cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beton
Xîz û berhûrik bi av û çementê (çîmento) tên strîn û dema ziwa bibe ev têkel dibe beton. Di betonê de ji xeynî çementê, qîr, debûş û gelek têkelên din jî tên bikaranîn.
Beriya betonê çamûr (herî) navdar bû lê îro kereseya sereke ya avadaniyê bûye beton. Beton bo şewatê, xetereyên nûklear, laser (lehî) hwd bikêr e.
Dîroka betonê
Ev 5 hezar sal in, mirovahî di avadaniyê zeliqokan bikartînin. 10 hezar sal berê li Kurdistan û Anatoliyayê kîl tê zanîn û bikaranîn. Egîptiyan (misir) li şûna çementê xweliya kîlê bikardianîne. Avadanî cara berê li Mezopotamyayê (parek axa Kurdistanê jî tê de ye) rûdaye. Heya salên 1980'yî jî li Kurdistanê kîl, çamûr gelek dihate bikaranîn. Ji ber ku Kurdistan li ser xeta erdhejê ye, niha avahiyên betonî pirr bûne.
Pozolan (ji navê Pozzuoli) sala 1796'ê ji aliyê James Perker brîtanî hatiye patentkirin ku beriya çementê dihate bikaranîn. Sala 1824'ê hostayê dîwarê yê brîtanî Joseph Aspdin kevirê kevirê kirêcê bi kîlê dişewitîne û çementê îcad dike. Navê çementa xwe jî dike çementa Portlandê.
Nogent-le-Sec
Nogent-le-Sec, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Semol
Semol, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Isle-et-Bardais
Isle-et-Bardais, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Tûdan xoy
Tûdan  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 273 kes ( 50 malbat) bûn.
Aqababa Seng
Aqababa Seng gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Grandcamp-Maisy
Grandcamp-Maisy, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bad Schandau
Bad Schandau, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonyayê ye.
Coinces
Coinces, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Korswandt
Korswandt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Hefte
Bide ber
demsal, heyv, meh, roj, sal
Îlbeglî
Îlbeglî, gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.
Rojhan Beken
Rojhan Beken 1974 Mêrdîn hunermendekî kurd e.
Rojhan Beken 1974'an de wekî zarokê malbateke mêrdînî hat dinê.Dibistane li Serêkaniyê düxini û li Serêkaniyê mezin dibi. Malbata wi Serêkaniyê dijin. Li Zanîngeha Trakyayê beşa perwerdehiyê exwend. Hê li wê zanîngehê komeke muzîkê ava kir. Gelek salan bi muzîkarê tirk Haluk Levent re karê muzîkê domand, di albumên Levent'e stranên ku gotin ê wî bûn cih girtin. Beken, çend sal berê dema kurdî ferq kir dest bi hînbûna wê kir. Yekem albuma wî bi navê "Lawo" derket. Rojhan Beken ku li Stenbolê dijî, "Evîna Azadî" albuma wî ya duyem e.
Berhem
Berhemekanî hunermend rojhan beken le staylî ROCK da berçaw dekewê. Albomî yekemî ew hunermende zortir le ser EVÎN û babetekanî takekesîye bellam le albomî duhem da ew hunermende zortir le ser meseley nîştimanî dwaye.
Mehmet Akif Ersoy
Mehmet Âkif Ersoy (jdb. 1873 li Fatih, Stenbol; m. li Stenbol), yek ji helbestvanê navdarekî tirk e. Nivîskarê sirûda neteweyî ya Tirkiyê bi navê "Korkma - Netirse" ye. Navê wî yê di malbatê de Raghîyf bûye. Dibistana ajalnasiyê bidawîkiriye. Di dawiya Osmaniyan de doza ji nû ve vejîna Împaratoriya Osmanî dikir. Xwedî nêrînên Tirk-Îslamîst bûn. Dema Komara Tirkiyê ava dibe dewlet biryarekê distîne ku sirûdeke neteweyî were çêkirin. Ji bo wê pêşbirkekê tê lidarxistin. Di wê pêşbirkê de helbesta Ersoy a bi navê "Netirse!" tê hilbijartin û Ersoy 500 Lîra xelatê werdigire.
Piştre nakokî di navbera wî û Mustafa Kemal Atatürk de derdikevin û sirgûnê Misirê dikin. Heya beriya mirinê nahêlin ew were Tirkiyê.
Şazend (navçe)
Şazend yek ji navçeyên parêzgeha Merkeziyê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Şazend e.
Grangues
Grangues, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şingêlê
Şingêlê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Anna Netrebko
Anna Netrebko ( jdb.18ê îlonê 1971 li Krasnodar, Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst) sopranoyeke rûsî-awistirî ye.
Sindiyankê
Sindiyankê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Qaşqayî
Qaşqayî, gelekî koçber li başûrê Îranê, li parêzgeha Farsê li dedora Şîrazê ye. Zimanê wan yek ji zimanên tirkî yên saxa oxizî ye. Qaşqayî tirkîaxiv bin jî, di nav êla wan de kêm qebîlên lurî-, kurdî-, belûçî- û erebîaxiv hene. Torinên qaşqayiyan bikevneşopî ji qebîla amele ne. Amele (xebatkar) biesle xwe kurd in û ji aliye Kerîm Xanê Zend ve ji Luristana piştîkû li farsê hatine akincîhkirin.
Nojeon-en-Vexin
Nojeon-en-Vexin, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Tûre xoy
Tûre  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 275 kes ( 78 malbat) bûn.
Erebên mesîhî
Erebên mesîhî kesên ku bi dînê Xiristiyanî dişopînin û bi esle xwe Ereb in. Hejmara Xiristiyanên Ereb ên li Rojhilata Navîn dijîn di navbera 10 û 15 mîlyonî de ye. Hejmarek mezin ji padîşahî û împaratoriyên Ereb ên destpêkê Xirîstiyanî qebûl kirin, di nav wan de Nabataî, Laxmî, Salihî, Tanuxî, û Gessenî.
Dîrok
Xirîstiyanên Ereb yek ji wan ên pêşîn bûn ku Xirîstiyantî qebûl kirin. Gelek eşîrên ereban hebûn ku ji sedsala yekê dest pê kir bûn Xirîstiyanî. Erebî jî yek ji wergerên pêşîn ên Încîlê bû.
Koçir
Koçir, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xingyi, Guizhou
Xingyi, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Guizhouyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 784.032 kesî
Bahîzey Biçûk
Bahîzey Biçûk, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Balafirgeha Sêwasê
Balafirgeha Sêwasê yan jî Balafirgeha Nuri Demirağ ya Sêwasê, yek ji balafirgehên bakûrê Kurdistanê ye. Balafirgeh di sala 1957an de hatiye vekirin.
Bad Grönenbach
Bad Grönenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Balafirgeha Sêwasê
Çavkanî
sivas.dhmi.gov
Windows CE 3.0
енекгнегнегекне
нещлгна9шгрнорно
н
шгн
ш
Berneuil, Charente-Maritime
Berneuil, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Faf
Faf gundekî Omeriya ye ku girêdayî navçeya  Mehsertê a girêdayî Mêrdînê  ye.
Kexasen
Kexasen, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Baqil
Keşol, baqil, beqle, beqilk riwekek ji famîleya baqilan e û bo xwarinê tê bikaranîn.
Ji vir nêzîkê 9 hezar sal berê li Îsraêlê hatiye bikaranîn, bermahiyên wê li bajarê Nazaretê hatin vedîtin. Herwiha di gorîstanên li devedorê Deryaya Naverast de bermahî hatin vedîtin ku ji vir 3-4 hezar sal berê li van deveran dihatibûye bikaranîn.
Ligel riwekên din ên ji famîleya baqilan nîsk û nokê bo mirovan di xurdemeniyê de cihekê girîng digire, kana proteînan e. Bi hezaran salan in ji aliyê mirovan ve çandiniya wê tê kirin.
Herêmêm Kurdistanê Botan, Behdînan, Tolhildan, Kurdistana Sûrî û herêma Soran bo çandiniya famîleya baqilan baş e. Mixabin ji ber gelek sedeman kurd pirranî xurdemeniya xwe dikirrin, bi xwe çandiniya wê nakin.
Toksîkolojî
Vicia faba dikare Favîzmê bitetikîne. Li hin deverên Deryaya Naverast mirov ji kulîlkên wê yan ji keşolê bi xwe alerjiyê digirin. Lê ev ne ji beqleyê bi xwe, pirranî ji ber hin taybetiyên organîzmaya wan mirovan e. Ji ber ku beqle di xwe de vîsîn û convîsîn dihewîne ev pêk tê.
Encyclopædia Britannica
(latînî ji bo "Ensîklopediya brîtanî") ensîklopediyeke bi zimanê îngilîzî ya agahiyên gelemper e. Ew ji hêla Encyclopædia Britannica, Inc. ve tê weşandin. Pargîdanî ji sedsala 18an vir ve heye, her çend di nav sedsalan de gelek caran xwediyê wê guheriye. Ensîklopedî ji aliyê bi qasî 100 edîtorên tam-dêmî û ji 4.000î zêdetir beşdaran vê tê birêvebirin. Guhartoya 2010an ya çapa 15em, ku 32 cild vedihewîne û ji 32.640 rûpelan pêk tê, çapa dawî ya çapkirî bû. Ji sala 2011an vir ve, ew tenê wekî ensîklopediya serhêl tê weşandin.
Ji bo 244 salan hatiye çapkirin, Britannica bi zimanê îngilîzî ensîklopediya çapkirî ya herî temen dirêj bû. Ew yekem car di navbera 1768 û 1771an de li paytexta Skotlandê Edinburghê, wekî sê cild hatiye weşandin. Hecma ensîklopedî fireh bû: çapa duyem ji 10 cildan pêk dihat, û bi çapa xwe ya çarem (1801–1810) derket 20 cildan.
Xomeyn (navçe)
Xomeyn yek ji navçeyên parêzgeha Merkeziyê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Xomeyn e.
Roseman
Roseman, gundekî gundistana Îmama navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Roseman 201 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 43 e.
Siiriya
Siiriya, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Bad Schmiedeberg
Bad Schmiedeberg, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Saksonya-Anhaltê ye.
Gewrik, Mehsert
Gewrik gundekî Omeriya ye ku girêdayî navçeya  Mehsertê a girêdayî Mêrdînê  ye.
Dadaş
Dadaş an Dedaş (ji farisî: derddaş tê wateya hevparê êşê, di azerî û tirkomanî de bi mecazî bira) ji rûnişvanên bajarê Erzîromê re tê gotin. Dadaş ne êl ne jî eşîr in, piraniya wan piştî komkujiya ermeniyan ji hêla bakûrê Erzîrom re hatine li vî bajarê akincîh bûne. Dadaş pir ji Kurdan diqarin, û li dijî kurdane, Di nava romiyan de peyva Dadaş bûye hemwate ji bo kesekî ji Erzîromê, ango Erzîromî. Dadaş niha bi piranî binavkirina ezirmiyên romîaxiv be jî, gelekî kurd jî xwe bi vî navî sernav dikin, bi taybetî rûniştvanên kurdên binkî yên Erzîromê. Romiya Dadaşan ji zimanê fermî yê Tirkiyê behtir nêzîkê azeri ye û tê de gelekî jêgirtiyên kurdî û farsî hene. Berf, şûşê, tar, leçek, medek, zenne hwd. pêyvên esilîranî ne.
Dadaş ji 1960an şûnde ve ji bo neteweperweriya xwe meşhûr in, ya ku bi destê dewletê li Erzîromê hatiye çandin. Herwiha êrîşên nîjadperestî ji aliyên Dadaşan ve li dijî kurdan ji 2000an vir de binavberî tên hole. Kêm zêde piştî her pêvçûna mezin a navbera gerîlayên PKKê û Artêşên Tirkiye vana êrîşe Mahalebaşiyê, taẍa kurdan a li navenda Ezirmê, dikin.
Axbilax Sofla, Verzeqan
Axbilax Sofla gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Graye-sur-Mer
Graye-sur-Mer, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Nonancourt
Nonancourt, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Var xoy
Var  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 4.808 kes ( 2500 malbat) bûn.
Beurlay
Beurlay, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bad Schussenried
Bad Schussenried, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Baden-Württembergê ye.
Sêgûzan
Sêgizan ji gundê Şaglordiyan e û gundekî navçeya Gever a bi ser Colemêrgê ve ye.Sé heb tax hene.taxa yékemin Koçkan'e ya duyemin taxa Kaniya Rûni'ye ya séyemin zozana Memberiyan'e.pişti zozana memberiyan Mérga Müsyan'e u gelek heb zozan hene minak Tengi,Xanemir,Kanireş,Astenga Leylo,Kora Hespan u minak van zozanan hene. Çemé Segizan xwel nav Avaşin dide u destpéka vi çemi Sipela Tengi heye.Niha li Tengi bingeha kela Ermeniyan héja maye.
Dirlewang
Dirlewang şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Kurdmehmûd
Kurdmehmûd, gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.
Mehelat (navçe)
Mehelat yek ji navçeyên parêzgeha Merkeziyê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Mehelat e.
Keleha Ayanisê
Keleha Ayanîsê yek ji kelehên Wanê ye.
Keleha Ayanisê 35 km’yan dûrî Wanê û li gundê Ayanisê ye. Ji aliyê Rûsayê kurê Argîştî ve B.Z di navbera salên 645 û 643’ an de hatiye çêkirin. Ji bo dema Ûrartûyan a dawî bê zelalkirin ev kele zehf girîng e. Li nêzikî Gola Wanê hatiye avakirin. Li gor nivîsteka nivîsa bizmarî Keleha Ayanisê ji aliyê kurê Argîştî Rûsa ve B.Z. di salên 645-643’an de hatiye çêkirin. Deriye têketina vê kelê li aliyê başûr di navbera du dîwarên kelê de ye. Li vê derê dîwarên kelê bi kevirên andezît û beşên din jî bi kevirên kilsînî hatine honandin. Di beşên jor de salona payedar û perestgeh cihekî girîng digire. Nivîsteka Ûrartûya li pêşiya perestgehê ku li ser kevirên andezît hatiye nivîsîn, piştî nivîsteka bi gor Horhor û nivîsteka Analikiz di dîroka Ûrartûyan de nivîsteka herî dirêj tê zanîn. Dirêjahiya nivîstekê bi tevahî 16 metre ye. Keleha Ayanisê, li gel avahîsaziya xwe, ji ber ronîkirina merheleyên dawî yên dîroka Ûrartûyan girîngiya xwe diparêze.
Sifriyê
Sifriyê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Etrûsk
Etrûsk (latînî: Etrusci, Tusci; yewnanî Τυρσηνοί, Τυρρηνοί, Tîrsenoi, Tîrrhenoi ji vî navî Deryaya Tîrenî, anku "Deryaya Etrûskî" hatiye afirandin), gelekî dîrokî, antîkê ko xwe bixwe wek Rasenna navdikirin û li dorê navendê Îtalyayê îroj nêzî Toskana, Umbriya û Latium dime jiyabûn. Bandora çendayiya etrûskan navbera salên 800-100 b.z de li herêmên ko ewnajiyabûn bandor berdabûn. Pê êrîş kirina Împeratoriya Romayê û romanizî bûna wanê navbera salên 300-90 b.z. re ewna nav Romayiyan de asîmîle bûn.
Teorî li ser orijîna wan
Çendayî an Kiltûra Etrûskan, li herêmê ko wextekê wek etrûriyan dihat nav kirin serwerî ajotîbû. Lê ewna ji ku de hatibûn an zimanê xwe çitol hatibû afirandin nê vebirî ye. Lê li ser vê netêgêhiştinê çend teorî hene. Yek ji wan teoriyan, teoriya koçkirina wanê ji Anatoliya ye. Gorî vê teoriyê Etrûskan ji herêma Anatoliyayê Lîdya dorê 10. sedsala berî zayîne koça Toskana kiribûn.
Gorî vê hîpotêzê jî zimanê wan jî tevliheva zimanê lemnî ko li girava Lemnos dihat axaftin û zimanê Lîdyayî bû. Va hîpotezê bi hunera wanê ko heta îroj mayî û bi hunera Lîdyayî ve li hev tê, tê destek kirin. Va hîpoteza ta wextên antîk de dihat gotin û Herodot jî qala li vê hevhatinê dike.
Gorî teorîyekê din jî tê gotin ko şarmendiya Etrûskan ji şûna ko ewna dijîn, ango navenda Îtalyayê dihat. Gorî vê teoriyê jî zimanê Etrûskan zimanekê ko ber koça îndogermanan re hebû û pê koça wanê wek gelê Îtalîkan re jî îzolê mabû. Çendayî hunera wan jî bi hevditîna Fenîke û Yewnanan re bilind bûbû. Dionysios Halikarnassos jî va teoriya destek dikir.
Dîrok
Dorê salên 750 b.z. li ser Deryaya Tîrenê serweriya xwe qebûl kirin dabû. Di salên 600 b.z. de jî ewna bi Kartacayan ve bûbûn yek û li rojavaya Deryaya Navîn serwerî diajotin.
Paytexteka Etrûskan tunebû, lê wan li ser Romê jî serwerî ajotibû. Bi gumanî navê Rom jî ji etrûskan dihat.
Di salên dorên 500an re êdî serweriya Etrûskan hêdî hêdî lewaz bû. Bi binketina komkeşitiya wanê hembera Yewnanê di sala 474 b.z. re wana serwerîyanê xweyê di deryayan de jî hêdî hêdî winda kir. Di sala 396 b.z. de bajarê etrûskanî girîng Veji ji hêla Roman hat dagir kirin. Pê re jî Galyayiyan xakên Etrûskan dagir kirin. Pê re jî bajar bi bajar dagir kirina Rom dewam kir. Bi vê dagir kirinê jî asîmîlasyona wanê di Împaratoriya Roma de lezbû. Di sala 90 b.z de ewna bi fermî bi qebûl kirina wanê hevwelatiya Romê re bitemamî teva Împaratoriya Roma bûn.
Ziman û Nivîs
Bermahiyên li ser zimanê etrûskan bo derxistina fikrekî vebirî neyê bes in. Nivîsên manî wan bi alfabeya yewnanî nivisîbûn û ji rastî de berve çepî nivisîbûn. Bitenê dorê 200 peyv li ser zimanê wan tê zanîn. Lê dîsa jî ewê vebiriya ko ew ne tu zimanê ji Zimanmalbata hind û ewropî ye. Ew pir caran bi zimanên Anatoliyayê ko mirinî ve tên şibandin.
Combleux
Combleux, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Odelzhausen
Odelzhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dachau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Isserpent
Isserpent, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Aastmal
Aastmal gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Berazû Giçke
Berazû Giçke, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Sankt Thomas
Sankt Thomas şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bassan
Bassan, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Keklik Olûxî
Ew gundémeye. K'alık'-bap'iré dı me lı héla Séwazé (Sivas) hat'ıne. Em ji héla Séwazéra  hine hélk'iva  "MEMLIKET" dıbéné.
Bahîzey Gewre
Bahîzey Gewre, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Keleha Aspeşînê
Keleha Aspeşînê yek ji kelehên Wanê ye.
Dîrok
Ji aliyê Keyê Ûaratûyan Sardûrê duyem ve B.Z di navbera salên 764 û 735an de hatiye çêkirin. Ev keleh ji jêr û jor du beşan pêk tê. Ji ber çêkerê xwe bi navê Sardûhîhnî tê binavkirin.
Erdnigarî
Keleh ji berên mezin û berên bixur hatiye çêkirin. Keleha jor 30 mêtroyan ji ya jêr bilindtir e. Di navê de jî perestgeha Xaldî, Perestgeha li derve, bîr, kîler, gov, qesrên avahiyan, sarinc, nîvîserên bizmarî hene. Her wiha qesra kelehê jî di nav kela jêr de ye. Dirêjahiya bircên kelê dorpêç dikin 800 mêtro ye. Sûrên dîwarî bi blokên kevirên kilsînî hatine çêkirin. Ev blok jî rasterast li ser zemîn hatiye rûniştandin.
Geliyê Gûzan
Geliyê Gûzan (bi Tirkî: Cevizlidere), gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin. Sala 1993 hate valakirin piştî pênc salan dewleta Tirk sala 1998 an da gundiyan bi şartên cardewantiyê va wan zivirand gundekî wan. Li gund dibistanek seretayî heye le ew dibistan li lêhîyekî mezina nîvê wî xerabu u lehî bir.li gund nezanî pire, ciwanen gund zevî li dibistana amadeyî diqedîne. Xwendînen wan zevî tune. Gundî ji aliyê cotkarî va pir hişmendî nînin. Gund gelek xweşe u hewaya gund gelek paqije. Gund di nava gelê de dirêj dibe u nava gelê de guz mezin dibe. Debara gundî bi guzan û sewalan berdewam e.
Gund ji aliyê turîzmê ve pir pêşde ye lê mixabin rêya gund 2019an de hat çêkirin asfalt nû bi nû çêbû.
Combreux
Combreux, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Binali Yıldırım
Binali Yıldırım (jdb. 1955, Erzincan), ramyarekî tirk e û 27em serokwezîrê Tirkiyeyê ye bi eslê xwe kurd.
Kurdik
Kurdik (1928: كوردك / Kurdik; ), gundekî li ser Qubîna Batmanê ye.
Xalereşe
Xalereşe, gundekî bi ser Hacî Omeran a navçeya Çomanê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Petershausen
Petershausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dachau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Norman Reedus
Norman Mark Reedus (z. 6 Çile, 1969) lîstikvan, dûblajvan, hosteyê televîzyonê û modêlîstekî amerîkî ye. Reedus di rêzefîlma drama tirsnak ya bi navê The Walking Dead de bi navê Daryl Dixon lîstikvanî kirî ye.
Rêçûna mirîyan
Di 2010an de, Reedus dest bi lîstina Daryl Dixon di rêzefîlma AMC The Walking Dead de kir, drama tirsnak a li ser komek heval û endamên malbatê yên ku li cîhanek tund a apocalyptîk a ku bi zombiyên goştxwar û çend mirovên sax mayî têdikoşin şer dikin. Karakter di destpêkê de ne di rêzefîlma komîk a bi heman navî de bû, lê bi taybetî ji bo Reedus piştî audîtora wî ya ji bo karakterê Merle Dixon hate afirandin. Damezrênerê komîk ê Walking Dead Robert Kirkman hest dike "Reedus bi tevahî bereketê pêşandanê bi hebûna xwe şanaz kir, û awayê ku ew hat û wî rolî stend û Daryl Dixon diyar kir. Di sezona yekem de gelek xuyangkirina karakterê Reedus îlham da hemû nivîskaran ku tiştê ku me di sezona duyemîn de bi wî re kir, bikin . Em ji nivîsandina wî hez dikin û bi wî re tiştên qeşeng diqedînin. " Drama di dîroka kabloyê de di nav rêjeya herî bilind de pêşve çû, hemî tomarên berê şkandin. Reedus ji bo performansa xwe ji bo Lîstikvanê Piştevaniya Herî Çêkirî ji bo Xelata Saturn hate berbijar kirin.
Reedus di heman demê de biryar e ku rola xweya Daryl wekî pêşengê rêzeyek spin-off a li ser karakter û Carol Peletier (ji hêla Melissa McBride ve hatî lîstin ) dubare bike, piştî encamdana 11-emîn û dûmahîka The Walking Dead. Angela Kang dê bibe pêşandana rêzefîlmê, ya ku dê di 2023 de were pêşandan.
Jiyana kesane
Reedus ji 1998 heta 2003 bi supermodela Helena Christensen re di nav têkiliyek pênc-salî de bû. Tevî raporên berevajî, her du zewicî ne. Bi hev re kurek wan heye, Mingus Lucien Reedus (di 13 Çirî, 1999 de çêbû). Ew heval man û hevserê kurê xwe yê hevpar parve kirin.
Di sibata 2005an de, Reedus ji serê xwe birîndar bû dema ku kamyonek li Almanya li otomobîla wî qelibî. Pozê wî bi alîkariya çar zendan û qulika çavê wî yê çepê bi titanî hate nûve kirin.
Di 2015 de, di dema fîlmandina Sky de, Reedus bi Diane Kruger re hevdîtinek pêk anî; her du di Tîrmeha 2016-an de yekemcar wekî cotek hatin dîtin. Di Çiriya Paşiyê ya 2018an de, Kruger keça wan, duyem û zaroka wê ya yekem anî.
Qûşçî
Qûşçî, navê yek ji bajarên navçeya Ûrmiyeyê li parêzgeha Azerbaycana Rojavayê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Deryaya Grînlendayê
Deryaya Grînlendayê deryayek e ko li ser pîvanekê dorê mîlonek çargoşemitir dimê ye. Ew navbera beravên Grînlendaya rojhilat, beravên Îslendaya bakur, Jan Mayen û Svalbard de dime. Ew yek ji deryayên Okyanûsa Arktîk e. Kûrahiyê wê bi berbilavî dorê 1.526 m ye.
Pezmijoka çol û deştan
Pezmijoka çolê  (bi latînî:Varanus griseus), cureyekî pezmijokan (Varanus)e.
Binecure
Sê binecureyên pezmijoka çolê hatine nasîn.
Şayes
Dirêjiya pezmijoka çolê digihîje 1,5 metreyan e. Ev xijende yê taybet ji aliyê gel ve wekî cinawir dihatin binavkirin.
Belavbûn
Destpêka belavbûna pezmijoka çolê ji Urdun, Tirkiye bi taybetî deştên Kurdistanê (ji Riha) [Eiselt (1970), Böhme (1973)],Mexrib, Cezayir, Tûnis, Lîbya, Misir, Filistîn, Îsraêl, Sûrî, Libnan, Iraq, Erebistana Siyûdî, Oman, Tirkmenistan, Qazaxistan, Ûzbêkistan, Tacîkistan, Qirgizistan, Çola Rojava, Morîtanya, Malî, Nîjer, Çad, Sûdan, Efxanistan, Îran, Pakistan ta Hindê diqedê.
Pirbûna
Pezmijoka çolê hêlîna xwe di bin erdê de cêdike û di zivistanan de bi nivî pasîf e.
Xwarin
Varanus griseus, pezmijokek e goştxwer e ku polek e berfireh ji movikdar û nemovikdaran weke mişk, mar, qirtîş, guhandarên biçûk, balinde, masî, kêzan û beqan dixwe. Di rojên germ ên Rihayê de, ji cihê xwe derdikeve derve û bi hêkên cûkan û bi gumgumokên din ên biçûk xwe xwedî dike. Dîtina van ajalan gelek bi zehmet e. Dema ku ew xwe di tehlûkê de hîs dikin, karin hiskî birevin. Li gorî lêkolinên herî dawî ev ajal li derdorên sînora Riha û Suriyê dijî.
Scharfbillig
Scharfbillig şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Çiğdem Özgül
Çiğdem Özgül (jdb. li gundê Qeremêş a Gimgimê - m. li heman cihê) keçikeka kurdperwer û zana bû û jiyana xwe bi destên xwe bidawî kir.
Ji Qeremêş a Gimgima Mûşê bû. Keça Mendo (Memduh Özgül) bû. Ji qebîla Beyteş in. Bavê wê dibe cerdewan û li dijî hêzên kurdperwer têdikoşe. Ev yeka han ji aliyê malbata wê ve tê şermezarkirin. Mendo gelek caran bi alîkariya hêzên dewletê zilm û zordariyê li malbata xwe û li gundiyan dike. Gundê Qeremêşê ji ber ku nebin cerdewan gelek berxwedide.
Tê gotin ku bavê wê bi 12 Milyon pereyî cerdewani pejirandiye.
Şêxelle
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Şêxelle 118 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 24 e.
Loddin
Loddin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Kendava Bengalê
Kendava Bengalê yek ji perçeyên Okyanûsa Hindî ye ku dora wê li rojava bi Hindîstan û Srî Lanka, li bakur bi Bengladeş û herêma Hindistanê Bengala Rojava û Myanmar, li rojhelat jî bi başûrên Taylenda û bi giravên Andaman û Nicobar dorpêçkirî ye. Ew li ser aqarekê dorê 2.172.000 km² dime.
Xutbeya Xatirxwestinê
Xutbeya Xatirxwestinê, li gorî bawermendên ayîna îslamê, ev xutbe ye ku, ji aliyê pêxemberê dînê îslamê Muhemmed ve di sala hîcrî 9, mîladî 631 de li Mekeyê, Çiyayê Erefatê di hizûra 140.000 kesî de hatiye xwendin.
Komunên departmena Aisne
Li jêr 799 komun koda ÎNSEE û koda posteyên li departmena Aisne ya Fransayê hatiye diyarkirin.
Jîr Talat (Jehrmar)
Jîr Talat (Jehrmar), ( li Colemêrgê ) stranbêjekî muzîka gelêrî ya kurd e ku bi navê xwe yê profesyonel, bi navê Jehrmar tê naskirin.
Jînenîgarî
Jehrmar muzîka Reggae, Kevneşopî, Folklorî, etnîkî û alternatîv çêdike. Wî bi awayekî yekta awazên kurdî yên kevneşopî li hev kir û ji nû ve şîrove kir. Di destpêka sala 2022 an de li stûdyoya Babajim beşa Teknolojiyên Deng, Mikskirin, Mastering, Tomarkirin, Acoustics, Hilberîna Muzîkê xwend.
Axînok
Axînok, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Birîvî
Malbata Birîvî ya ligor em zanin Takûrî(Deqorî) ne (Ji Çiyayê Takûr li Kurdistana Rojhelatê an jî Îranê) di nav gellek Kurdan de çîroka boxhê Birîva jî tê naskirin. Ev mal jî du perçe ne A - perçê wan yê Binxetê (Kurdistana Sûrî) 1 - di sala 1999 kalkê wan çû rehmetê Silêman Ebdo Ehmed Hisên Elî Shemdîn Wadî Bêlo 2 - di sala *** kalkê wan çû rehmetê Mecîd Şêxmûs Hisên Elî Shemdîn Wadî Bêlo 3 - di sala *** kalkê wan çû rehmetê Bedran Elî Hisên Elî Shemdîn Wadî Bêlo B - Perçê wan yê serxetê Male Tewfo ligor em zanin ji binxetê çûne serxetê. heta dumahîya salê 1980 a de dihatin serdana me li Amûdê, lê ji zû de deng nema ji wan tê
Teberî (gel)
Dîrok
Teberî xelkek e ku tê bawer kirin ku rasterast neviyên Deylamîyan wê demê yên hêzdar in, ku ew jî li herêma Teberistanê hebûn, lê bi rûxandina Dewleta Biweyhiyan ku li Faris, Iraq û beşên Kurdistanê desthilatdarî dikir, nasnameya xwe winda kirin. Lêbelê, ev hevbendî wekî ku ji hêla ti enstîtûyek ve hatî pejirandin nayê dîtin.
Di serdema Dewleta Sefewiyan de, xanedaneke Îranî ku li seranserê Farisan belav bû û ji aliyê malbateke ji Kurdistana Îranê ve dihat birêvebirin, têkiliyên wan ên baş bi Teberî re hebûn û ji ber vê yekê meqam, wezîr û postên din ên bilind ên dewletê jî ji Teberî re hatin dayîn, ku otonomiyeke mezin jî dida wan.
Bi xanedanên din ên bi hêz ên mîna Xanedana Efşaran, Xanedana Zendan û Xanedana Qacaran re jî têkiliyên baş dane. Di vê heyama mezin de Çerkez, Ermenî, Gurcî û Yewnanên pontî yên ji Qefqasyayê li herêmê hatin sirgûnkirin û di dawiyê de ji ber çand û desthilatdariya Teberî a herêmê ya pir rast, asîmîle bûn. Piştî hilweşandina xanedana Qacaran li Îranê, Reza Şah ku bi eslê xwe Teberî ye, di dawiyê de hat ser desthilatê û dewleta Îranê ya Xanedana Pehlewiyan ku ji sala 1925 heta 1979 desthilatdar bû, ava kir. Komareke Lîberal bû ku rêz li Mâfen Jinan û Azadiya derbirinê digirt û gelek Teberî bi vê ferasetê ji xewna netew-dewleta xweser a Teberî derdiketin. Di sala 1979an de Îran di kaosê de bû ji ber vê yekê Mhullayan ji saetê sûd werdigirin û piştî çend mehan şerê kolanan Şah û bi wan re xanedana Pehlewî hilweşandin. Ev jî bû sedema avakirina Komara Îslamî ya Îranê.
Cih
Teberî li Komara Îslamî ya Îranê ya îroyîn li bakur li ser Deryaya Qezwînê û li çiyayên Elborzê dijîn. Li parêzgeha Mazenderanê piraniya wan pêk tên û beşek ji Teberî jî li parêzgehên Gulistan, Simnan, Tehran û Elborzê dijîn. Ji ber koçkirina hinek îraniyan, kêm Teberî jî li welatên rojava dijîn.
Ziman
Zimanê mazenderanî zimanekî îranî yê bakur-rojavayî ye ku ji aliyê gelê Teberî ve tê axaftin; lê belê piraniya Mazenderaniyan jî bi farisî dizanin. Zimanê gîlekî û mazandaranî (lê ne zimanên din ên îranî) bi zimanên Qefqasyayê re hin taybetiyên tîpolojîk hene.
Bi mezinbûna perwerde û medyayê re, ferqa di navbera Mazenderanî û zimanên din ên Îranî de dibe ku ji holê rabe. Mazenderanî ji nêzîk ve bi Gilakiyê ve girêdayî ye û her du ziman jî xwediyê peyvên wekhev in. Ew ji farisî bêtir pergala dahûrandina navdêran ya taybetmendiya zimanên kevnar ên îranî diparêzin.
Alîkara profesor Meryem Borjian ji zanîngeha Rutgers diyar dike ku Mazenderanî xwediyê jêr-zaravayên cihê ye û di navbera jêrzaravayên Mazenderanî de têgihîştinek zêde heye.
Wîkîpediya tirkî
Wîkîpediya tirkî yan jî Wîkîpediya bi zimanê tirkî, versiyona tirkî ya Wîkîpediyayê ye ku di çiriya paşîn a sala 2002an de hatiye destpêkirin. Ji gotara yekem a bi navê Cengiz Han ku di adara 2003an de hatiye nivîsandin, heta 1 September 2023 gotar hatiye nivîsandin. Li gorî hêjmara gotaran wîkîpediya tirkî, wîkîpediya 28em a herî mezin e. Ji bikarhênerên tomarkirî, 0 kes çalak e.  rêveber, 5 burokrat, 3 kontrolkara wî heye. Ji roja ku hatiye vekirin ve car beşdarî hatiye kirin.
Di çiriya paşîn a 2006an de ji xelatên Webê ya Altın Örümcek re di şaxa fenê de berendam hatiye nîşan dayîn. Di kanûna paşîn a 2007an de di vê pêşbaziye de xelata "En İyi İçerik" (Naveroka Herî Baş) stend. Xelat di 25ê kanûna paşîn 2007an da li Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê hate dayîn.
Girêdanên Derve
Wîkîpediya Tirkî
Muzîka dansê
Muzîka dansê, cureyekî muzîka bi helbestsaziya ji bo îfadedanê ya reqisandinê an jî govendê pêk tê.
Sándor Kőrösi Csoma
Sándor Kőrösi Csoma, herwiha Alexander Csoma de Kőrös, (, li Csomakőrös, Transilvanya; 11ê nîsana 1842an li Darjeeling, Hindistan) gerokekî mecar bû ku wekî damezrênerê Tîbetnasiyê tê hesibandin. Wî piraniya jiyana xwe ji bo vekolîna koka mirovên macar terxan kir. Li Japonê, ew yekem ewropî bû ku ji ber karûbarên xwe di sala 1933an de wekî ezîzekî Budîst (Bodhisattva) hatiye îlankirin.
Jiyan
Csoma, Szekler, teolojî û fîlolojî li Nagyenyed ji 1812 heya 1815 û zimanên rojhilatî ji 1815 heta 1818 li Göttingen li cem Johann Gottfried Eichhorn xwend. Li wir bi Johann Friedrich Blumenbach re dikeve têkiliyê. Vê yekê teza ku Magyaran ji dûndana Uygurên Tirknîjad in, temsîl kir. Bi îlhama vê ramanê, Csoma çû Asyayê da ku li ser jêdera gelê macar lêkolînê bike.
Csoma, ku bi ermenkî rind dizanî, bi karwanekî ku xwe ji Ermenîstanê ji Xorasanê vedişart, di sala 1821 an de derket rê û di ser Bexda, Tehran, Buxara û Lahorê re gihîşt Leh, paytexta Ladakh.
Di sala 1823an de ew wekî xwendekarek abbayê herêmî Sangye Phuntsog teqawid bû çû keşîşxaneyek Budîst a li Zanskar li Hindu Kush li Satluj û xwe fêrî fêrbûna Tîbetî û têgînên bingehîn ên Bûdîzmê kir. Xebatên wî jî ji hêla Lama Kunga Choleg, mamosteyê Phuntsog ve hatin piştgirî kirin. Rahîbên keşîşxaneyên derdorê jê re digotin Phyi-Glin-Gi-Grwapa, şagirtê biyanî, ji ber ku wî hînkirinên wan û zimanê wan mîna kesekî din berî wî negirtibû. Ji 1827 heya 1834 ew li ser alîkariyek hukûmeta Brîtanî li Ladakh dimîne.
Wî yekem rêzimana ku bi zanistî tê girtin weşand: A grammar of the Tibetan language (Kalkuta 1834), û yekemîn ferhenga tîbetî: Essay towards a dictionary Tibetan and English (Kalkutta 834). Bi saya vê xebatê, Analysis of the Kandjur (li ser hînkirinên bingehîn ên Bûdîzm, Kalkuta 1835) û nivîsên wî yên piçûktir, Csoma wek damezrênerê Tîbetnasiyê li Ewropayê tê hesibandin.
Lêkolîna Csoma ji Dalai Lama jî nereviya; ew yekemîn ewropî bû ku vexwendina paytext Lhasa ji 11mîn Dalai Lama wergirt. Lêbelê, berî ku ew dest bi rêwîtiyê bike, Csoma li Darjeeling li piya Himalayayê mir. Arşîva Csoma ya Akademiya Zanistî ya Mecaristanê, ku kar û berhemên wî yên di derbarê wî de digire, di sala 2009an de ket nav Mîrata Belgeyên Cîhanî.
Grentheville
Grentheville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Delîcan (navçe)
Delîcan yek ji navçeyên parêzgeha Merkeziyê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Delîcan e.
Aateş Xosro
Aateş Xosro gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Erkheim
Erkheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Unterallgäu li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Normanville, Eure
Normanville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Bozikan
Bozikan, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Partiya Demokratîk a Gelan
Partiya Demokratîk a Gelan (bi tirkî: Halkların Demokratik Partisi) (bi kurtî PDG) partiyek ramyariyî ye ku di 15ê çiriya pêşîn a 2012an de hate damezrandin. Li gorî rêziknameya partiyê, kurteya wê ya fermî "HDP" logoya wî darek e ku sembola wê ji du destan pêk tê. PDG niha bi 56 parlamenter di Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyê de tê temsîl kirin. Hevserokê PDGê yê niha Mithat Sancar û Pervin Buldan e.
PDG/HDP wek partiyeke alîgirê cihêrengî û pluralîzmê ye Tirkiyê ye. Bi giştî çepgir, partî giranî dide demokrasiya beşdar û radîkal, femînîzm, mafên hindikayiyan, mafên LGBT û mafên ciwanan û wekhevîxwaziyê. Ew endamê hevkar ê Partiya Sosyalîstên Ewropî (PES), endamê şêwirmendê Enternasyonala Sosyalîst û partiyek di nav Hevbendiya Pêşverû (PA) de ye.
Partî sîstema hevserokatiyê dimeşîne û bi vî awayî dixwaze nûnertiya wekheviya her du zayendan di partiyê de misoger bike. Di hilbijartina serokomariya Tirkiyê ya sala 2014an de, partiyê serokê xwe Selahattin Demirtaş, ku %9.77 dengan bi dest xistibû, nîşan da. Tevî fikarên ku partî dikare di bin benda hilbijartinê ya %10 bimîne jî, PDGê di hilbijartinên giştî yên pêşwext yên Hezîrana 2015an de li şûna ku namzetên serbixwe tevbigere, lîsteyên partiyan da pêş. Li ser bendewariyan, ew bi rêjeya 13,12%, bû sêyemîn koma herî mezin a parlamentoyê.
Partî di 28ê tebaxa 2015an de beşdarî hikûmeta demkî ya hilbijartinê bû ku di 28ê tebaxa 2015an de ji aliyê Serokwezîrê AKPê Ahmet Davutoğlu ve hatibû avakirin, û parlamenterên PDGê Alî Haydar Konca û Müslüm Doğan bûn wezîrê Yekîtiya Ewropayê û Wezîrê Pêşketinê. Wekî din, partî şaredariyên ku di hilbijartinan de bi ser ketine bi hevşaredariya ku ji jin û mêr pêk tê bi rê ve dibe.
Pîrsiltanlî
Pîrsiltanlî, gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.
Partiya Demokratîk a Gelan
Piştî hewldana derbeya 2016an a Tirkiyeyê, PDG bi tundî li dijî darbeyê derket, lê ji îlona 2016an ve, dadweriya Tirkiyê dest bi şandina hilbijartiyên PDGê kiribû ku li dijî terorê sûcdar bikin. Di mijdara 2016an de gelek parlementerên PDG’ê hatin girtin ku di nav wan de hevserokên partiyê Selahattin Demirtaş û Figen Yuksekdag hene. Vê yekê îradeya ragihandinê û aktîvbûna PDGê ya di qada siyasî de bi awayekî berfireh bêzar kir. Di kanûna 2020an de hevserokê giştî yê PDGê yê rêveberiyên herêmî Salim Kaplan gotibû:"“Ji sala 2016an û vir ve 20 hezar endamên me hatin binçavkirin û zêdeyî 10 hezar endam û rêveberên me şandin girtîgehê'."Ji wê rojê û pêde 48 şaredarî jî ji aliyê hikûmetê ve hatine desteserkirin.
Dîroka partiyê
Partiya Demokratîk a Gelan, ku wekî partiyek siyasî li parlamena Tirkiyê tê temsîl kirin, ji aliyê Yavuz Önen û Fatma Gök ve bi biryara Kongreya Demokratîk a Gelan hate damezrandin. Di Civata Giştî ya Awarte de, parlamenterê Stembol Sebahat Tuncel û parlamenterê Mersînê Ertuğrul Kürkçü ji bo Hevserokatiyan hatin wezîfedarkirin. 2 Di Civata Giştî ya Awarte de, parlamenterê Wanê Figen Yüksekdağ û parlamenterê Colemêrgê Selahattin Demirtaş bûne Hevserokên Giştî yên Partiya Demokratîk a Gelan. Piştî ku Figen Yüksekdağ û Selahattin Demirtaş ji aliyê dewleta tirk ve hatin girtin, jiber standina mafê siyasî ya Figen Yüksekdağ, bi biryara Civata Giştî ya Awarte Serpil Kemalbay bi Selahattin Demirtaş re bû hevserokê partiyê.
Prensîbên damezrandinê
Kongreya Demokratîk a Gelan (KDG) di 15 çiriya pêşîn a 2012an de bi fermî serî li Wezareta Navxwe ya Tirkiyê da, ji bo ku partiyek siyasî ava bike. Yavuz Önen, yek ji hevserokên KDGê, dîyar kir ku damezrandina partiya nû wê bibe baskê siyasî yê Kongreya Demokratîk a Gelan. Armanca sereke ya damezirandina partiyê ew bû ku bi yekbûna tevgera çepgir guherînek radîkal li pergala heyî bîne. Lewma ji serî ve dihat xwestin ku di hilbijartinan de divê hemî rêxistinên ku armancên wan dişibe ya KDGê bi hev re tevbigerin û hêza xwe bikin yek. Bi vî havî partiya nû PDG wekî yekbûna hêzên hevalbend hat dîtin da ku wek partiyeke yekbûyî beşdarî hilbijartinan bibin.
Veldiyan xoy
Veldiyan  gundekî girêdayê ser bi  beşa navenda bajara xoy li Azerbaycana Rojava ya îranê ye.
Partiya Demokratîk a Gelan
Prensîbên damezrandinê
Fermo armanca PDGê afirandina meylekê bû ji perspektîfên cihêreng ên siyaseta Tirkiyê re, da ku bi têgihiştinek alternatîf modelek rêxistinî ya nû destnîşan bike. Bi vî havî, di Çiriya 2013an de, wekîlên navdar ên Partiya Aştî û Demokrasiyê Ertuğrul Kürkçü, Sebahat Tuncel û Sırrı Süreyya Önder ji partiyê veqetiyan û beşdarî PDGê bûn. Ligel van wekîlan, Levent Tüzel, serokê berê yê Partiya Kedê EMEP û wekîlê serbixwe, beşdarî PDGê bû. Tevî van navan kesên weke Altan Tan û Adem Geverî ku nêrînên kevneperest û îslamî diparêzin jî ketin nava partiyê.
Serkeftinên partiyê
PDG yekem car beşdarî hilbijartinên herêmî yên 2014an bû, ku li piraniya parêzgehên rojavayê Tirkiyê bû namzed û li bakurê Kurdistanê jî DBP bû namzed. Her du partiyan bi hev re %6,2 dengan bi dest xistin lê PDG'ê nekarî şaredarî bi dest bixe. 21 parlementerên Partîya Aştî û Demokrasîyê di 28ê tebaxa 2014an de tevlî PDGê bûn.
Ji bo hilbijartinên giştî yên hezîrana 2015an, PDGê tevî ku xeteriya ketina binê benda ji %10'ê heye jî, biryar da ku wekî partî namzetan nîşan bide. Tevî ku piraniya siyasetmedarên HDPê kurdên çep ên laîk in jî, di lîsteya namzetan de misilmanên bawermend, sosyalîst, elewî, ermenî, xiristiyanên suryanî, azerî, Çerkez, Lazî, Rûm û kesên LGBT hebûn. Ji 550 namzetan 268 jin bûn. Di sala 2015an de Bariş Sulu bû yekem namzetê parlementeriyê yê hevzayend ê li Tirkiyeyê wek namzetê PDGê. Di navbera hezîrana 2015 û hezîrana 2018an de piştgiriya ji bo PDGê di nav elewiyan de ji %7 derket %16.
Hilbijartina serokatiyê ya 10ê tebaxa 2014an
Selahattin Demirtaş di 30ê hezîranê de wek namzedê serokomariyê yê PDGê hatibû ragihandin. Wî di 15ê tîrmehê de nexşerêya xwe ya serokatiyê diyar kir ku ger di hilbijartinan de bi ser bikeve. Di axaftineke ku kêmî saetekê dom kir de, wî pêşniyar kir ku serokatiya karûbarên Diyanetê (Diyanet) bê hilweşandin, dersên olî yên mecbûrî li dibistanan bên rakirin û Cemxane bi nasnameya neteweyî bê naskirin. Wî her weha pêşniyara danasîna "Parlamenên Gel" kir, ku di heman demê de dê Parlemanên Ciwanan jî bihewîne da ku nûnertiya hemwelatiyên ciwan zêde bike. Demirtaş daxwaza makezagoneke nû kir û destnîşan kir ku ji bo misogerkirina îstîqrara neteweyî, divê bê dereng dawî li înkarkirina çand, ziman, nijad û baweriyên cuda bê kirin. Her wiha di axaftina xwe de berxwedana Parka Gezî nirxand û wêneyên xwe yên di dema çalakiyan de nîşan da. Wî çepikan dida dayika Berkîn Elvan ê ciwan, yê ku di çalakiyan de ji ber bombeya gaza îsotê 269 roj ketibû komayê û jiyana xwe ji dest dabû.
Druşmeya wî Bir Cumhurbaşkanı Düşün (Serokekî Bifikire) bû, ku li dû wê çend hevokên cuda hebûn, wek "Bir Cumhurbaşkanı Düşünün Ayrımcılık yapmıyor. Birleştiriyor, barıştırıyor." (Serokekî Bifikirin Cûdahiyê nake. Yek dike, lihev dike), an jî "Bir Cumhurbaşkanı Düşünün Herkese Demokrat"  "Serokekî Bifikirin ku ji her kesî re demokrat be". Piraniya dengên ku ji bo Demirtaş hatine dayîn ji bakurê Kurdistanê bûn.
Hilbijartina giştî ya 7ê hezîrana 2015an
PDGê di Hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê yên 7ê hezîrana 2015an de ji texmînan zêdetir deng stend: Wê ji %13,12 dengên giştî (6,280,302 ji 46,774,793 dengan) stend, benda %10 şikand û 81 kursî bi dest xist. PDGê herwiha li 14 herêmên hilbijartinê yên Tirkiyeyê, di nav wan de Erdexan, Qers, Îdir, Agirî, Mûş, Bedlîs, Wan, Tirkiye, Colemêrg, Şirnex, Sêrt, Êlih, Mêrdîn, Amed û Dersimê, li 14 herêmên hilbijartinê bi ser ket.
Di vê hilbijartinê de PDG bêtir komên etnîkî û olî yên hindikayiyên din ên li Tirkiyeyê, pirsgirêkên jinan, aktîvîstên LGBT û çepgir û komên siyasî yên di bin baskê xwe de hembêz kir, bangewaziya xwe di asta neteweyî de pêş xist û piştgiriyek berfireh ji çar aliyên Tirkiyeyê kişand.Bi vê yekê PDG ne tenê di Meclîsa Mezin a Tirkiyeyê de bû 4emîn partiya herî mezin, lê di bidestxistina dengên Tirkiyê yên derveyî welat de jî li Japonya, Ûkrayna Yewnanistan, Polonya, Îtalya, Swîsre, Swêd, Fînlenda, Kanada û Brîtanya bû partiya yekem. JI bilî vê yekê, PDGê AKP ji piraniyê li parlamenê dûr xist û nehîşt ku ew hikûmeteke yekpartî ava bike. Ji ber wê yekê AKPê nekarî referandûmeke pêwîst ji bo guhertina makezagonê pêk bîne da ku Tirkiyê wergerîne hikûmeteke serokatiya cîbicîkar. Ev yek ji aliyê partiyên opozisyona Tirkiyê û alîgirên wan ve wek serkeftina herî mezin a PDGê ji bo Komara Tirkiyê tê binavkirin.
Hevserok
Partî sîstema serokatiyê ya hevserokatiyê, bi serokek jin û mêr, dimeşîne. Bi vî awayî nûnertiya wekheviya her du zayendan di partiyê de misoger dike. Partî şaredariyên ku di hilbijartinan de bi ser ketine jî bi hevşaredariya jin û mêr bi rê ve dibe.
Bignay, Charente-Maritime
Bignay, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bad Schwalbach
Bad Schwalbach, bajarekî Almanyayê ye û yek ji bajarên herêma Hesseyê ye.
Guzu
Guzu, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Betelcewza
Betelcewza yan α Orionis (Alpha Orionis), stêrkeke di komstêra Oryonê de ye. Ew girmilkê Oryon, Nêçîrvanê mîtolojiya yewnan, pêk tîne. Ew stêreke pirr mezin e. Çapî wê 662 caran ji ya Rojê mezintir e û eger ew li şûna rojê bûya, gerrstêrkên heta Berçîsê, Dinê û Behram jî têde, ê di nav cismê wê de bimana. Ew bi qedra xwe ya zahîrî ya ji dinê xuya dibe ve, stêrka dehem geştirîn a ezmana şev e.
Navê wê ji erebî tê ye, lê esas ew ji (yed el-cewza) tê. Lê ji ber ku di erebî de herfê Y ( di serê peyvê de bi du nixteyan, lê herfê B bi nixteyeke tê nivisîn, ew bi xeletî şûna Y wek B hatiye xwendine û di zimanên rojavayî de ew wiha bi cî bûye.
Dîtin
Dîtina Betelcewza, bi rêya Kemera Oryonê, pirr hêsan e. Ji ber ku rengê wê yî sor, wî balkêş dike jî dîtina wê hêsantir dibe. Li nîvkada bakur, di meheya kanûna paşîn de ji roava heme şûnde li asoya rohilat wek bilind dibe tê dîtin. Di nava adarê de ew li hemû dinê, ji xeynî hin derên Antarktîka, dîtbar e. Di meha gulanê de ji roava şûnde gaveke xwiya dibe û dûv re dihere ava.
Mezinahî
Betelcewza yek ji stêrên mezintirîn û geştirîn e. Bi çapeka wekheva 1,180 carî çapa rojê ve, ew dikare ji 2 quadrîlyon(2.15 × 1015) dinê zêdetir, yan ji 1.6 bîlyon (1.65 × 109) rojê zêdetir îhtîwa bike. Eger stêra Betelcewza stadyûmeke wek Stadyuma Wembley bûya dinya wê morikeke çapa xwe mîlîmetrek, roj jî bi qasî mangoyekê bûya.
Partiya Sosyal Demokrat a Gel
Sosyal Demokrat Halk Partisi (Partiya Sosyal Demokrat a Gel) partiyeke siyasî ye ku di Tirkiyê de çalak e.
Di hilbijartinên heremî yên sala 2004an de SHP %5.10 ji dengan stand.
Conflans-sur-Loing
Conflans-sur-Loing, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Pfaffenhofen an der Glonn
Pfaffenhofen an der Glonn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Dachau li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mellenthin
Mellenthin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Vorpommern-Greifswald li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Deryaya Japanê
Deryaya Japonyayê, Deryaya Japanî yan jî Deryaya Japanê, korêyî wek Deryaya Baltîk nav dikin, deryayeke qiraxiyê di Okyanûsa Pasîfîk de li rojhilat Asya dikeve ye. Ew li başûr û rojhilat bi giravên Japon, li bakur bi girava Sachalin û li rojava bi Rûsya û herdu Korêyan tê sînorkirin.
Ew bi Pasîfîk ve bi Tengava Koreyê (başûr), Tengava Tsugaru (navbera giravên Japonya Honshu û Hokkaido), Tengava La-Pérouse (navbera Hokkaido û Sachalin) û Tengava Tartaren (bakur) re digêhe hev.
Aqara Deryaya Japanî 1.048.950 km² ye û kûrahiya xwe jî nîvekî di 1.752 m de heta 3.742 m diguhere.
Nav
Ew ji aliyê Japan û Rûsyayê ve û bi gelemperî bi awayê navneteweyî wek Deryaya Japanî tê navandin. Korêya Başûr wek Deryaya Rojhelat; Korêya Bakur jî wek Deryaya Korêya Başûr nav dikin.
Grimbosq
Grimbosq, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Şahrûd (navçe)
Şahrûd yek ji navçeyên parêzgeha Simnanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Şahrûd e.
Beaufort, Hérault
Beaufort, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Jenzat
Jenzat, komuneke Departmena Allierê ya li herêma Auvergne-Rhône-Alpes a navendî ya Fransayê ye.
Yazlamazlî
Yazlamazlî, gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.
Charles Hard Townes
Charles Hard Townes (jdb. li Greenville, South Carolina) fîzîknasekî navdar ê Amerîkayê ye, guncavê Xelata Nobelê hatiye dîtin.
Jiyan
Charles Hard Townes di 28ê tîrmeha sala 1915 hatiye jiyanê. Bavê wî parêzer Henry Keith Townes û diya wî jî Xanim Ellen (Hard) Townes e.
Ew li dibistanên Greenville (South Carolina) dixwîne. Li heman bajarê zanîngehê jî dixwîne (li Zanîngeha Furman). Sala 1935 bidawî dike, bo masterê diçe Duke University (1936). Doktoraya xwe sala 1939 li California Institute of Technology li ser veqetandina îzotopan dide.
1933 heya 1947 ew li Laboratûarên Bell e ku li wir cureyên radaran bo şer bipêşxistibû. Di pêşxistina teknîka radaran de rola wî mezin e.
Sala 1950 ew profesorê fîzîkê ye li Zanînegha Columbia. 1950 heya 1952 ew gerînende ye li Columbia Radiation Laboratory û 1952 heya 1955 serokê fakulteya fîzîkê ye. Ji 1959 heya 1961 ew birêveber e di Institute for Defense Analyses li Washington D.C..
Sala 1961 bo profesoriya fîzîkê bike li Massachusetts Institute of Technology tê vexwendin lê napejirîne, bo lêkolînan xwe serbest dihêle. Sala 1967 profesore li zanîngeha California.
Ferxiran
Ferxiran gundekî ser bi navenda bajarê Verzeqan li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Charles Hard Townes
Jiyan
Townes sala 1941 bi Frances H. Brown re marî dibe (dizewice) û çar keçên wan dibin, Linda Rosenwein, Ellen Anderson, Carla Kessler û Holly Townes. Ew bûrayê Arthur L. Schawlow e ku sala 1951 ciwantirîn xûşka wî Aurelia pê re marî bûbû.
Sala 1967 ew dibe serokê Civaka Fizîknasên DYAyê, American Physical Society.
Xebat û girîngiya wî
Herwiha ew li ser elektronîka qûantan, radyoastronomî, înfrarotastronomî jî gelek lêkolîn û ceribandinan dike, cîhana teroriya wan bipêşdixe, dewlemend dike.
Townes sala 1964 bi tevî Nîkolay Basov û Alexander Proxorov Xelata Nobel a fîzîkê werdigire.
Abbécourt
Abbécourt, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Birkir
Birkir, gundekî bi ser navçeya Şêxan a parêzgeha Dihokê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şêxelan
Şêxelan, gundekî girêdayî bajarê Kurdistana bakur Mûşê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Amed Tîgrîs
Amed Tîgrîs nivîskar û mamosteyê zimanê kurdî ye.
Amed Tîgrîs li Licê ya Amedê hatiye dinê, lê sala bûyîna wî ne dîyar e. Ew ji taxa Qerehesen ji goma Xicîgan e. Tîgrîs li Licê dibistana seretayî û li Erxaniyê jî dibistana mamostetiyê xwendiye. Piştî dibistana mamostetiyê, çend sal li gundên Cinezûr û Şêxana Licê mamostetî kiriye.