cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sabûn
Sabûna mitfaxan, berê %62 asîda rûnan îhtiva dikir u ji bo karên paqijiya malan u tûalêtê dihat bikaranin. Pişt re bi reqabeta deterjanên sûnî rast hat u hilberîna wî hat başkirin.Di sîtilên ku bi hilmê tê tînandin, rûnên kêmtîrbuyî (Zeytun,Kolza,Zirfistiq) u şileava bi sodyûmklorur tevlihevdibe u sabûn tê amadekirin.
ji, ji bo ku hevîrekî homojen ku hema hema qet av tê de tune be, ji rûnên herî qalîte têt amadekirin.Pişt re maddeyên boyaxê, bîhndaran, deodorant ( ji bo kuştîna bakterîyan) u maddeyên ku çermê nerm dike( runêzeytunê, şîr, lanolîn,hwd) dikeve nav.
Sabûnên ku hatine dewisandin u tepisandinêne.
Sabûna Potasyûmê ye ku di hundirê wî de qase rêjeyekî %36 runê [[gûza [[hîndîstanê]]]] heye.
Hilberîna Sabûnê
Sabûn ji reaksîyona asîdê rûnan ( rûnê zirfistiqê, rûnê palmiyê, rûnê gûza hîndîstanî, rûnê zeytûnê hwd hatîye derxistin) u xwêya sodyûmê çêdibe. Tevliheviya maddeya rûn li gor rewşa ekonomîk ya heremê tê hilbijartin. Çêkirina sabûnê ji çar merhelan pêktê.
Li Kurdistanê, hilberîna sabûnê pîrani li Dîlok u Îskenderûn ê dibe u pêşkêşî û daxwazî ne dîyare.
Ittigen
Ittigen, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Bern ya herêma Bern-Mittellandê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Kanî Şêlme
Kanî Şêlme gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Kvifjorden
Kvifjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Dirêjahiya perava golê 71,94 km ye û 715 mêtre ji asta deryayê bilind e.
Mestekan, Somabakûr
Mestekan, Somabakûr gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 575 kes (116 malbat) bûn.
Hinetîtik
Hinetîtik (li Stewrê), hinetîtk (li herêma Torê), hinetîşk, hinatîşk (li Dirbêsiyê), hinetaş, hineqîtik (Xanthoria sp.), cureyekî lîken e ku li ser tehtan şên tê. Rengê wê spî û gewr e.
Dema zarok bi destê xwe dixin û hûr dikin weke ku hine pê dabin sor dike lewma hinetîtik (hinetehtik?) gotinê. Wekî din, hinetîtik li nav lingên zarokên biçûk dikin gava wan dipêçin.
Şahbidaxlû
Şahbidaxlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Baltmannsweiler
Baltmannsweiler şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Anabad
Anabad, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Nexoşxana Hîvî ya Zarokan ya Fêrkirinê
Nexoşxana Hîvî ya Zarokan ya Fêrkirin, anku Nexweşxaneya Hêvî ya Zarokan ya Fêrkirinê, nexweşxaneyeke Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.
Gongqingcheng
Gongqingcheng, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 120.000 kesî
Navenda Şaristana Dena (navçe)
Herêma Navendî ya Şaristana Dena, yek ji herêmên ku bi Şaristana Dena ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed a Rojhilata Kurdistanê.
Şelebala
Şelebala cureyekî masiyên Dîcleyê ye.
Auzebosc
Auzebosc, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Pleckhausen
Pleckhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mîna Qazî
Mîna Qazî, Mîna Xanim (z. 1908 − m. 17 sibat 1998, li Mehabadê, Rojhilata Kurdistanê), hevjîna pêşewa Qazî Mihemmed (serokê Komara Kurdistanê ya Mehabadê) bû.
Kurtejiyan
Mîna Qazî di sala 1908an de li bajarê Mehabadê hatiye dinê. Navê bavê wê Ehmed û navê dayika wê jî Gulendam e. Ew ji malbata Hecî Hesen Xanî (Hecî Beg) e ku yek ji malbatên mezin li Herêma Mukiriyan e. Beriya ku Mîna bi Pêşewa Qazî Mihemed re bizewce, paşnavê wê Iskenderî bû. Di temenê 19 saliyê de dibe hevala jiyana pêşewa Qazî Mihemmed. Di sala 1945an de Yekîtiya Afretên Kurdistanê (YAK) ava kir û bû yekem seroka wê rêxistinê.
Mîna Qazî di 17ê sibata 1998an de li bajarê Mehabadê jiyana xwe ji dest da.
Fontaine-lès-Vervins
Fontaine-lès-Vervins, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Le Monêtier-les-Bains
Le Monêtier-les-Bains, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Joyce Blau
Joyce Blau kurdnas û profesora Emeritus a Enstîtuya Ziman û Şaristaniyeta Rojhilat a Zanîngeha Parîsê (INALCO) û yek ji birêveberên Enstîtuya Kurdî ya Parîsê ye.
Joyce Blau xanim di sala 1932an de li Qahîreya Misirê hatiye dinê. Di salên 50an de wê koçî Fransayê kir û dest bi hînbûna zimanên erebî, farisî û bi taybetî, zimanê kurdî kir. Li Parîsê şagirta Kamûran Bedirxan bû. Li Brûsela Belgiyayê kar kir û di destpêka salên 70an de jî li Dibistana Zimanên Rojhilat a Fransayê hînî zimanê kurdî dikir.
Blau di warê kurdnasiyê de lêkolîner û nivîskareke bi navûdeng e. Yek ji nivîskarên kovara bi navê Études kurdes e. Heta roja îro jî ew di nav Enstîtuya Kurdî ya Parîsê de kar dike.
Flieden
Flieden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Lolîs
Lolîs, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Hamît Bozarslan
Hamit Bozarslan di 11ê çiriya pêşîn a 1958an da li Licê ji dayik bû. Kurê Mehmed Emîn Bozarslan e. Dîroknasê polîtîkaya şîddet ya Rojhilata Navîn e. li École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS) mamoste ye.
Zagona Parastina Ziman
Mînakî, zagona parastina zimanê fransî ya 4ê tebaxê 1994, karanîna nivîsarên bi zimanê îngilîzî di dalberînê de sînordar dike, bi mercê ku ew ne nîşanên bazirganî bin.
Zangberg
Zangberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Mühldorf li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Zagona Parastina Ziman
Wek mînak, Senatorê Berlînê yê ji bo Karên Hundir Eckart Werthebach (CDU) di 31ê kanûna pêşîn a 2000an de li rojnameya Berliner Morgenpostê ji bo Almanyayê zagonek parastina ziman xwest.
Dorset
Dorset an Dorsetshire wîlayetek Înglistanê ye.
Mîraz (albûm)
Mîraz, qasetê Mikail Aslan'îyo hîrinan o.
Miraz
Piseroka Edebiyat o Felsefe
Bı Zazaki yena neşır kerdış o temomi cê Zazakiwa.
Umarê çarrın vêjiya o omi vılakerdış, aşmê Guıloni'dız umarê phoncın vêjiyena
tênka edebiyat o felsefe ser nuştê êst tedı.
Her fêk Zazaki tedı yenu nuştış.
Nexoşxana Afret û Zarokbûnê
Nexoşxana Afret û Zarokbûnê, anku Nexweşxaneya Jin û Zarokbûnê, nexweşxaneyeke Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.
Mêskîn, Ûrmiye
Mêskîn, Ûrmiye gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 227 kes (32 malbat) bûn.
Kabgiyan (navçe)
Herêma Kabgiyan, yek ji herêmên ku bi Şaristana Dena ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed a Rojhilata Kurdistanê.
Longerakvatnet
Longerakvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Dirêjahiya perava golê 23 kîlomêtre û bilindahiya ji asta deryayê 596 mêtreye.
Beuren, Baden-Württemberg
Beuren şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
AZ Alkmaar
AZ yaneyeke holandî ya futbolê ye ya herî navdar e û yek ji tîmên herî serketî yên holandî ye. Yarîgeha AZê DSB Stadion ye.
Xanedana Mirdesiyan
Xanedana Mirdesiyan, an ji dewleta Mirdesî, xanedaneke ereb bû ku di navbera salan 1024-1080 li bakurê Levantê bi paytexta xwe ya Helebê hikûm kiriye. Xanedan çend darwo bi Xanedana Merwaniyan ketî şer. Di sala 1080an de xanedan bi hatina Selcûqîyan helak bû.
Makedonya
Makedonya (bi grekî: Μακεδονία Makedonía, bulgarî: Македония Makedonya, makedonî: Македонија Makedoniya), welatekî li başûr-rojhilatê Ewropayê ye. Makedonya ji sê perçeyan pêk tê. Başûrê Bulgaristanê, bakurê Yewnanistanê û Makedonyaya Bakur (Yûgoslavyaya kevn).
Îro Makedonya dewleteke biçûk e lê di dîrokê de roleke mezin lîstiye. Fermandar û Împeratorê navdar Îskenderê Mezin makedon bû.
Lady Gaga
Lady Gaga an jî Lady GaGa, (jdb. 28ê adar 1986 li New Yorkê, DYA) bi navê xwe yê fermî Stefani Joanne Angelina Germanotta, stranbêjeke amerikî ya muzîka pop e. Berî ku dest bi strangotinê kir, ji bo komên wek Pussycat Dolls stran nivîsî.
Albûma wê ya yekemîn a bi navê The Fame di 19ê tebaxê ya 2008an kete piyasê. Albûm di welatên rojavayê de gelek hat ecibandin û stranên wê yên bi navê Just Dance û Poker Face li cîhanê gelek biserketin. Albûmê 6 caran ji bo xelata Grammy hate pêşniyarkirin û wek bastirîn albûma Electronic-/Dance ê hate hilbijartin. Di çiriya paşîn a sala 2009an de albûma wê ya duwemîn a bi navê The Fame Monster derket û ew jî gelek biserket.
Lady Gaga navê xwe ji strana Queens a bi navê Radio Ga Ga (ku ji aliyê Roger Taylor ve hatibû nivîsandin) ra girt.
Udo Pastörs
Udo Michael Wilhelm Pastörs (jdb. 24'ê gelawêjê 1952 li Wegbergê, Almanyayê) Neo-Nazî û siyasetmedarekî alman ê partiya rastgir NPD e ku endamê komelê dewletê ya NPDê ya Mecklenburg-Vorpommern e. Ji 2006an heta 2016an ew nûnerê meclîsa eyaleta Mecklenburg-Vorpommern û carê jî serokê federasyona partiyê bû.
Pastörs li Almanyayê wekî yek ji kadroyên pêşeng yê sehneya rasgir tê hesibandin, û li dijî wî lêpirsînên tawanbar hatine destpêkirin. Ew ji ber axaftina nefretê û înkarkirina Holokostê çend caran hate daraz kirin û vekirî nêrînên nijadperest û dijcihûyî nîşan dide. Helwestên wî yên ramyarî bingeha Nasyonalsosyalîzma dîrokî ne.
Montbrand
Montbrand, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Decameron
Decameron, ji aliyê Giovanni Boccaccio hatiye nivîsandin. Dî sala 1348an da êşake epidemic lî Ewropayê belav dîbe û gelekî kesan dîkuje. Boccaccio ser vî mîjarê dî navberên 1348-1351an da pîrtuka Decameron dinivîse û têda behsa salên reş yên lî Firenze dike.
Ji 100 cîroka pêk tê. her roj 10 cîrok hatiye gotin û 10 rojan berdewam kiriye. Her rojê şah anjî şahbanûk bîrêva dibe û mîjara cîrokan ew hildîbijêre. Evana 7 jin (Pampinea, Filomena, Lauretta, Emilia, Ellisa, Fieametta ve Neifile) û 3 mêr ên (Panfilo, Filostrato, Dioneo) û jî êşê revîne çune cîhekî dur.
Navê Pirtukê
Boccaccio, ji bo dilsoziya xwe ji bo felsefeya Grekî tê zanîn, navê pîrtukê ji vî zimanî çê dike. Grekî: peyvên δέκα déka ("deh") û ἡμέρα hēméra ("roj") bî heva dîke û navê Decameron (bûyerek deh rojane) derdîxe holê. Çîroka Bazê Nêçîrê ji aliyê Husein Muhammed ve 2004an da hatiye kurdîkirin.
Çavkanî
https://tr.wikipedia.org/wiki/Decameron
Racksen
Racksen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Pestoya atmosferê
Pestoya atmosferê, sepandina hewa vekirî a ku ji ber giraniya hewa atmosferê çêdibe. Pestoya atmosferê, di histuna cîvayêde bi bilindahîyek 76 cm/Hg dide nîşandan.Amûra ku mirov pê pestoya hewayê dipîvîne pestopîv e.
Fontaine-Notre-Dame, Aisne
Fontaine-Notre-Dame, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Siqîn
Siqîn, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ûsivê Porsorê
Ûsivê Porsorê Dengbêjê kurd e. Ûsivê Porsorê, bi navê fermî Yusuf Barîm. Xelqê Qersê navçeya Qamûşan gundê Gulîcê ye û ji eşîra Redkî ye. Dilê wî dikeve keçikeke por sor, li ser wê keçikê kilama Porsorê derdixe û wusa navê wî dibe Ûsivê Porsorê. Tê gotin ku Şakiro li cem wî di derheqê dengbêjiyê de gelek tişt hîn bûye. Mixabin ku dengê wî negihiştine îro.
Kanî Gewêz
Kanî Gewêz gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Boyax
Boyax, ji melzemeyekî ku dema meriv li ser ruxarekî da u li ser ruxare fîlmekî dekoratîf u parzebî peyde bibe re tê gotîn. Ev melzeme têkelangekî kîmyevi ye, li gor hîn prensîban formule dibe u di hindurê xwede bi çar hêmanene.
Girêdar
Lîkîten ku ji ber firdana solventê u reaksîyonan, ji xala ronê derbase xala hişkê dibinin. Têkariya wî ji boyaxê re, hişkaniyê, zexmiyê, biriqandinê, zeliqandinê, berxwedaniyê li hemberê kîmyasalan u şertên hewayê dide.Girêdar,histuna sereke a boyaxêye u li gor tîpa xwe nav dide boyaxê.
Pîgment
Pîgment,ji xwezaye bi rêyên sentetîk tên safîkirin. Di hindurê girêdarande nayên pişirandin.Têkara wî ji boyaxan, rengdayîn, ruxar dorpêçkirin,biriqandin u zexmîye Hinek Pîgment:
Maddeyên Tijîkirinê
Bissingen an der Teck
Bissingen an der Teck şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Großenlüder
Großenlüder şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Güldür Güldür Show
Güldür Güldür Show (bi kurdî: Kenandin û Kenandin Show), bi pêşkêşiya Ali Sunal berî di FOX TV dû re SHOW TV de weşaneke şahînî ye. Di bernameyê de her hefte bi bangakirina navdaran re cih digirin.
Produksiyon
Bi destpêkirina FOX TV, roja 24ê îlonê 2013 guhaztin SHOW TV bû. Rojên ewl reytinga ketî girtin û dû re dan hev. 25ê sibatê 2014 bi navê Güldür Güldür Show hatiye guhartin. Demsala pêşîn 10ê hezîranê 2014 destpêkiribû.
Patave (navçe)
Herêma Patave, yek ji herêmên ku bi Şaristana Dena ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed a Rojhilata Kurdistanê.
Herford
Herford, bajarekî navçeya (Landkreis) Herfordê li herêma a Almanyayê ye.
Auzouville-l'Esneval
Auzouville-l'Esneval, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Måvatn
Måvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 11.09 km û bilindahiya ji asta deryayê 549 mêtreye.
Çîtab
Çîtab, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmedê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Kurdên Kilîsê
Kurdên Kilîsê (Tr: Kilis Ekradı) Kurdên derûdorê Kilîsê ne. Siftê gelê xwe piranî Êzdî bû. Gorî Şerefxan ewan ji Kurdên bi navî Mend in. Mendiyan wexta Eyûbîyên li wir cîhekî girîng bi dest xwe xistin. Wexta Memlûkan dijek di navberê wan û dewleta Memlûkan da dest pê dike. Memlûkiyan li Hember Qasim Beg piştê Şêx İzedîn, Şêxekî Êzdîyên'e, digire. Qasim Beg jî, wexta ku Yavuz Siltan Selîm tê, li hember Memlûkiyan piştê Osmanîyan digire. ku Osmaniyan dewletê Memlûqiyan dişehetînin piştê xwe nadin Qasim Beg. Wê lomê wî û bi lawê, Canbolad, bi xwe re dibin Stembolê; rêveberiyê ew derê didin dest Îzedîn Beg. Ew çaxê gelê Kîlîsê carekî din vedigere li ser Êzdîyetiyê. û Paşîngê Osmanî Qasim Beg dikujîn û Canbolad jî xwandi didin û dikin leşker. Ku Canbolad mezin dibe leşkerekî serkeftin. Belê, Osmaniyan jî tu tehmê ji dest Kurdên Kîlîsê nebînin wê lomê Canbolad dişînin wir. Demeke dirêj Canbolad li wir dije. Wextê ku ew dimire (1572) lawê xwe, Hûsên Paşe, dibê mîre Kîlîsê. Wextê ku Sinan Paşe wî bêsedem dikûje birazêyî Hûsên Paşe, Elî Paşe, dibe mîr û Helebê bi dest xwe dixe. Ew çaxê jî li Anatolyayê li ser rakirinên girîng (tr: Celali İsyanları) hene. di navberê 1606 û 1610'an da Kuyucu Mûrad Paşe diherê li ser wan. Piş şerekî mezin di navberê Elî Paşe (tr: Canpolatoğlu Ali Paşa) û Kuyucu Murat Paşe, Elî Paşe lê dide. Elî Paşe xwe dighîne Stembolê û derdî xwe bi Siltan Ehmed rê dibêje. Siltan wî bexşandin dikê û dişîne Temeşwarê. Wextê ku Kuyucu Mûrad seferê xwe ya li hember serrakirên Anatolyayê xelas dikê vedigere Stembolê. Ku hu dike ku Elî Paşe hî yî xweş e Siltên hu dikê wî kuştin dide. ji ev pirsgirêkê şiva malbatê Canboladan bara Libnanê dikin vedigerine li ser olê Dirûziyên. Ereb ev malabatê bi navî Canbolad nasdikin. Rola wan di siyaseta Lubananê hîn berdewam dike.
Heta Şerê Cîhanî yê Yekem Kurdên Kîlîsê li Kîlîsê û li Çiyayê Kurmênc roleka girîng digirin. Heta 1800an ew deran ji aliyê Osmanîyan bi navî Ekrad Sancağı (Sancaxa Kurdan) tê naskirin. Bi Firqeya İslahiye rolê xwe gêr dibe lê xelas nabe. Wexta Şerê Cîhanî yê Yekem Mîrê Oxçî İzedînlîyan, Hennan Axa, ji Civatnetewê Romiyan rê mektûbekê dişîne û li hember Fransizan alikariyê dixweze. Peşî Şerê Cîhanê ya Yekê nîviyê Kurdên Kîlîsê perçê dibin. Hin li hêlê Sûriyê hin li hêlê Tirkiyê dimên.
Nexoşxana Tengaviya
Nexoşxana Tengaviya, anku Nexweşxaneya Tengaviyan, nexweşxaneyeke Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.
Nexweşxaneya Tengaviyan û Rûdanan di 11ê çiriya paşîn a 1998an de li parêzhgeha Dihokê ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve hatiye vekirin. Qebara wê ya giştî digehe 122 textên nivistinê.
Fontaine-Uterte
Fontaine-Uterte, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Meşkavaya Jorîn
Meşkavaya Jorîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 345 kes (93 malbat) bûn.
Antîfrîz
Antîfrîz, têkelanga av u glîkola etîlenêye ku nahêle şileava a di hindurê radyatora erebanda di rojên sarda were qerisandin u nahêle rojen germde were kelandin. Glîkola etîlenê, maddeyek gelek bijehrîye. Ev madde, ava ku di radyatorê de ye pileya cemidandina wî dixe jêr u pileya kelandina wî bilinddike. Pileya cemidandina a herî kêm nezikî radêya -53°ye.
Guixi
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2006an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 563.000 kesî
Deizisau
Deizisau şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Denge TV
Televîzyoneke kurdî ye û li ser dûvelangê weşan dike. Di weşana xweda cîh dide; nûçe, belgefîlm, pêşbirk, show û hwd.
Frekans: 11887 Sembol Rate 9200 Fec: 5/6 V-DİKEY (Rojava)
On 29 September 2016, the televison channel was banned and shut down in the course of the 2016 Turkish purges in the aftermath of the 2016 coup attempt in Turkey.
Myklevatnet
Myklevatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye.
Kanî Mamer
Kanî Mamer gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Minerve, Hérault
Minerve, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Keşişoxlî
Keşişoxli gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Nexoşxana Taybetmend ya Sotinê û Neştergeriya Ciwankarî li Dihokê
Nexoşxana Taybetmend ya Sotinê û Neştergeriya Ciwankarî li Dihokê, anku Nexweşxaneya Taybetmend a Sotinê û Neştergeriya Ciwankarî li Dihokê, nexweşxaneyeke Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.
Guillaume Apollinaire
Guillaume Apollinaire ( 26ê tebaxa 1880 Roma, Îtalya - 9ê kanûna pêşîn a 1918 Parîs, Fransa) Helbestvan û Rexnegîrê Fransî ku bi eslê xwe îtalyan e. Nûnerê herka kubîzm, dadaîzm, surrealîzm a ku di serê sedsala 20î de dest pê kirine. Û navbavikê surrealîzmê û orfîzmê ye.
Navê wî yê rastî Wilhelm Apollinaris de Kostrowitsky e, di sala 1880 de li Romayê çêbû ye, bavê wî îtalyan, dêya wî polonî ye. Li Collège Saint-Charlesa ku li Monacoyê ye hîndekarîya franskî dît. Di 1902an de li Parîsê bicîbû. Li Cannes û li Niceyê li çend dibistanan hindekariya xwe domand. Di 1903'yan de kovara ku navê wê Le Festin d'Esope ye derxist.
Li Fransayê bi Pablo Picasso û bi André Derain re hevnasînek wî pêk hat. Çû Rhinelanda Elmanyayê û li wêderê demekê mamostetî kir. Di van salan de helbestên wî di nav helbesta fransî ya nûjen de cî digirt.
Di salên pêş de kubîzma ku di wêneyê de dest pê kiribû wî di wêjeyê de nexasim di helbestê debikaranî û bi hawî jî surrealîzm jî pejirand.
Nivîsên xwe yên di warê lêkolînê de yekem û helbestên xwe tevlî gravurên hinek wênesazan weşand. Di sala 1913an de ji helbesta 15 salên dawî bi navê Alcools neqîneyek weşand. Ji kubîzmê veqetiya û herka orfîzmê ya ku pêşengiya wê ew bixwe kir pejirand.
Apollinaire, di Şerê Cîhanê yê yekem de ji serê xwe brînek gran girt û di sala 1918an de li Parîsê ji şewbê mir.
Kaiserstuhl, Aargau
Kaiserstuhl, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Aargau ya herêma Zurzachê ye.
Reiferscheid
Reiferscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kaiserstuhl, Aargau
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Mont-Dauphin
Mont-Dauphin, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Arnos
Arnos, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Zernkut (albûm)
Mikail Aslan enî qasetê xu de lawikanê Kamer Söylemezî(Bimire Esqê Mi, Berteng, Mîjdanî ), Paşayê Efoyî-Yêrêvan (Dayîka Delal), Doğê Kêwcîyî (Gûlîzare), Rençber Azîzî (Way Way Nînna, Dilo Dilo), Hüseyin Ayrılmazî (Dûrî Mendo), Hıdır Çelikî (Yara Mi) vato.
lawika bi nameyê Sbidak Badankov Ağavninî zî dimay Hrant Dinkî nuşto.
Kanî Naw
Kanî Naw gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Yedîkilîse
Yedîkilise gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Mişîk, Ûrmiye
Mişîk gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 158 kes (30 malbat) bûn.
Rettersen
Rettersen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Hilders
Hilders şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Patave
Patave, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmedê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Denkendorf, Baden-Württemberg
Denkendorf şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Siqesay
Siqesay, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sîsext
Sîsext, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmedê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Lîgûrya
Lîgûrya (bi îtalî: Liguria; bi lîgûrî: Ligûria), herêmeke bakurê rojavayê Îtalyayê ye. Paytexta herêmê bajarê Genovayê ye. Çiyayên Alper û Apennîn li Lîgûryayê ye û rûerda herêmê bi rûerda Komara Genovayê ya berê wekhev e.
Qomançêro
Qomançêro, dînekî navdar ê Qoserê ye. Felsefeya wî ya jiyanê mînîmalîzm e. Navê wî yê rastîn Evdila ye bi kurtasî jê re evdo tê gotin. Her çiqas tim pereyan bixwaze jî pere ne xema wî ye. Peyva wî ya ku herî zêde bi kar tîne "heval" e. Hevoka wî ya ku herî zêde bi kar tîne jî "tişt tune heval?" e. Hobiya wî ya herî xurt çêrkirina (xeberdan) ji zarokan e. Bi taybetî pir ji diya wan re xeberan dide. Heta nuha tu berhem nenivîsandiye lê belê elbûmeke wî ya bi navê "Qomançêro" heye. Van salên dawî bi hatina înternetê û kêmeleqeya nivşên nû popularîteya xwe wenda kiriye.
Nexoşxaney Swîdî Taybet
Nexoşxaney Swîdî Taybet, anku Nexweşxaneya Swêdî ya Taybet (bi îngilîzî: Swedish Specialist Hospital), nexweşxaneyeke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye.
Paka Kevin
Paka Kevin an jî Eskîpak gundekî ku bi ser navenda navçeya Wanê ve ye.
Fontenelle, Aisne
Fontenelle, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Auzouville-sur-Ry
Auzouville-sur-Ry, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Sorxe Kemran
Sorxe Kemran, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Arînç, Miks
Arînç, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Çiyayê Mamsîn
Mamsîn çiyayekê mezine ko dikeve rojhilata bajarê Dihokê (navenda parêzgeha Dihokê ye) li başûrê Kurdistanê. Ev çiyaye dikeve hindav gundê Êtîtê ku gundekî ser bi eşîreta mizûrî (mizîrî) ve ye. Li pişt vî çiyayî her gundên mizîriyane, ji wan: Evrîkê û Telwe hwd. Ev çiyaye dikevîte ser rêka Dihok - Hewlêr ku li binê vî çiyayî gundê Êtîtê ye û dikeve ser rêka Hewlêrê.
Nasvatn
Nasvatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Aust-Agdera Norwêcê de ye. Deverê perava golê 19,36 km û bilindahiya ji asta deryayê 618 mêtre ye.
Berne
Berne, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Montgardin
Montgardin, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Klingnau
Klingnau, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Aargau a herêma Zurzachê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro ; ), navê bajar bi tevahî: São Sebastião do Rio de Janeiro, bajarekê başurê rojhilata Brezîlê ye. Ev bajar mezintirîn bajar û paytexta staneka her bi vî navî ye.
Rio de Janeiro piştî bajarê São Paulo mezintirîn bajarê hemî Brezîlê ye. Ji aliyê pîşesaziyê ve jî piştî Sao Pauloyê bajarê duyem e. Lê bi awayekê navneteweyî, Rio de Janeiro navdartirîn bajarê Brezîlê ye.
Dema Kolonî
Li gor Peymana ji Tordesillas portûgalan dewa hilanîna ser 15'mîn sedsala peyda kirina herêmên îro yên Brezîlê. Fransa venasîna peymanê nekir û damêzrandina 1555an li ser Ilha do Serigipe pêşiya beravên îroyî yên Rio de Janeiro bin Vizeadmiral de Villegagnon a Fort Coligny; ev herêmên kontrolkirî yên li vir bi navê France Antarctique wergirtin. Li hemberî ev beravê de Villegagnon piştre çareseriya Henriville damêzrand. Di wan rojan de li vî herêmê tupi têketinên Tamoios û Tupinambás, ewên bi fransozan re xwe girêda bûn. Piştî deh sal şunda, di sala 1565an de, fransî ji aliyê portûgalan ji wê derê hatin derxistin, ew ên Morro do Castelo îroyî bajarê São Sebastião do Rio de Janeiro damêzrandîbun.
Di sala 1680an Rio de Janeiro bûye paytexta herêma başûrê Brezîlê; di vî demê de wargeh bi qasî 4000 gelhe bû û yek cîhekî bingehiya girînga portûgalan li ser herêmên brazîlî bû. Ji 1700an şunda Rio de Janeiro xwe mezinbû li Bendergeha Brezîlê, ku beriya her tiştî ji dîtina zêran li herêmên cîranên Minas Gerais de vêket.
Jixwe ku bajar di sala 1710/1711an de ji ber Fransozan hatibû êrîşkirin û dagirkirin û tenê dikaribû li hemberê fîdyeyek bilind ji titikên fransozan bidest bixin, Salên lezgînî yên bi ser xwe de bûye û di 27ê kanûna paşîn 1763an paytexta wîlayeta keyaniya Brezîlê.
Bajarok
Rio de Janeiro xwe avayî 4 herêmên geografî dike, ev (Bakur, Başûr, Rojava û Navend) in, ev berdewama 8 herêmên (Subprefeituras), 33 herêma kargerî (Regiões Administrativas) û 160 navçe (Bairros) parve dikin. Ev dîsa pênc statîstîkên herêmên plankirine ên (Áreas de Planejamento) rêdan in. Herêmên plankirinê ev in:
Baweriya ol
Piraniya gelhe xristiyan e. Yên katolîk li vir piranî bicîh bûne, eger heman kilîseyên protestanî û di salên dawi de her ku diçe jî ev spektrûm ya pentîkostalan ên notabel in. Rojhilat navîniyek ol jî wek cîhû ne (23.862 alîgir) û misilman (656 alîgir) in.
Kanî Helûçe
Kanî Helûçe gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Ji'an, Jiangxi
Ji'an, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Hofbieber
Hofbieber şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Ji'an, Jiangxi
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 4.810.339 kesî
Şakir Fetah
Şakir Fetah an jî Şakir Fettah (1914-1988), nivîskarê kurd û damezrênerê kurteçîroka kurdî bû. Wî bi taybetî çîrokên ji bo zarokan weşandine.
Jiyan
Şakir Fetah sala 1914an li bajarê Silêmaniyê ji dayik bûye, li Silêmanî û Bexdayê û piştre li Libnanê xwendiye, dûre vegeriyaye Bexdayê û koleja dadweriyê li wir xilas kiriye. Piştî xilaskirina xwendinê wek mûçexwerê mîrî hat damezrandin û li gelek cihan wek rêveberê nahiye û qaymeqam û şaredar kar kiriye. Piştî têkçûna pêwendiyên Kurdan û Iraqê di sala 1975an de, hikûmeta Iraqê xweseriyeke kartonî ji bo navçeya xweser a Kurdistanê ragihand. Şakir Fetah li wir pile û paye wergirt û gihîşte pileya cîgirê serokê encûmena yasadanînê, lê ev nebû sedem ku ew dev ji wijdana xwe û Kurdîtiya xwe berde, herwiha diyar bû ew ne bi desthilata Partiya Beisê re bû.
Mizîrîr
Mizîrîr, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Hêro Mistefa
Hêro Qadir Mistefa (navê wê bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Herro Kader Mustafa; jdb. 1973 li Hewlêr, Başûrê Kurdistanê), dîplomateke amerîkan e ku bi eslê xwe kurd e. Dîroka malbata wê mijara belgefîlma American Herro bû.
Hêro Mistefa pir ziman dipeyve: bi kurdî, îngilîzî, erebî, tirkî, spanî û yewnanî dizane.
Jiyana wê
Hêro Mistefa li Hewlêrê, li Başûrê Kurdistanê, hatibû cîhanê. Ew di zaroktiya xwe de du sal li wargeheke penaberan de dijiya. Malbata wê di sala 1976an de li DYAyê de pena digeriya. Bavê wê çalakvanekî ramyarî bû ku li dijî rejîma Sedam Huseyn bû. Malbat di sala 1976 de ji hêla Dêra Ziyon ya Lutherî li Minot, Dakota Bakur ve hat pejirandin.
Hero Mistefa di sala 1991 de ji Dibistana Bilind a Minot perwendîşa xwe ya bekeloriyosê kir û di sala 1995-an de li Zanîngeha Georgetownê a Dibistana Karûbarê Derve ya Edmund A. Walsh kir û li wir ewlehiya neteweyî û Rojhilata Navîn xwend. Wê jî ji Zanîngeha Princeton perwendîşa masterê ji bo têkiliyên navneteweyî ya Dibistana Woodrow Wilson wergirt.
Kariyera wê ya dîplomatîk
Di 2019an de Hêro Qadir Mistefa weke balyoza Amerîkayê li welatê Bulgaristanê ji aliyê serokê amerîkî Donald Trump ve hat destnîşankirin.
Mireval
Mireval, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Avokado
Avokado hêşînhatek daran e, ji malbata definan tê hesibandin.
Erkê kar
Erkê kar an jî demareragîhandin, (bi îngilîzî: action potential)
Hemû tişt an jî guherîn ko li hawîrdora zîndewer de peyda dibe û koendama demar a zîndewerê han dike bo  têkeve tevgerê û li dij vê guherînê bersîv bide, wekî kartêkir (bi îngilîzî: stimulus) tê binavkirin. Mirov ji kartêkirên hawirdorê bi navbeynkariya hestewergiran hayadar dibe. Wergirtina ragihandinek elektrîkî, kîmyayî an jî mekanîkî ji demarexaneyek din, an jî wergirtina kartêkirek ji hawirdorê, dawî li qonaxa cemsergeriyê, ango erkê bêhnvedanê tîne. Xerabûna erkê parzûnê (bi îngilîzî: membrane potential) dibe sedema çêbûna demareragîhandinê. Ji tûmika tewereyê ber bi kotahiya tewereyê li ser parzûna tewereyê de veguhaztina demareragîhandin, wekî erkê kar tê binavkirin (bi îngilîzî: action potential). Alûgorkirina iyonên sodyum (Na+) û potasumê (K+) yên li herdu aliyên parzûnê dibe sedema guherîna cemsergiriya xaneyê. Guherîna cemsergiriyê jî dibe sedema peydabûna herrika elektrîkê, erkê kar ji herrika elektrîkî peyda dibe. Erkê kar li demarexaneyan de dibe sedema çêbûna demareragîhandinê, lê li xaneyên masûlkeyan de dibe sedema girjbûna masûlkeyan. Demarexane bi dirustkirina sinyalên elektrîkî, bertek nîşan dide ji bo  hin kartêkiran. Erkê kar, ragihandinên demarî an jî sînyalên demarî ne ko li ser parzûna tewereyê de tên veguhaztin.
Berevajîbûna cemsergiriyê
Kartêkir an jî sinyalên ji hawirdorê, bandor li ser parzûna demarexaneyê dikin û dibin sedema vebûna hinek cogên sodyumê. Dema erkê bêhnvedanê de xestiya iyonên sodyumê li rûyê derveyî parzûnê ji ya nav xaneyê 10 car zêdetir e. Loma bi vebûna cogan, sodyum ji devera xestiya bilind (derveyî parzûnê), ber bi devera xestiya nizim ve di nav cogên iyonî yên sodyumê de diherikin. Bi hatina iyonên sodyumê, di wê beşa tewereyê de bargeyê nava xaneyê dibe pozîtîv, û bargeyê nav xaneyê ji -70mV ber bi -55mV ve zêde dibe. Lê hê jî erkê kar dest pê nake. Ji bo  destpêkirina erkê kar divê guherîna bargeyê elektrîkî ya nav xaneyê heta astek diyarkirî bidome. -55mV ji bo destpêkirina erkê kar asta derazînkê (asta şêmûkê) ye, heke bargeyê nav xaneyê ji -55mV zêdetir bibe, wê gavê hê pirtir ji cogên sodyumê vedibin û erkê kar ango guhaztina iyonan a li ser parzûnê dest pê dike. Di asta derazînkê de cemsergeriya parzûnê hildiweşe ev rewş wekî berevajîbûna cemsergiriyê (bi îngilîzî: depolarization) tê bi navkirin. Berevajîbûna cemsergirî ji ber cudahiya xestiya sodyumê rû dide, iyonên sodyumê bi belavbûnêyê, bê ko ATP xerc bike ji parzûnê derbasî nav xaneyê dibe. Ango bargeyên parzûna demarexaneyê dema erkê kar de, berevajiyê dema erkê bêhnvedanê ye, nava tewereyê pozîtîv, derveyî parzûna tewereyê bi bargeyê negatîv barkirî ye. Di qonaxa erkê kar de, xestiya Na+ li nav xaneyê zêde ye, K+ jî li derveyî xaneyê zêde ye. Hilweşîna cemsergeriyê ango guherîna erkê parzûnê bi carekî de, li tevahiya rûyê tewereyê de rû nade. Cogên sodyumê ji tûmika tewereyê heta kotahiya tewereyê li ser parzûna tewereyê de rêzbûyî ne. Vebûna cogên sodyumê di laşê xaneyê de, ji tûmika tewereyê dest pê dike, ji parzûnê derbasbûna sodyume dibe sedema çêbûna herrika elektrîkê. Elektrîk cogên sodyumê yên cîran han dike ji bo  vebûnê. Gava cogên sodyumê yên jêrdestê voltajê yên cîran vedibin, cemsergiriya wê beşa tewereyê hildiweşe, îcar ev rewş dibe sedema çêbûna herrika elektrîkê, ev herrika elektrîkê jî hin cogen din ên sodyumê yen jêrdestê voltajê han dike. Bi vî awayê erkê kar ji tûmika tewereyê dest pê dike gav bi gav ber bi tewerekotahiyê didome. Arasteya erkê kar ji laşê xaneyê ber bi tewerekotahiyê yek alî ye.
Ragihandina bazdar
Li tewereyên bi bergê maylînî pêçayî, erkê kar di gireyên Ranvier de çê dibe. Bergê maylînî rê nade ji bo  guhaztina iyonan, loma erkê kar ji gireya Ranvier a pêş, baz dide giriya Ranvier a paş. Ew veguhaztina li ser parzûna tewereyê wekî ragihandina bazdar tê bi navkirin( bi îngilîzî: Saltatory conduction). Xane bi ragihandina bazdar, hê kêmtir ATP xerc dike û erkê kar hê lêztir rû dide. Girêyên Ranvier cogên jêrdestê voltajê yên sodyum û potasyumê lixwe digirin. Leza veguhaztina demareragîhandin li tewereyên bê bergê maylînî de çîrkeyek de bi qasî mêtreyek e.Tewereyên bi bergê maylînî demareragîhandinan bi leza 100 metre serê çîrkeyek de diguhazînin. Herwiha erkê kar li tewereyên stûr (qalind) de li gor tewereyên zirav hê leztir tê ragihandin.
Nexoşxaney Newroz
Nexoşxaney Newroz, anku Nexweşxaneya Newroz (bi îngilîzî: Newroz Hospital), nexweşxaneyeke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye.
Schöneberg, Altenkirchen
Schöneberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Muzafer Şerîf
Muzafer Sherif (Profesorê Xayîn), (jdb. li Îzmîr, Tirkiye - m.  li Fairbanksa Alaska, DYA) yek ji avakerê psîkolojiya komî yê bi eslê xwe kurd e.
Muzafer Sherif li Tirkiyê bi navê "profesorê xayîn" tê binavkirin. Heya salên 90î navê wî li Tirkiyê qedexe bû, pirtûkê wî nedihate wergerandin û dûgela Tirk dixwast wî jibîrkirin bide.
Ahmet Aslan
Ahmet Aslan (jdb. 1971, Xozat, Dêrsim), hunermendekî kurd ê dimilkîaxêv e. Ew gîtar û tembûrê dijene.
Muzafer Şerîf
Aforozkirina Profesorê Xayîn an Profesorê Kurd
Bi taybetî li ser nakokiyên di nava koman ve bilî dibe. Projektek bi navê "Lêkolînên nakokiyan" dimeşîne û gelek keşfên nû dike. Miroveke lîberal bû. Di gotineke xwe de wiha dibêje: "Ez bi xwe kesekî komûnîst ji nînim, lê bawer dikim wekî Bozkûrt digot "ên Tirk nînin divê tenê ji me re xulamtiyê bikin", bingeh Kurd bûyîna min bû belayê serê min. Min sê caran xwast vegerim Tirkiyê, 60î. 70î û 80î de. Mixabin her sê caran jî li Tirkiyê darbeya leşkerî çêbûn. Tirkiye ji bo lêkolînvanan kaneke girîng e. Bi navê "Tirk" tişteke xerîb afirandine, wekî Xwedayeke nepenî û êdî zora kesî bi vê Xwedayê nabe. Hergav bala min kişandiye. Min hêza zanistiyê jî naskir bi kirinên wiha. Kurdayetî wekî çîrokên bapîra min, him ji min dûr e, him wisa hezkiriyê dilê min e. Mixabin hîç bi Kurdî nizanim. Zimanê min ê sereke bûye Îngîlîzî...".
Mixabin, ji ber ku Sherif ne çepgîr û komûnîst bû, şoreşgerên Kurdan jî xwedî lê derneketin. Li Tirkiyê hêj nû pirtûkên wî tên wergerandin.
Ahmet Aslan
Jiyanname
Ahmet Aslan li gundê Dêrsimê, Xozatê, hate dinyayê. Lîseya xwe li wir xwend. Paşî Konservatuwara Stembolê dest pê kir, lê neqedand û ber bi Almanyayê mişext bû. Li wê derê, li sala 2003ê albûma wî ya bi navê Va û Waxt weşand. Vê albûmê tesîreke gelek mezin li ser muzîka kurdî ya kirmanckî kir û ji wê rojê pê ve Ahmet Aslan weke afirînerê muzîka nûjen a kirmanckî dihêt pejirandin.
Wî di sala 2008ê de albûma Weyve Melekatû çêkir.
Urziceni
FC Unirea Urziceni yaneyeke romanî ya futbolê ye ya herî navdar e û yek ji tîmên herî serketî yên romanî ye. Yarîgeha Unirea Urziceni ê Stadionul Tineretului ye.
Şarbajêr (navçe)
Şarbajêr, yek ji navçeyên parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê) ye. Şarbajêr ji nahiyên Çwarte, Siweyl, Sîtek, Zelan û Gayîlon pêk tê.
Hosenfeld
Hosenfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Munîh (navçe)
Munîh, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Nexoşxaney Pakî
Nexoşxaney Pakî, anku Nexweşxaneya Pakî (bi îngilîzî: Paky Hospital), nexweşxaneyeke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye.
Seten
Seten, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bûtikan
Bûtikan an Bûtkan (yek caran jî wek Pûtikan tê bilevkirin. Eşkere ye ku butikan formeke navê "Botî" (Botan) ye.) li Kurdistanê bi vî navê çend hev eşîr hene. Yek ji wan li Dêrsimê û Serhedê dijî, kurmancîaxiv û elewî ye. Bûtikaniyên Dêrsimê, bi taybetî li bakûrê Dêrsimê, li Tercanê, Aşqeleyê û Oxlêyê, berê demeke nêzîk de ji Xinûsa Ezirmê koçberê wan devêran bûne. Pêşiya koçberiya wan a Tercanê, butikan bi Xormekan, Çarekan û Şadiyan ve yek ji eşîrên elewî yên mezin li Xînûsê, Xolxolê û Gêxîyê bû ye.
Rêbaza tevgerzaniyê
Rêbaza tevgerzaniyê ango behaviorizm, yek ji dibistanên psîkologiyê ye û pirranî li DYA pêşketiye. Behaviorizm di şerê dinyayê ye I. de ji hin psîkologên Emerîkayî hatiyê pêşxistin. Behaviorizm, metoda şopandin û ceribandinê bikartîne. Stîmulûs (niqurç) û response (berpê) bingeha lêkolînan e. Psîkologên ku vê rêbazê dihewînin metodên din zanîstî nabînin. Gorî wan destkeftiyên ku bi rêbazên zanîstî nehatine holê, qîmeta wan nînin. Tevgerên mirov û ajalan heman mekanîzmayê dihewînin. Ji ber wê psîkologên vê dibistanê li ser ajalan jî ceribandinan dikin. Navdarên vê dibistanê Îwan Pawlow, Dashil, Watson hwd in. Pawlow bi kuçikên xwe tê nasîn.
Eylo (komstêr)
Eylo komstêreka li bakura nîvkada bakur e.
Komstêra Eylo çend dereceyan li bakura ekwatora ezmên dimîne. Stêra [Teyr (stêr)| Teyr]], serê sêgoşeya havînê ye û vê lomê ew bi hêsanî li ezmên dikare bê dîtin. Ew di rêya Kadizan de ye û tewrê çêtir di demsala havînê de tê temaşekirin. Ew bi gelemperî wek qertelekî tê nexşandin. Sê stêrên li ser rêzeka rast baskên qertelê temsîl dikin. Stêra li orteya wan û ya tewrî geş stêra Teyr e.
Dîrok
Eylo yek ji 48 komstêrên ku Batlamyûs qal kiribû û ew yek 88 komstêrên îroyîn e.
Meşkavaya Jêrîn
Meşkavaya Jêrîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Fontenoy, Aisne
Fontenoy, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Howto
Howto (îng: çawa) belgeyek e ku bi programên kompûterê tê belavkirin, em nikarin bejin lisans, le ew ne lisanse.
Howto dokumana programe, nasnama wî ye.
Mons, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Moncton
Moncton, bajarekî herêma New Brunswicka Kanadayê yê.
Firenze
Firenze bajarekî Îtalyayê ye. Paytexta herêma Toskanayê li Îtalya navendî ye û bi 360,930 niştecîhan (2023) bajarê herî qelebalix ê Toskana ye. Jimara niştecîhên herêma metropolê digihêje 984,991an.
Firenze di serdema navîn de navendeke bazirganî û aborî ya Ewropayê, û di heman demê de yek ji bajarên herî dewlemend ên wê serdemê bû. Ji aliyê gelek akademîsyenan ve wekî cihê jidayikbûna Ronesansê tê dîtin û bûye navendeke sereke ya hunerî, çandî, bazirganî, siyasî, aborî û darayî. Di vê demê de, Firenze bandorek mezin li ser Îtalya, Ewropa û derveyî wê hebû. Dîroka wê ya siyasî ya tevlihev, serdemên serweriya malbata Medici ya bi hêz û gelek şoreşên olî û komarî vedihewîne. Ji sala 1865an heta sala 1871an bajar wekî paytexta Keyaniya Îtalyayê xizmet kir. Zaravayê Firenzî bingeha îtaliya standard pêk tîne û ji ber prestîja şaheserên wek Dante Alighieri, Petrarch, Giovanni Boccaccio, Niccolò Machiavelli û Francesco Guicciardini, zarava li seranserê Îtalyayê bû zimanê çandê.
Kîtrîs
Kîtrîs, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Kalbach
Kalbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fulda li Hessen, Almanyayê ye.
Bavês
Bavês gundekî girêdayiyê navçeya Elbakê ye.
Gundê Bavêsê ji Elbakê 50 km dûre. Gundê Bavêsê cîhekî nizim hatiye avakirin. Gundên derdorên wî: Xaşkan, Çaldêran, Xecesûr û Şatax e. Nêzikî 40 mal di vî gundê da heye. Nifûsa Bavêsê nêzikî 600 kes in. Karê gundiyan herî zêde li ser cotkarî û ajaldariyê ye.
Gundê Bavêsê zêde beavi ye. Gelemperî baran nabare. Li gund zêde şînahî û daristan jî tine. Bavêsê de eşîrê herî zêde Ertoşî ne.
Pira Bavêsê di derûdorê wî de gelek tê naskirin. Nêzîkê gund de çemekî ku navê wî Avareş heye. Ev çem ji alî gel de tê naskirin û çemekî mezin e.
Yorkshire
Yorkshire wîlayetek Înglistanê ye. Yorkshire wîlayeta Brîtanî herî mezin e.
Schürdt
Schürdt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Mihkur
Mihkur, Miḧkur, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Baterî
Baterî, jêderka hêza kîmyesal e. Di bateriyêde çaviya sereke, çaviya elektrokîmyasalêye. Dema meriv bateriyan birêzeyî girêdide dikare voltajên bilind bidestbixe.Şema 1. beşekî ji çaviyê ye u Şema 2. bateriya ku bi berxwedaniya rêzeyî herikê peyda dike dixuye.
Di çavîyekî elektrokîmyasalde du plaqeyên ku bi navê elektroda pozîtîf u elektroda negatîf tê binavkirin heye u şileavekî u nivşileavekî ku bi navê elektrolît tê navkirin heye. Dema vêdorekî di navbera termînalen elektrodan were girêdan, di navbera elektroda pozîtîf u elektrolîdê de reaksiyonekî kîmyasal çêdibe u elektron, ji vêdore ber bi termînala pozitif diherikin. Di elektroda negatîfde ji, reaksiynekî paşpê çêdibe u elektron ji elektroda negatîf ber bi vêdore têne tendandin. ji bo reaksîyonekî bitewş elektron u îyonên pozîtîf ber bi elektrolîte diherikin.
Di şemayêde herik, bi du aliyan hatiyê nişandan. Yek ji wan herika elektronane ya din jî herika kevneşopîyêye. Elektron bi bare negatîf barkirîne u ji cîheki voltaja negatîf berbi pozîtîfê diherikin. Ên ku cara yekem elektrîk kişfkirine, herike tevgerekî barên pozîtîf difikirînin u rêya elektronan paşbê difikirînin.
Reaksîyona kîmyasal di navbera termînalên pozîtîf u negatîfde, voltaj yanî ferqpotansiyel avadike.Yekîneka voltajê Volt´ê. Pestoya ku voltaj çêdike jê re hêza elektromotîv tê gotin.Herik hêjmara elektronên ku di raguhêzbarde saniyekîde derbasdibine u yekîneka wi ampere.
Dîroka Pîlê
Pîla pêşîn di sala 1800'ê de ji aliyê Alesandro Volta ve hatiye nûvedan. Paşê John Frederick Daniell û hin zanyarêrn din, pîla Volta pêşxistin.
Bateriyên yekser û duser
Baterî ji bo bikaranînên cuda gelek tîpan u bi voltajan tê hilberîn.Hinek ji wan şarj dibin( çaviyên duser) u hinek jî şarj nabin ( çaviyên yekser). Ji bo bateriyên yekser mînak:fener, kamêra, radyoyên berikê, hwd... ev baterî alkalîne. Bateriyên duser ji, bateriyê nîkel-kadmîyum (Nî-Cd)ê ne u telefonên bêtêl u aku meriv dikare mînak bide.
Wêneya ISO
ISO (en: ISO image) kopiya CD an DVD'yeke di yek pel (file) de li gorî pergala ISO 9660.
Wekî mînak, CD'yên Linux ser înternetê bi formata .ISO tên belavkirin., .ISO yek em dikarin bêjin "image" ji, bi formeya .ISO belavkirina sistema Linux gelek bê zehmet e û hin zu dibe. Dema em dakişînin va .ISO yan bi ajokerê CD-Niviskar (cd-writer) Em Vê .ISO ye (image a wî) li sêr CD yan dinivîsînin.
Auzouville-sur-Saâne
Auzouville-sur-Saâne, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Famîleya dargindoran
Famîleya dargindoran (Caricaceae) famîleyeke riwekan e, di desteya pelxaçkiyan (Brassicales) de cih digire. Bi qasî 4-6 cins, 34 endamên vê komê hene.
Th
Th kurtenavê
Kanî Sore
Kanî Sore gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Zimanê çuvaşî
Zimanê çuvaşî ( bi çuvaşî Чӑваш чӗлхи Čǎvaš chilchi, Чӑвашла Čǎvašla) zimanek Bolgartirkî ye ku ji şaxê zimanên oghurî yên di nav zimanên Tirknîjadî de ye. Îro ew ji şaxa rojava ya zimanên tirkî re tê veqetandin û di hundurê wê de cîhek taybetî heye. Digel rûsî, ew zimanê fermî yê komara xweser a rûsî Çuvaşistan e.
Qada belavkirina sereke
Çuvaşî îro bi giranî li Çuvaşistan, Teteristan û Başkîrya tê axaftin. Di heman demê de giravên piçûktir ên zimanî li seranserê Volga heya Saratov hene. Wekî din, hindikahiyên çuvaşî li Qazaxistan, Ûkrayna, Dewletên Baltîk û Ûzbêkistanê dijîn, ku ew di dema Yekîtiya Soviyetê de li wir bûn an bicîh bûne. Di serjimêriya Rûsî ya 1999an de, 1.64 mîlyon, an%82, ji Çuvaşan çuvaşî wekî zimanê xwe yê dayikê dan. Bi tevahî 1,8 mîlyon kes bi çuvaşî diaxivin.
Vebijarkên polandinê
Çuvaşî bi rengek cûda tête dabeş kirin. Fischer Lexikon der Sprachen (1987) Çuvaşî wiha pol dike:
Berevajî, Metzler Lexikon Sprach (1993) destnîşan dike:
Dabeşkirina heyî di gotara zimanên tirknîjad de tê dîtin.
Zarava û Alfabe
Îro, Çuvaş di navbera du komên zaravayên mezin de cihêbûnê dike:
Anatri ( çuvaşiya jêrîn) û Viryal ( çuvaşiy jorîn)
Zimanê çuvaşî naha bi berfirehî wekî mîrata zimanî ya Bulgarên Volga kevnar tê hesibandin. Bulgarên Volga di dawiya sedsala 10an de ketin nav qada Volga-Kama û li wir serweriyek serbixwe ava kirin. Gelek komên etnîkî yên vê serdestiyê hebûn, hin ji wan paşê hatin asîmîle kirin, ku tê de çuvaşiya îroyîn ji zimanên din ên Tirknîjadan cuda bû. Bi taybetî, çuvaşî di bin bandora zimanên Fînî-Ugrî de maye.
Sedsala 13an de çûvaşan aîdê xannişîna artêşa zêrîn a bi bandora Mongolî bûn û piştî têkçûna wê di 1502-an de, ji xannişîna Tatar a Kazan.
Di 1551an de çuvaşan bi dilxwazî ​​radestî serweriya împaratorê rûs bûn.
Çuvaşan bi alfabeyên cihêreng dinivîsandin. Gava ku ew li dora sala 1000 an hatin herêma Volga, wan celebek alfabeya Orxon a tirkî bikaranîn. Piştî pejirandina Îslamê, alfabeya Erebî ji wan re hat danîn. Di sedsala 18 an de çuvaşan baweriya Ortodoks a Xiristiyan vedigirin û di dawiya sedsala 19 an de alfabeya Kîrîlî pejirandin. Bi afirandina zimanê nivîskî yê serbixwe, ku ji hêla mîsyonerên Rusî ve di 1878 de hate pêşve xistin, alfabeyek Kîrîlî a guherandî jî hate çêkirin. Zimanê Çuwaşî yê nivîskî çend caran hate reform kirin.
Di destpêka sala 1926 an de nûnerên Çuvaş jî beşdarî Kongreya Tirknasan a li Bakûyê bûn. Di vê kongreyê de hate şîret kirin ku ji bo hemî Tirk û Tirk-Tatar tîpek hevbeş were çêkirin: Alfabeya yekreng a Tirkî. Lê vê yekê tu carî ji axaftvanên çûvaş re dilxweşî nedît. Çuvaşan biryar dan ku alfabeya latînî ya pêşniyarkirî nepejirîne û nivîsandina xwe bi kirîlî berdewam kirin.
Berawirdkirina alfabeya kirîlî û latînî ya çuvaşî
Kirîlî (bi fermî tê bikaranîn):Аа Ӑӑ Бб Вв Гг Дд Ее Ёё Ӗӗ Жж Зз Ии Йй Кк Лл Мм Нн Оо Пп Рр Сс Ҫҫ Тт Уу Ӳӳ Фф Х х Цц Чч Шш Щщ Ъъ Ыы Ьь Ээ Юю Яя
Latînî (nayê bikar anîn): Aa Ăă Bb Cc Dd Ee Ĕĕ Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Rr Ss Şş/Çç Tt Uu Üü/Ÿÿ Vv Yy Zz ja ju sh/š zh/ž
Montgenèvre
Montgenèvre, komuneke li departmena Hautes-Alpes a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Foreste
Foreste, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Ormane
Ormane, gundekî bi ser Doskiya navçeya Dihokê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kuristanê) ve ye.
Rn
Rn kurtenavê
Dîmkar
Dîmkar, gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.
Mangêşkê
Mangêşkê, navê bajar û navçeyeke Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.
Erkenbrechtsweiler
Erkenbrechtsweiler şaredariyeke navçeya Esslingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Îvan Pavlov
Îvan Petrovîç Pavlov bijîşk û psîkologekî ûris e. Di sala 1849'an de li Ryazanê ji dayîk bûye û di sala 1936'an de li Lenîngradê jiyana xwe ji dest daye. Di sala 1904'an de Xelata Nobel wergirtiye.
Pavlov yek ji alîgirên dibistana rêbaza tevgerzaniyê ye. Gorî wan mirov tevgerên xwe fêr dibe. Mirov dikarê tevgerên xwe, herwekî nexweşiyen xwe yî derûnînasî bi vê metodê derbibe. Pavlov bi kûçikên xwe tê nasîn. Her carî berya ku xwarinê bide kûçikan sîgnaleke lê dixwe. Bi çendîn dubarekirinan, kûçik dema ku sîgnal lê da, devgirêzî dibe. Ango kûçik fêrî sîgnalê dibe.
Seelbach, Altenkirchen
Seelbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Altenkirchenê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Jingdezhen
Jingdezhen, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jiangxiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2018an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.669.057 kesî
Sarîyataq
Sarîyataq, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Montady
Montady, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin: