cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nejîbûdîn Semerqendî
Nejîbudîn Semerqendî di sedsala 13'an de li Semerqendê jiyaye. Bijîşkekî fars bû ku piştî Êrîşên Moxolan çû bajarê Heratê û li wê derê mir.
Di derbarê jiyana wî de agahî kêm e. Li ser tibê gellekî pirtûkên wî hene.
Dilba
Dilba (navê fermî Dilbahar Demirbag) (jdb. 24ê çiriya paşîn 1971) popbêjeke swêdî ye ku bi eslê xwe ji kurdên bakurê Kurdistanê ye. Xûşka Dilnarîn Demirbag û rojnamevan Dilşa Demirbag Sten e.
Bi tevî malbata xwe çûye Swêdê. Hêj di baxçeyê zarokan (dibistana dê-bavtiyê, hewşa zarokan) de piyano û gîtarê lêdide. Di zaroktiya xwe de hez jî muzîkê dike. Kariyera xwe ya yekem li cem popbêja swêdî Jennifer Brown û popbêj Eric Gadd dike.
Zimanê hindî
Zimanê hindî (हिन्दी, hindi), bi giştî, zimanekî ku li bakur, navend û rojavaya Hindistanê tê axaftin. Ji malbata zimanên hind û ewropî ye. Yek ji zimanên fermî yê Hindistanê ye. Alfabeya devanāgarī bikartîne. Gelê Hindistanê piranî bi zimanê îngilîzî an jî bi zimanê hindî diaxive. Komara Hindistanê niha ji bo ku vî zimanî têke zimanê fermî xebateke girîng dike.
Hejmara kesên ku bi vî zimanî diaxivin
Gorî SIL International ê sala 1991 îda 180 milyon kes bi avayekî zimanê zikmakî bi vî zimanî diaxivin. 120 milyon kes jî bi avayekî zimanê duyem bi vî zimanî diaxivin. Ji 1991î heta 2008a hejmara gelhe ya Hindistanê 35% zêde bu. Bi vî hesabî niha 240 milyon kes bi zimanê hindî wek zimanê zikmakî diaxivin. Kesê ku bi vî zimanî bi avayekî zimanê duyem diaxife 35% an jî zêde bêhtir buye.
Hindî Wîkîpediya
http://hi.wikipedia.org
BBC Hindî
http://www.bbc.co.uk/hindi
Wallisellen
Wallisellen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zürich a herêma Bülachê ye.
Mounes-Prohencoux
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Wallisellen
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara gelheya bajêr 16.315 kes e.
Kelît
Kelît, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Deryaya Çukçî
Deryaya Çukçî (Rûsî: Чуко́тское мо́ре) deryayeke qeraxî Okyanûsa Arktîk, bakur Amerîka û Asya dikeve ye.
Li bakura Derya Çukçî "Derya Cemedê" he ye û bakur rojava bi Girava Wrangel û bi Derya Sîbîriya Rojhilat tê sînor kirin. Li rojhilat ew digêhê bakur rojavaya Alaska (DYA) û bakur rojhilat jî digêhê Deryaya Beaufort. Li başûr ew bi Tengava Berîngê ji Deryaya Bering tê vediqetindin. Li rojava Sîbîryaya rojava (Rusya, Asya); Nivgirava Çukçî heye.
Semed Behrengî
Semed Behrengî nivîskarekî navdar yê îranî ku bi eslê xwe azerî ye.
Semed Behrengî (1939-1968) nivîskarekî îranî (azerî) yê bi nav û deng e. Bêtir bi çîrokên xwe yên ji bo zarok û gêncan hatiye naskirin. Her çendî ew bi çîrokên xwe xitabî zarokan dike lê, di eynî wextî de şîretan jî li mezinan dike.
Di 1968 de ji alî hêzên tarî yên dewleta Îranê ve tê kuştin. Demek di ser kuştina wî re derbas dibe, termê wî di çemê Arasê de tê dîtin.
Îznikan
Îznikan (bi tirkî: Topkapı), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Baran Film
Baran Film şirketeke kurdan li Almanyayê ye. Klîp, fîlm û rêzefilm wekî Hewşa Felekê ji bo Roj TV û MMC'yê çêdikin.
Girêdanên derve
Malpera Baranfilm
Unienville
Unienville, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Qilaban
Qilaban, navçeyekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Şirnexê ye. Qilaban di 27'ê pûşperê sala 1957'a bûye bajar. Li gor serjimêra sala 2008'a hejmara rûniştvanê bajêr 11.030 û ya navçeyê 38.511 kes e.
Bajarok û Gund
Bajarok:
Nahiye (Navend):
Dîroknasî
Dîroka qezayê ji beriya mîladê destpê dike. Di dîrokê de ketiye di bin îdareya Urartû, Med, Pers, Romayî, Arsaqî û Sasanîyan ve. Di 1142yan de I. Îmadeddîn Zengî di sala 1260an de Hulagu bidestxistina herêma Colemêrgê, begên herêmê di 1349an de Karakoyinlî girêdana xwe qebûl dike. Di 1386an de Tîmur û 1502yan ve di bin hikmê Safevî de Qilaban, di dewra Siltan Silêman de bi girêdana Împaratoriya Osmaniyan ve îşê di nav xwe de serbest hate berdan. Begên êşîran heqên xwe parastin, ji xeynî sistema erda li Osmaniyan bi şertê rêkirina eskeran heta cimhûriyetê jiyîn. Demê Osmaniyan êşîra Sindî serwerê civakê bû.
Piştî îlankirina cimhuriyetê bûne bucak û girêdana qezaya Elkê, Qilaban di dîroka 27.06.1957an de bi qanûna hêjmartin 7033 bûye qeza. Ji vê dîrokê heya sala 1990 bû qezayekî girêdayî Colemêrgê bû. Heta 16.05. 1990an, 3474 qanûna bi hêjmartin bi bajarê nû Şirnex ve hate girêdan. Qilaban, girêdayî Şirnexê ye û dûrahiya wî 48 km ye. Lê 12 gund û 3 bajarok hene. Belediya Qilabanê di 1958an de hatiye danîn.
Çêkirina demografîk
Hêjmara Qilabanê, %95 jê bi nifûsa wî qelebalix a Kurd, êşîra Goyan pêk tê. Yên mayî jî yên ji devre tên û memûr in. Gelek ji êşîra Goyan jî li gund û navendê jiyana xwe didomînin. Li demên dawî jî yên koçkirî, bi taybetî jî li Stenbolê dijîn hene.
Xweza
Bi hebûna folkloreka dewlemend, navçeyekî giring ên Şirnexê ye. Bi zozan û newalên xwe xudanê cihên girîng e. Xudanê malên bêhempa û axîn gelek girîng e. Havînê darên bilind ên selwî, zivistanê jî bi berfa xwe cihekî bêhempa ye. Mehên biharê, ên ji zozanê tên komkirin, pincar, lûşik, kerenk, bîg lazimtiya kesên li Qlabanê dijîn pêk tîne. Fêkî jî, kereng û temtol, nêzî havînê li sûkan tê firotin.
Ji aliyê fora û flora ve qezayekî dewlemend e. Şînehî ya endemîk gulasork an jî gulasorka çiyan e. Li Tirkîyeyê bi tenê li Qilaban-Colemêrkê li çiyan tê dîtin heq dike bibe sembola Qilaban ê.
Xwarin
Çêkirin: Hevîr heta nermika guh dê êt çêkirin. Bi goşt hevîr tê vekirin. Tiştên dî jî heta wek hevîr lê tê, tên şexitandin. Tiştê li ser hevîr tên dayîn. Serwîsa germ tê kirin.
Penîr
Tiştên Şêrîn
Dest Sinet
Cilik û mehfûrên Qilabanê pir navdar in. Gelek atolyeyan tê çêkirin û hemû deverên Tirkîyeyê tê firotin. Ji xeynî vê jî, goreyên hirî, ewên bi tenê bêrivan bi kar tînin tê çêkirin.
Şaredariya Qilabanê
2009 2014
Deryaya qiraxî
Deryaya qiraxê deryayeke ji Okyanûseke de bi komgiravan, arşîpelan, an nîvgiravan tê vediqetandine.
Deryayên qiraxiyên Okyanûsa Arktîk
Derya Laptev (bi Severnaya Zemlya û Giravên Sîbîriyên Nû)
Antîlên Fransayê
Ew giravên herdu navçeyên dikevine arşîpela Antîlên Biçûk jî û bi gîşkê li ser 2807 km² rûerd rûniştine.
Herkî
Hêrkî êleke kurdan a mezin e. Bi taybetî li navenda Kurdistanê dijîn. Herkî kurmancîaxêv û misilman in. Bingeha eşîra Herkiyan digehe gundê Bêdew û Herkî, Şemzînan belavî Kurdistanê bûne. Bi dûçûna gotina mezinên Herkiyan, bi navê Babekir kesek hebû û xwedî sê kur bû. Mendo, Sîdan û Serhatî. Ji van kuran belav bûne û bi navê van her sê kuran, sê eşîr hene. Li Tirkiya, Îraq û Îranê dijîn.
Dilşa Demirbag Sten
Dilşa Demirbağ Sten bi fermî Dilsa Demirbağ Sten, nivîskar û rojnamevaneke swêdî ye ku bi eslê xwe kurd e. Ew xwe wekî lîberal û xwedênenas bi nav dike.
Jiyana wê
Dilşa li 10ê çiriya pêşîn a 1969an li gundê Kîrwan, Qowanciyan, Xarpêt (Bakurê Kurdistanê), malbateke koçber a kurd ji dayîk bûye. Bêtir pişt re, digel malbatê li sala 1976an di şeş saliya xwe de çûye Swêdê. Li bajerên Karlstad û Uppsalayê mezin bû. Xêzana wê xwest xama li temen bi kotekî bizewicîne[?]. Lê belê wê nexwest û koçberî kir Stockholmê.
Çar birayê wî yên bi navê Dilba, Dilnarîn, Dilber û Hesen hene.
Çiyayê Qertewîn
Çîyayê Qertewînê di navbera sê bajarokan, İntab, Panos û Milazgirê de ye. Para wê yê herî mezim li ser Seregolê ye. Seregol,herema herî mezin û fireh ya İnrabê ye. Sînorê wê, ji İntabê destpê dike te digihîje Milazgir û Panosê. Çîyayê Qertewîn xemla Seregolê ye,ji sînorê Panosê destpédike tê Seregola İntabê, ji wir jî diçe digihîje çend gundê Milazgirê.
Dilşa Demirbag Sten
Nîjadkujiya ermeniyan, kujeriya çîçiyê li cem kurdan
Mirov dikare bêje Stenê giraniya jiyana xwe daye bi fermî nas kirina Nîjadkujiya Ermeniyan û kujeriyên çîçiyê di nava kurdan de. Xwe ji civaka kurd dûr digire, li ser jiyan û pirsgirêkên kurdan nanivîsîne. Ji bo kesekê li diyasporayê ev mînakeke gelek xerîb tê dîtin.
Çiyayê Qertewîn
Di binpêşa Qertewînê de Cemalverdi, Qereqûyî, Gundé Elî, Melehesen, Hacîbotî û Hacîusif hene ku ji çend gundên Seregola İntabê ne.
Dilşa Demirbag Sten
Bernameyî televîzyon, xebatên û jiyana wê ya ramyarî
Ji Expressen, Östgöta Correspondenten, Göteborgs-Posten, Dagens Nyheter, Fokus û Axessê re dinivîsîne. Her wiha di kanala TV8'a Swêdê de jî xebatên wê hene. Têkiliyên wê bi gelek sazî û dezgehên humanîst ên swêdî rê hene. Di nava kurdên Swêdî de kêm tê nas kirin lewra piranî wê ne kurd lê tirk dizanin. Ew hûmanîsteke laîk û endamê Mezrandî Kargerî Komele yê Hûmanîstê Swêdê ye.
Çiyayê Qertewîn
Gundên din yên binpêşa Qertewîn de Hasûna, Melebag û Gundê Teze ne ku li ser Milazgirê ne. Xêncî van, gundê Qizqapan ya Panosê jî digihîje pêşa Qeretwînê
Dilşa Demirbag Sten
Perwerdehiye wî
Li Zanîngeha Stockholmê zanînên peşarîk xwendiye.
Jiyana taybet
Marî bûye Dilşa Demirbag Sten zewiciye û dû zarokên wê hene.
Keleh
Çend wateyên vê peyvê hene:
Aqêr
Aqêr, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Großbardorf
Großbardorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhön-Grabfeld li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Eskîqepûmehmûd
Eskîqepûmehmûd an Jarolar gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye.
Gokcebîl
Gokcebîl an Gocebel, navê gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye. Ji eşîra Qoçgiriyê, hoza Saran-Sarikî ye.
Hymne Chérifien
Hymne Chérifien sirûda neteweyî a Marokoyê ye. Sererastkirina herî dawî a peyvên sîrudê ji hêla Ali Squalli Houssaini ve sal 1970ê de hatiye kirin.
Muzîka wê jî ji hêla
Rizî
Rizî, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Siwariyan
Siwariyan an Siyaran an Saran, navê gundekî girêdayî navçeya Macîranê ye. Ji eşîra Qoçgiriyê, hoza Sefan-Sefikî ye.
Girana
Girana, gundekî ser bi qezaya Şemzînanê ye dikeve bin çiyayê Govende. Di gûndê giranê de çend malbat dijin, lê malbata Kelekiya ku jê re malê Kelekî ji tê gotin li wî gundî malbateke diyar e lê di dema derketina sistema cerdevaniye de, cerdevanên navçeyê bi alikariya cendirmeyên Tirkiyeyê bêbextiyeke pir mezin anîn serê wê malbatê û gelek merên wê malbatê mirin û hema bêje pir bêhez kirin, niha ji çend malbatek ji wê binemaleyê li gundê firanê mane, lê piraniya milk û erdê wan ji aliyê cerdewan ve hatiye dagirkirin.
Dilnarîn
Dilnarîn (navê wê yê fermî Dilnarîn Demirbag, bernavk Dee) (jdb. li Bakurê Kurdistanê) stranbêja pop û dansereke swêdî ye ku bi eslê xwe kurd e. Li Stockholmê dijî, xûşka Dilba û Dilşa Demirbag Stenê ye.
Réunion
Ew ji bo yek ji navçeyên Fransa ye bi Yekitî Ewropa ve girêde ye û wek dirav Euro tê bikaranin. Ew navçeya Yekitî Ewropayê herî dûr e.
Dîrok
Ew girava heta sedsala 17'an ne bêjiyan bû û ew ji 1946an virve yek ji navçeyên Fransayê ser deryayî ye.
Biskan
Biskan, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Nejeç
Nejeç, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Bêrux
Bêrux gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Bahrî
Bahrî (bi tirkî: Bahri), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Mouret, Aveyron
Mouret, Aveyron, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Kal
Kal, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Mouret, Aveyron
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Réunion
Polîtîka
Réunion bi Fransayê ve girêdaye û ew bi 3 senatoran li senatoyê Fransê tê temsîl kirin.
Hol
Hol, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Ali Squalli Houssaini
Ali Squalli Houssaini Sal 1932an de li bajarê Fesê ji dayîk bûye. Nivîskarê sîrûda neteweyî Hymne Chérifien a Marokoyê ye.
Benevik
Benevik, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Meseh
Meseh, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Hesen Şerîf
Hesen Şerîf ( 1969. li gundê Kêste yê girêdayî Dihokê li Başûrê Kurdistanê.) Stranbêjekî pêşmerge ye û bi eslê xwe Kurd e. Her ji zarokîniya xwe de, ew dostê Stran û Muzîka kurdî bûye. Heya niha jî ew kesekî Aktîv e di warê sitrangotinê û mûzîke kurdî de. Stranên wî bi şêwazê kurmancî ne. Di warê xwendinê jî de. Ew ji ber sedemên taybetên xweyên wî serdemî nikarîbû xwendina xwe bi dawî bike.
Jiyan
Hesen Şerîf ji zaroktiya xwe ve bûye evindarê stranên kurdî. Di yazdeh saliya xwe de dest bi lêdana tembûrê kirîye û di salên berdewam de jî ji gelek hunermendên kurd re bi tembûra xwe bûye alîkar ta ku di şazdeh saliya xwe de rêka xwe ya hunerî hilbijartîye. Hesen Şerîf di sala 1985 de berhema xwe ya yekemîn bi navê "Tembûra min" û di sala 1986 de jî berhama bi navê "Baran Barî" derdixe.
Di sala 1987 de ji ber stranên xwe yên welatparêzî û ramyarî neçar dibe ku ji Duhoka nazdar derdikeve û berê xwe dide Çîyayên Kurdistanê kû bûbû warê pêşmergeyên qehreman. Ji ber êrîşên, Enfal, ku hukumeta Iraqê di sala 1988an de li dijî kurdên bê guneh pêk anî bû ew jî weka her kurdekî neçar dibe û di welatê xwe de, li Amedê dibe penaber û herweha li Amedê hetanî dawiya sala 1991an dimîne.
Kataloga Messier
Navnîşa Messier a Nebuloz û Komên Stêran an jî bi kurtî Kataloga Messier navê berhema li ser komên stêran, nebuloz, galaksî û cîsmên din ên esmanî ya ku di sala 1771ê de ji aliyê stêrnasê fransî  ve hate çapkirin.
Hesen Şerîf
Jiyan
Kaseta xwe ya bi navê "Helepçe-Hîroşîma Kurdîstanê" li kampa penaberan li Amedê ku bi têlan û cendirman hatibû cîtkirin û di bin mercên gelek dijwar de tomar kiribû ku ew berhem di nav kurdan de gelek deng daye. Pîştî serhildana pîroz di sala 1991 de li Başûrê Kurdistanê ew jî weka her kurdekî penaber dageriya warê xwe. Di dema destpêka azadiyê de beşdarî gelek aheng, pîrozbayî û cejnên netewî bûye. Di sala 1993 de kaseta xwe ya bi navê "Şêrê Çiya" û di sala 1994 de jî kaseta xwe ya bi navê "Şeva Eşqa Min Dirêj bû" deranîye. Hesen Şerîf di sala 1995 de ji welat derdikeve û diçe Swêdê.
Kataloga Messier
Li gorî stêrnasiya roja îro ev berhem yek ji çavkaniyên herî hêja û giring e. Tê de 110 tiştên tomarkirî ne û her tiştî nimroya xwe heye, weke M1, M2, M3... heta M110 (bixwîne: Messier Yek, Messier Du, Messier Sê... Messier Sed û deh).
Hesen Şerîf
Jiyan
Çende ji gelê xwe durketibe jî her ew eşqa dilê wî ya xebata hunerî û netewî berdewamkirîye. Her wek têye zanîn ew beşdarî gelek helkeftin û bîreweriyên netewî yên ku li welatên Ewropî pêk hatine bûye û herwusa kurdên Kanada û Emerîka jî ji huner û dengê xwe bêpar nehîştîye. Di sala 1998 de berhema ya bi navê "Xwezî" li Swêdê derdixîne. 2002yan de albûma bi navê "Tora Evînê" û 2004an de jî ya bi navê "Mizgînî" derxist ber hezgirên xwe.
Klîba Hesen Şerîf a bi navê "Beyta Laleş" ku derhêneriya wê Husên Hesen kiriye, di Yekemîn Pêşbaziya Video Klîbên Kurdî ya Zaxoyê de sala 2006an wekî Kilîba Herî Serketî, hatibû hilbijartin.
Çavkanî
Hesen Şerif Govende
Guadeloupe
Guadeloupe arşîpelekê di nav giravên Antîlên Biçûk de di Deryaya Caribbean de ye. Ew navçeyekê Fransayê yê ser deryayîye û ew yek ji 26 navçeyên Fransayê ye. Ew bi Martinique ve Antîlên Fransayê pêk tîne.
Ew ji bo yek ji navçeyên Fransayê ye ew bi Yekitî Ewropa ve girêde ye û wek dirav Euro tê bikaranin.
Erdnigarî
Guadeloupe ji 8 giravên jiyanbar û ji hin giravên dinên bêjiyan de pêk tê ye. Du giravên bingeh Basse-Terre û Grande-Terre bi şaxekê biçûkê deryayê ji hev vediqetin.
Dîrok
Di 1493an de Kolumbus yê herî pêşînê ko ji ewropa de hatibû wê giravê û wî ew dera wek Guadolupe navandibû. Cara pêşin di 1635an de Fransayê ew dera kira kolonîya xwe. Dema di cenga heft salan de di mayîna 1759an de heta 1763an de ew kete dest Brîtanya. Ew pê şêr û têkoşînên mezin re bi dawî di 1949an virve yek ji navçeyên Fransayê ser deryayî ye. Ew bi du senatoran di senatoya Fransayê de tê temsîl kirin.
Suni
Suni gundekî navçeya Rûbaroka bi ser Hekariyê ve ye.
Omyanus
Omyanus, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Mavan
Mavan, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Pîzan
Pîzan, gundekî bi ser navçeya Elbaka Wanê ve ye.
Moyrazès
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Gerepêç
Gerepêç, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Nazmi Kırık
Nazmî Kirik ( jdb. 1ê kanûna paşîn a 1976an li Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê ) şanoger û hunermendê sînemayê yê kurd bû.
Jiyana û kariyera wî
Di sala 1976an de li Diyarbekirê ji dayik bû. Dibistana navincî li Qoserê lîseyê jî li Diyarbekirê xwend. Di dema perwerdehiya xwe de li Şaxa Amedê ya Navenda Çanda Mezopotamyayê de dest bi xebatên dîlan û şanoyê kir. Di vê navberê de di gelek lîstikan de cih girt. Di dema xebatên xwe yên NÇMê gelek caran hate binçavkirin û di encamê de 7 meh di Girtîgeha Diyarbekirê de raza.
Piştî ji girtîgehê derket di sala 1996an çû Stenbolê û xebatên xwe yên dîlan û şanoyê li Şaxa Stenbolê ya Navenda Çanda Mezopotamyayê di bin banê Teatra Jiyana Nûyê meşand. Di sala 2003an digel çend hevalên xwe Dezgeha Hunerê ya Seyr-î Meselê ava kir.
Di sala 1999an de bi fîlma Güneşe Yolculuk/Rêwitiya Ber Bi Rojê dest bi sînemayê kir. Rêwitiya Ber Bi Rojê di heman salê de di Festîvala Fîlman a Berlînê de xelatên "Blue Angel" û "Peace" wergirt. Di sala 2003an de bi fîlma Kleine Freiheit/Azadiya Biçûk di beşa Derhêneran ya Festivala Fîlmê Cannesê derket ber temaşevanan.
Nazmî Kirik xebatên xwe li Tirkiyê û Almanyayê dimeşîne.
Herbstadt
Herbstadt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhön-Grabfeld li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xoskêx
Xoskêx, gundekî navçeya Mêzgirê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Pré-Saint-Martin
Pré-Saint-Martin, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Abbas El Fassi
Abbas El Fassi (بالعربية: عباس الفاسي) (z. 18ê îlona 1940), ji 19ê îlona 2007an heta 2011an serokwezîrîtiya Marokoyê dike.
Axiyan
Axiyan, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Kevsin
Kevsin, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Şavlirta
Şavlirta, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Serkanî, Bêsnî
Serkanî (bi tirkî: Sarıkaya), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Kesrik, Xisxêr
Kesrik, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Tawûsker
Tawûsker navçeyeke parêzgeha Bakurê Kurdistanê, Erzîromê ye. 160 km ji Erzîromê dûr dikeve. Di sala 1958'î de bûye navçe û navên wê yî berê hatiye qedexekirin. Beriya Komkujiya Ermeniyan gelek Ermenî li herêmê dijiyan. Ji ber wê tevahiya navên cografîk Kurdî yan Ermenî ne.
Aborî
Pirranî li ser xwedîkirina ajalan û çandiniyê ye. Ji ber xizanî û pêkutiyên dewleta Tirk di salên 80 û 90'î de gelek Kurd koçberê bajarên mezin bûn.
Léo Morgan
Léo Morgan sirûda neteweyî a Marokoyê bi muzîk kiriye. Piştî ku Ali Squalli Houssaini peyvên sirûdê çêkir, piştre deng û muzîk dayîna sirûdê Léo Morgan çêkir.
Salih Sarıkaya
Salih Sarıkaya nivîskar û rojnamevanekî tirk e  ku di rojnameyên tirkî Zaman, Today's Zaman û Aksiyonê de dixebite.
Heustreu
Heustreu şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhön-Grabfeld li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Tengava Messinayê
Planeke ji bo çêkirina pireke navbera Nîvgirava Apennîn û Sîcîlya de heye.
Cihê Şahmaran
Cihê Şahmaran, cihê ku Şahmaran lê bûya û jîn bûya. Şahmaran, li dora Nisêbîn û Cizîrê ya. Hate roja me jî, çanda wê bi pîrozî li van deran û li dora van deran tê gotin û vegotin û di nav xalkê de bicih a. Li Nisêbînê ku di dîrokên wê de navê Nisêbînê tê ser ziman, di hin çîrokna wê de bi navê "warê Şahmaran" jî hatiya ser ziman. Bi wê re Rastiya Şahmaran tê ser ziman.
Welles-Pérennes
Welles-Pérennes, komuneke departmena Oisa ya li bakurê Fransayê ye.
Saywêran
Saywêran (bi tirkî: Sayören), gundekî bi ser navçeya Bêsnîya Semsûrê ve ye. .
Kerxar
Kerxar, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Sikeytiya
Sikeytiya, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Murasson
Murasson, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Vahram Papazyan
Vahram Papazyan (bi zimanê ermenî: Վահրամ Փափազեան) yek ji du atletên ermen e ku di sala 1912'an de li Stockholmê paytexta Swêdê cara ewil împeratoriya Osmanî di Lîstikên Olîmpiyadê de temsîl kiriye. Papazyan tevlî beza mêran a 800 metran û beza mêran a 1500 metran bûbû. Vahran Papatyan û Migirdîç Migiryan ew du werzişvanên tenê bûn ên ku li ser navê împeratoriya Osmanî tevlî yekemîn lîstikên Olîmpiyadê bûbûn.
Dardez
Dardez, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Vahram Papazyan
Kurtejiyan
Vahram Papazyan weke zarokê malbatekî ermenî (ku bavê wî xwediyê dikanekê bû) hate dinyayê. Di zarokatiya xwe de ew her berbanga sibê ji qada xwe ya bi navê Bebekli ya li Stenbolê dibeziya heta Babiali ji bo ku nûçeyan werbigire û bigihîne dikanê bavê xwe. Piştî ku Papazyan ew karê xwe diqedand, ew diçû Koleja Robert, li cihê ku perwerdehiya we didît.
Di sala 1906'an de Vahran Papazyan cara ewil tevlî lîstikên sporê yên Atînayê bû, beza 800 metran û ya 1500 metran kir lê tenê xwe gihande raya 8'em.
Lunar New Year
Sala Nû ya Heyvê, li hin herêman, li gorî salnameya heyvê ye ; ew destpêka salnamê ye. ya ku mehên çerxên heyvê û çerxên rojê ne. Di roja îro de, Sala Nû ya Lunar piranî behsa salên nû yên Asyaya Rojhilat dike ku di heman tarîxê de têne pîroz kirin, ya ku herî zêde wek Sersal Lunar a Çînî tê naskirin.
Vahram Papazyan
Kurtejiyan
Gava împeratoriya Osmanî di sala 1911'an de bû endamê Komîteya Navneteweyî ya Olîmpiyadê, serokê komîteyê ya împeratoriya osmanî daxuyanî li rojnameyên Ikdam û Sabahê belav kir ku atletan ji bo lîstikên Olîmpiyadê yên 1912'an ên li Stockholmê bibîne.
Lunar New Year
Rojhilata Asya
Ya jêrîn ji Sersala Nû ya Çînî, bi karanîna salnameya kevneşopî ya Çînî, têne girtin û heman tarîxê par dikin:
Vahram Papazyan
Kurtejiyan
Piştî ku tevlî yariyên Olîmpiyadê bû, Papazyan vegeriya welatê xwe. Dema ku komkujî li dijî ermeniyan dihat kirin Papazyan jê filitî û xwe li Beyrûtê bi cih kir.
Lunar New Year
Rojhilata Asya
Ya jêrîn di dîroka dirêj a Çînê de ji salnameya Çînî bandor dibin:
Vahram Papazyan
Kurtejiyan
Piştre Vahram Papatyan koçî DYA'yê kir û li wir çavên xwe ji jiyanê re girt.
Lîstikên olîmpiyadê yên 1912'an
Di olîmpiyada havînî ya 1912'an de Vahram Papazyan tevlî revên mêran a 800 metran û ya 1500 metran bûbê jî, her duyan jî nikaribû bi dawî bikira. Li gorî wezareta ciwantî û werzîşê ya tirk, di her du revan de Vahram Papazyan reveke lezgîn û rewşedar pêşkêş kir û xwe gihande raya yekemîn, lê piştî 20-25 metran serê xwe viz bû û hişê xwe winda kir. Herwiha, li gorî neviyê Vahram Papazyan sedema neqedandina revan ji ya fermî pir cuda ye. Nevî di daxuyaniyeke xwe de wiha dibêje : Gotinên derheqê bapîrê min Vahram Papazyan, yê ku dekatlona olîmpiyada 1912'an li Stockholmê reviya, têne bîra min. Bapîrê min ji me re behs dikir, ew çawa kete pêşiya hemû werzişvanên din ên revê, û çawa ji nişka ve hate bîra wî ku heger ew qezenc bike wê alaya romiyan bê bilindkirin. Lewra ew sekinî. Ji aliyeke din ve, rojnameya Agos derxiste holê ku Vahram Papazyan, dema ku li Beyrûtê bû di nameyekê de xemgîniya xwe tîne ziman, ji çi re ku alaya romî ji bo xemilandinên olîmpîk ên Stockholmê nehatiye bikaranîn. Li gorî nameyê, Papazyan çûye balyozxaneya romî û li wir nerazîbûna xwe ji vê yekê re aniye ziman.
Cemîlpaşazadeyên diyarbekirî û neteweperweriya kurdî (pirtûk)
Pirtûka lêkolîner û zimannasê kurd Malmîsanijî ya bi navê Cemîlpaşazadeyên Diyarbekirî Û Neteweperwerîya Kurdî ku pêşî bi navê Dirabakırlı Cemilpaşazadeler Ve Kürt Milliyetçiliği ji alîyê Weşanxaneya Avesta çap bibû, niha kurmancîya wê ji alîyê Weşnaxaneya Vateyî çap bûye.
Pirtûk 488 rûpel e û ji alîyê Roşan Lezgîn bi kurmancîyeka sade û standard hatiye wergerandin.
Jane Randolph
Jane Randolph bi navê rastî Jane Roemer ( jdb. 30ê çiriya pêşîn 1915 li Youngstown, Ohio ; m. 4ê gulana 2009 li Gstaad , Swîsre) lîstikvaneke amerîkan bû. Ew herî baş ji bo rolkirina xwe ji Alice Moore re di fîlma tirsnak a 1942-ê Cat People, û berdewamiya wê, The Curse of the People People (1944) tê zanîn. Ew li Youngstown, Ohio hat cîhanê û di 2009an de li Gstaad, Swîsreyê mir.
Jiyana berê
Randolph di 30-ê Çirî 1914-an de li Youngstown, Ohio hat cîhanê, û li Kokomo, Indiana mezin bû. Hobiyên wê lîstina golf û firandina balafiran bûn. Ew beşdarî Zanîngeha DePauw bû, ku ew endamê Kappa Alpha Theta bû. Wê her wiha li dibistana lîstikvaniyê ya ku ji hêla Max Reinhardt ve tê xebitandin xwend.
Kariyera fîlmî
Randolph di sala 1939-an de ji bo ku dest bi kariyera fîlmekê bike ew diçû Hollywood-ê. Ew di dawiyê de ji hêla Warner Bros. ve hat hildan û di sala 1941an de di rolên piçûk yên fîlmî de hatibû dîtin. Destpêka wê ya fîlmî di 1941 de fîlma  Manpower bû.
Di sala 1942an de, RKO peymana lîstikvana hêja hilgirt û ew rolê pêşengê di fîlma Highways by Night (1942) de  wergirt.
Ew ji bo rolên xwe di fîlma reş de, ku Jealousy (1945) û Railroaded tê de tête navdar bû bû! (1947), û du ji wan Val Lewton niha baş fîlimên şanoyê yên B-wêne, Cat People (1942) û The Curse of the People People (1944) dihesibandin. Fîlma wê ya dawî Abbott and Costello Meet Frankenstein (1948) bû.
Jiyana paşê
Randolph bi Bert D'Armand, ajanek re zewicî bû. Di sala 1949-an de hev berdan. Di sala 1949an, Randolph bi Jaime del Amo (neviyê Manuel Dominguez) re zewicî, ​​li Spanya karbes û navdar bû .Di salên paşîn de ew carinan vegeriya Los Angeles, lê li Gstaad xaniyek dom kir.
Kovara bazirganî Billboard ragihand ku Randolph û del Amo di 20ê nîsana 1948an de, li Las Vegas, Nevada, zewicîn. Çavkaniyek din dibêje ku ew û Del Amo di 1948 de li Las Vegas zewicîn, û ew zewaca wê ya duyemîn bû.
Mirin
Randolph li Gstaad bi 94 sali ve ji ber qalçeyeke şikestî,mir.
Nehrî
Nehrî gundekî navçeya Şemzînan a bi ser Colemêrgê ve ye.
Höchheim
Höchheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhön-Grabfeld li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mohammed VI
Mohammed VI, ango Mihemedê Şeşem (بالعربية: محمد السادس ) (di 21'ê tebaxa 1963'an de ji dayîk bûye) keyê Marokoyê ye. Piştî mirina bavê xwe ew di 22'ê tîrmeha 1999'an de keyê keyaniya Marokoyê bû.
Rabat (paytext)
Rabat peytaxta Marokoyê ye. li gor hejmara 2014an nifûsa bajarê 577 827 e.
Bolonya
Bolonya (, bi zimanê bolognese: Bulåggna), bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Emîliya Romanyayê ye.
Gewan
Gewan, gundekî li ser navçeya Mêzgirê ye.
Bolonya
Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Avcılar
Avcılar navçeyekî Stenbolê ye parzemîna Ewropayê de cih digire. Rojhilata navçê de Gola Küçükçekmeceyê li başûrê Deryaya Marmarayê heye. Stenbolê re 27 km’an dûre şahrêya Temê ji nava navçê de derbas dibe.
Ewliyan
Ewliyan gundekî navçeya Şemzînan a bi ser Colemêrgê ve ye.
Katûne
Katûne gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Amîne Kakebawe
Amîne Kakebawe (jdb. 6ê kanûna pêşîn a 1970, li seqiza rojhilatê Kurdistanê) siyasetmedareke çepgir a swêdî ye ya ku bi eslê xwe kurd e. Ji sala 2008an ve li parlamena Swêdê de parlamenter e.
Hertevina
Hertevina, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Serkîs Axacan Mamendo
Serkîs Axacan Mamendo ( Sarkis Aghajan Mamendo), di sala 1962an de li Diyanayê ji dayîk bûye, siyasetmedarê asûrî ye. Malbata wî ji Nêwçiya ye. Serkîs Axacan, parlamenter, cêgirê serokwezîran û herwiha wezîrê aboriyê yê Hikûmeta herêma Kurdistanê ye.
Bedgaruk
Bedgaruk, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Qundeş
Qundeş, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Berûk
Berûk, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Mur-de-Barrez
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Xubuntu
Xubuntu guhertoya Ubuntu bi Xfce şûna GNOME ye. Ji Ubuntu siviktir e û ji bo komputerên kevn baş e.
Koçnis
Koçnis, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Oltî
Di qeydên dîrokî de navê wê wekî Oltî, Oxtîk û Oltîk derbasdibe. Derbarê avabûna wê de kêm agahî hene.
Banî Leylan
Banî Leylan, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Çopî
Çopî Fetah (z. 1983ê li Kerkûkê) hunermendeka kurd e. Strana bi zarveyê soranî distrêt û xwedî ye çendîn stran û kasête ye.
Jiyana Çopî
Çopî hîn sê sal derbaz nekir bu ku rejîma Be'sê deshilatiya xwe xurt kir bu û mîna bahoza reş komkujî û sîyaseta bierebkirinê li ser bajara wan Kerkûkê demeşand. Ji ber vaye malbata Çopî êdî nikarbûn li Kerkûkê jiyan biken û naçar man berê xwe bidene çîyayên Kurdistanê û bi armanca derketina ji bo derveyî welat, piştî saleki di sala 1988a de li Holandayê bi cih bûn. Ji ber van sedema jî Çopî pir zû bi dûr ma ji sozên gelê kurd û derdora xwe. Her wisa bêbeş ma ji fêrbuna zimanê kurdî ya resen û paqij. Lê bav û diya wê alîkariyeka wisa kirin ku Çopî zimanê kurdî ji bîr neke û hîn bibê. Çopî ku zewicî ye, ev 17 sal in ku bi malbata xwe re li Holendayê jiyan dike.
Jiyana hunerî
Çopî ji zarokatiya xwe ve hez ji muzîk û stranan kiriye. Ji 7 saliya xwe de çuye komeka koral li bajêra Haillo li Holendayê, li wir bi grupekî re stran gotîye û carna jî strana solo bi Çopî hatiye dayîn. Li dibistanê jî de Çopî gelek zîrek bûye û li salekê da bûye xwendevana yekemin li dibistana xwe. Çopî li 13 saliya xwe de çûye dibistana deng û ji bo ku bi awayekî zanistî tişteki ji zanista deng nasbike û hîn bibe 2 salan jî li vê dibistanê xwendiye. Li 16 saliya xwe de çûye cem Koma Berxwedan li akademiya kurdi li Almanyayê, li vir da Çopî zêdetir evîna wê ji bo muzîk û stranên zargotina kûrdî çûye. Her wisa her li vêderê mamoste Wurya Ehmed naskirye û karwana hunera Çopî bi rengekî fermî destpêkiriye.
Berhem
Çopî heta niha zêdedetir ji 30 stranên zargotinî û dubare li Medya TV û 2 stran jî li Kurdsatê tomar kiriye. Çopî beşdarî gelek şev û ahengan bûye li Almanya, Swêd, Holenda, Brîtanya, Kanada û gelek welatên din djî. Her wisa Çopî li gel pir hunermendên bi nav û deng û naskirî beşdariya şev û ahenga bûye, mîna hunermendên rêzdar : Nasir Rezazî, Merzîye Ferîqi, Şivan Perwer, Ednan Kerîm, Hesen Şerîf, Necmedîn Xulamî, Şehrîbana Kurdî, Gulistan Perwer, Feyzî Nejadî, Omer Gundî û gelek hunermendên din.
CD
Berhema yekem a Çopî li ser CD di sala 2003'a de bi navê Çît naw binêm? (Kîjan navî bidim te) derketiye, ku ji 9 stran pêk tê û bi herdû zaraveya kurmancî û soranî gotiye û tevahî ev stran nû ne û carê yekê ji aliyê Çopî hatine gotin. CD ya duyem jî di 2007an de ku ji 13 stranan pêkhatîye, bi nave Nawit denêm jîno (Navê te kim jîno) derket.
Nordheim vor der Rhön
Nordheim vor der Rhön şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhön-Grabfeld li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bovar Karim
Bovar Karim, Bovar Mohammed Karim (jdb. li Parîs) futbolvanekî swêdî ye ku bi eslê xwe kurd e. Di yaneya IF Limhamn Bunkefloyê de gogbaz e.
Bavê wî jî gogbaz bû, di tîma futbolê ya Silêmanîyê de dilîst. Malbata wî ji başûrê Kurdistanê çûye. Bejna wî 1.75 m ye.
Pira Tengavê
Pira Tengavê ew pira li ser Tengava Bosforê ya ku Deryaya Reş û Deryaya Marmarayê hatiye çêkirin. Anatoliya û Ewropayê li hev girê dide. Yekem pira Stenbolê ye. Ji ber wê yekê gel nava xwe de pirê re dibêje "pira yekê". 20'ê reşemiya 1970'an de temelê wê hate avêtin. 30'ê cotmeha 1973'an de jî çêkirina wê qediya û bikaranîna wê dest pê kir. Gava çêkirina pirê, 4'emîn pira herî mezin ya cîhanê bû lê îro ketiye rêza 18'an de.
Sadiq Hîdayet
Sadiqê Hidayet ( jdb.  17ê sibata 1903 li Tehran; m. 9ê nîsana 1951 li Parîsê) nivîskarekî îranî bû.
Piştî çar salan vedigere Tehranê. Ji mêj de her bala wî li ser Cûkeyan (yoga) û Mahatmayan bûye, lewma jî di sala 1936an de çûye Hindisatanê û li wir fêrî zimanê Sanskrîtî dibe. Ji Sanskrîtî çend rîsaleyên Bûda bo zimanê fransî werdigerîne. Piştî ku ji wir vedigere Tehranê demekê li wir di karê dewletê de dixebite û wergêriyê dike lê ev karê hanê zêde xulqê wî teng dike ku lewma jî dev jê berdide. Di sala 1950 de cardin diçe Parîsê. Derûniya wî ya tevlîhev li wir yekcar tevlîhev dibe û di 19 nîsan 1951 de, di temenê xwe yê 50 salî de ji bilî gotarên ku ji rojname û kovaran re nivîsandibû, ji 20î zêdetir berhemên hêja li dû xwe dihêle û di odeya hotêla ku lê dima de, xwe bi gaza hewayê difetisîne û întîxar dike.
Sadiqê Hidayet digel ku ji malbateke farisan a dewlemend û mîrzade bû lê seranserê jiyana xwe gelek bi sadeyî û ji rêzê dibe serî. Sadiqê Hidayet li dû Mehemed Elî Cemalzade bi Buzorgê Elewî û Sadiqê Çûbek re di edebiyata Îranê de mîna sazkarê çîroka nûjen tê nasîn.
Berhemên wî yên sereke:
Merziye Ferîqî
Merziye Ferîqî (herwiha Marziya Fariqi) (jdb. 1958 li Merîwan, Rojhilatê Kurdistanê - m. 2005 li Swêdê) stranbêjeke navdar a kurd bû. Hevjîna stranbêjê navdar Nasir Rezazî ye.
Jiyan
Sala 1984ê ew û hevjînê xwe diçin Swêdê, dibin penaber. Di Med TVê de bi navê Jîlemo bernameyekê çêdike. Bi Gulistan Perwer û Beser Şahînê û gelekan re dixebite.
Halîn
EDEBÎYATÊ MA VILE DANO
No kitab (HALÎN), kitabê hîkayeyanê R. Lezgînî yo diyîn o. Seke yeno zanitiş kirmanckî newe-newe yena nuştene. Edebîyatê kirmanckî, mavajîme hîna yew domano pîzez o. Eke nê edebîyatî miyan de cayê Roşanî ra bigêrîme bêguman cayê xo cayêke berz o. Kalîteya hîkayeyanê Roşanî kalîteya edebîyatê bînan yê dinya ra cêr niya. Yewna xusûsîyetê ey o bîn, Roşan tena hîkayenuştiş de ney şîîrnuştiş de kî (zî) gelek baş o. Mavajîme ciraamaye yo.
Seba ke sînorê edebîyatê kirmanckî ewro teng ê, Roşanî nê kitabî de sey yew hostayî wezîfe girewto xo ser û tamanê neweyan ra, renganê neweyan ra gêrayo.
Ez nêwazena zaf derg kera labelê wazena bineyna behsê ey bikera. Roşanî heta mektebo verên wendo, yanî çar serrî mektebanê tirkan de perwerde bîyo. Labelê Roşanî wendiş û nuştişî ra zaf hes kerdo û edebîyatê kirmanckî de cayê xo girewto. Beno ke bi des serran mektebanê tirkan de perwerde nêbîyayîşî ziwanê ey destê qatîlanê kurdkî ra xelisnayo ra. O bi xo yew xebatkar, yew emekdar o. Hetê ra seba debara xo xebitîyayo, hetê ra kî bi xo wendo. Ez vana, no seba zafînan çîyêdo bêîmkan o.
Heto bîn ra, no kitab beno kitabê Weşanxaneyê Komalî o yewin ke bi kirmanckî çap bîyo. Nêzdiyê hîris serrî yo ke Weşanxaneyê Komalî esto û kurdan ser o zaf xebatê başî kerdê. Labelê heta ewro yew kitabê kirmanckî çap nêkerdo. Bi nê kitabî Weşanxaneyê Komalî xo rê yew bero newe akeno.
HALÎN (Hêlîn: Yuva), nameyê hîkaya peyêne ya nê kitabî yo. Pêro piya 13 hîkayeyî nê kitabî de estê: Wayîrê Zimbêlan, Hêrsê Stûna Mermere, Tena Estarey Şahid Bîy, Kema Hewirsî, Mergê Yew Kutikê Esîlî, Elametê Qîyametî, Birîna ke Çareyê Mi de ya, Pêrodayîşê Kutikan, Perşe, Xayîn, Serkewtena Zerencan, Ziwano Mehellî, Halîn.
HÊRSÊ SITÛNA MERMERE
Wexto ke resa bi Ofîse heme koltuxî debîy û êdî korîdor zî raywanan ra bîyînî pirrî. Mîyanê raywanê ke payanî ra vindertibî de yew kênaya davîstserra, ya sey yew mankene bi porê xo yê dergê kejî bal antinî xo ser. Kêneke zaf rindeke bî. Beşna xo ya bêqusûre mîyanê tîşortêko sipî û pantolê bilûcînê keweyî de ca ra pakêt kerdibî. Destikê yew koltuxe de girewtibî û tam orteyê otubuse de sey yew sitûna mermerêne bî.
Otobuse gama ke ro binê Pirdê Ofîse serecêr bîye, o xorto ke hetê peyî de ronişte bi, êdî ey sey nezaketî cayê xo dabi yewna û serecêrbîyayîşê otobuse reyde o zî ver bi hetê kêneke wa lêr bîyînî. Dingo verên ê Koşuyoluyî de ke qismêkê raywanan amey war û tay zî weniştî, o hengame de seke o zî ca bido xo, ey nat û wet kerd, axir xo resna verê kêneke. Gama ke otobuse firên kerd, seke bê hemdê ey bo, bi o qayde ey heme gewdeyê xo dusna gewdeyê kêneke wa…
Stûna mermere bi heme cidîyet û gonîserdiniya xo cayê xo de vinderta bî.
Seke tu kes, tu merdim otobuse de çin bo, hende rehet, destê xortî sey yew maro ke sariya şewdirî de tevizîyayo û binê tîrêjanê germinan ê tîje de hêdî-hêdî ruh dekeweno bi ey, winî canê kêneke de gêra û goreyê rîtmê nirîyayîşê otobuse gewdeyê ey o ke dusyabi stûna mermere wa zî winî nîrîyaynî…
Ding bi ding her warameyîş û weniştişê raywanan, her hoke de ke otubuse fetilîyaynî yan zî her roşnê tirafîkî de ke firên kerdinî, êdî hereketanê dest û nîrîyayîşo rîtmîk ê gewdeyê xortî rê firsend ra yew xenîmet bi…
Û stûna mermere bi heme cidîyet û gonîserdiniya xo cayê xo de vinderta bî.
Êdî otobuse kewtibî rayîro hera û derg ê Seyrantepeyî ser. Sur’etê aye zî tay nêbi û hema zî pirrî raywanî bî.
A hinge de, a sitûna mermere ke hetanî uca bi heme cidîyet û gonîserdiniya xo sebir kerdibî, nişka ve ra didanê xo day pêser û sey yew mangaya ke seba heknayîşî milê xo bisawo qirmê dare ra, bi o qayde hêtê xo yê ke mîyanê pantolê bilûcînî de şidênabîy pêdima-pêdima sawitî gewdeyê xortî ra û bi qîrayîş va:
- Ha to rê!... Ha to rê!… Ha to rê!... De ha to rê! Ti qet zehmet meke, ez xo bisawa to ra! Ma biewnî, hela çi kewno destê to?!...
Dibistanên kurdî
Dibistanên kurdî, dibistanên ku zaroyên kurdan di wan de bi zimanê xwe yên dayikê perwerde dibînin in. Dîroka dibistanên kurdî ya hemdem, bi Medresaya Sor re dest pê dike. Lê ku mirov li ser gotinan Dibistanê re dîroka wê bêne ser ziman, divêt ku mirov bibêje ku dîroka wê diçêt heta deme Hûrî û Mîtanîya û Gûtî, Qasîtt Lorî, Medîya û hwd. Di demên piştre de jî, Dema Şadadîyan û Dema Merwanîyan û hwd jî, ji vî aliyê ve, hin pêşketinên mazin ên ku mirov wan bêne ser ziman hene. Bi taybetî, di Dema Eyûbîyan de, weke Medresa heskîfê û Medreseya Sor û hwd, demne nû tên dest pê kirin. Dema Medreseya Sor, demeka taybet û pêşketîya di nav demên perwerdekirinê ên li Kurdistanê de. Dibistaniya kurdî, li ser Medreseyan û dergahên şêx û alimên bi vî rengî re, demne xwe yên pirr mezin û dirêj di buhurêne. Lê dem, ku dihê demên sadsale 18 û 19 min û hwd, êdî demne nû dest pê kin. Bi taybetî, rêveberiya siyasî ya kurdan ku êdî ji holê dirabbê û ew bê hêz tên kirin, êdî dibistanên wan yên ku wan jê alim û zaneyên xwe derdixistin û zaneyên xwe mazin dikirin û zaroyên di wan de perwerde kirin, ji holê dirabin. Ji sadsale 20´an û heta ku dihê sadsale 21´ê û hwd, piştî ku ew winkirin dibin di vî aliyê de, êdî wê kurd bi hemû hêza xwe re bikevina nava tekoşîneka zimanî de. Ji ber ku zimanê wan qedexe bû. Çend ku li Rojhilat li Kurdistanê ser 50 milyonî re kurd dijîn jî, tenê dbistaneka wan ya ku ew karibin têde zaroyên wan têde perwerde bikin nîn a. Kurdistanê, piştî ku di Konfaranse Lozanê de hat qatkirin, êdî piştre li ser wê re li Kurdistanê, çar hêzên ku bi piştgirîya rojava bûn li Kurdistanê serwer bûn. Ew jî hêz jî, Tirkiye, Îran, Îraq û Sûrî bûn. Her beşa ku hêzek ji wan hgêzan lê şerdest bû, li wir zimanê xwe serdest kir û xwest ku tenê ew zimanê we hebe. Minaq, li Bakurê Kurdistanê ku Tirkiye serdest bû û ew qat û beşa kurdistanê kiribû bin destê xwe de, zimanê kurdî lê qedexe bû û kurdan lê nikaribû ku zimanê xwe bikarbênin. Dibistanên ku kurdan bi derfet û imkanên xwe re vekirin jî, bi şîdet û zorê, wê dewletê ew girtin.
Li Rojhilatê Kurdistanê jî, Îran serdest bû, wê jî, weke tirkî, deme ku kurdan dibistanên xwe zimanê xweyê dayikê vedikirin, bi şîdet û zorê ew jî dihat bi ser wan de û ew dibistan, wê ji holê dirakirin. Li Başûrê Rojavayê Kurdistanê jî, Sûrî Serdest bû û wê jî, heman tişt weke Îran û Tirkiye dikir. Wê jî, dibistanên ku kurdan ji xwe re vedikirin, xira dikirin. Heman rewş li Başûrê Kurdistanêa ku lê Îraq serdest bû de jî dibû. Lê kurdan, ew ji xwe re kirina hênceta tekoşîna azadiyê û ramanê û bi wê re ketina tekoşînê de. Îro, em ketina 2012´an de, lê hê jî kurd, wê têkoşîna xwe didin. Ji ber ku hê wan ew mafê xwe yê ku ji hebûna xwe tê, bidest nexistîya. Hê li her çar qatên Kurdistanê, pêvajoyên bişavtinê (asîmlesyonê]] li ser serê kurdan tê meşandin ji aliyê van dewletên ku me navê wan anî ser ziman ên ku li ser beşên Kurdistanê piştî ku hat qatkirin ku serdest bûna.
Şêxan
Çend wateyên vê peyvê hene:
Kubuntu
Kubuntu guhertoyeke Ubuntu ye. Di Kubuntu di wekî derdora sermasê KDE şûna GNOME tê sepandin.
www.kubuntu.com
Şidandin
Şidandin, ji bo dosiyên komputerê ku tên bikaranîn bi hinek bernameyên taybet tên kirin. Ji van bernameyan heta niha bi tenê 7zip kurdî destek dike.
Çeleka
Çeleka, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Selamî Esen
Selamî Esen, helbestvanekî kurd e ku di sala 1992yan de li bajarê Sêrtê ji dayîk bûye. Li Zanîngeha Mêrdîn Artukluyê di beşa Ziman û Çanda Kurdî de lîsansa bilind kiriye. Qijikên Xêrê (2014) berhema wî ya pêşîn e ku xelata 1em a Pêşbirka Helbestê ya Arjen Arî wergirtiye. Gotar û nivîsên wî di gelek kovarên kurdî de hatine weşandin.
Werger
Kale, (Keleh - Şener Özmen), Everest, 2017.
Kelogirî, (Sarı Kahkaha - Murat Özyaşar), Doğan Kitap, 2019.
Kaê Nizir
Kaê Nizir, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Gurzuvan
Gurzuvan, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Gulemîran
Gulemîra an Gulemîran, gundekî Farqînê ye. Di navbera Bismil û Farqînê de dimîne.
Muret-le-Château
Muret-le-Château, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Gare, Şemzînan
Gare, gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
Parka Neteweyî ya Geliyê Botan
Geliyê Botan, li herêma dîrokî di rewşa parka neteweyî de li parêzgeha Sêrtê li Tirkiyê.
Bizele
Bizele, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Tirî (gund)
Tirî, gundekî girêdayî navçeya Sêrtê Xesxêrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Hohenroth
Hohenroth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhön-Grabfeld li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Babu'l-Mendeb
Babu'l-Mendeb, Babûlmendeb (bi ) tengaveke parzemîna Asya (Yemen li Nîvgirava Erebistan) û Afrîka (Cîbûtî, bakura Somalî li hev vediqtîne û Deryaya Sor û Okyanûsa Hindê (Kendava Aden) digêhîne hev e.
Şehrîbana Kurdî
Şehrîbana Kurdî stranbêj û hunermendeka kurd e.
Kurtejiyan
Şehrîbana Kurdî di sala 1973an de li Îzmîrê hat dinê. Bavê wê karmendekî dewletê bû û ji bona wê jî ew ji Kurdistanê hatibûn bajarê Îzmîrê li Tirkiyê. Malbata Şehrîbanê bi eslê xwe ji gundê Xursê yê girêdayî bajarê Qiziltepe/Qoser Girê Sor li bajarê Mêrdînê ne. Ew ji eşîreta Omeriyên herêma Mêrdînê ne ku di nava vê eşîretê de gelek hunermendên din yên mîna (Miradê Kinê) jî rabûne. Herêma jiyana malbata Şehrîbanê ji aliyê xwe yê dîrokî pir kevnar û xwediyê çand û hunereke dewlemend e.
Jiyana Hunerî
Şehrîban di destpêkê de bi teşwîqa xaleta xwe ya bi navê Soreya yê ku pir jî dengxweşe û piştre jî bi piştgîriya bav û endamên din yên malbata xwe dest bi karê stranbêjiyê kir û niha jî li bi awayekî bilinditir li ser hunera xwe disekine.
Dema ku Şehrîban stranên Meryem Xanê dixwîne, mirov keyfxweş dibe ku piştî gelek salên dûr û dirêj cîgireke wê peyda bû ku bi hiss û hesetên gelek bilind careke din nav û hunera wê li ber çavên me zindî dike. Ji aliyekî din ve ew dibêje:” Ez mirovek oldarim, lê Xwedê dengek daye min û ez dixwazim bi rêya dengê xwe xizmeta gelê xwe yê bindest û bêmaf ji bo standina azadî û serxwebûnê bikem.” Şehrîban xanim bi kesayetiya xwe ya Kurdewarî, exlaq û pirensîpên xwe yên civakî û kesayetî jî di nava gel de navekî bi hurmet û bilinde. Ji bona wê jî gel di warê civakî û exlaqî de jî ji vê xanima Kurd pir hez dikin. Di vî berhemê giranbiha da Şehrîban bi wî dengê xwe yê îllahî çar hunermendên Kurd jî bi bîr tîne: Hesen Cizîrî, Meryem Xan, Kawîs Axa û Hesen Zîrek.
Şehrîban dayika çar zaroka: Navdar, Pîroz, Hîvî û Narîn (kurek û sê keç)a ne. Malxê Şehrîbanê, kek Şêrko jî di warê hunerî mirovekî Pêşketîye. Helbestvaneki bashe. Gellek helbestên Kek Shêrko ji hêla Hünermenda hêja Şehrîbana Kurdî ve hatine Xwandin." Gerillayê Qehreman, Yekîti, Bariş,Dayka savaş" Serkarî ü rêwebiriya Cd ya "Evîna stranan" bi temami ji hêla kek Şêrko ve hatiye brêvebirin. Kek Şêrko hem di warê malbatî û hem jî di warê Hünerî da hertim piştgîriyê dide xanima xwe ya hêja Şehrîbanê.
Berhem
Şehrîbanê sala 1987an di xwendingeh û merasimên malbatî de dest bi stirînê kir, lê bi awayekî profesyonal ji sala 1991an dest bi tomarkirina stranên xwe kir û di wê salê de yekemîn kasêta xwe ya bi navê "Ez Keçim Keça Kurdanim" di nava gel û muzîkhezên Kurd de belav kir. Beriya wê salekê li ba hunermendên bispor li ser terbiyetkirina dengê xwe kar kiribû û dizanî ku çawa qirka(gewriya) xwe ji bo strîna lorîkên Kurdî bikar bîne.
Di wan salan de ku ji ber pêşkeftina rewşa siyasiya Kurdan li bakurê Kurdistanê zimanê Kurd ne bi awayekî fêrmî serbest bibû, gelek kesên din jî hatibûn meydana huner û stranbêjiyê, lê di demeke kin de nav û dengê 'Şehrîbanê ji sinorên bakurê Kurdistanê derbas bû û heta di nava Azerî, Tirk û Ereban de jî kasêtên wê hatin guhdarkirin. Ev jî tiştekî sirûştî bû, ji ber ku Şehrîban xwediyê dengekî pir xweş, bilind û bi awayekî gelek baş jî dest bi karê xwe yê hunermendiyê kir. Li sala 1992an kasêta wê ya duyemîn "Sor Gula Min" li Tirkiyê, li sala 1993an kasêta sêyemîn "Yek, do, sê" li Tirkiyê û li sala 1995an de jî kasêta wê ya çaremîn "Em hatin" li Elmanya di nava gel de bi awayekî berfireh hatin pêşwazî kirin.
CD û kasêta herî dawiyê hunermenda Kurd Şehrîbanê bi berpirsyartiya mamostayê mezin Dilşad Seîd bi dawî anîye. Navê vê albûmê "Evîna Stranan" e
Şeva Qedrê
Şeva Qedrê an jî Leyletul Qedr (erebî: لیلة القدر, Laylat al-Qadr) li gor bawermendên misilman Qurana pîroz serê pêşî di vê şevê de hatiye şandin. Nazîlbûna Quranê bi vê şevê dest pê kiriye. Wezîfeya Pêxamberiyê di vê şevê de ji Muhemmed Pêxember re hatiye dayin. Ji ber wan sedemên mezin, navê vê şevê Şeva Qedrê ye.
Şeva Qedrê, li gorî mezhebê şafîiyan êvara 23yê meha remezanê ye. Li gor mezhebê hanefiyan jî, êvara 27ê meha remezanê ye. Quran bi wî awayî behsa vê şevê dike:
Muhemmed pêxember jî, li ser fezîleta vê şevê wiha dibêje:
“Kî ku bi fezîleta wê bawer bike û mukafata wê jî, ji Xwedê Teala bixwaze û bi vî terhî Şeva qedrê, bi nimêj û te’etan derbas bike, gunehên wan ên berê tên efûkirin.”
Dûrê
Dûrê, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Urville, Aube
Urville, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Zimanê Kurdî: Rêziman
Zimanê Kurdî: Rêziman navê gramera zimanê kurdî ya kurdîzan û profesor Qanatê Kurdo ye.
Çemê Zer
Çemê Zer an jî bi çînî Huanghe, 黄河, bi pinyin: Húanghé, duyemîn çemê herî dirêj ê Çînê ye. Dirêjiya Huanghe 4.845 km ye. Çemê Zer dikeve kendava Bohaiyê ya Deryaya Zer.
Terava
Terava, gundekî bi ser navçeya Elbaka Wanê ve ye.
Şikeftan
Şikeftan, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye.
Çepkî
Di govenda çepkî de meriv bi pêçiya xwe ya bicuk hev du digire û dileyze.
Daubeuf-la-Campagne
Daubeuf-la-Campagne, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Koyo Berz
Koyo Berz nivîskarekî kurdê zaza yê ji Sêwregê ye. Ew niha li Swêdê dimîne û bi zimanê kurdiya zazakî dinivîse.
Jiyan û xebat
Nivîskar di sala 1951ê de li gundê Mextela Sêwregê hatiye dinyayê û ji 1986ê ve li Swêdê dijî.
Wiesbaden
Wiesbaden, dikevê Rojavayê Almanyayê û herweha paytexta Eyaleta Hessen ye. Ev bajar li ber Şet û Çemê mezin Rhein ê (Rhine) ye. Li Wiesbadên nêziki 280.000 kes dijîn.
Mezher Bozan
Mezher Bozan nivîskarekî kurd ê ji Bakurê Kurdistanê ye. Ew bi kurdiya kurmancî dinivîse.
Pozmişk
Pozmişk, (Ornithorhynchus anatinus) ajalek di navbera bejna 39-60 cm e, ku şîrmêjekî nîv-deryayî yên di rojhilatê Awistralya û taybetmendiyên Tazmanya ye.
Pozmişk li cihê hêkkirina şîrmêjên kûnza ve hin yek ji pênc hebûnan e. (Çar ên din gêrejûj in). Nûnertiya jîyana tenê ji famîle ya Ornithorhynchidae û ji zayendî yên Ornithorhynchus in. Tevî ku çend ên zayendî yên Ornithorhynchusê ve xizmên Fosîl hatiye dîtin.
Hêkkirina gulpikên werdek, boçikên darbirê, bi hebûna mixmazekî axû ya di bin paşpaniyê nêran de wexta vedîtina vê şîrmêjê ve sirûştnas pir behitîn dimînin. Bêhevaltiya Pozmişkan wan bi hirçolek û kengur yên Awistralyayê ve wek sembolên berçavkirin dikin. Ew li pişt 20 navçeyên Awistralyayê de cihên fermî digrin.