cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Swêd
Polîtîka
Li gorî makezagonê, li Swêdê desthilatdariya herî bilind Riksdag e ku 349 endamên wê hene. Riksdag dikare destûrê biguherîne. Ji bo ku Riksdag Destûra Bingehîn biguherîne divê biryareke ducarî hebe û di navbera van her du biryaran de hilbijartina parlamenê bê kirin. Qanûn dikare ji hêla hikûmetê an ji hêla komek an nûnerên kesane yên Riksdag ve were pêşkêş kirin. Endamên Riksdagê li gorî pergala hilbijartinê ya rêjeyî ji bo heyama çar salan têne hilbijartin.
Sîstema dadrêsî li dadgehên ku dozên medenî û tawanan cîbicî dikin, û her weha dadgehên taybetî yên ku ji têkiliya qanûnî ya di navbera gel û hikûmetê an rayedarên din ên giştî de berpirsiyar in, dabeş dibe. Sîstema dadî ya Swêdê dabeşî dozên ku ji dadgehên herêmî (dadgehên herêmî), dadgehên temyîzê yên herêmî (dadgehên herêmî) û dadgeha bilind (swêdî Högsta domstolen pêk tê.
Di piraniya sedsala 20an de, Swêd bi giranî pênc partiyên cuda di parlamenê de hebûn, Riksdag, ku bi gelemperî sosyalîzm (Vänsterpartiet), Demokrasiya Civakî (Socialdemokraterna), lîberalîzm (Folkpartiet), muhafezekarî (Moderaterna) û Berjewendiyên gundan (Centerpartiet). Di dawiya sedsala 20an de, du partiyên parlemanî hatin zêdekirin, Miljöpartiet de gröna (1988) û Demokratên Xiristiyan (Kristdemokraterna) (1991). neteweperwer (Sverigedemokraterna) hatiye Riksdag ji sala 2010an ve. Di sala 1991an de - hilbijartin Demokrasiya Nû ket parlamenê, lê piştî hilbijartinên 1994an ji siyaseta Swêdê winda bû. Lê belê demokrasiya nû hema bi qasî ku derketibû holê winda bû. Dema ku Ian Wachtmeister wek serokê partiyê îstifa kir - ji ber nakokiyên navxweyî - paşketina partiyê di anketan de girantir bû. Lêbelê, ev kêmbûn di sala 1992-an de dest pê kiribû. Di hilbijartinên parlamenî yên 1994an de, demokrasiya nû tenê ji sedî 1,2 ê dengan stend û ji hingê ve di pratîkê de ji holê rabû. Însiyatîva femînîst, Alternativ ji bo Sverige û Samling Medborgerlig.
Di Parlamena Ewropayê de, Swêd ji aliyê partiyên parlamenê ve tê temsîlkirin û ji hilbijartinên Ewropayê di hezîrana 2014an de Însiyatîva Femînîst. Di salên 2004–2009 de, Lîsteya Hezîranê bû sê serdemên pêşîn û dûv re jî du dewreyên, û di salên 2009–2014an de, partiya Korsan bû xwedî du kursî li Parlamena Ewropayê.
Saint-Pourçain-sur-Besbre
Saint-Pourçain-sur-Besbre, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Kanî Reman
Kanî Reman, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Velgast
Velgast şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Breisach
Breisach bajarokekî navçeya Breisgau-Hochschwarzwaldê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kirkîdî
Kirkîdî, bi romî navê wê kirine Oğulbey, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Xelefensar
Xelefensar gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Nivîsa Qafikên Entîke
Nivîsa Qafikên Entîke pirtûka Nizamettin Akkurt e ku di sala 2003'yan de di nav weşanên SZK de weke du cild derketine.
Kelaterzan (nahiye)
Bexşa Kelaterzan, yek ji herêmên ku bi Şaristana Sineyê ve girêdayî ye. Bexş dikeve parezgeha Kurdistanê a Rojhilata Kurdistanê.
Fontaine-Chalendray
Fontaine-Chalendray, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Liepe
Liepe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Oliqman
Oliqman, bi tirkî Olukman, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Monségur, Gironde
Monségur, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Alole (pirtûk)
Alole, pirtûka nivîskarê kurd Perwîz Cîhanî ye. Tê de 19 heb çîrok hene. Li paşiya her çîrokê ji bo xwendevanan ferhengokek heye.
Kumuşvengî
Kumuşvengî, bi tirkî navê wê kirine Oyuktepe, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Axwêran, Milazgir
Axwêran, (bi tirkî: Akören) gûndeke bi ser navçeya Milazgir a Mûşê ve ye.
Allison Mack
Allison Christin Mack( jdb. 29.7. 1982)  Aktrîseka amerîkî ye. Dinav temşevana de navdarbû, dema ku rûla xwe ya bi navê (Chloe Sullivan ) gêrandî, li ser (WB/CW series Smallville) de..
Allison Mack di sala 1982de, li Preetz, Almanya Rojavayê,  ji dayik bû. Dêbavên wê Amerîkî ne. di dema zayîna xwe de li Almanya bûn. Ew heya du salan li Elmanyayê jiyan.
Zimanî tacîkî
Zimanî tacîkî (be tacîkî: забо́ни тоҷикӣ́, zaboni tojikī) zimanêk e ke tacîkekan qisey pêdeken û zimanî fermîy Tacîkistan e.
Elfûbê
Bo nûsînî zimanî tacîkî sûd le Elfubêy kîrîlî werdegîrêt.
Nancray-sur-Rimarde
Nancray-sur-Rimarde, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Zimanî tacîkî
Helsengandin legel zimanî farisî
Egerçî zimanî tacîkî û zimanî farisî her dûkyan drêjey zimanî farsîy derîn in bellam zimanî tacîkî hendêk taybetmendiy terxankrawî xoy heye ke debête hoy cyabûnewey le zimanî farisî; lewane:
Nebziwênekan
Le zimanî farisî da cyawazîyek le nêwan dû pîtî "x" û "q" niye û em dû pîte wekû yek godekrên belam le zimanî tacîkîda em dû pîte le yekdî cyadekrênewe û derbirînî taybet be xoyan heye.
Wişekan
Leber ewey ke zimanî tacîkî le şwênêk qisey pêkrawe ke be zimane êraniye rojhelatîyekan û zimane turkiyekanî asyay nawendî nizîk buwe, kewtuwete jêr karîgeriy em zimanane; her boye le zimanî tacîkîda wişey wa heye ke le zimanî farsîda niye yan zor kem be kar dêt, lewane: kûrşebperek, fûtbalbaz, çaycûş, pananc, neẍz, kelan û htd..
Wişegelêkî zorîş le zimanî rûsî wergîrawe ke buwete hoy pitewbûnî wişekanî tacîkî le biwarekanî zansit, komellayetî, çand û htd..
Odîseya
Odîseya an jî Odîse (Yewnanî: Oδύσσεια Odysseia) berhema Homêr ya ko bi berhemeka dina wiya Îliyad ve yek ji efsaneyên herî mezinê epîkê Yewnanî ye. Ew di 8. sedsala berî zayîne de hatiye nivîsîn û berhema herî kevina wêjeya Ewropayê ye. Ew qala serboriyên ko di serê Odîseûs, keyê Îthaka re derbaz dibin û vergera wiya ji Şera Troyayê dike.
Odîseya li pê Şerê Troyayê (li Anatoliyayê) ko deh salan didome şûnda rêyê xwe şaş dike û encax deh salan şûnda wek parsek vedigere welatê xwe girava Îthakayê (li Yewnanistana îroj). Lê ji ber ko ew ewqas dereng mabû jinê wî û gelek kes difikirin qey Odîseûs miriya û jinê wî  dixwaze ko bi yekî din re bizavice. Odîseûs vê carê jî mecbûr dibe ko bo zevacê bi jinê xwe re di têkoşînê keve.
Coulobres
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Îlyada
Îlyada (bi yewnanîyê kevin: Ἰλιάς Iliás, bi yewnanî yê îroj: Ιλιάδα Iliáda) berhemayekê Homerê epîkê li ser Şerê Troyayê ye. Lê gorî pirtûka Homer sebeba şerê wek lihevnehatina navbera Agamemnon û Axîleûs tê nimandin jî Homer di wê mijarê de çewtiyê dike. Ew bi piranî qala hêrsbûna Axîlês û şêrê navbera Yezdaniyên mîtolojîkên Yewnanî dike. Gorî Îliyad yezdaniyên mîtolojîk ên Atênê, Hêra û Poseidon li hêla Yewnanan, Arês, Afrodîtê û Apollon jî li hêla Troyanan cih digirin.
Kelhorî (muzîk)
Kelhorî, stranên karkirinê (xebatê), nêçîr û koçeriyê.
Îlyada
Ew epîka herî kevina Yewnanistan û Ewropayê ye. Ew dorê salên 730 b.z. de hatibû nivisîn. Li wê 20 salan şunda jî Homer pirtûka dewama vê Odîseyayê ko qala rêşaşkirina vegera keyê Odîseûsê ji Şerê Troyayê dike.
Kelhorî (muzîk)
Kelhor an Kelhûr bi rastî navê êleke kurdan, dibe ku ya herî mezin, e. Vê êlê navê xwe daye cûreyek strana kurdî. Her çiqas navkirinê de cûdayî hebin jî, ev cûreya strana kurdî li hemû deverên Kurdistanê wek strana xebatê, nêçîrê û koçeriyê tê nasîn. Taybetmediya kalhorî awaza wê ya hejîn di navbera la û solê û nivîsarî avayiya bendên wê ji 12 rêzan e. Şablona rêzbendiyê jî balkêş e: aa bb cc dd ye.
Meclîsa jorîn
Meclîsa jorîn carna Senato ya bi navê yek ji herdu pêşvebirinên du erzaqxaneyên meclisan e (an jî yek ji pêşvebirinên sê erzaqxaneyên meclisan e), meclîsên din ber meclîsa jêrîn e. Meclîs bi fermî wek meclîsa jorîn terxankirî ye û ji meclîsa jêrîn bi piranî ya biçûk gelek caran hêza zêdetir hatiye sînorkirin. Wergerandî yên meclîsa jorîn di nav welatên Brîtanyayê de wek House of Lords, Senatoya Kanadayê, Rajya Sabha Hindistanê, Encûmena Federasyonê ya Rûsyayê, û Senatoya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê.
Zagonsazî, tenê sepandina ji yek meclîs e (û ji ber vê yekê ne ji bo meclîsa jorîn, ne jî meclîsa jêrîn) wek yek-kamarayî binavkirin e.
Mijarên têkildar
Meclîsa jêrîn
Xakvaniq
Xakvaniq gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sêvik, Kolik
Sêvik gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Kanî Basik
Kanî Basik, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sîrvan (nahiye)
Sîrvan, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Sineyê ve girêdayî ye. Ev nahiye dikeve parezgeha Kurdistanê ya Rojhilata Kurdistanê.
Saint-Pourçain-sur-Sioule
Saint-Pourçain-sur-Sioule, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Nargis, Loiret
Nargis, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Splietsdorf
Splietsdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Niederfinow
Niederfinow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Montagne, Gironde
Montagne, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Soneberî
Soneberî xwarineke pêjgeha kurd e. Ji bacanreşkê ye. Sone navê cureyekê werdekê ye. Li hin deveran ji tevahiya werdekan (ordek) re sone dibêjin.
Ji ber ku bacanên zikdagirtî dişibin soneyên ku di avê de aşberî (ajnêberî, soberî, melevanî) dikin jê re soneberî gotine. Di ferhenga zimanê tirkî de wekî söneberi nivîsîne, derbasê romiyan (tirkan) jî bûye, navê wê her bi kurdî maye.
Çêkirin
Qalikê bacanan bi belekî bigirin, nava wan seranser carekê biqelişînin. Di nava ava şor de bi qasî 1,5 katjimêrî bidin sekinandin. Dûv re bişon û ziwa bikin.
Pîvazên xwe hûrane hûr bikin û bi tevî goştê kişandî di nava rûn de biqijilînin. 2-3 deqe şûnde îsot û fringiyan jî tevlî bikin. Hinekê din jî biqijilînin. Dûv re nok, xwê û îsota reş tevlî bikin, 1-2 deqe biqijilînin û ji ser agir daynin.
Bacanên xwe di sêniya firneyê de rêz bikin, hinekê rûnê ron bi firçeyê li rûyê wan bidin. Bavêjin firneyê (firûnê) heya hinekê zerayî bi wan ket bipijînin.
We ji firneyê deranî, hûn dikarin hundirê wan dabigirin. Tijekirin bidawî bû, mergeya xwe bi avê ron bikin bi ser wan de bikin.
Li ser daxwazê hûn dikarin tîkeyên fringiyê li se bacanan daynin û dîsa bavêjin firneyê. Bi germî tê xwarin.
Çençûla Jorîn
Çençûla Jorîn , gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Meymûna avî
Meymûna avî, cirdonê çeman an koypû (Myocastor coypus), cureyekî kojerên avî ku di avê şêrîn wek çem, gol û robaran dijî ne. Meymûna avî cureyekî tenê ku ji famîleya meymûnên avî (Myocastoridae) mayî ye.
Taksonomî
Çar binecureyên meymûna avî hatine danasîn.
Şayes
Meymûna avî nola cirdonekî girs e an kundûzê ( kojerekî avî ye) xuya dike bi dûvikek glover û biçûk ku qasî 30-45 cm dirêj e. Giraniya meymûna avî ya mezin qasî 5-9 kg û dirêjiya wê 40-60 cm. Rengê kurkê meymûna avî qehweyî tarî ye û rengê binekurkê gewrê vekirî ye. Pînek spî ser bêvila wê xuya dike. Meymûna avî bi lingên paşîn torre kirî ne û diranên pirtqalî mezin tê nasîn.
Belavbûn û jîngeh
Meymûna avî li hinek welatên parzemînên Afrîka, Amerîkayê Başûr, Amerîkayê Bakur û Ewropayê tê dîtin. Meymûna avî di avê şêrîn wek çem, gol û robaran dijî ne.
Parêzî
Meymûna avî riwêk an nebatên çeman dixwe.
Dingdorf
Dingdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Donau-Ries
Donau-Ries, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Abîder (gundistan)
Gundistana Abîder navê herêmeke gundistanî ye li bexşa navendî ya şaristana Sine ku bi Şaristanê Sineyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kurdistanê ya Rojhilata Kurdistanê
Fontaines-d'Ozillac
Fontaines-d'Ozillac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xarvana
Xarvana gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Qirgizistan
Qirgizistan welatekî çiyayî yê Asya Navîn e. Gelê vî welatî bi piranî koçer in û ew welatekî kevin yê Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst e. Bi parçebûna Sovyetan re ev welat di sala 1991an de giha rizgariya xwe.
Herêmên Qirgizistanê
Qirgizistan ji 7 herêman (oblastary) û bajarekî pêk tê. Navenda birêvebiriya wan bi yek awayî tê binavkirin (yên bi navên cuda ne di nava parantezê de hatine nivisandin):
Karsî
Karsî, bi romî navê wê kirine Uzunbağ, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Kemaledîn Farisî
Kemaledîn Hesen bin Eli bin Hesen el-Farisi an Kemaledîn Elfarisî (1267 - 1320) Zanyarê stêrnasî, matematîk û fizîkê ye.
Bremervörde
Bremervörde, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya Jêrîn e.
Nesploy
Nesploy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Zorava, Qoser
Zorava gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Albeso
Albeso, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Nazmiyeyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Saint-Priest-d'Andelot
Saint-Priest-d'Andelot, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Omerî (eşîr)
Eşîra Omeriyan an Omerî, eşîra herî mezin a li Mêrdînê ye.Nasnameya Omeriyan`, ji Mîrsomê ji malbata Mîrê Soma dest pê dike. Li rojhilat û bakûrê Omeriya Tora Hevêrka û Mihelmiyan heye. Li rojhilatê Omeriya Newala Bûnisra ye û li rojava jî bajarê Mêrdînê heye. Herêma Omeriya bi dirêjahiya xwe 60 km û kinahiya xwe 40 km ye. Bi tevahî herêma Omeriyan 2400 km2 pêk tê. Herêm di sêpeya navbêna Midyadê, Mêrdînê û Nisêbînê de ye. Di navbêra Midyadê û Mêrdînê de navçeya Mehsertê jî heye. Omerî xwedî 99 gund in bi navê herêma Omeriya. Li gor çavkaniyên Sempozyûma Navnetewî ya Omeriya û lêkolîner Şerefxan Cizîrî gelhe ya eşîrê herî kêm 1 mîlyon gelhe heye lê ji ber pirsgirêkên li ber çava nayê zanîn. Lê îroyî Omerî her yekî wan belav bûne li gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê, Kurdistan (Rojavayê Kurdistan ; Qamişlo, Dirbespîyê,Amudê uwd u li Başûrê Kurdistanê heta bi Musulê Libnanê Bêrûtê û Ewropa yê. Li gor rawêjiyê 120 hezar kesê Omerî li Qoserê, 70 hezar kes li Nisêbînê û li navenda Mêrdînê û derdora wê de 40 hezar kes, herwiha dîsa gelek jî barkirine û çûne bajarên mezin yên Tirkiyeyê; Edene, Stembol, Mersîn, İzmir û bajêrên din nêzî 100 hezar kes lê dijîn.
Gundên Omeriya
Alûca, Bêndermemo, Bêrt, Bizgûr, Cibilgraw, Cinata Hiso, Cinata Miho, Çal, Darê, Dêrcem, Faf, Gewrik, Golyê, Haciya, Hebîs, Herbê, Kafsenor, Kaniya Şêx, Keleç, Kermêt, Kewarêx, Kûd, Kurik, Kurka Çeto, Kurka Metîna, Kuruma,Mahsertê, Mercê, Mermarê,  Merzeqa, Mesken, Metîna, Miştînê, Mûdê, Qesrik, Qurdîs, Qûzo, Rekê, Risîn, Rişwana, Sada, Sarinc, Serêkanî, Stilîl, Sîtê, Xirbê Şêx Mehmûd, Şêxkir, Taqê, Terê, Tinatê, Tixûbê, Xanîsorê, Xirbê Qeblo, Xirbê Kêvir, Xirbê Mirîşkê, Xerzikê Erebo, Yestê
Navdarên Omeriya
Arjen Arî
Bro Omerî
Cihan Sincar
Ehmedê Huseynî
Eslîxan Yildirim
Ebdulrehîmê Semawî
Gulseren Yildirim
Elîkan, Milazgir
Elîkan, gûndeke bi ser navçeya Milazgir a Mûşê ve ye.
Omerî (eşîr)
Navdarên Omeriya
Helîm Yûsiv
Hemîd Omerî
Huseynê Omerî
Kalê Qurdîsî
Hiwar Xor
Hiwar Xor (jdb. ? li parêzgeha Hewlêrê) fermandarekî arteşên Pêşmerge ye. Ew di şerên wekî Şerê li Iraqê (2013-2017) an ji Şerê Kerkûkê (2017) fermandarî kir.
Serab Qamîş (gundistan)
Gundistana Serab Qamîş navê herêmeke gundistanî ye li bexşa navendî ya şaristana Sine ku bi Şaristanê Sineyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kurdistanê ya Rojhilata Kurdistanê
Omerî (eşîr)
Navdarên Omeriya
Mehmet Sîncar
Reşan Yildirim
Courniou
Courniou, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Parxam
Parxam, anku Parẍam, bi tirkî navê wê kirine Uzunkaya, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Venêstan
Venêstan gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Courniou
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Pleîstosen
Pleîstosen (carinan bi zimanê kolankî wek Serdema Qeşayê tê gotin) serdemeke jeolojîk e ku 2.580.000 sal heta 11.700 sal berê berdewam kiriye. Di vê serdemê de qeşagirtinên herî nû yên cîhanê pêk hatine. Navê pleîstosenê ji têkilkirina yewnaniya kevn tê: û.
Xirbê Belek, Qoser
Xirbê Belek gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Omerî (eşîr)
Navdarên Omeriya
Serkan Birûsk
Seydayê Keleş
Şemseddîn Kaya
Şerefxan Cizîrî
Hemze Zerînî
jîyana hemze zerînî
hemze zerînî volîbalîstekî kurd yê rojhilatê ye.hemze di sala 1364.7.26an ê qemrî li tahranê hatiye dinyayê.dê û bavê hemzê pîştî ku zewijîne çune tahranê û hemzê jî ji tahranê hatîye dinyayê.hemzê dibêje em di malbata xwe de 5 zarok in 2 xwûşk û 3 bira ne.
jîyana verzişî ya hemze
bavê hemze kuştîgir ango gulaşgir bû û hez dikir kurê wî jî bibe kuştîgir. hemze jî ew verzîşz hez dikir û çendekî çû kuştî yê û fendên kuştîyê hîn bû lê ji ber ku bejîna wî bilind bû nikarîbû êdî kuştîyê berdewam bike û bervî verzîşa volîbalê çû. dema diçû kuştî yê bejêna wî 171 bû lê niha 198 sant bejîn û 98 kîlo giranî ya wî ye.
Omerî (eşîr)
Navdarên Omeriya
Yehya Omerî
Hemze Zerînî
rayedarên ku hemze naskirîn
cara yekem îvan bûkanîkof bal bir ser hemze û listîka wî eciband. îsmaîl valî û elîzade jî yek ji wan hinkerê(koç)wî bûne.
timên ku hemze di wan de lîstîye
tîma wî ya yekem şaredarîya islamşehrê bû û pîştî wê hemze di tîmên wekî telaş şehrîyar,saypa ,berqa tahran,peykan, pêgaha urmîyê û petroşîmiyê de lîstiye û niha jî di tîma damaşê de dilîze.
Omerî (eşîr)
Navdarên Omeriya
Selman Omeryanî
Serhildana Bûbanan
Serhildana Bûbanan an jî Serhildana duyem a Motkiyê (1934-35) yek ji serhildanên kurdan ên li Bakurê Kurdistanê ye.
Lunow-Stolzenhagen
Lunow-Stolzenhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Omerî (eşîr)
Navdarên Omeriya
Rojin Ulker
Montagoudin
Montagoudin, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Hemze Zerînî
şanazîyên hemze ligel tîma netewîyê
1.duyem bûn li şampîyona ciwanên cihanê ya sala 1383 qemerî 2.pêncim bûn li şampîyona ciwanên cîhanê li taylendê li sala 1383 qemrî 3.bi destxîstîna şampîyona rojhilata asîya yê lî qeterê 4.bi destxîstîna şampîyona avc kap 5.duyem bûn di şampîyona asîya yê de cara yekem li diroka xwe di li japonê 6.gihîştin û çûyîna wan li kupa cîhanê ya îtalîyayê
Omerî (eşîr)
Çavkanî
Omeriya Mirsom
Hemze Zerînî
şanazîyên hemze yên şexsî
hemzê nezewîcî ye û ligel malbata xwe dijî dixwaze wek lîstîkwan JÎya bîlîze û hevî û armanca wî ew e ku di lîga îtalîya û tirkîyê da bîlîze û naxwaze jî bîr bike ku kê ye û ji ku hatî ye gihîştîye wîr thumbnail
Montagoudin
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Serhildana Bûbanan
Binyada destpêka vê serhildanê çewtiyeke mezin e: Di sala 1934 de eşîra kurdên dimilî ya Bûban li Motkiya Bedlîsê li hember romê serî hildide. Baweriya serekên bûbanan bi xeletî ew e ku serhildaneke mezin a kurdan nêzdibe. Ji ber vê yekê serî hildidin. Sûwarên bûbanî dajone navenda navçeya Motkî û wê gamore dikin. Belê di nava Motkiye de leşkerê romê re bin dikevin û xwe diparêzin çiyayan. Qasî salekî li çiye wek peşmêrgan li hember romê berxwedidin û pasê rom bi êrişeke mezin ve diçe ser wan û serhildanê dewîsandin dike.
Piştê dawiyandina serhildanê zilma romê wek hemû carên xwînxar e. Gelek gund û geliyên li Motkiyê tên şewitandin, axa, şêx û pisporên heremê hemû têne îdam kirin. Dewleta romê malbatên serhildêran ên ku ji vê komkûjê difilitin, sirgûnê Tirakiye û Balikesîrê dike.
Ûçpînar
Ûçpînar, bi tirkî Üçpınar, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Elî Goran
Elî Goran, dengbêjekî bi nav û deng yê Mirgewerê bû ku bi şêwaza kilasîk Dîwanî û stran digotin. Wî him helbestên kilamên xwe digotin him jî kilamên kesên din bi terza taybet ya xwe digotin. Kasêt û berhemên wî di stiryowên derdora Ûrmiyê peyda dibin. Elî Goran di sala 1991'ê de çû rehma xwedê.
Neran (gundistan)
Gundistana Neran navê herêmeke gundistanî ye li bexşa navendî ya şaristana Sine ku bi Şaristanê Sineyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kurdistanê ya Rojhilata Kurdistanê
Çiyayê Sumbul
Çiyayê Simbî çiyayekî li başurê bajarê Colemêrgê ye. Bilindahiya vî çiyayî 3250 mitro yê zêdetir e. Çiyayê Sumbul çiyayeki jı rêzeçiyayên Zagrosan e.
Neuville-aux-Bois
Neuville-aux-Bois, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Ezranî
Ezranî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Papenhagen
Papenhagen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Xirbê Belek, Dêrika Çiyayê Mazî
Xirbê Belek gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Feuerscheid
Feuerscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kelênwê
Kelênwê, Kelênö gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Files
Files, gundekî bi ser navçeya Xarta parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Sonakshi Sinha
Sonakshi Sinha, (Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) lîstikvan û stranbêja hindî ye. Sonakshi beriya kariyera xwe ya lîstikvaniyê de wek sêwirana cilûbergan xebitî ye. Rola xwe ya yekem di fîlmê Dabangg (2010) de bi navê Raco Pendê lîstiye.
Jînenîgarî
Sinha di 2ê hezîrana 1987an de li Patna Biharê ji dayik bû û keça dêûbavê lîstikvanên sînemayê Shatrughan Sinha û Poonam Sinha ye. Bavê wê ji malbateke biharî-kayastha ye û dayika wê ji malbateke sindhî-hindû ye. Bavê wê di sala 2019an de berê Kongreya Neteweyî ya Hindistanê, wek parlamenterê Partiya Bharatiya Canata parlementer bû.
Sinha ji sê zarokan ya herî biçûk a malbata xwe ye. Du birayên wê yê cêwî bi navê Luv Sinha û Kush Sinha hene. Wê dibistana navîn li Arya Vidya Mandir xwend û piştre çû Enstîtuya Polîteknîka Premlila Vithaldas a Zanîngeha Jinê ya Shreemati Nathibai Damodar Thackerseyê li zanîngehê ji beşa sêwirana modeyê de mezûn bû.
Komara Agiriyê
Komara Agiriyê yan Komara Araratê yek ji dewletên kurd ên dîrokî ye. Di pêvajoya Serhildana Agiriyê de ji aliyê tevgera kurd ve hatiye îlankirin.
Sonakshi Sinha
Jînenîgarî
Sinha hogira heywanan e û ji bo kampanyaya PETAyê ya ku ji bo xwedîkirin û xesandina kûçik û pisîkan diparêze. Wê di vîdeoyeke yek deqîqeyî ya PSA de lîstiye û ji her kesî xwestiye ku heywanan xwedî bikin û wan bixesînin. Dibêje: "Birader, dikanên heywanan û kesên ku heywanên xwe nexesînin, ji hemû heywanên ku bêmal dibin berpirsiyar in. Her cara ku mirov kûçikan an pisîkekê ji ajalvanan an jî dikaneke heywanan bikire, heywanek bêmal li kolanan digere an jî li benda stargeheka heywanan dimeyze, di mal û jiyaneke baş de şansê xwe winda dike." Ew jî şikestina sterotîpên mezinahiya laşê tîpîk derdixê pêş.
Komara Agiriyê
Gelê Kurd piştî têkçûyîna osmanî wekî gelên din li azadiya xwe digere. Gorî peymana Sevrê mafê kurd û ermeniyan ên dewletbûnê ji aliyê osmaniyan ve hatibû pejirandin. Lê di praktîkê de tirkan nedixwastin kurd bibin xwedî dewlet û ji bo wê jî çi ji destê wan bihata dikirin.
Bi şikestina tevgera di bin pêşengiya Şêx Seîd re, navenda doza azadiya Kurdistanê bû Agirî. Serokê Kurd Îhsan Nûrî Paşa tevger û şereke nûjen dida û roj bi roj Kurd berî bi serkeftinê dibûn. Tê zanîn rêxistina Xoybûnê serhildan birêvedibir. Xoybûn îlankirina Komara Agiriyê (li Ewropa Komara Araratê dihate binavkirin û pirranî wisa tê zanîn) bi fermî kir. Komar dê sazûmaniyeke demokratîk avabikira û Kurd û Ermenî di nava dostanî û têkildariyê de bijiyan.
Bretten
Bretten bajarokekî navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Komara Agiriyê
Biroyê Heskî Têlî (Îbrahîm Heskî) bû serokê birêvebiriya avakirina hikûmetê û karên sîvîl. Herwekî Temir Axa wekî serokê artêşê û berpirsiyarê birêvebiriya avakirina karên leşkerî hate peywirdarkirin.
Bi alîkariya YKSS, Brîtanya û Îranê hêza kurdan hate şikestin û serhildan têkçû. Lê heya sala 1931ê ala Komara Agiriyê her dihate pêldan.
Xebatên Xoybûnê
Di vê navbêrê de di encama xebatên ronakbîrên kurd ên bi rêxistinkirinê yên ku di rêxistinên kurdan de xebatkirine, li beldeya Bihamdum ya Libnanê Kongreya Serbixwe ya Xoybûnê hate lidarxistin û vê Kongreyê li gel hemu rêxistinên kurd, serekeşîrên mûxalîf ên li Kurdistanê jî anîbû cem hev. Li hemberî banga hukumetê ya "efuya giştî" Xoybunê li her deverê belavok belavkirin û bang li eşîretan kir ku bi gotinên efuyê neyên xapandin.
Di vê navbêrê de Îhsan Nûrî Paşa di ser Îranê re derbasî cîhê ku eşîreta celaliyan rabû ser pêyan, yanî derbasî Agiriyê bû. Îhsan Nûrî Paşa, li vê derê serekeşîrên ku rabûne serhildanê, di nava tevgereke çekdarî de bi rêxistin kir.
Piştî ku berxwedana Agiriyê ji aliyê hêzên artêşa Komara Tirk ve hatin temirandin, di rojnameyên wê demê de qarîqatorekî qerfî hatibû weşandin û tê de li ser goristanekê wiha hatibû nivîsîn: "Kurdistana Xeyalî li vê derê veşartiye...". Dixwestin bibêjin ku êdî pirsgirêka kurdî hatiye betonkirin.
Xanîka, Qoser
Xanîka, Qoser gundekî girêdayî navçeya Qoser a girêdayî Mêrdînê ye.
Harburg, Bavyera
Harburg bajarokekî navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Azo, Milazgir
Gundê Azo, gûndeke bi ser navçeya Milazgir a Mûşê ve ye.
Xeşke
Xeşke, bi tirkî navê wê kirine Bayırlı, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Cournonsec
Cournonsec, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
La Neuville-sur-Essonne
La Neuville-sur-Essonne, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Montignac, Gironde
Montignac, Gironda, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Saint-Priest-en-Murat
Saint-Priest-en-Murat, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Sine (gundistan)
Gundistana Sine navê herêmeke gundistanî ye li bexşa navendî ya şaristana Sine ku bi Şaristanê Sineyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kurdistanê ya Rojhilata Kurdistanê
Xanîka, Dêrika Çiyayê Mazî
Xanîka, gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.
Gomûndurum
Gomûndurum, bi tirkî navê wê kirine Ağaçlıgöl, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Neuvy-en-Sullias
Neuvy-en-Sullias, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Breuberg
Breuberg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Huseyn Abadê Başûrî (gundistan)
Gundistana Huseyn Abadê Başûrî navê herêmeke gundistanî ye li bexşa navendî ya şaristana Sine ku bi Şaristanê Sineyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kurdistanê ya Rojhilata Kurdistanê
Kana keviran
Kana keviran madenên vekirî yên ji bo deranîna kevir û mîneralên din yên di avahîsaziyê de tê bikaranîn e.
Lîwanlî
Lîwanlî an jî Lîvanlî, bi tirkî navê wê kirine Beldibi, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Kirîg
Kirîg (bi trikî: Yiğitler), gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Nazmiyeyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Fleringen, Almanya
Fleringen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Katedrala Firenzeyê
Katedrala Firenzeyê, bi fermî Cattedrale di Santa Maria del Fiore an Firenze diomo katredal û sembola bajarê Firenzeyê ye.
Ew di sala 1296an de bi şêwaza gotîk bi sêwirana Arnolfo di Cambio hate destpê kirin û ji hêla strukturî ve di sala 1436an de hate qedandin. Beşa paşîn a lêzêdekirî qubeya Filippo Brunelleschi bû. Derveyê basilîkê bi panelên mermer ên polîkromî yên bi rengên kesk û pembe hatine xemilandin, yên ku bi mermerê spî ve hatiye dorpêç kirin. Rûyê xwe yê gotîk ê sedsala 19an ji hêla Emilio De Fabris ve hatiye çêkirin.
Verdîn, Verzeqan
Verdîn gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Eskeh
Eskeh, Eskeḧ, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Katedrala Firenzeyê
Kompleksa katedralê ya li Piazza del Duomo avahiyên Battistero di San Giovanni û Campanile di Giotto vedigire. Ev sê avahî beşek in ji Kelepora Cîhanê ya UNESCOyê ku navenda dîrokî ya Firenzeyê vedihewîne û seyrangehek geştiyar a Toskana ye. Basilika yek ji dêrên herî mezin ên Îtlayayê ye, û heya pêşkeftina materyalên nû yên avahîsaziyê di serdema nûjen de, qubeya herî mezin a cîhanê bû. Ew qubeya herî mezin e ku heya niha bi tuxleyan hatiye çêkirin.
Oderberg
Oderberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Rêzimana farisî
Rêzimana farisî (bi farisî: دستور زبان فارسی-Destûrê zebanê farsî‎) rêzimana zimanê farisî ye.
Katedrala Firenzeyê
Katedral dêra sereke ya Archidioecesis Florentina ye, ku serpîskoposê wê Giuseppe Betori ye.
Rêzimana farisî
Cînav
Cînav bi farisî wek ضمیر(zemîr) tê zanîn.
Zemanî halê exbarî
Bi farisî wek زمان حال اخباری (zemanî halê exbarî) tê nivîsîn. Di kurmancî de miqabilê dema niha û fereh e.
Zemanê gozeşteyî sade
Bi farisî wek زمان گذشتهی ساده(zemanî halî exbarî) tê nivîsîn. Bi kurmancî em dibêjin dema sade ya borî
Zemanê gozeşteyî estemrarî
Bi farisî wek زمان گذشتهی استمراری(zemanî gozeşteyî estemrarî) tê nivîsîn.
Daçek
Daçekên serek di zimanê farisî de ev in;
Ebdurehman Sûfî
Ebdurehman Sûfî li bajêrê Reyê hatiye dinyayê lê bi pirranî li Îsfehanê jiyaye. Kratera li ser heyvê a bi navê Azophî bi navê wî ve hatiye binavkirin. Bi xwe li ser berhemê Betlemyûs xebitiye.
Kifare
Kifare, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Cournonterral
Cournonterral, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Montussan
Montussan, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Fontcouverte, Charente-Maritime
Fontcouverte, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Cîhana Rojava
Her bi vî awayî ramana Cîhana Rojavayê dikarit berfireh û bertesk bibit. Rojavaya dîrokî li derdora Deryaya Navîn (Yewnanistana kevnare û Romaya Kevin) dest pê dibit, lê paştir Ewrûpaya Rojava û Navîn jî vedigirit. Eger kêşeya dînî tê nebit, ev zarav carina tevaya Ewrûpayê vedigirit (Felatiya Rojhilatê). Ev zarav carina dikarit hemî Rûsyayê jî vegirit (xeyin ji Yekîtiya Sovyetê). Li goreyê zimanî, Cîhana Rojava dikarit heta sînorên Nîvgirava Hindistanê jî berfireh bibit. Ji dema Krîstofor Kolumbus  û virda, parzemîna Amrîkayê jî wekî parek ji Cîhana Rojava dihên hesibandin. Lê Amerîkaya Latînî gelek hîmanên ferhegî yên berî bajarwarî anko şaristaniyeta Rojavayê di xwe da hiştine. Paştir Awistralya û Nû Zelenda jî bûn parek ji vê Cîhanê.
Monheim, Bavyera
Monheim bajarokekî navçeya (Landkreis) Donau-Ries li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sewîr
Sewîr, bi romî navê wê kirine Beyköy, gundekî ser Dîvrîgiya Sêwasê ye.
Pûşke
Pûşke, gundekî bi ser navçeya Kisanteya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Saint-Prix, Allier
Saint-Prix, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Arendan (gundistan)
Gundistana Arendan navê herêmeke gundistanî ye li bexşa navendî ya şaristana Sine ku bi Şaristanê Sineyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kurdistanê ya ser bi Rojhilata Kurdistanê ve.
Gremersdorf-Buchholz
Gremersdorf-Buchholz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Rügen li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Baroş
Baroş, gundekî navçe Şemzînan a bi ser Culemêrgê ve ye
Ewropaya Rojava
Ewropaya Rojava zêdetir wekî zaravekê di syaseta cihnaskî anko ceopolîtîkê da li dema Şerê Sar peyda bû. Ev zarav wan welatan bi eşkirayî ji aliyê siyasî, aborî ve ji welatên Ewropaya Rojhilat cida dikit. Tuxîbên Ewropya Rojava bi eşkirayî wan welatan vedigirit ko li dema Şerê Cîhaniyê Duyê û Şerê Sar nekevtin bin destê Yekîtiya Komarên Sosyalîstî yên Şêwirdar, aboriya wan aboriyeka sermayedarane bû.
Hindek welatên pîşesaz yên ko li dema Şerê Cîhaniyê Duyê an jî li dema Şerê Sar bêalîbûna xwe parast bû ji aliyê zaravenasiyê ve nakevin nav rêza welatên Ewropaya Rojhilat, bila ji aliyê cihnasiyê (cografiyê) ve jî li rojavaya Ewropayê bin.
Welatên ko bi awayekê rastûrast bi vî zaravî pênas dibin ew welat in ko sîstema siyasî ya wan li ser bingehê lîberalîzm û aboriya sûka azad hatiye avakirn.
Simon van der Meer
Simon van der Meer (jdb. li Den Haag; m.  li Genf) fîzîknasekî holandî bû. Sala 1984ê, bi tevî Carlo Rubbia Xelata Nobelê ya Fîzîkê werdigire.
Giringî
Heya sala 1956ê di Philipsê de dixebite. Piştre heya malnişîniya xwe (1990) di CERNê de kar dike. Ji bo kopişîna (tûşîhevbûn) elektron û protonan, li wir bi fîzîknasên din re kana antîprotonê bipêşdixin. Ev sîstem sala 1981ê de tê bikaranîn.
Van der Meer, xeleka CERNê ya di hêta 400 GeVê de ye, him ji bo depokirinê, him jî kopişînê bikartîne. Angaşta Carlo Rubbia, vedîtina parçikên lawaz ên nukleer W+, W- û Z0 biserdixîne ku ji ber wê jî herdu bi hev re guncavê xelata Nobelê tên dîtin. Herwiha gelek xelatên din jî digire.
Sala 1966ê marî dibe (dizewice) û du zarokên wî dibin.
Çavkanî
Carlo Rubbia: Simon van der Meer (1925–2011). Di: Nature, Hejmar 472, 2011, rûpel. 170
Sînemaya kurdî
Destpêka sînemaya kurdî
Bingehên Sînemaya Kurdî bi filmên Zerê û Kurd-Êzdî di salên 1920’î de (li gor agahdariya ku Rohat Alakom daye) li Ermenîstanê hatibû kişandin û filmên ku bi derhêneriya Emil Ludwing di salên 1930’î disa li Ermenîstanê kişandibû navê filman "Selahaddin", "Mem û Zîn", "Xanî Dimdim" û "Siyabendê Selîwan" destanên Kurdî re hatiye avêtin.
Pêşketina wê
Ji ber nebûna bazarakê netewî-azad û ji ber astengiyên aborî û sîyasî Kurd di qada sînemayê de gelek paş de man. Di vê navbera dirêj de di qada sînemayê de hin xebat pêk hatibin jî bi awayekî ciddî û profesynel di sala 1992’an de bi filma Nizamettin Ariç bi navê "Kilamek Ji Bo Beko" Sînemaya Kurdî çavên xwe li Dinyayê vekir.
Bi filmên ku piştre hat kişandin jî sînemaya Kurdî dest bi çaplûkî çûnê kir. Di salên dawî de bi rastî ji pêşketinên erênî pêkhat. Bi taybetî azadiya li Başurê Kurdistanê û mercên ku hat guherandin, pêşketina Medyaya Kurdî, li dar xistina festivalên filmên Kurdî, derketina derhênerên Kurd ku xwedî perspektîf, serkeftina filmên Kurdî ku di festivalên navneteweyî de bidestxistin, bi hezaran çîrokên ku dîrok û coxrafyaya Kurdistan dihewîne ku bo sinemaya Kurdî pêşerojeke ronal pêşkeş dike û xalên din bo rabûna ser pêyan a Sinemaya Kurdî faktorên girîngin.
Li Kurdistana Rojhilat û Bakur hejmara filmên ku tê weşandin roj bi roj zêdetir dibe. Bi taybetî li Kurdistana Rojhilat her sal bi dehan filmên metraja kurt tên kişandin. Pêşketina sinemaya Kurdî li Rojhilatê Kurdistanê de bandora perspektîfa sinemayê ku di sinemaya Îranê de pêk hatiye heye. Li başurê Kurdistanê festival û xebatên ku bi pişgiriya ku Hikumeta Kurdistanê tên kirin hejmara filmên ku tên kişandin jî zêde kir. Piraniya wan filman ne di asta Cihanî de be jî ji nav van derhênerên wek Bahman Qubadî û Hinêr Salim ispat kirin ku sinemaya Kurdî dikare ciranên Kurdan ku dîroka sinemaya wan 70 saliye jî derbas bike.
Fîlmên kurdî
Bi sedan filmên metraja dirêj û metraja kin (hejmara filmên metraja kin hin zêdetir e) dikarin mînak bên dayîn.
Filmên metraja dirêj
Filmên metraja dirêj ên ku di salên dawîn de hatine kişandin – li Kurdistana Başûr, Kurdistana Rojhilat, Kurdistana Bakur û Ewropa - wiha ne:
Gûftigoya sînemaya kurdî
Gelek caran niqaşeke bêwate ku “Sinemaya Kurdî heye an na” tê kirin.Ger ewqas film hatine kişandin ,ewqas derhêner xwe wekî derhÊnerÊ Kurd Û filmên xwe jî wek filmên Kurdî bi nav dikin û gele serkeftinên mezin jî bidest dixin bêwateyiya niqaşa sinemaya Kurdî heye an na jî derdikeve holê.Filmekê zimanê ku tê bikaranîn Kurdî be,derhênerê vê filmê Kurd be an j….î ev film filmekê Kurdî.
Her ji çi be nav Kurdan de kesên xwe pir jîr û "welatparêz" dibînin û her tiştî de xwe wekî navend û pispor nîşan didin heye û ger mirovek ji wan re bipirse;Gelo tu derbarê weşangeriya Kurdî de çi difikirî?Bersiva wan amadeye;Çi! Ma weşangeriya Kurdî tuneye divê em xwe nexepînin. Yan jî di derbarê Weşangeriya Kurdî,Wêjeya Kurdî,Sinemaya Kurdî,Muzîka Kurdî,zimanê Kurdî de jî heman tişt dibêjin"Em xwe nexepînin rewşa me gelek xirabe, tiştên han hin ne pêk hatine"...Bi bersivên xwe kesayatiyên xwe yê eciz jî nişan didin ku her wiha ewqas korin ku pêşketina behît ku di van 13 salan de pêkhatiye nabînin. Şiroveyên wisa bêşit têvkariyek nade pêşketina ziman,weşangerî,sînema,medya û hwd. ên Kurdî.
David Bowie
David Robert Jones an bi navê xwe yê hunerî David Bowie  (jdb. - m. ) stranbêj, strannivîs û lîstikvanekî îngilîzî bû. Ew îro wek kesayetiyekî pêşeng di pîşesaziya muzîkê de tê qebûlkirin û wekî yek ji muzîkjenên herî bi bandor ên sedsala 20an tê hesibandin. Kariyera wî ji bo nûvekirin û pêşkêşkirina dîtbarî dihat nasîn, û muzîk û hunera wî ya qonaxê bandoreke girîng li muzîka populer kir.
Bowie ji temeneke piçûk ve bi muzîkê ve eleqedar bû. Wî huner, muzîk û sêwiranê xwend berî ku di sala 1963an de dest bi kariyera profesyonel a muzîkjeniyê bike. Albuma "Space Oddity", ku di 1969an de derket, yekem serkeftina wî ya mezin bû li ser UK Singles Chart. Piştî heyameke ceribandinê, ew di sala 1972an de di serdema glam rock de bi alter egoya xwe ya balkêş û androjen Ziggy Stardust ji nû ve derket ser dikê. Karakter bi rêya kilamên "Starman" û albûma The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars gelek populer bû. Di sala 1975an de, wî şêwaza muzîka xwe carek din guherî û wek "plastic soul" binav kir. Bi strana "Fame" û albûma Young Americans wî yekem serkeftina mezin a li DYAyê bi bi dest xist. Di sala 1976an de, Bowie di filmê kult The Man Who Fell to Earth de lîst û albuma Station to Station derxist. Di sala 1977an de, wî dîsa bi albûma Low şêwaza muzîka xwe ber bi elektronic ve guhert û digel vê yekê albûmên "Heroes" (1977) û Lodger (1979) bûn serkeftinên mezin.
Piştî serkeftina bazirganî di dawiya salên 1970î de, Bowie sê hejmarên number-one derxist piyasê: strana "Ashes to Ashes" (1980), albûma wî Scary Monsters (and Super Creeps), û "Under Pressure" (hevkariya sala 1981an a bi Queen re). Wî di salên 1980î de bi Let's Dance (1983) serkeftinek din bidest xist. Di navbera 1988 û 1992an de, wî pêşiyê koma hard rock Tin Machine kir berî ku di sala 1993an de kariyera xwe ya solo ji nû ve bide dest pê kirin. Di salên 1990î û 2000î de, Bowie ceribandina şêwazên muzîkê berderwam kir, di nav wan de industrial û jungle. Wî her wiha lîstikvaniya xwe domand û di gelek fîlmên cuda de rolên wî hebûn. Di sala 2013an de, Bowie piştî navberek deh salî albuma The Next Day tomar kir û heta mirina xwe ji pençeşêra kezebê li mala xwe ya li bajarê New Yorkê di warê muzîkê de çalak ma. Ew du roj piştî 69 saliya xwe û derxistina albûma xwe ya dawîn Blackstar (2016), ji kanserê mir.
Di dema jiyana xwe de li seranserê cîhanê zêdetirî 100 mîlyon tomar hatin firotin. Bi vê yekê Bowie bû yek ji muzîkjenên herî firotanê yên hemî deman. Li Brîtanyayê, wî deh belgeyên platîn, yanzdeh zêr û heşt sertîfîkayên albûmê zîv wergirtin û 11 albûmên number-one derxist. Li Dewletên Yekbûyî, wî pênc sertîfîkayên platîn û neh zêr wergirtin. Ew di sala 1996an kete nav lîsteya Rock and Roll Hall of Fame. Rolling Stone wî xiste nav hunermendên herî mezin ên dîrokê. Di sala 2022an de, Bowie hunermendê vinylê yê herî firotanê yê sedsala 21ê bû.
Temîs
Temis, li gor mîtolojiya yewnan keça û  ye û xwedawenda dad û pergalê ye. Xuyabûna dada Xudayî ye. Piştî jina duyem a Zeus e. Du zarokên wê û Zeus hene:  û.
Ew bixwe ne hêrsoyî û sizader(yê ku siza/ceza dide) ye. Gava li hemberî wê bêrêzî û bêdadî û neheqî pêk hatî, ew bêdeng maye û şûna wê bersiv daye, siza daye. Her wiha Temis kahîn e, cewhera wê ya kehanetê heye, cihê kehanetê Perestgeha Delfiyê wê ava kiriye.
Carên pêşîn bi Erisê ku taybetiyên û Temis ber hev re jî naçin, re hatiye nîgartin/resmandin. Piştî wan deman û van serdemên dawî, di destê wê de mêzîn û çavê wê girêdayî hatiye resmandin. Mirov dikare bêje ku Iustitia di mîtolojiya Romayê de Temis’a di mîtolojiya Romayê ye.
Temis bi hersê xwedawendan re pergala demsalan, salan û hunerê pêk tînin. Temis, xwedawendeke di navbera hebûnên/heyînên zindî de ahenga di navbera jiyîn û mirinê saz dike, bi vî awayî heyîneke xwedawendî ye.Themis qanûn e, rêzik e. Lê ne qanûneke yek rojî an jî du rojî ye, di cîhana xwedawendan de di cîhana mirovan de jî qanûna xwezayî ya ku nayê guhertin, gerdûnî û nemir e.
Nevoy
Nevoy, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Temîs
Temis, li Olimpos’ê dijî, di civînên Xwedawendan de serokatiyê dike, pergala li Olimposê ew diparêze. Homeros jî wê nas dike, dizane; di Îlyada’yê de axaftina xwe ya bi û Zeus re nîşan dide, lê zêde qala Themis nake, efsaneya wê, çîroka wê nîn e.Themis li her cihî û li her derî ye. Heyînên xwedawendî hilberîne/diafirîne û bi van bandora xwe didomîne û bi van heyînan ji xwedawendan bihêztir e, ji ber vê wek ku li serê girê Ehram’ê rûniştiye Themis. Navê wê jî ji rayekeke ku tê wateya danîn, bicihkirin, rûniştandin, çêbûye.
Bi kurtasî; ‘Şûr’ hêz û pêximkeriya sizayên dadê dayîn, ‘Mêzîn’ dadê û bi ahengeke xurt belavkirina dadê nîşane dike/sembolîze dike. ‘Jin’bûn û ‘Xama/Bakîre’bûna wê serbixwetiyê îfade dike. Her wiha çavên wê girêdayî ne, ev jî bêalîbûnê nîşane dike. Ji ber ku rêgezên hiqûqê yên gerdûnî li ser xwe nîşane dike/sembolîze dike peykerê Themis’ê bi awayê herî baş dadê îfade dike.
Parsteinsee
Parsteinsee şaredariyeke navçeya (Landkreis) Barnim li Brandenburg, Almanyayê ye.
Hengshui
Hengshui, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.340.773 kesî
Eskîne Fewqanî
Eskîne Fewqanî, anku Eskîna Jorîn, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Arcy-Sainte-Restitue
Arcy-Sainte-Restitue, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Felicia Day
Kathryn Felicia Day ( jdb. 28ê hezîranê 1979) lîstikvaneke amerîkan e, Herwes Nivîsera rêzefîlma ye jî û xebat kirya di karên weka (series web The Guild e li (2007-2013) ).
Jiyana kesane
Roja 3 Januaryile 2017, Day di medya civakî de ragihand ku ew di çend hefteyan de ducanî bû û li benda keçikek ye. Wê jidayikbûna keça xwe li 30.1. 2017 ragihand.
Kelaterzan (gundistan)
Gundistana Kelaterzan navê herêmeke gundistanî ye li bexşa Kelaterzan ku bi Şaristanê Sineyê ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kurdistanê ya ser bi Rojhilata Kurdistanê ve.
Dûynûk
Dûynûk, gûndeke bi ser navçeya Milazgir a Mûşê ve ye.
Civrak
Civrak, Civarik ango Civrag, gundekî girêdayî Navçeya Dêrsimê Nazmiyeyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
8903 Paulcruikshank
8903 Paulcruikshank an 1995 UB7 asteroîd e ji kembera sereke ye. Di 26ê çiriya pêşîn a 1995an de ji aliyê du astronomên japon Takeshi Urata û Yoshisada Shimizu ve li Çavdêrxaneya Nachi-Katsuura hatiye keşfkirin. Navê wê ji Paul Shammim Cruikshank tê.
Anahîta
Anahita navê Gelawêjê di Mîtolojiya Îranê de ye.
Xwarezmî
Xwarezmî an jî Ebû Ebdullah Muhemmed bin Mûsa Xwarezmî (z. dora 780 - m. dora 835 (?) ta 850) stêrnas, matematîknas û erdnîgarînasekî faris e ku navê beşa matematîkê "Algorîtma" ji navê wî hatiye afirandin.
Jiyan
Dema jidayikbûna wî ne vebirî ye. Lê texmînî ew di salên dora 780an de li Xwarezmê (îroj bajarê Xiva li Ûzbêkistanê) hatiye dinê û di salên dora 850an de jî çûye rihmetê. Ew nêzî temamiyê jiyana xwe li paytexta Ebasî ya Bexdayê derbaz dike. Ew bi taybetî, di navbera salên 813 û 833an de, wexta ko di medreseya xelîfe Me'mûn ya Mala Hîkmetê an jî Beyt el-Hikme de çalak bû û berhemên xwe bi piranî di wê wextê de nivisîbûn. Dîroknasê erebî et-Teberî wî wek zerdeştî dida zanîn; lê li gorî berhema xwe ya bingehîn, el-Cebr jî wek misilman xuye dibe.
Ew yek ji matematîknasên herî mezin ê ko bi xebatên xwe yên ser arîtmetîk û cebîrê têye zanîn.
Berhem
Di berhema xwe ya bi navê Pirtûka puxteyê li ser hesaba cebîr û beramberiyê (bi erebî: el-Kitab el-muxteser fî hisab el-cebr we'l-muqabele) sala 825an de ew hesabê bi hejmarên dehanî pêşve dixe û sifrê ji Hindistanê têdixe hesaba erebî û hejmarên modern dike. Ev berhema Xwarezmî di 1145an de bi navê Liber algebrae et almucabala ji aliyê wergerê îngilîzî Robert Chester (navê wî bi latînî Robertus Castrensis bû) ve tê wergerandin zimanê latînî. Orîjînalê wê pirtûkê winda bûye û îroj encax wergerên xwe yên kewn ên latînî mane.
Dîsa ew di pirtûka xwe ya el-Kitab el-muxteser fî hisab el-cebr we'l-muqabele de li ser mentiqê û arîtmetîkê dişuxule û hevkêşeyên lîner (wek ax+c=0) û hevkêşeyên kuadratîk an çarkunc (wek ax²+bx+c=0) dixebite.
Bi daxwaza xelîfe re ew li ser astronomî dişuxule û astronomiya Betlemyûs (Ptolemaios) şirove dike. Wî berhemeke bi navê Pirtûka rûyê erdê (Kitab sûret el-erz) a ko wek nexşeya dinê bû, berhev kiribû. Ew bi hin berhemên xwe li ser Salnameya Julien (Risala fî istixrac terîx el-yahûd), salnameyên bi gelemperî (Kitab et-terîx) û li ser hesabkirina saetên rojê (Kitab er-ruxame) jî xebitîbû. Ew li ser trîgonometriyê jî şuxuliye.
Dazwanî
Dazwanî, eşîreke li Rojavayê Kurdistanê ye. Dazwanî yek ji gelek eşîrên êla Millî ye. Eşîr li gund û bajarê parêzgeha Hesîçê bi cih bûne. Li gund wek Til Erbîd, Dazvan û li bajaran wek Êlih, Hesîçe, Qamişlo, Amûdê û li Dêrikê bi cih bûne. Dijminên Dazwanî ji wan re digotin "Dönme" (דֶנְמֶה). Wateya דֶנְמֶה li dijî Cihûyên ku misilman bûne tê bikaranîn.
Xoybûn
Beşek ji Dazwaniyan li Heleb û Beyrûtê tevlî partiya Xoybûnê bûn. Sedema vê jî têkiliyên baş ên bi eşîrên Haco û Şahîn re bû. Ew destpêka polîtîkbûna eşîra Dazwanî ji bo Kurdistanê bû. Zêdebûna hejmara Ermeniyan jî ji ber Dazwaniyan e. Ji ber ku wan cih ji ermeniyên penaber re pêşkêş kirin, piştî "Nîjadkujiya Hayan". Dazwanî gelek ermenî anîn Xoybûnê
Sûrî/Rojava
Piştî Şoreşa 8'ê Adarê ya Sûriyeyê (1963 Syrian coup d'état) tevlî Baasên wê demê yên sosyalîst bûn. Ew ji bo Dazwaniyan aqûbet bû. Hemû mafên wan ên ku di (دولة حلب (1920-1925 de hebûn ji destê wan hatin girtin. 2 gundên wan li sûrî hatin îmhakirin, her du jî niha Erebî yen û ne Kurdî yen. Gundê yekem nêzîkî Hesekê bû û gundê duyemîn jî di navbera Hesekê û Qamişlo de bû. Dazwaniyên ku li ber xwe didin, ketin di nav hapsê yan jî wan li çolê hiştin ji bo bimirin.
Li gorî çavkaniyên fermî 4 kes hatin kuştin. Li gorî Dazwaniyan zêdetir ji 50 kesan mirin.
Kalangala
Kalangala navçeya 27em a Ûgandayê ye li herêma navend a Ûgandayê cîh digire.
Bi Kurtasî
Rûerd
Gelhenasî
{| style="font-size:100%;"
Yewnanistana kevnare
Yewnanistana kevnare, Yewnanistana kevn heyameke dîroka Yewnanistanê ye, ku nêzîk neh sedsalan vekêşa bû. Bi giştî wesa dihête hesibandin, ku Yewnanistana Kevn bingehê hemî bajarwarî anko şaristaniya Cîhana Rojava bit. Çanda Yewnanistana Kevn (helenîzm) gelek li ser Împeratoriya Romayê bandordar xwe kiriye. Împeratoriya Romayê jî guhartoyeke wê ferhengê li tevaya Ewropayê belav kir. Bandora Yewnanistana Kevn bi kûrî li ser ziman û siyaset û zanist û felsefe û sistema perwerdeya Ewropayê hebûye. Vegeriyana li wê ferhengê bû sedema destpêbûna Ronesansê.
Demnîgarî (kronolojî)
Bi awayekê giştî çaxê destpêbûn û dawîbûna wê qonaxê ku jê ra dibêjin Yewnanistana kevn ne ewqas kifş û zelal e. Gelek kes wesa dihesibînin ku bi desthilata Împeratoriya Romayê Yewnanistana kevnare dawî bû. Lê dîroknas hindekê hûrtir li ser babetî disekinin.
Ay dayê (pirtûk)
Ay dayê, pirtûka nivîskarê kurd Mehdî Zana ye. Romaneke bi kurdî ye.