadgeha navnetewî, ew a ku wê pêşiya komkujiyên din yên bi vî rengî bêgirtin. Lê ku ti ancam, ji dadgeha navnetewî, bi herênî newina girtin, wê êdî pêşiya komkujiyên nû ku bibin newê girtin. Ji ber vê yekê, giringa û wate wê heya.
Siyasetmedaran çi got?
Herwiha di rojnameya amerîkî WSJ'ê de nûçeyek derket ku, dihate gotin; "Amerîkayê, îstîhbarata Robozikê bi balafirên xwe yên bêmirov (ji wan re predator tê gotin) daye Tirkiyeyê." The Gardîyan
Têkiliyên kurd û ermenan
Têkiliyên kurd û ermenan hemû têkilî û peywendiyên çandî, dîrokî, hûnerî, siyasî yên xelkê kurd û ermen
Nêrîna dîrokî
Piştî şoreşa makezagonî li sala 1908ê Îtihad û Teraqiyê xwest ku li nav kurdan terefdaran kom bike. Ji ber vê Seyîd Ebdulqadir wek qasidê hikûmeta nû şand bajarê Wanê ku li gel xelkê herêmê danûstandina bike û xelkê deverê qanî bike ku tevlî piştgiriya Îtihad û Teraqî bibin. Seyîd Ebdulqadir jî dixwast li herêmê hem aştiyekê peyda bike hem jî têkiliyên kurd û ermenan tamîr bike ku hizûr ji deverê kêm nebe. Jixwe 1ê mijdara 1909ê piştî konferansên Seyîd Ebdulqadir û hevalên wî kurd û ermenan peymaneke aştiyê destnîşan kirin. Bi dûçûna vê peymanê ev biryar hatin girtin. Ev peyman di navbera 33 serokeşîrên kurd û 12 rûspiyên ermenan de hatibû destnîşan kirin ;
Mizgîn Ay
Mizgîn Ay (jdb. 22ê hezîrana 2000an li Êlih), sprîntereke kurd e ku di pêşbaziya li Şampiyoniya Atletîzma Ciwanan a Cîhanê ku li bajarê Nairobî ya Kenyayê hatiye lidarxistin, di 100 mêtre ya stêrkên cîhanê de bi dema 11:62 bûye şampiyona cîhanê.
Jînenîgarî
Mizgîn Ay bi eslê xwe kurd e û ji Êlihê ye ku zaroka şeşem a malbateke ji heft zarokan pêk tê. Xwendina xwe ya dibistana seretayî li Dibistana Seretayî ya Beypazari Çayirlıoglu perwerde dîtiye. Perwerdekarê wî Muhsîn Soysal li heman dibistanê mamosteyê wê ya werzîşê bû. Di 10 saliya wê de serkeftina wê ya kurt hate dîtin. Di 12e saliya xwe de dest bi bezên profesyonel kir û kete yaneya Fenerbahçeyê.
Peryarîker (futbol)
Wek ku Peryarîker çeperên lîstika bihûrê ji bo mafê sewqî an jî li derve li ser damezrandina gelek werzîşên tîmeke derket. Têgeha ku hem ji bo lîstikvanekî li ser van çeperên derbas dibe.
Peryarîkerek ku ji tîma êrîşberên (fûtbol) li aliyê rastê yê di nav qadan rastê-berevanê derve re tê gotin, ku di dema ku baskê çepê re derbas dibe li ser rewşa baskê çepê yê. Bi piranî, ji berevanê derve di futbolê de keda hejmara forma piştan 7 (rast) û 11 (çep) e.
Peryarîker xwediyê wezîfeyeke taybet li gelek sporê ye.
Werzîş hunerên Per-yarîker
Di fûtbolê de, beşa berevanê derve çeperên bimeşînî-dijwar e. Li gor sîstema lîstika bihûrê de pozîsyonên ji êrîşberê orte an jî berevanê derve tê pejirandin.
Erka sereke ya çeperên berevanê derve di tevgera êrîşeke e ji bo derbasbûna ji parêznameyên hembervanê parastinî qontarên û (bilind) derbasî goka ji teniştê li ber dergehê ye.
Mîxeîl Saakaşvîlî
Mîxeîl Saakaşvîlî (gurcî: მიხეილ სააკაშვილი) (jdb. 21ê kanûnê 1967) serokdewletê Gurcistanê ye.