cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xewna hişar
Xewna Lusîd (bi îngilîzî: Lucid dream) di dema ku mirovek di xewnê de dibîne û di ferqê de bê, ji wê rewşa xewndîtinê re tê gotin. Xewn, ji aliyê psîkolojiyê ve, pirr awayên wê yên têne salixkirin hene. Ev rewşa xewnê, yek ji wan rewşan e. Bi taybetî, li ser vê awayê xewnê, pirr cerb hatine kirin û ji ber vê yekê, bûye gotinake ku hatiye nasîn di qada zanyariyê de.
Hemedan
Hemedan (bi farisî: همدان) bajarekî li rojhilatê Kurdistanê û paytexta parêzgeha bi heman navî ye. Di sala 2005an de hejmara niştecihên bajêr derdora 400.000 bû ku piraniya wan faris bûn. Wêkîdin li bajêr azerî, kurd (kurdên lûr), çend hezar ermenî û cihû dijîn.
Øvre Tysdalsvatnet
Øvre Tysdalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye. Gol dikeve aliyê rojhilata gundê ofrdalê.
Hemedan
Nav û dîroka bajêr
Hêgmetane navê kevin ê bajêrê Hemedan ye ku pêtexta Împeratoriya Medan bû. Hêgmetane bi watayê "şûna kom bûna gel" tê zanîn. Hêgmetane yek ji kevintirîn bajêrên Îranê ye. Danîştuwanî Hemedanî êsta pêkhatuwe le fars, azerî, kurd. Zorîne fars in. Hemedan zor car le layen farsekan û Împeratoryetî mengol û Teymûrewe wêran kirawe. Kurroj (Kurûş) kurrî Mendanay şazadey Medya, katêk ke dewlletî Madî dagîr kird, saman û keresey keltûrî Şarî Hemedanî bird bo şarî Parsa (Parsepolîs).
Famîleya dartehlokan
Famîleya dartehlokan (Simaroubaceae) famîleyeke riwekan e, di koma Sapindalesê de cih digire. Li navenda Ewropayê bo baxçevaniyê tên çandin. Navdara vê famîleyê dara girdîgaran (Ailanthus altissima) e. Hin ji vê famîleyê dar in, hin jî devî.
Ayasofya
Ayasofya (bi yewnanî: Ἁγία Σοφία, Hagia Sofia, "Hikmeta Pîroz"), dêreke kevnar a bîzansî ya taxa Eminönü ya Stembolê ye.
Adam Smith
Smith bandora mirov li ser civakê girîng dibîne. Parvekirin û têkiliyên di nava civakê de xwedî sazûmaniyek în. Bingeha dewlemendiyê ked e. Mirov çendî ezeperest (egoîst) be jî, tevlî civakê dibe û di pêşketina mirovahiyê de xwedî rol e. Li ser sermiyan xebat kiriye û pêşbirka aboriyê şîrove kiriye.
Ruud van Nistelrooy
Ruud van Nistelrooy (jdb. li Oss) lîstikvanekî goka pê (futbolê) yê berê ê holandî ye. Ruud van Nistelrooy ji aliyê FIFA'yê sê cara lîstikvanê futbolê ê cihanê hatê destnîşan kirin û weke yek ji baştirin listikvanê hemû dema tê dîtin.
Martin Luther
Li bajarê Eislebenê ji dayîk bûye û li zanîngeha Erfurtê perwerde dîtiye. Piştî perwerdeya xwe li zanîngeha Wittenbergê dest bi mamostetiyê kiriye. Luther li ser nakokî û sextekariyên dînê xiristiyaniyê sekiniye û li dijî wan derketiye. Cara yekem li dijî firotina endûljansê di 31ê Cotkar 1517an de angaşt û protestoyên xwe di bin 95 xalî de bi deriyê Kelheya Wittenbergê ve kiriye û li dijî sextekarî û olfiroşiyê derketiye. Ev yeka han dibe sedem ku Luther ji aliyê paşverûtiya dêrê ve bibe hedef.
Adam Smith
Pirtûka wî ya bi navê ("Dewlemendiya Netewan") ku di sala 1776´î de weşandiye navdar e. Di vê pirtûkê de pêşbirk û pêşketina aboriyê bi zîrekî şîrove kiriye.
Famîleya dartehlokan
Sîstematîk
Famîleya Simaroubaceae sala 1811'yê ji aliyê Augustin-Pyrame de Candolle ve, di Nouveau Bulletin des Sciences, publié par la Société Philomatique de Paris, 2, rûpel 209'ê de hatiye binavkirin. Cinsê herî navdar ê vê famîleyê Simarouba ye. Di famîleyê de 21 heya 22 cins, 95 heya 100 cure hene:
Geberabad
Geberabad gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Martin Luther
Lê roj bi roj alîgirên Luther jî zêdedibin. Şagirtên wî belavoka Papa diqelişînin. Luther him bi dozên ku li dijî wî vebûne re bilî dibe, him jî dest ji ger, waîz û civînên xwe nakşîne. Yekemîn car wergera Mizgînê (Încîl) bo almanî tê kirin. Luther dixwast ku hemî waîz û karên dînî bi zimanên herêmî were kirin ku mirov jê fêhm bike. Gundiyên almanan bi fikrên Luther dest bi serhildanan dikin. 50.000 gundî ji aliyê dûkên katolîk ve tên kuştin. Seranser Ewropa dikeve nîqaş û tevlîheviyê. Gel dibin du alî, hin fikrên Luther dipejirînin, hin jî li dij derdikevin. Ev yeka han civakê diguherîne, pêşde dibe.
Geberabad
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 492 kes (96 malbat) bûn.
Famîleya dartehlokan
Sîstematîk
Ev jî berê li ser Simarobaceae dihatin hejmartin lê lêkolînên molekûlarbiyolojiyê pê derxist ku ji Ixonanthaceae ne:
Martin Luther
Luther li dijî Papa û paşverûtiyê gotar û pirtûkên tûj dinivîsîne. Papa bi navê "berdevkê Şeytên" binavdike. Li dijî tirkan û cihûyan derdikeve. Hatina tirkan berî bi Ewropa rexne dike û gel hişyar dike. Luther biserdikeve û di gelek warên jiyanê û prînsîbên dînî de reforman pêk tîne. Ew wekî reformîstekî wêrek û serkeftî tê zanîn.
Stammham, Eichstätt
Stammham şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Ayasofya
Avahiya ku wek dêr hatibû lêkirin, heya demekê bû mizgeft û îro wek muzexane tê bikaranîn û li Eminönü, li aliyê ewropî yê Stembolê, hatiye lêkirin. Gava ev qubeya basîlîka di sedsala 6mîn de hate avakirin, weke mînakeke bèhempa ya mîmarî hate dîtin.
Gava Iustinianus bû împeratorê bîzansî, wî bi lêkirina ew meztirîn avahiya wê demê hêza xwe nîşanî hemû cîhanê da.
Ayasofya ji ber hemû taybetiyên xwe bi dîroka kûr a Împeratoriya Bîzansê ve girêdayî ye, ji ber ku bi lêkirin û hêza wê ya sembolîk xwediyê girîngbûneke bilind bû. Lewra ji aliyê oldarên xirîstiyan ve hê jî wek perestgeheke pîroz tê dîtin.
Di sala 1453an de gava Konstantînopolîs‎ ji aliyê osmanan ve tê fethkirin, çan û gelek xemilandinên xirîstiyan ên Ayasofyayê tên jêbirîn.
Ji ber hêjayiya xwe Ayasofya di sedsalên 16 û 17an de ji Împeratoriya Osmanî re bû mînak ji bo lêkirina mizgeftan. Wek mînak, mizgefta Siltan Ehmed û Mizgefta Şîn kopyeyên Ayasofyayê ne.
Lüchow
Lüchow, bajarekî navçeya (Landkreis) Lüchow-Dannenbergê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
Cend
Cend gundekî ser bi navenda bajarê Keleyber li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rişte
Rişte, êrişte berhemekê xwarinê, ji hevîrê ye. Cureyeke meqarneyê ye ku ji pelhevîrkê (hevîrê şikeva) tê çêkirin. Xwarineke kurdî ye, derbasê gelên cîran jî bûye. Li Asyaya Navîn jê re kesme dibêjin.
Hevîrê ristekirî û rişrişî
Peyva rişteyê yan êrişteyê ji peyva hevîrristeyê tê. Tê wateya hevîrê ristekirî, hevîrê rişrişîkirî, hevîrê li rêşkerê hatiye xistin. Bi heman navê derbasê romî (tirkî) jî bûye, dibêjin erîşte.
Bourguignon-sous-Montbavin
Bourguignon-sous-Montbavin, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Rişte
Hevîrê ristekirî û rişrişî
Di hin devokên kurdî de tîpa "ş" wekî "s" tê bilêvkirin. Bo mînak di kirmanckiya (kirdkî, zazakî, dimilkî) Dêrsimê de. Jê re êriste jî dibêjin.
Çêkirina wê
Li Kurdistanê jê gelek xwarin tên çêkirin, wekî zexîreyeke zivistanî temîn dikin. Ard (arvan), rûn, hêk, av û xwê ji têkela wê ne. Hevîr tê strîn, pelhevîrkan li ser daxwaze dibirrin. Ango ji hevîrê tê ristekirin.
Li parêzgehên Sêwas, Mûş, Meledî, Ezirgan, Erdêxan, Îdir, Qersê bo zivistanê çêdikin.
Hollands Kroon
Hollands Kroon, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Saint-Bonnet-sur-Gironde
Saint-Bonnet-sur-Gironde, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Léger-Dubosq
Saint-Léger-Dubosq, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Modernîzm
Modernîzm, peyva “modern” cara ewil bi şeklê “modernus” di dema sedsala 5an de derdikeve pêşiya me. Ev peyv jî ji bo veqetana heyama Mesîhî û heyama Pagan an jî Romayî hatiye bikaranîn. Peyva modern piranî hatiye bi wateya nû. An jî tiştê ku nû yan niha dest pê kiriye. Wek mînak di wêjeya tirk de peyva “cedîde” ango nû ji bo wêjeya nûjen hatiye bikaranîn: Edebîyat-ı Cedîde. Modernîzm, wek mêjûyî di sedsala 18an de digel geşedanên zanîstîû ramanî derketiye holê. Modernîzm ji bo wêjeyê têgeheke estetîst e. Armanc bi tenê “huner” e. Modernîte, serdestiya “mêjî” ye, “hiş” e. Mejiyê, digêjîne têgiha “geşedan” û “azadiyê".
Gava ku em dibêjin modernîzm, bêjeya “rojava” tê bîra me, ji ber ku li wir dest pê kirîye. Modernîte ne bitenê balafir, avahî, navenda dan û standinê ye, modernîte berî her tiştê, guhertineke paradîgmayê ye, jiyaneke sekuler e.
Di Wêjeya Modernîst de (an jî Nûjen) “Mirov”
Di Yewnana Kevnare de li nîvenda gerdûnê, dinya heye(Arîsto). Her tişt bi awayeke rêkûpêk (sîmetrîk) li dor dinyayê dizîvire. Di estetîka wêjeyê de jî teraz û sîmetrî heye. Di Îlyada û Odysseia ya Homeros de pîvana Heksametron heye. Di hemû peykerên Yewnanî de laş wekî hev e, bisîmetrî ye.
Serdema navîn a Rojavayê jî mîna Arîsto ye. Cudabûna wan bitenê ev e ku di herî dervêyî gilor de, bihuşt û dojeh heye. Dîsa sîmetrî û aheng heye. Mînak: Dante Alighieri-Komedyaya Xwedayî. Wekî wêjeya klasîka Rojhilatê. (Pîvana aruz)
Di serdema Ronesans û Ronîbûnê de, rastiya dînî, cihe xwe diterikîne hiş û zanîstê. Êdî ezmûn û çavdêrî hene. Êdî gerdûneke binîvdera dinê tune. Agahiyên pirtûkên pîroz tên beravajî kirin. Daringperestiya aqlî, dibe serdestiya xwezayê. Pêbaweriyeke mezin li zanîst re çêdibe. (Isaac Newton, Nicolaus Copernicus, Johannes Kepler, Galileo Galilei) Wek mînak helbesta binav Lavijên Konfusyus a Friedrich Schiller dikarin nişan bidin. Metnên serdama 19em de sêbareya duh-îro-sibê heye. Li Pirsên Li kû? Kêngê? Çawa? Çima? re bersivên misoger hene. Li wan berheman de dinyayeke nas, dinyayeke ku li xwendevanan re beyanî nîne, heye. Dozîneya Mîmetîk derbasdar e. Stendhal: “Roman, neynikeke ku di domahîya rê de tê gerandin.”Romana realîst a sedsala 18-19em de honaka hîmî, vegotina çîrokê ye.
Ramana skolastîk, bîrdoziya olî, feodal tên rexne kirin û dinyayeke sekuler tên afirandin. Piştî sedsala 16em pêvajoya takekesîbûn dest pê dike. Piştî Şoreşa Senayiya yekem, li berheman, mirov heta dawiya sedsala 19. de leheng e. Dogma tune, hiş, demokrasi, vîna azad heye. Wek mînak di Bihuşta Windaya a John Milton de, şeytan fikren xwe vedibije. Di Fausta Johann Wolfgang von Goethe de Şeytan û Xwedê li mercên wekhev de ne.
Serdema 19an
Di serdema 19an de serdestiya daringê dest pê dike. Felsefeya materyalîzm (Daringperestî) derbasdar e. Karl Marx dibêje ku:  “Binesazî seresaziyê çê dike. Binê her tiştî de aborî heye. Darwîn bi angaşta tekamûl dikeve qada zanîstê. Comte, bi pozîtîvîzmê derdikeve pêşberê me û bizava naturalîzm li bin bandora wan ramanan derdikeve holê. Rastiya fotografê derbasdar e. Êdî mirov ne leheng e, tebatî ye.
Serdema 20an
Di sedsala 20an de rewş diguhere. Êdî li fîzîka Isaac Newton biguman e. Ligel xebatên Max Planck, Albert Einstein, Werner Heisenberg tê dîtin ku dem îzafî ye û madde an jî daring di rewşeke nediyarîyê de ye. Li cihê têgihên misogerîya zanîstê, determînizmê (Têkiliya sedem û encam)û neguhertina zanîstê; têgihên nediyarbûna zanîstê, dibetî, izafiyet tên bikaranîn. Sigmund Freud û Carl Gustav Jung behsa binehişîya mirov û civatê dikin. Friedrich Wilhelm Nietzsche dibêje Xwedê mirîye. Navdarê vî serdemê Kafka ye. Franz Kafka û James Joyce atmaosfereke beyanî diafirînin. Bertolt Brecht, li dinyaya derveyê ditewişîne.
Di estetîka nû de tevayî û berbawerî tune. Kerî kirin heye. Di wêjeya modernîst-avangardîst (Bizava Hunera Pêşvexwaz: Futurîzm, Dadaizm, Kubîzm, Fovîzm ve Ekspresyonîzm) de:
Em dikarin James Joyce, Marcel Proust, Franz Kafka, Marc Chagall, Alberto Giacometti, Hasan Alî Toptaş, William Butler Yeats, Thomas Stearns Eliot, Ezra Pound mînak bidin.
Dema di modernîzmê de
Sînorên navbera dinyaya mirov û dinyaya derve namîne. Dem, di hişê me de ser xetekî naherike. Li hiş û binehiş de dem hildipeke. Teknîka herikana hişê û teknîka paşdeveger(flash back) tên bikar anîn. (Wolf- Fanosa Deryayê)
Honaka di modernîzmê de
Du cur in:
Her du honak, serpêhatiya honakê ye ne ya bûyerê ye. Armanc, ne nivîsana romanê ye, armanc honandina romanê ye. Di romanên kevneşopî de dema ku em wate, çîrok an jî lehengekê derxînin, berhem xera dibe. Lê di modernîzmê de ev teraz wekhev e. Wekî helbestê ye. Şêwe an jî teşe hin girîng e.
Hêma û nîgaşa di modernîzmê de
Di metnên modernîst de wate dikeve tengîyê, ev jî teknîkeke honakê ye. Teknîka optîk a piralî tê bikar anîn, ango bûyer yek e lê vebêjer pir in. Ji aliye wateyê ve, wate tê parçe kirin, giravokên metnê çêdikin û vê berevajî dikin. Hêma, cihekê girîng digire. Li gorî wan, wêje bi awayekî wekî din vegotin e. Em dikarin bibêjin afsuna gotinê. Alegorî, nişane, bibîrxistan, nîgaş taybetiyên berhemên modern in. Kêzikbûna Gregor Samsa hêmayek e. Hêma bi pey hev nê. Li ser hev lod dibe, dinije, divirvire. Wêjeya avangardîst de teknîka honakê hem pir wateyî ye hem jî pir bitebeke ye. Di metna de teknîkên sêwiriya teşeguhirîn û intertextual tên bikaranîn.
Elîtîzm(Bijarteparêz)a Modernîzmê
Ji bo nivîskareke modernîst, tu tişt ji hunerê girîngtir nîn e. Nietzsche: “Jiyan bi tenê ji zaviyê estetîkê lê bête nihêrîn, watedar dibe.” Xwendevan, xwe di nav lîstikên şêwe de winda dike. Ji ev netnên ku fêm nake, dûr dibe. Ji nav xwendevanan de hêjmareke kêm vê wêjeyê dixwîne. Modernîzm gazî xwendevanên elît dike.
Înçe Kêşawerz
Înçe Kêşawerz gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 85 kes (25 malbat) bûn.
Suldalsvatnet
Suldalsvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Rogalanda Norwêcê de ye.
Omeresor
Omeresor, gundekî bi ser navçeya Deşta Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qaraway Serû
Qaraway serû, gundekî gundistana Turcana navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qaraway serû 95 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 17 e.
Gelhenasî
Gelhenasî an demografî (ji yewnaniya kevn, δῆμος (dêmos) 'mirov, civak' û -γραφία (-graphía) 'nivîsandin, xêzkirin, ravekirin') lêkolîna statîstîkî ya nifûsê ye, nemaze mirovan.
Analîza demografîkê
Pîvan û dînamîkên nifûsê dikole û dipîve; dikare hemû civak an komên ku li gorî pîvanên wekî perwerdehî, netewayî, dîn û etnîsîte hatine diyarkirin vehewîne. Saziyên perwerdehiyê bi gelemperî gelhenasiyê wekî qada sosyolojiyê digirin, her çend hejmarek beşên demografî yên serbixwe hene. Van rêbazan di serî de ji bo lêkolîna nifûsa mirovan hatine pêşve xistin, lê li gelek deveran hatine dirêj kirin ku lêkolîner dixwazin zanibin ka nifûsa aktorên civakî çawa dikarin di nav demê de bi pêvajoyên zayin, mirin û koçberiyê biguhezînin. Di çarçoveya nifûsa biyolojîkî ya mirovan de, analîza demografîk tomarên îdarî bikar tîne da ku texmînek serbixwe ya nifûsê pêşve bibe. Texmînên analîza demografîk bi gelemperî wekî standardek pêbawer ji bo dadbarkirina rastiya agahdariya serjimartinê ya ku di her kêliyê de hatî berhev kirin têne hesibandin. Di hêza kar de, analîza demografîk ji bo texmînkirina mezinahî û herikîna nifûsa karkeran tê bikar anîn; di ekolojiya nifûsê de balê dikişîne ser zayin, mirin, koçberî û koçkirina kesan a di nav nifûsa organîzmayên zindî de, wekî din, di zanistên mirovî yên civakî de dikare tevgera fîrma û formên sazûmanan pêk bîne. Analîza demografîk di çarçoveyek cûrbecûr de tê bikar anîn. Mînakî, ew pir caran di plansaziyên karsaziyê de tê bikar anîn, da ku nifûsa ku bi cîhê erdnîgariya karsaziyê ve girêdayî ye diyar bike. Analîza demografîk bi gelemperî wekî DA tê kurt kirin. Ji bo Serjimêriya Dewletên Yekbûyî yên 2010, Buroya Serjimêriya Dewletên Yekbûyî kategoriyên DA-yê xwe berfireh kir. Di heman demê de wekî beşek ji Serjimêriya Dewletên Yekbûyî ya 2010-an, DA naha di heman demê de analîza berawirdî ya di navbera texmînên xaniyên serbixwe, û navnîşên navnîşanên serjimartinê de di demên cûda yên girîng de vedihewîne.
Arjen Robben
Arjen Robben (jdb. 23ê kanûna paşîn a sala 1984an li Bedum) gogbazê berê ê holandî ye. Arjen Robben ji aliyê FIFA'yê sê cara lîstikvanê futbolê ê cihanê hatê destnîşan kirin û weke yek ji baştirin listikvanê hemû dema tê dîtin.
Molière
Jean-Baptiste Poquelin, an bi navê xwe yî navdar Molière (15ê kanûna paşîn 1622 – 17ê sibatê 1673) yek ji nivîskarên şanoyê û şanogerên fransî yê navdar e.
Di dibistana College de Clermont de perwerdeyê dibîne. Di sala 1643an de komek şanoyê ya bi navê Illustre Theatre dadimezirîne û navê Molière li xwe dike. Di demeke kurt de Molière û koma xwe navdar dibin û heya bigire ji bo palasa keyê fransî leyîstikan pêşkêş dikin. Di warê şanogeriya komediyê de gavên mezin diavêje û herçendî rastî rexneyên tûj tê jî riya xwe didomîne.
Molière pirranî nivîsên xwe ji bo leyîstinê nivîsiye. Ji jiyana rojane sûdwergirtiye, bi diyalogên rojane leyîstikên têr pisporî afirandiye.
Saint-Louet-sur-Seulles
Saint-Louet-sur-Seulles, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Çerxût
Malbata Çerxûtan / ASLANOĞLU Çerxût an jî Çerxûta an jî Çerxûtan, malbateke li bakurê Kurdistanê, li bajarê Ruhayê, li navçeya HEWAGÊ(HEWENG) li gundên HACÎLER(Hacılar), QIZLER(Kızlar)ê ne. Çerxûtan ji Eşîra BÊSKAN(PAZÛKÎ)in. Paşnavê wan ASLANOĞLU ye. Bi qasî ku tê zanîn kalikê herî mezi WEL e. Kurê wî Elî ku jê re çerxût digotin û du birayên xwe(Remezan û Hem) li gundê SÎXÛR(ŞEWIKAN)bûn, ji wir çûne gundê XIRWEYA ŞEREFAN. Li vî gundî birayekî li birayekî xistiye û kuştiye. Ji ber vê birayêk çûye SEMSÛR(Adıyaman)'ê. Ji bo vê niha li SEMSÛRê jî malbata ASLANOĞLU heye. Birayê din jî çûye QIZLER(KIZLAR)'ê. Paşê ji wir jî çûne HACÎLER(Hacılar)ê. Niha piraniya wan li HACÎLER(Hacılar)ê ne.
Çerxûtan ailesi Urfa'nın Bozova ilçesinin Yaylak beldesinin Hacılar ve Kızlar Köyündedir. Soyadları Aslanoğludur. Bilindiği kadarıyla en büyük baba Wel'dir. Onun oğlu Elî, iki kardeşi Remezan ve Hem ile beraber Sixûr yani Şewikan köyüdeydi. Ordan Xirweya Şerefan köyüne gitmişler. Orada bir kardeş diğerini öldürmüş. bu nedenle bir kardeş Semsûr/Adıyamana gitmiş. Bu nedenle Adıyamanda da bu aileden kimseler vardır. Diğer kardeş de Kızlar köyüne gitmiş, oradan da Hacılara geçmiş. Şimdi daha çok Hacılardadırlar. (çerxut,çerğut,çerxut,çerxutan,çerxût,çerxûtan,aslanoğlu ailesi,malbata aslanoğlu,hacılar köyü, yaylak,bozova,şanlıurfa,ruha,yalax,hewag,heweng)
El (Ali) - ÇERXÛT 3 Law= Hesen(Mezin), Remezan, Hem
Hesen(Mezin) 2 Law: Hesen(Biçûk), Hecî (Zarok tune) 3 Keç: Sitî, Îs, Rehm
Hesen (Biçûk)-Lawikê Hesenê Mezin Jin -5 Med (Medine) Zênew (Zeynep) Xefûr (Gafure) Emîne Salhe (Saliha) Law - 10 Hecî Jin -1 Fato Law -2 Evd (Abdullah) Hesen (Hasan) Keç -1 Nac (Naciye) Hem (Muhammed) Jin -1 Aliye Law -1 Sînan Keç -1 Îslim Avd (Abdurrahman) Jin -1 Koçer Law 2 Îbrahîm İsmaîl Keç -4 Eyn Fatme Zênew (Zeynep) Emîne Xel (Halil) Jin -1 Îs (İslim) Law -4 Malo Hemo (Mehmet) Mistefa (Mustafa) Reşît Keç -3 Rehîme Emîne Fadîle Evd (Abdullah) Jin -1 Dind Law -4 Dawid (Davut) Kuço (koçer) Hem (Mehmet) Emîn Keç -4 Xanim (Hanım) Xefûr (Gafure) Eyş (Ayşe) Ferz Elî (Alî) Jin -2 Xec (Hatice) Fatme Law -6 Mihemed (Mehmet) Mistefa (Mustafa) Binyamîn (Bünyamin) Mehmût Ahmet Hesen Keç -6 Emîne Fadîle Edle (Adile) Rehîme Rûkiye Esma Miço (Mustafa) Jin -1 Rehîme Law -3 Nûrî Hesen Ahmet Keç -3 Xefûr (Gafure) Fîdan Zelxe (Zeliha) Miho (Muhyeddin) Jin -2 Gul ?           Law -3 Evd (Abdullah) Silêman (Süleyman) Nusret Mihemed Keç -9 Şem Xefûr (Gafure) Rehîme Emîne Ferîde Asîye Şukran Xeyce (Hatice) Şeyma Reşît Jin -1 Ferîde Law -4 Sibhî (Suphi) Umer (Ömer) Osman Elî (Ali) Celal Jin -1 Ferîde Law -3 Mehmet Erdal Evren Keç -1 Gulhan Keç -7 Binefş Nûr Zilfî (Zülfiye) Îs (İslim) Îs (İslim) Îs (İslim) Rehm (Rahime)
Remezan (Birayê Hesenê mezin)
Titting
Titting şaredariyeke navçeya (Landkreis) Eichstätt li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çerxût
Hem (Birayê Hesenê mezin)
Jin -? ?   Law -3 Hes (Hasan) Jin - 1 Îs (İslim) Law - 3 Evd (Abdullah) Salih Muhîddîn Keç - 3 Med (Medine) Şems Xanim (Hanım) Wel (Veli) Jin - 1 Zelx (Zeliha) Law - 1 Seydî Keç - 1 Rehm (Rahime) Seydî (Zarok tune) Keç -1 Xec (Hatice)
Bîrdoziya xilîska deziyan
Bîrdoziya xilîska deziyan modeleke zanistî ye ji bo pêvajoya girjbûn û xavbûna masûlkerîşalan.
Li gor bîrdoziya xilîska deziyan, sarkomer kin dibin lê ne dirêjiya deziyê stûr ne jî yê barik (zirav) naguhere. Ji ber ko deziyê zirav ji aliyê deziyê stûr ve ber bi hêla Z ve tê kişandin, deziyên zirav ên li herdû aliyên sarkomerê nêzî hev dibin û sarkomer kin dibe. Kinbûna sarkomeran dibin sedema kinbûna masûlkeyê.
Rûdana xilîska deziyan
Peykeremasûlke di bin bandora koendama demare de kar dikin. Demareragihandinên ji demax an jî ji dirkepetikê dibin sedema girjbûna peykeremasûlkeyê. Rîşalên demar bi masûlkerîşalan ve gehînke ava dikin. Gehînkeya di navbera demarê livînê (bi înglîzî: motor nerve) û peykeremasûlkeyê, wekî gehînkeya demarûmasûlke (bi înglîzî: neuromuscular junction / myoneural junction.) tê navkirin. Demar bi kotahiya tewereyê bi sarkolemaya masûlkerîşalan ve gehînkeya kîmyayî ava dikin. Ji kotahiya tewereyê demareguhêzera (bi înglîzî: neurotransmitter) bi navê asetîlkolîn (ACh) tê derdan. Gava demareguhêzer xwe li ser sarkolemaya masûlkerîşalê girê didin, sînyalên elektrikî, bi şeweyê sînyalên kîmyayî diguhêzînin ser rûyê sarkolemaya masûlkerîşalê. Ev rewş li ser rûyê sarkolemayê de erkê kar dide destpêkirin. Di nav sarkoplazmaya masûlkerîşalalan de tora lûlekên berwarkî heye, ev tor wekî lûlekên T (bi îngilîzî: T tubule / transverse tubules) tên navkirin. Dema demareguhêzer digihîje ser rûyê sarkolemayê, sînyal bi navbeynkariya lûlekên T belavê nav sarkoplazmayê dibe. Ev rewş dibe sedema vebûna cogên kalsiyumê yên li ser rûyê retîkûlûma sarkoplazmiyê. Bi vebûna cogan, kalsiyuma embarkirî, ji retîkûlûma sarkoplazmî belavê nav sarkoplazmayê dibe. Îyonên kalsiyumê deziyên miyozînê han dikin ko bi deziyên aktînê ve girêdan ava bikin. Girêdana navbera herdu deziyan wekî panîpire (bi înglîzî: cross-bridge) tê navkirin. Miyozîn deziyê aktînê li ser xwe de kaş dike. Ango deziyê aktîn li ser deziyê miyozînê de dixilîske (kaş dibe). Enerjiya ji bo xilîska deziyan ji molekûlên ATPyê tê dabînkirin. Gava dezî li ser hev dixilîskin, hêlen-Z yên li ser herdu aliyên sarkomerê kaş dikin, sarkomerê kin dikin. Hêjmara masûlkerîşalên ko kin dibin ji aliyê sînyalên demareragihandinê ve tê diyarkirin. Ne pewist e ko her car hemû masûlkerîşalên masûlkeyê were çalakkirin. Li gor rewşê dibe ko hinek ji masûlkerîşalan an jî hemû masûlkerîşal ji aliyê demareragihandin ve hatibe hankirin. Wekî mînak; bila li erdê gogek futbolê û kevirek gilover hebe û qebareya herduyan jî wekhev be. Bila mirovek pêşî kevirê, paşê jî gogê ji erdê rakê û deyne ser maseyê. Ji bo rakirina gogê û kevirê, mirov heman cor masûlkeyan bi kar tîne lê hêjmara masûlkerîşalên çalakbûyî ne yek e. Ji ber ko giraniya gogê û kevir ne yek e û kevir girantir e, ji bo rakirina kevirê hê pirtir masûlkerîşalên masûlkeyan tê çalakkirin.
Gavên girjbûna masûlkeyan
1. Di demarexaneya livinê (bi înglîzî: motor neuron) de erkê kar digihîje kotahiya tewereyê. Ji tewerekotahiya demarexaneya livînê demareguhêzer tê derdan. Asetîlkolîn demareguhêzera taybet e ji bo xaneyên masûlkeyan. Demareguhêzer ji gehînkeyê derbas dibin û xwe li ser wergirên masûlkerîşalê ve girê didin. Wergirên masûlkerîşalê li ser rûyê derveyî sarkoplazmayê de cih digirin. Bi girêdana asetîlkolînê, di xaneya masûlke de cogên ser parzûna masûlkerîşalê ve dibin û sodyumên derveyê xaneyê bi navbeynkariya cogan ber bi nav masûlkerîşalê diherikin. Ev rewş li wê bêşê xaneyê de dibe sedema çêbûna berevajîbûna cemsergiriyê (bi înglîzî: depolarization). Bi berevajîbûna cemsergiriyê, di masûlkerîşalê de erkê kar (bi înglîzî: action potential) dest pê dike.
2. Erkê kar bi navbeynkariya lûlekên T belavê nav sarkoplazmayê dibe û ji retîkûlûma sarkoplazmî iyonên kalsiyumê yên embarkirî dide derdan. 3. Kalsiyum (Ca 2+) bi troponînê ve girê dibe û şêweyê troponînê diguherîne. Troponîn, tropomiyozînê ji ciyê girêdana serikên miyozînê dûr dixe. Bi vî awayê li ser deziyê aktînê ji bo girêdana serikên miyozîne rûyê ciyên çalak vala dimîne.
4. Bi çalakiya enzîma ATPaz, ATP ya bi miyozînê ve girêdayî hildiweşe bo  ADP+ Pi. Enerjiya ji hilweşîna ATP peyda dibe, ji bo çalakkirina serikê miyozînê tê bikaranîn. Serikê çalakbûyî yê miyozînê piçek rep dibe, bi deziyê aktînê ve girê dibe û panîpire ava dike.
6. Bi peydabûna hêza paldanê, miyozîn, deziyê aktînê ber bi navenda sarkomerê ve kaş dike, masûlkeyê kin dike. Di heman demê de ADP jî ji serikê miyozînê vediqete.
7. Serikê miyozînê bi ATPyek nû ve tê girêdan û serik ji aktînê cihê dibe. Heke li hawirê bi têra xwe kalsiyum hebe, ango xestiya kalsiyumê zêde be, çerxa girjbûnê ji gava 3yê pêve dûbare dibe.
8. Heke dawî li demareragîhandinan were, iyonên kalsiyumê ber bi nav retîkûlûma serkoplazmî ve tên pompekirin û li wir tên embarkirin, heta demareragihandinek nû bigihîje masûlkerîşalê .Masûlkeya girjbûyî bi rawestina demareragihandinê sist dibe. Ji bo xavbûna (sistbûn) masûlkeyê, kalsiyuma nav sarkoplazmayê ji bo embarkirinê, ber bi retîkûlûma sarkoplazmî ve tê pompekirin. Kêmbûna kalsiyumê panîpireyên navbera deziyên aktîn û miyozînê hildiweşîne. Aktîn li ser miyozînê ber bi paş ve dixilîske û vedigere xala destpêkê ya berê girjbûnê. Ango hêlên Z ji hev dûr dikevin, sarkomerên kinbûyî dirêj dibin. Bi vi awayî masûlke digihîje dirêjiya xwe ya asayî.
Serpêhatiyên Derasayî yên Nils Holgersson (pirtûk)
Serpêhatiyên Derasayî yên Nils Holgersson (navê orijînal ê swêdî: Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige), pirtûkekê çîrokê zarokan e. Ji aliyê nivîskara Swedî Selma Lagerlöf ve hatiye nivisîn. Pirtûk di destpêkê de di sala 1906 û 1907’an de bi du beşan hatîbû weşandin. Paşê ew her du beş di yek pirtûkekê de hatin komkirin û bi sernavê Serpêhatiyên Derasayî yên Nils Holgerssons ve weşandina wê berdewam kir.
Ligel ku pirtûk piştî swêdî li gelek zimanên din jî hatiye wergerandin, hê wergerekê wê ya bi kurdî (kurmancî) nîn e.
Derveyî Swêdê, çîrok bi taybetî bi xêzefilmê ku dû vê pirtûkê hatîbû çêkirin hate naskirin. Xêzefilmê herî popûler, berhemekê japonî, di sala 1980’an de der hat û li gelek welatên cîhanê bi navên cûrbecûr hat weşandin. Hinên ji wan navên bikaranî ew in: “Rêwîtiya Ecêb ya Nils Holgersson”, “Serpêhatiyên Nils”, “Nils û Qazên Kûvî”, “Qazên Firrketî” û hwd.
Vegotina çîrokên vê rêze ya xêzefilm a japonî bi piranî rasterast li gor pirtûka resen bû, ji xeynî hebûna mişkê sîsirk ê Nils û rolekê mezintir ji bo rûvî. Herwiha kumikê Nils di xêzefilmê de sorik ê, ligel ku di pirtûkê de kumikê wî spî ye.
Pirtûk wekê encamê projeyekê Komeleya Netewî ya Mamosteyan a Swêdê derketiye holê. Komele xwastiye ku ji bo xwendavanên dibistanên seretayî pirtûkekê alîkarî yê erdnîgariya Swêdê bê nivisîn. Ji bo nivisandina pirtûkê, Selma Lagerlöf sê sal bi naskirina xweza, erdnigar, dîrok, çirokên gelerî, û folklora Swêdê naskirinê ve derbas kirine.
Herwiha, pirtûka Selma Lagerlöf dikane wekê parçeyekê kampanyaya gelerîkirina awayê nûhû yê nivisîna swêdiyê bê pejirandin. Jixwe pirtûk di vê armancê de jî gelek serkeftî bûbû.
Çîrok
Bi rêwitî û serpêhatiyên Nilsî ve, nivîskar Selma Lagerlöf erdnîgarî, xweza, dîrok, folklor, çîrokên gelerî yên kevn, û bajar û bajarokên Swêdê jî ji xwendavan re dide nasîn.
Nils ji rewîtiya xwe pişti demekê dirêj û piştî bûyîna xortekê gehîştî, jêhatî, û baqqil vedigere cotgehê malbata xwe. Dikane bê gotin ku di çîrokê de ders ev e ku her zarok da ku bibe kesekî/ê gêhiştî û zana yê/ya swêdî dive welatê Swed’ê rind nasbike. Û bi vî awayî jî neteweyekî swêdî yê xurt, jêhatî, û ji xwe bawer derkeve hole.
Destnimêj
Destnimêj yek ji ferzên dînê Îslamê ye. Di pêş nimêjê yan jî xwendina Quranê de bi avê tê girtin. Gava ku av neyê ditîn, mirov dikare bi qûmê yan jî xaliyê jî destnimêj bigire. Li gor dînê Îslamê, ji ber ku mirov here hizûra Xwedê, divê mirov pir paqij be.
Maneya Destnimêjê
Li gorî dînê Îslamê, hîkmetê destnimêjê ew e ku; mirov xwe ji bilî bûna hemû kar û xebatên dinê dûr bixe û xwe bi her awayê ji bona îbadetên ji Xwedê ra amade dike. Girtina destnimêjê sembola paqijiya hemî cism û dilê mirovan e, ji çavreşî, hesûdî, fesadî û derewan e.
Girtina destnimêjê, emrê Xwedê ye û di Quranê de ayetên li ser girtina destnimêjê hene. Destnimêj di sûra Maîdeyê da di ayeta 6an da derbas dibe; "Gelî bawermendan, dema we xwest rabin Nimêj bikin, serçavên xwe û herdû milên xwe bi înişkan ve bişon û serê xwe mesih bikin û herdû lingên xwe bi gûzekan va jî" (Sûra Maîde 5/6).
Jürgen Habermas
Jürgen Habermas fîlozofekî alman e. Di 18ê hezîranê 1929 li Düsseldorfê (Almanya) ji dayika xwe bûye û îroj li Almanyayê dijiye.
Dara girdîgaran
Dara girdîgaran (Ailanthus altissima) cinseke darên famîleya dartehlokan (Simaroubaceae) e. Welatê wê Çîn û Viyetnam e, ji wir belavbûye. Di nîvê sedsala 18em de li Asya, Ewropa û Awistraliyayê belavbûye.
Pablo Neruda
Pablo Neruda helbestvanek şîliyî ye.
Dara girdîgaran
Ji avhewaya hinekê germ hez dike. Ji bo baxçevaniyê û sûdwergirtina ji darên wê tê çandin. Bêhna wê bi xweşî gelekan naçe. Belgên wê vîtamîna C dihewîne, qalikên wê tehlokî ne. Di bijîşkiya gelêrî de, çaya wê bo vartoyîbûnê (îshel) tê pêşniyarkirin.
Jürgen Habermas
Li zanîngehên Göttingen û (1949/50) Zürich û (1950/51) Bonnê (1951-54) xwend. Li zanîngehên Heidelberg (1961-64) û Frankfurt (1964-71, 1983-94) jî ders li ser felsefe da.
Pablo Neruda
Di de ji dayik bûyê. Navê wî Neftalí Ricardo Reyes Basoalto ye. Ji ber ku gelek helbestvanê çekî Jan Neruda hez dike navê xwe dike Pablo Neruda. Di sala 1924an de bi helbestên xwe tev li pêşbirka wêjeya dibe bi vî serkevtinê mafê bûrs girtinê bi dest dixe û di Santiagoyê de dest bi xwendina wêjeya fransî dike. Piştî qedandina perwerdê wek rojnamevan dest bi xebate dike. Demeke dirêj wekî dîplomat li başûrê Asyayê û Meksîkê de dijî.
Jürgen Habermas
Habermas fîlozofekî mezinê dibistana Frankfurtê ye. Wî di sala 1980an da xelata Theodor Adorno qezenc kiriye.
Pablo Neruda
Di sala 1949an de Partiya Kominîst a Şîlîyê dibe senato. Ji ber ku serokê demê Gonzalez Videla rexne dike xayîn tê îlankirin, ew jî Şîliye direve îdî mîna koçerek li Arjantînê, Çînê, Yekîtiya Rûsya û li gelek welatên Ewropayê digere.
Di sala 1952an de dîsa vedigere welatê xwe.
Di Pinochet bi darbeyeke leşkerî tê ser text û mala wî dide talankirin û pirtûkên wî dişewîtîne.
Nerûda di de miriye.
Çend helbestên Nerûda
Gelim ez, ku bi tilîkan nayê hejmartin
Hêzek pîrûpak heye di dengê min da
Bo bejn girtina di tariyê de
Bi kêrhatina derbasbûna bêdengiyê
Mirî, egît, sî û cemed, çi he be
Dîsa tov diçînînin
û gel, di bin axê da çalkirî
Tovê disekine li cîhekî
Genim çewa aja xwe bide
Û derkeve ser axê
Bi destê xwe yî sor û delal
Qul bike... bêdengiyê wekî behremeyê
Em gel in, ji nû ve ji dayîk dibin bi mirinan
Wergêr: Baran Acis
Şeva li ser giravê
Şevê gişî ez bi te re raketim
nêzîkî derya, li ser giravê.
Kûvî û evînok bû tu di guhertina nav bijokiyê û xewê de,
di guhertina nav agir û avê de.
Belkû xewnên me dereng, gelekî dereng
dibûn yek,
bilind li ser
yan kûr li bin,
li bilindî wek şaxan, ji ba bi xwe dihatin leqandin
li kûrbûnê wek qurmên sor, digîhan hev.
Belkû xewna te dev ji
ya min berda
û li ser derya reş
li min digeriya
wek wê demê,
dema ko hîn tu tuenbû,
ko min te derbaskir
bê ko ez hayê xwe ji te bînim
û li çavên te digeriyam,
tiştê ko ez nûha
bi destên tije didim te,
çinko tu ew piyal i
yê ko li bendî danên jiyana min i.
dema ko erda reş xwe bi
zindiyan û miriyan digerand,
û di dema hişyariyê de,
di nîvê tarîbûnê de
zendê min bi newqa te girt.
dikarîbûn me ji hev vekin.
Ez bi te re raketim, û
di dema hişyariyê de,
devê te
- nûh ji xewnê filitî -,
çêja axê, av û kevz,
bingeha jiyana te,
da min
û maçek gîha min,
di torekî ji şeveqê de,
wek ko ji derya tê
ya ko li vêderé peşkên pêlanên xwe bi me werdiki
Wergêr: Sîrwan Hecî Berko
Ahmet Önal
Ahmet Önal, weşanger, edîtor û nivîskar ê kurd e.
Di sala 1956an de li Çewligê, Navçeya Gêxîyê, nehiyeya Azadpêrtê, gundê Cunan di nav malbateke navhali de hat dinê. Dibistana seretayî li gundê xwe (1962-1967), dibistana navîn (1968-1971) û amadeyî (1971-1974) li Gêxiyê, xwendina xwe ya bilind (Enstitûya Perwerdehiyê) (1977-1979) jî li Çewligê qedand. Salekê li Çewlîgê li gundê Nebiyan mamostatî kir. Di darbeya faşîst a 12ê îlona 1980an de ji ber xebata xwe ya siyasî hate girtin û ji mamostatiyê hate avêtin. Bi cezaya darvekirinê hate darizandin û 10 sal cezaya hepsê lê hate birîn. Di sala 1987an de ji zindanê derket. Di damezrandina Weşanên Med (1992), Weşanên Zêl (1994) û Weşanên Nûjen (1996) de cih girt û wek rêvebirê weşanên giştî yên van weşanxaneyan kar kir. Piştî ku ev weşanxane hatin girtin, di sala 1997an de Weşanên Pêrî damezrand û di bin banê vê weşanxaneyê de 360 pirtûk (230 bi tirkî, 130 bi kurdî pirtûkên dîrok-lêkolîn, bîranîn, wêje hwd.) çapkirin. Derheqê 29 pirtûkên ku wî çapkirin de doz hatin vekirin û ew hate darizandin. Ji heşt dozan ceza lê hat birîn. Ji ber vê jî çar mehan hate hepskirin. Hîn jî di pênc dozan de tê darizandin.
Li gel weşangerîyê di weşandina kovara Newroz Ateşii (1992) û rojnameya Jiyana Nû (1994) û rojnameya Roj (1996) de cih girt û di desteya weşanê yên van weşanan de cih girt.
Di sala 2003an de li Swêdê di beşa Zimanên Asya Hind û Îranî ya Fakulteya Zimanan a Zanîngeha Uppsalayê de dewrekê (ji bo mamostetîya dibistanên amadeyî û dibistanên hevta) xwend. Ehmed Onal ku gotar û nivîsên wî di kovar, malper û pirtûkên cihê cihê de hatine weşandin, xwedî û edîtorê Weşanên Pêrîyê û endamê desteya rêvebir a Weqfa Îsmaîl Beşîkcî ye.
Huizen
Huizen, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
1757
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Mariano Rajoy
Mariano Rajoy Brey (di 1955an de li Santiago de Compostelaê, Spanya hatiye dinê), serokwezîrê Spanyayê û serokê Partido Popular (PP)
Margêk
Margêk, gundekî ser bi navçeya Pêrtaga Dêrsimê ve ye.
Koggenland
Koggenland, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Saint-Bris-des-Bois
Saint-Bris-des-Bois, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Saint-Loup-Hors
Saint-Loup-Hors, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Bekreco
Bekreco, Bekireco (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Bakrajo), nahiye û bajarokekî bi ser navçeya Silêmanî ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Înçe, Şahîndij
Înçe, Şahîndij gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Gerdîyan
Gerdîyan gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 175 kes (43 malbat) bûn.
Ebdurrizaq Bedirxan
Ebdurrizaq Bedirxan (bi tirkî: Abdürrezak Bedirhan), kurê Necîb Paşa û neviyê Bedirxan Beg bû. Ebdurrizaq Bedirxan li sala 1864, li bajarê Stembolê ji dayik bûye.
Li destpêka jiyana xwe Ebdurizaq Bedirxan zimanên rojhilat û ewropî xwendine, ji wan jî zimanê fransî, vî yekê arîkariya wî ji bo nasîna edeb û dîroka fransî kiriye, her wusa jêder (çavkanî) xuya dikin ku helbestvanê bi nav û deng Hecî Qadirê Koyî (1810–1897) hestê neteweyî li cem Ebdurrizaq berz kiriye. Ebdurrizaq Bedirxan hewl daye ji bo temamkirina xwendina xwe ber bi Fransa ve biçe, belê Ebdulhemîdê duyem derfet nedayê. Li destpêka salên nodî ji çerxê nozdehê Ebdurrizaq wek karmend li wezareta derve ya Osmanî hate destnîşankirin. Paşê bo balyozê osmanî li Sankt Petersburg hate veguhastin, belê ji ber hevbendiyên wî digel Rusya, dewletê ji balyozxaneya rusî veguhaste balyozxaneya osmanî li Tehranê û dewletê çavdêriya wî dikir heta careka dî bo Stembolê vegerand. Belê Ebdurrizaq berê xwe neda Stembolê, belku ber bi Rusyayê ve çû û bi arîkariya karmendên balyozxaneya rusî gihişte bajarê Tiblîsê yê li ser Rusyayê.
Dema Ebdurezaq gihiştiye di nav axa Rusya de, siltanê Osmanî gelek pê ne xweş bû û rêyên dîplomasî di gel Rusya bikaranî da ku Ebdurrizaq ji axa xwe dûr bike, her di wê demê de guvaştin li Necîb Paşayî dikirin da Ebdurrizaq vegerîne Stembolê û şiya bi rêka babê wî careka dî Ebdurrizaq li Stembolê akincî bike. Dema ku Ebdurezak hatiye wir careke dî kete li jêr çavdêrîya polîsên siltan Ebdulhemîdî û siltan navberê Ebdurrizaq li serokatiya karûbarên balyozan li koçka sultan destnîşan kir da her li jêr çavdêriya wî be. Ji ber çavdêrîya siltan û polîsên wî careka dî Ebdurrizaq ligel balyozê Rusya Zînufîf kete di gengeşî de. Ebdurrizaq daxwaz jê kir ku derfetê bide ku ew careke dî biçe Rusyayê. Belê Zinufîf razî nebû, çunke nediviya hevbendî di navbera Rusya û Osmaniyan de nexweş bibin. Her li wê demê balyozê rusî peyman da Ebdurrizaq ku dê ligel sultanê osmanî sebaret serederya osmaniyan digel Ebdurrizaq axive. Belam sultan siyaseta xwe li hember Ebdurrizaq Bedirxan neguherî. Li 22ê adara sala 1906an Ridwan Paşayê serokê polîsên osmanî li Stembomlê hate kuştin. Ebdurrizaq û mamê wî Elî Şamil bi vî kuştinî hatine gunehbarkirin. Gelek dîroknas dibêjin kuştina Ridwan Paşa di dîroka Bedirxaniyanyan de bûyerek girîng bû, lewra siltan Ebdulhemîd vê bûyerê bi deliv dît da ku endamên malbata Bedirxanîyan ji Konstantînopelê dûr bike û di encamê Ebdurrizaq Bedirxan û Elî Şamil bo bajarê Trablusa Libyayê hatine surgûnkirin.
Ebdurezaq Bedirxan di navbera salên 1910–1917 ji bo damezrandina Kurdistaneke xweserî û di bin çavdêrîya Rusya de karekî berçav, her li wî demê digel kesên siyasî yên rusî kom dibû. Behsa damezrandina Kurdistana xweserî dihate kirin. Her wisa, dema ku Şerê Cîhanî yê Yekem çêbûye ku Ebdurrizaq Bedirxan pişkdarî ligel leşkerê Rusyayê kiriye û bi arîkariya wî Rusya çendîn deverên dewleta Osmanî girtine.
Ebdurrizaq Bedirxan wek sîyasetmedar û rewşenbirekî kurd, bawerîyeke daîmî hebû ku xizmetkirin û geşkirina bizava çandî li Kurdistanê roleke her karîger di rizgarkirina wî de heye. Wî ji bo vê meremê projektên ber bi çav hebûn ku yên ji hemîyan girîngtir ev bûn: 1. Avakirina Komeleya Cîhanzan 1913 ku komelayeke çanda kurdî bû; 2. Vekirina xwendegeheke kurdî li bajarê Xoyê ku bajarekî Kurdistana rojhilatê ye. Destekêseya hikûmeta osmanî berdewam divçûna bizav û livalivînên wî dikir. Heta şiyaye li sala 1918 li derdora bajarê Rewanduzê bigirin, pişt re Ebdurrizaq wek esîr da destê Elî Îhsan Paşayê serkirdeyê feleqa şeşê ya leşkerê Osmanî li eniya Îraqê ku serkirde navber bêyî dadgeh bi biryara dardekirinê hate hukûmkirin û ev biryar li bajarê Mûsilê û bi veşartî hate encamdan.
Victor Hugo
Victor Hugo (z. 26'ê reşemiyê 1802 − m. 22'ê gulanê 1885), yek ji nivîskarên şanoyê, hozan û nivîskarên navdar ên Frensî ye. navê wî Victor meri hoguye, li sala 1848ê bu endamê Parlamena Fransa.
Bêleka Jor
Bêleka Jor, Ev gund ji aliya dewleta tirk ve hatiye avakirin. Tê de bi dehan mal hene û dibistaneke biçûk jî heye. Avasaziya xaniyên vê gundê hemû eynî ne. Ev gund ji ber sedemên sîyasî ji aliyê leşkerên tirk ve hat valakirin.Gundiyên gundê mala xwe kişandin herêmên wekî Batman, Misirc û Stenbol. Beriya du - sê salan dewleta tirk destûr da ji bo avakirina gundê. Bi vî avayî çar-pênc mal dîsa vegeriyan Bêlekê. Lê belê ev gund niha wek gundekî şevreşkekê ye.
La Bouteille
La Bouteille, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Awta xwar
Awta xwar, gundekî girêdayî navçe Misirc a ser bi Sêrtê ve ye. Ev gund li herêma Bamerdê ye.
1820
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Álvaro Colom Caballeros
Ew di de ji penceşêrê soricikê mir.
H. P. Lovecraft
Howard Phillips Lovecraft (jdb. 20ê tebaxê 1890 li Providence, Rhode Island; m. 15ê adarê 1937 li heman cihê) yek ji nivîskarên navdar ên DYAyê ye.
Lovecraft bi berhemên xwe yî xofbariyê tê nasîn.
Harûn Ataman
Harun Ataman (1.7. 1975) hunermendekî pir binavudengê yê kurd e. Eb hunermendê berîzê, sala 1994 de komeke bi navê Koma Rewşen ava kiriye.
Lucka
Lucka, bajarekî navçeya (Landkreis) Altenburger Landê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Landsmeer
Landsmeer, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Bakur a Holendayê ve ye.
Bobektan
Bobektan, gundekî gundistana Temoẍea navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Bobektan 465 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 71 e.
Saint-Pierre-de-Salerne
Saint-Pierre-de-Salerne, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Xaç
Xaç, semboleke ku li herderê cihanê tê naskirin û piranî wekê sembola mesîhîtiyê ye. Ev sembol ji awayê kuştina Îsa pêxember hatiye girtin û nêzîkî du hezar sal in ji aliyê xirstiyanan ve wek sembolek pîroz tê bikaranîn.
Saint-Césaire
Saint-Césaire, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Awta jor
Awta jor, gundekî girêdayî navçe Misirc a ser bi Sêrtê ve ye. Ev gund li herêma Bamerdê ye.
Braine, Aisne
Braine, komunekî departmena Aisneê li herêma Hauts-de-Franceê ya li bakurê Fransayê ye.
Luckenwalde
Luckenwalde, bajarekî navçeya (Landkreis) Teltow-Flämingê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Gangelt
Gangelt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heinsberg li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Kanî Sincod
Kanî Sincod gundekî ser bi navenda bajarê Şahîndijê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 18 kes (5 malbat) bûn.
1903
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Şorbeya deqsorê
Şorbeya deqsorê ji goştê deqsorê tê çêkirin. Ji ber ku li çem û royên Kurdistanê deqsor gelek in, kurd gelek xwarinan jê çêdikin. Mixabin pirraniya van xwarinan niha wekî xwarinên pêjgehên biyanî tên binavkirin.
A rastî mirov dikare bêje şorbeyên deqsorê, lewra gelek tişt jî dikarin tevlî bên kirin.
Germavîç
Germavîç gundekî ser bi navenda bajarê Selmasê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Şorbeya deqsorê
Çêkirin
Pîvazên xwe hûrik hûrik hûrbikin, kartolan jî kûbîkî. 4 stekan ava xwe berdin quşxaneyekê û wan jî pê re. Bixaşînin.
Bexdenûsa hûrkirî û xwê tevlî bikin. Dema kel pê ket, rizê têxin navê. Bi qasî 10-20 deqe bikelînin.
Deqsora xwe di rûnbirêşkekê de, di nava 1 stekan avê de bi qasî 5 deqe bikelînin. Ji agirin bigirin, çermê wê derînin, riste bikin, ango çêtiyên dirêjî û ziravane.
Goştê xwe tevlî şorbeyê bikin. Sirkeyê û hinekê jî avê bikin ser. Heya riza we nerm bû, bikelînin.
Di binikên xwarinê de bi bexdenûsê ûêd bixemilînin û servîs bikin.
Rehîmo
Rehîmo wênêsazekî kurd e.
Chloe Lacourt
Chloe Lacourt (jdb.16ê tîrmeha 1994an li Grenoble, Fransa) pornostêrkeke fransî ye.
Rehîmo
Rehîmo di sala 1962an de li bajarê Amûdê jidayik bû. Di sala 1990î de ji Akademiya Hunerên Spehî ya Şamê bawernameya hunerê wergirt. Ew bi xwe endamê Komeleya Hunermendên Şêwekar a Surîye ye. Her weha wekî hunermend di warê amadekarina bergên pirtûkan û motîfan nava wan de dixebiye; di warê dekorên televizyonan de jî karê wî berdewam e.
Chloe Lacourt
Jînenîgarî
Chloe Lacourt di 16ê tîrmeha 1994an de li Grenoble, Fransa ji dayik bû.Di sala 2012 de, di 18 saliya xwe de, wê dest bi kariyera xwe wek pornostêrk kir. Di sala 2016an de, ew ji bo Xelata XBIZ ya Lîstikvana Biyanî ya Salê hate berbijar kirin.
Saint-Pierre-des-Fleurs
Saint-Pierre-des-Fleurs, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Wênesazî
Wênesazî, huner û pîşeya çêkirina wêne û xebatên hunerî yên din e.
Lüdenscheid
Lüdenscheid, bajarekî navçeya (Landkreis) Märkischer Kreisê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Saint-Christophe, Charente-Maritime
Saint-Christophe, komuneke li departmena Charente-Maritime ya herêma Nouvelle-Aquitaine e ku li bakurê rojavayê Fransayê ye.
Rikniyê
Rikniyê, gundekî girêdayî navçe Misirc a ser bi Sêrtê ve ye. Ev gund li herêma Bamerdê ye.
Saint-Marcouf, Calvados
Saint-Marcouf, komuneke li departmena Calvados a herêma îdarî ya Normandîyê ye ku herêmeke bakurê rojavayê Fransayê ye.
Xewn
Xewn, rêzek dîtin, raman, hest û rewş e ku bi gelemperî di hinek qonaxên xewê de bê îrade di hişê mirovan de çêdibin. Mirovên razayî şevên ku xwen dibîne, bi navînî di dema razana xwe de bi qasî du saetan bi xewnan derbas dikin. Her çiqas xewnerevan dikare xewnê ji vê yekê pir dirêjtir bibîne jî her xewnek li dora 5 heta 20 xulekan didome.
Di demên berê ên kevn de, xewn, weke hin peyemên ku ji xwûdê ji mirov re bûn dihatine şîrovekirin û ser ziman. Di deme Medya de di nav kurdan de remildar hebûn û wan xewn teswîr dikirin. Ji mirovran digotin ku xewna wan tê çê watê û manê.
Şêx Çopan
Şêx çopan, gundekî gundistana Temoẍea navçeya Navendiya Seqizê ye. Navendiya Seqiz ser şaristana Seqizê ye.
Hejmara rûniştvanan
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Şêx çopan 400 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 62 e.
Sîsmolojî
Sismolojî, erdhejnasî (ji bêjên yewnanî σεισμός (seismós) = erdhej û logos = bêjeye) ji şaxeke zanistiya jeofîzîkê re dibêjin ku bi erdhejê re bilî dibe.
Avabûna pêlan, tevgerên zemîna erdê, prînsîbên erdhejê, lêgerînên li ser navenda erdxaneyê (planeta me erd), ji bo arkîtektiyê peydakirina zemînên baş, lêgerina dewlemendiyên binerdî ûêd bi giştî mijarên sîsmolojiyê ne, sîsmolojî di xizmeta wan de ye.
Bingeha sîsmolojiyê ji aliyê zanistê alman Emil Wiechert (damezîrênerê çavdêrxaneya Göttingenê) vê tê avêtin, ku wî yekemîn sîsmografa horîzontal çêkiribû (sala 1899'ê).
Niha alavên gelek pêşketî bu analîzkirina erdhejê tên bikaranîn. Tomografiyên sîsmîk, Receiver-Functions-Analyse û gelek rêbazên din hene, bi wan pêderxistina erdhejê tên kirin. Herwiha bi van alavan mezinî û ziyandêriya erdhejê jî tên analîzkirin.