cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zaro TV
Helgurd Cundiyanî, birêvebirê kanalê da zanîn ku ew kanal bi kalîteya (HD) dest bi weşana xwe dike û di heman demê de bi zaravayên soranî û kurmancî programên xwe belav dike. Berpirsyarê Weşana Giştî yê Zaro TVê di axaftina xwe ya vekirinê de destnîşan kir ku vekirina televîzyoneke zarokan zor e û wiha got: "Ji zarokên me yên ku pêşeroja me ne re kanalek hat vekirin. Ev yek bi rastî jî, ji vekirina kanaleke nûçeyan zortir e.”
Zaro TV bo xizmetkirin bi zarokên Kurdistanê hatiye damezrandin û niha jî li ser sîstema dîjîtal bernameyên xwe bo navxweyê (hundirê) Herêma Kurdistanê diweşîne û biryare di pêşerojeke nêzîk de li ser peykên (heyvên destkird) dest bi weşana bernameyên xwe bike.
Birca Çirayê ya Îskenderiyeyê
Birca Çirayê ya Îskenderiyeyê li bajarê Îskenderiye yê Misrê hatiye avakirin. Yek ji heft nuwazeyên cîhanê ye.
Di navbera salên 285-246 berî zayînê de hatiye avakirin. Ew ji hêla Ptolemaîos I Sotêr û Ptolemaîos II Philadelphos ve li girava Pharos, li hember Kembera Îskenderiyeyê li Misrê hatîye çêkirin.
Mîmarê avahî ye Sostratusê Knidos e. Avahîya ku 135 metre bilinde, ji mermerê spî hatiye çêkirin. Neynik ek ku ji tûnc ê hatîye çêkirin, li ser avahîye bu û ji 70 km dûr va xuya dikir û rêberîya keştîyan dikir. Beşa wê ya jêrîn çargoşe û bi qasî 55 metre bilind bû. Beşa navîn wekî silindirek bû. Bi qasî 27 metre bilind bû. Beşê jorîn wekî silindirek bû û odeya agir li vir bû.
Di sala 955î (p.z.) da beşa jor ya avahîye di erdhej û bahozê de hilweşiya û di sala 1302î da jî di erdhejek din de laşê avahîye hilweşiya. Di sala 1500î de bermahiyên vê avahiyê bi tevahî tune bû.
Ji ber girava ku lê hatiye avakirin, bi navê Pharos hatiye nav kirin û ev peyv di gelek zimanan de cih girtiye. Pharos di zîmanê Spanî, Fransî û Îtalî de tê wateya çira yên behr ê. Wêneyên wê, bi sedan salan ji bo çira yên behr ê li çaraliyê cîhan ê bûne model.
Behaedîn Neqşbendî
Muhemmed Behaedînê Neqşbendî yê Buxarî (farisî: بهاءالدین محمد نقشبند) (14ê meherem 718ê mişextî, 18ê adar 1318, Buxara-3ê Rebi el Ewwel 791ê mişextî,, Buxara) damzrînerê terîqeta neqişbendî di sofîtiya îslamî da ye. Ew mirîdekî Ebdilxaliqê Xecdewanî yê terîqeta xwacekan bû.
Jiyan
Ew li roja înê 14ê meherma 718ê mişextî li gundê Qesrê Hindûyan ko paştir navê wê bû Qesrê Arifan, li nizîk bajarê Buxarayê li Xorasanê (niha parek ji axa Ûzbêkistanê) hat dinyayê. Bavê wî ew spart destê Xwace Mehmedê Babasemasî ko yek ji mirîdên terîqeta neqişbendî bû.
Ew roja duşem, 3ê rebi el ewwelê, sala 791ê mişextî li Buxarayê mir. Gora wî jî li wî bajarî ye.
Aachen (navçe)
Aachen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Saint-Maurice-sur-Aveyron
Saint-Maurice-sur-Aveyron, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Saint-Maurice-sur-Fessard
Saint-Maurice-sur-Fessard, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Rexnekirina zerdeştî
Rexnekirina zerdeştî bi sedsalan ne tenê ji alîgirê olên din, lê di nav Zerdeştîyên ku dev ji olê berdan û Zerdeştîyên ku dixwestin Zerdeştî yê çaksazî bikin de jî çê bûye.
Zerdeşt
Di sedsala 19an de, Piao yê Brîtanî yê ku li Hindistanê rûdinişt, John Wilson, ku bi civata Zerdeştî ya Parsî ya Hindistanê re hevdîtin kir, îdia kir ku Zerdeşt tu carî ne xwediyê mîsyonek rastîn a Xwedê ye û ne jî îdîa kir ku ew heye, û ku Zerdeşt tu carî mûcîze, an pêxemberîtî nekiriye, û ku çîroka jiyana wî "tenê berhevoka fablên nûjen" e. Hinekên din dibêjin ku hemî çavkaniyên Zerdeştî yên berdest ên derbarê Zerdeşt de tenê rastiyên tevlihev li ser Zerdeşt pêşkêş dikin û nikarin li ser yekê li hev bikin, bi taybetî di navbera çavkaniyên berê û paşê de.
Hêdane
Dasatira Esmanî, berhevoka pirtûkên pîroz ên Zerdeştiyan, demekê ji hêla civakên Zerdeştî yên li Îran û Hindistanê ve wekî orîjînal hat pejirandin, her çend paşê hemî qebûl kirin ku ev sextekarî ji hêla Azar Keyvan ve hatî nivîsandin, ku hewl da ku pirtûkên pîroz biguhezîne.
Gelek rexnegir dibêjin ku Avesta nikarîbû bi îlhama xwedayî be ji ber ku piraniya nivîsa wê bi awayekî bêveger winda ye an nayê famkirin, û gelek olnasên Zerdeştî Gathas wekî tekane nivîsar û tekane nivîsar e ku dikare ji Zerdeşt re were hesibandin.
Pirxwedayî
Rexnegir jî bi gelemperî îddîa dikin ku Zerdeştî ji xwedayan û hêmanên din ên xwezayê, wek agir, bi yek duakirinê diperizin, Litanya ber bi Agir (bi farisî: آتش نیایش), ku tê de wiha tê gotin: “Ez gazî (îbadeta te) dikim, ey kurê Ahûra ez ê bikim. Mezda bi hemû agiran re bi hev re." Hin rexnegiran Zerdeştîyê durû, û peyrewên Daoîzmê bi nav kirine, yên ku pirxwedatiyê diperizin lê îdia dikin ku ew peyrewên yekxwedayîtiya îroyîn in. Rexnegir israr dikin ku nêrîna reformxwaz a yekxwedayîtiyê berevajî nêrîna Zerdeştî ya orîjînal a cîhanbîniyek dualî ye ku herî zêde di têkiliya di navbera Ahûra Mezda û Angra Mainu de diyar dibe. Zanyarên din ên rojavayî, wek Martin Haug, diyar kirin ku gelek nêrînên di Zerdeştiyê de xerakirina hînkirinên Zerdeştî yên resen in, ku hêdî hêdî ji hêla alîgirên baweriyê ve hatine zêdekirin.
Nefreta navxweyî
Reformerên Zerdeştî, wek Manekji Nasrwanji Dala, gelek rîtuelên Zerdeştî rexne kirine, di nav de baldariya zêde ya li ser paqijiyê, bikaranîna mîza çêlekê ji bo paqijbûna pîroz, bi zorê kirina kûçikan ku di dema merasîmên cenaze de li cesedê mêze bike, ji bo vexwarina dîk û kevokan li ser bircan xêzkirina cenazeyan,  û doktrînên olî yên ku bi olê re ne li hev in. Ev hevrikiya di navbera Zerdeştiyên ku dixwazin olê biguherînin û Zerdeştiyên ku dixwazin wek xwe bihêlin, bi sedsalan e didome.
Her wiha di navbera Zerdeştiyên Îranî û Zerdeştiyên Hindistanê de û li ser mijarên wekî desthilatdariya kahniya mîrasî di ragihandin û şîrovekirina bawerî, etnîk û xwezaya Ahura Mazda de nakokî û nakokî hene. Di dîrokê de di navbera mezhebên Zerdeştî yên Zurvanî, Mazdaîtî û Mazdaîtî de jî nakokî derketiye.
Zilmkirina kêmneteweyan
Li seranserê Îrana Sasaniyan nêzî 200.000 kesên ne Zerdeştî hatin qetilkirin. Zilm û çewsandina olên din (bi piranî Xirîstiyanan û putperestan) ji aliyê Zerdeştiyan ve, li Împaratoriya Sasaniyan, di serdema Şapûr II (Şapûr Dûlaktaf) de dest pê kir û li Beth Germaî, li Kerkûka îroyîn, dest pê kir. Şapûr II ne tenê kêmneteweyên olî lê belê kêmneteweyên etnîkî jî çewsandin. Di dema şerê bi împaratorê Romayê Konstantiyos II re, Şapûr ji bo mesrefa giran a şer bac danî û yên ku ne Zerdeştî bûn. Yên ku pere nedan, zilm û zordarî li wan hat kirin.
Şapûrê II di sala 341 de Xirîstiyantî qedexe kir û ferman da ku hemû Mesîhî bibin Zerdeştî yan jî bimirin.
Yazdegard II, ji bo ku neteweyek bi tevahî Zerdeştî biafirîne, hewlên xwe yên çewsandina hemû kesên ne Zerdeştî nû kir.
Sêksizm
Zerdeşt ji ber ramana ku cinsiyetparêziyê pêş dixe, bi rêgezên wekî kahniya hemî zilam, alimek hemî zilam û destûrdana pirzewaciyê, ku ji hêla Zerdeşt bi xwe ve tê meşandin, tê rexne kirin.
Mittenwalde
Mittenwalde bajarokekî navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Noron-la-Poterie
Noron-la-Poterie, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Siçwan, Stewr
Sîçwa anko Sîçwan, an jî Siçyan, (bi tirkî navê wê Başağaç e) gundekî ser navçeya Stewra Mêrdînê ye.
Ev gund bi temamî ji 33 mala pêk tê. Di navbera du çiyayan de hatiye avakirin lê derdorê wê yî din jî hemu çiya ne. Li derdorê vî gundî Dêrslavê, Memika, Zivinga Menda û gundê Cewzê hene. Li ser rêya Midyadê û Stewrê ye. Qereqola leşkeran di destpêka wî gundî de heye ji ber wê yekê rêya vî gundî berî gundên din hatin qirkirin. Kuçeyên gund hemû bi kevirê peyagerê hatine avakirin û li vî gundî pergala qanalîzasyonê jî hatiye raxistin.
Giyayê herema wê bi pirahî zerd e, lê bî kêmahî beyar û mêrg jî lê hene. Ev gund bi kaniyên xwe navdar e. Gelê Sîçwanê ciwan bi pirahî çûne Stembolê û wekî din jî li Ewrûpayê jî xelkê wî gundî hene. Di gund de bi pirahî extiyar dijîn.
Perwedehî
Xwendekarên wî gundî dibistana serî li gund dixwînin lê ji bo dibistana navîn û dibistana amadehî diçin navçeya Stewrê.
Aborî
Ev gund bi xwedîkirina ajala û bi cotkariyê jiyana xwe didomîne. Rezê vî gundî jî hene, ku dibe payîz gundî tirî dikin dims û difroşin.
Marsilly, Charente-Maritime
Marsilly, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Ehvaz
Ehvaz (bi farisî: اهواز) bajarek li başûrê rojavayê Îranê di kevîte rojhilatê Kurdistanê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 969.843 kes lê dijin.
Çavkanî
Ehvaz, paytexta parêzgeha Xûzistanê ye.
Laçîn
Laçîn ( Berdzor; ), bajarekî Nagorno Qerebaxê ye û navenda parêzgehê Qeşatag e.
Zikir
Zikir anko bi-bîr-anîn (erebî: ذكر) yek ji îbadetên Îslamî ye. Zikir anko bibîranîna Xwedê bi du rengan dibe: bi nihînî anko di dilî da, û bi eşkira anko bi dev û gotin. Pirraniya zanayên Îslamî zikira bi nepenî baştir dibînin û zikira bi eşkira bi tenê li wê demê baş dibînin ko çi riya anko rûmetînî têda nebe.
Tryvann
Tryvann, goleke di nava sinorê parêzgeha Osloya Norwêcê de ye.
Pirtax
Pêrtax, Pertax?, an jî Pirtaq, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Zierenberg
Zierenberg yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Kasselê li herêma Hessenê ya Almanyayê ye.
Sibge
Sibge (bi tirkî: Akbayır), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Hesingiran
Hesingiran, gundekî bi ser navçeya Kop a Mûşê va ye.
Pompignac
Pompignac, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Ziesar
Ziesar yek ji bajarên navçeya (Kreis) Potsdam-Mittelmarkê li herêma Brandenburgê ya Almanyayê ye.
Hosten
Hosten şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bûşehr
Bûşehr (bi farisî: بوشهر) bajarek li başûrê Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 161.674 kes lê dijin.
Bûşêhr, paytexta parêzgeha Bûşehrê ye.
Hevalbendên Şerê cîhanî yê yekem
Hevalbendên Şerê Cîhanî yê Yekem anko Hevalbendên Sêgoşe yên serekî Împeratoriya Brîtanyayê, Fransa, Împeratoriya Rûsyayê, Îtalya û Amerîka bûn. Rûsya, Brûtanya û Fransa li sala 1914'ê li goreyê Lihevhatina Sêmilî dakevtin nav şerî. Piştre gelek welatên dî jî dakevtin nav şerî.
Dibê nehêt jibîrkirin ko serkomarê Welatên Yekbûyî yên Emrîkayê, Wûdro Wîlsonî, nedipejirand ko welatê wî wekî hevalbendekî dakevtiye nav Şerê Cîhanî yê Yekê. Wî digot ko Almanyayê rêz li bêalîbûna Emrîkayê negirtiye û êrîşî ser gemiyên bazirganî yên Emrîkayê kiriye, lewma Emrîka dijberî Elmanyayê şer dikit. Emrîkayê heta dûmahîhatina şerî jî li ser vê helwêsta xwe tekez dikir.
Saint-Michel, Loiret
Saint-Michel, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Metodolojî
Metodolojî, têgeheke ku rê û rêbazên xebatan rave dike. Metodolojî di wateya xwe ya herî hevpar de, hûrgilî ya awayiya lêkolînan e. Lêbelê ev têgîn dikare bi xwe rêbazan yan jî nîqaşa felsefî ya texmînên paşerojê yên têkildar re vebêje. Rêbaz prosedurek sazkirî ye ku ji bo gihandina armancek diyarkirî ye. Di çarçoveya lêkolînê de, ev armanc bi gelemperî vedîtina zanîna nû ye yan jî verastkirina îddîayên zanîna pêşheyî ye. Ev bi gelemperî gavên cihêreng vedihewîne, mîna hilbijartina nimûneyekê, berhevkirina daneyan ji vê nimûneyê û şîrovekirina vê daneyê. Lêkolîna rêbazan ravekirin û analîzek berfireh a van pêvajoyan pêk tîne. Ev aliyên nirxandinê bi berhevkirina rêbazên cihêreng vedihewîne da ku awantaj û dezawantajên wan li gorî armanc û rewşên cihêreng ên lêkolînê binirxîne. Ev ravekirin û nirxandinên rêbazan bi gelemperî bi texmînên paşxaneya felsefî ve girêdayî ne. Texmîn li ser mijarên wekî diyardeyên lêkolînkirî çawa têne têgihîştin, çi delîl ji bo wan an li dijî wan pêk tê û armanca giştî ya lêkolînê çi ye. Dema ku di wateya herî berfireh de tê fêm kirin, metodolojî di heman demê de nîqaşa van mijarên razbertir jî dihewîne.
Massac, Charente-Maritime
Massac, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Kerîm Xanê Zend
Dema ku Kerîm desthilatdar bû, Îran ji wêraniya şer a 40 salan xilas bû, û wê welatê wêrankirî ji nû ve aramî, ewlehî, aştî û bextewariyê peyda kir. Di dema desthilatdariya wî de, têkiliyên bi Brîtanyayê re hat nûyandin û wî destûr da, Şîrketa Hindistana Rojhilat ku li başûrê Îranê, xwedî cihekî bazirganiyê be. Wî Şîraz kir paytexta xwe û ferman da ku li wir gelek projeyên mîmarî bên avakirin. Ji hêla The Oxford Dictionary of Islam ve hatî destnîşan kirin; "Kerîm Xan Zand, wekî mîrê herî însanî yê Îranî yê serdema îslamî xwedî navûdengek mayînde ye". Piştî Înqilaba Îslamî (Îran) ya sala 1979an, navên desthilatdarên berê yên Îranê bû tabû lê welatiyên Şîrazê red kirin ku navê du cadeyên sereke yên Şîrazê biguherînin (ku yek ji wan "Cadeya Kerîm Xan Zend" e).
Dewleta Zendî ya ku ji aliyê Kerîm Xan ve hatibû avakirin, piştî kuştina neviyê Kerîm Xanî yê bi navê Litfê Elî Xan (Lutf Elî Xan), kete destê Qacaran de. Li gorî çavkaniyan Kerîm Xan zilamekî rewşenbîr, aştîxwaz bû lewra di serdema desthilatdariya wî de ku sih salî dewam kir (1750-1779) aramî û hevjîn belav bûbû.
Paşnav û jiyana destpêkê
Kerîm Beg ji eşîra Zand bû, dibe ku bi eslê xwe kurd bûn. Zend, li gundên Parî (Pîruz) û Kamazan ên navçeya Melayêr bûn, lê di heman demê de li rêzeçiyayên Zagrosê yên navendî û bejahiya Hemedanê jî geriyan e. Kerîm Beg; di 1705ê de li gundê Parî, wê demê de beşek ji Împaratoriya Sefewî bû, zayin bû. Ew kurê mezin ê Inaq Xan Zend bû û 3 xuhên wî, birayek bi navê Mihemed Sadeq Xan û du zirbiraye wî bi navên Zekî Xan û Eskender Xan Zend hebû. Di sala 1722an de, Împaratoriya Sefewî li ber hilweşînê bû, Îsfehan û piraniya navend û rojhilatê Îranê ji aliyê Xanedana Hotakên Afgan ve hatibûn desteserkirin. Di heman demê de; Rûsya gelek bajar li bakurê Îranê zeft kiribûn, Împaratoriya Osmanî jî sûd ji têkçûna Îranê girt û hejmareke mezin ji navçeyên sînorî yên Rojava dagir kir. Lê li wir bi rûbirûyê dijberiya wêrek ji eşîrên herêmî bûn. Di nav wan de eşîra Zand jî hebû, ku di bin serokatiya Mehdî Xan Zand de hêzên wan çewisandin û nehiştin ku bêtir ber bi Îranê ve pêşve biçin. Di sala 1732an de Nadir Qolî Beg (Nadir Shah), desthilatdariya Sefewîyan li Îranê vegerand û -bi defakto- bû serwerê welêt. Ji bo eşîrên ku ew wek isad dihesiband bindest bike, seferek li rêzeçiyayên Zagrosê yên rojavayê Îranê kir. Pêşî wî Baxtiyarî û Feylî têk bir û ew, gela wir neçar kir ji bo bi girseyî koçî Xorasanê bikin. Paşê wî Mehdî Xan Zend û hêzên wî ji keleha wan li Parî derxist û 400 xizmên wî yên Zendî kuştin da. Endamên eşîrê yên sax man, neçar man ku bi komî di bin serokatiya Inaq Xan Zend û birayê wî yê biçûk Budaq Xan Zand de, koçî Ebîvard û Dergazê bikin. Endamên wê yên jêhatî, ku Kerîm Bêg jî di nav de, di nav artêşa Nadir de bûn.
Di sala 1736an de, Nadir, Mîrê Safewî Abbas III (r. 1732–1736) ji text daxist û çû ser text. Navê "Nader Şah" girt û bi vî awayî Xanedana Efşariyan dest pê kir. Kerîm Beg, ku di vê demê de di ser sî saliya xwe de bû, siwariyê dikir û di nav artêşê de xwediyê meqameke bilind bû.
Vegere Rojavayê Îranê
Nader Şah paşî di sala 1747 de bi destên zilamên xwe hate kuştin, ev yek derfet da Zendên di bin serokatiya Kerîm Xan de vegerin heremên xwe yên berê li rojavayê Îranê. Di sala 1748/49an de Kerîm Xan bi serkirdeyê leşkerî Zekeriya Xan re hevalbendî kir û bi serleşkerê Bextiyarî; Elî Merdan Xan Bextiyarî re şer kir, ku di destpêkê de ew têk bir, lê di demeke kurt de xisar dît û neçar ma ku ji bajarê Golpayegan ê stratejîk vekişe û Elî Merdan desteser kir.
Di bihara 1750an de, Elî Merdan hewl da ku paytexta berê ya Sefewiyan Îsfehanê bigire, lê li Murcheh Khvortê têk çû. Paşê, Elî Merdan, dest bi şandina qasidên xwe li Golpayegan dijminên xwe yên herêmê kir, ku Kerîm Xan û Zekeriya Xan jî di nav wan de bûn. Wan pêşniyara şertên wî qebûl kirin û hêzên xwe bi wan re kirin yek. Jimara zilamên wan gihîşt 20.000 kesan.
Di Gulana 1750 de, wan êrîş kirin ser deriyên Îsfehanê. Waliyê wê, Ebûl-Feth Xan Bextiyarî, û niştecihên din ên navdar ji bo parastina keleha bajêr civiyan, lê piştî pêşniyarên maqûl ên Elî Mêrdan qebûl kirin ku teslîm bibin û bi wan re hevkariyê bikin. Ebû'l-Feth, tevî Elî Mêrdan û Kerîm Xan, li rojavayê Îranê de, di bin sîwana vegerandina xanedana Sefewî de îtîfaqek çêkirin; mîrê Sefewî yê 17 salî, Ebû Tûrab, wek hikûmdar destnîşan kirin. Di 29ê Pûşperê de Ebû Tûrab bû şah û navê Îsmaîl III girt.
Paşê Elî Merdan sernavê Vakil-e daulat, wek serokê îdarî, girt, lê Ebûl-Feth birîderê xwe wek parêzgarê Îsfehanê domand. Kerîm Xan jî fermandara artêşê hat tayînkirin û wezîfeya zeftkirina Îranê (ê mayî) hate dayîn. Lê piştî çend mehan, dema Kerîm Xan di seferekê de li Kurdistanê bû, Elî Mêrdan dest bi şikandina şert û mercên ku wan ji rûniştevanên Îsfehanê re dabûn dest pê kir. Wî, Elî Merdan, ji New Julfa re pir xesar da. Paşê jî, ew şert û mercên ku bi her du serokan re kiribûn, bi derxistina Ebû'l-Feth û kuştina wî, şikand. Dawîkê apê xwe wek parêzgarê nû yê bajêr destnîşan kir û, bêyî civîn, ber bi Şîrazê ve çû û dest bi talankirina parêzgeha Farsê kir. Piştî ku Alî Mêrdan Kazerûn talan kir, çû Îsfehanê lê li ser rêya metirsîdar a Kutal-e Doxtar ji aliyê gerîlayên herêmê yên, di bin kontrola Muzarî Alî Xiştî de ku serdarê Xiştî yê cîran bû, ket kemînê. Wan talana Elî Mêrdan bi dest xistin û 300 zilamên wî kuştin û dawîkê, Elî Merdan, neçar kirin ku xwe vekişîne dergehek dijwartir ku xwe bigihîne Isfehan.Di zivistanê de, hêzên Elî Mêrdan, ji ber terikandina zilamên wî hîn zêdetir kêm bûn.
Şerê bi Elî Merdan Xan Bextiyarî re ji bo serweriya li rojavayê Îranê
Rewş ji bo Alî Mêrdan hîn xerabtir bû, dema ku Kerîm Xan di Rêbendan 1751ê de vegeriya Îsfehanê û li bajêr nîzam vegerand. Di demeke kin de şer di navbera wan de li Çermhalê de rû da. Di dema şer de; Îsmaîl III, Zekeriya Xan (ku we wext wezîrê wî bû ) û bi çend efserên navdar, Elî Mêrdan terikandin û tevlî Kerîm Xan bûn, ku di dawiyê de serketî derketin. Hêzên Elî Mêrdan û bermayiyên zilamên wî jî, tevî waliyê Luristanê Îsmaîl III vedikişin Xûzistanê. Li wir Elî Mêrdan bi waliyê Xûzistanê Şêx Se'd re îttîfaq diki û bi vî awayî leşkerên xwe xurttir diki. Di dawiya bihara 1752an de Elî Mêrdan tevî Îsmaîl Xan Feylî (Îsmaîl III) ber bi Kirmaşanê ve diçin. Hêzên Kerîm Xan di demeke kin de êrîşî baregeha wan diki, lê tên şikandin. Dûvre Alî Mêrdan ber bi warên Zendan ve çû, ku di encamê de bi Kerîm Xan re li nêzî Nehavendê şer derket. Lê Elî Mêrdan dîsa şikest û neçar ma ku xwe bikşîne çiyayan û ji wir de çû bajarê Bexdayê yê Osmanî.
Piştî salekê, di destpêka sala 1753 de, Elî Mêrdan tevî dîplomatekî berê yê Efşarî û kurê şahê Sefewî yê berê Tahmasp II, vegeriyan Îranê û li Luristanê dest bi komkirina artêşê kirin û piştgiriya serokê leşkerî yê paştûn Azad Xan Afgan girtin. Çend meh şûnda, ew meşîyan warê Kerîm Xan, lê kurê Tahmasp II, ku wek Siltan Husenê II hatibû ragihandin, xwe namzedekî neguncav wek şahê Sefewî nîşan da. Ev yek rêya ber meşa wan girt û bû sedema reva mêrên wan bû.
Merivên Elî Mêrdan li Kirmaşanê, piştî du salan ji dorpêçkirina hêzên Zendê, teslîm bûn û Kerîm Xan ji wan rizgar bû, di demeke kurt de careke din bi Elî Mêrdan re rû bi rû hat û yê dawîn têk bir û Mistefa Xan jî girt. Elî Mêrdan, bi Siltan Husenê II re revîya lê piştî demekê kurt de wî kor kir û wî şand Iraqê.
Serwerî
Demek şûnda Kerîm Xan, Elî Mêrdan Xan û mîrekî din ê Bextiyarî bi navê Ebulfeth Xan Bextiyarî, li hev kirin ku, welat di navbera xwe de parçe bikin û text bidin mîrê Sefewî Îsmaîl III. Lê piştî ku Elî Merdan Xan Îsfehanê dagir kir û Ebulfeth Xan kuşt, hevkarî bi dawî bû. Paşê Kerîm Xan Elî Mêrdan Xan kuşt û ji xeynî Xorasanê ku ji aliyê Şahrûx dihat gêrandin, tevahiya Îranê bi dest xist. Lê dîsa jî Kerîm Xan, sernavê Şah ji xwe re negirt, navê Vakil e-Raaayaa (Nûnerê Gel) tercîh kir.
Dema ku Kerîm hukumdar bû, Fars ji wêraniya şer a 40 salan xilas bû, ji welatê wêrankirî re hestek nû ya aramî, ewlehî, aştî û bextewariyê peyda kir. Salên, ji sala 1765 heta mirina Kerîm Xan di sala 1779, bû lûtkeya Serwerî ye Xanedana Zend. Di dema desthilatdariya wî de, têkiliyên bi Brîtanyayê re hatin vegerandin û wî destûr da, Şîrketa Hindistana Rojhilat, ku li başûrê Îranê xwedî cihekî bazirganiyê be. Wî Şîraz kir paytexta xwe û ferman da ku li Şîraz, gelek projeyên mîmarî bê avakirin. Kerîm Xan, şeş mehan nexweş bû. Paşê di 1ê adara 1779an de mir, bi îhtimaleke mezin ji ber tûberkuloz (êşa zirav) bû. Ew piştî sê rojan li "Baxçê Nazar" (niha bi navê, Kevnargeha Pars tê zanîn) hate naştin.
Şerê bi Împeratoriya Osmanî (1775-1776)
Di sala 1774an de, waliyê Memlûk ê parêzgeha Osmanî ya Iraqê, Omer Paşa; dest bi midaxeleya kar û barên mîrektiya xwe ya bindest a Baban kir. Piştî mirina selefê wî Silêman Ebû Leyla Paşa, di sala 1762an de, her ku diçû Omer Paşa zêdetir dest Mîrektiya Baban ê bin waliyê Zendê yê Erdelan, Xosrow Xan Bozorg, dida. Ev yek bû sedem ku Omer Paşa, mîrê Baban Mihemed Paşa ji kar dûr bixe û Abdolla Paşa wek mîrê nû destnîşan bike.
Sedemên din jî hebûn ji bo Kerîm Xan şer îlan biki; Meşhed, Perestgeha pîroz Îmam Riza lê bû, ne di bin kontrola Zend de bû. Bi vî awayî tê wê wateyê ku ketina azad a pîrozgehên Iraqê ji bo Kerîm Xan li gorî şahên Sefewî û Efşarî girîngtir bû. Artêşa Zand nedilxweş bûn û piştî ku Zekî Xan li Girava Hurmuzê xeletiyên şermezar kir, wan xwestin navûdengê xwe vegerînin.
Hêzên Zendî yên di bin serokatiya Elî-Morad Xan Zend û Nazar Elî Xan Zend di demeke kin de bi hêzên Paşa re li Kurdistanê ketin pevçûnan. Elî-Morad Xan Zend û Nazar Elî Xan Zend, li wir ber xwe dan. Sadeq Xan Zend jî, bi artêşeke 30.000 kesî, di Nîsana 1775an de Besrayê dorpêç kir. Eşîra Ereb, al-Muttefîq bi waliyê Besrayê re hevalbend bû lê bêyî hewlê Sadiq Xan bide bi lez vekişiyan. Erebên Benû Ke'b û Buşehrê jî, keştî û xwariş dan Sadeq Xan.
Silêman Axa, ku fermandarê keleha Besrayê bû. Bi biryar li hember hêzên Sadeq Xan li ber xwe da, ev berxwedan sedema dorpêçkirin salekê bidome. Henry Moore, ku pêgirî Şîrketa Hindistana Rojhilat bû, êrîşî hinek keştiyên embarên Sadeq Xan kir û hewl da ku Şet el-Ereb asteng bike. Dawîkê jî çû Mumbaî ye. Çend meh şûnda, di meha Cotmehê de; komek keştiyên Omanê, alîkariyên leşkerî û xwarîş dan Besrayê, ku bi awayekî berçav morala hêzên wê bilind kir. Lêbelê, êrîşa wan ya hevbeş roja din lerz bû, keştiyên Omani di dawîyê de çû Muskatê (Masqat) ku ji windahiyên din dûr bikevin.
Piştî demeke kin, hêz -ji bo alîkariyê Bexdayê bikin- gihîştin lê ji hêla Xezayîl, eşîreke Erebên Şîa, bi hêzên Zend re hevalbend bûn û wan hêzen têk birin. Di bihara 1776an de, dorpêça teng ji aliyê Sadeq Xan ve bû sedema ku parêzvanan bikeve li ber xelayê; beşeke girîng ji hêzên Besrayê Silêman Axa terikandin, ji ber gotegotên serhildanek muhtemel Suleyman Axa di 16ê de xwe radest kir.
Siltanê Osmanî yê jêhatî Mistefa III (r. 1757-1774) miribû û birayê wî yê bikêmasî Evdilhemîd I (r. 1774-1789) li şûna wî ketibû û tevî ku têkçûna dawî ya Osmaniyan ji Rûsan re jî, bersiva Osmaniyan a ji Şerê Osmaniyan-Îranê re gelekî hêdî bû. Di Sibata 1775an de, berî ragihandina dorpeçkirina Besrayê û dema ku enîya Zagrosê demkî aram bû; balyozê Osmanî, Vehbî Efendi şandin Şîrazê. Ew di heman demê de ku Sadeq Xan Besra dorpêç kir, gihîşt Şîrazê. Lê ew nexwedîyê desthilatî bû ku li ser vê krîza nû gotûbejan bike.
Di sala 1778an de Kerîm Xan bi Rûsan re ji bo êrîşeke hevpar a li Rojhilatê Anatolyayê lihevkirinek çêkir. Lêbelê; ji ber mirina Kerîm Xan di 1ê adarê 1779 de, êrîş qet pêk nehat.
Serkevtin
Piştî mirina Kerîm Xan, şerê navxweyî dest pê kir. Zekî Xan, hevalbendiyek bi Elî-Morad Xan Zend re kiri bû, kurê Kerîm Xanê yê biçûk Mihemed Elî Xan Zend wek mîrê nû yê Zend ragihand. Lê Şêx Alî Xan û Nazar Elî Xan, ligel tevî navdarên din, piştgirî da Ebol-Feth Xan Zend (kurê Kerîm Xan). Lê piştî demeke kin Zekî Xan; Şêx Elî Xan û Nazar Elî Xan xapand, derxist derweya keleha Şîrazê û serjê kir.
Emmering, Ebersberg
Emmering şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Hesenaway Qaşux
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Ḧesenaway qaşux 71 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 14 e.
Aubigny-en-Laonnois
Aubigny-en-Laonnois, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Evdaldede
Evdaldede (bi tirkî: Abdaldede) taxeke bi ser Sûra parêzgeha Diyarbekirê ve ye.
Şehîd
Şehîd, pakrewan an jî cangorî, kesek e ku jiyana xwe ji bo riyeke pîroz a ayînî, siyasî û hwd dike gorî. Peyv di wan salên dawîn de gelekî polîtîze bûye, bi taybetî ji aliyê PKKê ve hatiye bikaranîn, wiha gelekî kuştiyên siyasî ji aliyên dewletan an rêxistinan ve wek şehîd tên danezan.
Bezvan
Bezvan gundekî ser bi navenda bajarê Heris li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Wildau
Wildau bajarokekî navçeya (Landkreis) Dahme-Spreewald li Brandenburg, Almanyayê ye.
Koxpinîg
Koxpinîg an jî Goxbinik, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Xingtai
Xingtai, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Hebeiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2015an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 7.294.400 kesî
Lolan (eşîr)
Lolan navê eşîreke Kurdan e. Êv eşîr bi taybetî li Serhede û Dêrsime dijî. Li Behdînan Lolan gundekî Biradostane. Li Dêrsim û Serhede jî Lolan anku Lolic.
Beşek ji eşîra ku li ser sînorê Iraq-ranê dijî piranî Soranî ye û çend kes bi Goranî (Hewramanî) diaxifin.Goranî jî bi Elewîtiya xwe yaresanî navdar in. Wan yekemîn xebatên edebiyata Kurdî hilberandin û ev bi Elewîtiyê vegotin. "" "Ya herî nêzîkê Goranî ango Hewramani Zazaki Polonî ye. Her weha, piraniya Eşîra Lolan li ser sînorê başur Iraq-Iranianranê Sunî ne.
Mirovên deşta Çewlikê; Zaza, Îzol, Lolo, Halti, Çevkani, Şekaği1, Kiki, Bisyani, Murki, û idizdî eşîrên Kurd in, û ew bi sedhezaran heywanên xwe ve diçin çiyayê Bingöl û jiyanek taze dibînin û rastê (baca) dezgeh didin vezîr vezirê Erzurumê. Berhemên çiya; Di avhewa pêncemîn de ji bîst û neh çiyayên herî hilberîner ev çiyayê Bingöl e. Gelek celeb nebat û giha, û her weha gihayên kîmyewî hene. ("Ewliya Çelebî Seyahatname")
Pt
Pt kurtenavê Platîn e.
Malangawa
Malangawa, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Jimare 2 (Province No 2) de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2011an hêjmara gelhe ya bajarê 46.516 kes hatiye hejmartin
Saint-Péravy-la-Colombe
Saint-Péravy-la-Colombe, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Notre-Dame-de-Livaye
Notre-Dame-de-Livaye, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
1672
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Daxistan
Daxistan an jî Komara Daxistanê (rûsî: Респу́блика Дагеста́н, Respublika Dagestan) welatekî li bakûrê Qefqazê ye. Zimanên Daxistanê rûsî û qefqazî ne. Di Daxistanê de gelekî rutuls, rûs, çeçen, azerî, gurcî û kurd dijîn. Li Daxistanê Neft û Gaz têne dîtin.
Didier Anzieu
Didier Anzieu (jdb. 8ê tîrmehê 1923 li Melun - m. 25ê çiriya paşîn 1999 li Paris) psîkoanalîstek navdar ê fransî bû.
Ew bi xebatên xwe yên li ser teoriyên Sigmund Freud û dînamîka komî tê naskirin. Bi navê "Çerm-Ez" angaştek wî heye. Ew raman û ceribandinan wekî çerm û goşt dibîne. Kesayetî yan formata ramanê ji ceribandinên têkiliyan tê.
Zirndorf
Zirndorf yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Fürthê li herêma Bavyeraê ya Almanyayê ye.
Didier Anzieu
1945 Anzieu dest bi École normale supérieure dike ku Jacques Lacan jî li wir e. Piştî fîlozofiyê dest bi perwerdeya psîkolojiyê dike li cem Daniel Lagache ku sala 1951 dibe asîstanê wî. Anzieu xwe dide warê Psîkolojiya klînîkêyê û bi taybetî psîkodrama û testên projektîv.
1954 Anzieu dibe profesorê klînîk pîkolojiyê li Strazburg. Sala 1963 wî vedixwînin Sorbonne.
Stûnê, Mêrgesor
Stûnê an Stînê, gundekî bi ser navçeya Herkî Binecih ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Matha, Charente-Maritime
Matha, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Tendûrek, Erdîş
Tendûrek, gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.
Bender Ebbas
Bender Ebbas (bi farisî: بندر عباس) bajarek li başûrê Îranê ye û li gora hijmartina meha çile ya sala 2006 an 462.692 kes lê dijin.
Bender Ebbas, paytexta parêzgeha Hurmizganê ye.
Stilîl
Stilîlê (bi  tirkî: Akarsu), bajarokekî girêdayî navçeya  Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê  ye.
Kamiran Hec Ebdo
Kamiran Haj Abdo (Kamiran Hac Ebdo) an jî Kamiran Bêkes nivîskarekî kurd e, di sala 1966an de li Başûrê Rojavaya Kurdistanê, li herêma Efrînê ji dayîk bûye. Dibistana seretayî heta lîsê li bajarê Helebê xwendiye. Dûra diçe Kroatiyayê (Xirvatistanê) û li wir dest bi xwendina bijîşkiyê dike. Di sala 1993 xwandina li zanîngehê kuta dike û dest bi bijîşkiyê dike.
Ji sala 2000î û vir ve li Almanyayê dijî. Helbest û nivîsên Dr. Kamiran Bêkes di gelek kovarên kurdî ên mîna Newroz, Pênûs, Pirs de hatine weşandin.
Êzonofîl
Êzonofîl an jî bi zimanê ingîlîzî "eosinophil" cureyek ji xirokên spî ye. % 2-4 ê xirokên spî ji êzonofîlan pêk tê. . Boyaxêk asîdî ya bi navê êozîn(eosin) rengê sor-porteqalî dide danikên êzonofîlê. Êzonofîl navê xwe ji boyaxê digire. Dendika êzonofîlê du an jî sê lobî ye. Danikên êzonofîlê molekulên dijhîstamîn(antîhîstamîn) lixwe digirin. Hin danikên nêtrofîlê li dij kurmên mişexwer(parazîtî), molekulên jehrî(toksît) lixwe digirin. Kurmên mişexwer bi gelemperî ji ber xwarina xurekên nepijiyayî ve dikeve nav laş. Loma heke di nav xwînê de hejmara êzonofîlan ji hejmara asayî zêdetir be, ev rewş nîşaneya kulbûnî, alerjî an jî di nav laş de hebûna kurmên mişexwer e. Wekî mîna Nêtrofîl û bazofîlê, êzonofîl jî xaneyên danikî yên xiroka spî ye
Olîngîto
Olîngîto (Bassaricyon neblina), ew navê spanî ku li cureyekî rakûnan dikeve ku nû hatiye diyarkirin di sala 2013an li çiyayên Andê li Ekuador û rojavayê Kolombiyayê. Navê olîngîto biçûkirina navê olîngo ku cureyekî dişibê wî.
Şayes
Dirêjiya olingîto digihîje 35 cm.
Dualîzm
Dualîzm, (bi kurdî; "duî", "duîtî", "dualî", "dualîtî") xateka bi pergal e felsefî e tîgihiştînî ku bandûra wê li felsefe û fîlosofên ku piştre derketiya bûya ya. Koka gotinê "du" û yan jî "do" ya. Du, di kurdî de wateya didu tiştan a. Di temenê pirraniya hizrên ku li mesobotamîk de heya. Zerdeşt, ew bi felsefe kir û di deme xwe de hanî ser ziman. Bi têgihiştina afirandina "Ahûra Mazda" û "Ehrîman" hanî ser ziman. Ahrîmen xirabiyê û ne başiyê nimînêr dike. Ahûra mazda qancî û başiyê nimînêr dike. Qancî û xirabî timî li ber hevdû di şer de bûna. Bi vê yekê re, aliyekî têgihiştina dûalîsmê tê ser ziman. Piştî Zerdeşt re, çend Felsefe û Filosof hatin û çûn bandûra wê têgihiştinê bi têgihiştin û felsefeye ku wî afirand re lê bû. Bi teybetî di ola Êzîdîtîyê de, divêt ku mirov bahse wê bike. Li temenê qancbûnê bi li dijî xirabiyê re felsefe êdîtiyê, ev têgihiştin di demên wê yên berê de rûniştiya. Piştî êdîtiyê re olên yek-xwûdayî ên weke Cihûtiyê, Filehiyê û Misilmantiyê bixwe jî, di wan de bicihbûya. Minaq, têgihiştina "Bihûşt û Dojeh"ê ku mirov hildê li dest, mirov wê di hemû olan de bibînê. Ev têgihiştin, bi xwe re, wê di olan de bicih dike. Dîroka wê xata felsefik, dem bi dem bûya xwediyê pêşketinê bi demê re. Di têgihiştina Manî de jî heya û Manî hinekî felsefe wê haniya ser ziman.
Korte dîrok û demên dûalîsmê di dîroka hizir de
Di demê de her felsefeyên ku hatina û afirîna, ji aliyekî çav lê daya. Bandûra vê hizrê li pêşketina li ber derya reş ya girêkê bixwe jî bûya. Li Kurdistanê, piştî Zerdeşt re wê Babek, Mezdek, Manî û hwd werin û derkevin. Bi wê re divêt ku mirov bêne ser ziman ku çend beşên ku mirov bi taybetî wan bêne ser ziman hene:
Giyan û laş
Giyan û laş, du bêjeyên ku mirov wan bi teybet hilde li dest in. Di dûalîsmê de giyan û laş, bi teybetî bi felsefe wê re tê ser ziman. Giyan, ya ku di afirêne ya. Laş, qalibê wê ya, darêjka wê ya. Di demê re ew diguharê lê giyan dimêne. Giyane serdemî heta ku neçê cem xwûdê wê bijî
Feze û dem
Dem û feze, di dûalîsmê de du gotinên teybet ên bingihîn in. feze, di baweriya wê de, "bêbînitî"ya. "Hemû tişt tê de dalaqandî ya."
Damme, Dümmer
Damme, yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Vechtayê li herêma Saksonya Jêrîn ya Almanyayê ye.
Dualîzm
Jiyan û mirov
Jiyan li dunyê bûya ku weke azmûneka ku mirov ya ku mirov wê têre herê ya. Ji ber ku mirov wê baş bi buhurêne jî, destûr û xal, zagonên ku xwûdê çêkirina hene û divêt ku mirov li wan binerê û bi wan riya xwe bibîne.
Di felsefeyên ku hatina de bandora dûalîsm
Bandora dûalîsm, li ber felsefeyên ku piştre hatina pirr bûya. Bi taybetî, li rojava, filouofên weke Kant, Huûmê û Destcartes û hwd, bandora wê hizrê li ser wan bûya. Kant, bi taybetî, ku wî jî ji Hûmê girtiya, li ser wê disekinê. Di wê temenê wê de, hizreke ku xwe diafirêne. Di roja me de, bi Dûalîsmê re, têgihiştinaka mezin bûya. Bi teybetî, piştî ku felsefe û çanda Asya ku bandora xwe hem li rojava da nîşandin, êdî bi wê re ew jî ket rojevê de. Lê Ev hizir û xat, xataka mezobotamik a. Mirov karê bêje ku di hemû hizrên ku koka ji mezobotamya ya, di wan de mirov karê şop û an jî bandûra vê hizra dûalîsmê bibînin. Bi vê re êdî hin bêşên din ku ji vê hizrê hatina afirandin û derxistin hene.
Dualîzma mirovî
Dualîzma mirovî ku mirov ji aliyê keseyetê hilde li dest, bi wê weha tê ser ziman. "laş û giyan" ku jev weke dualiyan tê zanîn in.
Dualîzma Politikî
Deme ku di rêveberiyê de di têgihiştin jev cuda hebin û bi hev re ne jev bin û car bi car jî, weke deme deme Şoraşa firansa ku bi hev re li ber hevdû bin dihê jiyin. Di aslê xwe de, ev hemû têgihiştina di welatan ya muhalafetê ku partiyak tê ser kar û yek dikeve muhalafetê de, ji vê têgihiştinê afiriya û ketiya fermiyetê de. Bi vê yekê re, Dualîzma politk, ji aliyê ahlaq, felsefe, û hwd, bi serê xwe di roja me de xata xwe ya pêşketinê daya ava kirin.
Dualîzma Maf û azadiyê
Di roja me de, êdî ev jî weke şaqakekî wê, afiriya û bûya. Mafê, mirov mafê netewî û hwd, di wan de jî di temenê wan de dihê ser ziman.
Dostelî, Şhînbeg
Dostelî (bi tirkî: Çubukdiken), gundekî bi ser navçeya Şahînbega Dîlokê ve ye. .
Bîjen Kamkar
Bîjen Kamkar, muzîkvanê kurd e. Di sala 1949an de li bajarê Sineyê hatiye dinê. Ew yek ji sitranbêjên koma Kamkaran û herwisa jenyarekî navdar ê tar, rubab, tumbek û defê ye.
Silo Qiz (kirmanckî)
Silo Qiz, Sılo Qıc, Zerê Dersimde hetê cand û hunerde cayê xo zof girso. Kam ke wazeno ser tarix û candê dersim de cî bumuso gerek ke weggê dey gos bido.
Silo Qiz 14.12.2019 de şiyo heqiya xo.
Pondaurat
Pondaurat, komuneke li departmenta Girondaya Fransayê ye.
Hêrgiz
Hêrgiz, gundekî bi ser navçeya Kop a Mûşê va ye.
Orenhofen
Orenhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Saint-Père-sur-Loire
Saint-Père-sur-Loire, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
Notre-Dame-d'Estrées-Corbon
Notre-Dame-d'Estrées-Corbon, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Zirkan
Zirkan anku Zirkî êleke kurdan li Serhed, Amed û Kebanê ye.
Gottlieb Daimler
Daimler û hevkarê xwe Wilhelm Maybach sala 1885ê motoreke benzînê çêdikin û viya di duçerxeyekê de diceribînin. Ev yekemîn motorçerxe ye.
Sala 1890ê Daimler Motoren Gesellschaftê (DMG) dadimezirînin û yekemîn otomobîla xwe sala 1892ê de difiroşin. Sala 1924ê fîrmaya wan tevlî fîrmaya Karl Benz Benz & Cie. dibe û sala 1926ê de navê fîrmayê dibe Daimler-Benz AG ku ev îro girêdayî Daimler AGê ye.
Talat
Talatê gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê ye.
Xirbê Çalî, maleke pir kevn e di gundê Talatê de, ew bi xwe Mala Seyid Osmanê Seyid Husên e.
Barbra Streisand
Barbra Joan Streisand (jdb., Brooklyn, New York), stranbêj, fîlmçêker, derhêner û aktrîsa amerîkî ye.
Piştî destpêkirina kariyera tomarkirinê ya serfiraz a di salên 1960an de, Streisand di dawiya wê dehsalê de fîlim kişand. Wê li Keçika Funny a rexnegir, ku ji bo wê xelata Akademiyê û Xelata Kureya zerin ji bo Lîstikvanê Baştirîn xelat stend. Fîlmên din ên wê hene The Owl and Pussycat, The Way We Were, and A Star Is Born, ji bo wê ew xelata xwe ya akademiyê ya duyemîn wergirtiye, ji bo mijara evînê "Evergreen", ku jina yekem e ku ji berhevnavê hate honandin, muzîkê kom dike. Bi derketina Yentl re di 1983 de, Streisand bû jina yekem ku di fîlimek mezin a studyoyê de nivîsand, hilberandin, derhêner û stêrk kir. Fîlim ji bo Best Motion Picture Musical-ê Oskar xelat girt. Streisand her weha xelata Xelata Kureya Zêrîn ji bo Derhênerê Best wergirt, bû jina yekem (û heta îro tenê) jina ku wê xelatê xelas dike Streisand yek ji hunermendên tomarê herî firotanê yên hemû deman e, bi zêdetirî 68,5 mîlyon albûmên li Dewletên Yekbûyî û bi tevahî 150 mîlyon tomarên tomar ên li seranserê cîhanê têne firotin ku ew di nav top- hunermendên firotanê yên ji hêla Komeleya Pîşesaziya Teyranîn ên Amerîkayê (RIAA) ve hatine naskirin. RIAA û Billboard Streisand wekî tomara ji bo 10 albûmên herî top ên hunermendek tomara jin dihesibîne: ji sala 1963an ve 34 hebî ne. Li gorî Billboard, ew tomarê jinê yê ku herî zêde yek albûmê pêk tîne (11). Billboard her weha li ser charta xwe ya 200-ê û yek ji hunermendên herî mezin ên hemî demên xwe li ser tabloya xwe ya Hot 100 de ew wekî jina herî mezin a hemû deman nas dike. Streisand bi tenê hunermendê tomarê ye ku di Dewletên Yekbûyî de 53 albûmên zêr, 31 albûmên platîn, û 14 albumên pir-platinum li Dewleta Yekbûyî de albûmek yek-yek heye.
Malbat
Streisand di de, li Brooklyn, New York, ji keça Diana (dayik Ida Rosen) û Emanuel Streisand hat dinê. Dayika wê di ciwaniya xwe de xwedan soprano bû û di muzîkê de karekî fikirand, lê paşê bû sekreterê dibistanê. Bavê wê di dibistanê de mamosteyek dibistana navîn bû, li wir ew yekem civiyan. Malbata Streisand cihû bû. Bapîrên bav û bapîrên wê ji Galîçiyê (Polonya-Ûkrayna) û neviyên dayika xwe ji împeratoriya rûsî koçber bûn, ku bapîrê wê kantor bû.
Di tebaxa 1943an de, çend meh piştî rojbûna yekem a Streisand, bavê wê di 34 saliya xwe de ji ber komplîkasyonên vegirtineke epîleptîk mirin, dibe ku encama birînek serê ya salên berê bûbe. Malbat di nav xizaniyê de ket, li gel ku dayika wê wek muhasebevan dişixulî jî. Wekî mezinek, Streisand di wan salên xwe yên pêşiyê de her dem xwe mîna "bêkes" û "ji civatê dûrxistî" hest dikir, û şirove dikir, "Bavê her kesekî din dawiya rojê ji karê xwe dihat malê. Yê min newisa bû." Dayika wê hewl dida ku fatûrayên wan bide, lê nekaribû bala xwe bidaya keça xwe, lewma "Dema ku min ji dayika xwe hezkiririnê dixwest, wê ji min re xwarin dida", Streisand dibêje.
Streisand bi bîr dixe ku dayika wê xwediyê "dengek mezin" bû û carcaran nîv-profesyonel stran digotin. Di dema ziyaretekê Catskillsê de dema ku Streisand 13 salî bû, wê ji Rosie O'Donnell re got, ew û diya xwe çend stran li ser teybê tomar kirin. Wê demê cara yekem bû ku Streisand xwe wekî artîstek derxiste pêş, ku ew jî bû "gava yekem ya îlhama" wê.
Perwerdehî
Streisand pênc saliya xwe de dest bi xwendinê dike li Ortodoksê Cihûyan Yeshiva ya li Brooklyn, New Yorkê. Ew li ser her tiştî ronî û meraqdar dihate pejirandin, lêbelê, bêyî disiplîn bû, gelek caran bersiva pirsan ne di dem û şûna rast de dida. Ew piştre ket Dibistana Giştî 89 ya li Brooklyn, û di wan salên destpêka dibistanê de dest bi temaşekirina televîzyonê kir û çû fîlimê. "Min her gav xwest ku ez bibim kesek, bibim navdar ... Tu dizanî, ji Brooklyn derkeve."
Streisand ji hêla kesên din ên li taxê ve bi dengê xwe dihat naskirin. Li gel zarokên din ew bi bîr dixe ku li ser pêla li pêşiya avahiya apartmanê xwe rûniştî û stran digotin: "Ez keçika ku li ser blokê bi dengê baş hatî hesibandin bûm." Ew jêhatîbûn bû rêyek ji bo ku bala însanên din bikişîne ser xwe. Ew pir caran li korîdora avahiya apartmanê ya ku li dengê wê wesfê dengvedanê dida, disitirî.
Ew cara pêşîn li sehneya meclîsa PTA-yê stran got, ku ew bû serkeftinek li cem herkesê lê dayika wê, ji xeynî dayîka wê ku bi piranî li ser keçika xwe rexnedar û hesas bû. Streisand hat vexwendin ku di dawetan de û kampa havînê de stran bêje, tevî ku di neh saliya xwe de di pêşbirka dengê ya MGMê de neserkeftî bû. Wexta ku ew sêzdeh salî bû, dayika wê dest bi piştgiriya keçika xwe kir, alîkariya wê kir ku teybeke demo ya çar-stranî çêke, ku stranên "Zing! Went the Strings of My Heart", û "You'll Never Know" dihewand.
Armanca wê ya bingehîn ew bû bibe aktîrtek. Ev xwestina wê xurttir bû dema ku wê lîstika xwe ya yekem a Broadwayê The Diary of Anne Frank dît, di 14 saliya xwe de. Stêrka di lîstikê de Susan Strasberg bû, aktorê ku ew dixwest bi zarê wê bike. Streisand li pirtûkxaneyê dest bi derbaskirina wextê xwe yê vala kir, bi xwendina biyografiyên lîstikvanên di qonaxên cuda de yên mîna Eleanora Duse û Sarah Bernhardt. Wekî din, wê dest bi xwendina novel û lîstikan û xwendina teoriyên lîstîkan ên Konstantin Stanislavski û Michael Chekhov kir.
Di havîna 1957an de, ew yekem tecrûbeya xwe ya qonaxa yekem wekî fîguranek li Playhouse li Malden Bridge, New York wergirt. Li peyî wê perçeya biçûk ji hêla rolek wek xwişka zarokeke li Picnic û yek jî wek vampîrek li Setk Desk hat. Di sala duyemîn a wê de, wê xebatek şevê li Cherry Lane li Greenwich Village girt ku bû alîkarê pişt perdeyê. Gava ew piçek jî biqidem bû, wê ji bo perçeyek piçûk di Driftwood de vedibêje, lîstikek ku li qada serdavê ya li navenda bajarê bû. Hevêrka wê di Driftwood de Joan Rivers bû.
Ew di çileya 1959an de mezûn bû, di 16 saliya xwe de, ji Erasmus Hall, û li gel daxwazên dayika wê ku ew ji karûbarên pêşandanê dûr bimîne, wê hewl da ku ser sehneya New York City bi roleke cih bigire. Piştî xaniyek piçûk kirê kir li ser kolana 48-an, di dilê navça şanoyê de, wê her karekî ku ew bikaribe pê re têkildar be, qebûl kir û di her fersendê de, qonaxên ofîsên roldîtinê pêk anî.
Zittau
Zittau yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Görlitzê li herêma Saksonyayê ya Almanyayê ye.
Helîme
Helîme, penîrê jajiyê, yan xalûmî (yewnanî Χαλλούμι) penîreke nerm ê ji şîrê dewar an bizinê ye. Li girava Kîprosê deng vedaye. Ji vir 2000 sal berê jî li vê giravê dihatibûye xwarin. Wekî penîreke kîprosî tê binavkirin lê wan jî ji gelê bedewî girtine.
Bedewî ji şîrê mihê çêdikin. Dişibe Mozzarellaya îtalî. Penîrê jajiyê di arxavkê de, tenê yan bi zebzeyekê tê qelandin jî li mozzarelllaya îtalî pirranî bo taştê yê tê bikaranîn û naqelînin.
Tirkiye û doza helîmeyê
Dewleta Romê (Tirkiye) sala 2007'ê, bi daxwaza fermî ya wezerata çandiniyê ya bakurê Kîprosê serî li YE'yê dide ku vê penîrê li ser navê tirkan tescîl bike. Daxwazî di tîrmeha 2010'ê te tê redkirin. Tirkiye îcar jî li hundir têdikoşe û di 7'ê tîrmehê 2010ê de, Enstîtuya Patentê ya Tirk jî viya li ser navê "tirkên bakurê Kîprosê" tomar dike û wekî markayek tirk viya bi fermî tescîl dike.
Ji sala 2008'ê ve ji aliyê şaredariya Lefkonîkoyê (Λευκόνοικο, bi tirkî kirine Geçitkale) ve, li ser navê vê penîrê festîval tê lidarxistin. Ev penîr ji bedewiyan belav bûbe jî, her sal di vê festîvalê de wekî penîrekî tirk tê pîrozkirin.
Çêkirin
Şîrê teze û to di germiya laşê mirov de tê germkirin, av û xwê tên tevlîkirin û bi hevre dîsa tên germkirin. Ava wê tê darivandin, hinekê tê rawestandin.
Bi qasê bêçiyê divê stûr be û wekî çargoşeyî tê parîkirin. Parîyên penîrê di nava jajiyê de bi qasî 10 deqeyan dikelînin. Ji nava jajiyê dertînin, xwê û pûjanê pê werdikin. Li bakurê Kurdistanê, li hin deveran bi tesîra zimanên cîranan jê re penîrê teleme jî dibêjin.
Sipkî
Sipkî yan jî sipkan, yek ji konfederasyona eşîrên kurdan e û yek ji eşîrên mezin ên Kurdistanê ye. Sipkî bi baweriya xwên berê êzîdî bûn û di sedsala 18em de ji ber komkujiyê ji herêma Şingalê belavê cihên xwe yên niha bûne. Bi taybetî li Dutax, Panos, Dîxor, Erdîş, Agirî, Milazgir, Elcewaz, Xinûs, û li Qers, Erzirom, Wan, Îdir, Erdêxan, Bedlîs û Mûş Şirnex Sêrt  Êlih  Amed  Mêrdîn  dijîn. Li Başûrê Kurdistanê bajarên Zaxo û Dihokê dijîn, bi navê Silêvanî tên naskirin. Di nava Kurdên Anatolyê de jî gelek sipkî hene. Ên ku li van deran dijîn bûne misilman. Hinek jî li Ermenistan û Gurcistanê dijîn û êzdî ne. Helbet li Kurdistan, Qefqasya, Tirkiye û Ewropayê jî belav bûne.
Dîrok
Di navbera salên 1829 û 1854 û 1877an de şerên ku di navbera tirk û rûsan de derketin sipkî ji aliyê rûsan bûn û şer kirin. Eşîra sipkî bi eşîra heyderî ve rehet nedane Dewleta Osmanî.
Qonye
Kulu, Cihanbeyli
Gundên Sipkî yên li Ermenistanê
Асланлу(Eslanlû), Асиблах(Asîblax), Зор(Zor), Аличалу(Alîçalû), Карахтин(Qerextîn), Аставлу, или Гунде Шеха(Astavlû), Кырблах(Qirbilax), Басинак(Basînek), Сойблах(Saybilax), Коджбаши(Qocbaşî), Ташушан(Taşûşan), Тярмашев(Germaşiv), Дамысхан(Demisxan), Хрбе сор(Xirbê Sor), Куч(Qûç), Хане(Xane), Гогырмас(Gogirmes), Карако(Qerequ), Гунде Ашо-Хусейн(Gundê Eşo Hisên), Бандамурад(Bendemûrad), Ташкорпи(Taşkorpî), Карахесар(Qerehesar), Чарсала(Çarsale), Омбла(Ombla), Дутах(Dutax). (Gund)
Axbaran
Çamûşvana mezin (Elegez), Pampa Kurdan, Korbilax
Cihên Sipkî yên li Gurcistanê
Tbîlîsî, Gûrya, Rustavî, Kutaisi, Telavî, Gardabani û Kobuletî. Piştî Şerê Cîhanî yê Yekem ji Ermenistanê koç kirine.
Navdarên eşîra sipkî
Yek ji Pêşmerge(Fermandar)yên sereke yên serhildana Agiriyê kurê Abdulmecîd Begê, Xalis Begê Sipkî ji vê êlê ye.
Siyasetmedar
Evdilvahîd Ehmedê ji Dihokê li Parlamena Kurdistanê(Başûrê Kurdistanê) parlamenterîya Partiya Demokrat a Kurdistanê dike.
Tomarqamîş
Tomarqamîş, gundekî gundistana Kulltepea navçeya Zêwyeê ye. Zêwye ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Tomarqamîş 414 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 75 e.
Forstinning
Forstinning şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ebersberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Şêxberat
Şêxberat, gundekî bi ser navçeya Kop a Mûşê va ye.
Twitch
Twitch an Twitch.tv spora elektronîkî û lîstika vîdyoyê platforma dîtina zindî.Di Hezîrana 2011 de ji hêla damezrînerên Justin.tv Justin Kan û Emmett Shear ve hate damezrandin.Her meh ji 43 mîlyonî zêdetir temaşevanan re xizmetê dike.
Têzxerab
Têzxerab gundekî girêdayî navçeya Nisêbîn a girêdayî Mêrdînê  ye.
Movik
Movik hestîyekê laşê lawirên movikdar e ko masiya piştê pêkdiînin. Di laşê mirovan da bi awayekê asayî 33 movik hene.
Movikdar
Movikdar mezintirîn bin-tayê davdaran in û gelek lawiran berniyas ji vî bintayî ne. masî, dujî, mirx anku balinde, xijende û guhandar (ji wan jî mirov) ji movikdaran in.
Mihemed Brahîm Arcomandî
Ardjomandi gerînendeyê beşa klînîk psîkoterapiyê ya nexweşxaneya Tiefenbrunnê bû. Pirranî bala xwe dida etnopsîkoanalîzê. Herwiha li ser têkiliyên Îslam û civakê, baweriya şîa jî radiwestiya. Nexweşên ji Îranê bûn diçûn cem wî.
Zörbig
Zörbig yek ji bajarên navçeya (Landkreis) Anhalt-Bitterfeldê li herêma Saksonya-Anhaltê ya Almanyayê ye.
Les Mathes
Les Mathes, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Sîkhîzm
Sîkhîzm, ku wekî Sîkhî jî tê zanîn (bi zimanê penjabî: ਸਿੱਖੀ Sikkhī, ji peyva ਸਿੱਖ, Sikh, ku tê wateya şagirt, lêger an xwende) dîn û felsefeyek hindistanî ye ku li herêma Pencab a parzemîna Hindistanê peyda ye, ya ku li dora dawiya sedsala 15an de hatiye avakirin. Ew baweriya rêxîstî ya herî dawî hatî damezrandin e û pêncemîn-mezin ola cîhanê ye,  bi nêzîkê 25-30 mîlyon alîgiran (li gorî statîstîkên destpeka sedsala 21an).