cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şerê Viyetnamê
Şer piştî parçekirina Viyetnamê ya di sala 1954ê de wek şerê hindurîn li Viyetnama Başûr dest pê kir (1955-1964). Di vî şerî de Viet Minh (ku di sala 1960ê de wergeriyane Vietcong) xwestin rêveberiya Viyetnama Başûr bişkînin û welatê xwe dîsa bikin yek. Viyetnama Bakur a komunîst piştgirî da NLF û DYA alîkariya leşkerî li Viyetnama Başûr kirin.
Di sala 1969ê de serokê nu yê DYAyê Richard Nixon biryar da ku ji 1969ê û pê de leşkerên xwe ji Viyetnama Başûr vekişîne û piştî çend bombebarandinên nu agirbestê bi Viyetnama Bakur re ragihand. Heya 1ê gulanê 1975ê leşkerên Viyetnama Bakur hemî Viyetnama Başûr xistin bin destê xwe û dawî li şer anîn.
Jimara qurbaniyên viyetnamî digihêje pênc milyonan, di nav wan de 1,3 milyon kes leşker bûn. Qasî 58.200 leşkerên DYAyê û 5.264 leşkerên alîgir hatin kuştin. Bi milyonan viyetnamî ji ber şer û tesîra jehra Agent Orange seqet man.
Zagros TV
Zagros TV televizyoneke kurdî ye.
Televizyona Zagrosê ku weke kanaleke herêmî weşana xwe dikir, di roja 14'ê pûşperê sala 2005an dest bi weşana xwe ya hewayî kir. Zagros TV, ji Başûrê Kurdistanê weşana xwe dike. Zagros TV di weşanên xwe de bêhtirîn birhê dide ser nûçeyên Kurdistanê û cîhanê. Herweha ew bi programên xwe yên cure cure bûye kanalek Kurdistanî ya hemerengî.
Di destpêkê de Zagros TV weşana xwe ji Hewlêrê dikir, piştre wê stûdyoyên xwe li Duhok, Silêmanî û Kerkûkê jî vekir. Û bi rêya wan stûdyoyan ew herroj nûçeyên herêmî yên rojane diweşîne.
Zimanê TV
Zagros TV bi herdu zaraveyê kurdî kurmancî û soranî weşana xwe dike. Kurmanciya Zagros Tv bêhtir ji devoka Zaxo û Duhokê pêk tê.
Paresana mirovahiyê
Paresana mirovahiyê pêkhatina mirovê nûjên (homo sapiens) û nêziktirîn mervatiyên wî yên ku wek pêşiyên wî tên qebûlkirin dike niqaş. Ev di paresanê de cihekî serbixwe digire.
Paresana mirovahyê cara ewil di sala 1863ê de ji aliyê T. H. Huxley ve di çarçoveya bîrdoziya prîmatan de hat lêkolîn, ku hemî pêkatinên meymûn ên fosîl û yên îro jî dixist nav xwe. Fosîlên cûr bi cûr li Eqrîqa, Asya û Ewropayê têne dîtin û gelek zanyariyên derbarê pêşiyên mirovahiyê tînin pêş çavan, lê derheqê jînemawe û belavbûna wan hêj kêm zanyarî hene. Rêzandina sîstematîk a pêştirîn fosîlên mirovahî û yên mervên wê û rewşa wan a mervatiyê gelekî biberberî ye, ji ber ku metodên zanistî yên îro digihêjin sînorên xwe.
Cûrên ku dikevin nava koma homînînî bi pirranî wisa tên bi nav kirin: Australopithecus (mirovê herî kevnar), homo habilis û homo rudolfensis (mirovên kevnar), homo (mirovê zûkayî) û homo sapiens (mirovê nûjên).
Şerê Sîbernetîk
Şerê Sîbernetîk, weke gotinaka ku di sadsale me de yanî di sadsale 21´ê de derketîya li pêş a. Bi teybetî, ev gotin, şerê ku li ser beşên teknolojîyên ên weke Înternetû û hwd re ku tê meşandin a. Minaq, avêtina vîrûsran, sabotajkirina malperan, xûrûxandina pergel(sîstem)ên teknolojikî û hwd, dikevina nava vê gotinê de. Minaq, di roja me de, malperên ku bi kurdî weşanê dikin, rastî hêrîşên sîbernetîkî ên ku dewleta tirkî ji navendê xwe dike tên. Bi wê armanc, tê kirin ku bi kurdî hem gihiştina wê were astangkirin û hem jî pêşî li pêşîya were girtin û hem jî afirîna wê ji holê were rakirin.
Bi teybetî ku mirov bibêje, ji navendên weke ên Emarika, Îseal, Ingilistan, Almanya û hwd, cihane înternetê hem ku weke jîyane teybet ku mirov karê wê bêne ser ziman û hem jî hemû karûbarên din ên li ser internettê dixwên in. Bi vê yekê re, mirov karê bibêje ku li ser internetê ti cihane veşartî tûneya. Ji bo Sehêt(kontrol)kirina wê jî, pergalên internetî ên teybet afirandina. dewletên weke tirkî jî ku xwe digihijênina van pergalan êdî bi vî rengî li dijî kurd û hwd bikar dihênin.
Şer û Hêrîşên li Sîbernetîkî ên li ser Înternetê ku dibin
Bi teybetî, li ser internetê re ji bo kontrolkirin, astangkirin, binkontrolkirin ji holê rakirin, veşartina zanîna ji holê rakirin û hwd, ku mirov karê ji pirr aliyên din ve hê bêne ser ziman, kontrolkirina wê heya. Şerê ku pergalên dewletan di jîyane asayî de didin li cdijî xalkan barî vê navengê tê kirin.
Şerê Sîbernetîkî ê li ser Peykan re
Perk, ji bo avakirina pergala parastinê, kontrolkirina herêman. Fêrbûna çûn û hatina mirovan û hwd, di bin çav de digirê. Wekî din jî, bi armanca parastinê pergalên li ser temenê teknik û teknolojikê jê bi wê re li ser wê re tê ava kirin.
Di têkildanînê de teknolojî
Minaq, telefon û hwd, ku hê gelek cûrayên bi vî rengîn têkiliyê hatina kifşkirin li ser teknolojiyê re tê kirin. Bi vê yekê re, mirov karê bibêje ku ji aliyekî ve jîyane mirov bni têkildanîne re hesantir kir û ji aliyekî din ve jî bêhtirî kira bin sehêtê de. Hemû dan û standinên ku ser re tên kirin, tên kontrol kirin.
Başwan, Bane
Başwan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Beromünster
Gelhe
Li gorî daneyên salan hejmara gelheya bajêr wiha ye:
Le Tuzan
Le Tuzan, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
-stan
stan paşgirek e ku navên cih û welatan pêk tîne, mîna daristan (cihekî bi daran), goristan (cihekî bi goran), Kurdistan (welatê kurdan) û hwd.
Peyva "stan"
Koka navê stan qet ne diyar e, lê hin zimannas dibêjin ku peyv ji zimanê farisî ango ji zimanên arî yan îranî tê, lê li gor hin çavkaniyên din ew ne nihêrîneke bêalî ye. Protohindoewropî yan hind û ewropiya kevn zimanekî gelek kevn û êdi êdî ev ziman bûye bavê zimanan wekê înglîzî, rûsî, latinî, hindî, kurdî û hwd. Li gor hin pisporan koka peyva kurdî stan ji zimanê protohind û ewropî *stâ   tê. Wergera *stâ bi kurdî "li ser piyan man, rawestin" Peyva protohind û ewropî *stâ di gelek zimanên hind û ewropî de tê dîtin. Bo mînak:
Malbata zimanên germanî
Bi îngiliziya kevin “standan” û bi îngiliziya-îroyin “to stand”. Bi almanîya-kevin “stân”. Bi îslendî “standa”. Bi norwêcî “sta”, bi holendî “staan”.
Malbata zimanên latînî
Bi latinî "stare, bi rûmenî "stare/stat" . Bi spanî "estar".
Malbata zimanên iranî
Bi farisî nabêjin "stan", lê dibêjin "ایستادن" = "istadan", bi Zimanî tacîkî "istodan", bi hindî "avasthâ". Bi sanskrîtî "tiṣṭhati" = "tishth-hati"
Malbata zimanên slavî
Bi zimanê ûkraynî "stan", bi polonî "stan"   , bi serbî "stane" , bi çekî "stât".
Navê welatan
=bide ber=
= Çavkanî =
Kanye West
Kanye West an Ye (bi navê we yê fermî Kanye Omari West, jdb. * 8 Hezîran, 1977), rapvan, stranbêj, strannivîs, hilberînerê tomarê û şêwekarê modeyê ye. Ew di nav hunermendên herî rexnegir ên sedsala 21-an de ye û wekî yek ji hunermend û hilberînerên hip hopê yên herî bi bandor ên hemî deman tê hesibandin.
Şîn, Xîzan
Şîn gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Murad Dildar
Murad Dildar nivîskar û çîroknivîsêkî kurd e.
Di sala 1986an de li Diyarbekirê, li gundê Elîparê hatiye dinyayê. Dibistana pêşîn û lîseyê li Diyarbekirê xelas kiriye. Li zanîngehê li ser felsefeyê xwend. Heta niha du berhemên wî yên ji bo zarokan hatine çapkirin. Ji bilî çîrokên zarokan çarînan jî dinivîse û çarîn û çîrokên wî di kovara Nûbiharê û di malpera Kulturnameyê de her weha nivîsên wî yên li ser felsefeyê jî li malpera Felsefevanê belav bûne. Mûrad Dildar vê gavê li ser Felsefeyê perwerdehiya masterê dibîne. Kurê nivîskar Receb Dildar, birayê helbestvan Gulîzer û nivîskar Azad Dildar e.
Kanye West
Li Atlantayê ji dayik bû û li Chicago, Illinois mezin bû, West di destpêkê de wekî hilberînerek ji bo Roc-A-Fella Records di destpêka salên 2000-an de hate nas kirin, ji bo çend hunermendan stranan hilberand û şêwaza nimûnekirina "giyanê çîpmunk" pêş xist. Bi mebesta şopandina kariyerek solo wekî rapper, wî albûma xweya yekem a studyoyê, The College Dropout (2004) derxist û gihande serfiraziya rexneyî û bazirganî. Wî paşê wê salê etîketa tomarê GOOD Music ava kir.
West di albûmên Late Registration (2005), Graduation (2007), û 808s & Heartbreak (2008) de hêmanên muzîkê yên cihêreng ên mîna orkestra, sentezker, û ototune keşif kir. Bi rêzdarî ji maximalîzmê û mînîmalîzmê îlham girt, albûmên wî yên pêncemîn û şeşemîn My Beautiful Dark Twisted Fantasy (2010) û Yeezus (2013) jî serkeftinek rexneyî û bazirganî wergirt. West bêtir şêwazên xwe yên muzîkê li ser The Life of Pablo (2016) û Ye (2018) cihêreng kir û li ser Jesus Is King (2019) muzîka Xiristiyanî û Mizgîniyê lêkolîn kir. Piştî gelek derengî, albûma wî ya dehemîn Donda (2021) bi serfiraziya bazirganî ya domdar, lê bi pêşwaziya rexnegir a tevlihev hate berdan. Wî çend meh şûnda domdariya xwe Donda 2 (2022) derxist, bi taybetî bi rêya navgîniya karûbareke tie-in. Di dîskografiya West de di heman demê de albûmên hevkar ên tev-dirêj Watch the Throne (2011) bi Jay-Z û Kids See Ghosts (2018) bi Kid Cudi re jî hene.
West yek ji hunermendên muzîkê yên herî firotan ên cîhanê ye, bi zêdetirî 160 mîlyon tomar hatine firotin. Wî 24 Xelatên Grammy û 75 berendam bidest xistine, dehemîn ya hevbeş a hemî deman, û xelatên hevbeş ên Grammy yên her rapperek bi hev re digel Jay Z. Di nav xelatên wî yên din de Xelata Serkeftina Hunermendê Billboard, sê Xelatên Brit-ê yên hevbeş-qeydkirî ji bo Baştirîn Hunermendê Mêrê Solo yê Navneteweyî û Xelata Michael Jackson Video Vanguard hene. Şeş albûmên West di lîsteya Rolling Stone ya 2020-an de 500 Albumên Herî Mezin ên Hemî Demjimêran bi heman weşanê re yek ji 100 Strannivîserên Herî Mezin ên Hemî Demê nav kirin. Ew xwedî rekora hevpar (bi Bob Dylan re) ji bo piraniya albûman (4) ku di anketa rexnegirên salane ya Pazz & Jop de di serî de ye, û di Billboard Hot 100 (133 navnîşan) de di rêza 5emîn de herî zêde derketiye. Kovara Time di sala 2005 û 2015an de ew yek ji 100 kesên herî bibandor ên cîhanê bi nav kir. Forbes di sala 2022-an de serweta wî ya netîce bi 2 mîlyar dolarî texmîn dike, ku wî dike nav muzîkjenên herî dewlemend ên cîhanê.
Nêrînên eşkere yên Wes û jiyana li derveyî muzîkê di medyayê de cîhek girîng girt. Ew ji ber reftarên xwe yên li ser medyaya civakî û di pêşandanên xelatan û mîhengên giştî de, û hem jî şîroveyên wî yên li ser pîşesaziyên muzîk û modayê, siyaseta DYE, nijad û koletî bûn sedema rexneyan. Baweriya wî ya Xirîstiyan, zewaca bilind a bi Kim Kardashian re, û tenduristiya derûnî jî çavkaniyên bala medyayê ne. Wek sêwiranerek modayê, wî bi Nike, Louis Vuitton, The Gap, û APC re li ser cil û pêlavan hevkarî kiriye û hevkariya Yeezy bi Adidas re rêve kiriye. Ew di heman demê de damezrîner û serokê pargîdaniya naveroka afirîner Donda ye û lewma wê bibe xwediyê platforma medya civakî Parler. Di 2020-an de, wî kampanyayek serokatiyê ya serbixwe ya neserketî da destpêkirin ku di serî de ji bo etîkek jiyanek domdar parêzvanî kir.
County Louth
Heya sala 1922, County Louth beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Darloya Jêr
Darloya Jêr an jî Dariloya Jêr (1928: Aşağı Fetle (Fetleya Jêr); 1946: Aşağıfetle; bi tirkî Aşağıdolay), gundekî Bismilê ye
Tholen (şaredarî)
Tholen (şaredarî), şaredariyeke bi ser parêzgeha Zelanda Holendayê ve ye.
Şûrêgel
Şûrêgel yek ji navçeyên Qersê ye. Navê wê yê berê Qizîl Çeqçeq an Qizîl Çaqçaq jî bû (Osmaniyan Kizçakçak an Kizilçakçak bikaranîne) di sala 1961'ê de hatiye qedexekirin û navê tirkî Akyaka hatiye danîn. 27 gundê wê hene. Gorî hejmartinên sala 2000'î hejmara navendê 3.816 û bi giştî jî 14.626 e. Ji xeynî kurmancî zimanên qefqazî û azerî jî tê axavtin. Li herêmê azerî û terekeme hatine bi cih kirin. Firehiya erdê navçeyê 550 km² ye. Bilindahî ji rûyê avê 1.477 m ye. Di tixûbê Komara Ermenistanê de ye. Di sala 1987'an de bûye navçe. Firehiya erdê Çeqçeqê 550 km² ye.
Kîlibyan
Kîlibyan gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Mêvênka
Mêvênka, gundekî bi ser navçe Midyadê ve ye.
Lanz, Brandenburg
Lanz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Hüseyin Karabey
Hüseyin Karabey derhênerêkew kurdo.
Berfende
Berfende ji berf û cemedê ku ji çiya qut dibe û yan berjêr diherike yan jî ser qadan hildiweşe re tê gotin. Berfendeyên ku dibin sedema zirarên maddî, mirovî yan hawirî wek afeta xwezayî tên bi nav kirin. Lewma ji dîroka kevnar heya îro berfende ji mirovahiyê re tehlûkeyek e.
Çavkaniyên kevnar ên nivîskî bi giştî qala leşkeran dikin, yên ku gava çiyayên Alpê derbas dikin dibin qurbanên berfendeyan. Bi vî havî Hannibal di çarçoveya derbaskirina çiyayên Alpê de qasî 20.000 leşker û jimarek fîl ji ber berfandeyan winda dike.
Hüseyin Karabey
14ê sibata 1970an de Stenbolde hamewo dinya, awlocoy zaningahê Uludağîde aborî wend, badira qerar da u lingê eşt serê derhênerî. MKM de beşê Sinema kerd a u peynîdezî zaningahê Marmarade Sînema-TV wend. hata enka zafê ce fîlmokilm, 12 habî fîlm-belgewar anto. bi fîlmê xuyo peyin Gitmek: My Marlon and Brando xelatî giroto.
Banwan, Bane
Banwan gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Şikefta Çilstûn
Şikefta Çilstûn, şikefteke li gundê Çilstûnê (Kirkdîlekê) ye. Di hundir de çil (40) stûnên wê hene. Ji ber bêxwedîtiyê nuha ev şikeft heyta nêvî bi axê tije bûye.
Împeratoriya Goktirkan a rojava
Împeratoriya Goktirkan a rojava (bi tirkî ya kevn: 𐰆𐰣:𐰸:𐰉𐰆𐰑𐰣) împaratoriyek bû ku di encama şerê navxweyî yê di navbera salên 593-603 de pêk hatiye û îperatorî wekî împaratoriyek rojava û rojhilat hatiye dabeş kirin. Zimanê wê yê fermî tirkî ya kevn û dînê wê yê fermî Tengrîzm bû.
Aylin Kontente
Aylin Kontente (jdb. 30ê hezîranê 1982 li Îzmîrê), şanovan û lîstikvaneke tirk e. Jiyana xwe de di bernameya Güldür Güldür Show de dom dike.
Kariyer
Di Zanîngeha Îzmîrê ya bi Dokuz Eylül (9ê Rêzberê) destûrdariya lîstikvan di sala 2003an de bi serket.
Emerava
Emerava gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 358 kes (70 malbat) bûn.
Zomanî
Zomanî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Hirît
Xirît gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Uzeste
Uzeste, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Kurd Mafruzlû
Kurd Mafruzlû (bi azerî: Kürd Mahrızlı, bi tîpguherîna latînî ji zimanê rûsî Kyurd-Mafryzly û Kyurdmekhrizli), gundekî girêdayî bajarê Qûbadliyê yê Azerbaycanê ye. Di sala 1993 an da artêşa Ermenistanê ketiye vî gundî. Li gund kurd dijîn.
Uzeste
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Kûlat
Kûlat gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Bera
Bera gundekî girêdayî navçeya Misircê ya ku bi ser Sêrtê ve ye.
Niozelles
Niozelles, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Döhlau
Döhlau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Hof li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Pirons
Kîlibyan gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
County Meath
County Meath an wîlayetek Îrlenda ye.
Heya sala 1922, County Meath beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Ehmed Qadîrov
Ehmed Qadîrov an jî bi fermî Akhmad-Xhadzi Abdulkhamidovich Kadyrov (bi rûs; bi çeçenî; 23'ê tîrmehê 1951 - 9'ê gulanê 2004'an) siyasetmedar û şoreşgerekî rûsî bû ku di salên 1990an de, li Şerê Yekem a Çeçenistanê û piştî Miftiyê Komara Çeçen a Ichkeria xebitî. Di destpêka Şerê Çeçenistanê yê Duyemîn de, Qadîrovê alî guhert, xizmeta xwe pêşkêşî hikûmeta Rûsyayê kir û paşê ji 5ê cotmehê 2003an ve bû Serokê Komara Çeçenistanê, ku ji tîrmeha 2000an vir de wekî serokê rêvebiriyê tevdigere.
Di 9ê gulanê 2004an de, ew ji aliyê îslamiyên Çeçenî ve li Grozniyê hat kuştin, dema ku merasîma serketinê ya Roja Serkeftinê bi îxaneta doza serxwebûnê, bombeyek bi kar anî. Kurê wî Remezan Qadîrov, ku mîlîsên bavê xwe birêvebir û di adara 2007an de, yek ji cîgirên wekî Serokê Komara Çeçenistanê bû.
Bayezîd, Bane
Bayezîd gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Micingerda Jor
Micingerda Jor, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
County Offaly
Heya sala 1922, County Offaly beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Medîne
Medîne an Yesrîb (bi erebî: المدينة المنورة‎ al-Madīnah al-Munawwarah) bajarek li dewleta Erebistana Siûdî ye. Medîne 300 km li bakûrê bajarê Mekkê ye. Ji bona misilmanan Medîne bajarekî pîroz e. Di dîroka îslamê de ji bona zordariyên nebawermendên eşîra Qureyş ê Muhemmed Pêxember mecbûr ma ku ji Mekkê koç bike here Medînê. Îro gora Muhemmed Pêxember û gellek hevalên wî jî li Medînê ye. Ji bona vî her sal bi milyonan hecî ji bona hec terin Medînê. Mizgefta pîroz a duyem a misilmanan jî li bajarê Medînê cî digire û ev mizgeft ji hêla Muhemmed Pêxember ve bi xwe hatiye çêkirin.
Împeratoriya Goktirkan a rojhilat
Împeratoriya Goktirkan a rojhilat împaratoriyek bû ku piştî Împeratoriya Goktirkan şerekî navxweyî pêk hat û bû împaratoriyek rojhilat û împeratoriya rojava. Zimanê wê yê fermî tirkî ya kevn û dînê wê yê fermî Tengrîzm bû. Ew ji hêla Xanedana Tang ve hate têkbirin û hemî axa wê hate girtin.
Derhêner
Derhêner di performansa karên hunerên şanoyê de li rex lîstikvan bi xwe rêve dibe û bi vî rengî bi kevneşopî kesê diyarker e. Wekî alternatîfek otorîteya navendî ya derhêner, nêzîkatiyên cihêreng ên tîmên derhêneriya wekhev (kêm an zêde) hatine pêşve xistin.
Derhênerê sehneyê ji bo şano, muzîkal, opera, operet û karên din ên sehneyê, derhênerê fîlimê ji bo hunera fîlimê, derhênerê lîstika radyoyê ji bo lîstikên radyoyê û taybetmendiyên hunerî, derhênerê televîzyonê ji bo bernameyên televîzyonê û derhênerê diyalogê ji bo dûblajkirina fîlim û rêzefîlmên televîzyonê, ku piştgiriyê dide lîstikvanê Dengê takekesî yê koordîne. Ji derhênerê govendê - mînakek di reqsa klasîk, derbirîn an hemdem - de koreograf tê gotin. Ya ku van çalakiyên derhêneriya cihêreng ên hevpar hene, berpirsiyariya sêwirana hunerî ya projeyek e, ku bi gelemperî li ser qalibek nivîskî hatiye damezrandin.
Val-de-Livenne
Val-de-Livenne, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Ivana Hoffmann
Ivana Hoffmann (jdb. 1ê îlona 1995 li Emmerich; m. 7ê Adarê 2015 li Girê Xurma, Rojava) komunîsteke alman bû ji Duisburg. Wekî endamê Partiya Komunîst a Marksîst-Lenînîst a Bakurê Kurdistan-Tirkiyeyê (MLKP) li rex endamên Yekîneyên Parastina Gel a Kurd (YPG) û Yekîneyên Parastina Jin (YPJ), ew di 7ê Adara 2015an de bi navê Avaşîn Tekoşîn Güneş di şerekî li dijî hêzên çekdar ên Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê li Girê Xurma, Sûrî hat kuştin. Ew yekem jina almanî û yekem jina biyanî tête hesibandin ku di şerê çekdarî yê dijî DI de hate kuştin. Ew kesê sêyemîn bû ku di 2015an de wek dilxwazek ji Rojava li şerê dijî Dewleta Îslamiyê dike miriye.
Hoffmann keça Almanek û Togolekî bû û heya sala 2014-an li pola donzdehemîn a Dibistana Aletta Haniel a Berfireh a li navçeya Ruhrort ya Duisburgê, ku wê bêyî bawernameya teknîkî terikandibû, da ku beşdarî şerê li dijî IS bibe. Li Duisburg, jin di koma Tekoşîna Ciwan de çalak bû, ku tê gotin ku nêzîkê MLKP ye. Li wir wê ji 13 saliya xwe ve bi taybetî li dijî nîjadparêzî û zayendperestiyê tê kirin. Tê gotin ku wê di 2011-an de der barê MLKPê de agahî girtiye û di 2014an de çûye herêma Rojava ku li wir dijî Dewleta Îslamiyê şer bike.
Mirin û piştî mirina wê
Li gorî MLKP, ku tê gotin ku wê li wir tevlî kiriye, ew şeş mehan li "Kantona Cizîrê" mabû û li wir di meqamên cihêreng de wezîfe girtibû. Li gorî raporên medyayê, dibe ku ew jî beşdarî şerê Kobanê bû. Di dema mirina xwe de, ew li Girê Xurma bû, ku tê gotin ku şerên dijwar di navbera Kurd û DI de bi heftan carî û dîsa çêbûye. Tê gotin ku Dewleta Îslamê li wir êrîşî gelek gundên Xiristiyan kiriye. Hoffmann dema ku bi serkeftî parastina Girê Xurma dikir di 7ê Adara 2015an de li gorî dema herêmî di 3an de mir. Li gorî raporên çapemeniyê, di 12ê Adara 2015an de, termê Hoffmann li ser sînorê Sûriye-Tirkiyê radestî malbata wê hate kirin.
Serdozgeriya komarê ya li Duisburg ji bo ku cenaze were otopsî bi awayekî demkî desteser kir. Dozgeriya Federal lêpirsîn dike gelo divê Partîya Komunîst a Marksîst-Lenînîst (MLKP) darizîne yan na. Diyar e gelo divê alîgirên rêxistinê bi endamtî an piştgiriya rêxistinek terorîst a biyanî werin tawanbar kirin. Komîteya hevgirtinê Ivana Hoffmann ev pêvajo wekî "skandalek" nirxand
Di 14ê Adarê 2015an de, li Duisburgê bi beşdarbunên ji cûrbecûr Marksîst-Lenînîst, mêşek li dû bîranîna Hoffmann hat li dar xistin. Çavkaniyên cûrbecûr li ser 500 heta 6000 beşdaran diaxivin. Malbata Hoffmanns jî amade bû. Meş ji dadgeha navçeyê ya li navçeya Hamborn ber bi Goristana Bügelstraße li Meiderich ê ve, ku jin lê hat veşartin, bi darbesta Hoffmann re binaxkirî bû. Di çalakiyê de ji bilî nûnerên rêxistinên komunîst ên ji Almanya, Spanya û Tirkiyeyê, nûnerên payebilind ên tevgera azadiya Kurd wekî serokê HDP'ê Figen Yüksekdağ û Salih Muslim, serokê PYD.
Zimanê viyetnamî
Viyetnamî (tiếng Việt an jî Việt ngữ) zimanê fermî ya Viyetnam e. Nêzîkî 3 mîlyon kes bî vî zimanî diaxife.
Alfabe
Dî Viyetnamî da 29 herf hene.
Dî Viyetnamî da ji bîlî van herfan, yekbuyên ji 2 û 3 herfan pek tê hene.
Girêdanen Derve
Ferheng
Dersa taybet
Çavkaniyên din
Çavkanî
https://www.ethnologue.com/language/vie
Seluh
Seluh (wek Selluh jî tê nivîsandin; bi tirkî: Gürece) gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Biasca
Biasca, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Ticino ya herêma Rivierayê ye.
Gelhe
Li gorî daneyên salan hêjmara gelheya bajêr wiha ye:
Noyers-sur-Jabron
Noyers-sur-Jabron, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Şerê navxweyî yê Spanyayê
Şerê navxwe yê Spanyayê an Şerê Spanyayê li welatê Spanyayê ji tîrmeha 1936an heya adara 1939an ajot û di nava hikûmeta hilbijartî ya Dûyemîn Komara Spanyayê û derbekerên faşîst ên li dora Francisco Franco qewimî.
Zeytûna, Şingal
Zeytûna, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Şerê navxweyî yê Spanyayê
Şer bi serfiraziya alîgirên Franco û leşkerên hevpeyman ên ji Îtalya û Elmanyayê bi dawî hat.
Bi dawiya komara Spanyayê dîktatoriya Franco destpê kir ku wek dewleta frankîst a Spanyayê tê binavkirin û heya mirina Franco ya di sala 1975ê de ajot. Di vê dîktatoriyê de gelek alîgirên komara Spanyayê hatin kuştin.
Ehmed Ronîar
Ehmed Ronîar wênevanekî kurd e ku di sala 1985an de li Êliha Batmanê ji dayik bûye.
Ev çar salên dawî li Kargeha Hunerên Bedew a Fewzî Bîlge de xebatên xwe didomîne. Li şikeftên Heskîfê, Batman û Antalyayê beşdarî pêşengehên hevbeş bûye.
Di 2002an de tevlî Kargeha Hunerên Bedew Soresorê a Fewzî Bîlge bû. Di 2013an de ew bû avakarekî “MST (Maseya Seydayê Tîrêj)” manifestoya vê maseyê hat weşandin û di 2014an de li Zaningeha Çukurovayê Fakulteya Hunerên Bedew Beşa Perwerdahiya Wêne qedand.
Pêşangehên wî yên xweser
2004   “Rengên Xemgîn” 24/11/2004 Navenda Çanda Bihar / Êlih 18/12/2004 Navenda Çand û Hunerê ya Botan / Sêrt 29/12/2004 Mala Çand û Hunerê ya Darayiyê / Edene 2006   “29+1 Bê hestî Hiştina Neteweyekî û… 02-17 / 09 / 2006 Salona Pêşengehêya Şaredariya Mezin a Amedê / Amed, 2006 Parka Aşitiyê a Koserê / Koser-Mêrdin 2008   “Bîst û Du Çirûsk û Mexsena Xwînê” 30/06/2008 Likêleka Salona Sinemaya Yılmaz Güney pêşiya Çarşiya Jinan / Êlih
Pêşangehên wî yên hevbeş:
2003   Şikeftên Heskîfê (03-05.09.2003) Heskîf
2003   Navenda Hunerê ya Dîlek (09-19/07/2003) Antalya
2003   Salona Sinemaya Yılmaz Güney (06-12/10/2003) Êlih
2005   Kolana Hunerê ya Êlihê (21-23/05/2005) Batman
2005   Salona Pêşengehê ya Şaredariya Mezin a Amedê (17-25/12/2005) Amed
2006   Mihrîcana Çand û hûnere a Êlihê -Esentepe- (18/04/2006) Êlih
Performansên wî:
2013   “Siya 34 ciwanan” Parka Ataturk / Êlih
2014   “Siya Soma’yê” Zaningeha Çukurova’yê / Edene
Xelatên di pêşbaziyan de wergirtine:
2009   “Bajarê Mirinên Bideng” (Di pêşbaziya Abdullah Duran de xilata yekemîn)
Ergun, Inner Mongolia
Ergun, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Inner Mongoliayê de cih digire.
Ehmed Ronîar
Pêşangehên wî yên xweser
2010   “MişkekîEvîndar” (Di pêşbaziya Rewşenbiriya Duhokê de xilata sêyemîn
2010   “ÇavênXewnaMin” (Di pêşbaziya Huseyin Çelebî de xilata mansiyonê)
Pirtukên wî:
2006   “Baran ji Acizî Dibariya”(Helbest, Weşanên Belkî)
2010   “Pevşabûnên Şîn” (Helbest, Weşanên Lîs)
2012   “Geometriya Rengên Şikestî” (Rexne,Weşanên Ronahî)
Haluk Levent
Haluk Acil yan jî bi navê ku pê tê zanîn Haluk Levent, ( li Yüreğir, Edene) muzîkjenekî rockê, sitrannivîs û aktivîstekî xêrxwaziya tirk e. Haluk Levent muzîka xwe wekî Anatolya rock bi nav dike. Cûreya muzîka wî tevlîheviya hard rock û muzîka gelêrî ya Anatolyayê ye.
Ehmed Ronîar
Pêşangehên wî yên xweser
Di derbarê wêjeyê de xebatên wî yên din:
Haluk Levent
Jînenîgarî
Haluk Levent di 26ê mijdara sala 1968an de li taxa Yamaçlı ya navçeya Yureğir a Edeneyê ji dayik bûye û zaroka heştemîn ê ji 9 xwişk û birayan e. Levent diyar dike ku malbata wî nuseyrî ye lê ne Ereb e. Dibistana seretayî li Dibistana Seretayî ya Sabanciyê xwendiye, xwendina xwe yê lîseyê li Lîseya Atatürk a Edeneyê qedandiye. Piştî xwendina lîseyê li li zanîngehên wekî Zanîngeha Teknîkî ya Karadenîzê beşa endezyariya daristanê, li dibistana bilind Pîşeyî ya Bernameya Kompîturê ya Zanîngeha Enqereyê ya Kastamonuyê, li Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn Beşa Fîzîkê û li Zanîngeha Enqereyê beşa muhasebeyê demekê xwendevanî kiriye. Her çiqas Levent di ezmûnên çuyîna zanîngehê de bi ser bikeve jî lê ne dikarî bi domdarî xwendina xwe bidomîne. Levent di van salên xwendekariyê de bi bazirganiyê re mijûl dibe, ji ber ku di warê karsaziyê neserkevtî dibe, ji Edeneyê koç dibe. Navê albûma wî ya yekem "Yollarda" (di rêyan de) ji ber sedemên van rojên ku di rêyan de derbas dibin dertê holê. Li gelek bajaran digere û stran dibêje. Li hinek bajaran ji bo keçeke nexweş ji bo berhevkirina diravê, li kolanan bi stranan gotiye.
Xebatên xêrxwaziyê
Komeleya bi navê "Ahbap" ku Haluk Levent di sala 2017an de di bin navê "platforma xêrxwaziyê" dest pê kir û piştre vî platformê vediguherîne Komeleya Ahbapê û ji xwendekaran re xebatên alîkarîyên wekî burs, amûrên tibbî û derman, alîkariyên din, kampanyayên xwîn û şaneyên stem û çalakiyên perwerdeyî organîze kiriye. Li gel van xebatan, Ahbap wekî tevgerek hevkariyê tê pênase kirin ku ji her cûre pirsgirêkên civakê re li çareseriyên domdar digere.
Komeleya Ahbap ji ber alîkarî û xebatên komeleyê ji bo Erdheja Gurgum û Dîlokê ya sala 2023an ji ber xebatên serkevtiyên komeleyê hatiye rojevê. Komele ji ber xebatan ji aliyê gel ve bertekên erênî wergirtiye û ji bo mexdûrên erdhejê xebatên wekî berhevkirina diravî, xebatên lêgerîn û xilaskirinê bi dilxwazan re organîze kiriye.
Xelata Mark Twain ji bo Mîzaha Amerîkî
Xelata Mark Twain ji bo Mîzaha Amerîkî (bi inglîzî: Mark Twain Prize for American Humor) xelateke amerîkî ye ku ji sala 1998an û vir ve her sal ji hêla Navenda John F. Kennedy ya Hunerên Pêşandanê ve tê pêşkêşkirin. Navê wî henekbazê sedsala 19an Mark Twain e, ew ji kesên ku "bandor li Amerîkî kirine civak bi awayên mîna Twain". Navenda JFK Twain ji ber statuya wî ya wekî şîrovekarekî civakî ya nakok û "perspektîva bêhempa ya neheqiya civakî û bêaqiliya kesane" ya wî hilbijart. Kopiyek ji busta Twain a Karl Gerhardt a 1884 di merasîma payîzê de li Salona Konserê ya Navenda Kennedy li Washington DC ku tê de rûmetdar ji hêla hevalên wî / wê ve tê pîrozkirin. Bûyer berhevokek girîng e ku sûdê bide Navenda Kennedy, ku bilêtan difiroşe û her weha gihîştina şîvê û partiyên piştî navdarên navdar.
Xelatgir
Ji sala 2019an ve, 22 kes hatine xelatkirin: 6 jin û 16 mêr. Xelatek ji hêla Navenda Kennedy ve di 2018an de hate betalkirin.
Armanca Navenda Kennedy ew e ku xelatê bide kesên zindî, lê yek xelatgir, George Carlin, berî ku xelata xwe bistîne, di sala 2008an de mir.
Bill Cosby di 2009 de xelata xwe li Navenda Kennedy pejirand. Wî du caran xelat red kir, û diyar kir ku ew ji qirêjiya ku di merasîma destpêkirina rêzgirtina Richard Pryor de hatî bikar anîn dilşikestî bû. Piştî ku Cosby di 2018an de ji destdirêjiya zayendî hate darizandin, navendê xelata Cosby û Rûmetên Navenda Kennedy-ya wî ya 1998ê stend.
Ji ber pandemiya COVID-19, merasîma 2020-an heya 20-ê Hezîrana 2021-an hate paşde xistin.
Lenzerwische
Lenzerwische şaredariyeke navçeya (Landkreis) Prignitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Eysakan
Eysakan gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 37 kes (7 malbat) bûn.
Kurd Eldarbeylî
Kurd Eldarbeylî an jî Kyurdel’darbeyli, Kyurd-El’darli (bi azerî: Kürd Eldarbəyli), gundekî girêdayî bajarê Îsmayîllî yê Azerbaycanê ye. Hejmara niştecihên gund 762 kes e.
Bingeh
Bingeh (ji dido peyven bi kurdi cedibe. bin dijberî ser u geh jî ji gehabune anjî ji merhaleya feydabune te)
Çavkanî
http://arbeitsblaetter.stangl-taller.at/WISSENSCHAFTPSYCHOLOGIE/PSYCHOLOGEN/Freud.shtml
Bayezîdawa, Bane
Bayezîdawa gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Akif Akkuş
Jiyan
Ew di 13ê çiriya paşîn 1948an de li Tarsûsa Mêrsînê ji dayik bû. Navê bavê wî Mahmut, navê diya wî Emîne ye.Wî Zanîngeha Stembolê, Fakulteya Wêjeyê, Beşa Erdnîgarî qedand. Li Zanîngeha Stembolê Beşa Erdnîgariyê doktoraya xwe qedand. Wî li Oxford, Înglistan, xwendina pîşeyî ya piştî doktorayê kir.Ew ji bo Beşa Erdnîgarî, Fakulteya Perwerdehiyê, Zanîngeha Selçûk, wekî arîkarê Profesor hate tayîn kirin. Ew di sala 1986 an de dibe profesor û di 1992an de dibe profesor.Di Fakulteya Perwerdehiyê ya Zanîngeha Selçukê de Serokatiya Beşa Erdnîgariyê, Serokê Beşa Perwerdeya Erdnîgariyê, Dekanê Fakulteya Perwerdehiyê ya Zanîngeha Niğde, Dekanê Fakulteya Perwerdehiyê ya Zanîngeha Selçuk, û Cîgirê Dekanê Fakulteya Hiqûqê ya Zanîngeha Selçukê.
Wî çar pirtûk li ser pîşeya xwe weşandine. Ew li hundur û derveyî welat beşdarî gelek lêkolînên profesyonel bû û konferans dan.Ew di heyama 23mîn de bû endamê Koma Tirkan a Meclîsa Parlementerên Ewropî-Deryayî. Akkuş ku bi Îngilîzî dizane, zewicî ye û 3 zarokên wî hene. Ew di hilbijartinên giştî yên 22 ê tîrmeha 2007 an de ji MHPê wekî nûnerê Mêrsînê hate hilbijartin.
Înkarkirina Gelê Kurd û zimanê kurdî
Akif Akkuş di nirxandina destpêşxeriya kurdî ya hikûmetê de got ku li Tirkiyeyê neteweya kurd û zimanê kurdî tune. Wî angaşt kir ku zimanê kurdî ji hinên din cûrbecûr amêjen e.
Qible
Qible di hêla xaniyê pîroz Kabe yê li bajarê Mekeyê ye. Bawermendên misilman di nimêjê de berê xwe didin hêla Kabeyê yanê qibleyê. Di salên pêşîn ên ola Îslamê de qible di hêla mizgefta bi nav Aqsa li bajarê Qudisê bû, lê dûre qible hate guhartin.
Xorûs
Xorûs an jî Xoroz gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
Duncan
Duncan, bajarokekî herêma Kolumbiya Brîtanî ya Kanadayê ye û li girava Vancouverê cih digire.
Jacob Bertrand
Jacob Bertrand ( jdb. 6ê adara  2000 li Los Angeles, DYA )  lîstikvan û dûblajvanekî amerîkan e. Bertrand di lîstikvaniya zarok a 2009an de û di rolên mêvanî yên rêzefîlmên mîna The Cape û The Middle de wekî lîstikvanek zarok dest bi kariyera xwe kir. Ew di sala 2014an de bi lîstina karektera sernavê di rêzefîlma Disney XD Kirby Buckets, bi lîstika karakterê Jack Malloy di Disney Channel The Original Movie The Swap ku di 2016 de hate pêşandan  û her wiha ji bo lîstina rêzefîlma bi rêkûpêk Eli "Hawk" Moskowitz di rêzefîlmên YouTube Premium û Netflixê Cobra Kai.
Kariyer
Berî xebata wî ji bo Disney, Bertrand di hilberên Nickelodeon de gelek rol hebû. Ew li ser sîtkoma Marvin Marvin bi rêkûpêk bû, di sezona 2em a rêzefîlma anîmasyonî ya Bubble Guppies de karakterê sereke Gil dûblaj kir, di sîkoma cîwanan iCarly de  wek kesayetek biçûk bi rol bû, û di rola Charlie de  di fîlma fantezî-komedî Jinxed de lîst. Ji 2018an ve, ew di rêzefîlma YouTube Premium / Netflix-ê Cobra Kai de bi rol e.
Îz
Îz gundekî ku bi ser navçeya Xîzana Bidlîsê ve ye.
County Westmeath
County Westmeath an wîlayetek Îrlenda ye.
Heya sala 1922, County Westmeath beşek ji Keyaniya Yekbûyî bû.
Val-de-Virvée
Val-de-Virvée, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
AirDrop
iOS
Li iOS 7 û paşê, AirDrop dikare bi tikandina li ser Mîheng > Giştî > AirDrop, yan jî bi navgîniya Navenda Kontrolê ve were gihîştin. Hem Wi-Fi û hem jî Bluetooth bixweber têne veguheztin dema ku AirDrop were çalak kirin ji ber ku ew her du jî têne bikar anîn. Vebijarkên ji bo kontrolkirina vedîtina AirDrop ji hêla amûrên din ve ev in: Di iOS 7 an derengtir de, ger serîlêdanek piştgiriya AirDrop bicîh bîne, ew bi navnîşana parvekirinê peyda dibe. AirDrop li ser iOSê di bin gelek qedexeyan de ye, wek mînak nebûna parvekirina muzîk an vîdyoyên ji sepanên xwemalî.
Kabe
Kabe (erebî الكعبة‎‎ el-Keʿbe) xaniyekî çargoşe li bajarê Mekeyê li Erebistana Siyûdî ye. Kabe bi perdeyekî neqişkirî û reş hatiye dadan û ji bona misilmanan xaniyê herî pîroz e. Misilman Kabeyê wekî "mala Xwedê" dibînin û her sal bi milyonan bawermend ji bona serlêdana Kabeyê terin hec. Bi gotinên din Kabe sembola yekîtiya hemû misilmanan e. Ji ber vî yekê bawermend di nimêjê da berê xwe didin Kabeyê yanê qibleyê.
Şerê Hetînê
Şerê Hetînê, şerekî li sala 1187an de, ew şer serfiraziya Selahadînê Eyûbî û artêşê wî ji xaçperestan dawî bû.
AirDrop
macOS
Li ser Macên ku OS X 10.7 û mezintir dixebitin, AirDrop di milê pencereya Finderê de heye. Li ser Macên ku OS X 10.8.1 an nûtir dixebitin, di heman demê de dikare bi vebijarka menuya Go-yê ve jî were gihîştin → AirDrop yan jî bi bikaranîna klavyeyê: Shift+Cmd+R.
Şerê Hetînê
Piştî Şer
Dema ku di sala 1098-1099an de piştî zayînê (491-492ê koçî) li qiraxa Rojhilatê Behra Spî de dewletên xaçperest ava bû dû re armanca herî mezina misilmana wan herêmên ji dagirkerî de derxistin bû.
Kabe
Misilman li hec Kabeyê tewaf dikin. Tewaf heft caran li dora Kabeyê fitilandin e. Tewaf berevajiyê zivirandina saetê, ji hecer el-eswed (berê reş/kevirê reş) dest pê dike û heft caran tê dubarekirin.
Bejeweled (stran)
"Bejeweled" stranekî ji aliyê hunermendê Amerîkî Taylor Swift e ku ji albûma dehemîn a stûdyoyê ya Swift, Midnights (2022) ku di 21'ê Cotmeha 2022'an de, ji aliyê tomargeha Republic Records ve hatî weşandin û girtin. Strana nehemîn a albûmê, "Bejeweled" stranekî dîsko ya li ser nirxbûna xwe ji aliyê Swift û Jack Antonoff ve hatiye nivîsandin û hilberandin. Stran di 25'ê cotmehê de wekî danasîna single dîjîtal hate berdan; ew bi vîdyoya muzîkê ya ji aliyê Swift û derhêneriya Swîft ve hatî nivîsandin. Çêkirina vehatinê wekî pêkenoka li ser çîroka Xwelîxan pêk tîne ku ew ji aliyê Swift, Antonoff, Laura Dern, Haim, Dita Von Teese û Pat McGrath hate lîstin, û çend hêkên Paskalyayên nîşana Swiftê dikin ku vedihewîne. Proje, bi berfirehî bi tomarkirina ji nû ve ya albûma Swift ya sêyem a stûdyoyê, Niha Biaxive (2010).
Gotin û pêkhatin
"Bejeweled" stranek dîsko ye, li ser naskirina nirxbûna xwe. Ew sentezkerên "plinking" vedihewîne ku di dema çengelên xwe de "Hook". Di stranan de, ew hişyarî dide mijarek romantîk a mêr berî ku pir dereng be, bala xwe bide wê.
Şerê navxweyî yê Goktirkan
Şerê navxweyî yê Goktirkan di navbera 583 û 603-an de di Împeratoriya Goktirkan de şerê navxweyî bû, ku di encamê de împeratorî li rojava û rojhilat parçe bû. Piştî ku rêber mir û rojhilat û rojava ji bo cîgirekî cuda dixwazin, ji ber neyartiyê dest pê kir.
Hewarî (pirtûk)
Hewarî pirtûkeke Heciyê Cindî ye. Li ser jiyana kurdên Rusyayê, li ser serdema 1950-60’an e. Di pirtûkê da koça Kurdên Êzîdî berve Sovyeta Berê tê gotîn. Romana yekem car di sala 1967’an de li Êrîvanê hat weşandin. Di sala 2008 an da ji Weşanên Lîsê derket.
Têkiliyên derve yên Komara Îslamî ya Îranê
Destpêk
Li sala 1992ê dewleta Îranê ji layê hindek ajanên xwe ve serokê PDK-Î û hevalên wî li Restorana Mykonosê dikuje. Li ser vê hemî welatên Ewropayê têkiliyên dîplomatîk li gel Îranê dibirrin. Balyozên xwe vedikêşin. Îran jî li ser vê balyozên xwe vedikêşe. Li sala 1997ê Mihemed Xatemî li Îranê dibe serokkomar û têkiliyên Ewropa û Îranê nerm dibin. 11 welatên Ewropayê balyozên xwe dîsa dişînin Îranê û têkilî dîsa tên danîn. Tenê Brîtanya balyozê xwe naşîne Îranê. Jixwe sedema balyozkêşana İngilistanê ew bû ku rêberê dînî yê Îranê li dijî Salman Ruşdî fermana mirinê da, li ser vê İngilistanê ji 1989ê balyozê xwe vekişiyabû.
Çarçalan
Çarçalan, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Belê, Bismil
Belê (1946: Belli; ), gundekî ku bi navçeya Bismila Diyarbekrê ve girêdayî ye. Gund 14 km dûrî Bismilê ye.
Hindistan
Hindistan an jî bi fermî Komara Hindistanê welatek e li başûrê rojavayê Asyayê.
Zimanê taylendî
Zimanê teylandî (ภาษาไทย: phasa tai, p̣hās̄ʹāthịy) zîmanê fermî ya Taylendayê ye.
Hindistan
Şaristaniya Geliyê Hindê herêmeke dîrokî ye ku di demên berê de navenda bazirganiyê û çandê bû. Gelek caran bûye navenda împeratoriyên dewlemend û bihêz ên cîhanê. Hindistan dergûşa çar dînên cîhanê (hinduîzm, budîzm, caynîzm û sîkhîzm) ye, herwiha zerdeştîtî li wir jiyan kiriye. Dînên mîna xiristiyanî û misilmantî heta sedsala dehan gihane axa Hindistanê.
Aboriya Hindistanê di cîhanê de ya nehem mezin e. Bi reformên aborî yên sala 1991ê rewşa aboriya Hindistanê gav bi gav bi pêş ket. Hindistan welatekî xwediyê çekên nûkleer e. Herwiha artêşa dewletê di cîhanê de artêşa mezin a çarem e.
Hindistan bi rêveberiya xwe ve komara federal e. Welat ji 28 parêzgeh û heft herêman pêk tê. Hindistan welatekî pirziman, pirçand û pirnetewe ye. Herwiha li Hindistanê herêmên habîtatên parastî yên jiyana hov hene.
Bêjenasiya navê Hindistanê
Di zimanê farsiya kevn de navê robara Hindî weke Hindu derbas dibe ku ev nav bi sanskrîtî सिन्धु Sindhu ye. Peyva bi kurdî Hindistan ku weke Hindustan di farisî de derbas dibe tê wateya welatê hindiyan ango mirovên ku li derdora robara Hîndî dijîn. Di yewnanî de navê Hindu weke Indoi (Ινδοί) derbas dibe.
Zimanên li Hindistanê
Welatê Hindistanê bi gelheya xwe ya mezin ku piştî Çînê ya duyem e, xwediyê gelek neteweyan, û lewma zimanan e. Hemû netewe di nav hevdu de zimanên xwe û çanda xwe dijîn. Li jêr zimanên ku li Hindistanê tên axaftin û hejmara axivêrên wan zimanan hatiye rêzkirin.
Dîrok
Li parêzgeha Madhya Pradeş a Hindistanê berhemên ji hunera zinarî ya ji serdema Mezolîtîk mane hene. Bajarê çandî yê pêşîn ê Asyaya başûr ku dîroka wê digihijê BZ 2500–1900 li Pakistan û rojavayê Hindistanê hatiye avakirin. Di navbera salên BZ 2000–500î de gelek herêmên çanda serdema sifir û serdema hesinî pêk hatin. Vendayên Hinduîzmê di vê demê de hatine nivîsandin. Herwiha gelek dîroknas dibêjin ku ev dem, dema pêkhatina çend pêlên hind û ewropî yên ber bi bakur rojava ve ne. Di vê navberê de dînên Budîzm û Caynîzm pêk tên. Li gorî nivîsên dîrokî yên zimanê tamîlî di serdema BZ 200 – PZ 200an de li herêma başûr xanedana Kerayê û xanedana Pandyanê hikûmdarî dikir.
Li Hindistanê di navbera salên 600 - 1200 PZ de gelek keyaniyên herêmî û herêmên çandî hebûn. Di dema împeratoriya Harşa de (606-647) ku paytexta wê Kannuj bû şer bi Xanedaniya Şalukya ya li herêma Platoya Dekanê re qewimî û împeratoriya Harşa têk çû. Herwiha serwerekî wê yê din piştre şer bi împeratoriya Pala ya Bengalê re dike û dîsa têk diçin. Piştî sedsala dehan êlên misilman koçî deverên Hindistanê dikin û di 1206an de Siltaniya Delhiyê ava dikin. Ev siltanî bi gelemperî li bakur xwediyê desthilatdariyê bû. Siltanî bi êrîşên xanedaniyên başûr qels bû û piştre bû beşek ji împeratoriya Vijayanagarayê. Di sedsala 16an de li bakurê Hindistanê bi giştî desthilatiya misilmanan hebû. Împeratoriya Mongolî di navbera sedsalên 16 û 19an de li Hindistanê desthilatiyê dikin. Bi destpêka sedsala 18an, bazirganên Ewropî bi şîrketên hindî re li Hindistanê bazirganiyê dikin. Herwiha gelek şîrketên ewropî hewl didin ku li Hindistanê bazirganiyê bikin. Lewma ev dibe destpêka mêtingeriya Brîtanyayê ya li Hindistanê. Dewletên ewropî pêl bi pêl Hindistan jixwe re kirin kolonî. Dewleta Înglistan di 1640an de li Madrasê, 1668an de li Bombayê û 1690an de li Kolkatayê navendên bazirganiyê damezrandin. Dewleta Fransayê jî di 1672an de li Pondicherry navenda bazirganiyê damezrand. Di sala 1803an de ji bilî herêma Pencabê hemû Hindistan di bin desthilatdariya Brîtanyayê de bû. Hindistan di dema Brîtanyayê de jî, ji aliyê prensên bi navê Maharaja an jî Newab ên ku tenê hêza wan a herêmî hebû ve dihat birêvebirin.
Di sala 1857an de tevgereke serhildana hindiyan li gelek deverên Hindistanê pêk hat. Di sala 1858an de piştî bûyerên serhildanê Brîtanyayê biryar da ku bêhtir dest biavêje rêveberiya Hindistanê û yekemîn hikûmeta brîtanî li Hindistanê hate avakirin. Lewma Hindistan bû koloniya Brîtanyayê. Di sala 1877an de keybanûya Brîtanyayê weke keybanûya Hindistanê hate ragihandin. Piştî şerê cîhanî yê yekem rêberê hindî yê efsaneyî Mahatma Gandî ji Afrîkaya başûr hatibû û li dijî hikûmeta Brîtanyayê têkoşîna sivîl da destpêkirin. Piştî têkoşîna 30 salî Brîtanya neçar ma ku serxwebûna Hindistanê bipejirîne. Di sala 1947an de azadiya Hindistanê hate pejirandin, lê ji ber pirsgirêka misilman û hinduyan, rêveberiya Brîtanî împeratoriya Hindistanê weke Pakistan û Hindistan kir du dewlet. Lê pirsgirêkên her du dewletan xelas nebûn. Ji ber ku nakokî li ser herêmên Pencab û Bengalê hebûn. Piştî hin hevdîtinan Amrîtsar bû ya Hindistanê û Lahore jî ma ji Pakistan re. Bandora pevçûnên dînî yên di navbera misilman û hinduyan de bû sedema êrîşa hinduyekî li hemberî Mahatma Gandî û ew di 30ê kanûna paşîn a 1948an de hate kuştin. Serokwezîrê yekem ê Hindistanê bû Jawaharlal Nehru û di sala 1962an de ji ber sedema Nepalê di navbera Hindistan û Çînê de şer qewimî. Piştre Jawaharlal Nehru û piştî wî re keça wî Indira Gandhi bûn serokwezîr. Di dema Îndra Gandî de alozî rû dan lewma ji aliyê Îndra Gandî ve rewşa awarte hate îlankirin. Di dema wê de Hindistanê ceribandina bombeya atomê kir. Piştî vê re Hindistan pêl bi pêl hate guhertin. Wek ku Dewletên Yekbûyî yên ku aboriya aborî, têkiliyên biyanî, perwerdehiyê an birêvebiriya acîl, hanê polîtîkayên ji bo danûstendinên Niştimanî yên Niştimanî heye. Ji 200 salan ve ev guherînek guherînek ji alîyê hêja berbiçav a fikirên siyasî yên siyasî û balyozê hêza siyasî û leşkerî di navbera neteweyên neteweyî û hikûmeta Dewleta Dewleta Dewleta Yekbûyî de hate guhertin. Dewletên Yekbûyî wekî neteweperestiya kolonyal a li ser kapasîteya wê ya niştecîhên xwe yên bi rêveberî, pir caran ji bo astengiya xwe û kêm caran ji bo berjewendiya wan ve girêdayî ye.
Peymana
Ji destpêka Dewletên Yekbûyî re peymana du neteweyên sereke yên ku bi peymana aştî û dostan û ji damezrandina erdên ku Hindistan ji dorpêçên mezin ên Amerîkayê ve ji bo ji bo pereyên din û sûdeyên din dabû peymana hevalbendan peyivandin. Peyman jî mafên mafên hinduranî yên erd û çavkaniyên xwe parastin, qet carî serxwebûna xwe nekir. Bi tevahî, Dewletên Yekbûyî 800 mîlyonan ketin; 430 ji wan nehatiye pejirandin û ji 370 kes hatin binçav kirin. Peymana wan demên dawî nebûn, û hîn jî qanûna erdê tête teknolojî ye. Polîtîkaya peymana peymana yekane bi çalakiyek Kongreya 1871ê ve dawî bû. Rakirin
Tevî peymanê misoger dike ku erd û çavkaniyên wan dê bibe "ji ber ku çem davêjin, çir di rojhilat de derbas dibe" hejmarên mezin ên Ewropayê yên zordestî li ser hikûmetê bigirin ku hejmareke din bêtir bigihîjin hejmareke xwezayî ya zûtir. Di vê yekê de, bi baweriya baweriya ku Hindistan hindik bûne, hilda ku wan li ser polîtîkaya Dîretaliyê veguherandin, ji hêla Serokkomar Andrew Jackson re veguherandin û di 1830'an de di destpêka destpêkê de hêsirên hêsir ên tehlîl ên tehlûk dixebitin.
Reorganization
Plana pêdivî ye ku Indians ji bo Amerîka Spî didin wan encama encamên xwe nebûn, lê di encama bêhêziyê de, bi alkolê ve beşdar kir û ji bo nîşanên civakî yên neyînî yên din. Di vê salên 1920'î de gelek lêkolînan hate derxistin û nêzîkbûna polîtîk a nû ya ku polîtîkaya hindikî ya federal ya ku ji neteweyên neteweyên xwe veguhestin, zevî û çavkaniyên bi rêya Rûsyaya Reşîzasyona Navîn ya 1934ê ve bigire. Yek ji desthilatdariya IRA, Lêbelê, lêpirsîna amerîkî-şêweyê bû, hikûmetên şîştêfê yên ku bi gelemperî pir bi awayek bi kevneşopên amerîkî yên kevneşopî yên kevneşopî bûn. Di heman demê de, ew di karûbarên karûbarên hundur ên hundur ên hundur ên navxweyî de karûbarên pirzimanî pirrjimar kiribû, tiştek ku qanûna teorîk bi tedawî ye.
Xelasî
Li nav qanûnên sedsala 20-ê berdewam kir ku "bi pirsgirêka hindikî." Li hawirdora siyasî ya kevneşopî ya 1950-a-1-ê hewldaniyek din hewl da ku dawiya hûrgelan di nav civaka amerîkî de bi polîtîkaya amerîkî re ji hêla polîtîkaya ku berpirsiyariya peymana Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê yên Amerîkayê ve ji hêla rezervan veşartin vekin. Beşê polîtîkaya dawîkirinê tevlîhevkirina bernameya Têkilî ya ku tevli hezaran hindistanan veguhestin bajarên ji bo karên kêm nizanin û ji bo bi awayekî tutal re pêşkêş kirin. Ev yek bi rêjorîk a azadiyê ji çavdêriya çavdêriya federal ve tête kirin. Zeviyên eşîra neteweyî ji xwediyê xwedane taybet ve winda kir û çend qebûrek mafên xwe yên garantî kirin.
Serxwêbun
Di heyama Mafên Sîvîl de polîtîkaya hindistanî ya Hindistanê ya girîng a guherînek xuya kir. Tevgera Tevgera Mafên Hindustanê yên di salên 1960î de, nerazîbûna neteweyî ya nerazîbûna paşîn ên bi karûbarên berê yên Alcatraz ve, bi şerê giran, masîgirên li Bakurê rojavayî û yên din ên neteweyî derxistin. Serok Nixon dê şoreşkirina siyaseta înstîtuya û înstîtuya ji bo polîtîkayên xweseriya xwe bi destûra xwe ya ku hukumdariya neteweperestî bi desthilatdariya neteweyî re çavkaniyên kontrola li ser çavkaniyên federalî biparêze, şirove dike. Lêbelê, di nav deh salên dawî de Dadgeha Bilind û Dadgeha Dadgeha Bilind di rêbazan de berdewam kiriye ku bi tehlûkeya xweseriya xwe ya tehdîtî tehdîd dike ku di hin tiştan de zanistên polîtîkaya nû ya "federalîzmê bêdeng kirin." Çepên federalîzmê di hikûmeta neteweyê de ji hêla neteweyên dagirker binçavkirin û hiqûqên herêmî li dijî mûzgehên destûr ên ku ji ber veguhertina dewletên neteweyî re dikevin dewletan dikevin.
Erdnîgarî
Li bakurê welatê Hindistanê li rêzeçiyayên Hîmalayayê çiyayê herî bilind ê cîhanê yê bi navê Everest heye. Derdora başûrê Hindistanê av e. Lewma 7.517 km peravên Hindistanê hene. Çemê Ganjê ku bi 2.525 km mîna tixûbekî di navbera Bangladeş û Hindistanê de ye. Ev rûbar ji bakurê Hîmalayayan derdikeve û ber bi başûr ve heta Kendava Bengalê diherike.
Dîn
Hindistan ji aliyê çand û dînan ve gelek dewlemend e. Gelek ayînên xweser ên Hindistanê hene. Li ser axa Hindistanê dînên mîna Hinduîzmê, Budîzmê, Caynîzmê û Sîkhîzmê derketine. Herwiha ji ber êrîşan û rewşa wan a nebaş bawermendên zerdeştî jî koçî Hindistanê dikin ku niha civateke wan a berbiçav li Hindistanê heye. Piştî sedsala dehan ayîna îslamê jî digihe welatê Hindistanê. Herwiha ayîna Xiristiyanê jî li Hindistanê peyde dibe. Di sedsalên bûrî de bi saya êrîşên êlên misilmanan baweriya îslamê pêl bi pêl li Hindistanê belav dibe. Lê ev gelekbûna civata misilmanan li Hindistanê her tim bûye sedema pevçûnên di navbera hîndu û misilaman de. Herwiha împeratoriya Hindistanê ku axa Pakistana niha jî di nav de bû ji sedema nakokiyên di navbera misilman û hinduyan de kiribû du parçe. Bi salan gelek pevçûn di navbera misilman û hinduyan de pêk hatin û gelek mirov ji her du aliyan jiyana xwe ji dest dan. Hindistan yek ji dewletên sereke ye ku gelheya wê ya misilman gelek e. Lê dîsa jî li gorî hejmaran baweriya hinduîzmê dînê sereke yê Hindistanê ye.
Herêmên Rêveberiyê yên Hindistanê
Li Hindistanê 28 parêzgeh û heft herêmên yekbûyî hene. Her parêzgeh, herwiha Puduçerî û Delhî xwediyê hikûmetên xwe yên xweser in. Her pênc herêmên din ji aliyê karmendên serokkomar ve tên rêvebirin. Li gorî rêbaza "States Reorganisation Act" a 1956an her rêveberiya cihan li gorî zimanan hatine avakirin. Parêzgeh û herêmên Hindistanê ji 610 navçeyan pêk tên.
Parêzgeh: Herêmên yekbûyî: