cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harry S. Truman
Harry S. Truman, (jdb. 8ê gulanê, 1884 - m. 26ê kanûna pêşîn, 1972) serkomarê 33ê yê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (1945-1953) bû. Ew wekî[cîgirê serkomarî piştî mirina Franklin D. Roosevelt bû serkomarê Amerîkayê. Serkomariya Trumanî hevdema bûyerên giring yên mîna xwedanedesta Almanyayê, dawîbûna Şerê Cîhanî yê Yekem, Bombebarana Navokî ya Hîroşîma û Nakazakiyê, xwedanedesta Japonê, damezirandina Rêkxistiya Neteweyên Yekgirtî, Marşal Plan jibo jinûveavakirina Ewropayê, Destûrên Trumanî jibo zevitkirina Komûnîzmê, destpêka Şerê Sar, çêbûna NATOyê û Şerê Koreyê bû. Van hemî bûyeran û gelek arîşeyên navxweyî karekê weha kir ko Dwight D. Eisenhower bikarit desthilata 20 salî ya Demokratan dawî bikit.
Ew yek ji siyasetmedarên Demokratan e. Di dema serokwezîrtiya xwe de CIA damezrandiye û bi navê Doktrîna Truman di 12ê adarê 1947 de li kongreyê doktrînek daye pejirandin. Ev doktrîna han, polîtîkaya DYE bo nêrîna Şerê Sar û berjewendiyên derveyî rave dike.
Destpêka jiyanê
Herî li li Lamara wîlayeta Missouri ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê hat dinyayê. Ew zaroyê duyê yê Can Endirsin Trûmen John Anderson Truman î û Marta Êlên Yang Trûmen Martha Ellen Young Truman ê bû.
û 26ê kanûna pêşîn 1972 li Kansas City jiyana xwe ji dest daye.
Sersal (folklor)
Sersal çalakiyek ji çalakiyên gelêrî ên herêma Efrînê ye, berê bi teşeyekî çalak û firehtir dihat çêkirin, nemaze, wexta jiyana mirovan tekûz bi çandin û berhemên xwezayê ve girêdayîbû.
Sersal bi resenê xwe diyardeyeke olî ye, ango ji baweriya ku xwedê desthilatdarê her tiştî ye tê, û bêyî razîbûn û pesenda wî, ne pêkan e tu tişt li ser rûyê zemîn çêbibe. Heyama peydabûna vê têgînê vedigere destpêka jiyana mirovê baqil, wê çaxê mirov hêma û sembolên xwezayê wek hêzên nediyar dihesibandin, û roj ji rojê têgîna ku ew hêz mirovne jîndar in, û ji ber ku hêzeke wan a taybet heye, mirovên asan nikarin tu caran wek wan bibin peyda bû, hingê raman û têgihêştina mirovê asan navê xwedewandan li wan kir, û her hêzeke xwezayê bi xwedewandekî hat bercestekirin, her wiha xwedawendê şer, mirinê, baranê …hwd derketin, û ji ber ku bandora wan hêzên xwezayê bi şêweyekî rasterê li mirovên asan dibû, mirovên han girift û arîşeyên neyênî ên  ku bi serê wan dihatin, dispartin van xwedawendan, û ji bo xwe ji xeyd û nifirên wan biparêzên, ew hertim li pesend û razîbûna xwedawendan digeriyan, di encamê de ew têgihêştin, rêya pêşkêşkirina qurbanan, qurban jî wê çaxê hem mirov û hem jî lawir bûn, belê ji bo qurban li wargehekî taybet bên pêşkêşkirin, perestgeh jî hatin afirandin, ji hingê ve, jiyana mirov û terzên cihêreng ên vê jiyanê bi van xwedawendan ve hatin girêdan  û hêj berdewam in. Bi borîna salan, herçend hiş û ramanên mirovantiyê bi pêş ketin û werar bûn jî, lê ta roja îro bandora têgîn û ramanên ku mirov cara yekemîn wergirtinbûn berdewam e, ev dîmen di civaka me kurdan de pirtir diyar e, nemaze, Kurd xwedî baweriyeke olî ne, ku ji hezar salan ve bêbirîn berdewam e, belê ew jî ola Ezdayetî ye, û digel ku piraniya Kurdan îro misliman in, lê di jiyana wan ya rojane de, dirûv û terzên ola kevin bi xurtî cihê xwe girtine û hêj digrin. Ta roja îro oldarên tev perest ên ku ola mislimantiyê dişopînin, pir caran bi serî şêx û îmamên Êzidiyan sûnd dixwin, Dayîka min jineke misliman e, lê ta roja îro dibêje, KEREMETEK DI CIDÊ SÊX SILÊM DE HEYE, BI SERÊ EZÎZ Û WEZÎZ, TU JI DESTÊ GOLA ŞÎN BIBÎNÎ, (digel ku ne ew û ne jî ez em dizanin, gola şîn çî ye û ev sûnd ji ku hatiye).
Meleklî
Meleklî bajarokekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Sersal (folklor)
Bi rahatî, meş û boneya sersalê di danê şevê de çêdibe, hingê ciwanmêrêm her gundekî li hev dicivin û dest bi meşa sersalê dikin, serekê koma ciwanmêran li defikekê dixe, saz û lîrîkên olî distirê û hemû kesê vê re dimeşin jî li pey wî lîrîkan dubare dikin, hemû sazên wan jî, tika, lava, pesnên xwedê û gazî ji mala ku li deriyê wê dixin in.
Her wiha, karwana ciwanmêran mal bi malên gund digerin, û hertim bang û tikayên wan ligel defikê berz û bilin din, Xelkê gund jî, ên ku karwan diçe mala wan her kes li gor reşwa xwe ya aborî beşdarî bizavên meşê dibin, û her kes li gor taqeta xwe, savar, nîsk, nok û diravan didin karwanê, pêre, piştî ku çi ji destan tê der, xwedanê malê dê kodikek av bi ser karwanê de bireşîne, ev jî tê wateya arîşanî û razberî ku barana ragirtî wisa bi ser wan de bibare, gera karwana sersalê bi mal  û sînora gund ve ne girêdayî ye, ew diçe gundên hawîdora gundê wan, û li beranberî wan jî karwanên gundên din tên gundê wan, her wiha, sersal dibe tiştekî gelemper û giştî û li hemû gundên herêmê belav dibe. Karwan di heyama hefteyekê de digere û hertim jî meş û gera xwe bi şev e, di dawiya hefteyê de, ciwanmêrêm karwanê dê bicivin û tiştê xelkê ji wan re pêşkêşkiribû, veqetînin, tiştê tê firotan dê li aliyekî bê danîn, û dirav dê li aliyekî bên danîn, pêre çend ciwanmêr dê biçin bazarê û tiştê tê firotin bikin dirav û têxin ser diravên ji sersalê komkirine, bi hemû diravan, ew ê berxekî yan jî beranekî bikirin, û bibin li ber perestgehekî bikin qurban, ango eynî serpêhatiya berî hezarsalan dubare bikin. Di boneya pêşkêşkirina qurbanê de hemû endamên beşdarî sersalê bûbûn û çend mirovên ji gund bi wan re çûne ber perestgehê, wexta ku serê berên tê jêkirin, destên xwe berve ezmên dikin û yekdeng tikan û lavan ji xwedê dikin ku baran bibare û jiyana wan jinûve şîn bike, pêre ew xwarina xwe dixwin, û goştê mayî jî li feqîr û hejaran belav dikin.
Bi rastî, pir caran xwedê an jî xweza lava û tikan dibihîse, û xelkê ewqas cefa dîtiye dilşkestî nahêle, ango piştî çend rojan baran dibare û hemû jiyana wan jinûve şîn û şad dike. Lê wek her tiştekî ku kurd vê re têkildar in, Kurdên Efrînê qerf û henek jî der barî sersalê gontine. Dibêjin salekê encama gera sersalê pir berdar bû, ta wexta endamên sersalê çûne bazarê biryar dan ku beranê tev mezin bikirin, û piştî çend rojan ji pêşkêşkirina wê qurbanê, baran barî û nema sekinî, baranê wê çaxê jiyana wan şîn nekir; lê jiyana wan reş û tarî bû, çimkî mal û çandina wan tev li ber lehî û lêmiştan çû, hingê ew ji nûve çûn bazarê, û beranekî din kirin qurban, lê wê carê bo ji xwedê tikan bikin baran raweste.
Ostritz
Ostritz, bajarekî navçeya (Landkreis) Görlitzê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Nézignan-l'Évêque
Nézignan-l'Évêque, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
La Marne
La Marne, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Tunhovdfjorden
Tunhovdfjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Qada baranê 1.857,52 km² ye û bilindahiya ji asta deryayê 716 mêtre ye.
Axatirîyê
Axatirîyê, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Gewîrgewrik
Kevirgewrk, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Nîjadkujiya ermeniyan
Nîjadkujiya Ermeniyan an Nîjadkujiya Hayan di destpêka sedsala 20an, di dema Şerê cîhanî yê yekem (1914–1918) û tevgera azadiya ermeniyan di nav sînorên Împeratoriya Osmanî de pêk hat. Di wê komkujiyê de li gor agahiyên cûda di navbera 800.000 û 1,5 milyon ermenî hatin qetilkirin. Di herdû dehsalên beriya vê komkujiyê de bi dehhezaran ermenî hatin kuştin.
Nêrîna dîrokî (1894-1915)
Dema şerê dewleta Osmanî û Ûris di sala 1876an de Ebdulhemîd II bû Sultan. Wê demê dewleta Osmanî îdî bi nexweşiya mirinê Ketibû. Serhildana Mîr Bedirxanan di salên 1821-1847an de, dagirkirina Îraqê ji aliyê brîtanî ve, şerê Ûris û çeteyên ermeniyan û bi serhildana Şêx Ubeydullahê Nehrî ve dewleta Osmanî ketibû rewşek xirab. Dewleta Ûris bi her awayî piştgiriya ermeniyan dikir û ermenî li dijî dewleta Osmanî sor dikirin. Di şerên navbera dewleta Osmanî û Ûris ya di salên 1877-1878an de, ermeniyan bi dewleta Ûris re şerê Osmaniya dike. Di navbera salên 1894-1896an de 300 hezar ermen ji aliyên artêşa Osmaniyan ve hatin kuştin
Martin van Bruinessen waha dibêje; Yekîtiya Miletan ji bona rê li tevliheviya Rojhilata Navîn karibin bigirin, di sala 1878an de di Kongira Berlînê de hatin ba hev. Dewleta Brîtanî jî wek Ûris piştgiriya Ermeniyan digire. Di wê demê çeteyên ermeniyan li Kurdistan û Stembolê dest bi qetlîamê kiribûn. Her wiha armancek vê kongreyê heq û hiqûqa ermenan bû. Wî wextî Şêx Ubeydelayê Nehrî hewl dida ku li dijî Osmaniyan û Îranê şer bike. Lê dewletên Ewropayî tenê ermen didîtin ku mafên wan biparêze.
Ey avê av (helbest)
Çend rêze ji helbestê
Ey av û av ey av û av
Nîjadkujiya ermeniyan
Nêrîna dîrokî (1894-1915)
Girêdana kurdan jî bi dewleta Osmanî re di gumanandabû. Piştî şerê Ûris û Osmaniyan, bona damezirandina dewleteka kurdî, Serhiladan Şêx Ubeydullahê Nehrî di sala 1880an de dest pê kir. Ji ber van sedemana dewleta Osmanî bi zorûduberan xwe li ser piyan digirt.
Ey avê av (helbest)
Çend rêze ji helbestê
Ma tu bê eşq û muhbetê
Guangde
Guangde, bajarekî welatê Çînê ye û bajarek di asta wîlayetê de ye. Bajar di parêzgeha Anhui yê de cih digire.
Nîjadkujiya ermeniyan
Nêrîna dîrokî (1894-1915)
Piştî şikestina şoreşa Ubeydullahê Nehrî, dewleta Osmanî ji bona ku rê li tevgera kurd bigire û carek din kurd negihên hêzeka siyasî, Lîwayên Hemîdiye ava kirin. Yek ji armancên van lîwayan ew bû ku dewleta Osmanî karibe kurdan di şerê de li dijî Ûris bikarbîne.
Ev tevlihevî hana hetanî salên 1908-1909an dewam dike û bi derketina Jon-Tirkan îdî sulatanê Osmanî bê deshilatdar dimîne û desthiladarî dikeve destê Komîte Itihad ve Teraqî. Ûris di wê emê de, gelekî erdê dewleta Osmanî dagirdike û dewleta Osmanî ditirse ku şerek nû di navebera wan Û Ûris de derkeve.
Qirkirina ermaniyan
Dewleta Osmanî di gulana sala 1915an de fermana nefiya Ermeniyan derdixîne. Dewleta Osmanî dibêje, biryara nefiya Ermeniyan ewbûye ku wê Ermenî di şerê navbera Osmanî û Ûrisan de derkeve, piştgiriya dewleta Ûris bike. Ermanî ber bi Iraq û Suriyê koçberdibin û hinek ji karwanên Ermeniya xwe ji qirkirinê xilasdikin û hinek ji wan di rê de ji aliyê cendirmê Tirk û Alayên Hemîdiye ve tên kuştin. Ermenî di bin kontirola Ûris de li wanê dewleteka Ermenî avadike, lê umrê vê dewletê pir nakişîne, bi teqwîyekirina eskerên Osmanî, qirkirana herî mezin li Wanê pêk tê. ( Dem: hezîrana sala 1915an)
Di sala 1916an de dewleta Ûrisi dikeve erdê deleta Osmanî û herema serhedê dagirdike û sala maciriyê dest pêdike. Ermenî bi Ûrisan re bi sedhezaran miltê kurd û tirk qirdikin û tola xwe hildidin. Di wê salê de eskerên Ûris Erzincan hatanû Mûş û Bîgolê digire û bi milyonana miletê kurd ji tirsa qirkirinê ber bi aliyê başûr ve koçberdibin.
Pîrika min yanî Diya bavê min ji me re behsa sala maciriyê dikir û di wê demê de bûkbûye, digot: eskerên Ûris em hemî li nava gund komkirin û paşê jin û mêr û zarok jihevdû qetandin ku her gurubek bixin xaniyekî û bişewutîne. Di nava eskerên Ûris de Ermenî hebûn bi Kurd dizanîbun ew Ermeniyana ji ber qetlîmê reviyabûn û paşê bi eskerên Ûris ve para hatibûn. Paşê me dît qefelkî eskerên din hatin yekê navsal navê wî Xapo bû û xelkê gundî Dadîna girêdayê Qezaya Gimgim (Varto) yê bû û Xapo xelkê gundê me nasdikir û wî nehîşt ku eskerê Ûris me bişewutîne. Piştî esker ji gund derketin, me bişev gud li cî hişt û em berbi başûr birêketin û piştî pênc salan em vegeriyan gundê xwe.
Bi Gorî Martin van Bruinessen, dewletên Ûris û Brîtanî li hev kiribûn ku heryek ji alîyekî de êrişî Osmaniyan bike ku ji hola rakin. Îngilîz di kavin Iraqê û Ûris ji ji hêlê xwe de herema serhedê dagirdike, lê pîlanên wan lê nayên û bi înqilaba bolşevîkan ve dewleta Ûris ji heremên ku dagirkiribû şûnde dikşe û silehên xwe jî didin Ermeniyan.
Ji Ermeniyan hinekên wan bi eskerên Ûris ve paşvedikişin û hinek ji Ermeniyan jî li Antolayayê belv dibin û dest bi qetlîamê dikin û tola xwe hildidin. Dewleta Osmanî ji salên 1918an hetanî 1920/21ê carekî din dest bi qirkirina Ermeniyan dike. En tên kuştin ji xwe tên kuştin yên mayîn jî xwe disipêrin Komara Başûrê Qafqasyayê. Ev Komar ji aliyê Ermenî, Azerî û Gurcîna ve hatibû avakirin, navê wê jî; " Komara Başûrê Qafqasyayê bû"
Îro
Li ser komkujiya bi mirina bi sedhezaran kesan re, 90 sal derbas bû, lê, hê jî rêveberiya Tirkiyê, komkujiyê înkar dike.
Armanca û hedefa sultanê sor Abdullahamîd ji sazkirina Lîwayên Hemîdiye ew bû ku dijminahiyê têxe nava gelê Kurd û Ermeniyan, wan bi hev bide birrîn, Kurdistan û Erministanê têxe Tirk. Vê pîlana xayîn û pîs, di navbera sala 1915 - 1919 an de di binê perdeya dîn da, anî cih. Nêzîkî du milyon û nîv Ermeni (zar û zêc mêr u jin pî u kal) bi hovîtîkî gelek mezin hatin kustin. Mal û serwetên wan hatin talan kirin. Zanî û eraziyên wan jî, li kesên din hatin belav kirin, bi hazaran Ermenî reviyan derveyî welat (Iran û Sûriye ü Urdunê).
Tirkan bi vi rengî hovîtiyek pir mezin di dîrokê de nivîsandin. li aliyên din jî, ji gelê Kurd re wiha digotin "Rûsdê werin wê zar û zêçên we bikujin" ew bi vî seklî ditirsandin û dixapandin. Li ser vê derewa wan bi sed hezaran gelê Kurd di sirr û serma û berfa zivistanê de bi çola ketin û perîsan bûn. Bi vê pîlanê, valakirina Kurdistanê û qirkirina gelê Kurd bi cih anîn. Eger Kurdistan wê rojê di binê istila Rûsa de bima îro wê weke komarên Qafqas yên dinê gihîstibûya azadiye xwe. Ev zilm û zordestiya Tirka dom nedikir.
Quzliq
Quzliq gundekî bi ser dêhistana Qerebaşlo ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewîve ye. Di gund de zimanên kurmancî tê axavtin.
Nîjadkujiya ermeniyan
Nêrînên kurdan li ser nijadkujiyê
Wê demê gelekî alimên Îslamê yên kurd ên weke Şêx Seîd li dijî qetlîama Ermeniya derketîye, û zilmê şermezar kirine.
Quzliq
Dorber: 1.13 km
Drackenstein
Drackenstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Quzliq
Rûber: 2.71 hêktar
Guangde
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2004an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 500.000 kesî
Quzliq
pirtirîn bilinî: 746 mêtr
Ey avê av (helbest)
Çend rêze ji helbestê
Mewc û pêlan tavêy belav
Be sekne û bê rahetê
Ji işqa kê her têy û têy
Heta kengê her bêy û bêy
Qişlaqa Jêrîn
Qişlaq, Qişlaqa Jerîn, gundekî bi ser navenda navçeya Baybûrdê ya parêzgeha Baybûrdê (Tirkiyeyê) ve ye.
Tabîûn
Tabîûn (erebî: تَابِعُونْ ‎; tâbiûn / kesên tabî), li gorî îslamê, ev kesên ku Muhemmed pêxember nedîtibin lê sehabeyan dîtibin re tê gotin.
Ey avê av (helbest)
Çend rêze ji helbestê
Bo min bêjê heyranê kêy
Da ez bizanim qissetê
Quzliq
Kêmtirîn bilinî: 730 mêtr
dirêjtî rê je şeri Deregez: 20.41 km
serjimarî 1385: 34 malbat; 145 kes
Hêlîpan: 37°17’51.71″N
Hêlîlar: 59° 5’49.08″E
şûnên nîzik:
Gendab(3.8 km) Nuawat, êspîyan(6.3 km)
Owliya (4.9 km) Giçilîk(3.5 km)
Ey avê av (helbest)
Çend rêze ji helbestê
Lazim te mehbûbek heye
Yan dost û metlûbek heye
Yan meyl û mensûbek heye
Lew bê libas û kîswetê
Berdereş Kûçek
Berdereş Kûçek gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Mezra, Îdir
Mezra gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Asûs (pirtûk)
Ev berhema Mehmed Dîcle ya yekane yî bi navê "Asûs" amaje bi daxwaza nivîskêr a Gabriel Garcia Marquezbûna wêjeya Kurdî dike. Mehmed Dîcle "Asûs"a xwe ya ku jiyaneke xwe ya wekî gûzekê hişk heye bi her çîrokekê bi şax û perrtir kiriye, ji wan çîrokan û pê de ji me re salix û sûlix daye, ku ew ê hemû wêjeya xwe li ser heman xakê biafirîne, ji me re qala takeçîrokeke gumreh bike. Çîrokeke ku dê li xwe bikole, ne li avê...
Mehmed Dîcle, bê şik û guman, yek ji wan behreyên wêjeya Kurdî yên nûhatî ye û xwedî zerengiyeke balkêş e.
Xwezî berhema wî bi wî awayî, ji aliyê weşanxaneyeke bi wî rengî nehata çapkirin, ku heyf û mixabin ji ber wê sedemê berhemê kiriye nekiriye nekariye têkeve rojeva çîroknûsiya Kurdî ya hevçerx.
Ji nirxandina Kawa Nemir, helbestvan, nivîskar, edîtor û wergêr, berpirs û berpirsiyarê mîrateya kovarên Jiyana Rewşenê û Rewşen-Nameyê
Koma pelpîltanan
Koma pelpîltanan (Gunnerales) komeke biçûk a riwekan e. Li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Di nava famîleyên vê komê de, gelek cudahî hene. Ango riwekên wan ji derve naşibin hevûdu, lê ji aliyê genetîkî ve lêzim in, ji bingehekê belav bûne.
Êranos
Êranos, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Koma pelpîltanan
Sîstematîk
2 famîleyên vê komê hene û her yek ji wan jî xwedî cinsekê ne:
Heştpê
Heştpê an axtepot (ji yewnanî, Ὀκτάπους), komek canewerên deryayî li filûma molûskan a heşt an jî deh piyan e. Heştpê yan axtepot hov e û bi piyên xwe nêçîra xwe digire. Kurka wê tijî aveke mîna hibrê ye. Li dijî êrîşekê, ji bo ku xwe veşêre, vê hibrê dipijiqîne. Heştpê canewerek deryayî ya sîfalode yan pêserîyane ji cinsa Octopus  ku der dorî 286 cureyan jê hene.
Seder
Seder, gundekî bi ser navçeya Dolemerî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Laniscourt
Laniscourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Eckartsberga
Eckartsberga, bajarekî navçeya (Landkreis) Burgenlandkreisê li herêma Saksonya-Anhalt ya Almanyayê ye.
Louis Pasteur
Louis Pasteur (bixwîne: Lûyî Pastûr) (27'ê befirbara pêşîn 1822'ê - 28'ê îlona 1895'ê) yek ji mezintirîn hûrjînewernas û kîmyagerê dîrokê e.
Ew ji bo hindê binavûdeng e ko rêyek ji bo tirş-nebûna şîr û şerabê vedît. Rêya wî vedîtî heta niha jî bi pasturandinê (pasturîzasyonê) dihêt niyasîn. Ceribandinên wî Bîrdoza hûrjîneweran ya nexweşiyan (Germ theory of diseases) selimand. Wî vaksîna pêşîn ji bo nexweşiya hariyê vedît. Ew û Robert Koch hîmdanerên bektirîzanistî in.
Destpêka jiyanê
Ew li Doleya devera Juraya Fransayê hat dinyayê û li bajêrê Arboisê mezin bû. Bavê wî Jean kevne leşkerekê şerên Napoleonî bû.
Pfaffenhofen (navçe)
Pfaffenhofen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Bajarok û şaredarî
Şaredarî
Nissan-lez-Enserune
Nissan-lez-Enserune, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kesankot
Kesankot (, bi tirkî navê Sarıdal lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Marsac-sur-Don
Marsac-sur-Don, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Tesalonîkî
Teselonîkî (bi yewnanî: Θεσσαλονίκη Thessaloníki), bajêrê mezin yê duyê û paytextê devera Makedonya ya Yewnanê e. Ji Tesalonîkiyê re dibêjin 'symprotevousa' anko tevpaytext, ji ber dîroka dirêja wê û giringî ya stratejîk û aborî ye wê. Bi awayekê gelek fermîtir ji Tesalonîkiyê re dibêjin Paytextê Karûbarên Kultûrî. Tesalonîkiyê 13 şehredarî hene, û li gorî serjimêra 2001'ê, hijmara akinciyên wê 809,457 kes in. Tesalonîkî bajêrekê bibizav û jîntijî yê Yewnanê û yek ji pêvendgeh (hub)ên rojhilata Ewrûpayê e. Du zanîngeh li vî bajêrî hene û hijmareka mezin ji akinciyên bajêrî xwîndinkarên zanîngehan in. Gelek kar û şûnwarên nijyarvanî (arkitekt) a Bîzantî û Osmanî yên dîrokî li vî bajêrî hene.
Qereaxac, Ûrmiye
Qereaxac gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Tesalonîkî
Mustafa Kemal Atatürk li Tesalonîkiyê hat ser dinyayê.
Qereaxac, Ûrmiye
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 1.554 kes (413 malbat) bûn.
Tesalonîkî
Çaxa Yewnanî anko Helênî
Li sala 315'ê berî bûna Îsayî, bi destê Kasanderê şayê Makedonê li ser cihê bajêrê kevnê Termayê û gundên derdora wê hat avakirin. Wî navê bajêrî ji ber navê jina xwe (Tesalonik a kîja Eskenderê Makedonî) kir Selanik. Eskenderê Mezin jî navê kîja (keça) xwe ji ber serkevtina xwe bi ser gelê Tesalînî hilbijart bû. Ev bajêr gelek zû mezin bû û mîna hemî bajêrên dî yên Makedonî yên wî çaxî perlenana xwe û nîv-xwe-serîyek hebû.
Çaxa Romanî
Piştî herifyana Emperatoriya Makedonê li sala 168'ê berî bûna Îsayî, Tesalonîkî kevt bin destê Komara Romê.
Çaxa Bîzantî
Dema Emperatoriya Romê dabêşî du parên rojavayî û rojhilatî bû, Selanik kevt bin destê Emperatoriya Romê a Rojhilatî anko Bîzansê.
Çaxa Osmaniyan
Dema Emperatoriya Bîzansê nikarebû Tesalonîkiyê ji êrîşên Osmaniyan biparêzit, bajêr firot Vênîziyan. Venîzî jî li beranberî Osmaniyan şkestin û Tesalonîkî piştî 3 rojên dorgirtinê li 29'ê Adara 1430'ê kevt bin destê Sultan Muradê Duyê.
Çaxa Nû
Li roja 26'ê Çiriya Pêşîna sala 1912'ê, piştî şerê Balkanê yê Yekê ji destê Osmaniyan rizgar bû û gehişt Yewnanê.
Otterberg
Otterberg, bajarekî navçeya (Landkreis) Kaiserslauternê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Mayran
Mayran, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Les Vigneaux
Les Vigneaux, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Grand Sudbury
Grand Sudbury, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê ye.
Necefelî
Necefelî, anku Necef'elî gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Kîrkot
Kîrkot an jî kîrkûk (Lanius collurio), cureyekî ji balindeyên kêzxweran e.
Hecî Mele Seîdê Kerkûkî
Hecî Mele Seîdê Kerkûkî (sala ?, Kerkûk) wezîrê Edaletê yê Keyaniya Kurdistanê bû ji 1921an heya hilweşîna Keyaniyê di 1924 an de, û tunebûna wê ya dawîn di 1925an de. Wî kodeta dadrêsiyê ya ku qanûnan li dewletê çêkir.
Bermersheim vor der Höhe
Bermersheim vor der Höhe şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nûjdar (kovar)
Nûjdar kovareke wextî bû li zankoma Koleja Pizişkiyê li Zanîngeha Duhokê dihat çapkirin. Kovar li sala 1998'ê heta 2000'ê ji layê Dr.Yasîn Dêrikî dihat serperiştîkirin. Wî wekî amadekar û belavker 2 jimare jê derkirin. Berî hingî navê wê kovarê Ronak bû (li sala 1997-1998) û 4 jimare jê derket bûn.
Neteweperwerî
Neteweperwerî hizir û tevgerek e ku dibêje divê netewe bi dewletê re lihevhatî be. Wek tevgerekê, neteweperwerî mêldarê pêşvebirina manfeetên neteweyeke taybet e, nemaze bi armanca afirandina dewleteke yekneteweyî li ser welatê xwe bi riya bidestxistin û domandina desthilatdariya neteweyê (xwerêveberî). Neteweperwerî bawer dike ku divê her netewe bi awayekî azad ji midaxeleyên derve (mafê çarenûsê) xwe bi rê ve bibe, netewe bingeheke xwezayî û îdeal a dewletekê ye, û tenê netewe jêdera meşrû ya hêza siyasî ye.
Nûjdar (kovar)
Nûjdar bi 32 rûpelan derdikevt û babetên wê hemûreng bûn.
Tirkelan
Tirkelan, Tirkełan, Tirkellan, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Neuhausen am Rheinfall
Neuhausen am Rheinfall, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Schaffhausenê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Laon
Laon, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Kelê Hamo
Kelê Hamo an jî Kelehamo gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Dêzê
Dêrz, Dêrs, Dêris (bi tirkî: Kırıkdağ), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
Qûrtikan
Qûrtikan (, bi tirkî navê Tokaçlı lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Tyrifjorden
Tyrifjorden, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. gol 40 kîlomêtre li bakurê rojavayê Osloyê cih digire û gola mezinê pêncemîn a Norwêcê ye. Rûberê golê 139 km² ye û bilindahiya ji asta deryayê 62 mêtre ye.
Fîsqegulê bisimbêl
Fîsqegulê bisimbêl, firendeyek e.
Lîsteya gundên Serabê
Navên gundên Serabê bi rêza alfabê:
Gomê Aştî
Goma Aştî, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Şerê Termopîlê
Şerê Termopîlê an jî Şerê Sermopîlê ji dema dagiriya farsan a duyem de di navbera Keyakserîtiya farsan û bajar-welatên grekî de dewam kir. Împeratoriya Hexamenişî ji dixwast duyem car Yewnanistanê dagir bikî.
Aşkele
Eşkele, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Famîleya gulkîsikan
Famîleya gulkîsikan, famîleya bitûrikan, (Canna) tekane celebê famîleya riwekan Cannaceae, Canna ye û navê xwe jî daye famîleyê. 10 heya 20 cureyên vê celebê hene. Pirraniya kulîlkên Canna, bo park û baxçeyan an xemla malê tên çandin. Li hin welatan kokên wê dixwin, tehma wê dişibe kartolan.
Villar-d'Arêne
Villar-d'Arêne, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Exta Jêrîn
Exta Jêrîn, gundekî girêdayî bajarê bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Poxa
Poxa (, bi tirkî navê Tosunlu lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Otterndorf
Otterndorf, bajarekî navçeya (Landkreis) Cuxhavenê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Massérac
Massérac, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Biebelnheim
Biebelnheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Oba
Oba gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Mélagues
Mélagues, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Neunkirch
Neunkirch, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Schaffhausenê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Marufan
Marufan (bi tirkî: Kurudere), gundekî ser bajarê Çelêyê ye.
1787
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Dürnau, Göppingen
Dürnau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Qereaxac, Somabiradost
Qereaxac, Somabiradost gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nizas, Hérault
Nizas, Hérault, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Qereaxac, Somabiradost
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 408 kes (64 malbat) bûn.
Nizas, Hérault
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Nasir Fekûhî
Nasir Fekûhî (, Nasir Fekouhi, jdb. 1956, Tehran, Îran), mirovnas û nivîskar û wergêrekî îranî ye.
Fekûhî doktoraya xwe li ser mirovnasiya ramyarî di sala 1993an de ji zanîngeha Parîsê[Ji kîjan zanîngehê?] wergirt.
Nexşeya Çîroka Kurdî
Nexşeya Çîroka Folklora Kurdî Diyar e ku Folklora Kurdî bi çîrok û çîrovanokên xwe pir dewlemend e, di çîrokan de gelek babetên cuda hene ku bi xwendina wan gelek tiştên ku bi hêsanî nayên nasîn, têne dîtin. Bi wê yekê, dinyayeke bê sînor li pêşberê mirovan vedibe ku mirov di tarîstaneke bêkevî de li rewşen û ruhniya zanistiyê rast. Bi wê yekê mirov nexşeyeke pir mezin li ser sê parzemînan ku Asya, Ewropa û Afrîka ye dibîne.
Li gor wan belge û materyalên Folklora Kurdî ku derketine holê, hertim Diyarbekir paytexta Çîrokên Folklorî bûye û girêdana xwe bi gelek welat û herêmêm cuda (dûr û nêz) re daye çêkirin.
Villar-Loubière
Villar-Loubière, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Nexşeya Çîroka Kurdî
Ew nexşeya di çîrokên folklorî de ku derketiye holê, weha ye: Ji aliyê Rojavayê Diyarbekirê ve: Lehengên Çîrokên Folklora Kurdî hertim ji Diyarbekir ber bi aliyê Rojavayê ve, çûne xwe gehandine Stenbolê, ji wirê jî çûne Ewropa, li Spanyayê di tengava Cebelê Tariq de derbasê Efrîqayê bûne û di bakûrê Afrîkayê de çûne heta xwe gihandine Misrê, careke din berê xwe dane Kurdistanê û di ser Cizîra Botanê re xwe gihandine Diyarbekirê.
Di vê gerguzariyê de hertim Diyarbekir navê xwe wek "Bajarê Şerqê" û navê Stenbolê jî wek "Bajarê Xerbê" daye xuyakirin. (Çîroka Abidê Şkeftê û serpêhatiya/çîrok Baba Ehmedê Wanî.
Lehengên Çîrokên Folklora Kurdî ji aliyê başûrê Diyarbekirê ve, bi awayekî rojane xwe digehînin bajarê Helebê. Diyarbekir bi piranî bazirgantiya xwe bi Helebê re didomîne. Lê belê gelek caran pêxwasên Diyarbekirê li zora xwe anîne ku çima pêxwasên Helebê ji wan zîrektir in, ha ji ber vê yekê şer û qirên di navabera wan de derketiye.
Riya ku ji Diyarbekirê diçe bajarê Şam, Quds û Misirê (Qahîre) jî, hertim riyeke sereke bûye û lê çûnûhatineke pir zêde çêbûye. Hin caran lehengên çîrokê çûne xwe gihandine welatê Hebeşiyanê jî.
Çûna ji Diyarbekirê heta Misrê, du rê hatine bikaranîn. Yek riya deryayê bûye, ya din jî riya bejê bûye. Lê belê destpêka riya deryayê ji Îskenderûnê yan bendereke din dest pê kiriye, ne diyar e. Ji vê riya ku li jorê hate gotin zêdetir, di çîrokan de têkiliya Diyarbekirê bi awayekî rojane bi Mûsil û Bexdadê re jî çêbûye. Ew têkilî hin caran xwe gihandiye welatê Yemenê jî.
Ji aliyê Bakûrê Diyarbekirê ve: Lehengên Çîrokên Folklora Kurdî ji aliyê bakûrê Diyarbekirê ve pir hindik ber bi bakûr ve çûne. Çûna wan tenê Ermenistan û welatê Gurciyan bûye. Ji van herdu welatan wêdetir, (Li gor baweriya min ya ji çîrokan) astengiyeke pir mezin hebûye ku ew jî Çiyayê Qaf e ango çiyarêza Çiyayên Qefqasan. Lê belê lehengê çîrokê Mîrze Mihemed gelek caran Çiyayê Qaf derbas kiriye û çûye rihê Dêwê Mezin girtiye, perçiqandiye û evîndara xwe rizgar kiriye. Ji aliyê Rojahelata Diyarbekirê ve: Lehengên Çîrokên Folklora Kurdî hertim ji Diyarbekirê ber bi aliyê Rojhelat ve çûne. Ev çûnûhatin, pir zêde çêbûye û rê pir hêsan bûye, xasma jî çûna bajarên wek Esfehan, Hemedan, welatên wek Îran, Adarbêcan û Hindistan, ji wirê jî çûne xwe gihandine welatê Çîn û Maçînê (Maçîn xirabkirina ji navê Çînê yê kevn e ku Manchuriyan bûye).
Bêguman di bingeha çîrok û stranên Folklora Kurdî de, hemû heyînên netewî hene. Tiştên wek şaxên dîrokî, rewşa civakî, têkiliya mirovan bi hevûdu re, têkiliya mirov û hemû texlîtên heywanan, desthelatiya mirovan li ser axa bavûkalan, têkiliya mirov bi cîranên din û biyaniyan re, rewşa bazirgantiyê, dewlemendiyên binerd û sererd û bi dehan tiştên wisa têne dîtin.
Berazê kovî
Berazê kovî, berazkûvî yan jî berazê birra (Sus scrufa), cureyekî berazan (Suidae) ji cotsimdaran (Artiodactyla) e ku bi hêz û xurt e.
Sugildî
Sugildî  gundekî bi ser dêhistana Qerebaşlo ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewîve ye. Di gund de zimanên kurmancî tê axavtin.
Lappion
Lappion, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Berazê kovî
Şayes
Ew dikare heta metre û nîvekê (1,5 m) jî dirêj bibe. Berazên kovî dikare bi pozê xwe axê biqelêşe. Diranên berazê nêr mezin in.
Sugildî
Dorber: 1.09 km
Tuyim Serhîd
Tuyim Serhîd, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Sugildî
pirtirîn bilinî: 937 mêtr
Berazê kovî
Têkiliyan bi mirovan re
Berazên kovî ji bo goşt nêçîra wan dikin li gelek welatên Asya û Ewropayê. Berazên kovî zerareke mezin didin rez û baxçeyan.
Sugildî
Kêmtirîn bilinî: 912 mêtr
dirêjtî rê je şeri Deregez: 19.96 km
Ottweiler
Ottweiler, bajarekî navçeya (Landkreis) Neunkirchenê li herêma Saarland a Almanyayê ye.
Sugildî
şûnên nîzik bi gundê : Aqdaş (2.5 km) Gendab(2.2 km) Mîna, keli mînê (4.9 km)
Pfaffenhofen an der Ilm
Pfaffenhofen an der Ilm bajarokekî navçeya (Landkreis) Pfaffenhofen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ûnsiz
Ûnsiz (, bi tirkî navê Yassıca lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Teknolojî
Teknolojî an ji Teknîkzanî peyv ji yewnanî (téchnē (τέχνη) wata wé bêşe û  -logía (-λογία) ev jî lêgerîna tiştek) té. Îro çi dibi li dinyé ni bé têkilahya teknolojîyéye. Teknolojî, bi gotinê temenê xwe ji gotina "teknîkê" digrê. Teknik, dema ku bahse tiştekî ku weke amûr tê bikarhanîn a. Her wusa, wate wê ya din jî ew a ku bahse tişta ku "bikêrhatî" dikê.
Bi dîrokê re, ku mirov bêne ser ziman, Piştî ku şariştanî pêşketin, êdî mirovatiyê bidest bikarhanîna amûran kirin. Gêsn, bo ard kolanê afirandin û ew ard çand in. Sênîk,çêkirin bo bi têde xwarinê bixwûn. Kevçî, çêkirin bo ku bi wê xwarinê bixwûn. Her wusa, dem bi dem ku bi dehan û sadan amûr û cûre lê zêde dibin, amûrên teknîkî pêş dikevin û tên afirandin. Teknolojî, di sadsale me de, weke gotinaka êdî herî zêde hat bikarhanîn bû. Ji ber ku weke teknolojiyê bi wê re tên salixkirin, Înternet, tv, û hwd jî pêşketin. Her wusa, ereb, û hwd tiştên lê sûwarbûnê û çûn û hatin hatin afirandin.
Î ro, hêrî zêde, dema ku bahse teknolojiyê tê kirin, bahse çêkirina telefonên berîkê, tv, erebeyên sûwarbûnê, balefirên rêwîyan û ên şer û hwd ku bi wan re gelek cûreêyên din tên ser ziman, tên bîra me. Î ro, Kîştên Fezeyê hatîya çê kirin ku tê şandin li gêrwerkên din. peyk hatina çê kirin û hatina şandin ku li dora dunyê digerihin. Li ser wan re, înternet, tv, telefon û hwd kar dikin.
Î ro ku bahse teknolojyê tê kirin, bi sereka ku gelek tişt û cûre pêre tên bîra mirov, lê du tişta bi hesanî ji ber ku di jîyane mirov de tên biarhanîn têna bîra mirov yek, amûrên înternetê weke kompîtûr in û ya dinjî, bernema wan ên weke "înternet explore", "Microsoft Office word" û hwd in. Lê dervî wan jî, gelek cûra û awayên wan yên ku hatina afirandin ku tên zanîn hena.
Salomê Zûrabîşvîlî
Salomê Zûrabîşvîlî, siyasetmedar û dîplomata Fransayê û Gurcistanê ye. Ew berbijarê Partiya "Armanca Gurcî" di hilbijartinên serokatiyê ya di sala 2018'an de bû.
Salomê Zûrabîşvîlî li Parîsê, di nav malbeta emîgrantên gurc jidayîk bû. Piştî bîst salan xizmeta dîplomatî ji aliyê Fransayê kişand. Heta sala 2004 beylozê Fransayê li Gurcistanê bû.
Di sala 2004 da, serokê Gurcistanê Mîxeîl Saakaşvîlî Zûrabîşvîlî li ser sewyê Wezîrê Derva tayînkir. Di sala 2007 da, Salomê Zûrabîşvîlî partyayê nû "Rîye Gurcistanê" sazdike, û diçe li opozîsyayê. Di sala 2013 da hate berbijare li parlamêntoyê Gurcistanê wek wekîlê aza. Di sala 2018 da, Zûrabîşvîlî bijare wek jinek yekem di dîroka Gurcistanê, ku bibe serokdewlet.
Egîdê Cimo
Egîdê Cimo, wekî "Mîrê Bilûrê" jî hatiye binavkirin (jdb 1932 – mrn 2019) hunermend û bilûrvanekî kurd bû ku di sala 1932an de li gundê Erdeşîrê ku bi ser nehiya Armavîrê Ermenistan ve ye hatiye dinyayê. Di sala 1955an de dema ku li Radyoya Dewletê ya Ermenistanê de beşa kurdî vedibe, mirovê yekem e ku di warê sazbendiyê de li radyoyê xebitiye.
Orûşmuş
Orûşmuş gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Alfabeya latînî
Alfabeya latînî alfabeya ku koka wê alfabeya îtalîkî ya kevn û ya zimanê latînî ye.
Tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî
Tîpguhêziya latînî ya îngilîzî û navdewletî ye ku bi taybetî ji bo navên kes û cihên ku bi tîpên erebî nivîsandî ne. Ev tîp bi vî awayî tên guherandin bo îngilîzî:
Famîleya gulsêvikan
Famîleya gulsêvikan (Dilleniaceae) famîleyeke riwekan a serbixwe ye. Ango girêdayî ti komê nîne. Li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Li cihên tropîk û subtropîk diçên.
Alfabeya latînî
Tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî
Bo Mînak, Efrîn = Afrin, Zaxo = Zakho, Mehabad = Mahabad, Silêmanî = Silemani, Canê = Jane, Mehmed = Mahmad, Mem = Mam, Zîn = Zin, û hwd. Bi giştî li Rojavaya Kurdistanê, Başûrê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê tê bikaranîn.
Egîdê Cimo
Jiyan
Li gorî xwesteka Rehmetiyê Casimê Celîl ku berpirsiyarê beşa kurdî ye, gund bi gund dikeve pey şopa sazbend û dengbêjan da ku berê wan bide ser riya radyoyê. Paşê jî salên dûvedirêj; bi mey, fîq û bilûra xwe li pey dengbêjên eyan çi jin, çi jin disekine û navê xwe li ser dergeha sazbendiya kurdî bi tîpên zêrîn dide nivîsandin. Li gorî gotina wî, 37 sal li ser hev li Radyoya Êrîvanê bi bilûr, fîq û meya xwe sazbendiya kurdî pêk aniye. Di sala 1967an de baştirîn Koleja Sazbendiyê ya bi navê ‘Romanos Melîkyan’ ku li Êrîvanê ye kuta dike û dibe sazbendekî profesyonel.
Famîleya gulsêvikan
Sîstematîk
Famîleya gulsêvikan, Dilleniaceae sala 1806/7ê ji aliyê Richard Anthony Salisbury ve, di The Paradisus Londinensis, sub, 73yê de hatiye binavkirin. Navên din ên famîleyê: Delimaceae Martius, Hibbertiaceae J.Agardh, Soramiaceae Martynov. in.
Egîdê Cimo
Jiyan
Ji bo wî bêjeya ‘Mîrê Bilûrê’ tê bilêvkirin. Carinan jî bi bilêvkirina Keremê Seyad ku li ser pêlên Radyoya Erîvanê digot; ‘Distre Sûsika Simo, lê dixe Egîdê Cimo!’ navê wî ciwamêrî diket dil û mêjîyê mezinên li civata ‘giregir’ên li ‘dîwan’a gund.
Federica Tommasi
Federica Tommasi ( jdb.14ê nîsana 1974 li Verona, Îtalya) pornostêrkeke îtalyan e.
Arkadios
Arkadios (jdb.377 li Spanya; m. 1ê gulanê 408 li Konstantinopolis) bi tunî Flavius Arcadius, împeratorekî împeratoriya Bîzansê bû. Wî navbera 395an û 408an de împeratorî kergar kir.
Federica Tommasi
Jiyana wê
Piştî ku wê xwendina xwe li lîseyeke zanistî li Veronayê qedand, wê xwe li Zanîngeha Modena li Fakûlteya Aboriyê tomar kir. Wê biryar da ku dev ji zanîngehê berde da ku kariyera xwe wekî borsafiroş bişopîne, û dema ku ew dixebitî, wî yekem ezmûna xwe ya şikestî bi mamosteyê xwe re bû.
Wê di filma erotîkê Fallo! (2003) ku ji hêla Tinto Brass ve hatibû deranîn  di beşa Montaggio alternato de lîst. Ew di fîlimê de lîstikvana yekane ye ku dîmenek seksa devkî ya rastîn kişandiye.Ji hingê ve, wê biryar da ku kariyerek wekî pornostêrk bişopîne.
Di sala 2012an de wî bi Désirée Giorgetti re di handara Morgue Street de, ku ji hêla Alberto Viavattene ve hat deranîn û ku bingeh kurteçîroka Edgar Allan Poe bi sernavê The Murders in the Rue Morgue ye, lîst.
Di kanûna pêşîn 2012an de wê Sette piccoli racconti erotici li weşanxaneya E.F.edizioni, pirtûkeke kurteçîrokên erotîk bi pêşgotina Tinto Brass nivîsand.
Arkadios
Arkadios lawê Theodosius I ê herî mezin û birayê Honorius, împeratorê Romaya Rojava, bû. Bavî wî ew di 383an de wek Augustus, ango împerator, da zanîn. Ew bi fermî jî di 395an de, pê împeratorî êdî vebirî bû du paran re, derbaza texta rojhilata împeratorîye bû.
John Adams
John Adams (jdb. 19ê çiriya pêşîn, 1735 – m. 4ê tîrmehê, 1826) yek ji damezrînerên sereke yên DYAyê ye ku parêzer, dîplomat û teorîsyenê siyasetê bû. Herwiha John Adams serokdewletê duyem ê DYAyê ye. Di 4ê adara 1797an de dibe serokdewlet û heta 4ê adara 1801ê li ser postê xwe dimîne. Bi Abigail Adams (berê Abigail Smith) re zewicî û pênc zarokên wî çêbûn. Adams di sala 1826an de li Massachusettsê çû ser dilovaniya xwe.
Egîdê Cimo
Jiyan
Hunermendê kurd Egîdê Cimo di jiyê 87 saliyê di 31ê çileyê a 2019an de li paytexta Ermenistanê Êrîvanê çû ber dilovaniya Xwedê kir.
Arkadios
Împerator Arkadios sê dotên û lawekî xwe he bûn. Li wan dotan de ya bi navê Aelia Pulcheria di 414an de wek împeratorbanû derbaza textê Împeratoriya Romaya Rojhilat bû. Lawê xwe Theodosius II jî, ji pê Arkadios mir re di 408an de derbaza textê împeratoriyê bû.
La Meilleraye-de-Bretagne
La Meilleraye-de-Bretagne, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Edebûk
Edebûk, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Berdesipî, Merîwan
Berdesipî gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Abres
Abres, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mossad
Mossad (îbranî: המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים,, ango saziya sîxurî û operasyonên taybet) saziya sîxuriya dûgela Îsraelê ye. Di 1ê nîsana 1951ê de hatiye damezrandin.
Pênc beşên saziye hene
Mossad di dema Şerê Sar de gelek operasyonên mezin li dijî bloka rojhilatê kiriye û di pirraniya wan de biserketiye. Mossad bi saziyên sixurî yên welaten din re jî xebatan dike. Bi MÎTa tirkan re jî gelek operasyon kirine. Bo mînak dîlgirtina serokê PKKê Abdullah Öcalan li Kenyayê. Di vê çalakiyê de li gel CIA û MÎT cih girtiye.
Berham Mîrzo
Berham Mîrzo Helbestkar û nivîskarê kurd e. (Di nasnameyê de ) de li gundê Qerekilîsê yê navçeya Erdîşa Wanê ji dayik bû.
Dibistana seretayî li gund, ya navendî û lîse li navçeya Erdîşê xwend. Di sala 1997an de Zaningeha Eskişehirê beşa Zanistiya Civakî qedand. Risteyên wî di kovarên Dengê Zîlanê, Sînor û Çirûskê de û di rojnameya rojane Azadiya Welat de hatine weşandin. Eleqe ya wî ya Felsefe Cîvaknasî û olê, ew xîste nava lêgerîna rasteqînê. Ji ber komkujî, şer û polîtîkayên hegemonîk yên dewletan, kete nava liv û tevgerekî, xebata wî ya li ser "Lêgerîna Heqîqetê" encam da û dî meha nîsana 2014an de wekî pîrtûk hatiye weşandîn. Pîrtûka wî ya helbestan, mirov dikare bêje diyariyeke jî bo, evîndar û pakrewanên azadiyê.Pirtûka helbestan ya bi navê "Risteya Janê" zêdetir ji helbestên ji salên nodî û heta îro hatine afirandin pêk tê. Di sala 2018an de nasiya xwe da zîndanê, nêzîkî sêzdeh mehên wî di wê derê de derbasbûn.
Xelatên wî : Ji aliyê Kurdî-Derê ve, Ji bo kirinên wî yên têkariyê yên zimanê kurdî, xelata spasdariyê.
Komelgeha Bacid Kendal
Bacid Kendal, komelgeheke wilayeta Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1975an de hatiye avakirin. Di sala 1998an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 522 kesan.
Nidau
Nidau, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Bernê ya herêma Biel/Bienneyê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Panik
Panik gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.
Şîkranîs
Şîkranîs (, bi tirkî navê Yoncabaşı lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Tefsîr
Tefsîr di ola Îslamê de dema ayetên Quranê  ku ji aliyê tefsîrvanan ve tên şîrovekirinê re tê gotin.
Meljac
Meljac, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Vohburg
Vohburg bajarokekî navçeya (Landkreis) Pfaffenhofen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hema Evdilla Axa
Hema Evdilla Axa di navbera salên 1921-1925 de wezîrê karê fermî yê Keyaniya Kurdistanê bû, di dema wezîfeya xwe de ew berpirsiyarê hêza kar û derfetên kar li seranserê welêt bû.
Notre-Dame-de-Londres
Notre-Dame-de-Londres, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Tepelîk
Tepelîk  gundekî bi ser dêhistana Qerebaşlo ya şaristanaDeregezê ya parêzgehaXorasana Rezewîve ye. Di gund de zimanên kurmancî tê axavtin. Dorber: 1.16 km
Rûber: 2.67 hêktar pirtirîn bilinî: 581 mêtr
Qereaxaca Jorîn
Qereaxaca Jorîn gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Tepelîk
Kêmtirîn bilinî: 569 mêtr
dirêjtî rê je şeri Deregez: 18.01 km
ziman: kurmancî
serjimarî 1385: 23 malbat; 96 kes
Hêlîpan: 37°20’42.59″N
Hêlîlar: 59° 7’55.58″E
şûnên nîzik: Hosêynawat (1.4 km) Hesenawat (0.8 km) Hosêynawati Sidaqet (9.7 km) Kaletê Esedxan (8.2 km)
Ustevatn
Ustevatn, goleke di nava sinorê parêzgeha Buskeruda Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 31,26 km û bilindahiya ji asta deryayê 985 mêtre ye.
Gammelshausen
Gammelshausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Göppingenê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Merdan
Merdan gitarist û aranjorekî kurd e.
Jinav wana çend mînak
Largny-sur-Automne
Largny-sur-Automne, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Zimanê latînî
Latînî an jî zimanê latînî (bi latînî: Lingua latina) navê zimanekî îtalîk ê malbata zimanên hind û ewropî ye, wek zimanên oskî, ûmbrî û sabînî. Latînî zimanê fermî ya Împeratoriya Romayê bûye, lê îro bi tenê li Vatîkanê dimîne wekî zimanê fermî. Zimanekî mirî ye, anku zimanê bav û kalên tukesî nîne.
Latînî herwekî zimanê ayînî yê mesîhiyên katolîk û zanistê bûye. Heta îro dabeşbûna zanistî ya botanîk û zoolojîk (taksonomî) bi zimanê latînî ye.
Pewlika
Pewlika, Bajarokeke girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Haciyan, Tatwan
Haciyan (, bi tirkî navê Suboyu lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.
Çirçiroka berfê
Çirçiroka berfê (Plectrophenax nivalis), cureyek ji çivîkên çirçirokan e.
Vitrolles, Hautes-Alpes
Vitrolles, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Bornheim, Alzey-Worms
Bornheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Çirçiroka berfê
Şayes
Carina refên mezin çêdikin û mîna kuliyên berfê dişibin. Çûkek toximxur e û meziniya wê 16-17 cm e.
Ebû Zer Xefarî
Ebû Zer Elxefarî (erebî: أبو ذر الغفاري), navê wî yê rastî Cundeb bin Cunade bin Sûfyan (erebî: جُندب بن جَنادة), sehabeyê Muhemmed pêxember e ku ji misilmanên herî pêşîn e. Muhemmed pêxember navê Ebdullah lê kiriye.
Tê gotin ku malbata Ebû Zer aboriya xwe ji şêlandina kerwanan kirin e û pûtperest bûne lê Ebû Zer bi xwe pûta nehebandiye û ji pûtan jî hez nekiriye.
Nyon
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Villar-Saint-Pancrace
Villar-Saint-Pancrace, komuneke li departmena Hautes-Alpes a herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Guelph
Guelph, bajarekî herêma Ontarioya Kanadayê ye.
Çavkanî
In
Vladîmîr Lenîn
Vladîmîr Îlyîç Lenîn (bi rûsî: Владимир Ильич Ленин) an jî Vladîmîr Îlyîç Ûlyanov (bi rûsî: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов), bi kurtî wek Lenîn (bi rûsî: Ле́нин, "zilamê Lenayê") tê naskirin, (1870 - 1924), mirovekî şoreşger û siyayasetmedarê Rûsyayê ye. Avaker û serokê partiya Bolşevîk, dilê şoreşa cotmehê, û derhênerê YKSS'yê ye.
Lenîn di rêxistinbûnê de jî guhertinan dike. Ew bi navê navendparêziya demokratîk modeleke nû avadike û ev model dibe bingeha pirraniya partiyên komûnîst û sosyalîst. Lenîn bi navê NEP (Ekonomî polîtîkaya nû) programeke berfireh bo damezrandina deweleta nû a sosyalîst amade dike. Mixabin tenduristiya wî dest nade. Lenîn di de bi granî tê brîndarkirin. Bi 3 derbên kujer jiyana wî heya mirinê dikeve xetereyê.
Lenîn di saxiya xwe de bingehê azadiya gelên li împeratoriya Rûsyayê datîne. Mezin an piçûk ji hemî gel an hindikayiyan re serxwebûnê avadike. Di dema Lenîn de bi navê Kurdistana Sor otonomiyek ji bo Kurdan jî tê damezrandin. Lenîn wesiye dike ku Stalîn û Troçkî divê hin taybetiyên xwe biguherînin an bi vî awayî ew dê ji bo paşerojê xetereyan bînin.
Lenîn, ji xaynê ve, nivîskarê nivîsên marksistî û felsefe vê ye ji. Yê ku Sosyalizmê Zanist demazirandiya ji ew bixwe ya. Lenîn armaca wî ew bû ku şoraşa Proleter li cihane bike û cihanaka bêçîn û sînor ava bike, yanî sisteme komînîszmê bide anîn. Bixwe ji, ku li ser marksizmê ava ya, teoriya ku bi ser hîmê rêzanî(politik) û Aborî ava ya û navê Lenînizmê damazrînerê wê ya. Lênîniizim, Marksîzm, ku li gor demê û xwestekên deme ji nû ve ji aliyê rêzanî, aborî û hizrî ve anîna ser ziman a. Wilo ji tê zanîn. Bêje Lenînizim, miro karê weke ku marksizm ku li gor demê bêne ser ziman û hizir pêşketinên zanistî, di riya wê de li gor demê û dise çêke û bi afirêne ya.Li gor ku tê zanîn, li gor cewherê wê yê şoraşgar yê û zanist hatina ser ziman ye Marksizmê ya.
Zaroktiya wî, heya ciwantiyê
Di deme keyitiya rus de li gundekî bi navê Simbirsk bûya.Lê li Ulyanovskê hatiya dinyê. Lenîn, ku xwediyê hizre Demoktasiyê ya û ji bo perwerde azad tekoşîn dide, mêmurê dewletê Ilya Nikolayeviç Ulyanov(1831-1886) û ku xwediyê hizirne lîberala û navê wê Maria Aleksandrovna Ulyanov kurê wan na. Di hebûna malbata wî ji ji aliyê etnîkî ve gelek cûratiyan dide nîşandin. Dapîrên wî, ku di nav wan de Rus Kalmuk ku ji wan re Oyrat ji tê gotin û Tetar û Cihu û Alman û weke ku hinek dibêjin Swedî ji hene. Lenîn di Dêre Orttadoks hatiya waftizkirin.
Axçekend
Axçekend, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sarîçoban
Sarîçoban gundekî ku bi navçeya Îdirê ve girêdayî ye.