cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Civat
Civat (ji erebî: Cema`ât), bêjeyeke ku di çand û kevneşopiya kurdan xwediyê cihekî ku pir girîng e. Civat, cihê li hev kombûnê ne. Civat, axlabe ji, di malan xwe de û axlabe ji, di malên mazinan yên weke mîr an ji serekeyan de li hevdû gahana hevdû û li hevdû rûniştin ne. Di civatan de, pirsgirêkên civakê li ser dihata axiftin. Civat, bêjeyeke ku pir girîng e. Di hîmê bêje civatê de çandeke mazin û dîrokî heya. Civat, xwediyê pir kevneşopiya ne. Bêje civatê, ku mirov li ser dihizrê pir hizir têne aqlê mirov ji bo gotinê.
Saint-Nazaire-de-Ladarez
Saint-Nazaire-de-Ladarez, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Civat
Civat, deme ku mirov bahsa wê dike, divêt ku mirov hinekî li ser rastiye wê ji bêne ser ziman. Di demên berê de, li malakê hertimî mirov bi jin û zarokên xwe re li hev digahana hevdû û li hevdû dirûniştin û li ser hizir û pirsgirêkên ku di nav wan de hebûn diaxiftin. Herkesekî hizre xwe di deme axiftinê de dianî ser ziman. Lê di deme axiftinê de riye axiftina pêşî hertimî ya mirovên ku navserî xwe bû. Mirovên navserî xwe ji, yên ku pîr û ji aliyê zanebûne ve ji di asteke de bûn. Ew mirovên ji gotina wan re ti kesekî ne digot ne. Deme ku mirov li ser civatê di hizirê, mirov hinek rastiyan dibîne. Ew rasti ji ji aliyê çand û kevneşopiya kurdan ve pir giringin. Civatan de mirovên pîr hertimî li pêş bûn. Rêzeke ku mazin ji wan re hebû. Ew mirovên ku di pirsgirêkekê de an ji di rewşeke de girînge yên ku serî li wan dihata dihata dayîn bûn. Li wan dihata rûniştin. Ji wan re pirsgirêk an ji rewşên ku hebûn dihatina vegotin. Wan ji li ser wan pirsgirêk an ji rewşan hizre dihanî ser ziman. Dema ku wan hizre dianî ser ziman, êdî wan çi hizir anîbana ser ziman, weke riyeke çareserîye dihata dîtin. Pirsgirêkên di nav aşîran de û yên di nav xalkê de di civatan de bi wan mirovên navserî xwe dihata çareser kirin.Bi pêşavaniya wan rê dihata dîtin. Her aşîrek civatê wê hebû.Her malaka ku mazin bû, li wê malê, civat li dar diket. Civat, hem di nav aşîran de û hem ji di nav xalkê de ji cihên ku mirovên têde hizir û rastiyên ku zanibûn dianîne ser ziman bûn. Cihên ku di wan de pirsgirêk dihatina ser ziman û ji wan pirsgirên ku dihatina ser ziman re çareserî dihata dîtin bûn. Bi vê yekê re di nav çand û kevneşoiiya kurdan de civat, xwediyê cihekî ku pirr girîng bûn.
Saint-Nazaire-de-Ladarez
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Civat
Dema ku mirov li ser civatan dihzirê û têne ser ziman, mirov dibîne ku di hebûn û rastiye xwe de pir bi weyn in. I ro, di roje me de, çawa ku parlamentoyên ku hene, çi weynê di leyizin, civat ji, bi hebûnên xwe re, di wê weynê de ne. Bi vê yekê re, divêt ku mirov pir baş û qanc li ser civatan bi hizirê û bêne ser ziman. Civat, di rastiyê de ku mirov di nav kurdan de şîrove dike, hîmê perlementoyên ku iro hene, di nav kurdan avêtiya. Di deme Medan de û berî wan ji di dema Naîriyan de civatan di pêşketin û li hewbûnê de weyneke pir girîng leyistine. Di deme Naîriyan de, civat, li hewbûn û bi hev re gavavêtinên ku dibûn, hîmê wan diafirand.Bi vê yekê re hîmê civakatiyê ji pir baş di nav kurdan de dike. Civat, di rastiyê de, divêt ku mirov bêne ser ziman ku hîmê civatiyê mazin afirandi ya. Bêjeyeke ku hîmê civakatiyê afirandi ya.Bi vê yekê re civat, deme ku tê şîrove kirin û rastiya wê tê ser ziman, mirov dibîne ku weyneke pir mazin di pêşketinê de di nav kurdan de leyistiya.Di serê kurdan de, civat, hertimî bi wate ya, û bi wateyeke ku pir mazina.Rêzeke mazin jê re heya. Di civatan de mirovên mazin yên sereke û pîr hertimî pêşang bûn. Ji wan re ji rêzeke mazin hebû.Bi vê yekê re, di nav xalkê de rêz û gireniya civatan mazin dibû û hebûne xwe berdewam dikir. Civat, deme ku werine ser ziman û şîrovekirin, mirov nikarê tenê weke hinek li hew civinên ku li dore mîr an ji yên ku hinek mirovan mazin li hevdû dirûniştin in bêne ser ziman.Civat, di nav civakê de, xwediyê weyneke pir mazinin.Hzire civakê di civatan de afiriya. Hizir, ku gaha her beşên civakê dibe ya civakê. Bi civatan re ev yek pêk dihat.
Di vir de divêt ku mirov ji bîr neke û bêne ser ziman. Di deme Medan de ´koma pîran´ hebû di nav kurdan de. Wan weyneke mazin di nav civakê de di leyistin. Wan pêşketine civatê kifş dikir. Wan rastî kifş dikir.Ew weke serkeyên xweza yên xalkê bûn. Berî wan ji, di deme naîriyan de ev yek wilo bû. Di deme naîriyan de kurd li dore ´mîr´ û ´pîran´ di rûniştin û li gor wan gavên xwe diavêtin. Wan ku riye mirinê ji şanî wan dabana, ew diçûnê de. Hebûne civakê, bi vê yekê re, bi civatan re li ser lingan bû. Di nav kurdan de, bi zêdeyî ji di demên piştre derdikeve hole. ´Civate mîrê bota´ pir bi nav û deng bû.Her weha li gelek herêman civatên wilo yên ku bi navê mîrê xwe re mazin dihata ser ziman hebûn.
Ku mirov rasti û hebûne iro û pêşketinên wê ji li ber çavan bigirê û şîroveyekê bike, divêt ku mirov bêje ku kurd bi civatan re herdemî xwediyê perlementoyekê bûn. Di vir de, civêt ku mirov gotinke din ji bêne ser ziman. Civat li gor rewşan dihatina li dar xistin. Rêze û hûrmete civatan bi mirovên ku têde bûn bû. Ji ber vê yekê ji, ji ber ku xalkê girîngî dide civatan, di civatan de mirovên mazin yên navserî xwe û mîr dirûniştin.Ew mirovên ku têde dirûniştin û bigotin bûn, yên ku di nav xalkê de ji yên ku xwedi biryar bûn. Yên ku xalkê pir mazin li gotina wan dihisand bûn.Di civatan de ji, ku wan çi gotibana, di cih de di nav xalkê de dihata bihîstin. Bi vê yekê re, gotina ku ji devê wan derdiket, dibû hîmê kevneşopîyne. Civat, li gor rastiya xwe ku iro ji werê şîrove kirin, wê bê dîtin ku hîmê civînên civakê ne.
Dîroka Kurdistana Osmaniyan
Dîroka Kurdistana Osmaniyan hemû dîrok û çêbûnên di wextê desthilata Osmaniyan de li ser Kurdistanê rûdane dihundrîne.
Di Şerê Çaldiranê de hinek mîrektiyên kurdan li gel Osmaniyan bi Sefewiyan şer kir. Piştî şer 16 mîrên kurd li ser navê 50 senceqan û Selîmê 1ê peymaneke hevkariyê destnîşan kir
Osmaniyan 1847ê de mîrektiyên Baban û Botan, 1848ê de mîrektiyên Hekarî û Badînan ji holê rakirin.
Nêrîna giştî
Piştî Peymana Zehabê hemû axa Kurdistanê bi awayeke fermî di navbera du dewletên sereke yên Rojhilata Navîn ve hate parçe kirin.
Komelgeha Gopala
Gopala (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Gopala), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1976an de hatiye avakirin.
Özlem Gürses
Özlem Gürses (jdb. 18ê tebaxa 1970, li Enqere), rojnamevan, pêşkêşvanê nûçeyan, pisporê têkiliya gel û ragihandinê ye ku bi eslê xwe tirk e.
Komelgeha Gopala
Di sala 1976an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 2.156 kesan.
Özlem Gürses
Jînenîgarî
Özlem Gürses wekê keça dayikek gurcî û bavekî ji Qîrşehirê li Enqereyê hatiye dinê. Xwendina xwe ya seretayî û amadeyî li Koleja Ted ya Enqereyê qedandiye û piştre mafê beşdarî ya Fakûlteya mîmarî ya Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn (ODTÜ) Beşa Plansaziya Bajar û Herêmê wergirtiye. Di heman beşê de wek xwendekarek payebilind û serekî yê polê derbasê Beşa Mîmarî ya ODTÜyê bûye. Qezayek trafîkê ya dema ku mastera wê ya bernama Dîroka Mîmariyê de dikir, dibe sedem ku ew koçê bajarê Stembolê dibe û dest bi karê rojnamevaniyê dike.
Kariyera wê
Özlem Gürses li navenda nûçeyan a ATVyê de wekê nûçegihan dest bi kariyera xwe yê dike kariyera xwe dike û bi bernameyên bi navê Gece Hattı û Kırmızı Koltuk a qenala Star TVyê berdewam kiriye. Di vê pêvajoyê de bi gelek siyasetmedar, wezîr, serokwezîr û serokkomaran re hevpeyvînên taybet çêkir û di salên xwe yên rojnemavaniyê de gelek nûçeyên taybet çêkir. Di navbera salên 1998 û 1999an de her şev û rojên dawî ya hefteyê jî piştî saet 12.00an de li kanala Star TVyê bernameya bi navê Gece Hattı pêşkêş dike.
Piştre di kanalên wekê Habertürk TV, TV 8, Skytürk, Kanal 1 û NTVyê de bernameyan pêşkêş kiriye.
Rezûk, Soryan
Rezûk, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Şîrecîn
Şîrecîn, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
José Saramago
José Saramago ( li Azinhaga, Portûgal - 18ê hezîrana 2010 li bajarê Tíasê, Las Palmas, Spanya) nivîskar, dramatîker û helbestvanekî Portûgalî ye û sala 1998î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.
Di malbateke xizan de hatiye jiyanê. Di gelek kar û kargehan de bo jiyana xwe bidomîne xebitiye. Ji ber sedemên aborî dibistana xwe jî nebiriye serî. Di hêj zaroktiya xwe de dest bi nivîsandinê kiriye. Piştî sala 1976î êdî bi giranî xwe daye pirtûkên xwe. Ew mirovekî ateîst û komûnîst e û carekê ji ber ku di pirtûkên xwe de li dijî dêrê û sazûmaniya Ewropa derdiket ji aliyê Vatîkanê ve giliyê wê hatiye kirin. Hinek rexneger wî wekî pessîmîstek destnîşan dikin lê mirov di pirtûkên wî de gelek elementên baweriyê û mirovahiyê dibîne. Di nava refên Partiya Komûnîst a Portûgalê de têkoşiyaye.
José Saramago di 18ê hezîrana 2010an de li bajarê Tíasê, Las Palmas, Spanya çû dilovaniya xwe.
Yanji
Yanji, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jilinê de cih digire.
Qozan
Qozan, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Serhildana Rihayê (1920)
Serokên serhildanê endamên eşîra Mîlan bûn ku eşîreke mezin a kurdên xwemaliyên wê herêmê ji Wêranşarê heta Makûyê ye. Armanca serhildanê avakirina dewleteke neteweyî ya kurdî bû, lê di heman salê de ji ber sedemên wek kêmbûna hêza mirovî, çekdar û nakokiyên di nav civaka kurdî de serhildan têk çûye. Di Peymana Sevrê de Riha di dawiyê de bû beşek ji Komara Tirkiye ya ku nû di vê demê de hatiye damezrandin.
Paissy
Paissy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Fendeille
Fendeille, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Gundê Jorî
Gundê Jorî, gundekî ser bajarê Geverê ye.
Qitirbîl
Qitirbîl, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Zanîngeha Waikatoyê
Zanîngeha Waikatoyê (bi inglîzî: University of Waikato an jî bi navê xweya tevahî The University of Waikato (maorî: Te Whare Wānanga o Waikato) zanîngehek li Zelendaya Nû ye.
Binzen
Binzen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dornburg, Hessen
Dornburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Limburg-Weilburg li Hessen, Almanyayê ye.
Rijênê Cowper
Rijenên Cowper (bi înglîzî: Cowper’s glands / bulbourethral glands) cotek rijênên biçûk in, di bin prostatê li herdu aliyên mîzerê de cih digirin.
Rijênê Cowper navê xwe ji zanyarê Înglîzî William Cowper girtî ye. Mezinahiya her yekê rijênê Cowper bi qasî nokek e. Derdana rijenê Cowper şileyek bêreng, tîr û şor e. Şileya rijenê Cowper, şileyek alkalî ye. Şileya Rijenê Cowper madeyek lîncî ye, di nav zêyê (vajîna) de xilîskîna çûk hêsantir dike. Rijênê Cowper derdana xwe, berê avêtina tovavê ber dide nav mîzerê, loma hin caran derdana wî wekî pêşavêtin jî tê navkirin. Heke di nav mîzerê de paşmayiyên asîdî yên mîzê mabe, bi derdana rijenê Cowper tê paqijkirin. Hin caran, dema têkilîya seksî de beyî ko di nav zêyê de avêtin rû bide çûk paşve tê kişandin ko rê li ber ducaniyê were girtin. Lê dibe ko di nav şileya rijenê Cowper de hinek xaneyên sperm jî hebin. Di rewşek wîsa de her çiqas mirov xwe paşve bikişîne jî, egera rûdana ducanîmayî heye.
Qesra Ferîd Efendî
Qesra Ferîd Efendî, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Tolosa Jor
Tolosa Jor, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Aşgabat
Aşgabat navê paytext û bajarê herî mezin ê Tirkmenistanê ye.
Di navbera beyabana Karakum û çiyayê Kopetê de hatiye avakirin. Di sala 1818'an de li cihê bajarê niha gundek tê avakirin lewma dîroka avakirin ev sal tê pejirandin. Lê herêma ev bajar lê xwedî dîrokeke kevn e.
Di dema împeratoriya Partan de bajarek li vir hatiye avakirin. Lewma dibêjin ku navê Aşgabatê ji navê keyê Partî Arşak I tê. Herwiha tê gotin ku nav ji Farisî, Eşq + abad (bajarê evînê) pêk tê.
Di sala 1919'an de cara yekemîn perestegeheke ola Bahaî li vî bajarî tê avakirin. Lê ev perestgeh piştî demekê kirine galerî û di sala 1963'an de hatiye xerakirin. Di sala 1919'an de dema Bolşevîk vî bajarî bi dest dixin navê bajar mîna Poltoratsk tê binavkirin û heta 1927'an ev nav tê bikaranîn.
FK Žalgiris
Futbolo klubas Žalgiris yaneyeke futbolê ya Lîtvanyayê ye. Di sala 1947an de hatiye damezrandin.
Xwedî yarigeheke bi navê LFF stadionas e. Di lîga yekem a Lîtvanyayê de cih digire û yek ji sê tîmên Vilniusê ye. Heya niha 10 carî şampiyoniya A Lîga yê Litvaneyê bidestxistiye.
Serkevtinên lîgê
A lyga: 10 LFF taurė: 14 Supertaurė: 8
Îstgeha Valagehê ya Navneteweyî
Îstgeha Valagehê ya Navnetewî (bi înglîzî: International Space Station (ISS)), ew îstgeha valagehê, an jî peyk nişînbar e, li xulgeha Zemînê ya nizim e, hêmanên wê ên yekem di sala 1998an de li xulgeha hatine avêtin, Îstgeha Valagehê ya Navnetewî niha heybera destkirî ya herî mezin li gerê ye û gelek caran bi çavê rût tê dîtin. Ew ji yekîneyên zextkirî, prîzmayên derveyî, panelên rojî, û pêkhatiyên din pêk tîne.
ÎVN wek ezmûngeha lêkolînê ya hûrrakêşê û derdora valagehê tê bikêrhatin ku lê endamên desteyê ezmûnên biyolojî, biyolojiya mirovî, fizîk, stêrnasî, meteorolojî, û ên qadên din dikin. Îstgeh ji bo ezmûnkirina keştiyên valagehê û amûrên ku ji bo şandinên Bahramê û Heyvê pêwîst in kêrhatî ye. ÎVN xulgeheke bi bilindahî di navbera 330 û 435 de km diparêze. Ew 15,54 xulgeh her roj temam dike.
Şêx Cêrî
Şêx Cêrî gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Şîrmerdan
Şîrmerdan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Annemarie Schimmel
Destpêka Jiyanê
Annemarie li malbateka protestan ya ji çîna navîn ya Almanyayê li bajarê Erfurtê hat dinyayê. Bavê wê Paul karmendekê postê bû û dayika wê Anna ji malbateka bazirganên deryayî bû. Wê li 15-salîyê xwandina xwe ya dibistanê qedand û piştî wê ji bo heyama çend mehan li Reichsarbeitsdienst (Dayîreya Karê ya Rayşê) wekî xobexş xebitî. Wê li sala 1939ê di temenê 19-salîyê da li Zanîngeha Berlînê dest bi xwandinê kir. Li zanîngehê di bin bandora dersdêrê xwe Hans Heinrich Schaederî ve wê dest bi xwandina helbestên dîwana Dîwana Şemsê Tevrêzî kir ko helbestên Mewlana Celaledînê Rûmî ne. Li meha Çirîya Paşîna sala 1942ê wê doktorîya xwe li ser "Die Stellung des Kalifen und der Qadis im spätmittelalterlichen Ägypten" (Pûgehê Xelîfe û Qadî li Misrê li Dawîya Çaxên Navîn) wergirt. Piştî wê li "Auswärtiges Amt" anko Wezareta Derve ya Almanyayê hat damezirandin û heta dawîya Şerê Cîhanî yê Duyem li wir xebitî. Piştî dawîbûa şerrî, li sala 1945ê, hêzên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji ber ko ew jî yek ji karmendên Wezareta Derve ya hukmeta Nazî bû, ew çend mehan girt. Piştî bihurandina çend mehan di girtîgeha Emrîkîyan da, ew hat berdan, ji ber ko dîyar bû wê karek ji bo Nazîyan nekiribû.Salekê piştî wê, anko li sala 1946ê, di temenê 23-salîyê da ew bû dersdêra zimanê Erebî li Zanîngeha Marburgê li Almanyayê. Wê li sala 1954ê, her li wê zanîngehê doktorîya xwe ya duyê di warê dîroka dînan da wergirt.
Jîyana Pîşeyî
Xaleka werçerxanê di jîyana wê da ew bû ko li sala 1954ê wekî dersdêra dîroka dînan li Zanîngeha Enqereyê dest bi karê xwe kir. Ew 5 salan li Enqereya paytexta Komara Tirkîyê ma û xwe niqomî ferheng û kevneşopa wî welatî kir. Ew jina herî pêşîn bû ko li Tirkîyê dibû dersdêra dîroka dînan û jina herî pêşîn ya nemisilman bû ko li zanîngeheka wî welatî dersa îlahiyatê dida.
Di salên 1980yan da ew wekî desteka nivîskarên Ensîklopedîyaya Îslamê ya 16 cildî da di bin rêveberîya Mircea Eliade da xebitî.
Li sala 1992ê (piştî xanenişînîya li Zanîngeha Harvardê) heta sala mirina xwe, 2003ê, ew wekî dersdêreka rûmetê li zanîngeha Bonnê li Almanyayê xebitî.
Saint-Nazaire-de-Pézan
Saint-Nazaire-de-Pézan, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Annemarie Schimmel
Jîyana Pîşeyî
Wê bi ser zimanê xwe, Almanîyê, û Ingilîzîyê ra, zimanên Farsî, Erebî, Tirkî û Puncabî jî dizanîn û gelek pirtûk ji wan zimanan wergerrandin ser zimanên Almanî û Inglizî.
Saint-Nazaire-de-Pézan
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Sebrî Botanî
Sebrî Botanî an jî Sebriyê Ehmedê Temir helbestvan û nivîskarekî kurd bû. Botanî di sala 1925'an de li gundê Lodê yê navçeya Dihê hatiye dinyayê. Ew ji hoza Jêliyan bû.
Wî hemû jiyana xwe xistibû xizmeta ziman, edebiyat û çanda kurdî. Di gelek kovar û rojnameyên kurdî de li ser mijarên cihê dinivîsand û yek ji çalaktirîn kesayetiyên kurd bû. Ew di salmeziniya xwe de sirgûn bû û di heta dawiya jiyana xwe li Norwêcê dijiya.
Sebrî Botanî di 25'ê cotmeha 1998'an de li Oslo, serbajarê Norwêcê, çû ber dilovaniya Xwedê.
Hin ji kitêbên Sebrî Botanî yên çapkirî ev in:
Jon Bernthal
Jonathan Edward Bernthal ( jdb. 20ê îlona 1976) lîstikvanêkî amerîkan e. Ew herî zêde di nav temeşevane de hatîye naskirin dema ku rola xweya bi navê Shane Walsh pêşandana di rêzefîlme The Walking Dead a kanla AMC  li ser Netflix ê.
Herwesa di van filma jî de xweya bûye weka: Daredevil (2015–2018) û The Punisher'' (2017–2019). û The Pasific (2010) de. Herwesa di fîlimên wekî The Wolf of Wall Street (2013), Fury (2014), Sicario (2015), The Accountant (2016), Driver Baby (2017), Wind River (2017).Jinebiyan (2018), û Ford v Ferrari (2019).''
Jiyana Taybetî
Bernthal di 25.9. 2010 de bi hemşîreya trawmayê Erin Angle re zewicî. wan dû kur û keçek hene, Henry (li Tebax 2011 bûye) û Billy (Li çile 2013 bûye), û keçek wan Adeline (Li sibat 2015 bûye).
Qerte
Qerte, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Aziz Nesin
Aziz Nesin (20ê kanûna pêşîn 1915 - 6ê tîrmehê 1995 li Stembol), yek ji nivîskar, rexnegîr, şanonivîs, çîroknivîs û siyasetmedarê navdarên Tirkiyê ye. Nameyê wî yê berê Mehmet Nusret e.
Nesin li pey xwe jiyaneke têr serkeftî, bi hezaran nivîs, bi sedan çîrok, bi dehan pirtûk, gelek xelat û weqfekê hiştiye. Wî li nûjenkirina civakê digeriya. Herçendî di kêşeya Kurd de hîç roleke erênî neleyîstibe jî miroveke demokrat bû.
Pancy-Courtecon
Pancy-Courtecon, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Komelgeha Beyncan
Beyncan (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: Baynjan), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1988an de hatiye avakirin.
Di sala 1988an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 12.000 kesan.
Christine Grän
Christine Grän (jdb. 18'ê nîsana 1952 li Graz, Awistirya ) nivîskareke awistiryayî  ye.
Jiyana wê
Grän li bajarê xwe Almannasî û Îngilîznasî xwend. Piştî mezûnbûn, wê wekî edîtor xebitî û pênc salan li Afrîkayê jiya, ta ku di dawiyê de wekî rojnamevan û nivîskarek serbixwe li Bonn bi cî bû. Grän di serî de wekî nivîskarekî sûc bi rêzeromana xwe ya bi sernavê Anna Marx, ku li ser bingeha motîfên ku rêzeromana Auf eigene Gefahr ji bo ARD bi Thekla Carola Wied re di rola sereke de hat kişandin, navûdeng bû. Dozên li ser mafên pêgirtê detektifa pir guhertî ku Grän di dawiyê de winda kir hebû. Ew ji bo Marx ist tot di sala 1994an de bi Marlowe re di kategoriya Çêtirîn Romana Detektîf - Neteweyî de rûmeta "Civaka Raymond Chandler" a Germenî da.
Girêdanên derveyî
*
Viyan Soran
Leyla Walî Hasan an Viyan Soran (1981 Silêmanî-1 sibat 2006 Haftanîn) şehîda tekoşîna azadiyê ye. Soran di sala 1997an de tev li refên PKKê bû. ji bona protestokirina tecrît û zextên li ser Abdullah Ocalan, agir bi bedena xwe xist.
Viyan Soran endama meclîsa PKK û YJA Star bû.
Qereqûyû
Qereqûyû, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Hol (riwek)
Hol (li hin deveran, holik, holê) (Ilex) navê cinsekî riwekên famîleya holan (Aquifoliaceae) e ku di koma holan (Aquifoliales) de cih digire. Li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Hin cureyên holê bo bexçevaniyê tên çandin.
Cinsên holê pirranî li cihên avhewaya wê tropîk e diçên lê li seranserê erdxanê jî tên dîtin. Herwiha hin endamên vê famîleyê li Kurdistanê jî cihwarbûyî ne. Tenê li Çînê rastî 204 cureyan tên ku ji wan 149 jî tenê li vî welatî diçên.
Hin ji wan jehrdar in
Ilex aquifolium axûdar e (bi jehr e). Him pelên wê, him jî fêkiyên wê yên sor pirr jehrdar in. Hol, îlîsîn, rûtîn, ûrsolîk asîd, nîtrîl menûsdaûrînê dihewîne. 20 heya 30 cureyên holê yên fêkîsor in, jehrdar in. Jehra wê dikare mirov bikûje.
Sîmptomên jehrbûnê lihevketina madeyê, verêşîn, vartoyîbûn (îshel, vîrik), êşa gurçikan, felç û xerabûna rîtma dil ango diltepîn in.
Hol di dermanfiroşî û kozmetîkê de tê bikaranîn.
Di edebiyata devkî de
Ji ber ku fêkiya holê û xuyana riwekê balkêş û dilbijêr e, lê di heman demê de hol jehrdar e, di edebiyata gel de, ji bo mirovên ji derve baş û rind, ji hundir ve jî nebaş û xeterdar gotina hol tê bikaranîn.
Fenouillet-du-Razès
Fenouillet-du-Razès, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Şêxsircîn
Şêxsircîn, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Elbtal
Elbtal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Limburg-Weilburg li Hessen, Almanyayê ye.
Böllen
Böllen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Fridolfing
Fridolfing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Heyarnî
Heyranî, gundekî girêdayê navçeya Mose ya Erzînganê ye.
Qereqoca Rojava
Qereqoca Rojava, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Amûrên muzîkê
Amûrên muzîkê, sazamûr, înstrument an jî enstrument ev tişt û amrazên ku mirov ji bo çêkirina muzîkê bi kar tîne. Amûrên muzîkê bi vî awayî tên dabeşandin: amûrên jîdar an amûrên têldar; amûrên tûşdar; amûrên bayî an amûrên fûyî; amûrên lêdanê û amûrên elektrîk an amûrên elektronîk.
Papleux
Papleux, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Dario Fo
Dario Fo (jdb. li Leggiuno-Sangiano, parêzgeha Varese) yek ji nivîskarên şanoyê, komponîst, amadekarê dikê û aktorekî îtalî ye. Sala 1997an de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.
Têkiliyên wî û kurdan
Dario û hevjîna xwe dostên kurd û Kurdistanê bûn. Gelek caran ji bo mafê kurdan ketiye nav hewldanan. Wî û hevjîna xwe di sala 1997an de ji bo piştgiriyê, nameya li jêr ji bo Trena Aştiyê ya Musa Anter şand.
Bad Dürkheim (navçe)
Bad Dürkheim, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Rheinland-Pfalzê ya Almanyayê ye.
Mozgelan
Mozgelan (1928: مـوزكلان / Mosguilan (Mozgilan); 1946: Mozgelen [sic]; ), gundekî bi ser Êliha Batmanê ve ye.
Ahlam
Ehlam Al-Şamsî ( Bi erebî احلام الشامسي) (13ê Sibatê, 1968 ), stranbêja Îmaratî. Piştevanên wê jê re digotin "Şah", herwisan stranbêjê Siûdî Mihemed Abdo jê re digot "Hunermenda Kendavê"û ew yekem hunermenda kendav bo sitran li mehricana Sousse de sitran gûtin û herwisan Ew di Festîvalên Ramallah û Bir Zeit de du caran beşdarî stranbêjiyê bû.Ew yekem û tenê stranbêjê kendavê ye ku heya îro du caran beşdarî Festîvala Jerash li Urdun, Lîbya û Cezayîr, Festîvala Palmyra li Sûriye, Libnan, Fas di her Festîvala Navneteweyî ya Mawazine û Marrakech de beşdar boyî
Gumuşxane
Gumuşxane (, bi tirkî: Gümüşhane) yek ji bajar û parêzgehên Tirkiyê ye.
Efringen-Kirchen
Efringen-Kirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Gumuşxane
Rûber 6.575 km², gelhe 186.953 (2000) ye. Di tixûbê Kurdistanê de ye, bi parêzgeha Erzinganê ve cîran e. Li vê parêzgehê gundên kurdan jî hene.
Sêsûng
Sêsûng şîwnake dîrokiyê li ser çîyayê Qizil nêzi gundê Soqîyê (tirkî: Yeniköy), gundêkî girêdaye Bêsnîyê ye. Ew girekî bi 5-6 m bilindahî ji keviran çê kirî ye. Sêsûng tê manê sê histûn e. Ew bi gumanî ji keyatiyê Komegene (69 b.z.-72) de ma ye. Sê cot, bi tunî şeş histûnên bi kevirên mezin hatî bû çê kirin li dor gir in. Li her histûneke de heşt kevirên giroverê bi 1,5 eşkêl he ne. Li nêzî gir bîreke bi 7-8 metre kûrahî he ye.
Ferrals-les-Corbières
Ferrals-les-Corbières, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Umer Kor
Umer Kor gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Topal Osman
Topal Osman an jî Yarbay Topal Osman Ağa (jdb. sala 1883 li Giresunê, Împeratoriya Osmanî - m. 2'ê avrêlê 1923, Enqere, Rêvebirina Enqere) yek ji xwînrêjên mezin ên di dawiya osmanî û damezrandina Komara Tirkiyê de xwedî erkên mezin e.
Têkiliya wî bi serokê tevgera netewî ya Tirk Mustafa Kemal Atatürk re çêdibe û heya dawiya jiyana xwe di bin fermandariya Atatürk de dixebite. Beriya ku bi Atatürk re bixebite, di bin fermandariya Talat Paşa de di Komkujiya Ermeniyan de cihdigire. Herwekî fermandariya Komkujiya Pontûs û Grekan ên ku li Anatoliya mane dike. Bi hezaran Pontûsan dikuje.
Topal Osman di Komkujiya Qoçgirîyê de jî cihdigire. Bi hezaran Kurdên bêguneh dikuje. Serê serokên tevgera netewî ya Kurdan Elîşêr Beg û hevalên wî jêdike û ji Atatürk re diyarî dike. Topal Osman dibe navê hemî xirabiyan. Komara nû ya Tirk hemî karên xwe yî kirêt û tarî bi destê wî dike. Di 2'ê avrêla 1923'an de bi fermana Atatürk tê kuştin û meytê wî li baxçeyê qesra Çankaya ku niha serokkomarê Tirkiyê li wir e tê veşartin. Tê gotin ku Atatürk ji pêşketina wî tirsyaye.
Jiyan
Gazî Osman Aga li Gîresûnê di malbateke tirk a eşîra Çepnî de hatiye dinê. Di şerê Balkanan de wek dildar şer kir. Ji lingê xwe birîndar bû û nasnavê "Topal Osman" hatiye gotîn. Di Şerê Cîhanê yê Yekem de wî girtiyên berê li dora xwe civandin û xelkê Gîresûnê, bi taybetî Yewnan û Ermenî, lê tirkên ku diwêrîbûn dijberiya wî jî terorîze hati kir.
Topal Osman wek endamê Teşkilât-ı Mahsusa yek ji beşdarên sereke yên qirkirina Ermeniyan a li herêma Deryaya Reş bû.
Di sala 1920’an de Topal Osman di tepisandina Serhildana Qoçgiriyê de cih girt. Di 29ê cotmehê de, hêzên neqanûnî yên di bin serokatiya Osman de ji bo parastina mala Mustafa Kemal Atatürk hatin erkdarkirin. Topal Osman fermandarê wan bû. Osman di 27ê Adara 1923an de parlamenter Alî Şukru Bey revand û qetil kir. Osman Elî Şukru vexwendibû û di rê de ew xeniqandibû. Şukru li nêzî mala Osman a bi navê Papaz Bagî li quntara Çankayayê hat definkirin. Mustafa Kemal ferman da Serfermandarê Meclîsa Milî Îsmaîl Hakkî ku Osman bê girtin. Osman Aga bi leşkerên xwe re li mala wî barîkat kir. Di dema dorpêçê de leşkerek hate kuştin. Cerdevan bi ser malê de girt û gelek endamên tabloya Osman kuştin û Osman jî bi giranî birîndar kir. Cenazeyê wî li ber avahiya Meclîsê hate daliqandin, piştre derbasî Gîresûnê hate kirin û li wir hate definkirin.
Perist.com
Malpera perist.com ji çavkaniyên înternetê yên bi zimanê kurdî hatiye avakirin. Ev perîst wêk pirtûkxaneyek çavkanîyêye. Perîst bi beş, beş hatiye sazkirin. Perîst, malperên hatine pêşniyarkirin dinirxîne.
Em girîngiyê didin wesfa perîstê.Perîst ne motora lêgerîneye û malperên pêşniyarî hemû qebul nakin. Ji ber vê heger malpera we qebul nebe ger hun zanebin ku ev ne tiştek şexsîye.Armanca me, bikêrhatina perîstê ji bo bikarhênerane, ne ku em perîstê bikin cîhê reklamê û danasînê.
Ji bona perîst serast bixebite me çend rêz destnîşankirîye.Malperên ku ev rêzan xerab dikin nikarin tevlî perîste bibin. Yên ku bixwe di perîstêdeni ji ku ev rêzan xerab bikin em dikarin wan ji perîstê derxin.
Qerebaş
Qerebaş, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Władysław Reymont
Władysław Stanisław Reymont (jdb. li Kobiele Wielkie a li ber Radomsko; m.  li Warşova) nivîskarekî Polonî bû. Sala 1924î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt. Wî realîzm û natûralîzm di bin afirêndêriya taybetiya pênûsa xwe de dikir parcotî.
Celal Melekşa
Celal Melekşa (Soranî: جەلال مەلەکشا, Jalal Malaksha) (ji dayik bûyê 1951 – 31 çiriya pêşîn 2020) helbestvan, nivîskar û rojnamevanek kurd bû ji Rojhilatê Kurdistanê. Celal Melekşa bi kurdî (soranî) û farisî helbest nivîsiye û helbestên wî bi çend zimanan hatine wergerandin. Ew li gundê Melekşa li parêzgeha Kurdistana Îranê ji dayik bûye û li 31ê çiriya pêşîn 2020an di 69 saliya xwe de li bajarê Sineyê wefat kiriye.
Sibe na dusibe (fîlm)
Sibe na dusibe fîlmek felaketê ya çîroka zanistî ya amerîkî ya sala 2004an e ku ji hêla Roland Emmerich ve hatî derhênerkirin, çêkirin û nivîsandin. Ew li ser bingeha pirtûka 1999an a Coming Global Superstorm ji hêla Art Bell û Whitley Strieber ve hat çêkirin. Di fîlmê de Dennis Quaid, Jake Gyllenhaal, Sela Ward, Emmy Rossum û Ian Holm dilîzin. Fîlm bandorên guherîna avhewayê yên felaket ên ku bi têkçûna gera Okyanûsa Atlantîk a Bakur re çêdibe vedibêje. Rêzek bûyerên hewayê yên tund di guherîna avhewayê de dest pê dike û dibe sedema serdemek nû ya qeşayê.
Mîndaugas
Mîndaguas (1203 - 12'ê Rezbera 1263) mîrê yekemîn ku tê zanîn yê Mîrîtiya Mezin a Lîtvanya ye. Di 1235'a de serwerî bi dest xist û di 1251'ê de mîna Keyê Lîtvanya hat bi tackirin. Ew bi gelemperî mîna damezrînerê Lîtvanya û yekemîn serwerê yekîtiya Baltikan tê nasîn. Di navbera 1250 û 1251 de mîna bawerekî Katolîkên Romayê hat vaftîzkirin û bi saya vê yekê têkiliyek bi Mîrê Lîvonyayê re bi dest xist û di 29'ê hezîranê an jî 6'ê tîrmehê, 1253, taca Keyîtiya Lîtvanya da serê xwe. Di dema dewleta Lîtvanya de Mîndaugas vegeriya bawerî ya xwe ya berê kû mîna Paganîzm tê binavkirin. Ji ber vê yekê demeke dirêj navbera dewleta Lîtvanya û Şovalyeyên Tîtonî xera bû.
Keyîtiya Lîtvanya
Piştî damezrandina Keyîtiya Lîtvanya Mîndaugas û xanima wî Morta di havîna 1253'êyê de hatin bi tackirin. 6'ê Tîrmehê di roja me de mîna Roja Dewletbûnê (Lîtvanî: Valstybės diena); tê pîrozkirin ji aliyê Lîtvaniyan ve. Lê birastî roja teqez nayê zanîn. Cihê taclixwekirinê jî nayê zanîn. Bi vaftîzbûna Mîndaugas hat zanîn ku gel ji bo ola Xirîstiyanî ne amade bûn û bandora vê li ser pêşdeçûnê ve çêbû. Mîndaugas piştî taclixwekirinê di derbekê de hin welatên rojava (Samogitia, Nadruva,û Dainava) bi serweriya Mîrê Lîvonya re parvekir. Ev bûyer di van salên dawî de gelekî tê nîqaşkirin û tê gotin ku Mîndaugas beşeke mezin a welat kiriye bin destê mîran de. Lê her çawa jî be 8 salan rewşeke aştiyê hate peydekirin. Di dema Mîndaugas de têkiliyên Lîtvaniyan bi gelên Ewropiyên Rojava û Vatîkanê re xurt bûn. Di sala 1255'a de Mîndaugas ji Papa Aleksandirê 4emîn bo kurê xwe destûr stend ku taca Keyîtiya Lîtvanya bidê serê wî. Dezgeheke birêkûpêk, birêveberiyeke resen û têkiliyên dîplomatîk hatin geşkirin.
Weşanxaneyê Vate
Serra 1996 de çend kirmancê ke bi kirmanckî nusenê û mintiqayanê cîya-cîyayan ra yê, peytextê Swedî Stockholm de bi nameyê Grûba Xebate ya Vateyî yew grûbe naye ro.
Serra 2003 ra pey zî Kovara Vateyî bi dewreyêke newe Îstanbul de ameye çapkerdene. Hetanî ewro Weşanxaneyê Vateyî 31 kitabî û 11 hûmarê Kovara Vateyî çap kerdê. Nê kitaban ra 2 bi tirki, 1 bi tirki û kurmanckî, 1 bi tirkî û kirmanckî, 4 teneyî bi kurmanckî û 23 teneyî zî bi kirmanckî çap bîy.
Şetunis
Şetunis, gundeke ji eşîreta Doskî Joriyan, li Başûrê Kurdistanê, li ser sinorê başûr-bakur ê Kurdistanê, ser bi qeza Amêdiyê.
Li gor amara sala 2017an hijmara hevwelatiyên gundê Şetunis dibe 1181 û 261 xêzan. Niha hevwelatiyên gundê Şetunis akincî ne li parêzgeha Dihok taxa Hewşkê, Soran, Sersink, Şîladizê, Gever û Merîna.
Jêdera navê Şetunis
Derbarê navê gundê Şetunis heta niha çi zanyarî ên rast di dest me de nînin bi tenê hindek boçûn ên devokî hene ku bi hevre grêdaneke xwezayî a hebûna Robarê Şîn ku şet bi ramana robar dihê di zamanê erebî de û ew likandina unis aşkira ye ku ji Yunis hatiye lê ew Yunis kî ye kî nîne mexabin nahê zanîn.
Siriştê gundê Şetunis
Gundê Şetunis bi sirişt û jîngeha xwe a pirî warên balkêş navdare. Derbas bûna Robarê Şîn di navenda gund de ciwaniyeka mezin daye sîmayê gundî. Dîsan gelek çiya, dol, nihal, kanî û şikeftên mezin li gund hene û gund bi çiya ên bilind û asê hatiye dorpêç kirin weke çiya ên Serderê, Pişta Gundî, Sertî, Tekelê, Dilêj, Sipî û Perespan.
Elbet di nava van çiya û dol û nihalan de kanî û cû wê pir hebin çi ew kanî biharî bin ên ku piştî nemana befrê ji bin erd derdiketin paşî dîsan hişik dibûn an jî kanî ên herdemî bin. Ava kaniyan jêdera sereke a ava vexwarinê û kar û barên rojane ên gundiyan bû, navên kaniyan jî ev bûn: Serokanî, Mêşkê, Menda, Sergîza, Pembiya, Gurgava, Bizinminê, Xaranê, Kewa û Sergirî.
Jiyana civakî a gundê Şetunis
Di derbarê jiyana civakî a gundê Şetunis ew mînaka êkrêzî û bi hevre jiyan û hev pejiraninê bû, Şetunisyan peywendî ên xizmatî bi gund û eşîrên derdora xwe re girê dane. Bi hevre jiyana gundiyan bibû dergehê seredan û rûniştina şevbêrî ên pirî xweşî û serpêhatî û dîwanên bi keyf û serbor ji bû gundiyan û kesayetî ên gund û eşîrên derdor.
Aborî a gundê Şetunis
Bi awayekî giştî jiyana aborî li devera Doskî jorî an di barûdoxên aloz de derbas dibû, ji ber alozî û zehmeta rêyên hatin û çûnê ji bo tirimpêlan. Ji bervê jî hemû kesan ne dikarî kerek yan hêstirek ji xwe re bikrin ji bo veguhastina berhemên xwe da ku veguhêzin cihên bazirganî û ji xwe re bi firoşin, ev bibû egerek ji bû rewşa aborî a ne baş a Doskî jorî an.
Lê rewşa aborî a xelkê gundê Şetunis li çav wan hindekî baş bû ji ber giringî a cihê erdnîgarî ê gund ku bibû navendeke bazirganî li deverê di navbera sinor ên başûr û bakûr de, pitirî a bazirganî a wan bi gundên Doskî an ên li bakûr bû herî zêde jî bi Oramar û Satê an re bûn. Gelek caran jî karwanîn Şetunisyan ên bazirganî gehiştine bajarên Mûsil, Amêdî, Şêrwan, Goretû û Mêrgesorê, bazirganî a wan jî herî zêde li ser pez, terş û kewal, qumaş û tûtinê bû, ji aliyekê din ve Robarê Şîn bibû egerê keş û hewa ê xweş û fênik û çerwanekê baş ji bû pez û terş û kewalî. Dîsan robar bibû egerê hebûna giya ên biharî ên xwarnê li dol û nihalên gund weke rese, Kuvark û stirk. Darên fêqî jî weke Mêw, Behîv û Gûz hebûn ku sûdek aborî a herî mezin dida xelkê gund.
Gundê Şetunis û tevgera azadî xwaza kurdî
Gundê Şetunis roleke pêşeng lîstiye di meydana xebata tevgera azadî xwaza gelê kurd de, Her ji şoreş ên pêşîn ên Barzan paşî Komara Kurdistanê û Şoreşa Îlonê û Şoreşa gulanê heta şerên têkbirina terorîst ên Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê. Û di vê rêde gelek şehîd dane mîna Şehîd Ebdulrehman Selîm Şetunisî ku êkem şehîdê fermandar bû li devara Badînan li şoreşa îlonê û dîsan Şehîd Mihemed Emîn Xurşîd, Şehîd Sidqî Ebdulrehman Şetunisî, Şehîd Elî Salih Şetunisî, Şehîd Hisên Teha Şetunisî, Şehîd Saman Şetunisî...hwd. Dîsan gundê Şetunis xwedî çendîn pêşmerge û fermandar ên xwedî xebat bû mîna Seîd Ebdulrehman Şetunisî, Hecî Umer Şetunisî, Umere Sor Şetunisî, Hesen Erefat Şetunisî, Şukrî Silêman Şetunisî, Tahir Îsmaîl Şetunisî û hwd.
Taybêt, Motkî
Taybet (bi Tirkî; Erler) gundekî girêdayî navçeya Motkî ya Bedlîsê ya Bakurê Kurdistanê ye.
Dîrok
Taybet, gundekî navçeya Motkî ya girêdayî Bitlîsê ye ku li Bakurê Kurdistanê ye. Kurd û Erebên parêzgeha Besra ya Iraqê li gund dijîn. Wateya Taybet di tirkî de 'Erler' e û navê wê yê pir kevn bi ermenî 'Xavarik' bû ji ber ku berê Ermenî dijiyan.
Erdnîgarî
Gund 50 km ji navenda bajarê Bedlîsê û 30 km ji navenda bajarê Motkiyê dûr e. Gund li bakurê rojavayê Motkiyê ye û bi rêya gundekî 4,9 km ya gundê Çitliyolê digihêje rêya parêzgeha Heskîfê ya bi jimareya 13-77.
Genco Gülan
Genco Gülan, di 13'ê kanûna paşîn a 1969'an de li Stenbolê (Tirkiye) hatiye dinê, hunermend û ramanwerekî nûjen ê tirk e. Ew nuha (2012) li Stenbol û Îzmîrê dijî û kar dike. Ji bilî şêwekarî û peykersaziyê, ew hunerên wekî performansê û medyaya nû jî li dar dixe. Berhemên wî bi giştî, wek "hunera ramanî" tê binavkirin. Gülan, li dû kutakirina xwe ya li ser Siyaset û Hevotina Hunerê ya li Zanîngeha Bosforê ya Stenbolê, li New Yorkê jî li Zaningeha New School lîsansa xwe temam kiriye.
Îro (2012), li Akademiya Sînanê Avahîsaz û li Zanîngeha Bosforê dersan dide.
Bîbliyografî
978-9944-0160-6-3 Usage of the Term 'Digital Revolution' in Relation with the New Technology, LAP, 2009. ISBN-13: 978-3838320472 ISBN: 9789944016001
Sia
Sia Kate Isobelle Furler (zayîn 18ê Kanûnê 1975), stranbêj-helbestnivîs, çêkerê qeydê û derhênerê muzîkê ya Awistralyayî ye. Karsazek stranê li Adelaide wek cureya Acad Jazz Band Krisp di destpêka salên 1990an de dest pê kir. Di sala 1997an de, gava Crips hate qedexekirin, ew albûma yekemîn a ji OnlySee li Awistralyayê azad kir. Ew paşê çûye Londonê, Îngilistanê ku ji bo pêşkêşên brîtanî ji bo duo Zero 7.
Lîsteya volkanên Erîtreayê
Eva ha lîsteya volkanên çalak û temirî yên Erîtreayê ye.
Şerefxan
Çend peyvên bi vî navî hene:
Lîsteya Xelatgirên Nobela Aboriyê
Lîsteya Xelatwergirên Xelata Nobelê ya Aboriyê
2006 Edmund Phelps
2005	Robert J. Aumann, Thomas C. Schelling
2004	Finn E. Kydland, Edward C. Prescott
2002	Daniel Kahneman, Vernon L. Smith
2001	George A. Akerlof, A. Michael Spence, Joseph E. Stiglitz
2000	James J. Heckman, Daniel L. McFadden
1999	Robert Alexander Mundell
1998	Amartya Sen
1997	Robert C. Merton, Myron S. Scholes
1996	James A. Mirrlees, William Vickrey
1995	Robert E. Lucas Jr.
1992	Gary S. Becker
1991	Ronald H. Coase
1990	Harry M. Markowitz, Merton H. Miller, William F. Sharpe
1989	Trygve Haavelmo
1988	Maurice Allais
1987	Robert M. Solow
1986	James M. Buchanan
1985	Franco Modigliani
1984	Richard Stone
1983	Gerard Debreu
1982	George J. Stigler
1981	James Tobin
1980	Lawrence R. Klein
1979	Theodore Schultz, Sir Arthur Lewis
1978	Herbert A. Simon
1977	Bertil Ohlin, James Meade
1976	Milton Friedman
1975	Leonid Vitaliyevich Kantorovich, Tjalling C. Koopmans
1974	Gunnar Myrdal, Friedrich August von Hayek
1973	Wassily Leontief
1972	John Hicks, Kenneth J. Arrow
1971	Simon Kuznets
1970	Paul A. Samuelson
1969	Ragnar Frisch, Jan Tinbergen
Plastîk
Plastîk, kêm caran teknopolîmer, materyal in ku bi giranî ji makromolekulan pêk tên.
Koma dendûreşkan
Koma dendûreşkan (Solanales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Di vê komê de 5 famîleyên riwekan hene ku darokî yan jî giha ne.
Plastîk
Tê texmînkirin ku di navbera salên 1950 û 2017'an de 9,2 milyar ton plastîk hatiye çêkirin. Ji sala 2004an û vir ve nîvê vê plastîk hatiye çêkirin. Di sala 2020an de 400 mîlyon ton plastîk hatiye hilberandin. Ger meylên gerdûnî yên li ser daxwaza plastîk berdewam bikin, tê texmîn kirin ku heya sala 2050 hilberîna plastîk a cîhanî ya salane dê bigihîje 1,100 mîlyon ton.
Serkeftin û serdestiya plastîkên ku di destpêka sedsala 20an de dest pê dike, bûye sedema pirsgirêkên hawîrdorê yên berbelav, ji ber rêjeya hilweşîna wan a hêdî di ekosîstemên xwezayî de. Di dawiya sedsala 20an de, pîşesaziya plastîk vezîvirandinê pêş xist da ku fikarên hawîrdorê sivik bike. Di heman demê de hilberîna plastîk a teze berdewam dike û berpirsiyariya qirêjiya plastîk dixe ser xerîdar. Pargîdaniyên sereke yên hilberîna plastîk gumanbariya aborî ya vezîvirandinê guman kirin, û domdariya aborî qet baştir nebû. Lewma berhevkirin û vezîvirandina plastîkê bi giranî bêbandor e. Ew ji ber têkçûna çareserkirina tevliheviyên hevdem ên paqijkirin û dabeşkirina plastîkên kevn e, da ku ji nû ve bê bikaranîn. Piraniya plastîkên ku têne hilberandin ji nû ve nehatine bikar anîn, an di zeviyan de têne girtin an jî di hawîrdorê de wekî qirêjiya plastîk berdewam dikin. Qirêjiya plastîk dikare li hemû avên mezin ên cîhanê were dîtin, mînakî, di hemû okyanûsên cîhanê de perçeyên zibil çêdike û ekosîstemên bejayî qirêj dike. Ji hemû plastîkên ku heta niha hatine avêtin, %14 hatiye şewitandin û ji %10 kêmtir jî hatiye vezîvirandin.
Di aboriyên pêşkeftî de, bi qasî sêyeka plastîk di paketkirinê de tê bikar anîn. Sêyek din di avahiyan de di sepanên wekî boriyên lûle, avjenî an rûkala vinyl de têne bikar anîn. Bikaranîna din otomobîlan (heta 20% plastîk e[4]), mobîlya, û pêlîstokan dihewînin. Di welatên din de, dibe ku serîlêdanên plastîk cûda bibin; 42% ji plastîka Hindistanê di paketkirinê de tê bikaranîn. Di warê bijîjkî de, implantên polîmer û amûrên din ên bijîjkî bi kêmî ve ji plastîk têne çêkirin. Li çaraliyê cîhanê, her sal ji her kesî re 50 kg plastîk tê hilberandin, ku hilberîn her deh salan carekê duqat dibe.
Yekemîn plastika bi tevahî sentetîk a cîhanê Bakelite bû, ku di sala 1907an de li New Yorkê ji hêla Leo Baekeland ve hat îcadkirin. Wî têgeha "plastîk" jî çêkir. Îro bi dehan cureyên plastîk têne hilberandin, wek polîetîlen, ku bi berfirehî di paketkirina hilberan de tê bikar anîn, û polîvînîl klorîd (PVC), ku ji ber hêz û domdariya xwe di avakirin û lûleyan de tê bikar anîn. Gelek kîmyazan beşdarî zanista materyalên plastîkê bûne, di nav wan de xwediyê xelata Nobelê Hermann Staudinger, ku jê re "bavê kîmyaya polîmer" tê gotin û Herman Mark, ku wekî "bavê fîzîka polîmer" tê zanîn.
Gîwî Mukriyanî
Gîwî Mukriyanî an Gîw Mukriyanî (jdb. 1904 li Mehabad, Rojhilata Kurdistanê - m. 24 tîrmeh 1977 li Mûsil, Îraq), weşankar, rojnamevan û ferhengdanerekî kurd bû. Gîwî Mukriyanî nivîskarê pirtûka Elfûbêy kurdî wênedar be tîpî latînî û danerê çend ferhengên kurdî ye, wekî Ferhengî Kurdistan.
Qanqirt
Qanqirt, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Qebaseqal
Qebaseqal, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye. Gund bindestî faqulteya zanîngeha dîjleyê, li ser riya Bismil-Amed ya kevn dimîne.
Debara gund
Gelemperî gund xwedî erd û mekîneya çinînê ne. Havînî mekîneyên xwe yê çinîninê dişînin gundên derdora xwe û debara xwe pê dikin.
Saint-Pargoire
Saint-Pargoire, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Grabenstätt
Grabenstätt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Traunstein li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ferran
Ferran, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Qabaqlî
Qabaqlî, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Cinerî
Cineriya (1928: جنرى / Djineïri (Cinerî); ), gundekî êzîdiya ye bi ser Êliha Batmanê ve ye. Ji vê herêmê re dibêjin "Welata Xalta a milete êzîdî".
Elz, Hessen
Elz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Limburg-Weilburg li Hessen, Almanyayê ye.
Eimeldingen
Eimeldingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Parcy-et-Tigny
Parcy-et-Tigny, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Newava
Newava, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
SLIP
SLIP (Serial Line Internet Protocol) protokolek standard ji bo bihevgirêdana du mekîneya di înternet de ye. Wekî mina sazkirina komunîkasyonek neqeba kompûtereke bi serverek li cem ISP (Internet Service Provider), SLIP tene bi TCP/IP lihevhatîye. Ev protokolek kewn e û vek PPP ne şîfrekirîye komunîkasyon.
Herisa kîmyayî
Herisa kîmyayî, herisa enzîmî (bi îngilîzî:chemical digestion, enzymatic digestion ) Xurek di nav xaneyan de, ji boy çêkirina xaneyên nû, enzîm, hormon an jî ji boy destxistina ATP tê bi karanîn, loma pêdiviya xaneyên mirov bi proteîn, enzîm, hormon hwd heye. Di nav xurekan de dibe ku ji van molekulan hebe, lê ev molekulên nav xaneyên mirov ji molekulên nav xaneyên ajal û riwekan cuda ye. Wekî mînak; gava mirov goştê bizinê dixwe, di nav goşt de proteîn jî digire. Lê proteînên bizinê û yên xaneyên mirov ne yek e, loma xane ev proteînan rasterast bi kar nayîne, proteînên goştê bizinê bi herisa kîmyayî tê hilweşandin boy asîdên amînî. Asîdîn amînî yekeya proteîn e. Xaneyên mirov asîdên amînî yên ji goştê bizinê bi kar tînin ji boy çêkirina proteînên xaneyên mirov. Hin curê xurek wisa hûrik in ku ne hewce ye bê heriskirin, rasterast bi hêsanî ji coga herisê derbasî nav xwînê û xaneyan dibe. Wekî mînak; av, xwê, vîtamîn, glukoz, fruktoz, kanza(mîneral) hwd. Xwarinên rojane bi gelemperî ji molekulên aloz pêk tên. Goşt, nan, hêk, hemû cûre rûn, şekirê çayê, şîr, pênir, savar, birinc, maqarnê û hwd molekulên aloz lixwe digirin. Di nav van xurekan de li gel molekulên sakar, molekulên aloz ên wekî proteîn, nîşa, glîkojen, çewrî û asîdên nukleî( ADN, ARN ) heye. Molekulên aloz wekî molekulên gewre (makro molekul) bi nav dibin û ji ber qebareya xwe ya gir, nikarin ji parzûna xaneyê derbasî nav xaneyê bibin. Molekulên aloz pêşî di coga herisê de bi navbeynkariya enzîman tê hilweşandin boy molekulên sakar(sade), paşê molekulên sakar dikevin nav xaneyan. Dema ji molekula aloz, molekulên sakar tê bi destxistin, Şêweya molekula aloz bi bi awayek fîzîkî û kîmyayî diguhere. Ango molekula aloz û ya sakar ji aliyê pêkhateya kîmyayî û qebareya molekulî de ji hevdu cuda ne. Wekî mînak; nan û maqarnê molekula nîşayê lixwe digirin. Nîşa molekulek aloz e, ji parzûna xaneyê nikare derbasî nav xaneyan bibe, di nav avê de ne tiwawe ye, ango di nav avê de nahele. Herwiha tahma(çêj) nîşayê ne şirîn e. Enzîmên herisê û av nîşayê hildiweşînin boy glukozê. Glukoz yekeya(monomer) nîşayê ye, ango nîşa ji zincîra glukozan pêk tê. Her çiqas ji herisa nîşayê peyda bibe jî, glukoz û nîşa naşîbin hev. Glukoz hûrik e, dikare ji parzûna xaneyê derbasî nav xaneyê bibe. Tahma glukozê şirîn e û glukoz molekulek tiwawe yê .Hilweşandina molekulên gewre ya bi navbeynkariya enzîman û bi lê zêdekirana avê, wekî herisa kîmyayî tê bi navkirin. Herisa kîmyayî hem di nav coga herisê, hem jî di nav xaneyan laş de rû dide. Di coga herisê mirov de di dev, gede û rûviya zirav de bi derdana enzîman, xurek bi herisa kîmayayî tê têkşikestin. Ji boy herisa kîmyayî, divê şert û mercên hawirdor a heriskirin rû dide, guncav be. Ji boy heriskirinê, divê enzîma guncav, pH a guncav, germahiya guncav û bi têra xwe av hebe. Piraniya xurekên herisbûyî di rûviya zirav de ji aliyê memîleyên li ser rûyê rûviya zirav ve tê mijandin.
Antîoxos I Sotêr
Antîoxos I Sotêr, Antîoxosê Yekem padîşah de Împeratoriya Seleukî bû navbera salên 281 û 261 b.z.. Ew şahê duyem ê Împeratoriya Seleukî yê serdema helenîstîk bû.
Koma baqilan
Koma baqilan, koma kulîlkpepûleyan (Fabales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin.
Sîstematîk
Di koma baqilan (Fabales) de 4 famîleyên riwekan hene:
Xoy (navçe)
Xoy yek ji şaristanên parêzgeha Azerbaycana Rojava û Rojhilatê Kurdistanê ye. Navenda vê şaristanê bajarê Xoy ye.
Dabeşkirina navçeyê
4 nahiye û 6 bajar li navçeya Xoyê hene :
George Bernard Shaw
George Bernard Shaw (jdb. li Dublin, Îrlenda - m. 2ê çiriya paşîn a 1950 li Ayot Saint Lawrence) nivîskar û dramatîkerê îrlendî bû û di sala 1925an de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtîbû.
Ferqan
Ferqan gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Fischingen, Baden-Württemberg
Fischingen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Lörrach li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Zimanê yewnanî
Zimanê yewnanî (Ελληνική γλώσσα hellēnikē glōssa, îro ellinikí glóssa) zimanekî hind û ewropayî ye. Bi zimanê makedoniya kevn lêzim e.
Li Yewnanistanê, li giravên Deryaya Egeyî û Kîprosê tê axavtin. Herwekî cihên ku yewnanî lê dijîn tê peyivîn. Zimanekê kevn ê dinyayê ye. Bi qasî 15-20 milyon kesî ve tê bikaranîn. Yewnaniya nûjen (dîmotîkî) herçendî guhertîbe jî, bingeha xwe ji şarezayiya yewnanî ya kevn digire.
Gellek peyvên yewnaniya kevn di zimanên rojane de tên bikaranîn. Yewnanî di 3.500 salan vir de xwediyê nivîsê ye.
Alfabeyeke taybet a vî zimanî heye.
Miqsîoxlî
Miqsîoxlî, gundekî bi ser paytexta Kurdistanê Amedê ve ye.
Parfondeval, Aisne
Parfondeval, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.