cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suryanî
Belavbûna ola mesîhî
Çaxê ku mesîhîtî li Rojhilatanavîn belav bû gelên Mezopotamyaya jorîn yên Aramî ev ol zû pejirandin. Bi vê re gelên ku mesîhîtî pejirandin di nav hev de çêtir heliyan û bûn yek lê yên ku mesîhîtî ne pejirandin li derveyî vê yekîtiyê man. Bandora mesîhîtiyê herwiha jiyan da çanda herêmî. Êdî mîrasa kevnar û dewlemend ya Mezopotamyayê dîsa xwedî ji xwe re dîtin û gavên mezin avêtin.
Navenda dêra Suryanî li bajarê Riha bû. Ji vir tevgera misyonê ya mezin destpêkir û mesîhîtî di nav piraniya Aramî de belav kir. Lê gelên ne samî yên Mezopotamya jorîn mesîhîtî ne pejirandin. Di vê navberê de Bîzans hêza herêmê ya mezin bû lê navbera wê û dêra Suryanî hedî hêdî vedibû. Ev yek bi cihe bûna dêra Bîzans û dêra Suryanî bi encam bû (sedsala 5an û 6an a piştî zayînê).
Erebên misilman û suryanî
Çaxê ku Erebên misilman hatin Mezopotamyayê dêreke yekgirtî ya Suryaniyan ditîn. Herçi ku Suryaniyan bawerdikir ku bi hatina artêşên îslamê ew dê ji zilma Bîzans rizgar bin jî di demeke kin de dîtin ku ew bûne dîlên dewleta Erebên misilman. Mirovên ne misilman divabûn bêyî bac û xeraca ku misilman didin bac û xeracên zêde bidin.
Resen Revendi
Hatiye Hejmartin Ji Yek ji Baştrin derhêneran
Suryanî
Erebên misilman û suryanî
Êdî ji ber ku Îslam bû ola herî mezîn ya herêmê û ji bo ku ji barê bacê yî giran rizgar bibin gelek endamên dêra Suryanî yên ku li bajaran dijîn misilman bûn. Van kesên ku ola xwe diguhertin nikarîbûn netewayetiya xwe biparêzin û di demeke kurt de di nav gelê ereb de winda dibûn.
Piştî hatina ereban bo Mezopotamya
Piştî ku bandora Ereban kêm bû û Selçukiyan hikmê xwe li ser Rojhilatanavîn danîn rewşa Suryaniyan hinî anegora berê baştir bû. Selçukiyan memurên xwe yên herêmê ji Suryaniyan hildibijartin. Ev bû sedema ku zimanê Suryanî dîsa xwedî hêz bibe û were bi karanîn. Gelek bend û cild pirtûk hatin nivîsandin. Mixabin vê tevgera çandî ya pozîtîv zêde nedomand. Bi serdegirtina Moxolan re gelên herêmê hatin qirkirin û çand û şaristaniyên wan hatin talan kirin. Ji sedsala XIV. heya XV. gelek Suryaniyên ku li başûrê Mezopotamyaya jorîn dijîn çûn çiyayan.
Hatina Osmaniyan ne weke ya Ereban olî bû. Her çiqas mafê Suryaniyan û gelên misilman di bin hikmê Osmaniyan de ne wek hev bû jî bi hatina Osmaniyan talaneke mezin çênebû anku Osmaniyan hêzên avaker yên herêmê talan ne kirin.
Danûstandinê gundên (li başûr „aşîrên“) Suryaniyan li gor bercewendiyên xwe bi gelên cîran yên weke Kurdan re jî hebûn. Lê belê piştî ku Abdulhemîdê II hate ser hikim (1876 – 1909) bi planên xweyî panîslamîst herêmên Kurd û Suryaniyan xiste nav gelacê. Kurd û Suryanî êdî pev diçûn. Herwiha pir cara Suryaniyan serî li hember Osmaniyan jî hildan û hatin qir kirin.
Qirkirina yekemîn ya demên nêzîk di sala 1843 an de hate holê. Di vê salê de Osmaniyan bi hezaran Suryanî qir kirin. Qirkirina duwem di sala 1914an de rû da. Suryanî vê salê weke sala şûr bi nav dikin. Di vê qirkirinê de bêhtirî sedhezar Suryanî ji aliyê Osmanî û aşîrên Kurd (di serî de alayên Hamîdiye) ve hatin kuştin.
Em hevî dikin ku bivê nivîsa kurt xwendevan bûbin xwediyê çend agahiyan li ser  Suryaniyan ku perçek ji jiyana Kurdistanê ne.
Minden-Lübbecke
Minden-Lübbecke, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Tihok
Tihû,tihûk darek fêkiyan e.
Eppenberg
Eppenberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xerabreş, Stewr
Xerabreş gundekî ser navçeya Stewrê ye ku bi Mêrdînê ve girêdayî ye. Li derdora wê gundên Şûtê, Qewsan û Cirzê he ne.
Di dema osmaniyan de di bin hîmayeya Ehmed Axayê Ewînî de bû.
Saint-Martin-de-Ré
Saint-Martin-de-Ré, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Zivinga Mendan
Zivinga Mendan gundekî navçeya Stewrê ye ku bi Mêrdînê ve girêdayî ye.
Isen, Bavyera
Isen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Odenthal
Odenthal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rheinisch-Bergischer Kreis li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Baştey Gewre
Baştey Gewre gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Wîkîpediya almanî
Wîkîpediya almanî (bi almanî: deutschsprachige Wikipedia), malpera wîkîpediya ya bi zimanê almanî ye.
Niha di Wîkîpediya almanî de gotar,  endam û  rêveber hene.
Alican Önlü
Alican Önlü Di sala 1967an de li navçeya Qisle ya Dêrsimê ji dayika xwe bûye, Ew bi xwe siyasetmedar e.
Jiyana wî û Xebatên wî ên Ramyarî
Destûryara wî dibistana amadehiye bûye Alican Önlü asê kirina li HADEPe di salên wî 1994-1996'an de Serokê parêzgeha Stembolê HADEP peywire wî çêbû. Wekî din Endama wî Civaka Partiye HADEP û li Serokatiya wî Piyên Ciwantîya HADEP çêbû. Navbera di salên wî 2002-2004'an de asê kirî bûye HADEP ê ji piştre vebûne DEHAP ê endama wî civaka partiye û Lijneya wî Rêvebirin Navenda Serokatiya parêzgeha Dêrsim li peywirê peyda bûn. Di sala wî 2009 de li hilbijartinên herêmî Endama wî Civaka Şarêdariya Dêrsim, alîkartiya wî seroka şarêdar li peywire peyda bûn. Di sala wî 2014 de DBP Endama wî Civaka Partiya û endama wî rêvebirina Yekîtiya Şarêdarên Demokratîk li peywire peyda bûn. Hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê yên 7'ê hezîrana 2015'an parlamentera HDP ya Dêrsim dema 25'emîn çê bûn. Alican Önlü, zewicî û dû zarok xwedîtir.
Tilly-sur-Seulles
Tilly-sur-Seulles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Jennifer Winget
Jennifer Winget, (Mumbaî, Hindistan) lîstikvana televîzyona Hindî ye ku bi rolên xwe yên Kumud Desai di pêşandana Saraswatichandra, Maya Mehrotra di pêşandana Beyhadh û Zoya Siddiqui di pêşandana Bepannah tê naskirin.
Jînenîgarî
Winget di 9ê Nîsana 2012an de bi Karan Singh Grover re zewicî. Di Mijdara 2014an de Winget diyar kir ku ew û Grover ji hev cuda bûne.
Kariyera wê
Winget, di 12e saliya xwe de wek lîstikvanê zarok di filmê Raja Ko Rani Se Pyar Ho Gaya de dest bi kariyera xwe kir. Di 14e saliya xwe de dîsa wek lîstikvana zarok di filmê Hindî Kuch Naa Kaho de rol wergirt.
Serkevtina herî mezin a Wînget, bi pêşandana Karthika re hat û li wir bi rola stranbêjê têkoşer ku xeyala mezinkirina wê dike, bidestxist. Di sala 2009an de li cihê Şîlpa Anand bi navê rola Riddhîma Gûpta di pêşandana Dill Mill Gayye de cih girt.
Di sala 2013an de di pêşandana televîzyonê ya Sanjay Leela Bhansali de saraswatichandra weke Kumud Desai li hemberî Gautam Rode de derket. Ji ber performansa xwe, Xelata Akademiya Televîzyona Hindistanê û pesnê baş ên rexnegirê lîstikvanan wergirt.
Winget di sala 2016an de di rêzefîlmê Beyhadh ya Sony TV'yê bi rola Maya Mehrotra rol wergirt. Ji ber performansa xwe vî rêzefîlmê gelek xelat û nirxandin bi dest xist.
Di sala 2018an de di Bepannaah ya Colors TV ya bi Harşad Chopda re rola Zoya Siddiqui lîst. Wê di destpêka sala 2020an de rola Maya Ceysîng di Beyhadh 2 ya Sony TV de, bi Aşiş Chaudhary û Şivîn Narang re lîst lê ji ber belavbûna koronavîrûsê, pêşandan bi qedemeyekê bi dawî bû. Winget yek ji lîstikvanên payebilind a televîzyonên Hindistanê ye.
Areboẍllûy Xwarû
Areboẍllûy xwarû, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Areboẍllûy xwarû 262 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 56 e.
Êrîşa li ser Oklahomayê 1995
Êrîşa li ser Oklahomayê êrîşeke terorizma nîjadperestî ye ku ji aliyê nijadperest ên spî ve li Oklahoma City, Oklahoma, DYA, li dijî Avahiya Federal Alfred P. Murray di 19ê nîsana 1995an de pêk hatiye. Êrîşa herî kujer a terorîzmê ye ku di dîroka Dewletên Yekbûyî de ku piştî Êrîşên 11ê Îlonê, ​​2001 ve, êrîşa herî mezin e. Lêbelê êrîşa Oklahoma City di dîroka Dewletên Yekbûyî de çalakiya herî kujer a terorîzma navxweyî ye.
Timothy McVeigh û Terry Nichols ji aliyê du tundrew û serdestên spîpêst û çalakvanên dijî hikûmetê, Tîmothy McVeigh û Terry Nichols, teqîn di demjimêr 9ê sibehê de pêk hat û di encamê de 168 kes hatin kuştin û zêdetirî 680 kesên din jî birîndar bûn û piraniya avahiyê wêran bû, ji ber ku dê were hilweşandin. ziyan Overripe ji bo xala ku tamîr ne mumkin bûn. Di bombebaranê de 324 avahiyên din ên li derdora hedefê hatin rûxandin, camên 258 avahiyên derdorê hatin şikandin û 86 wesayît hatin îmhakirin. Ziyan 652 milyon dolar e.
90 hûrdem piştî teqînê, Timothy McVeigh ji hêla polîsê Oklahoma Charlie Hanger ve ji ber ajotina bê plaqe hate rawestandin û ji ber ku çek di nav wesayîta wî de neqanûnî hebûn hate girtin. Nichols jî paşê hat girtin, û di nava çend rojan de ew herdu li dadgehê hatin tawanbar kirin. Timothy McVeigh şervanekî Şerê Kendavê bû. Wî kamyoneke kirêkirî ya tijî teqemenî ku li ber avahiyê rawestandibû teqand. Nichols alîkariya amadekirina bombeyê kiribû.
Dema ku FBI avêtin ser mala Timothy McVeigh, wan jimareyek têlefonê dît ku ew birin zeviyek ku McVeigh ji bo bombekirinê malzemeyên kirîn. Bombebar di sala 1997an de hatin darizandin û mehkûm kirin. Ew bi îdamê hat mehkûmkirin, McVeigh di 11ê hizêrana (June) 2001ê de li Girtîgeha Federal a Dewletên Yekbûyî li Terre Haute, Indiana, bi derziya kujer hat îdamkirin. Nichols di sala 2004 de bi cezayê hepsa hetahetayî hat mehkûmkirin.
Hesîçe (parêzgeh)
Parêzgeha Hesekê li Rojava yê Kurdistanê ye û li bakûrê Sûryê dikeve. Çemê Ceqceq û Xabûr tê ve diherikin, çemê Xabûr yê ku ji Serê Kaniyê tê û pê ve tê xwarê bi aliyê başûr ve, ta ku bi çemê Firat re dibe yek nêzîkî Dêrezorê. Piraniya xelk û nîştevanên Hesekê kurd in. Hijmara nîştevanên Hesekê dighê zêdetirî du milyonan. Ev Parêzgehe li ser çar deveran û çardeh herêman tê parçekirin. Hesekê bi petrol û genimê xwe tê naskirin. Herwiha zeviyê wê yî neftê li Rimêlan û Hol û Çipsa ne. Piraniya nîştevanan çandinê dikin. Bi taybetî di çandina genim û pembo û fêkî wek sêv û tirî de pir navdar e.
Ji girîngtirînên bajar û bajarokên Hesekê, Qamişlo, Tirbespî, Serê Kaniyê, Dêrik, Amûdê, Çilaxa û Şedadê. Hîna jî gelek bajar û bajarok tê de hene. Hijmara tevahiya gundewarên Hesekê dighêje 1717 kesî. Hesekê parêzgeheke pir mezin di Rojavayê Kurdistanê de ye û bi taybetî di Kantona Cizîrê de.
Hejmara xelkên vê parêzgehê bêtir ji 2,000,000 kesan e. Bajarên serekî yên parêzgeha Hisiçayê Qamişlo, Hesekê, Amûde, Dêrik, Serê Kaniyê, Tirbespî, Girê Koçer, Girkê Legê, Rimêlan, Dirbêsî, Şedadî û Holê.
Dûrbaş
Dûrbaş gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 729 kes (219 malbat) bû.
Tieli
Tieli, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Guangdongê de cih digire.
Kûm
Kûm gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 393 kes (77 malbat) bûn.
Kanî Berdîne
Kanî Berdîne (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Kani Bardina), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Çîbnî
Çîbnî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Zirsûsik
Zirsûsik, sûsik, semaniyê nas, kerro, kerrank, kerrowale an jî qitbarûd (Coturnix coturnix), cureyekî qerqewîlên biçûk (Phasianidae) in ji cinsê semaniyan (Coturnix) e.
Belavbûn
Zirsûsik li gelek herêmên Asya, Afrîka û Ewropayê tên dîtin.
Şayes
Zirsûsik balindeyekî qelew û biçûk e, rengê wê qehweyî bi xêzên dirûvê çavan ku spî ne. Dirêjiya zirsûsik di navbera 18.0–21.9 cm ne û giraniya wê di navbera 91–131 gram e. Baskên zirsûsikan dirêj in ku berevajiya çûkên nêçîrê yên din.
Reftar û jîngeh
Zirsûsik ji cureyên çûkên ku li ser erdê dijîn. Zirsûsik, ew çûka bi tenê ji koma balindeyên dirûvê mirîşkan (Galliformes) ku dikanê bifire. Zirsûsik bi dijwarî tên dîtin ji ber ku xwe di nêv zadên çandinî de vedişêre û hez nake carinan bifire, lê dixwaze bixoşe berva firrînê. Zirsûsik ji balindeyên koçber in ku ne wekî çûkên nêçîrê yên din.
Parêzî
Zisûsik dendik an bizir û mêş û mûran ser erdê digire û dixwe.
Binecure
Zaneyarê swêdî Linnaeus, ew ê yekemîn ku zirsûsikan di pirtûka xwe Systema naturae bi navê Tetrao coturnix danas û salox kir di sala 1758an de. Zirsûsikê Ewroasyayê C. c. coturnix, li herêmê Sahelê li Afrîka û Hindistanê zivistanê xwe derbas dike. Gelheyên zirsûsikan ku li giravên Kenarî û Madêra yê dijî ji binecureyê zirsûsikê Ewroasyayê C. c. coturnix ne. Nijad an binecureyê zirsûsikê Afrîkayê C. c. africana ji aliyên Temminck û Schlegel, di sala 1849an bi navê C. c. africana hatibû danas û saloxandin. Zirsûsikê Afrîkayê li herêmên Afrîkayê navîn û başûrê Afrîkayê zivistanê xwe derbas dike. Gelheyên zirsûsikan ku li Madagaskar û giravên Komoros ê ji binecureyê zirsûsikê Afrîkayê C. c. africana ne. Çend binecureyeên din li Afrîkayê hene wekî li Etiyopayê tên dîtin ku navê wê zirsûsikê Hebeşê (C. c. erlangeri) ye, C. c. inopinata ku li giravên Kêp Vêrdî dijî ye û C. c. conturbans ku herêmê Azores tên dîtin.
Dûvsorik
Dûvsorik, dûsork, dûsor an dûbilind (navê zanistî yê latînî: Cercotrichas galactotes), cureyekî mêşgirtan ji bilbilan e ku dûvika (terî) wê wek bajenê mezin, fireh û sor e.
Eulgem
Eulgem şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dûvsorik
Şayes
Çûkeke bejn zirav û nikul drêj e. Li ser çav û bin çavên wê du xetikên spehî he ne.
Parêzî
Bi kêzikan, kuliyan û kurmikan xwedî dibin.
Pirbûn
Lûsên xwe di nav hejikan de çêdikin û axilbe 2-3 hêkan dikin.
Jîngeh
Bi granî li ber çeman li ciyê xîzikok û di nav gezikan de dijîn
Kirchberg, Bavyeraya Jorîn
Kirchberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Jean-Paul Proust
Jean-Paul Proust (3. Adare 1940 le Vaas, Département Sarthe, Fransa), ji 2005 heta îro Serokdewletê mîrgeha Monako´ye.
Jonsvatnet
Jonsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye. Piraniya golê li beşa rojhilata şaredariya Trondheim û jibo bajêr jêderka ava vexwarinê ya sereke ye.
Mirow
Mirow, bajarekî navçeya (Landkreis) Mecklenburgische Seenplatteê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Elaseqel
Elaseqel gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 172 kes (49 malbat) bû.
Polîsxaney Polîsî Zenbur
Polîsxaney Polîsî Zenbur gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Le Torquesne
Le Torquesne, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Artêşa Xwedê (rêxistineke terorîst)
Artêşa Xwedê rêxistineke terorîst a fundamentalîstên xiristiyan a amerîkî ye ku endamên wê tundûtûjiya dijî kurtajê kirine. Li gorî daneyên hevpar ên Wezareta Dadê û Wezareta Ewlekariya Navxweyî, Artêşa Xwedê rêxistinek terorîst a binerd a li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Ji bilî gelek sûcên malî, komê kiryarên revandin, hewildana kuştinê û kuştinê jî kirine. AOG di sala 1982 de hate damezrandin û tevî ku îdeolojî û taktîkek hevpar heye endamên grûpê îdia dikin ku kêm caran bi hev re danûstandinê dikin, ev yek bi awayekî fermî jê re dibêjin berxwedana "Bê Rêber" (rêberê vê rêxistinê tune ye) tê zanîn. Grûp qedexe dike ku "kurtajkarên" paşerojê planên xwe bi kesî re ji berê de nîqaş bikin.
Şêxuliya Jêrîn
Şêxuliya Jêrîn, gundekî bi navçeya Siwêregê (navçeya bajarê Ruhayê) ve girêdayî ye. Mirovên ku li vî gundî dijîn ji eşîra Kejan in. Li Jorî Şêxuliya Jêrîn gundê Şêxuliya Jorîn heye, ku mirovên li vir dijîn jî ji eşîra Kejan in.
Herbert Hoover
Herbert Clark Hoover (jdb. 10ê tebaxê 1874 li West Branch, Cedar County, Iowa; m. 20ê çiriya pêşîn 1964 li New York City) 31em serokdewletê DYAyê bû, di nava salên 1929 - 1933yê de peywirdar bû.
Jiyan
Bav û kalên Hoover, ji Almanyayê (Pfautz, Wehmeyer) hatibûn, êla wan ji almanên Swîsreyê bû. Piştî mirina dê-bavê xwe, li Newberg, Oregonê dijî. Perwerdeya endezyariya erdnasiyê dibîne.
Bi hevjîna xwe Lou Henry re diçe împeratoriya Çînê li wir wekî endezyar kar dike. Sala 1900ê meha hezîranê xwe di nava serhildaneke çîniyan û şerê bi brîtanî de dibîne. Xanima wî jiyana wî difilîtîne. Derbasê Londonê, ji wir jî DYAyê dibe.
Sala 1938ê li Almanyayê di trênekê de bi Adolf Hitler re hevdîtinê pêk tîne. Di vê hevpeyvînê de bi aşkereyî dijberiya welatê xwe bo nîjadperestiyê û bîrdoziya Nazîyan tîne. Bi Hermann Göring re pirsgirêkên aboriyê diaxive.
Sala 1948ê serokatoya Komîteya Amerîkî bo Yekîtiya Ewropayê American Committee for a United Europe dike. 90 saliya xwe de ji ber şêrpenceyê jiyana xwe jidestdide.
Çêken
Çêken gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Baranlû
Baranlû, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kesk û Spî û Sor
Kesk û Spî û Sor an jî rengên panîranî ji rengên alayên ariyan in. Di nav kurdan de ji wan rengên ha re jî wek "Kesk, Spî û Sor" dibêjin.
Binêre
Şêr û Roj
Avşîn, Kemax
Avşîn, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Kehrîz, Selmas
Kehrîz, Selmas gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Wîkîpediya çînî
Wîkîpediya çînî (bi Çînî:中文維基百科/中文维基百科), malpera wîkîpediya ya bi zimanê çînî ye.
Li gorî daneya 21ê gulana 2020an di wîkîpediya çînî de 1.120.372 gotar, 2.945.822 endam û 79 rêveber hene.
Zimanê monêgaskî
Monêgaskî, yek ji zaravayên latînî ye û gelek nêzîkî zaravayê ligurî ye, ya ku li Îtalyayê tên axaftin.
Wîkîpediya çînî
Girêdanên derva
Malpera wîkîpediya bi zimanê çînî
Langenpreising
Langenpreising şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Paxanîk
Paxanîk, gundekî girêdayî navçe Kemaxa bi ser Erzînganê ve ye.
Xirbê Elî, Wêranşar
Xirbê Elî, gundekî navçe Wêranşarê a ser bi Rihayê ve ye.
Forst (Eifel)
Forst şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qelaşêxan
Qelaşêxan, Qełaşêxan, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor Serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qelaşêxan 221 kes e (110 mêr, 111 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 52 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 221 kes rûniştvanên Qelaşêxan, 141 kes dikarin bixwînin u binivsînin (74 mêr, 67 jin).
Avşîn, Mereş
Afşîn an Avşîn, navçeyeke Gurgumê ye.
Dibêjin ku, Afşîn eslê navê ku kurdî ye. Ji ber ku ji av + şîn peyda dibe. Hemê gundên Afşînê kurd in û nav Afşînê da ji piranî kurd in. Lê belê kem kesên li ser Avşînê heta îro lêkolin çêkiriye û ji ber wê mixabin kêm tê zanin ku Afşîn ji bajarekî kurdî ye û di nav hududên Kurdistanê da ye.
Eşîreta Atmî li Avşînê de dimînin. Gundê Kaşan li Avşînê, gundekî kurmanc û elewî ye.
Navê kevn ê bajarê Avşînê Efsûn e.
Gundên navçeya Avşînê (lîste ne temam e)
Gundi Qoşon
Gundi jorı-Koyné Xaçe
Areboẍllûy Serû
Areboẍllûy serû, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Areboẍllûy serû 212 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 41 e.
Qeyal
Qeyal (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Qayal), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Eloçlûy Serû
Eloçlûy Serû gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 519 kes (94 malbat) bû.
Hara Xarbi
Tara Xebı per per mezene melete we nezıka 230000 hezar ınsan hyee pehtrına melete we kurden dwande ten fele u arab berı wena helalyee hyee w le qarshı we jee sınore turkyee hee w be do wen de jee taren qesra tee
Heyvgirtin
Heyvgirtin, hîvgirtin an girtina heyvê, gava heyv dikeve nava siya cîhanê û tîrêjên rojê nagihîjin ser rûyê wê pêk tê. Bi vî gavî heyv ji bo demeke kurt tarî dibe, heya ku heyv dîsa ji siya cîhanê derket.
Nimûneyên heyvgirtinê
Ev bûyera rojgernasî an astronomîk tenê di dema heyva tijî de pêk tê, lê divê roj, cîhan û heyv wekî 'germiçank'ekê li piş hev bisekinin. Bi vî havî siya navendê (umbra) û siya nîvê (penumbra) ya cîhane dikeve ser heyvê. Gava heyvgirtinek pêk hat, heyvgirtina pêşîn piştî heyv şeş car li ser xulgeha xwe geriya pêk tê. Gava heyv hêdî hêdî derbasî hindirê siya cîhanê dibe û bi tevahî tarî dibe, guhertina rengê rûyê heyvê bi çavên tazî pir baş tê dîtin. Ji vê bûyerê re (ji tê ketina heyvê ya hindirê siya cîhanê re) îmersyon tê gotin.
Tongjiang, Heilongjiang
Tongjiang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Guangdongê de cih digire.
Leo Esaki
Leo Esaki (jdb. li Ōsaka) fîzîknasekî japon bû. Bi vedîtina Esaki-Diode navdar e..
Tongjiang, Heilongjiang
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2015an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 212.000 kesî
Leo Esaki
Li zanîngeha Tokyoyê perwerdeya fîzîkê dibîne û 1947ê lîsans, 1959 doktoriyê bidawî dike. Ji sala 1956ê ve di Sonyyê de dixebite. 1960 heya 1992 li IBM di beşa wê ya Thomas J. Watson Research Centerê de kar dine. 1992 heya 1998 birêveberê zanîngeha Tsukuba, 2000 heya 2005 êwar e Shibaura Institute of Technology û ji 2006ê vir de jî yê Yokohama College of Pharmacy ye.
Leo Esaki sala 1973yê bi tevî Ivar Giaever guncavê Xelata Nobelyê ya Fîzîkê tê dîtin. Xelatê bo xebatên wî yên li ser fenomena efekta tunelê didin wî.
Ew jî sala 1976ê vir de endamê National Academy of Sciencesê ye.
Korssjøen
Korssjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Sør-Trøndelaga Norwêcê de ye. Gol bi qasî 16 kîlomêtre dikeve aliyê başûrê rojhilata bajarê Rørosê.
Touffréville
Touffréville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Nasnameya Xiristiyanî
Nasnameya Xiristiyanî baweriyeke dînî ye ku tê de cûrbecûr terorîstên xiristiyan û bawermendên serweriya spî dihewîne. Nasnameya Xiristiyan ewropiyên spîpêst wekî gelên bijarte yên Xwedê, nemaze mirovên keltî û almanî şîrove dike.
Ew Nasnameya Xirîstiyanî cihû, gelên Rojhilata Navîn, reşik, asyayî û latînîyan wek nebaş dibîne. Gelek komên terorîst û her wiha mezhebên xiristiyan bi vê îdeolojiyê bawer kirine.
T
T (ya t) pir menên xwe heye:
Çilferşik
Çilferşik (navê zanistî yê latînî: Oenanthe finschii), cureyekî fîkarên mêşgirta Cîhanê kevn an mêşgiran e.
Reftar
Li gorî dihê qalê ev çûk di 10'ê kanûnkizirê de dikeve qulekê û 40 heb ferşik dixe vê qulê. Tevê çileyê xwe di vê qula ku bi ferşikan tije kiriye de derbasdike. Her rojê yekî ji wan ji qulê diavêje derve: di 11'ê mehê de yek, di 12'ê mehê de du... werê werê heyta ku 40 heb ferşikên xwe diqedîne derdikeve, xwe didaweşîne û diguruwîne. Û destpêdike ku li nav van ferşikan hêlîna xwe çêbike. Vê rojê Çileyê Hişk diqede û Kanûn Texir dest pê dike. Navê xwe yê çilferşik jî ji vir girtiye.
Parêzî
Bi kêzikan, kurmikan û mûristanan xwedî dibe.
Jîngeh
Li nav tahtan, nexasim li ser ferşan û li ciyê kevirokî dijî.
Lengdorf
Lengdorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Leşgîran
Leşgîran gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Çêlebeşe
Çêlebeşe, Çêłebeşe, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Le Catelet
Le Catelet, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Wîkîpediya bulgarî
Wîkîpediya bulgarî (bi bulgarî: Българоезичната Уикипедия), malpera wîkîpediya ya bi zimanê bulgarî ye.
Li gorî daneya 21ê gulana 2020an di wîkîpediya bulgarî de 262.529 gotar, 271.207 endam û 27 rêveber hene.
Girêdanên derva
Malpera wîkîpediya ya bi zimanê bulgarî
Eloçlûy Xwarû
Eloçlûy Xwarû gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 108 kes (20 malbat) bû.
Sûrewan
Sûrewan, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Sûrewan' 170 kese (74 mêr, 96 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 38 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 170 kes rûniştvanên Sûrewan, 120 kes dikarin bixwînin u binivsînin (59 mêr, 61 jin).
Gamlen
Gamlen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Henaranî Xwarû
Henaranî Xwarû (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Hanarani Khwaru), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Moosinning
Moosinning şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çêrtqulû
Çêrtqulû gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gawşele
Gawşele, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Gawşele 186 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 32 e.
Salnameya Zerdeştî
Salnameya Zerdeştî di derengiya serdema Exmînî de (650-330) B.z. hate afirandin. Di bin demê de kêm guhertin ketin vê salnameyê. Navên mehan hindikekî hatin guhertin.
Navê mehên Zerdeştî
1. Xakelêwe     31 roj in
2. Gulan        31 roj in
3. Cozerdan     31 roj in
Touques, Calvados
Touques, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Menzîl
Menzîl gundekî bi ser Kolika Adiyemanê ve ye.
Salnameya Zerdeştî
4. Pûşper       31 roj in
5. Gelawêj      31 roj in
Sîston
Sîston Cistron, ev encamekî DNA ye ku ji bo protînekî taybet şîfre dike.
Salnameya Zerdeştî
7. Rezber       30 roj in
Lekabad Jorîn
Lekabad Jorîn gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 97 kes (14 malbat) bûn.
Salnameya Zerdeştî
8. Gelarêzan    30 roj in
9. Sermawez     30 roj in
10.Befranbar    30 roj in
11.Rêbendan     30 roj in
Li Kurdistan, Îran û Efxanistanê û herweha li nav çend miletên dî, yekemîn roja salê dibe sersal, dibe Newroz.
Başkoy, Xinûs
Başkoy, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Nanê tarîganê
Nanên reş bo tenduristiyê baş in, qelew nakin, barê dil û demarê giran nakin. Hevîrê wî ji ardê tarîganê, ardika tarîganê, av, hevîrtirş, xwê (solin) û li ser daxwazê biharbêhn (biharat), kakilê tê strîn. Hevîrstrandina wî ji ya hevîrê genimê dijwartir e. Pîvanên berpijiyê (melzemeyê pijandina nan) divê neyên bihartin.
Möckern
Möckern, bajarekî navçeya (Landkreis) Jerichower Landê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Wuchang
Wuchang, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Guangdongê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.199.127 kesî
Klon
Klon, dubareya cînî rast ji cînekî taybet yan ji zîndewerê hemûkî ye.
Emînawa, Tîkab
Emînawa gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê ya di 2016an de, nifûsa vî gundî 378 kes (77 malbat) bû.
Wîkîpediya slovakî
Wîkîpediya Slovakî (bi slovakî: Slovenská Wikipédia), malpera wîkîpediya ya bi zimanê slovakî ye.
Li gorî daneya 21ê gulana 2020an di wîkîpediya slovakî de 233.409 gotar, 188.838 endam û 9 rêveber hene.
Girêdanên derva
Malpera wîkîpediya ya bi zimanê slovakî
Moke
Moke, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Çiraxçî
Çiraxçî gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Caulaincourt, Aisne
Caulaincourt, komunekî departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Kî Jorî
Kî Jorî an Kiyê Jorî, gundekî bi ser navçeya Herkî Binecih ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rúgbrauð
Rúgbrauð (bixwîne: Rukprøiθ) nanekî navdar ê pêjgeha îslendî ye, nanê tarîganê ye. Reş û pirranî şîrîn e. Mezin tê çêkirin. Heger nan mezin bê çêkirin, hundirê wî dereng xirab dibe. Ev teknîk di nava kurdan de tê zanîn. Di demên xelayê de bo dirêjdemî bê parastin nan wisa mezin dihatin çêkirin. Ji ardê tarîganê ye (şilêl, çewder).
Ji Danîmarkayê derbasê Îslendayê bûye. Sala 1603yê yekem car bi fermî bazirganî di navbera îslendî û danîmarkayiyan de pêk tê. Bi agirê darê dipijînin. Ji ber ku li Îslendayê volkan û ava kanên avê yên dikelin pirr in, îslendî wekî parêva kurd, nanê xwe herwiha di tendûrên bi tîna volkanan dixebitin de dipijînin.
Pirranî Rúgbrauðê bi rûnê nivîşkî, masî û goştê berxê dixwin. Bi dew jî dixwin. Nanê kartû bi ava lîmon, mestekî (benîştê daran çêjdar dikin, wekî şîranî jî tînin ser destexaneyê (sifre).
Berkeliya (melzemeyê) vê nanê
Hevîrê wê bi ardê tarîgan, hevîrtirş, şîr, xwê (solin) û şekir tê strîn. Kêm be jî, carnan hinekê ardê genimê jî tevlî dikin, lê di orjînalê de genim nîne.
Dubarekirin
Dubarekirin Cloning, dabeşbûna dirêjkî ya xaneyê pêşîne ku xelkekî xaneyên zayend wekhev (klon) dide.
Neuching
Neuching şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Tour-en-Bessin
Tour-en-Bessin, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Taleweran
Taleweran, Tałeweran, navê yek ji gundên gundistana Kellaterzan, li navçeya Kellaterzan, ser bi şaristana Sine ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Talleweran' 203 kese (98 mêr, 105 jin). Herwisa hejmara malbatên vê gundê 51 e.
Rewşa xwendin û perwerdeyê
Ji 203 kes rûniştvanên Talleweran, 117 kes dikarin bixwînin u binivsînin (60 mêr, 57 jin).
Hesen Mutrib
Hesen Mutrib, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hambuch
Hambuch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Tel Şerqî Giçke
Tel Şerqî Giçke gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Mîstîzm
Mîstîsîzm (ji yewnanî: myô, girtin, çavên xwe girtin, di cîhana hundurîn de têdeketin) têgihîştina (gumanbar) ya serwext, xwedayî, transsendent (ne bi saya hîsan) ne bi rêya aqil, lê: bi ezmûna hundurîn a xas, bi sehekî (zêhnî), bi medîtasyonê yan nimêjê, ezmûna hestyarî, hezkirina dilşewatî di rewşek ekstatîk de; Hewldana bo têdeketina kûrahî ya hişê xwe, da ku bi wê bi awayekî nefamber, nepenî ve beşdarî yekîtiya heyîna xwedayî (unio mystica) bibe; doktrîna mîstîk, tevgera mîstîk.
Hêmanên mîstîkî di gelek doktrînên metafizîkî de hene, wekî PLATO, CARDANUS, PICO, CAMPANELLA, AGRIPPA, PARACELSUS, NICOLAUS CUSANUS; G. BRUNO, PASCAL, MALEBRANCHE, SPINOZA ("evîna Xwedayê rewşenbîr"); F. VON SCHLEGEL, NOVALIS, SCHELLING, CHR. KRAUSE, F. BAADER, SCHOPENHAUER, FECHNER, E. V. HARTMANN, NIETZSCHE, û yên din. Mîstîkî bi taybetî teosofîstên hindî, orfîk, pîtagoriyên nû, neoplatonîst in; îrfan (gnosîs), kabbalâ, DIONYSIUS AREOPAGITA, BERNHARD VON CLAIRVAUX, BONAVENTURA, RICHARD û HUGO VON ST. VIKTOR, RAYMUND VON SABUNDE, Begharden, Sufîzm (Tesawifa îslamî); di heman demê de ECKHART, TAULER, SUSO, RUYSBROEK, GERHART GROOT, THOMAS A KEMPIS, nivîskarê "Teolojiya Germenî" (ji hêla F. Pfeiffer 1858 ve hate weşandin), VAL. WEIGEL, CASP. SCHWENKFELD, SEBAST. FRANK, J. BÖHME, ROB. FLUDD, ANGELUS SILESIUS, SWEDENBORG, ST. MARTIN, JACOBI, F. J. MOLITOR, PERTY, WL. SSOLOVYOV û yên din. Hin mîstîkvan nêzîkê panteîzmê ne - SCHELLING diyar dike: "Wateya to mystikon her tiştê veşartî, esrarî ye." "Bi piranî mîstîkî tebîet (xweza) e". "Kes bi îddîayên xwe tenê nabe mîstîkvan ... bi awayê ku ew îddîa dike, dibe mîstîkvan. Mîstîsîzm tenê dijberiya li dijî zanîna formal ya zanistî îfade dike." "Mîstîsîzm tenê dikare jê re bêje kalîteya derûnî ya ku hemû rastderketin an argumanên zanistî paşguh dike, ew a ku hemû zanîna rastîn, ya ku bitunî neye famkirin jî, tenê ji ronahiyek bi navê hundurîn pêşkêş dike, ne wek mecazî ji ronahiya famkirinê gelemperî ya her kesî, tenê ya di hundirê takekes de, ji vegotinek an pexamek tavilê, ji ferasetek ekstatîkî yan ji hest tenê ”(WW. I 10, 191 f.). SUABEDISSEN qala "mîstîsîzma ku di nêrîna ruh de xwe ji me re vedibêje" dike (Psychol. S. 117). "Têgeh ji hêla mîstîk ve êdî ne girîng e, lê hiş û xiyalê wî bi nehşanî dagirtî ne". Li gorî ULRICI, mîstîk di "ku haya me jê heye ku ramanek me heye, ku di me de bi mecbûrî bipejirînandina heyînek çê dibe, lê dîsa jî hewildanên me bo têgehkirina wî, bifikirîna wî, her tim têk diçin".
Ya mîstîkî "kêliyek bêveger a fikirîn, naskirin û zanîna me ye" (Good et al. P. 639). V. COUSIN not dike: "Le mysticisme contient un skepticisme pusillanime à l'endroit de la raison, et en même temps une foi aveugle et portée jusqu" à l'oubli de toutes les condition imposées à la nature humaine "(Du vrai p. 105) Li dijî mîstîsîzmê, ew tekez dike: »Le sentiment par lui-même est une source d'emotion, non de connaissance. La seule faculté de connaître, c'est la raison ”(l.c. r. 114). »La vraie union de l'âme avec Dieu se fait par la vérité et par la vertu. Tout autre union est une chimère, un péril, quelquefois un sûc ”(l.c. r. 115). »L'extase, loin d'élever l'homme jusqu 'à Dieu, l'abaisse au-dessous de l'homme; car elle efface en lui la pensée ôtant sa condition, qui est la wijdan "(l.c. p. 126). R. STEINER ji bo mîstîsîzmê ye. Xwedê li tiştan radiweste ji ber ku wî xwe daye her tiştî. Divê mirov biafirîner wî rizgar bike. “Mirov êdî hundirê xwe dinihêre. Weke hêzek afirîner a veşartî, hîn jî hebûnek bêpar, Xweda di ruhê û dilê mirovan de diaveje.
Di vê ruhê de cîhekî heye ku di wî de Xwedayê efsûnkar dikare îdsa vebijî. Ruh dayika ku dikare Xwedê ji xwezayê werbigire ye. Eger ku ruh biêhle ku xweza wê avis bike, ew ê ştitekî xwedayî biwelidîne. Ev ji vir şûnve Xwedayek nihênî nin e, ew yek ê eşkere ye. "
"Ji ber vê yekê, zanîna mîstîk di prosesa cîhanê de pêvajoyek rastîn e. Ew ji zayina Xwedê ye "(Xiristiyantî rastiyeke mîstîkî p. 23 f.; bdb. Mîstîsîzm di destpêka rewşenbirî ya nûjen de.). DU PREL jî mîstîsîzmê pirr hêja dibîne (Philos. Mîstîk; Monîzm. Doktrîna Ruh p. 11)
Eshed Cangîr Şahîn
Eshed Cangîr Şahîn (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Ashat Jangir Shahin) (jdb. 1958 − m. 28ê tebaxa 1988ê), pêşmergeyekî kurd bû.
Jiyanname
Es´hed Cangîr Şahîn şehîdê nemir li sala 1958ê li gundê Derkar Ecem ji bine maleka rênjber û kurdperwer hatiye duniyayê.
Her ji zarokîniya xwe dibit palpişt û harîkarê dayik û babê xwe ji bo paşeroj û cih hatina armancên di xêzana wî barê wî de dine xandinê ta gehite rêza 5ê seretayî. Li wî demî şehîdê nemir di qonaxa destpêka gencatiya xwe de herdem dikevita gel rîdan û pêşhatin ne çaverêkirî li ser şoreşa gelê Kurdistanê û şehîdê nemir ji wakî hizaran genc û lawên wî miletî. Rastî pîlan reftarê ne mirovane dûr ji destên mirovatî yê rejêma be´his ya ji nav çûy bit bi taybetî piştî rêkeftina xiyanet karên Cezaîrê li sala 1975ê. Bo berhangariya siyaseta rijêmê û hewildan bo qetelkirina mirovê kurd ji wê rewşê û cewisan dine şehîdê nemir mil bi milê 100 mêrxasên wê deverê rêka xebatê û berxwedanê da helibijêrt û destpêka Şoreşa 26ê gulana peywendî bi rêzên Partiya Demokrat a Kurdistanê dikit her zû di bite pêşmerge.
Jiber zîrekî û lêhati û şahirezaiya Şehîdî Piştî Bestina Kongreya 9ê ya Partî Dîmokratî Kurdistan li sala 1979ê de Ête dest nîşan kirin wekî amir mefreze di gel Rêkxirawa Şehîd Şehbaz Salih ser bi Lijina Devera Zaxo ve. Shehid Es´hed dinav xêzan û kes û kar hevalên xwe de mirovak rih sivik û gelek xoştivî cihê rêz girtinê bî û gelek heş mêhvan û Dost û Dikir li ÇavakÎ dikir.Jiber Rolê Wî Yê Karigir û Berçav Peşdarî Kirin Bi Çendîn Çalakiyên Şoreşgêrî da wekî Lêdana Herdu Baragayên Sirrî Leşkerî yê rijêmê Nêzîk Bêrsivê û Hindavî Derkar ´Ecem û Ber Sîng Girtina Hêrişa Rijêmê, Bo Ser Baragayên Lijina Zaxo û Dayna ya Çandin Bozayan Bi Rêka refên Sopayiê Rijêmê Da Li Ser Rêka Serekî ya Zaxo Bo Batîfa û 10e han Çalakî û Dastan dî yê Qehremaniyê û Pêşmergatiyê.Li Sala 1984 de Êta Veguhastin Bo Rêkxirawa Inzala weku amir mefreza û li Sala 1986 Di Bite cêgirê Berpirsê Rêkxirawê û li Sala 1987 ji De Bite Berpirsê Rêkxirawa Cutiyaran ser Bi Lijina Devera Zaxo ve. Şehîd Es´hed miroveke Çav ne tirrse û dilsoz cihê baweriyê rêz girtina taybet bî jiber ku herdam Peşmergekê Bi dil û mêlak ji Rast barda fermanê, Serkirdatatiya Şoreşê Boye û Hemî Armanc û Hîviyên Wî De Jiyanê de Azadiya Miletê Kurdo serkeftina Rebaza Parti Dîmokratî Kurdistanê. Jiber Xweragirtina û Dilsoziya wî heta Rojên Dumahiyê ji leheshtin Enfalên Reş li sala 1988 Şehîd Es´hed Bê Umêd Nabit Her Diviya Berxodanê Bikit û Li Wê Rêkê da Mixabin Piştî Dever ji Layê Supayê Rijêma Faşiya Bexda ve Êta Dorbêç kirin Çi rêk na minin û Şehîdê Nemir Gel Xêzana Xwe Wekî 100edan Bê Rêk Kulanên Wî Miletî De Ketine Destê Rijêmê Da û di Êta girtin û Deste ser kirin. Piştî Hatiye Veguhastin Bo keliha Nizarkê Li Dihokê Şehîd Es´hed Cangîr Ji xêzana wî de Ête veqetadin û di gel hizaran Genc û lawên Xuîn Gerim û têhniyên Bayê Azadiyê ji layê rijêma Diktatora bexda De Ête Bê Ser û Şînkirin û Xêzana Wî Jik Li ordîgayê Behirikê De Êta Akincî Kirin. Hizar Silav Li Giyanê Şehîdê Nemir Es´hed Cangîr Şahîn Silav Li Giyanê Paqijê Hemî Şehîdên bizava Azadîxaza Kurdistanê.
Nexweşxaneya Evrîn
Nexweşxane ya Evrîn
Di serdema Rêvebiriya Xweser a kurdî li Efrînê hat vekirin ku xizmetekî pir berfereh ji xelkên Efrînê û derdora wê re kir.
Gelek bijîşkên bihêz li wê nexweşxaneyê dixebitîn. Lê piştî dagîrkirina Efrînê her tişt jinav çû.
Dêrik, Xinûs
Dêrik, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Engûrûd
Engûrûd gundekî ser bi navenda bajarê Tîkabê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Şaram Nazirî
Şaram Nazirî (bi navê wî yê farisî Shahram Nazeri jî tê naskirin) hunermendekî kurd ê Rojhilata Kurdistanê ye, di sala 1949an de li parêzgeha Kirmaşanê hatiye dinê. Hostayê setarê ye lê tembûrê jî lê dixe. Ji bilî lêxistina muzîka klasîk a farisî û kurdî Şaram mesnewiya mewlanayî zehf baş dizane û hin helbestên Mewlana Celaledînê Rûmî ji beste kirine.
Meletmanka
Melêetmanka, gundekî Farqînê ye. Li ser rêya Farqînê û Malabadê, li nêzîkî Baxça ye. Gund bi sergoyê xwe navdar e.
NGC 999
NGC 999 galaksiyeke komstêra Andromedayê ye. Galaksî di de ji aliyê stêrnasê fransî Édouard Stephan ve hatiye vedîtin.
Emerê Entaxî
Emerê Entaxî dengbêjek e ku li gundê Entaxê yê Liceya Amedê sala 1952an ji dayik bûye. Ji 10 saliya xwe ve bi rengekî bê navber kilamên dengbêjiyê dibêje.
Jiyan
Entaxî got ku hîna ew zarok bû wî bavê xwe yê dengbêj winda kiriye û wiha qala jiyana xwe kir: “Di temenê gelek biçûk de min bav û dayika xwe winda kir. Bavê min dengbêj bû. Dema ez 10 salî bûm, dost û ciranan ji bo min qala dengbêjiya bavê min dikirin û her dem digotin, bavê te ev kilam digotin. Hemû kilamên ku bavê min digotin min xiste mejiyê xwe û heta niha jî ez wan kilaman dibêjim. Di zarokatiyê de jî dengê min xweş bû û ez tevlî dîwanê dengbêjan dibûm. Ez nabêjim ez di zarokatiya xwe de dengbêj bûm, lê di zarokatiya xwe de min li kêleka dengbêjan kilam digot.”
Dengbêj Emerê Entaxî xwest ciwan xwedî li dengbêjiyê derkevin û wiha dawî li axaftina xwe anî: “Dengbêjî ji bo min hunerek e ku bi nirx nayê pîvan. Divê serdemê de nirx bi dengbêjan nayê dayîn. Çanda biyanî xistine nava hunera me. Divê ciwan xwedî li dengbêjan derkeve. Ez weke dengbêj Emerê Entaxî amdeme ku di aliyê dengbêjiyê de alîkariya ciwanan bikim û kilamên dizanim hînî ciwanan bikim. Ji ber ku dengbêjî bingeha çanda kurdan e. Divê dengbêjî herdem zindî be.”
Hêliksan
Hêliksan, gundekî girêdayî bajarê Bakurê Kurdistanê Qerekoseyê ye.
Protîna seyandî
Protîna seyandî Coat protein, Seyandinê protînekî ku nafika nuklêyikê asîd ya vîrûs dike navda.
Kodon
Kodon Codon, koma sê nuklêyotîdan e, ku werdanê yek ji bîst amînoasîdan di dema wergêrana mRNAyê nav protînê da şifre dike. Benika kodonan cîn dide û benika cînan kromozom dide.
Saint-Christoly-de-Blaye
Saint-Christoly-de-Blaye, komuneke departementa Girondaya li herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Çekoslovakya
Çekoslovakya, di navbera salên 1918–1939 û 1945–1960'an de: Komara Çekoslovakyayê; di navbera salên 1960–1990'an de Komara Çekoslovakya ya Sosyalîst ; di navbera 1990–1992'an de Komara Federatîfa Çek û Slovakyayê dewleteke ku li ser herêmên dewletên îro yên Çekya û Slovakya yê hikûm ajotibû. Wexta Şerê cîhanî yê duyem hin herêm ên Ûkrayna yê îro jî teva wê bûn. Ew ji 1948'an şûnde tevî Bloka Rojava ya ku ji aliyê dewletên Sosyalîst ve pêk hatibû bû.
Ala Çekyayê wek heman wekî mîna ala Çekoslovakî ye. Di paşê paşê ya veguhestina Çekoslovakya, Slovakya nû ala nû kir. Çaxê Çekya ji alîyê têkiliyên dîrokî yên xwe veguherand.
Erdnîgarî
Wa dewletê ku li Ewropaya Navendî diketî sînorên xwe bi Awistirya, Mecaristan, Ûkrayna (pê 1991an re, li ber wê navbera 1945–1991 Ûkraynayê di YKSS de), Romanya (heta 1939an), Polonya û Almanya yê (navbera 1949–1990 bi DDR û bi Almanyaya Rojava re).
Gel (1921)
Ew dewleteke pirxelkî bû. Gorî hejmarên sê salan pê ew hatibû saz kirin re, di 1921'an de nifûsa wê navbera wan gelên de wiha parve dibû: û hindikeyên Mecar û Ûkraynî, Polon û Cihû hebûn.
Tourgéville
Tourgéville, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sotike
Sotike (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Sotika), gundekî bi ser Navenda Silêmaniyê ya navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ebdullah bin Rewahe
Ebdullah bin Rewahe (erebî: عبدالله ابن رواحة, r. 590 Medîne - m. 629) sehabeyê Muhemmed pêxember û  fermandarekî îslamê  bû.
Ebdullah bin Rewahe bi xwe helbestvan bûye. Muhemmed pêxember gotiye helbestên wî li hemberî muşrîkan weke tîr e.
Bi xwe li Medîneyê ji dayik bûye û di şerê Muteyê de hatiye kuştin.
Cêyran Dere
Cêyran Dere gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Famîleya gezikan
Famîleya gezikan (Ericaceae) famîleyeke riwekan e. Di koma gezik, çay û çûxan (Ericales) de cih digire. Ji êla riwekên bi kulîlk (Magnoliopsida) e. Di vê famîleyê de bi qasî 126 cins û 4000 cure hene. Li seranser erdxanê rast li endamên vê famîleyê tên. Hin riwekên wê bo baxçevaniyê, hin jî bo xurdemenî, dermanfiroşiyê tên çandin.
Famîleya gezikan (Ericaceae) sala 1789'ê bi navê „Ericae“ ji aliyê Antoine Laurent de Jussieu ve, di Genera Plantarum, rûpel 159–160'ê de hatiye binavkirin. Navên din ên vê famîleyê: Vacciniaceae Lindl. Monotropaceae Nuttall, Pyrolaceae Dum., Siphonandraceae Klotzsch. ne.
Tesîra rexnak
Tesîra rexnak, di bijîşkiyê de tesîreke ku çi terapeutîk çi jî advers be. Tesîra rexnak gelek caran ji bo nasandina tesîra advers tê bikaranîn. Her wisa tesîra rexnak dikare ji bo tesîrên sûdmend, lê nexwestî, ji bo encamên bikaranîna dermanan, bê sepandin. Carna, derman tên reçete kirin an jî prosedûr tên kirin taybetî ji bo tesîrên wan yên rexnak; di vê rewşê de tesîrên rexnak ji tesîrên rexnak derdikeve û dibe tesîreke daxwazkirî.
Ji bo mînak, X-tîr ji mêj ve (niha jî) tê bikaranîn wek teknîkeke mêze kirinê; keşfkirina qebîliyeta onkolotîk ya X-tîr rê da ji bo bikaranîna wê li ser radyoterapiyê (ablasyona tûmorên malîgnant).
Bikaranîna dermanan ji bo endîkasyonên nepejirandî (ji bo tesîrên rexnak) wek bikaranîna ne-etîketî tê nasandin. Ji bo mînak, opiyoîd, ku ji bo êşan wek tedawiya palyatîv hatiye qebûl kirin, her wisa dikare ji ber pênasên wê yên oforiyant wek anksiyolîtîk an jî antîdepresan bê bikaranîn, çi bijîşkî çi jî keyfker be.
Bikaranîna ne-etîketî ya dermanan, hindî wateya wê bi tesîrên rexnak wek hev be jî, divê neyê tevlîhev kirin li gel wê; tesîrên rexnak mekanîzmaya hereketan dişayesîne di bikaranîna ne-etîketî de, lê bikaranîna ne-etîketî encamên daxwazkirî yên bikaranîna dermanan nîşan dide ji bo tesîrên rexnak yên wê.
Bikaranîna ne-etîketî ya dermanan tenha di rewşa ku dermanê reçetekirî ji aliyê reçetenivîs ve hatiye pejirandin ji bo bikaranînê, hîngê qanûnî ye. Her wisa bazarkirina dermanan li dijî endîkasyonên nepejirandî yên neqanûnî ye.
Koenzîm
Koenzîm, Coenzyme, gerdê endamî ye, wek vîtamîn, ku bi enzîm re girê dide û çalakiya handerê wî destûr dide.
Oberding
Oberding şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Xurxure
Xurxure, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Tîkegoşta golikê bi gizêrê
Tîkegoşta golikê bi gizêrê, xwarinek ji pêjgeha kurd e. Bo kesên parêzê digirin jî baş e. Helbet ji goştê berxê jî dibe lê aşpêj pirranî bi goştê golikê çêdikin.
Di pêjgeha kurd de, gizêr cihekê taybet digire. Di gelek hêyavkan de, xwarinên quşxaneyê, selete û şorbeyan de gizêr tê bikaranîn. Gizêr di bijîşkiya gelêrî ya kurd de, herwiha navdar e. Bi taybetî bo çavan bikêr e.
Goştê hatiye tîkekirin (tîkegoşt) heger têra xwe keliya be, diperite, rûn û bezên zêde jê diçe. Ev jî ji bo tenduristiyê baş e.
Çêkirin
Gizêrên xwe bişon, pakij bikin, di forma şivikên zirav de hûrbikin. Pîvazê jî hûrbikin. Bexdenûsê bişon, pelên wê veqetînin. Tîkegoşta we ne amade ye, goştê xwe tîke bikin û paşê jî ard (arvan) pêwerbikin.
Rûnê xwe têkin quşxaneyê germijî bikin, pîvaz û goştê xwe berdinê, sote bikin. Av, ava lîmonê û pelê defneyê tevlî bikin, heya kel bi avê ket bikelînin. Agirê xwe nizm bikin, darxûnê bigirin, heya goşt nerm bûn bikelînin. Ango 10-15 deqe bikelînin.
Ji ser agir daynin, xwêya xwe kontrol bikin, li binikên xwarinê parve bikin. Beriya ku bînin ser destexaneyê (sifre), bi bexdenûsê bixemilînin. Bi germî tê xwarin.
Lûlekabad Jêrîn
Lûlekabad Jêrîn gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 143 kes (23 malbat) bûn.
Aqdaş, Tebrîz
Aqdaş, gundekî ser bi navenda bajarê Tebrîzê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Aqtepe, Seqiz
Aqtepe, Seqiz, gundekî gundistana Seraa navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Aqtepe, Seqiz 79 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 13 e.
Zanîngeha Bidlîsê
Zanîngeha Bidlîsê (navê fermî bi tirkî: Bitlis Eren Üniversitesi) zanîngeha dewletê ya Bilîsê ye. Di sala 2007an de hat damezirandin.
Wîkîpediya azerî
Wîkîpediya Azerî (bi azerî: Azərbaycanca Vikipediya), malpera Wîkîpediya ya bi zimanê azerî ye
Girêdanên derva
Girêdana beşa wîkîpediyayê bi zimanê azerî
Tel Şerqî Gewre
Tel Şerqî Gewre gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Hauroth
Hauroth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Cochem-Zellê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Cexil Olya
Cexil Olya gundekî ser bi navenda bajarê Heştrûd li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kutiga
Kutiga, ango Kutigan, gundekî navçeya Cihanbeyliya ser bi Qonyayê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.
Lîsteya fîrewnên ptolemeyî û hevserên wan
Va ye lîsteya serekdewlet û hevserên Keyaniya ptolemeyî (305-30 berî zayînê li Misirê).
Ottenhofen
Ottenhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Erding li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Saint-Christoly-Médoc
Saint-Christoly-Médoc, komuneke departementa Girondaya li herêma başûrê rojavayê Fransayê ye.