cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Midin
Midin an Midih, gundekî suryani-aramî yê girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Cîlîgol
Cîlîgol, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Lebzîne
Lebzîne, lêvzîne, lewzîne navê vexwarineke, şîranîyeke kurdî ye. Ji gûza hindê (nargîl) û gulavê (ava gulê) tê çêkirin. Li başûrê Kurdistanê, parêzgehên Amed, Dîlok, Wan, Mahabadê pirr tê vexwarin.
Du cureyên wê yên sereke hene:
Zarok heger gûza hindê pirr be, jê re dibêjin xwarin, heger gulav pirr be jî dibêjin vexwarin.
Berkeliya lêv-tevzînokê (lebzîne)
Ev terîfe li Ewropayê hatiye tomarkirin. Dibe ku ji orjînaliya xwe hinekê cuda be.
Amadekirin
Pelan bişon bikin badiyeke mezin. Ava kelandî berdin serê. Devê badiyê yan kûpê zexm bigirin (devangê bigirin) û bi qasî 24 katjimêrî bihêlin.
Bidarivînin, şerbetê berdin nava ava wê ya we darivand (parzûn kir). Viya li şûşeyan an kûpikên devê wan tên girtin parvebikin. Herî kêm divê 1 hefte neyên bikaranîn. Bi sarî tê servîskirin.
Korytná
Çavkanî
<references group="Nîşe"/>
Keleha Xoşabê
Keleha Xoşabê li ser rêya Wan û Colemêrgê li gundê Xoşeba giradayê navçeya Payizavayê ye. 60 km dûrî navenda Wanê ye. Keleh li ser girekî tûj hatiye avakirin. Keleh ji du beşan pêk tê.
Keleha hundirîn û keleha ji der ve dikeve aliyê bakûrê kela hundirîn. Paşeroja kelehê digihîje Ûrartûyan. Keleh pîştre jî ji aliyê Mîrê Kurdan mîr Silêmanê zer yê mamîdî’ê zer Beg ve di sala 1643’ an de ku wê demê de girêdayî Osmaniyan bû hate çêkirin. Mirov dikare şopên paşerojê di serşoya kevn, mizgeft, medrese, kanî, sarica avê, zindan û jûrên hundirên kelehê de bibîne.
Lezbiyenî
Lezbiyenî an mêbazî, ji têkiliyên zayendî û hestî yên di nav jinan de re tê gotin, ango hevzayendîtiya afiretan.
Peyvnasî
Lezbiyen ji salên 1800î û vir ve ji bo nîşanî hevzayendên jin tê bikaranîn. Tê pejirandin ku peyva lezbiyen ji navê girava Lesbosê ku Sappho li wê derê jiyabû, hatiye. Bi hêla zimannasî ve wateya lezbiyen ji Lezbos/Lesbosî ye.
Botiyan
Botiyan, eşîreke kurdan e. Bêguman e navê wan bi veguhurandineke biçuk ve ji navê êla botan hatiye piraştin. Botiyan kirdkîaxiv û misilmanên ji mezhebê şafi'î ne. Li herêma Çewlîgê, li navçeya Dara Hênî û li navçeyên Amedê yên sînordarên Dara Hênî dimîn in. Gelê herêmê ji warên vê eşîrê re Botiyan dibêje.
Lezbiyenî
Peyvnasî
Di zimanê kurdî de ji bo jinên lezbiyen peyvek alînegir nîn e û piraniya van peyvan binavkirinên neyînî ne: "çîrrxwarin", "banûbanû", "stî û stî" û "şevgeriya keçikan", "kuremêr", "stîhişkê", "panpanok" û "hişkenerm".
Çavkaniyên nivîskî
Çavkaniyên nivîskî ya qala têkiliyên lezbiyen dikin li Spartaya kevnare hatiye berhemandin. Plutarch ji bo Lacedaemonians vê vegotinê bikaranîye: (…) evîn li nav wan hewqas gramî ye ku keç di heman dême de bûne metayên erotîk a jinên malmezinan. .
Asya
Di helbestên Çîna kevnare de têkiliyên lezbiyen jî hatiye mijarkirin, lê detayên ku mîna li berhemên wêjeyî ya qala hevzayendîtiya meran dikin, nehatiye nivîsandin. Antropolog Liza Dalby, li vekolîna xwe ya li ser helbestên ku jinan didan hev du, dibêje ku di serdema Heian a Japonyayê de têkiliyên lezbiyen berbelavbûn û ji aliyê civak ve hatibû pejirandin. Hatiye gotin ku Li Erebîstana kevn di nav harem de têkiliyên jinan hatiye jiyîn. Gelemperî van têkiliyan rastî bi tundiyê hatine. Hatiye nivîsandin ku Mûsa pêxember xwestiye stuyên du keçikên bên jêkirin ku li dema têkiliyê hatiye zevkirin.
Polîtîkayên giştî
Li civakên rojavayê qedexeyên bo jinên hevzayend ji li gorî ya mêrên hevzayend qelstir e. Di Keyaniya Yekbûyî de lezbiyeni qet nehatiye qedexekirin ligel ku têkiliyên zayendî ya li navbera mêran heta ku 1967an li Îngilistan û Walesê qedexebû. Her çiqas tê gotin ji ber ku Keybanû Victoria bawerî hebûna têkiliyên lezbiyenan nedikir, di sala 1885an de nexwesitiye lezbiyenî têxin guhertoyên Qanûnên Cezayê ya Îngilîz. Lê dawiyê hatiye gotin ku dibe ku vê serpêhatî derew be. Di sala 1921ê de parlementera Îngilîzê, Frederick Macquisten,ji bo ku lezbîyenî bê qedexekirin, qanûnekî pêşniyazî Kamara Lordan kir, lê hat redkirin. Di kêliya gengeşeyan de bere Lord Birkenhead û dawiyê Serokwezîrê Brîtanyayê ya wê deme parastine ku ji 1000 jinê 999 heb “qala vê(lezbîyenî) gotegotekî bîçûk jî nebîhîstine”. Di sala 1928an de romanekî bi navê The Well of Loneliness, naverokek lezbîyenî dihewand, ji ber ku bala raya giştî kişand, ji ber “mustehcenî” hat qedexekirin. Sedema vekirina dozê ne ji ber naveroka zayendî ya vekirî bû, ji ber ku roman teza “pejiriandin/razîbûn”ê dikir. Dema The well of Loneliness dihat qedexekirin, romanên ku naveroka wan bi temaya lezbîyenî bûn lê fikrên polîtîk nedihewandin, bi serbestî çapkirin û firotinê dewam kirin.
Hevzayendîtî li gorî doktrînên (Quran û hedîsan) hatiye qedexekirin. Li Erebistana Siyûdî û Yemenê hevzayendîtî mijarê sûcê ye û hebs, qirbaç û îdamê tê cezakirin. Li Îranê qanûnê ku tevgerên lezbiyenî qedexe dike, hîn di meriyetê de ye.
Li Tirkiyê qanûnekî qedexeyîya hevzayendîtî û lezbiyenî tune ye. Li gorî Qanûna Welatiyan hevzayendîtî sedema jihevberdanê ye. Romana nîv-belgeyî ya Rüya Eser (Ümit Oğuztan) a bi navê “Lezbiyen” di 1990î de ji ber mustehcenî hatiye topkirin û bi biryara dadgehê hatiye şewitandin. Li Tirkiyê Lambdaistanbul û Kaos Gl ji bo parastin û piştevaniya li nav komên gey, lezbiyen, transseksuel û travestiyan xebatan dimeşînin.
Seîdabad, Meraxa
Seîdabad gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ville-sur-Arce
Ville-sur-Arce, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Şîranî
Şîranî ji xurdemeniyên ku pirranî bi şekirê tên çêkirin re dibêjin. Ango kulîçe, bestenî, gulav ûêd hemî jî şîrîn, şekirî ne û dikevin bin koma şîraniyê. Bonbon, hingiv, helaw, çokolate (şokolat), rîçal ûêd jî ji şîraniyan in. Niha bi hezaran cureyên şîraniyê hene û êdî wekî xwarina dewlemendan jî nayê dîtin.
Wil
Wil, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona St. Gallen ya herêma Wahlkreis Wilê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara gelheya bajêr 23.955 kes e.
Cevan
Cevan, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Mörschied
Mörschied şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Polonyûm
Polonyûm metalek û elementek e.
Êzdîxane
Kurdistana Êzîdî an jî Êzîdxan, navê xwecîhê kurdên êzidî e. Bi taybetî êzîdiyên Sovyeta berê û Başûrê Kurdistanê ji bo tevahiya êzîdiyan terma êzdîxane bi kar tînin.
Gelek niştecihên êzîdî bi zorê dînê xwe berde daye û misilmanî bi ser wan de hatiye sepandin û ji lewre gelek êzîdî naçar bûne herin derveyî welatê xwe.
Dilbî
Dilbî (bi tirkî: Aksöğüt), gundekî bi ser navçeya Misirca Sêrtê ve ye. .
Deutsche Presse-Agentur
Deutsche Presse-Agentur (bi kurtî DPA) mezintirîn ajansa nûçeyan a Almanyayê ye û navenda xwe li bajarê Hamburg e.
Di 18ê tebaxê 1949ê de li bajarê Goslar hatiye damezrandin. Ajanseke navneteweyî û bipêşketî ye.
Le Fidelaire
Le Fidelaire, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Natacha Atlas
Natacha Atlas (z. 20'ê adara 1964 li Bruksel, Belçîka) hunermendeke belçîkayî ye ku elementên erebî û efrîqî bi muzîka elektronîk ve girê dide û bi vî havî tarzeke bêhempa tîne ziman.
Fûad Temo
Fûad Temo ronakbîrekî kurd e ko ji bajarê Wanê ye û kurê mebûsê Wanê Tewfîq Begê Wanî ye. Li Stenbolê digel ronakbîrên kurdan ew jî yek ji çalaktirîn kesan e ko beşdarî kar û barên siyasî û çandî yên kurdan dibe. Di komele û kovarên kurdan de dixebite. Di 1912an de digel Qedrî Cemîl Paşa, Cerrahzade Zekî Beg û hin ronakbîrên din, li Stenbolê yekemîn komela xwendekarên Kurdan; Civata Telebeyên Kurdan–Hêvî’yê datînin.
Çavkanî: Firat Cewerî
Destpêk
<templatestyles src="Wîkîpediya:Destpêk/style.css"/>
Sergeze
Sergeze gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Dirêjan
Dirêjan (bi tirkî: uzun, uzunlar, eskiden gelenler) gundekî bi ser Çirmika Meletiyê ve ye û li Bakurê Kurdistanê ye. 32 km li rojavayê navçeyê dikeve.
Fewaz Ebdê
Fewaz Ebdê nivîskarekî kurd e.
Fewaz Ebdê di sala 1961ê de li gundekî nêzîkî Qamişlo bi navê Niqare hatiye dinyayê. Wî xwendina destpêkê li gund qedandiye, ya navîn û lîse jî li Qamişlo xwendiye.
Di sala 1980ê li zanîngeha Şamê zimanê erebî (tore û edebiyata erebî) xwend.
Rottendorf
Rottendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Fewaz Ebdê
Di sala 1995an de li binxetê xelata Koma Xanî ya çîrokê wergirt. Bi navê Xewaro kitêbeke wî ya kurteçîrokan çap bûye.
Fewaz Ebdê digel çend hevalên xwe di sala 1986an de tiyatro bir gundan û di hizûra gundiyan de pêşkêş kir.
Fewaz Ebdê niha li Qamişlo dijî.
Myspace
MySpace malperek pirrzimanî ye, ku bikarhênerên xwe re servîsen belaş, wek blog, çêkirina profîlan, peşkeş dike, her wiha danûstandina di navbera endaman gelek hesanî pêk te. MySpace wek nûnerek malperên tora sosyal tê dîtin.
Fewaz Ebdê
Çavkanî: Firat Cewerî
Ville-sur-Terre
Ville-sur-Terre, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Basibirin
Basibirin, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Zewaca hevzayendan li Swêdê
Zewaca hevzayendan li Swêdê di 1ê gulana 2009an de bi riya qanûnekî qala zewacê ya cudakeriya zayendê radike ji aliyê parlementoya Swêdê ve hat pejirandin. Bi vî awayî Swêd bû heftemîn dewlet ku di tevayiya welat de ji hevzayendan re mafê zewacê dide. Bi pejirandina qanûnê ve pevratiya welatî ne hat rakirin. Pêkan e ku pevratiya welatî li ser daxwazên alîgiran bi serlêdanek nivîskî yan jî bi merasîmek fermî biqûlipe zewacê.
Heyeta rêvebirê ya Dêra Swêdê li hilbijartina ku di 22ê kewçera 2009an de hat kirin, mehrbirina cotên hevzayendan a li dêrê bi 176 dengên erênî li hemberî 62 neyînî ve pejirand. Bi vê biryarê ve zewaca hevzayendan ji 1ê mijdara 2009an ve li dêran jî destpêkir.
Elîgamîş
Elîgamîş an jî Elîgamêş (bi erebî navê wê kirine Mazrat al-Jamus' ), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.
9ê kanûna paşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Erwin Schrödinger
Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger (jdb. li Viyena-Erdberg; m.  li heman derê) fizîknasekî Awistiryayî bû. Sala 1933î bi tevî Paul Dirac Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.
Willisau
Willisau, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Lucerne ya herêma Willisauyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara gelheya bajêr 7.780 kes e.
Fiquefleur-Équainville
Fiquefleur-Équainville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Fleury-sur-Andelle
Fleury-sur-Andelle, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Villiers-Herbisse
Villiers-Herbisse, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Rewşenbîrî
Di civaka Rojava de di sedsalên 17'mîn û 18'mîn de ramana aqlî dest pê dike. Bi vî rengî pêşdaraziyên kevin û tiştên ku pê bawerî hebû ku qet naguharin û kevneşopî ketin ber meqesa rewşenbîriyê. Hewildana ku mirovan ji pêşdaraziyan dûr bixin, ji bawerî û îdeolojiyan ber bi kesên azad ve bibin bi vî rengî dest pê dike.
Hinek raman hebûn ku bûne sedema vebûna riya rewşenbîriyê. Ev jî tevgerên Ronesans û Reforman in. Mirov dikare wekî pêşengên sereke yên Serdema Rewşenbîriyê jî navê van nûneran bihejmêre: René Descartes û Gottfried Wilhelm Leibniz. Li Almanya jî Johann Gottfried Herder, Immanuel Kant, Christian Wolf; li Fransa Denis Diderot, Claude Adrien Helvêtius, Montesquieu, Jean-Jacques Rousseau, Francois Marie Arouet de Voltaire; li Brîtanya Mezin David Hume, John Locke û Thomas Paine her ew nûnerên herî girîng ên serdema rewşenbîriyê ne.
Mela Mehemed Elîyê Hunî
Mela Mehmed Elî gelêk medreseyanê welatî de feqîtîye kerda. Verê zaf mela û seydayanê namedaran de wendo. Mela Mehemed Elî, dewa xo Hun de 25 serrî îmamtiya fexrî kerda. Hema des-diwês serre bîyo ke eşqê wendişî pê girewto. Ey Amed, Farqîn, Bismil, Batman, Sêrt, Perwarî, Şirnex, Misirc, Mêrdîn û Cizîra Botan de wendo. Ey verê melayanê namedaranê wextê xo de, sey Muftiyê Erxenî Mela Evdisemed, Mela Mehmed Gurhuseynî, Şêx Mehmed Emînê Çêrmûgî, Şêx Seydayê Cizîre het wendo.
Çiftlîg
Çiftlîg, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Mela Mehemed Elîyê Hunî
Mela Mehmed Elî, yew şaîro xas o. Xulqê xo ra wayîrê damara şaîrîye yo. Hema qijekiya xo de kewno wendiş û nuştişê edebîyatî dima. Gama ke Dîyabekir de waneno, pêhesêno ke Seydayê Xasî Mewludê Kirdkî nuşto. Nara wexto ke Farqîn de, dewa Qurtê de waneno, kewno nê Mewlidî dima û şino reseno bi Hezan. Şino verê Seydayê Xasî ke yew Mewludê Kirdkî peyda bikero.
Kitabê ey o bi nameyê Mewlid - Yûsif û Zelîxa - Qesîdeyê Kerbela verê cû, serranê 1970an ra nata bi alfabeya erebkî ameyo nuştiş û destnuşteyê ey vila biyê la esas, bi hawayêko tekuz qismêk hetê W. K. Merdimînî û qismêk zî hetê Mehemed Selîm Uzun ê Paliyî ra tiranskirîbeyê alfabeya latînî ya kurdkî bîyo û 2004 de Îstanbul de hetê weşanxaneyê Vateyî ra weşanîyayo.
Città di Castello
Città di Castello, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Umbriyayê ye. Bajêr 56 km li bakûrê Perugia hatiye avakirin û rûerda bajarê 387,53 kîlomêtro çarçik e.
Maregîska şevê
Belavbûna erdnîgarî
Maregîska şevê li bineçolên Afrîkayê tenê dijî ye.
Città di Castello
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 39.286 kes e.
Maregîska şevê
Reftar
Teviya ku navê wê ya gelemper, maregîska şevê ye, lê di demê rojê têne dîtin weke şevê. Çaxa ku maregîskên şevê dikeve tengayî, hisandin jê derdikeve ji bo xeterê dûr bike.
Xwarin
Maregîska şevê beqê axê û beqan di pir caran dixwe.
ITAR-TASS
ITAR-TASS (bi rûsî: ИТАР-ТАСС, Информационно Телеграфное Агентство России - Телеграфное Агентство Советского Союза, Înformatsîonno Telegrafnoye Agentstvo Rossîî - Telegrafnoye Agentstvo Sovetskogo Soyuza) ajanseke nûçeyan a Rûsyayê ye.
Ji sala 1925 heya 1992 bi navê TASS (Telegrafnoye Agentstvo Sovetskogo Sojuza) ji bo YKSSê nûçe belav dikir.
Çemekey Xwarû
Çemekey Xwarû, gundekî bi ser Herîra navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Paul Dirac
Paul Adrien Maurice Dirac, OM, FRS (jdb. li Bristol; m.  li Tallahassee) fîzîknasekî brîtanyayî bû. Sala 1933î bi tevî Erwin Schrödinger Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye. Ew yek ji avakerên fîzîka quantan e.
Jînenîgarî
Malbata wî ji koçberên Swîsreyê yên fransîaxêv bûye. Di zanîngeha Bristolê de perwerdeya endazyariya elektrîkê dibîne û di sala 1921î de dîplom digire. Li heman zankoyê herwekî perwerdeya matematîkê jî bidawîdike.
Prades-d'Aubrac
Prades-d'Aubrac, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Yverdon-les-Bains
Yverdon-les-Bains, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Vaud a herêma Jura-Nord Vaudoisê ye.
Prades-d'Aubrac
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Altan Tan
Altan Tan (z. 1958 Êlih, Bakurê Kurdistanê), ramyar û nivîskarê kurd e ku pirtûkên xwe bi zimanê tirkî dinivîse.
Sarî Qeye, Meraxa
Sarî Qeye gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
8ê kanûna paşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Serkarabad
Serkarabad gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Haciyan, Kanîreş
Haciyan, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Amt Bützow Land
Amt Bützow Land şaredariyeke kolektîv (Amt) a navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kefsur
Kefsur, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Feqîran
Feqîran, Feqîra', gundekî êzîdîya ye girêdayî  Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Yazlax
Yazlax (bi tirkî: İkizce) yek ji gundên bi ser Çirmika Meletiyê ve ye û li Bakurê Kurdistanê ye.
8 km ji Çirmikê dûr dikeve. Aborî bi giranî li ser çandiniyê ye. Li gundên rezên tiriyan hene û ji aliyê çandiniya tiriyan ve gundekî navdar e. Li ser bungeha gund kêm lêkolîn hene.
Pira Gendereyê
Pira Gendereyê pireke romayî ku li ser çemê Kexteyê 55 km li bakurê rojhilata Semsûrê (Bakurê Kurdistanê) ye.
Hecî Fetahê Hezroyî
Hecî Fetahê Hezroyî yek ji zana û rewşenbîrên kurd ê Sedsala 20'an e. Hecî Fetah di sala 1892an de li gundê Zuxra Hezroyê hatiye dinyayê û di 21ê Sibata 1975an de jî ku roja Înê bûye, çûye ber dilovaniya Xwedê û li goristana bajarê Hezroyê ketiye wargeha xwe ya sermedî. Fetah Hezroyî kurê Sofî Muhemmed e û bi eslê xwe ji Hezana Licê ye. Di zarûktiya xwe de dev bi xwendina olî kiriye û piştre li Medreseya Kurdî domandiye. Dema ew bûye şazdesalî, bi xalê xwe Mela Ebdulah re çûye Hecê. Ji ber vê yekê ye ku ew, bi nasnavê hecîtiyê hatiye naskirin.
Košíky
Košíky (bixwîne weke:koşîky) navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 424 kes e û 12 km dûrî Uherské Hradiště ye. Cara pêşî di berhemên nivîskî de, di 1618'an de qala wê hatiye kirin.
Niederhosenbach
Niederhosenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qazanî
Qazanî, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Pradinas
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Flancourt-Crescy-en-Roumois
Flancourt-Crescy-en-Roumois, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Zinarix
Zinarix (bi tirkî: Bozburun) gundekî ser navçeya Hezexa Şirnexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Bihar (kovar)
Bihar kovareke rewşenbirî û folklorî bû ku di sala 1994an de Hevbendiya Demokrat a Kurd li Sûriyê dest bi derxistinê kir. Heft hejmar ji kovarê derketin. Di sala 2002an de jî sekinî.
Bablîsok
Bablîsok cureyê bayekî goşeyê gera şûn de, di çarçoveya bi ewran re kumulûs e. Ev "Bablîsok" welata bi qasî ku bi ewran re û karesateke xwezayî, ku xwediyê hêza mezin hilweşîner e. Teorîyek zanistî li ser Bablîsoka yekemîn de di sala 1917'an de ji aliyê Alfred Wegener çêkirin, û ev teorî wek îro rastîn pejirandin.
Kostelany nad Moravou
Kostelany nad Moravou navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 930 kes e û 5 km dûrî Uherské Hradiště ye. Cara pêşî di berhemên nivîskî de, di 1131'an de qala wê hatiye kirin.
Girêhemdo
Girêhemdo (bi tirkî: Bölüktepe), gundekî bi ser navçeya Misirca Sêrtê ve ye. .
Erebo
Erebo, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye.
Entab (parêzgeh)
Entab, an ji Parêzgeha Entabê, parêzgehekê bakurê Kurdistanê ye.
Sirc
Sirc gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Tauberrettersheim
Tauberrettersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xaxam
Xaxam, malim, hêris an jî rabî di cihûtiyê de navê mamosteyên Tewratê ne, weke meleyên misilmanan û keşeyên filahan. Ew jî, weke meleyên misilmanan, kûmekî ku tenê qahfê serê wî bigirê dide serê xwe. Heta nahaka bi cilên reş û riha wan ya dirêj, dihêne berçav.
Saulnières, Eure-et-Loir
Saulnières, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Berazê erdê
Binecure
Nêzî 17 nijad an binecureyan ji berazên erdê ku hatine dabeşandin û saloxandin heta niha:
Saulnières, Eure-et-Loir
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Sonderhofen
Sonderhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Fleury-la-Forêt
Fleury-la-Forêt, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Wohlen, Aargau
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Basak
Basak, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Kevirêhamo
Kevirêhamo (bi tirkî: Kapıkaya), gundekî bi ser navçeya Misirca Sêrtê ve ye. .
Paul Julius Reuter
Paul Julius Freiherr von Reuter (Baron Reuter; jdb. li Kassel; m.  li Nice, Fransa) karsazekî Alman bû û ajansa nûçeyan a navdar Reuters damezrand.
Girbalat
Girbalat (bi erebî navê wê kirine Tal al-Hawa), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.
Murad Pola
Murad Pola nivîskar û wergêrekî kurd e. Ew xelkê Bazîda ku kela wêjeya kurdî ye. Ji zozanên serhedê yê bi nav û deng Sînegê ji diya xwe re bûye. Ji Zanîngeha Stembolê mezûn bûye. Zewicîye û keçeka wî heye. Nivîs û wergerên wî di Nûbiharê de tên weşandin.
Melho
Çend gund bi vî navî hene;
Murad Pola
Heya nika ev wergerên wî hatine çapkirin:
Wergerên ku dê bên çapkirin jî evna ne:
Sarî Qişlaq Olya
Sarî Qişlaq Olya gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Paul Julius Reuter
Navê wî yê berê Israel Beer Josaphat bû û ew bi xwe Cihû bû. Ji malbateke karsaz ê navdar bû piştî koçberiya xwe bo Berlînê navê xwe diguherîne. Li Almanyayê nebaşbûna rewşa Cihuyan (herçendî wî ola guhertibû û bûbû Mesîhî jî) wî mecbûrê koçberiya Brîtanyayê dihêle. Ew li wir bingeha ajanseke nûçeyan davêje û bêhtir bi wê nasdibe.
Ji ber xebatên xwe yên zîrek û serkeftî ji aliyê keyaniya Brîtanya ve bi xelata "baron" tê xelatkirin.
Pîr Hemzik
Pîr Hemzik, Bîloyan, Qadîran, gundekî bi ser Çirmika Meletiyê ve ye û li Bakurê Kurdistanê ye.
Guillos
Guillos, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Pîr Hemzik
Axa wê pirr bi kêrî çandiniyê nayê lê dîsa jî gundî ji bo jiyana xwe çandiniyê dikin. Giraniya aboriyê li ser xwedîkirina ajalan e. Temendirêjên gund dibêjin bav-kalên wan ji Semsûrê hatine. Herêm bi tevayî her dem di bin desthilatdariya mîrên Besnî de bûye.
Komêran
Komêran gundekî girêdayî navçeya Wanê Şaxê ye.
Avhê
Avhê, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hesenê Qizilcî
Hesenê Qizilcî, ankû Hesenî Qiziłcî (z. 15ê îlona 1914an - m. 1985 ), siyasetmedar û nivîskarekî kurd bû ku di 15ê îlona 1914an de li gundekî di navbera Bokan û Mehabadê de hatiye dinyayê.
Banê Şikeftê
Banê Şikeftê (bi erebî navê wê kirine Kahf al-Asad), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.
Komêran
5 km ji Şaxê dûr e.Gund di nav daristanan de ye. Li daristanên wê gelek darên gûzan hene.
Oberhosenbach
Oberhosenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Niederwörresbach
Niederwörresbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hesenê Qizilcî
Hesenê Qizilcî di nav malbatek zana de mezin bû. Li ber destê mamê xwe hînî farisî û erebî bû, lê meletî nekir. Piştî avakirina PDKê bû endamê partiyê. Di dema avakirina Komara Mehabadê (1946) Qizilcî sernivîskariya kovara Helale kir û di kovara Kurdistanê de nivîsî. Piştî hilweşandina komarê, derbasî Kurdistana Iraqê bû, li wir bi nihênî jiya. Kurteçîrokên Hesen Qizilcî di kovarên Bexdayê de, û nemaze di kovara Hîwa (1957-1963)a ku Hafez el-Qadî derdixist, de belav dibin. Piraniya wan bo zimanê erebî tên wergerandin. Di sala 1963an de ji Iraqê derdikeve û diçe Sofyayê, cem malbata xwe. malbata xwe. Li wê derê, bi saya zanîna zimanên bulgarî û rûsî, di Radyo Bulgarîstan de dixebite. Di ber de jî ji kovarên kurdî yên Iraqê re nivîsaran dişîne.
Bi ketina rejîma Şah re, di 1979an de vegeriya Îranê. Ew endamê Tudeh û berpirsiyarê rojnameya Namêyê Mardom bû. Di sibata 1984an de hat girtin. Li gorî nivîskar Firat Cewerî, ji roja girtina wî û vir de kesî tu xeber jê nestand, kes nizane çi pê hat.
Asenat Barzanî
Tanaît Asenat Barzanî (1590 - 1670) keça malimê navdar Samuel Barzanî ye. Ji kurdên cihû ye û li Mûsilê jiyaye. Fêrî perwerdehiya Qabalayê bûye.
Bêzirkê
Bêzirkê, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Asenat Barzanî
Jiyana Asenatê
Asenat Barzanî jiyana xwe di rêya xwendin û jiber kirina gotinên Xwedê de feda kiribû. Asenat, ji aliyê Tirzah Firestone ve wisa dihat behs kirin : «Asenat zanabûna jinan avakir,rûpel 112» Û Asenat wisa digot : « Ez tu car ji mala xwe derneketim. Ez keça qirala Îsraîlê bûm.. Ez ji alîyê zanyaran ve hatim perwerde kirin. Ez ji alîyê bavê xwe ve hatim gewîkirin.Ew bu ku hertiştê li ser erd û esmanan fêrî min kir. »
Asenat di gel pismamê xwe Yakûb Îbrahîm re dizevice. Bavê wî xebatên wê yên olî bi rûmet peşwazî kir û nehişt ku Asenat di bin kar û barên malê de wê cehverê wûnda bike. Wê û Yakûb xwedî keçikek û kurek bûn.
Piştê mirina mera wê, Asenat bû berpirsiyar û rêwebirê Yeşîva li Musulê. Ew li Kurdistanê, heta ku kurê wê mezin bibe bibû serok û berpirsiyarê Yeşîva, Asenat qursa Tevratê û Torayê dida. Li Kurdistana başûr, Ew ji aliyê zanyaran ve yekem jineke xaxam(חכם) –rabbi (רַבִּי) di civata cihûyan de wek seroka Yeşîva hatîye qabûl kirinê.
Asenat di sala 1670 an de li Amedê dîrokî li Kurdistana başur jiyana xwe teva dike. Gora wê heta îro ji bo Cihû û Kurdan cihekî pîroz û zîyaretgah tê pejirandin.
Îro, Asenat Barzanî ne tenê wek jineke xaxam di nav civata Cihûyan de tê naskirinê, lê çîroka wê wek çavkaniyek e ji bo rola jinên kurd di dîrokê de, hem li Îsraîlê û hem jî li Kurdistanê de.
Wek nasnava Ûlûmdarên herî berz ya Cihûtîyê li Asenat Barzanîyê re Tanna’it lê kirine. Nasnavê bavê wê jî wisa bû. Wê demê de nasnavê û lûmdarên berzên ola cihûtîyê re Tannaim dihate gotin. Divê mirov bîra neke ku em behsa sedsala 16 mîn û 17mîn dikin û wê demê nasnavê Xaxamtî hê tûnebû, bo vê mercê di cihûtîyê de nasnavê Tannaim (Tanna’it ji bo mê ye) dihat bikaranîn.
Her çikas Regina Jonas (1902-1942) wek Xaxam hatibe nas kirin jî,Asenat Barzanî yekemîn jin di dîroka Cihûtîyê de bû ku gihştibû wê mercê bilind.
San Bruno
San Bruno bajarokekî ku li San Mateo County, California, DYE bi cîh dibe. Nifûsa wî li gorî hejmareke 2000, 40,165 bû. San Bruno nêzîkê San Francisco International Airport ('Balafirgeha Navneteweyî ya San Francisco') ye. San Bruno jî li navbeyna South San Francisco ('San Francisco ya Başûr') û Millbrae bi cîh dibe û 19 kîlometrê ji navenda bajarê San Francisco ye.
Cîhadîzm
Cîhadîzm, (li ser bingeha rastnivîsîna di îngilîzî de berhevkirina cîhad û -îzm) tevgereke tundrew a milîtan a Îslamiya Sunî ya bi şeklê xwe yê selefî ye.
Asenat Barzanî
Garana Firîşteyan
Asenat helbestvanek bû û di derbarê wêjeya cihûyan de jêhatî bû. Gelek çîrokên kurdî yên ku behsa behîtên Asenat dikin hene. Yek ji wan “Garana Ferîştehan” e. Piştî ku bavê wê mir, wê gelek cara di xewna xwe de bavê xwe dît. Bavê wê di xewnan de şîretên jiyanê lê dikirin û fêr dikir bê divê çawa li hemberî xetereyan bisekinê û gelek jiyanan bi parêzê. Her çiqas ku dijberên cihûyan hebûn jî, di xewnekê de Asenat şîret kiribû ku cihûyên Amêdiyê wêrek bikê de cejna Roş Hodeşê li derve pîroz bikin. Di dema şahiyê de cihûyan dît ku agir bi Kinîştê ket. Piştre mirovan dît ku Asenat navekî veşartî got û pê re garanake ferîştehan li ser banê kenîştê xuya kirin. Wan ferîştehan bi baskên xwe agir xemirandin. Piştre mîna garana kevokên spî ber bi bihuştê ve firîn. Piştî dûmana li dora kenîştê rabû mirovan dît ku kenîşt ne şewitiye. Hemû kes ji Asenat razî ma û piştî wê navê wê li kenîştê kirin ku hê jî heye.
Theilheim
Theilheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Cîhadîzm
Piştgirên wê, cîhadîst, texmîn dikin ku Îslam wekî ol û sîstemek siyasî di encama globalbûn, nûjenbûn û kapîtalîzmê de hêz, çand û bandora xwe winda dike û ji vê yekê îdiaya kolektîf a misilmanan û xweragiriya takekesî ya cîhadîstan werdigire. Ji vê yekê, ew îdîaya kolektîf a misilmanan û xweragiriya ferdî ya cîhadîstan ji bo bidestxistina vejîna "Îslama fundamentalîst" di şîroveya wê ya selefî ya radîkal de digirin, ku, lêbelê, tenê di vê dawiyê de derketiye holê.
Îdeolojî
Li gor stîlîzekirina cîhadîstan, serdema referansê ya îdeolojîk, an jî Îslama îdeal, ya ku ji aliyê wan ve tê romantîzekirin, Îslama destpêkê ye, ango serdema pêxember Muhemed û şûngirên wî yên nêzîk an jî xelîfeyên rewa, ku weke rabûn û geşbûna Îslamê tê fêmkirin. Lêbelê, îdealên utopîk ên gelek cîhadîstan pirr caran ji hêla dîrokî ve nayin îsbat kirin, lê gelek fantaziyên cinsî, teoriyên komploya siyasî, efsaneyên çandî, efsaneyên pseudo-dîrokî û her cûre perçeyên olî dihewînin. Ji ber vê yekê hin şirove, motîf û nîşaneyên cîhadîzmê karîbûn xwe bigihînin çanda giştî ya ciwanan û çandên gelêrî yên misilman, û carinan jî ji wan derketin holê.
Cîhadîzm bi taybetî bi hewla kuştina Serokê Misrê yê wê demê Enwer es-Sadat di sala 1981ê de, di qada navneteweyî de hat nasîn, ku koma sûcdaran mebestên xwe bi berfirehî formule kiribû. Çend sal in cîhadîstan bi awayekî zêde propagandaya damezrandin û berfirehkirina qada nifûza dewleteke îslamî dikin ku bi awayên tund ên terorîzma îslamî tê bikaranîn. Cîhadîzm behsa têgeha îslamî ya cîhada piçûk dike, ku ew wekî erka olî ya her misilmanek şîrove dike ku divê bi tundî ji bo parastina îslamê li dijî kafiran şer bike. Di nav van kafiran de, ew peyrewên olên din û hem jî misilmanên baweriyên cihê dihesibîne.
Kuştina serokê misirî Enwer el-Sadat
Kokên îdeolojîk ên bi bandor ên cîhadîzmê Wehabîzm e, ku di sedsala 18-an de li Nîvgirava Erebî derketiye, û her weha Birayên Misilman ku di nîvê sedsala 20-an de ji hêla Misriyan Seyîd Qutb û Hasan el-Banna û hevtayê wê yê Pakistanî Cemaat-î-Îslamî ji aliyê Seyîd Ebul Ala Maududi ve hatiye çêkirin. Komên cîhadî yên destpêkê di nav wan de et-Tekfir wa-l-Higra û el-Cîhad in, ku di salên 1970-an de wekî veqetînek ji Birayên Misilman hatin damezrandin, ku bi êrîşên terorîstî li ser çend karbidestên Misrî, kuştina serok Enwer el-Sadat di sala 1981 de jî tê de.
San Bruno
Li gorî United States Census Bureau, firehiya bajêr 14.1 kîlometrê, gişk erdê ye. Ofîsên şîrketa YouTube jî di vî bajarî de bi cîh dibin.
Cîhadîzm
Dagirkirina sovyetî ya Exfanistanê
Rêxistinên destpêkê yên cîhadîzmê di salên 1980-an de li Afganîstanê piştî dagirkirina Sovyetê di dawiya sala 1979-an de, pesnek mezin a navneteweyî û piştgiriyek cîhanî wergirt, wekî mucahidînên îslamîst bi piştgirîya Pakistan, Erebistana Siûdî û Dewletên Yekbûyî li dijî artêşa Sovyetê. û artêşa komunîst a ku hukûmeta wê piştgirî dikir şer kir. Olnasê Filistînî Abdallah Azzam yek ji bibandortirîn pêşvebirên tevlêbûna bi motîvasyona olî ya misilmanên Ereb di şerê li Afganistanê de bû. Ji salên 1990î ve, şagirtê wî Usama bin Ladin bû nûnerê sereke yê tevgera cîhadî ya niha ya li ser sînor bi tora navneteweyî ya El-Qaîdê re ku wî ava kiribû. Piştî şerê serketî yê partîzanî li Afganîstanê, giraniya çalakiya cîhadîstan ber bi terorîzmê ve çû. Di nav wan de, êrîşên 11ê Îlona 2001ê li ser Dewletên Yekbûyî bandorek navneteweyî ya berbiçav bû. Serbixwe ji al-Qaîde, komên cîhadî yên bihêz di salên 1990-an de derketin, di nav de li Somalî (el-Schabaab), Pakistan (Lashkar e-Taiba), Rûsya (Imarat Kafkas) û Îndonezya (Cemaah Islamiyah).
OpenStreetMap
Openstreetmap (bi kurdî: Nexşeyên Sikaka Wekirî), di sala 2004 da li Îngilistanê bi aliyê Steve Coast va hatiya çêkirin.
Zofingen
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara gelheya bajêr 11.655 kes e.
Pokémon
Pokémon (bi  japonî ポ ケ モ ン ['pokemoɴ], kurt ji bo ポ ケ ッ ー ー ー Poketto Monsutā, bi kurdî Cinawirên berîkan / cinawirên tûrîkan), her wiha PoKéMoN an jî POKéMON ku nivîsandî, afirîdên aşopî ne di rêzeya serpêhatî ya lîstikên vîdyoyê de. Lîstik di destpêkê de ji hêla Satoshi Tajiri û pargîdaniya nermalav a lîstîkan a japonî GAME FREAK Inc. ve hatine pêşve xistin û yek ji franchisên herî girîngên weşangeriya Nintendo yê ne. Pokémonan dikarin ji hêla lîstikvan ve werin girtin, berhevkirin û perwerdekirin. Piştî serkeftina lîstikê ku di cara yekem di sala 1996an de hat derxistin,  rêzefîlmek animeyê, lîstikê kartên berhevkirin, hejmareke mezin a hilberên bazirganî û ji sala 1998an vir ve  21 fîlm hilberandî bûn. Di wê wateyê de, rêze dikare wekî yek ji hilberên herî serkeftî ya pîşesaziya lîstika nûjen were hesibandin.
Huner
Huner, bi awayekî estetîkî û bi şeklên (awayên) cihêreng, îfadekirina hest, raman, pêşnûma an jî spehîtiyekê (delalî) ye. Bi awayekî cihêreng şekildan û dîmendarkirina yên spehî (delal) ye.
Heznawe
Heznawe, gundekî girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye. Sûnnî ne û kurmancî diaxivin. Şehîd Sîpan Mert ji vî gundî ye.
Çir
Çir, mezreke girêdayî navçeya Kanîreşê ya ser bi Çewlîgê ve ye. Mezreke gundê Qerehemzanê ye.
Rêkan (eşîr)
Gundên eşîra Rêkanî, Rêdkanî li Başûrê Kurdistanê dikevine parêzgeha Dihokê, qeza Amêdiyê nehiya Şeladizê. Niha li başûr 230 gundan da dijîn. Lê mixabin tenê çend gund ava ne, yên din xera bûne.
Altan Tan
Perwerdehiya wî
Altan Tan ê bi eslê xwe ango ji alî bapîrê ji bajarê Midyadê ye, dû re ji Êlihê re koçberî kirin. Perwerdahiya xwe ya yekem û navîn li Amedê qedand. Di sala 1976an de ji Koleja Maarîf a Amedê, di sala 1981ê de jî ji Zanîngeha Avayî ya Akademiya Endezyariya Dewletê ya Enqereyê perwende bû. Gelek hevpeyvîn û nivîsên Tanî serî da li kovarên û rojnameyên bi nav Girişim, Yeni Zemin, Sözleşme, Zaman, Yeni Şafak, Demokrasi û Tarafê û di kovar û rojnameyên din da hatîye weşandin. Niha jî li rojnameya Özgün Duruşê de nivîskarî dike. Ser mijarê pirsgirêka Kurd de xwedî dahûrîn û agahiyên girîng e.
Stêr (kovar)
Stêr kovareke wêjeyî û çandî bû ya ku li Qamişlokê ji aliyê Partiya Hevgirtina Gelêrî ya Kurd li Sûriyê ve derket. Hejmara pêşîn di sala 1983'yê de derket û di sala 1994'an de sekinî. 24 hejmar ji kovarê derketin.
Rêkan (eşîr)
Niha Rêkanî, Rêdkanî li deverên Rojavayê Kurdistanê Qamîşlo, Efrîn û Reqayê , li Başûr li Şeladizê, Deralûk, Bagera, Siri, Dihok, Mûsil , Hewlêr, li Bakurê Kurdistanê Colemêrg, Çelê Gever, Şemzînan, Wan, Şirnex,Îdir, Elbak, Agirî Mûş ,Erzirom, Qers Erdêxan ,Bedlîs û li Rojhilat Kurdistanê li Ûrmiyê û Tehranê, her wusa li Îsraîlê jî xwecîh in.
Altan Tan
Rewşa Bavê wî
Bavê wî Bedî Tan li Girtîgeha Amedê di encama cizaretê de hat kuştin. Di encama hewldanên Tan, kuştina bavê wî ya encama cizaretê hat selmandin û dizdarê heyamê bi bernavk "Gestapo" bi 7 sal siza yê hat girtî kirin.
Rêkan (eşîr)
Bavikên eşîra Rêkani li Başûrê Kurdistanê ev in: Şaba , Tovî , Nexşebendî , Xazê , Mereza , Deştazî , Bersikî , Şîverezî , Piştaçîya , Helîka , Rîbarî , Mişarî , Avî , Dêmî , Xelikî , Xalekanî , Benistan , Mangalana ,
Villette-sur-Aube
Villette-sur-Aube, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Villiers-sous-Praslin
Villiers-sous-Praslin, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Rêkan (eşîr)
Serokê eşîrê Mihemed Kelhe Axa Rêkanî/Redkanî ye. Li Baharê Dihokê dijît.
Livermoriyûm
Livermoriyûm (, ji navê ) metalek û elementek e.
Danestal
Danestal, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Eyndar, Misirc
Eyndar (bi tirkî: Ağaçlıpınar), gundekî bi ser navçeya Misirca Sêrtê ve ye. .
Xaxam
Wateya bêjeya xaxam jî tê gotin tê wateya "mirovê zane". Peyva rabî jî bi zimanê îbranî tê wateya "mîrê/efendiyê min". Xaxam, di nav xwe de, ji xwerê bi berjor ve diçin. Li jor jî ku jê re "serekxaxam" heye, hemû li gotina wî dihênin.
Kobrayê Misirê
Kobrayê Misrê (Naja haje), cureyekî marên mertal e ku li Afrîka û Erebistanê tên dîtin.
Folleville, Eure
Folleville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Joseph Goebbels
Paul Joseph Goebbels (jdb. 29ê çiriya pêşîn a 1897, Rheydt (Mönchengladbach) - m. 1ê gulana  1945, Berlîn) ramyarekî alman bû ku ji 1933 ta 1945 wek wezîrê eşkerekirina giştî ya gelê û bangeşeyê hatî xebitandin. Ew yek ji hevalên herî nêzîk û alîgirên dilsoz ê Adolf Hitler bû. Ew ji bo hunerên xweragir û karînên xwe yê rewanbêjiyê bi enerjîk, nêrînên dijwar ên antîsemîtîzm û serweriya bangeşeya koman, tiştê ku wekî derewa mezin tê zanîn.
Flipou
Flipou, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
La Saucelle
La Saucelle, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gay Liberation Front
Gay Liberation Front (“Eniya Azadiya Gêy”; GLF) Navê rêxistina siyasî ya gêyan bû ku li hemberî serhildana Stonewallê di meha hezîranê ya sala 1969an de li New Yorkê hat damezirandin. Navê wê ji navê Mặt trận Giải phóng Quốc gia Việt Nam (Bereya Rizgariya Neteweyî ya Viyetnamê) hatiye şibandin.
Joseph Goebbels
Salên destpêkê
Joseph Goebbels di malbateke katolîkên oldar wekî kurê jimarkerekî de li Mönchengladbachê dayîk bû. Ew di sala 1917an de dibistana navîn qedand. Ji ber seqetiya laşî wî mafê wî yê karûbarê şer nebû û bi kurtahî bû katmendê bûroyê li Vaterlandisches Hilfswerk. Ew germanîstîk, dîrok û fîlolojiya kevnar  xwend. Piştî ku doktoraya xwe di felsefeyê de bi doktornameya xwe li ser dramaya romantîk a sedsala 18an li Zanîngeha Heidelbergê di sala 1921an de qedand, ew doktoraya xwe ya felesefê wergirt û wek dilxwaz ji bo rojnameya Westdeutsche Landeszeitung xebitî. Di sala 1923an de, ew wekî bankvan û kostekê pêkguhartinê xebitand. Ew hingê bêkar bû. Ew her wiha romanan û şanonameyan nivîsand, lê ji hêla weşanxaneyan ve nehat ecebandin.
La Saucelle
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Gay Liberation Front
GLF yekemîn rêxistin e ku xwestiye têkeve şerekî vekirî ji bo mafên LGBT. Lê armancê GLF bi ber antî-kapîtalîzmê, antî-emperyalîzmê (bi taybetî Şerê Viyetnamê), li dijî nijadperestî û pederşahî ve fireh bû.
Kobrayê Misirê
Şayes
Kobrayê Misrê ew marê mertalê mezintir li Afrîkayê ku dirêjiya wî di navbera 1-2 m.
Gay Liberation Front
Destpêka rizgariya gey
Di 1969an de li rojnameya kevnoşopî ya bi navê San Francisco Examiner gotarek li dijî hevzayedan hat weşandin. Li hemberî vê gotarê çend hevzayend ji 31ê îlonê şûn ve li ber avahiya rojnameyê xwepêşandan li dar xistin. Karkerên bo rojnameyê dixebitin, li ser xwepêşandaneran ji pacê hibir rijandin. Xwepêşandaneran jî hibir bi deste xwe dan û şopa deste xwe li ser dîwêrên avahiyê derxistin. A soxîn Purple Hand (Destê Binefşî) ku guhartokek li ser navê çeteya mafyayê ya bi navê “Black Hand” e, bu nîşaneya rizgariya gey û lezbiyenan.
Samuel Barzanî
Samuel Halevi Ben Nathanel Barzani (z. 1560 Barzan - m. 1630) yek ji pêşengên malimên kurdên cihû ye. Ew bi îhtimaleke mezin li devera Barzanê çêbûye û mezin bûye. Bavê Asenat Barzanî ye.
Kobrayê Misirê
Etîmolojî
Canewernasê Swêdî Carolus Linnaeus, ew zaneyarê ku Naja haje danas kiribû di sala 1758 an. Navdêra cinsê vî marî (naja), ew latînkirina bêjeya Sansikritî ye (नाग), ku wateya wê "Kobra" ye. Navdêra cureyê vî marî (haje), ji bêjeya (حية) ango hayya ji zimanê erebî hatiye ku wateya wê marê biçûk an maregîsk e.
Cîhadîzm
Dagirkirina Iraqê ji aliyê hêzên navnetewî ve
Dagirkirina Iraqê ji aliyê hêzên navneteweyî ve ku piştî şerê Iraqê yê bi pêşengiya Amerîka ya sala 2003, meydaneke şer a nû ji rêxistinên cîhadî re peyda kir ku êrîş û dijminatiyan pêk bînin da ku bala navneteweyî bikşînin û çavkaniyên cihêreng bi dest bixin. Di nav "Berxwedana Iraqê" de, çend komên hevrik bi hev re şer kirin. Dema ku al-Qaîde dijberê sereke yê "şerê li dijî terorê" bû ku ji hêla Serokê Dewletên Yekbûyî George W. Bush ve hatî ragihandin, rêxistinê strukturê xwe guherand bi pêşxistina nuqteyên cihêreng ên li Magrîb, Yemen, Somalî, Efxanistan û Pakistanê ji bo herêmkirina xurttir. Di pêvajoya serhildanên gel ên "Bihara Ereb" ya ji sala 2010'an de, komên din ên cîhadî li Tûnis, Misir, Lîbya û Sûriyeyê derketin holê. Di nîveka deh salên pêşîn de, diyar bû ku şebekeya El-Qaîde, ku li ser bingeha navneteweyî bû, ji komên cîhadî yên herêmî nermtir bû, lê di heman demê de kêmtir rêxistinî bû.
Şîwedêrî
Şîwedêrî, gundekî bi ser Herîra navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Bager
Bager, bahoz, bûyereke hawayî ya dijwar e ku di asteke mezin de jê re tofan tê gotin, bi dirêjahiya wê bi gelemperî di navbera 200 û 1000 km de ye, ku bi bayên bilez û barîna dijwar tê diyarkirin. Cureyên bahozê wek bahozên tropîkal bagerên derveyî tropîkal, barana cemidî û bagerên berfê hene.
Cîhadîzm
Dagirkirina Iraqê ji aliyê hêzên navnetewî ve
Zexta çewsandinê ya li ser cîhadîstên çalak ên cîhanî niha dibe sedema guhertinek eşkere di desthilatdariya cîhadîzmê de. Ji ber ku tevgerên herêmî dikarin xwe bi awayekî mayîndetir, pirtir, bi bandortir û ji hêla siyasî ve bi hêztir avabikin, ji kesên belavbûyî û komên piçûk ên ku tenê bi îdeal ve girêdayî hev in.
Kudlovice
Kudlovice (bixwîne weke:kudlovîtse) navê beldeyeke li navçeya Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wê 954 kes e û 8 km dûrî Uherské Hradiště ye. Cara pêşî di berhemên nivîskî de, di 1372'an de qala wê hatiye kirin.
Cîhadîzm
Mîlîsên Dewleta Îslamî (DAIŞ)
Mîlîsên "Dewleta Îslamî" (DAIŞ) di sala 2014an de di nava tevgera cîhadî de, bi hevrikiya El-Qaîde re, statuya serokatiyê bi dest xist. Wan herêmeke berfireh a hevgirtî li bakur-rojavayê Iraqê û li rojhilatê Sûriyê zeft kiribûn û stokên mezin ên çekan ji artêşa Iraqê girtibûn. Piştî çewisandinên girseyî yên kêmneteweyan bi binpêkirinên girseyî yên mafên mirovan, wek komkujiya êzdiyan, wêrankirina herêmên mesîhî û çendîn serjêkirina rehîneyên rojavayî yên navdar, DAIŞ ji tebaxa 2014an heta adara 2019an bû armanca destwerdana leşkerî ya bi pêşengiya Hevpeymaniya Navdewletî ya li dijî Dewleta Îslamî bi awayê êrîşên asmanî li Iraq û Sûriyê, û herwiha şerê bejayî yê demdirêj ku ji aliyê hêzên Îraqî, Pêşmergeyên Kurdistanê û mîlîsa Yekîneyên Parastina Gel hatin kirin. Di Îlona 2014an de, Encumena Ewlekariyê ya NY bi yekdengî biryara 2178 li dijî diyardeyên navdewletî yên terorê pejirand, bi taybetî li dijî DAIŞê, Eniya el-Nusra û yên din ku bi komên El-Qaîde re têkildar in an ji wan derketin. Di wê demê de, Neteweyên Yekbûyî texmîn kir ku zêdetirî 13,000 çekdarên biyanî ji zêdetirî 80 welatan hene ku tevlî DAIŞ û El Nusra bûne.
Nêrîna Civata Zanayên Îslamî ya Navnetewî
Cihadîzma tundûtûjî bi her awayî ji hêla Civata Zanayên Îslamî ya Navnetewî ve di Çile 2002 de di Manîfestoya Mekkeyê de bi tundî hate şermezar kirin û got piştgirîya wê di Îslam û Quranê de tune ye. Bi gotina “Cîhad ne terorîzm e.” di manîfestoyê de banga cîhada bêçek a ji bo aştiyê ji bo hemû misilmanan hat kirin.
Gay Liberation Front
Pêşketina GLF ya li New Yorkê
GLF ji serî de nîqaşên ji bo piştevanîkirina partiyên çepgir a mîna Black Panther Party dikir û gelek nakokî li navbera endamên wê hebû. Di 1970an de Jim Owles û Marty Robinson ji rêxistinê veqetiyan û Gay Activists Alliance(GAA) damezrandin. GAA xwe wekî “rêxistinek militan bo mafên sivîl ên hevzayendan (lê ne bi tundiyê)” pênaskir û li hemberî GLF xwestin ku xwe ji çalakiyên ku têkiliyên wan bi hevzayendîtî re tunene, dûr bixin. Piştî çalakvanên devnerm ji rêxistinê derketin GLF bi aşkere xwe wekî rêxistinek şoreşger pênaskir.
Paul Dirac
Jînenîgarî
Wê demê li seranserê Ewropayê fîzîknas li ser fîzîka quantan disekinîn û ev mijareke nû bû. Dirac jî di sala 1930î de li ser mekanîka qûantan pirtûkek diweşîne. Pirtûka wî di demekê kurt de gelek deng vedide. Wî di sala 1931î de kivşe kiriye ku ji yek kaneke manyetîkî jî qûantîzasyona barê elektrîkê gengaz e. Lê hêj nedikarî bi giştî yekane kana manyetîkî bida ravekirin. Lewra gorî zanînan ji bo bûyîneke manyetîkî du kanên elektrîkî pêwîst bû.
Pûpa
Pûpa, popa (ji zimanê îtalî: poppa), navê deryavaniyê yê qûna keştiyê ye.
Zollikon
Zollikon, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zurich a herêma Meilenê ye.
Oberkirn
Oberkirn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Zollikon
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara gelheya bajêr 13.008 kes e.
Altan Tan
Nivîskaritî, jiyane ramyarî û partiya wî (HADEP, RP û BDP)
Tan, di navbera salên 1984-1985an de alîkarî şaredarî Keçiören Melih Gökçekê ku ji Partiya Anavatanê kir, lê belê pişt re, heft û çarik meh şunda dew ji wî karê berda. Di sala 1987an de beşdarê Partiya Refahê bû, di partiyê da erkê dagerî rojhelate başur hilda.Lê belê di demên xwe yên partî de piranî helwestek dijber nîşan da. Piştrê hevalbendî RP û MHP yê di hilbijartinên giştî ya 1991ê de ji wî partiyê jî qetiya. Piştrê bi Ali Bulaç, Yalçın Akdoğan û Mehmet Metinerê re kovarên bi nav Sözleşme û Yeni Zemin derxist. Di tevgera Aydin Menderesê de erka Alîkarîya Seroke Giştî hilda. Di navbera salên 2000-2002an jî di HADEPê de endama dîwana partî kir û xebatan meşand.
Gelek hevpeyvîn û nivîsên Tanî serî da li kovarên û rojnameyên bi nav Girişim, Yeni Zemin, Sözleşme, Zaman, Yeni Şafak, Demokrasi û Tarafê û di kovar û rojnameyên din da hatîye weşandin. Niha jî li rojnameya Özgün Duruşê de nivîskarî dike. Ser mijarê pirsgirêka kurd de xwedî dahûrîn û agahiyên girîng e.
Paul Dirac
Jînenîgarî
Ew jî wekî gelek fîzîknasên hemdemî di şerê cîhanê yê duyem de tevlî xebatên bipêşxistina ûranyûmê bûye. Li ser fîzîka qûantan di dema xwe de dibe otorîteyek mezin. Gelek teoriyên wê yên li ser bêdawîbûna gerdûnê û lêgera wateya wê hene. Bi taybetî piştî mirina wî angaştên wî gelek balê dikişînin.
Altan Tan
Nivîskaritî, jiyane ramyarî û partiya wî (HADEP, RP û BDP)
Herwiha, endama timîdom ya Komcivîne Civakê Demokratîk (KCD) e û di wî warê de erkekî girîng dilîze. Di heyaman dawîn de piranî bi weşankirina nivîsên wî yên ser pirsgirêka Kurd di rojname û kovaran de tê pêşberî me. Herî dawî, ji bo hilbijartinên 2011ê ya giştî ji bo namzetê di BDPê da, serlêda.
Tan, zewicî û bavê şeş zarokên e. Tan, zimanên kurdî, îngîlîzî, erebî û tirkî dizane.
Gay Liberation Front
Pêşketina GLF ya li New Yorkê
Pasajek bersiva GLFyê ji bo pirsa “Gay Liberation Front çi ye?” ya San Francisco Pressê dane:
Sarî Qişlaq Sofla
Sarî Qişlaq Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Meraxa li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gay Liberation Front
Pêşketina GLF ya li New Yorkê
"Em komek ji mêr û jinên şoreşger pêktên (…) Em red li pênas û rolên zayendiyê ya civakê dikin. Em ji van rol û mîtab derdikevin. Her ku em kî ne, emê wê/wî bin. Di heman deme de em şikl û têkiliyên nû ya civakî ango têkiliyên ku li ser xweh û biratî, hevkarî û zayendîtiyekî bêsînorî ava dikin."
GLF li bajarên din
Wekî rêxistina New Yorkê li San Francisco, Londra, Köln û Montrealê rêxistinên bi navê Gay Liberation Front hat damezirandin. Aubrey Walter û Bob Mellors rêxistina Londrayê xûrt kirin û li Brîtanya belavkirin. Gay Liberation Frontê bajarê Kölnê ku di sala 1972an de hat sazkirin, komeleya gey û lezbiyenan a herî kevn ê Almanyayê ye û îro hîn jî karên xwe ya qala rizgariya dimeşînin.
Zerra
Çend cihên bi vî navî hene:
Alûcar
Alûcar navê gundekî Qereyaziya Erzîromê ye. Gelheya wî di sala 2000an de 950 kes bûye.
Îskele
Îskele, iskele, skele (ji zimanê yewnanî), di deryavaniyê de aliyê çepê yê keştiyê ye.
Siftik
Siftik, gundekî girêdayî navçeya Şirnexê Hezexê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye şewitandin.
Villy-en-Trodes
Villy-en-Trodes, komuneke li departmena Aubeê ya herêma Grand Est e ku li bakur a navnedî ya Fransayê ye.
Roş Xodeş
Roş Xodeş (bi îbranî: ראש חודש‎, Rosh Khodesh, wateya wê Serê Mehê an jî Destpêka Mehê ye) di salnameya îbranî de navê roja pêşî ya her mehê ye. Yek ji cejnên cihûyan e.
Hespreş
Hespreş gundekî qereyaziya Erzîromê ye.
Fontaine-Bellenger
Fontaine-Bellenger, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Azbîr
Azbîr (bi tirkî: Kırlangıç) gundekî bi ser Çirmika Meletiyê ve ye û li Bakurê Kurdistanê ye.
27 km li rojavayê Çirmikê dikeve. Navê gund berê dikin Cevizpinari (wargeha gûzan), paşê karmendên dewletê ji Enqereyê re nameyek dişînin, dibêjin "Ev nav hîç nabe wê bi me bikenin. Li herêmê çivîkên reşêlek gelek hene, werin em navê wê bi tirkî bikin Kirlangic". Aborî li ser xwedîkirina ajalan, firotina kedê li bajarên mezin û çandiniyê ye.
Oberreidenbach
Oberreidenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Birkenfeldê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Herbaq
Herbaq, gundekî Cizîrê ye. Li gund 20 avahî hene. Herbaq cihê seyran û geştê ye.
Thüngersheim
Thüngersheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Würzburg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Prévinquières
Prévinquières, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
11ê kanûna paşîn
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Guîtres
Guîtres, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Fafirtînê
Fafirtînê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Girkendal
Girkendal (bi erebî navê wê kirine Um at-Tul), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.
Kişo
Kişo (romîkî: Sulutaş) gundekî girêdayê qereyaziya Erzîromê ye.
Keça Kurd
Keça Kurd nivîskar û helbestvaneke kurd e ku di 1948an de di maleke welatperwer de li Xirbê Cihûyan yê Binxetê hatiye dinyayê.
Wê di navbera salên 1972-1974an de li zanîngeha Silêmaniyê beşa kurdî xwend.
Keça Kurd niha li Almanyayê dijî û di karê xwe yê nivîskariyê de berdewam e.