cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Annegriet Wietsma
Annegriet Wietsma di sala 1958'a de li Friesland / Holenda hatiye dinyayê, wê xwendina Sosiyalpidagojî kiriye. Weke derhênereke serbixwe, rojnamevan û nivîskar dixebite. Babetên wê ev in: Dîrok, jin, berxwedan, bi taybetî berxwedana jinan, ya dema nazîyan. Berî 20 salan Tevgera Azadîxwaza Kurdî bala wê kişandibû û bi naskirina jina kurd û endama PKKê Sozdar (Nuriye Kesbîr) hatibû kûrkirin.
Hejmarên cot û kit
Cot di teoriya hejmaran de tê wateya parbûna bi hejmara didu.
Nav
Eger m hejmareke cot e, wê demê ev formûl guncav e m=2k, lê eger kit e, wê demê ev formûl m=2k+1, li vir.
Nîşaneya cotbûna hejmarê
Eger di hejmarekê de reqama dawî cot be (0, 2, 4, 6 an 8), wê demê tevahiya hejmar jî cot e, lê eger reqama dawî kit be - tevahiya hejmar jî kit e.
Dîrok û çand
Mirovahî ji demên kevnar ve hay ji cotbûna hejmaran heye. Heta li dora hejmarên cot hewayeke mîstîk jî diafirand. Di bîr û baweriya çîniyan de hejmarên cot hevsengî têgîna "în" in, lê hejmarên kit hevsengî "yan" in ».
Di welatên cûrbecûr de kevneşopiyên diyarîkirina kulîlkan ên bi hejmarên cot an kit hene.
Mînak: li DYE, Ewropayê û hin welatên rojhilatî diyarîkirina hejmareke cot a kulîlkan bext ji diyarîgir re tîne.
Kanî Sêw Armede
Kanî Sêw Armede gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Weilheim an der Teck
Weilheim an der Teck bajarokekî navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Les Matelles
Les Matelles, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Ozkan Mert
Ozkan Mert (z. 21'ê kewçêrê 1944, Erzirom), helbestvanekî tirk e.
Helbestek ji Ozkan Mert
JI HELBESTÊ KÎ HEZNAKE?
Hikûmat û artêş
Heznakin ji helbestê
Û zagon
Heznakin ji helbestê.
Lewra nanê fîlozofan
Derdixe ji destê wan.
Bidizî hezdikin ji helbestê.
Mezra Hûsam
Mezra Husam, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Kötü Kedi Şerafettin
Kötü Kedi Şerafettin fîlmekî sînemayê ye. Di sala 2016 bi zimanê tirkî di bin derhêneriya Mehmet Kurtuluş û Ayşe Ünal hatiye kişandin.
Ozkan Mert
Helbestek ji Ozkan Mert
deynê wê tune ye ji kesî re,
bahozek datîne
Ber dîrokê
û lêdixe û diçe
Helbest ji herkesî hez dike
Ozkan Mert
Wergêr :Dûrzan Cîrano
Nûpelda (kovar)
Kovara Nûpelda, ji sala 2009'an û vir ve bi zimanê kurdî weşana xwe dike. Li bajarê Wanê tê amade kirin. Sê mehê carekî dertê. Kovareke çandî û hunerî ye. Diruşme ya wê « bêndera çand û hunerê » ye. Bi nivîsên wêjeyî, dîrokî, çandî û dînî ve naverokeke wê ya dewlemend heye.
Pervîzxanlû
Pervîzxanlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wendlingen
Wendlingen bajarokekî navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Edmundston
Edmundston, bajarekî herêma New Brunswicka Kanadayê ye.
Huttwil
Huttwil, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Bern ya herêma Oberaargauyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Merene
Merene gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 356 kes (58 malbat) bûn.
Xedîr Xum (cejn)
Xedîr Xum, anku Ẍedîr Xum (bi erebî: غَدِيْر خُمّ‎, Ghadīr Khumm), an jî Cejna Xedîra Xumê, cejneke şîeyan e ku di roja 18em a zîlhiceyê de tê pîrozkirin.
Di sala dehê ya hicreta Muhemmed Pêxember de ji aliyê şîeyan ve tê bawerkirin ku di vê rojê de li herêma Xedîr Xum ku di navbera Meke û Medîne da dimîne, Li gorî şiiyan Muhemmed Pêxember wek xelîfeyê xwe Elî îlan kiriye.
Les Authieux-sur-le-Port-Saint-Ouen
Les Authieux-sur-le-Port-Saint-Ouen, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Ganzhou
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 8.368.447 kesî
Obersteinebach
Obersteinebach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Fleury, Aisne
Fleury, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Chadwick Boseman
Chadwick Aaron Boseman (jdb. 29ê çiriya paşîn, 1976, m. 28ê tebaxê, 2020) lîstikvaneke amerîkî bû.
Homstølvatnet
Homstølvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye.
Chadwick Boseman
Di dema kariyera xwe ya du dehsalan de, Boseman du Xelatên Screen Actors Guild, Xelatek Kûreya Zêrîn, Xelatek Filmek Hilbijartina Rexnegir, û Xelata Primetime Emmy, di nav de xelatên din wergirt. Di heman demê de ji bo xelata Oscarê jî hate berbijar kirin.
Piştî xwendina derhêneriyê li Zanîngeha Howardê, Boseman dest bi kariyera xwe ya di şanoyê de kir, xelatek Derhêneriya Lîga Drama û lîstikvanek AUDELCO wergirt, ligel ku ji bo lîstika xwe ya 2005 a bo Deep Azure berendamek xelata Jeff wergirt. Veguhastina ser ekranê, yekem rola wî ya sereke wekî rêzefîlmek birêkûpêk bû li ser drama NBC ya Persons Unknown (2010) û wî performansa xwe ya serketî wekî lîstikvana bezbolê Jackie Robinson di fîlima biyografîk a 42 ya 2013-an de girt. Wî berdewam kir ku kesayetiyên dîrokî nîşan bide, wekî stranbêj James Brown di Get on Up (2014) û wekî parêzer Thurgood Marshall li Marshall (2017).
Boseman ji 2016 an heya 2019-an di gerdûna Sînematîk a Marvel (MCU) de bi lîstina Marvel Comics-a superlehengê Black Panther (MCU) navûdengê navneteweyî bi dest xist. Ew di çar fîlmên MCU de xuya bû, di nav de fîlmek 2018an a binavûdeng, ku jê re Xelata Wêne ya NAACP-ê ji bo Lîstikvanê Berbiçav ji aliyê Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture ve wergirt. Wekî yekem lîstikvanê reş ku sernavê fîlmek Marvel Cinematic Universe dike, ew di Time 100 a sala 2018an de jî hate binav kirin. Performansa dawî ya Boseman wekî karakterê di rêzefîlma antolojiya Disney+ a What if...? de ji bo Performansa xwe ya voice-over xelata Emmy a Primetime wergirt.
Di sala 2016an de, Boseman bi kansera kolonê hat teşhîs kirin. Wî rewşa xwe nepenî girt, heya mirina xwe di sala 2020an de ji nexweşiyê çalakiya xwe domand. Fîlma wî ya dawîn, Ma Rainey's Black Bottom, di heman salê de piştî mirina xwe hate weşandin û ji hêla rexnegiran ve hate xelat kirin, ku wî berendamek Oscarê ji bo Lîstikvanê Herî Baş û Xelata Kûreya Zêrîn ji bo Lîstikvanê Herî Serketî - Motion Picture Drama. Boseman ji bo xebata xwe ya di Da 5 Bloods û Ma Rainey's Black Bottom de jî çar berendam li 27emîn Xelatên Screen Actors Guild Award wergirt, jimara herî zêde ji bo lîstikvanek di merasîmekê de, [6] xelata Lîstikvanê Mêr di Rola Serek de qezenc kir.
Kî ne em?
Kî ne em? navê straneke Şivan Perwer e. Gotin bi îzna Cegerxwîn ji aliyê Şivan Perwer ve hatiye guhartin.
Dîrok
Helbesta orjînal Kî me ez? bû û Cegerxwîn nivîsandî bû. Piştre, Şivan Perwer ji bo gotina wek kulam an jî wek gotar vê helbestê guhart.
Peyvên Kî ne em?
Kî ne em?
Lazer, Hautes-Alpes
Lazer, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Cotkar û karker
Gundî û rêncber
Hemû proleter
Tev dînamêt in
Agir û pêt in
Sor in wek etûn
Agir giha qepsûn
Gava biteqin
Dinya dihejî
Ev pêt û agir
Dijmin dikujî
Hey hey hey kî ne em?
Em in rojhilat
Tev birc û kelat
Tev bajar û gund
Tev zinar û lat
Ji destê dijmin
Dijminê xwînxwar
Xurt û koledar
Ji Rom, ji Fireng
Di rojên pir teng
Bi kûştin û ceng
Parast, parast
Dîlan, Kerboran
Dîlan dikeve başûrê Kerboranê, navbera Xelîla û ava mezin (Dîcle) an jî bi navê din Şetê Bota.
Gund bi mezinahiya xwe derdora 50 malî bû. Gund niha vala ye, ji ber ku ji aliyê dewleta tirk ve hate şewitandin û gelê gund jê hat derxistin. Gund ji 5 bavikan pêk tê. Ji van bavikan di serî de mala Qêsim, mala Birhî, mala Hemedkê mala Îsê û mala Silto ne. Gundê Dîlan, aliyek jê tor e, aliyek jî dibe çiya û eşîra wan Eşîra Elîka ye.
Kanî Sêw Nemşîr
Kanî Sêw Nemşîr gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Gelê serefiraz
Ebersburg
Ebersburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Dijminê dijmin
Dostê aştîxwaz
Em xweş mirov in
Ne hirç û hov in
Lê çi bikim bê şer
Dijmin naçî der
Dixwestin serbest
Naxwazin bijîn
Ta ebed bindest
Em in ew Kurdê
Serhişk û hesin
Îro jî dijmin
Ji me ditirsin
Bêhna barûdê
Kete pozê min
Dixwazim hawîr
Biteqim ji bin
Dîsa wek şêra
Bikevin çiya
Naxwazim bimrin
Wernau
Wernau bajarokekî navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Dixwazim bigrin
Kurdistana xwe
Em in ew Kardox
Xaldêwên kevnar
Em in ew Mîtan
Nayrî û Sobar
Em in ew Lolo
Kardox û Gûtî
Em in Mad û Goş
Schönberg, Bavyeraya Jorîn
Schönberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Horî û Gudî
Em in Kurmanc û
Kelhor, Lor û Gor
Em in, em Kurd in
Çend hezar salin
Perçe perçe ma
Bindestê dijmin!
Îro ji Lor û Kelhor û Kurmanc
Ji dest xwe berdan ew text û ew tac
Hinek bûn axa, hinek jên bûn beg
Hinek jên bûne cahşên jardaran
Kurdistan firot wan tev neyaran
Bûne mezhebdar, bûne olperest,
Bûne paşverû, bi tizbî û xişt
Ta ku dijmin şikand li me ser û pişt,
Me dan bin lingan dewlet û hebûn,
Bûn dijminên hev perçe perçe bûn
Ta ku Kurdistan
Jar û perîşan kete bin destan!
Ketin xewê, ketin xewê
Ketin xewa zilm û zorê
Ketin xewa bindestiyê
Raketin, raketin
Yekcaran serê xwe rakirin
Lê dijmin serî zû jêkirin
Yek carna bi hêz serê xwe rakirin
Lê li vî xakî
Ev erdê jiyanê ye
Germ dibe, sar dibe
Dikele, dikele, dipijiqîne
Ronahî dike rojê li welat hiltîne
Niştimanperweran diwelidîne
Em in ew gela
Belê em in ejdeha
Ji xewa dîlî şiyar bûn niha
Dixwazin wek mêr
Ji tev de jin û mêr
Famîleya genim û kurtîjan
Çend ji endamên vê komê li Kurdistanê digihên, ne diyar e, lewra li ser floraya Kurdistanê xebateke zanistî nehatiye kirin. Li parêzgeha Dîlok, Riha, Amedê, li deşta Mûşê û Rewanê çandiniya genim, ceh pêşketî ye.
Giyayên bi hazaran salan in, ji aliyê mirovan ve çandiniya wan tên kirin in. Genim, ceh, tarîgan (şilêl), baçîk (xamkêsan), riz (birinc), garis (gilgil) ûêd di vê malbatê de cih digirin ku bo mirov û ajalanên xurdemeniyên sereke ne. 650 cins û bi qasî 10.000 endamên vê komê hene. Ji vê famîleyê re famîleya giyayên şîrîn ên mêrg û çîmenan jî tê gotin.
Creissèls
Creissels, komuneke departementa Aveyrona li başûrê Fransayê ye.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Rabin her wek şêr
Serê xwe hildin
Creissèls
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Çi serbilind in
Konsera Ciwan Haco a Batmanê
Konsera Ciwan Haco a Batmanê, Ciwan Haco di 12.10.2003'an de piştî 23 salan carê yekemîn di Batmanê de konserek da. Konser gelek biserket, ji 100.000 zêdetir kes hatin. VCD û DVD ya konserê derketin. Di nav Kurdan de ji konsera herî mezin e.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Bi cîhan carek
Em bidin zanîn
Rêçika Marksîsm, Rêçika Lenîn.
Kurê Guhderz û Salar û Rustem,
Bejin bilind in
Wek dêw bilind in
Em destdirêj in
Serbest dibêjin
Dixwazin bi lez
Gavan bavêjin!
George Curzon
George Nathaniel Curzon, Yekem , KG, GCSI, GCIE, PC, FBA ( – ), siyasetmedar û nivîskarekê brîtanî bû. Di navbera 1898 û 1911 de navê wî Lord Curzon of Kedleston bû; di navbera 1911 û 1921 de Earl Curzon of Kedleston bû. Curzon endamê bû û di navbera 1899 û 1905 de "" – waliyê giştî Hindistana Brîtanî – bû.
Kî ne em?
Peyvên Kî ne em?
Ne xwînxwar in em,
Aştîxwaz in em
Serdarên bilind,
Gernas in herdem
Em şer naxwazin,
Divên wekhevî,
Em paş ve naçin,
Lê dijmin direvî!
Divên bi şêwrê, lê ew qebûl nakî
Divên biratî, lê ew qebûl nakî
Bûye wek rûvî
Li paş xwe nanêrî
Kî ne em, kî ne em, kî ne em…
Gelo bavêm çi bikin?
Naxwazin însanî
Êrîş bikin û bigrin
Histu bişkînin
Ev pîsên mirdar
Ji nav me derxînin
Ji bo mirovan em tev dost û yar
Bijî Kurdistan, bimrî koledar!
Melhey Xwarû
Melhey Xwarû, Melḧey Xwarû, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Hejar Xorşîd
Hejar Xorşîd derhênerekî kurd e.
Derhêner Hejar Xorşîd di sala 1978'a de ji dayik bûye û li Duhokê dijî. Piştî wergirtina dîploma zanista şanoyan ew heşt salan di warê çapemeniyê de xebitiye, bi taybetî wekî kameraman ji bo Fox News û Kurdsat. Ew bi filmên xwe beşdarî komek ji festîvalên li hundir û derveyî Iraqê bûye. Du filmên wî di Festîvala Filman a Al-Jazeera û herweha Festîvala Amal li Dubaiyê de hatin xelatkirin.
Oberwambach
Oberwambach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ekrem İmamoğlu
Ekrem İmamoğlu, (jdb. 4 hezîrana 1970, Cevizli, Akçaabat, Trebzon) siyasetmedar, mirovê karsaziyê û şaredarê Bajarê Mezin ya Stembolê ye.
Ekrem İmamoglu di navbera 2014 û 2019an de şaredarê navçêya Stenbol ya Beylikdüzü yê bû. Di hilbijartina gelemperî ya sala 2019an de bû namzetên partîya siyasî ya çep a Tirk ya CHPê. Di vê hilbijartinê de Ekrem İmamoğlu wek Şaredariya Bajarê Mezin hatin hilbijartin û di 17ê nîsana 2019an de dest bi şaredarî yê kir. Hilbijartina yekem ya 17ê nîsanê ji aliyê hikûmeta AKPê ve di 6ê gulana 2019an de hate betal kirin û biryara ku hilbijartin bê dûbare kirin, hate dayîn. İmamoğlu, di hilbijartina duyemîn ya 23ê hezîranê de bi ferqek mezin dîsa hate hilbijartin û piştê hilbijartina duyem, di 27ê hezîrana 2019an de careke din dîsa bû şaredarê bajarê mezin ya Stembolê.
Kengawer
Kengawer an jî Kengwer (bi kelhûrî), navçêyeke Kirmaşanê ye. Gelheyê Kengawer nêzîke 80.000a ye pirraniyan wan kurd in.
Ekrem İmamoğlu
Jiyan û perwerde
Ekrem İmamoğlu, di 4ê hezîrana 1970an de li gundê Cevizli ya bi ser parêzgeha Trebzon ê ya navçeya Akçaabatê hat dinê. İmamoğlu, kurê dê û bavê Hava û Hasan İmamoğlu ye û bavê Ekrem İmamoglu karê cotkarî yê dikir. İmamoğlu, di temenê çar saliyê xwe de di demsalên havînan de diçû kursa Quranê û di beriya dibistana seretayî de hînê xwendin a Qur'anê bû.
Piştî ku ji dibistana navîn ya Trebzonê xilaskir jibo perwerdeya zanîngehê pêşî Zanîngeha Rojhilata Navîn a Endezyariya Avanî yê qezenc kir lê neçû wî zanîngehê, çû di Beşa Rêveberiya Karsaziyê ya Zanîngeha Gîrne ya Amerîka de dest bi perwerdehiya zanîngehê kir. Piştî du salan ku malbata wî di sala 1987an de koçî bajarê Stembolê bû wî qeyda xwe anî Zanîngeha Stembolê û li wir Beşa Rêveberiya Karsaziyê de perwerdahî ya xwe ya zanîngehê xilaskir.
Kariyera siyasî
Ekrem İmamoğlu di sala 2000'de wek nêrînek siyasî beşdarî partiya CHPê bû. Di sala 2004 de bû namzetê CHP ê di hilbijartina yekem de Şaredariya navçeya bajarê Stenbol ya Beylikdüzü yê bidestxist.
Canbega
Canbega gundekî li ser girêdana navçeya Zêdkan (parêzgeha Agiriyê) ye.
Ekrem İmamoğlu
Kariyera siyasî
Dema ku ew serokê navçeyê yê CHP Beylikdüzü bû malên Hevbendiyê damezrand û danûstendina partiya xwe li gel xelkê navçeyê zêdekir. Li navçeyê şahîyên wek konser û pêşangeha li darxist, alîkariya civakî pêşkêşî gel kir, rêxistinên civakî û jinan ya partîya xwe berfireh kir û dibistanên navçeyê da nûkirin. Di vê heyamê de, cara yekem tecrûbeya hilbijartin wergirt û di referandûma 2010 de ji ber ku welatîyên navçeyê bi xebatên Ekrem İmamoğlu bi bandor bû, navçê li dijî jibo guherîna yasaya li Tirkiyê ji sedê 54, degê xwe ya "Na" bikaranîn.
Ew dem li Stenbol, rêveberiya şaredariyê Beylikdüzü di destê AKPê de bû, lê Beylikdüzü di wî demê de bi tenê navçê ya wekem bû ku encama referandûmê de dengê "na" bikaranî. Di sala 2011 de hilbijartinên giştî li Tirkiyê, CHP li gorî hilbijartinê yên berê dengê xwe li navçeyê 8 xal zêdekir û di navçeyê de bû partiya yekemîn. İmamoglu carek nûve dîsa bû serokê rêxistina CHP ya navçeyê Beylikdûzû yê.
Mezreya Ûcûlar
Mezreya Ûcûlar gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Lîsteya zimannasên kurdî
Va ye lîsteya zimannasên kurd ên ku perwerdeya bilind a zimannasiyê dîtiye.
Şerfe
Şerfe, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Fluquières
Fluquières, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Fredericton
Fredericton, bajarekî herêma New Brunswicka Kanadayê yê.
Mezra Gura
Mezra Gura, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Mauguio
Mauguio, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Melawya
Melawya, gundekî girêdayiyê navçeya Şemzînanê ye. Nav sê sinor da ye. Jorê gund Gelêşim heye. Jêrê gundê Gare heye. Gundê Melawya li cîkî kûr e. Nav gund re çemekî diçe. Gundê Melawya de pêşîn malbata Mihemed tê avakirin. Ji heta niha gundê Melawya qet vala nebiye. Gundê Melawya zivistanê gelek berf dibare. Ji ber wî jiyan gelek zehmet derbas dibe. Biharê gelek xweş dibe û her cih şînahî dibe. Havînê jî gund gelek hinêk e. Darê wî gelek in. Av û kaniyê wî gelek pir in. Her malek de kanî heye.
Lettret
Lettret, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Aichwald
Aichwald şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kanî Sêyf
Kanî Sêyf gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Şahnameya kurdî
Şahnameya kurdî çirokên kurdî yên kevn in ku bi kurdî hatine gotin û nivîsîn. Hinek beşên girîng ên Şahnameya kurdî hene wekî Rosem û Sorab ya Bîjen û Menîje. Şahnameya kurdî bi gelek zaraveyên kurdî hatiye gotin û nivîsîn, lê zêdeyî zimanê Şahnameyê bi zaraveya goranî ye . Hunermendê kurd Şehram Nazirî di albûmekê de Şahnameya kurdî jî beste kiriye.
Ilanz
Ilanz, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Graubünden a herêma Surselvayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Schwindegg
Schwindegg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bilindahî
Bilindahî (bi Ingilîzî: Height) endazeya stûnkiya dûrahî ye.
Pereira, Kolombiya
Pereira li bajarê Risaralda ya paytexta kolombî ye. Ew di çarçoveyên Andesê de li qada Kafombiya hilberîna Kolombia, li fermî wekî "Axaftina Kafî" tê zanîn. Pereira, li dijî Rest Rest of Coffee Axis, parçeyek Mîrata Cihana Cîhanê ya UNESCO ya ku "Lîneya Çandî ya Kolombia" tê zanîn tê zanîn. Ew bajarokê herî mezin yê li Coffee Axis û bajarokê duyemîn-ê li herêma Paisa, piştî Medellín. Pereira jî parçeyek Navenda Rojhilata Navîn ya Navendî ya Mezin, ku xwedî 709,322 niştecîh hene û ji Pereira û bajarên cîran Dosquebradas û La Virginia de pêk tê
Bilindahî
Di matematîkê de
Bilindahî wekî rehendê sêyem pênas dibe (ewên din: dirêjahî û pehnahî).
Ehrenberg, Hessen
Ehrenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Vladîmîr Mayakovskî
Vladîmîr Vladîmîrovîç Mayakovskî (bi rûsî: Влади́мир Влади́мирович Маяко́вский) yan jî Vladîmîr Mayakovskî (z. 19'ê tîrmehê 1893 – m. 14ê nîsanê 1930), helbestvanekî rûs e.
Helbestên wî
Destana Lenîn ((...))Sed û pênce Milyon
Maureilhan
Maureilhan, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Bucaramanga
Bucaramanga paytext û bajarê herî mezin ê navendî ya Santander, Kolombiya.
Yüksel Yavuz
Yüksel Yavuz ( z. 1ê sibata 1964 li Depê )derhênerekî kurd e. Yüksel Yavuz di sala 1964'a de li Depê li bakurê Kurdistanê hatiye dinyayê, di sala 1980'î de hatiye Hamburg'ê. Wî Sosyolojî û Aboriya Gelî li Akadimiya Hunerî xwendiye. Ji bo belgejiyana wî “ Bavê min, karkerê mêvan” bêhtirî carekê xelat jê re hatine. Herweha ji bo filmên "Zarokên Nîsanê" û "Azadiye biçûk" wî xelat girtine. Sala 2007'a belgefilmê wî "Close-up Kurdistan" li Berlin cara pêşî hatibû pêşkêşkirin.
Zaman
Zaman (tê wateya demê) rojnameyeke tirkî ye. Sala 1986'ê dest bi weşanê kiriye. Nêzîkî tevgera Fethullah Gülen e. Piştî 2013an navbera wê û AK Partîyê xera bû. Niha bi helwesteke azadîxwaz û demokrat weşanên xwe didomîne.
Li Tirkiyê rojnameya ku herî zêde tê firotin e. Demek tîraja wê gihîşte milyonek û 250 hezar.
Zaman li Ewropa, Azerbaycan, Bulgaristan û gelek welatên din jî tê belavkirin.
Manteyer
Manteyer, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Mezreya Nasirava
Mezreya Nasirava gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Autigny, Seine-Maritime
Autigny, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Høvringsvatnet
Høvringsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Dirêjahiya perava golê 20,9 km ye û 481 mêtre ji asta deryayê bilind e.
Folembray
Folembray, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Fatimeya Xalidî
Fatimeya Xalidî an Fatime Xalidî Neqşîbendî wêjevana kurd e.
Fatimeya Xalidî di 1826 hatiye dinyayê, leqeba wê Sîte ye ku li ser fiqihê jî zane bûye. Di derbarê jiyana wê de agahî kêm e. Ji nivîskariyê û ji helbestan hez kiriye. Bi xwe li Şamê jiyaye û di sala 1869an de çûye Hîcazê û li wir wefat kiriye.
Şocaylû
Şocaylû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zimannas
Zimannas, pisporê ku di asta xwendina zimannasiyê de xwedî perwerdeya bilind û akademîk e, wekî asta xwendinê doktora (PhD). Mînakên hin zimannasên pêşeng ên roja îro Noam Chomsky, Joyce Blau, Emîr Hesenpûr, Michael Chyet, Samî Tan, Geoffrey Haig û Ergin Öpengin in.
Bêaramiyên hestî yên zarokatiyê
Bêaramiyên hestî yên zarokatiyê (bi îngilîzî: SED-Serious Emotional Disturbance) di termînolojiya derûnnasiyî de ev rewş e ku, ji ber ku kesekî zaroktiya xwe xweş derbas nekiriye, dijwar dibe ku bibe mirovekî temam.
Ölsen
Ölsen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bêaramiyên hestî yên zarokatiyê
Destpêk
Hestên mîna çavnebarî, çavtengî, hesudî, dexesî, reşkînî û zikreşiyê bi her mirovî re kêm an zêde heyî, belê her ku mirov mezin dibe û gihîştî dibe kontrolkirina wan hêsan dibe an jî cî diguhere. Di zarokan de kontrolkirina hesta zor e, loma rasterast hestê xwe dijîn û di tevgera wan bi awayekî beloq sedema zikreşiya wan tê xuyakirin. Ji hêlekê ev xuyakirin baş e; lewre bi vî awayî hestê xwe tîne ziman û rehet (katarsîs, valabûn, safîbûn) dibe û ji alîyê din ger ev hêstên zikreşiyê tîr be û malbata wa jî vêya hîn gurtir bike, dibe ku di şexsiyeta wan de rê li ber xeterîya veke. Ji ber wilo dive em zikreşiya zarokê xwe ne bi riya tirsandinê, cewisandinê û bi tawanbariyê, bi guhdarî kirina dert û kulê wan, bi rave kirinê û bi hez kirinê em bandora zikreşiyê hebkî kêm bikin û ji holê rakin. Zikreşî di her qada jiyanê de derdikeve hemberî me, lê bi zêdeyî dema ku xuşkek an brayek nû çêdibe an jî dema ku şirîkek ji tiştê ku ê meyî re derkeve radeya wê bilind dibe, heta gellek kes zor bûna zikreşiya pitika nû ve dişîbînin hewiyê. Dibêjin mîna ku hewî hatibe ser wî/ê. Sedema vê dijwariyê bela di kesayetiya zarokan de egoîst bûn zêdeye û naxwaze tişkî xwe parve bike.
Berî ku pitik were dinyayê ew tenê bû an jî delaliyê malê bû, bi hatina yekî/a din hemû cî û warê ku bi destxisti bû ji hêla yekî/a din ve ji dest ve diçe, ji ber van tişta divê ku em bi wî/ê re bide bawer kirin ku ew cî û war ji dest neçûye tenê tê parvekirin. Radeya zikreşiyê li gora temenê zaroka tê guhertin. Her ku temenê di navbera zarokan kêm dibe, ev hestê mîna zikreşiyê hîn bêtir xûyatir dibe.
Bi gelemperî di navbera salê 0 û 6 salî de giringîya wê bêtir derdikeve pêş, ji ber ku dinavbera van sala de him hewcedarîya zarokan bêtir bi dêûbavê wan heyî û him jî bingeha kesayetiyê di van sala de tê avêtin.
Bi gelemperî tevgerên zikreşiyê
Guhertin û tevgerên bi vî şiklî dibe ku xûya bibe, belê di xûya kirina van tevgera da a herî girîng bertek dayîna malbatê ye.
Gotina talî
Gellek li şûna zarokê xwe difikirin û lişûna wan biryara wan dide, mîna.’’Êdî tu mezin e, tu bûye pîrek/zilam’’ û a hîn xerabtir ’’tu bûyî qensî ker kî’’, piştî van gotina zarok jî mîna ku mezin bûye tevdigere, îja dêûbav dibêje:’’Ma ev karê teyî, hîn tu zaroke. Tu hîn solekê doye.’’ Û a hîn xerabtir:’’kero, ahmeqo, gêjo û nizanim çiyo’’. Tevgerên bi vî awayî him derûnîya zarokan tevlihev dike û him jî qedr û qîmetê me di çavê zarokan de namîne. Belê ev hereketên bi vÎ awayî kahr û kerba zaroka û zikreşîya wan dijwartir dike.
Her zarok kesayeta wan, fêm kirin û têgihiştina wan cûda ye, heta her zarok dinyayeke ku ji hev cûda ye her çiqese şikl û şemalê wan bişibin hev jî. Jêhat bûna wan, hunera wan, hêstê wan, xûyê wan û taybetîyê wan newekheve. Ji ber wilo, divê em ne li gor xwe, li gorî wan em bi fikirin û tevbigerin. Tucarî zarokan di eynî mêzênê de nepîvin, ger hûn wan bidin ber pevdu û dubendîyê têxin navbera wan, tenê hûnê zikreşîya wan xerabtir bikin.
Bi çavekî zanyarî û têkilîyek nerm wê karê me hêsantir bike.
Riya baş kirina zarokan, di dilşa kirina wan de derbas dibe.
Çavkanî
Hemed Elî QOSERÎ http://www.amidakurd.net/niviskar/hemedeli
Kîtas
Kîtas, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Kanî Sêyf, Bane
Kanî Sêyf gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Gao'an
Gelhe
Li gorî daneyên sala 1999an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 785.705 kesî
Samsûn
Samsûn bajarê herî mezin ê herêma Behra Reş a Tirkiyeyê û navenda parêzgeha Samsûnê ya bi heman navî ye. Li perava Derya Reş a tirkî mezintirîn bendergeha wê heye. Pîşesaziya sereke hilberîna tûtinê ye ku li herêmê tê çandin. Ji sala 2013/2014an vir ve reforma rêveberiya herêmî, komûna bajarî ya Samsûnê ji aliyê qad û nifûsê ve wek parêzgehê ye.
Méreuil
Méreuil, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Şocaxanlû
Şocaxanlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Yusuf Yeşilöz
Yusuf Yeşilöz (jdb. 1964 li Qonye-Cihanbeyli) nivîskar û derhênerekî kurd e.
Illnau-Effretikon
Illnau-Effretikon, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zurich a herêma Pfäffikonê ye.
Yusuf Yeşilöz
Yusuf Yeşilöz sala 1964an li gundekî kurdî (Gölyazi) li Anatoliya Navîn bûye. Di sala 1987a de wek penaber diçê Swîsreyê û ji sala 1994an ve wêjeya kurdî werdigerinê zimanê almanî û di di weşanxane xwe Araratê de diweşînê. Îro ew li Swîsreyê weke nivîskar û derhêner dijî û çend pirtûk nîvîsandinê û çend kurtefilm û dokûmenter jî amade kirine. Ji ber xebatên wî, Yusuf Yeşilöz çendek xelat jî stendine.
Illnau-Effretikon
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Eichenzell
Eichenzell şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Mérifons
Mérifons, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Hîvron
Hîvron (Nusret İmir) (jdb. 1981,Batman) muzîkvan, stranbêj û dengbêjekî kurd e.
Hîvron di salâ 1981an de li Batmanê hatiye dinyayê.Perwerdehiya zarokatîyê li Batmanê qedand. Di sala 1995an de dest muzîkê kir.2000an de li Navenda Çanda Biharê bi muzîkâ profesyonelî destpekir.Albumâ yekemîn Hîvron 2007an de,ya duyemîn Bablîsok 2010an de,a paşî Mem û Zîn 2013an de derket pîyase.
Rehîm Zabîhî
Rehîm Zabîhî derhênerekî kurd e.
Rehîm Zabîhî di sala 1971'ê de çêbûye. Ew li rojhilatê Kurdistanê dijî û kar dike. Pazdeh salan serpêhatiyên wî di warê huner de hebûn. Wî sala 2002'a dest pê kir, weke derhêner karbike. Ji wê demê ve şeş fîlm û kurtefîlm derxistine, yên ku li gelek Festîvalên cîhanê hatine pêşkêşkirin
Nexweşxane
Nexweşxane yan jî xestexane cîhê bijîşk lê dişixulin û nexweşan derman dikin.
Mezreya Titûn
Mezreya Titûn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 103 kes (29 malbat) bûn.
Taufkirchen, Mühldorf
Taufkirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bijan Zamanpira
Bijan Zamanpira derhênerekî kurd e.
Ji dema ku Bijan Zamanpira di sala 2000'a de di nav civata sînema ciwanan li Tehranê dest bi karê xwe kiriye, wî neh kurtefilm,fiction û belgefîlm derhênane.
Altdorf, Esslingen
Altdorf şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Tenîs
Tenîs cureyekî werziş e ku li korta tenîsê bi raketê ve tevî du kesan an jî du tîman ve tê lîstin. Lîstikvan dikin ku gogê ji ser netê bavêjin Hela reqîb. lîstik ji puan, game û setan pêk tê. Hejmara puanan 15, 30, 40 û 60 e. Kî 60 puan bistîne ew dibe xedî game ("geym")ek. Şeş game ji dibe setek. Gorî musabaqayan sê an ji pênc set têne lîstin.
Çiyayê Erciyesê
Çiyayê Erciyesê çiyayê herî bilind ê Anatoliya Navîne. Ji bajarê Kayseriyê 15 km dûr e û bilindiya Çiyayê Erciyesê 3916 m ye. Warê ku li sere 3800 km² ye.
Tenîs
Di sala 1800î de li Îngilistanê dest pê dike, pêşî li welatên bi kultur û zimanê îngiliz, dû re li hemî deverên cîhanê bela dibe. Anha lîstikeke olîmpîk e.
Peyarêk
Peyarêk: 1- Rêya peyayan ku li kêleka rêyan, kolanan û ji kevirên çêkirî pêk tê, di vê rêya de erebe siyare derbas nabe. 2- Rêya tenê peyayan li nava çolberan û daristanan ku erebe tê re derbas nabe. 3- Peyarêk navê pirtûkeke Çiya Mazî ya çîrokan e.
Somerset
Somerset an Somersetshire wîlayetek Înglistanê ye.
Tenîs
Tenîs li ser sê celeb erdê tê lîstin. Celebek eşk erd yek ax erd û ya din ji çêre erd e. Lîstıkeke gelek dewlemend e û ji her welatê dildarê werzişê heye.
Cali
Santiago de Cali, an Cali, paytexta Valle del Cauca ye û li bajarokê herî başûr Kolombiya yê 2005-2020-ê nifûsa 2,319,655 niştecîh dihat ku nirxên nifûsa DANE. Bajar li qada 560.3 km2 (216.3 sq mi mi) bi 120.9 km2 (46.7 sq mi mi) li bajar a bajarî spî dike, Cali di bajêr ya duyem-mezintirîn li welat û sêyemîn sêyem e. Ji ber ku tenê yekem mezin a bajarê Kolombian ku bi gihîştina qezeya Pasîfîkê, Cali navendî ya başûrê welêt û navendî ya bajêr e û aborî ye ku yek ji aboriyên herî zêdebûna mezinbûna Kolombyayê ye. Bajar 25-ê Tebaxê 1536-ê ji hêla akademîsyona spanî Sebastián de Belalcazar ve hate avakirin.
Eka
Eka,  'Ekka an Akka bajarekî li bakurê Îsraîlê ye.
Eka, warê baweriyan
Kesên ji gelek dînan li vir hene. Navenda dînê behaîtî, Mala Mezin ya Dadê, li vir e.
Orfgen
Orfgen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Fonsomme
Fonsomme, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Zanîngeha Erciyesê
Zanîngeha Erciyesê, zanîngeheke dewletê ye û li Qeyseriyê hatiye damezrandin.
Dîrok
Di sala 1978an da li Kayseriyê bi navê "Zanîngeha Erciyesê" hatiye damezrandin. Fakûlteya wê ya seratayî, Fakûlteya Gevher Nesibe ya bijîjkî û Fakûlteya Karsazî ya Qeyseriyê. Di sala 1982an da Fakûlteya Endazyarî û Fakûlteya Olnasiyê jî hatiye vekirin.
Zanîngeh navê xwe ji Çiyayê Erciyesê ku ji bajar 15 km dûr e û bilindahiya wê 3916 m ye digrê. Xêncî Kayseriyê li Nevşehirê ji çalakiyan didomîne. Di kampûsa zanîngehê da nexweşxaneke bi 1350 nivîn heye.
Altenriet
Altenriet şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Auvilliers
Auvilliers, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Weşanxaneya Roşna
Weşanxaneyê Roşna bi pirranî kitêben bi kirdkî diweşîne. Di sala 2012an de li Diyarbekirê dest bi weşanê kiriye. Îdarekerê weşanxaneyê Roşan Lezgîn e. Di nav heşt salan ji 60î zêdetir bi kirmanckî kitêb weşandine. Kitêbên ku weşandine wek hîkaye, helbest, folklor, lêkolîn, ferheng, gramer û roman ji mijarên cûda cûda ne. Bilî zazakî bi kurmancî û tirkî jî hin kitêb hatiye weşandin.
Kanî Şîlan
Kanî Şîlan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Molines-en-Queyras
Molines-en-Queyras, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Miramichi
Miramichi, bajarekî herêma New Brunswicka Kanadayê yê.
Partiya Maf û Azadiyan
Partiya Maf û Azadiyan, bi tirkî Hak ve Özgürlükler Partisi (HAK-PAR), partiyeke siyasî li dewleta Tirkiye ye. Di sala 2002an de hat damezrandin. HAK-PAR li Tirkiyeyê çalak e. Serokê HAK-PAR ê kevn Abdulmelîk Firat bû û cîgirên wî Îbrahîm Güçlü, Fehmî Demîr û Necdet Gündem bûn. Duzgun Kaplan ji sala 2022yan vir ve serokê partiyê ye.
HAK-PAR zêdetir ji kesan pêk tê ku berê endamên partiyên wekî PSK, PDK-Bakur û Rizgarî bûn.
Hêvîdar
Hêvîdar di 26.2.1988 de li bajêrê Ûrmiyê li dayîk bûye. Hêvîdar li biçuktiya xwe de pir ji sitran û helbestên kurdî hes dikir û ber vê hindê bixwe jî dest bi helbest gotinê kir û di helbest gotinên xwe da te'sîra herî mezin li Hafîz Şîrazî, Celaledînê Rûmî û Sedî Şîrazî girt û bi zimanê kurdî helbestên xwe havêtin evînekî nexuya ku hêviya wî bu. Hêvîdar helbestên helbestvanên kurd yên wek Feqiyê Teyran, Melayê Cizîrî, Ehmedê Xanî û Cigerxwîn jî dixwîne û pir ji wan hêz dike. Hêvîdar niha (2009/11/7) xwendekarê sala 3yan di rîşteya mudîriyeta sen'etî industrial management di zanîngeha Ûrmiyê deye. Hêvîdar gelek helbest bi zimanê kurdî gotine ku nav wanda hem evîndarî û hem welatparêzî hene.
Dêra Elîaxa
Berekik, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Zimankujî
Têgîna zimankujî hilweşandina plankirî an bi hişmendî ya pejirandî ya zimanek nîşan dide.Zimankujî bi gelemperî bi tevbîrên destûrî û sazûmanî yên ku bikaranîna zimanekî qedexe dikin. Ji bilî hewildana vekirî ya tepeserkirin an jî "kuştina" zimanekî, tenê hiştina zimanekî an jî piştgirî nedana zimanekî di wêjeyê de wek zimankujiyek veşartî tê dîtin.
Subcomandante Marcos
Subcomandante Insurgente Marcos (sala hatiye dinê nayê zanîn)(di dawiyêda navê xwe guherande Delegado Zero), şoreşgereke û xwe bi avayê peyvdarê Artêşa Rizgariya Neteweyî ya Zapatîst (EZLN) ê dide naskirin.
Ji berve ku pir tê nasîn, ji aliyê pir kesan serokê herê giring a EZLN ê tê dîtin. Ji ber ku ji Emiliano Zapata ra commandante tê gotin, ji hurmeta Emiliano Zapata pêşnava subcommandante bi kar tîne.
Bi gorî hikûmeta Meksîka yê; navê Marcos yê berê Sebastian Guillen Vicente ye. Guillen çuye dibistana navîn a Instituto Cultural Tampico ya ku li herêma Tamaulipas Tampico ye û tê tehmînkirin ku ramana serxwebûnê li wir naskirîye. Paşê koçî Mexico City bûye û ji Meropolitan Autonomous University (UAM) mezûn bûye. Di heman zanîngehêda mastera felsefê jî kirîye û bi avayê profesor li vir xebitîye. Paşê ji bo ku xebata şoreşiyê bide destpêkirin ji zanîngehê veqetîyaye. Marcos qet nepêjirandîye ku ew Sebastian Guillen Vicente ye û malbata Sebastian Guillen Vicente jî qet ramanên xwe ji bo vê mijarê negotîye û di rastîye jî kes nizane ku çi hatiye serê Sebastian Guillen Vicente. Di sala 2001an da di wexta rêveçûna Mexicoyê da, Marcos ê UAM zîyaret kirîye û di axaftina xwe ya virda, gotîye ku herê kêm carekî ew li vir peyda bûye.
Marcos tim bi maskekî xuya dike û digere. Ji ber vê yekê kes nizane ku ew di rastiyêda sedî sed kîye.
Kirklareli
Kırklareli yan jî navkirina ya berê bi Dêrakırk (bi yewnanî : Σαράντα Εκκλησιές Saranta Eksies ; bulgarî : Лозенград Lozengrad ) navenda parêzgeha Kirklareliyê ye.
Kirklareli ji ber cihê xwe yê di dîrokê de parêzgehek e ku gelek wargehên kevnar lê hene. Belgeyên maddî yên ewilêb li ser mirovên li Kirklareliyê û derdora wê, ku dihatin fêmkirin ku di dawiya serdema qeşayê de demeke dirêj di bin avê de mane û taybetmendiyên serdema neolîtîk didin. Trakya, ku navê xwe ji eşîrên niştecihbûyê yên pêşîn ên naskirî girtiye, serxwebûna xwe ya qismî an tam wek qraltî an mîrektiyên piçûk heta nîvê serdema Romayê kevnare, di nav de Kırklareli.
Kirklareli ku di serdema Roma û Bîzansiyan de ji ber ku herêmeke veguhêz bû rastî gelek êrîşan hat, cara ewilê di sala 1363an de di serdema Muratê Yekemîn de ji aliyê Osmaniyan ve hat girtin. Kirklareli ku ji vê tarîxê pêvajoyeke dirêj a aştiyê derbas bû, di 10ê Mijdara sala 1922an de piştî ku di Şerê Balkanan û Şerê Cîhanê yê Yekemîn de di bin dagirkeriya Bulgaristan û Yewnanan de bû, di 10ê Mijdara sala 1922 de azadiya xwe dawî bin dest xist.
Şahhêyder
Şahhêyder, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mestekan, Ûrmiye
Mestekan, Ûrmiye gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 234 kes (37 malbat) bûn.
Dewleta Celariyan
Dewleta Celariyan, dewleteke mongolî bû. Di navbera salên 1336-1432an de li Iraqê û rojavayê Îranê hikûm kiriye. Paytextên wê Bexda û Tewrêz navbera sala 1358 heta 1388, û Besre navbera sala 1411-1432 bû.
Kolsvatnet
Kolsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Dirêjahiya perava golê 11.82 km ye û 1.034 mêtre ji asta deryayê bilind e.
Mèze
Mèze, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Peterslahr
Peterslahr şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Moxê hestî
Cureyên moxê hestî
Li nav hestiyên mirov de du cureyî moxê hestî heye, moxê sor û moxê zer. Ji dayikbûnê heta temenê heft salî, li nav hestiyên zarokan de tenê moxê sor berhem dibe. Pîştî temenê heft saliyê, li hin beşên hestiyan de dewsa moxê sor, moxê zer cih dibe. Di laşê mirovên têgihîştî de valahiyên hundirê hestiyên dirêj bi moxê zer tijî ye, beşa hestiyê îsfencî yên hestiyên pahn û yên dirêj jî moxê sor li xwe digirin. Moxê zer ê hestiyan gelek xaneyên çewrî li xwe digire, rengê wî ji ber xaneyên çewrî (lîpîd) zer e. Demên asayî de moxê zer wekî enbara çewrî kar dike. Heke di laş de ji ber xwînçûna zêde, kêmxwînî peyda bibe, dibe ku moxê zer biguhere û bibe moxê sor û xaneyên xwînê çê bike. Hemû cureyên xaneyên xwînê ji aliyê moxê sor ê hestiyan ve tê berhemkirin. Berî ya ji dayikbûnê, xaneyên xwînê yên korpele (embriyo) ji hêla endamên wekî sipil, kezeb û şaneyên lîmfê û moxê hestî ve tên çêkirin. Lê, piştî ji dayikbûnê, êdî piraniya xaneyên xwînê di moxê sor ê hestî de berhem û geş dibin, di laşê mirovên têgihîştî de li gel moxê hestî, hinek xaneyên xwînê di sipil û kezeb de tê çêkirin. Karê çêkirina xaneyên xwînê wekî hemopoez an jî hematopoez tê binavkirin. ( = xwîn, = berhemkirin e). Di laşê mirovên têgihîştî de hemopoez li moxê sor ê hestiyan de pêk tê. Di moxê sor de xaneyên bineratî heye, bi dabeşbûn û guherîna van xaneyan, xaneyên xwînê û yên lîmfê tên çêkirin. Xirokên spî û xaneyên lîmfê (lîmfexane) bergiriya laş rêk dixin, loma moxê hestî wekî endamekî sereke ya sîstema lîmfê tê binavkirin.
Şêrpenceya xwînê
Dibe ku ji ber hin nexweşiyan, berhemkirina xaneyên xwînê yê moxê hestî ne bi rejeya asayî bê. Lusemî yek ji van nexweşiyên moxê hestîyan ne. Lusemî nexweşiya şêrpenceya xwînê ye. Gava mirov tuşî lusemî dibe, rêjeya hejmara xaneyên xwînê diguhere. Hejmara xirokên spî zor zor zêde dibe, hejmara xirokên sor û perikên xwînê kêm dibe. Her çiqas hejmara xirokên spî zêde bibe jî, ev xirokên spî ne yên asayî ne û karê parastinê pêk naynin. Loma bergiriya laşê nexweşan lawaz dibe. Nexweşiya lusemî bi pişkinîna xaneyên xwînê diyar dibe. (complete blood count (CBC)). Heke hêjmara xaneyên kesek, ne asayî be û gumana nexweşiya xwînê bi wî /wê kesê ve hebe, vê gavê pizîşk, ji bo taqîkirdinê ji moxê hestî perçeyek şane digire. Xaneyên moxê hestî yên bi nexweşiya lusemî ne bi şeweya asayî ne. Ev perçeya şane di bin mîkroskobê de tê teqîkirin, ku heke xane tuşî nexweşiya xwînê bûye an na. Çareseriya nexweşiya şêrpenceya xwînê de derman (kemoterepî) an jî tîrêjên radyasyonê (radyoterapî) tê bikaranîn, hin caran ev herdu rêbaz li du hev tên bikaranîn. Ji bo çareseriya lusemî, mox guhestin rêbaza (metod) herî serkeftî ye. Bi vî rêbazê moxê ziyangirtî yên bi nexweşiya lusemî, bi moxên saxlem ve tên guhestin. Lê ji bo mox guhestinek serkeftî, divê şaneyên mox bexşînerê bi şaneyên mox wergir re guncaw be. Heke mox bexşîner û mox wergir xizmên hev bin, rêjeya egera guncawbûna moxên hestî hê zêdetir dibe. Di demên berê de ji bo mox guhestinê, hestiyê mox bexşîner bi derziyek zirav dihat qulkirin û ji nav hestiyê isfencî hinek mox dihat kişandin. Ev rêbaz karek gelek biêş bû loma nerehetî dida mox bexşînerê. Van salên dawî êdî xaneyên moxê ji xwîna mox bexşînerê tov dikin, ev jî canê mirov naêşîne.
Ku
ku li gora ISO 639 koda zimanê kurdî ye.
Tolhildan (kom)
Tolhildan yekemîn koma hip-hopê ye ku cara ewil hip-hopa underground a nêzikî rapa DYA'yê dike. Kom ji çar ciwanên kurd pêk tê: Afo, DJ Mo Mat, Ramin û Zimanbaz.
Endamên komê
Zimanbaz yek ji damezirênerên koma Tolhildan e: ew bi xwe kurdê Dîlokê (Eyntabê) ye û di sala 95an de rastî çanda Hip-hopê hatiye. Ji xeynî wî, kom ji Afo (rihayî), Ramin (urmiyeyî) û DJ Mo Mat (duhokî) pêk tê.
Navê komê
Ji bo endamên komê, navê Tolhildan xwediyê wateyeke mezin e, ji ber ku cend sed sal in gelê Kurd di bin zext û zordariyê de ye. Navê Tolhildan lewra tê maneya berpêyî û protestoyê li hemberî sîstemên dagirker.“
Yekemîn klîba koma Tolhildan: Dem Hat
Yekemîn klîba komê, hêrs û qehra li dijî sîstema înkarkirinê dike mijar. „Navê yekemîn klîba me Dem Hat e û di meha kanûna paşîn de hat kişandin. Me ev klîp bi timî bi îmkanên xwe kişandiye.“ Klîba Dem Hat ji aliyê teknîkê ve xwediyê qalîteyeke gelek bilind e û bi naveroka xwe qet wek klîbên klasîk ên kurd xuya nake. Ji vê behtir klîbên profesyonel ên rapper ên mîna Azad tîne bîra meriv. „Me di klîpa xwe de bi taybetî konsepteke nu bikaranî da ku di hundirê muzîk û Rap a kurdî de rûpeleke nu bête vekirin.“
Yekemîn albûma komê
Koma Tolhildan bi rêya medyayên civakî anî ziman ku yekemîn albuma wan wê di kanûna paşîn a 2013an de derkeve piyasê.
Şiîtiya dozdeh îmaman
Şiîtiya dozdeh îmaman an jî İmamîye-i İsnâ‘aşer’îyye, şaxeke Şîe ne ku bi dûçûna wan mezheba wan bi rêbertiya 12 îmaman berdewam bûye. Ev bawerî dînê fermî yê dewleta Îranê ev ye.
Hernepêş
Sirûda Hernepêş ji aliyê gelê kurd gelek tê hez kirin.Ev helbest ya Mela Ehmedê Namî ye û bi destê wî hate nivisandin. Di vekirina konsera 4'emîn Mîhrîcana Çand û Hunerê ya Amedê de, Hozan Brader ji ber ku di konserê de Sirûda 'Hernepêş' xwend, ji aliyê polîsan ve hate binçavkirin.
Gotinên Hernepêş ev in:
Herne Pêş Herne Pêş
Hizbullah (Libnan)
Hizbullah (Libnan) li sala 1982yê li dijî êrîşên Îsraîlê bo Libnanê hate damezrandin.
Fontaine-lès-Clercs
Fontaine-lès-Clercs, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Lîkek
Gerab Soflî, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmedê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Monêtier-Allemont
Monêtier-Allemont, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Unterreit
Unterreit şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ekolojî
Ekolojî yan jî hawirnasî, hevêrzanist (bi înglîzî: Ecology), zanistê lêkolîna li ser berbelavî û mişeyî ya endamwerên jînwer û ka çawa karlihevkirina endawerî digel derdor anko jîngeha xwe tesîrê li berbelavî û mişeyî ya wan dikit. Derdora endamwerekî ji keristeyên fizîkî û yên jînewer pêkdihêt. Derdora fizîkî, mirov dikarit navê tevane yê nejînewer lê bikit, hokarên mîna tîrêja rojê, avûhewa anko seqayê û cihniyasiyê vedigirit.
Peyva ekolojî cara pêşîn li sala 1866ê ji aliyê biyologên alman Ernst Haeckel ve hat bikaranîn. Peyv ji οικος (oikos anko navmalî) û λόγος (logos anko znîn) pêkhatîye. Bi vî awayî, ekolojî lêkolîna navmalî ya xwerist anko siruştî ye. Di zimanê Kurdî da jî peyva hevêrzanist ji hevêr bi ramana cihê jîn û jîyarê û zanistî pêkhatîye.
Ev peyv hindek caran bi ramana derdora xweriskî an jî derdorparêzîyê dihêt bikaranîn. Ji ber hindê, hindek caran rengdêra ekolojîk anko hevêrzanistiyane bi ramana dostê derdorê dihêt xebitandin.
Biyava hevêrzanistî
Hindek caran hevêrzanist wekî tayekê Biyolojiyê dihêt hesibandin. Mumkîn e ko endamwer bi gelek awayan û li gelek astan bihêt ber lêkolînan.
Sirûd
Sirûd an jî marş muzîkek e ku pir rîtmik e. Ji bo gelek neteweyên sirûdên netewî hene.
Mijarên têkildar:
Sabûn
Sabûn, berhema ji bandora alkalîyê a li ser maddeya rûn çêdibe, ji bo cilşûştinê û ji bo karên paqijiyê tê bikaranîn.
Cara yekem, sabûn berê mîladê salên 3000 li Mezopotamyayê hatîye bikaranîn û belgeyên Sumeran de terîfa wî sabûnê jî tê nivisandin. Di van terîfande; xweliya darê dikeve nava avê û tê kelandin, dema kelandinêde rûn dikeve nav û hedî hedî tê helandin û sabun çêdibe. Paşê pê re Rom´an ev teknîk pêştexistine û îmalatxanêya sabûnê çêkirine. Sabûn,ji bandora alkalîyeki gihînêr a li ser rûnê asîdê u esterên glîserînê ku ev maddeyekî rûnê tabîî ye tê hilberîn.Formula wî bi vî şiklê ye:
Çavkaniyên maddeya rûn, rûnen nebatî u rûnen heywananîne.