cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qoser
Hejmara navçeyê îro li navendê 131.050 ye li gundên jî 82.251 bi temami serjimara wê 213.101 e.
Qoser hejmara xwe bi piranî ji kesên çiyayî yên ku gundên wan hatiye şewitandin û ji gundî yên derdorê pêktîne. Mînak: Xursî, Omerî, Sûrgiçî, Şemrexî û mînakek taybet Heseniyên koçberên Serhedê(Mûş)
Dîroka navê bajêr
Gor ku tê zanîn navê Qoserê berê Dunaysir, dûre bûye Tilermen û dûre jî bûye Qoser. Dunaysir bi Zaravaya Kurmancî û Qoser bi Zaravaya Zazakiye û "Tilermen" jî bi Ermenîye. Piştî dewleta Tirk tê damezrandin navê wê dibe "Kızıltepe". Qoser navçeyek bi Mêrdînê ve girêdayîye, lê ji Mêrdînê mezintir e.
Jiyana sosyolojîk
Di nava bajerê Kurdîstanê de Qoser ji aliyê Rewşenbîrê ve bajerekî serkeftî ye. Xwendevanên wê pir û serkeftînin ne. Ji helbestvanan heya wênesazan û heya dînê wê giştik di nava gel de ne. Dinê bajêr: Eledînê Dîn, Qomançêro, Dodo.
Söchtenau
Söchtenau şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Rouet, Hérault
Rouet, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Korpusa deqên bi kurdiya soranî ya Asosoftê
Korpusa deqên bi kurdiya soranî ya Asosoftê, anku bi kurdiya navendî: Korpisî deqî kurdîy soranîy Asosoft, yekemîn korpusa qebare-mezin a kurdî ye ku ji aliyê koma vekolîn û peredana Asosoftê hatiye berhevkirin û pêvajokirin. Weşana yekem ya vê korpusê bo kurdiya navendî an soranî ye û 458.000 belgenameyan li xwe digire.
Tekstên korpusê
Deqên vê korpusê ji malperan, navendên havalnêrî, pirtûk, kovar û hwd hatine komkirin. Beşek ji belgenameyên korpusê bi leybilê babetan (topic tags) hatine destnîşankirin û vekolîner dikarin van taybetmendiyan ji bo karên venasînên babetan (topic identification) bi kar bînin. Her weha, ew korpus bo karên dinên pêvajoya zimanê siruştî wek venasîna axaftinê (speech recognition) û deranîna modela zimên (language model) û wişedankê (lexicon) tê bikaranîn  ..
Blosseville
Blosseville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Evciler
Evciler bajarokekî parêzgeha Afyonkarahisarê ye li herêma Egeyê ya Tirkiyê. Bajarok 132 km dûrî bajarê Afyonê li ser rêya Denizliyê ye. Gelheya bajarok 3.394 (2021) ye. Şaredar Ali Dede Savaş (PDG) ye.
Sema Peyman
Sema Peyman (z. 3ê sibata 1960î li Stembolê, Tirkiye) wênesazeke hîperrealîst a tirk e.
Mortal Kombat
Mortal Kombat rêzelîstikê şer e ku ji sala 1992an vir ve ji hêla pêşdebirê DY Midway Games ve hatî weşandin. Lîstikên komputerê ji bo platformên cihêreng hatin derxistin. Digel vê yekê, gelek adaptasyonên fîlmê, rêzefîlmên televîzyonê, pirtûkên çîrokan, albûmên muzîkê û lîstikek qertê hatin weşandin. Mortal Kombat li çaraliyê cîhanê zêdetirî 79 mîlyon kopî firotiye û yek ji rêzelîstikên herî serfiraz e. Lîstik yek ji wan markayên lîstika vîdyoyê ya herî dahat e ku bi dahata zêdetirî 5 mîlyar dolarî ye.
Rêzelîstik bi şideta xwe ya grafîkî ya bilind tê zanîn. Ev yek kuştiyên Fatality vedihewîne, yên ku tevgerên qedandinê ne ku dijberên têkçûyî dikujin, li şûna ku wan bişkînin.
Meke
Meke ( Makkah yan jî Makkah al-Mukarrama) bajarek mezin li rojava yê welatê Erebîstana Siûdî ê ye û pirr û hindik 100 km ji Deryaya Sor  dûrtire. Tevayiya nifûsa bajêr 1.294.168 e (li gora hêjmara sala 2004 an). Meke di Îslam ê de û ji bona misilmanan bajarekî pîroze, ji ber ku Mizgefta Pîroz û Kabe li wî bajarê ne.
Her sal di dema hec da bi milyonan misilman ji her derên cîhanê terin Mekê û bi vî avayî yek ji penc rûkneyên ola Îslam ê tînin şindê. Lê ji nemisilmanan ra ser lêdana bajarê Mekeyê qedexe ye. Di Kurdî de herwiha bilêvkirinên Mekê û Mekih jî ji bo vî bajarî hene.
Erdnîgarî
Medîne li bakûr, cîde li rojava û Taîf jî li rojhilat a Mekê dimînin. Bajarê Mekeyê di navbera rêzên du çiyan da bi cîh digirî. Derdora Mekeyê bi temamî çiya û çol e. Bajarê kewn belê li dora Kabê hatî bû çê kirin, lê îro qet tiştek ji bajarê kewn şinda nemaye. Mizgeft a Pîroz bi heft Mînaran û Kabe jî di navenda bajêr da ne.
Dîrok
Li gora dînê Îslamê Îbrahîm pêxember lawê xwe Îsmaîl û jina xwe yê bi nav Hacer aniye şinda îro yê bajarê Mekeyê û dûra bi tev lawê xwe, bi fermana Xwedê, Kabe disa ji nûva ava kiriye. Di sala 570 an da Muhemmed li Mekeyê ji dayik bûye. Di çel saliya Pêxamber Muhemmed da Quran a Pîroz cara yekemin bi sûreya Elaq li çîyayê Mekeyê hatiye danin. Bajar di sala 630 an da ket destê misilmanan û nebawermend êdî başebaş bi bin ketin. Dîsa di wî salê da Muhemmed di Mekeyê da xutba xwe yî xatir xastinê ji misilmanan ra xwend.
Lê hîna di berê dema Muhemmed Meke bajarekî bazirganiyê bû. Karwanên ji Suriye yê, Misir ê û hîn welatên din ji Mekeyê va derbaz dibûn û bi vî avayî mirovên Mekeyê yê li gora mirovên bajarên din yên Erebistan ê gellekî dewlemend bûn.
Cihên dînî
Çend cihên ku di dema Hecê de têne dîtin ev in.
Arketîp
Arketîp, bi grekî tê wateya dîmenên dîrokkevn. Fîgûr, drûv, qalibên fêrbûyî yên ji demên pirr kevn hatine û di binhişarê de cih digirin in. Evana qalibên dînamîk in û bandora xwe li hişarê dikin.
Zarok van sîmbolan ji çîrokan, stranên dengbêjiyê, ji destanên lehengî, ji sirûdan hwd werdigire. Dîmenên lehengan di mejiyê wê de bicihdibe. Herçendî bandora wan li hişarê hebin jî, hêj bi giştî derneketine asta hişarê ango nerealîst in û mirov haj jê nîne. Arketîp dikarin pozîtîv an negatîv bin. Lehengên ku mirovahiyê diparêzin an wampîrên ku xwîna mirov dimijin.
Di çandên ku kûltûra devkî pirr zêde pêşketiye yan di aliyê mîtosan de pirr dewlemend in bandora arketîpan ji gelek in. Bo mînak Kurd, Tîbetî , Çînî , Çeçen , Hîndîstanî hwd. Li Ewropa jî arketîpan xwe wekî astrologî, alşemî , estetîk hwd daye der. Arketîp xwe di zanîstiya Kognîtîv Psîkolojî, lêkolînên mejî, evolutîon , etnologî , lêkolînên xewnan hwd de jî nîşandide. Ango kesên bi van zanîstiyan re bilî dibin gorî Carl Gustav Jung di aliyê arketîpan de dewlemend in.
Rola arketîpan him pozîtîv e ku zanîstiyan pêş dixe û him jî negatîv e ku zanîstiyan ji realîzmê dûr dixe. Divê mirov rola wan nas bike û bi erênî bikarbîne.
Avdirehmanê Selîmê Şetunisî
Avdirehmanê Selîmê Feqî (jdb. 1897 - m. 16ê îlona 1961ê) li gundê Şetunisê li devera Doskî Joriyan ji malbateke kurdperwer ji dayik bûye. Her zû di gencatiya xwe de dikeve jêr bandora fikra neteweperweriyê. Ew bi merdatiya xwe li deverê bi navûdeng dibe, ji ber vê Şêx Ehmedê Barzanî çend caran wî daxwaz dike cem xwe li gundê Barzanê û wî xelat dike. Piştre bi emrê Şêx Ehmedê Barzanî û bi tifaqa rihspî û maqûlan dibe serokê eşîreta Doskî Joriyan.
Şehîdbûna Wî
Li destpêka şoreşa îlonê, herdu qasidên Mela Mistefa Barzanî Mela Hesenê Barzanî û Mihoyê Benanî hatin cem Avdirehman Axayî û jê re gotin "Em qasidên Barzaniyê Nemir in ku dijminî ew li serê Akrê dorpêç daye, wî ferman li me kiriye ku em bihên vêderê da hûn çekdarên xwe berhev bikin û tevî hêzên Nêrweyî, Nihêlî û Herkiyên Binecî di hewara Mihemed Axayê Çemankî biçin li Çemankê ku dijmin bihîviye êrîşî ser wan bike". Evdirehman Axa radibe qasidên xwe dişîne hemî gundên Doskî Joriyan da ku leşkerekî dirist bikin. Avdirehman bi fermandariya 103 pêşmergehan dide rê. 25 pêşmerge diçin Serê Akrê û Nehlê Avdirehman tevî 78 pêşmergeyan berê xwe dide Çemankê. Li 16ê îlona 1961ê pêşmergeyan li çemankê pilana şer danî û êrîşî dijmin kir, şerekê mezin rû da. Ji ber giraniya çekê dijminî pêşmergeyan du caran êrîş kir û nekarî bi ser kevin. Lê cara sêyê pêşmergeyan êrîş kir û karî hêzên dijminî bişkênin. Pêşmerge ketin dû dijminî, dijmin reviya çiyayê Gare. Hindek serbazên dijminî xwe di nav qesra Baremînkê de asê kiribû û teqe li pêşmergeyan dikirin. Avdirehman Axa tevî pêşmergeyan êrîşî wan kir, lê Avdirehman Axa li berderê qesrê bi fîşekek wan jiyana xwe ji dest da. Ew tenê 6 roj bûn ku şoreşê dest pê kiribû, bi vê jî Avdirehman dibe yekemîn fermandarê şoreşa îlonê li devera Behdînanê ê ku jiyana xwe ji dest daye. Piştî mirina wî û çend pêşmergeyên dî Şêx Ehmedê Barzanî sê rojan şînî û matemîn li devera Barzanê ragihand. Piştî wî, kurê wî Seîdê Avdirehmanî cihê wî digre. Avdirehman bavê helbestvan, Sidqiyê Şetunisî ye, ku ew jî di sala 1995an de di cengê de dimire.
Alfabeya kurdî ya latînî
Alfabeya kurdî ya latînî ji bo nivîsandina çend zaravayên kurdî tê bikaranîn.
Di nivîsina zaravayê kurmancî de tîpên latînî, kîrîlî û erebî tên bikaranîn. Ji van alfabeyan yê herî zêde tê bikaranîn û ji aliyê nivîskar, hunermend, rojnamevan û rewşenbîran ve hatiye pejirandin tîpên latînî ye.
Alfabeya latînî, alfabeyeke fonetîk e, ango her tîpek nîşanê dengekî ye û ji alfabeyên din baştir bersiva dengên zimanê kurdî dide. Hejmara tîpên alfabeya kurdî 31 in.
Soranî, dimilî û li hinek deverên kurmancî jî bi tenê tîpa "x" bi kar tînin. Lê di rastnivîsa kurmancî de pêwîst e ku mirov "xw" binivîse.
Marogûlov
Alfabeya pêşîn a latînî ji aliyê Îsahak Marogûlov hatiye amadekirin. Bi spiratina hikûmeta Ermenistanê, di sala 1928'an de Erebê Şemo û Isahak Marogulov (bi koka xwe asûrî) alfabeya kurdan ya bi tîpên latînî damezirandin. Hema wê salê pirtûka wan e "Xwe bi Xwe Hînbûna Kurmancî" çap bû. Ev yekemîn pirtûka kurdî bi tîpên latînî bû.
Celadet Bedirxan
Piştre alfabeya latînî ya ji Mîr Celadet Bedirxan hatiye çêkirin. Mîr Celadet, di sala 1919an dest bi amadekirina xebata alfabeya latînî kiriye. Wî di 15ê gulana sala 1932an de di hejmara pêşîn ya kovara Hawarê de dest bi belavkirina alfabeya kurdî a latînî kiriye. Loma ji alfabeya kurdî ya latînî re "alfabeya Hawarê" yan jî "alfabeya Celadet Bedirxanî" jî tê gotin.
Berî hejmara 24an, cihê herfên "q" û "k" guhertî bû. Yanî "kovara kurdî" weke "qovara qurdî" dihate nivîsandin.
Ely Bannister Soane
Ely Bannister Soane ( li Kensington, Brîtanya – m. 24 sibat 1923, li deryayê ber bi Londonê ve) serdar, zimannas, ajanê îstîxbaratê û nivîskarekî brîtanî bû ku herî zêde bi gerên xwe yên li dora Kurdistan û Mezopotamyayê tê naskirin û li ser kurdan xebitî bû.
Jiyana wî
Soane di 16ê tebaxa 1881ê de li Kensington ji dayik bû û çû dibistana Bishop Latymer û dibistana amadeyî ya Latymer ku ew di 1898 de mezûn bû. Paşê wî salekê li Banka Şahî xebitî û piştre hate şandin Persiya ku ew li dora Tehran, Şîraz, Bûşehr û Yezd, ku ew li wir fêrî zimanên herêmî bû û misilman bû. Di sala 1906an de, wî li Kirmaşan dest bi xebata Banka Şahî kir ta ku ew di sala 1907an de vegeriya Îngilistan. Piştra wî rêwîtiyek bi navê Mirza Gulam Hüseyin Şirazî li Kurdistanê û Mezopotamyayê kir û pirtûka xwe ya To Mesopotamia and Kurdistan in Disguise nivîsand ku serpêhatiyên wî yên dema gerên xwe ku di 1910 de hate weşandin tê de hene. Ji 1909 heya 1913 ew li Anglo-Persian Oil Company xebitî û di destpêka Şerê Cîhanî yê Yekem de li Bexda dijiya. Piştî ku bi kurtî hate zîndanîkirin, wî berî ku di 1916an de li Îranê bibe Alîkarê Konsolê Dezfûl-ê, û ji bo brîtanan li ser şandên veşartî xebitî. Ew piştî ku bandora Brîtanya li herêmê ji encama têkçûna Osmaniyan di şer de zêde bû, di 1919 de bû şîretkarê Keyaniya Kurdistanê, lê ew ê piştî Konferansa Qahîreyê di 1923 de vegere Îngilistanê. Dema ku li Kurdistanê wekî nûnerê Brîtanya bû, di navbera wî û serwerê herêmî Şêx Mehmûdê Berzencî de alozî derket. Soane bi Kurdî dizanî û edîtorê rojnameya Têgeyştinî Rastî bû ku netewperestiya û çanda Kurdî pêşdixist.
Karyotîp
Wêneyên bi mikroskoba (hûrbîn) ronakî hatiyê girtin ko tê de cotên kromozoman li gor qebare, dirêjî, şêwe û cihê sentromerên xwe, ji cota dirêj ber bi cota kurt ve rêzbûyî hatiye nîşankirin, wekî karyotîp (bi înglîzî: karyotype) tê navkirin.
Çavkaniya peyva karyotîp ji du peyvên yewnanî, “karyon” û “typos” pêk tê wateya karyon navika xaneyê ye, peyva typos jî ji bo şêwe an jî cor tê bikaranîn.
Kromozomên corek zîndewerê, ji hejmar, ji qebare, ji cihê sentromerê û li gor nexşên bandên (şerîd) ser kromozomê, dikarin werin naskirin. Karyotîp ji kromozomên metafazê tê çêkirin. Di karyotîpa mirov de, 22 cotê kromozomên laş (bi înglîzî: autosomes) li gor qebareyên xwe, ji qebareya gir ber bi qebareya piçûk ve tên rêzkirin. Li gor vê rêzkirinê, cota kromozomên herî gir (dirêj) wekî kromozomên yekem, cota kromozomên herî piçûk (kurt) jî wekî kromozomên 22yem tên navkirin. Bi eslê xwe cota kromozomên 21em ji cota kromozomên 22yem kurttir û piçûktir e lê di destpêka xebatên ser karyotîpê de zanyar cota kromozomên 22yem wekî kromozomên herî piçûk diyar kirîbûn û karyotîpa mirov bi vî awayî dabûn nîşankirin. Ev zanyariya şaş li rûyê erdê belavê her derê bû. Gava zanyar ji şaşiya karyotîpê agahdar bûn êdî ji bo çêkirinek karyotîpek nû pir dereng bû. Ji ber ko têkiliya nexweşiya bomaweyî ya bi navê sendroma Down bi kromozoma 21em hebû, navê nexweşiyê jî wekî “trîzomî 21” (bi înglîzî: trisomy 21) hatibû lêkirin. Ji bo çêkirina karyotîpek nû divê navê nexweşiya “trîzomî 21” wekî nexweşiya “trîzomî 22” bihata guhertin. Lê guhertinek wisa dibû sedema çêbûna aloziyan, loma zanyar biryar girtin, dev ji guhertina karyotîpê berdan û biryara bikaranîna karyotîpa pêşîn dan.
Bi rêbaza karyotîpê, mirov dikare ji şêweyê neasayî an jî hejmara neasayî (kêmasî an jî zêdehî) ya kromozoman agahdar bibe. Hin nexweşiyên bomaweyî bi karyotîpê tên teşxîskirin. Wekî mînak, kesên bi nexweşiya sendroma Down in, ji kromozoma 21em ne cotek lê sê kromozom lixwe digirin.
Heke dema dabeşbûna xaneyê de kromozom bi boyaxa Giemsa werin boyaxkirin, hin beşên kromozomê ko bi nukleotîdên Adenîn- Tîmîn dewlemend in, boyaxê hê pirtir dimijînin, ev beşên kromozomê tarî xuya dibe. Beşên din ên kromozomê jî kêmtir boyax dimijînîn, loma piçek ronî xuya dibin. Li gor asta mijîna boyaxa Giemsa, li ser kromozoman de bandên (şerîd) tarî û ronî peyda dibin. Ji ber ko hejmar û rêza nukleotîdên kromozomên zîndewerê taybet e ji bo cora zîndewerê, rêz û şeweyê van bandên li ser kromozoman de peyda dibin jî taybet e ji bo cora zîndewerê.
Bandên Giemsa ji bo pênasîna kromozomên neasayî tên bikaranîn. Karyotîpa mirov bi gelemperî ji xaneyên xwînê, ji xirokên spî tê bidestxistin.
Beşên kromozomê yên ji herdu aliyên sentromerê dirêj dibin, wekî “mil” (bi înglîzî: arm) tên navkirin. Milên kromozoman, li gor cihê sentromerê wekî milên kurt an jî milên dirêj tên navkirin. Milê piçûk (kurt) bi tîpa “p” tê nîşankirin (bi înglîzî petite = piçûk). Ji ber ko di alfabeyê de li pey tîpa “p”, tîpa “q” tê, milê dirêj jî bi tîpa “q” tê nîşankirin.
Di nexşeya karyotîpê de kromozom wisa tên rêzkirin ko milê kin (p) ê kromozomê her tim li aliyê jorê sentromerê de, milê dirêj jî li aliyê jêrê de ye.
Karyotîpa her corê zîndewer taybet e û ji corek din cuda ye. Ango karyotîpa mirov û ya hespê ne wekhev e. Herwisa karyotîpa mê û nêrên hemû corê jî ji hevdu pîçek cuda ye. Di karyotîpa mirovên mê û nêr ên asayî de, divê laşekromozomên mêyê û laşekromozomên nêrê wekhev bin. Lê kromozomên zayendê ji hev cuda ne. Karyotîpa mêya asayî de divê cotek ji kromozomên X hebe (XX), lê karyotîpa nêrê asayî de dive kromozomên zayendê wekî XY bin.
Rêbaza karyotîpê
Xaneyên ji bo bidestxistina karyotîpê bi madeyên taybet tên hankirn ko dabeş bibin. Xane di hawirek guncav de tên çandin. Di cihê çandinê de xane di nav çend rojan de gir dibin û dabeş dibin..
Paşê, madeyek bi navê kolçisîn (bi înglîzî: colchicine) tevlê hawira çandinê dikin ko rîsên teşî (bi înglîzî: spindle fiberes) hilweşin û dabeşbûna xaneyan di qonaxa metafazê de were rawestandin.
Şilemenî (xane + xurek + kolçisîn) tê santrîfujkirin xane di bin lûleya ezmûnê de berhev dibin. Xane ji lûleya ezmûnê tên tovkrin û ji bo demek di nav şorava potasyum klorur (KCl) a 0.075 molar de tên hîştin. Ev Hawir ji bo xaneyan hawirek hîpotonîk (bi înglîzî: hypotonic) e, loma xane piçek diwerimin û ji hev dûr dikevin, herwisa kromozomên nav xaneyê jî piçek ji hev cihê dibin.
Trîpsîn tevlê hawirdora xaneyan dikin ko hin proteînên kromomozmê têk bişkên.
Ji bo pişkinîna kromozoman, hinek nimûneyê xaneyan datînin ser cama slaydê (bi înglîzî: microscope slide)
Boyaxa Giemsa li ser xaneyan tê dilopkirin û xane bi mîkroskoba ronakî tê pişkinîn. Bi bandora Giemsa hin beşên kromozoman tarî hin beş jî bi şerîdên ronî xuya dibin. Hejmar û şêweyê şerîdên tarî û ronî yên kromozoman taybet e ji bo cora zîndewerê.Dîmenên kromozomên xaneyê di bin mîkroskobê de bi awayekî zelal xuya dibin. Wêneyên kromozoman tê kişandin. Wêneyên cotên kromozoman, li gor qebare û şêweyên xwe tên rêzkirin.
Cotên kromozoman ji cotên dirêj (an jî cotên gir) ber bi cotên kurt (an jî cotên hûr) tên rêzkirin, bi vî awayê karyotîpa zindewerê tê bidestxistin.
Li dij egera hin nexweşiyên bomaweyî, bi rêbaza amniosentez (bi înglîzî: amniocentesis), di mehên destpêkê ya ducaniyê de, ji şileya seravê nimûne tê girtin. Xaneyên ji çermê korpeleyê weşiyane di nav şileya seravê de cih digirin, loma di nav şileyê de xaneyên korpeleyê jî tê bidestxistin û ji bo karyotîpa korpeleyê tên bikaranîn. Neasayîbûna hêjmar an jî şeweyê kromozoman, nîşana nexweşiya bomaweyî ne. Wekî mînak nexweşiyên wekî trîzomiy 21 (sendroma Down), an jî sendroma Klinefelter (Klinefelter syndrome) di karyotîpê de bi awayekî bêşik aşîkar dibin. Hin caran di 10 heta 12 hefteyên destpêka ducaniyê de, rasterast ji memîleyên koryonî (bi înglîzî: chorionic villus) nimûneya şaneyê tê girtin. Heke di karyotîpê de hebûna nexweşiyên bomaweyî were piştraskirin, dibe ko ji bo jiberbirinê (bi înglîzî: abortion) biryar were dayin.
Sabrina Carpenter
Sabrina Annlynn Carpenter (Lehigh Valley, Pensîlvanya, DYA) stranbêj û lîstikvaneke amerîkî ye.
Jînenîgarî
Carpenter di 11ê Gulana 1999an de li Geliyê Lehigh a Pensilvanyayê ji dayik bû û keça Dadid û Elîzabeth Carpenter e. Carpenter li kêleka sê xwişkên xwe yên mezin, mezin bû. Navê her sê xwîşkên wê ev e Sarah, Shannon, û nîvxwişk Cayla Carpenter. Sabrina xwarziyê lîstikvan Nancy Cartwright e. Carpenter perwerdeya xwe malê didît û ji 10 saliya xwe ve dest bi weşana vîdyoyan li ser YouTube kir. Bavê wê ji bo wê stûdyoyeke tomarkirinê ya mor ava kir, jibo ku hewesa xwe ya muzîkê zêde bike. di pêşbaziya deng ya ku Miley Cyrus amade kiriye, di pêşbaziya The Next Miley Cyrus Project de bû pêşbaza sêyemîn.
Kariyera wê
Carpenter di sala 2011'an de rola xwe ya yekem a lîstikvaniyê bi i rolê mêvanê di rêzefilma drama NBC yê ya bi navê Law & Order: Special Victims Unit de lîst. Di heman demê de wê di televîzyona Çînî Hunan Broadcasting System de, ji bo festîvala Temaşevanên Mangozêrîn bi zindî derket ser dikê. Wê bi şêweya Christina Aguilera di filma "Something's Got a Hold on Me" ya Etta James lîst. Piştî du salan Carpenter, bi rola dûbare di rêzefîlmê Goodwin ên Foxê bi rola Young Chloe lîst. Bi roleke rêkûpêk a rêzeyî li ser pîlotê qenala Disney Gulliver Quinn û pîlotê ABC yê de lîst.
Di Çileya 2019an de Carpenter bi rola Harper di fîlma Netflix ya Tall Girl de rol wergirt. Di Gulana 2019an de li gel Liza Koshy re fîlma dance-comedy Work It hilberand û di fîlmê de lîst. Di Tîrmeha 2019an de Carpenter tevlî adaptasyona fîlma Marina Gessner's The Distance From Me to You bû. Ew bi xwedî rola sereke ya fîlmê Girl Meets World, bi Danielle Fishel re fîlmê hilberand. Di Îlona 2019an de di filmê drama xortan Clouds de rol wergirt.
Marîe Klaîr di Hezîrana 2019an de ragihand ku Carpenter beriya niha dest bi xebatên li ser albûma stodyoya pêncemîn kiriye. Di 14ê Sibata 2020an de, Carpenter ji bo Roja Evîndaran strana albûme ya bi navê "Honeymoon Fades" amade kir. Carpenter di 10ê Adara 2020an de bi navê Cady Heron di Mean Girls de derket pêşbirkê û di 7ê Hezîranê de bi dawî bû. Lê jiber pandemiya COVID-19e yê di 12e adarê de hemî şanoyê Broadway hate girtin lê di serê sala 2021an de vene bû. Carpenter dema ku pandemîk bi dawî bû, dixwaze vegere pêşandanê.
Tûrên konseran
Festîval (cûrbecûr hubermend) Çalakiyên qadan
.dk
.dk navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Danîmarka ye. (ccTLD)
Çawişlî, Patnos
Çawiş, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Montigny-le-Franc
Montigny-le-Franc, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Gardsjøen (Grue)
Gardsjøen (Grue), goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 7,25 km û bilindahiya ji asta deryayê 150 mêtre ye.
Geliyê Kalo
Geliyê Kalo navê zozanên çiyayê binya çemê Eresê ne. Nav sînorê Qersê û Agiriyê de ye. Zozaneke xweş û bedew e. Çekem lê heye. Gelî û zozana wêretekyane (Wêreteka Seyida). Kulamek lê ser Geliyê Kalo heye.
.es
.es navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Spanya ye. (ccTLD)
Roßleben
Roßleben, bajarekî navçeya (Landkreis) Kyffhäuserkreisê li herêma Turîngiyaya Almanyayê ye.
Turbîn
Turbîn makîne ye ku forma enerjî diguhere, ji herêka av, dûkel an gazê enerjiya fîzîkî çê dibe.
Şirîkan
Şirîkan (bi tirkî: Bilenler), gundekî bi ser navçeya Îslahiyeya Dîlokê ve ye. .
Firo
Firo cureyekî mast e ku ji şîrê xîç ê çêlek, bizin û mihan çêdikin. Şîrê xîç tevî şîrê normal dikin û dikelînin û bi wî awayî dibe firo.
Seîdlû
Seîdlû gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 252 kes (79 malbat) bûn.
Okeanîd
Okeanîd di gorî mîtolojiya yewnanî cureyekî Nîmfêyan e. Ev nîmfe ji nîmfêyên avê bûn. Sê hezar perî-xwedawendan pêk dihatin. Bavê wan Okeanos, diya wan Têtîs bû.
Ebdulmutelib bin Haşîm
Ebdulmutelib bin Haşîm (erebî:عبد المطلب بن هاشم), Kalikê Muhemmed pêxember e. Heta wefata xwe li Muhemmed mêze kiriye dûre bavê Elî apê wî yê Ebû Talib lê mêze kiriye.
Anîma
Anîma cara yekemîn ji aliyê Carl Gustav Jung di psîkologiya analîtîk de hatiye bikaranîn. Ji bo mêran tê bikaranîn, ango arketîpên jinî di mêran de.
Berevajiya wê anîmûs e û ew jî ji bo jinan tê bikaranîn. Carl Gustav Jung dibêje "mêr di kesayetî û binhişara xwe de arketîpên jinên ne ji rêzê diparêzin. Arketîp ne statîk lê dînamîk in. Anima xwe bi awayên ku mêr bi xwe jî haj jê nîne dide der. Bo mînak mêr ji jina xwe dipê û dixwaze ku wekî ew jina ku di xeyalê wî de tevbigere, wisa be".
Bandora anîma û anîmûsê xwe di warê wêjeyî de jî dide der. Rexnegerên wêjeyê yên zîrek ji elementên ristina berhemê, dikarin kesayetiya xwediyê berhemê pêderîne.
2001
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
.dm
.dm navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Domînîka ye. (ccTLD)
Roßwein
Roßwein, bajarekî navçeya (Landkreis) Mittelsachsenê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Saint-Sébastien-sur-Loire
Saint-Sébastien-sur-Loire, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Gjesåssjøen
Gjesåssjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 9,49 km û bilindahiya ji asta 176 mêtre ye.
Koliyan
Koliyan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gelên îranî
Gelên îranî komeke etno-lenguîstîk a hind û ewropî ye ku bi zimanên curbicur ên hind û îranî diaxivin. Di vê komê de gelên wek kurd, belûç, gilak, mazenderanî, oset, pamirî, peştûn, faris, tat, tacîk, taliş, waxî û yagnobî hene. Belavbûna vê komê li ser deşta Îranê ji Çiyayên Hindokûşê heta Anatolyaya Navîn û ji Asyaya Navendî heta Kendava Farsê belav bûne.
Proto-Îranî di nîveka hezarsala duyem de wek şaxeke cuda yên hind û îranî derketine holê. Di serdemên xwe yê pêşketinê de, di hezarsala yekem de, axa gelên îranî li seranserê Deşta Ewrasyayê, ji Deşta Mecaristana Mezin, li aliyê rojava heta Deşta Ordosê û li aliyê rojhilat ve jî heta Deşta Îranê berfireh bûye.
Di nav gelên îranî yên îro de gelên wekî belûç, gilak, kurd, mazenderanî, oset, pamirî, peştûn, fars, tat, tacîk, taliş, waxî û yagnobî hene.
Etîmolojî
Peyva îranî rasterast ji farisiya navîn ērān / aeran (𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭) û aryaniya partî tê. Peyvên îraniya navîn ērān û aryān formên pirhejmarî yên jentîlîkî ēr- (di farisiya navîn) û ary- (di partî de) ne, her du jî ji îraniya kevn, ariya- (𐎠𐎼𐎡𐎹) û avestayî ya airiia- (𐬀𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀) -arya, tên.
Proto-hind û îranî
Proto-hind û îranî bi gelemperî bi Çanda Sintashta û Çanda Andronovo ya dûv re di nav asoya berfirehtir a Andronovo de têne naskirin. Welatên wan bi deverek gavê Ewrasyayê re ku li aliyê rojava bi Çemê Ûralê ve û li aliyê rojhilat jî bi Tian Shan re sinor e.
Koçberiyên hind û îranî bi du pêlan pêk hatine. Pêla yekem ji koçberiya hind û îranê ya bi rêya Çanda Bactria-Magiana, ku jê re (bi îngilîzî) "Bactria-Magiana Arkeological Complex" jî tê gotin, ber bi Herêm Şamê ve koç bûne û Padîşahiya Mîtaniyan ava kirine. Koçberiya duyem jî bi aliyê başûrê rojhilat ve ku gelê vedîk e û di ser Çiyayên Hindokujê ve berbi bakurê Hindistanê ve koç bûne. Hind û îranî li dora 1800–1600 salên de ji hev veqetiyan, pişt re ew perçe bûn û ji hêla îraniyan ve bûn du kom ên ku li herêma deşta Ewrasyaya Navîn serdest bûn û piştre [hind û ariyan] hetanî dorhêlên Ewrasyaya navîn belavdibin. Christopher I. Beckwith tîne ziman ku Wusun, gelên Kafkasyayê hind û ewropî yê Asyaya Hundir di kevnariyê de ye û di heman demê de bi eslê xwe hind û arî bûn.
Çanda Sintashta–Petrovka
Çanda Sintashta ji têkiliya bi du çandên berê derketiye holê. Pêşengê wê yê yekser li deşta Ural-Tobol Çanda Poltavka bû ku şaxek ji asoya Yamnaya ya sewalvaniyê û di navbera salên 2800 û 2600 de ber bi rojhilat ve çûne herêmê. Gelek bajarokên Sintashta li ser niştecîhên kevintir ên Poltavka an li nêzî goristanên Poltavka hatine çêkirin û motîfên Poltavka li ser potterên Sintashta bi gelemperî hatine bikaranîn. Çanda aborî ya Sintashta di heman demê de bandora çanda Abaşevo ya dereng jî nîşan dide, berhevokek niştecîhên Corded Ware li devera daristaniyên li bakurê herêma Sintashta ku di heman demê de bi giranî koçer bûn.
Çanda Andronovo
Çanda Andronovo berhevokek çandên herêmî yên hind û îranî yên Serdema Bronz a ku di c. 1800–900 de li rojavayê Sîbîrya û rojavayê Asyayê qewimiye. Dibe ku çêtir e ku jê re kompleksek arkeolojîk yan asoyek arkeolojîk were gotin. Navê çandê ji gundê Andronovo (55.88333°N, 55.7°W) tê ku di sala 1914an de, gelek gor li wir bi hestiyê di pozîsyonên qurmiçî de ku bi kelûmelên xemilandinên dewlemend hatine veşartin, hatine dîtin. Çanda kevnar a Sintashta (2100–1800) ku berê di nav çanda Andronovo de cih girtibû, niha ji hev cihê tê hesibandin lê wekî pêşiyê wê tê hesibandin û wekî beşek ji asoya berfireh a Andronovo tê pejirandin.
Îraniyên rojavayî û rojhilatî
Di destpêka hezarsala 1ê de dabeşbûna li ser komên "Rojhilatî" û "Rojavayî" di Avestayê de tê nîşandan. Farisiya kevn, du zimanên îranî yên herî kevn ên naskirî ne. Nivîsarên Avestayî yên Kevin ên ku bi navê Gathas têne zanîn, tê bawer kirin ku ji hêla Zerdeşt, damezrînerê Zerdeştiyê ve, bi Çanda Yaz (1500 – 1100 ) ve wekî berendamek ji bo geşepêdana çanda Îrana Rojhilatî hatine çêkirin.
Gelên îranî yên Rojava
Di sedsalên yekem ên hezarsala yekem de, dema ku medan jî bi asûriyan re têkilî daniye, farisên kevnar xwe li beşê rojavayê Deşta Îranê bi cih kirin û dixûyê ku bi elamî û babiliyan re gelek têkilî danîne. Bermahiyên zimanê medî û farisiya kevn kokên xwe yên proto-îranî yên hevpar nîşan didin ku di danasîna zimanên wan de Strabon û Hêrodot wekî pir dişibin zimanên ku li rojhilatê baktriyan û sogdiyan diaxivin. Piştî damezrandina Împeratoriya Axemenî, zimanê farisî (ku di farisî de jê re "farisî" tê gotin) ji Pars an parêzgeha Fars ber bi deverên curbicur ên Împeratoriyê ve, bi zaravayên nûjen ên Îran, Efxanîstan (ku wekî darî jî tê zanîn) û navendî belav bû - Asya (bi navê tacîkî tê zanîn) ji farisiya kevn tê.
Di destpêkê de, gelên rojavayî yên Îranê yên li Rojhilata Nêzîk di bin serweriya împeratoriyên cuda yên asûriyan de bûn. Hevalbendiya medan bi persan re û serhildana Babil, îskît, keldanî û kimmeriyan, alîkariya medan kir ku di sala 612an de Nînewayê bi dest bixin ku di encamê de di dawiya 605  de împeratoriya Nû-Asûrî hilweşiya. Piştî vî hilweşînê medan împeratoriya xwe yê Medya (ku Ekbatana navenda wanê rêveberiyê bû) li derveyî welatê xwe yê eslî ava kir û di dawiyê de bûn xwediyê herêmek ku ji bakurê rojhilatê Îranê heta Çemê Halysê li Anatolyayê dirêj dibe. Piştî hilweşîna împeratoriya Asûrî, di navbera salên 616 û 605an de, dewleteke yekgirtî ya Medyayê ava ji aliyê medan ve hate avakirin ku bi Babîl, Lîdya û Misirê re bû yek ji çar hêzên mezin ên Rojhilata Nêzîk.
Piştre re di sala 550î de, Kûruşê Mezin, serweriya Medya ya pêşeng hilweşand û padîşahiya Lîdyayê û împeratoriya Babîl bi dest xist û pişt re wî Împeratoriya Axamenî (yan jî împeratoriya yekem a farisî) ava kir. Di asta xwe ya herî mezin de, împeratoriya Axamenîs li seranserê sê parzemînan, yan jî Ewropa, Afrîka û Asya, ji Balkanan û Ewropaya Rojhilatî ya li rojava, heta Geliyê Indusê li rojhilat, dirêj dibe.
Di encama şerên navbera yewnanî û persan de faris neçar man ku ji herêmên xwe yên ewropî vekişin û vekişîna dibe sedema birêveçûna rasterast a dîroka Yewnanistan û ya mayî ya ewropî. Zêdetirî sed salan, mîrekî makedonî (ku bi xwe ji dawiya sedsala 6an heta êrîşa yekem a farisî ya li ser Yewnanistanê bindestê farisan bû) paşê bi navê Îskenderê Mezin tê zanîn, padîşahiya farisî yê desthiladar hilweşand û bi vî awayî împeratoriya Axamenî bi dawî bû.
Niştecîhên destpêka împeratoriya Axemenî dixûyê ku baweriya zerdeştiyê qebûl kirine. Belûçên ku bi zimanê îranî yê rojavayî diaxivin, kevneşopiyeke devkî di derbarê koça xwe ya ji herêma Heleb a Sûriyê di derdora sala 1000 de vedibêjin lê delîlên zimannasiyê belûçî bi zimanê kurdî, kurmancî, soranî, goranî û zazakî ve girê didin.
Gelên rojhilatî yên Îranê
Dema ku eşîrên îranî yên başûr bi nivîsarên xwe û hevpîşeyên xwe yên nûjen çêtir têne naskirin, qebîleyên ku bi giranî di berferehiya Ewrasyayê ya berfireh de mane, bi referansên ku ji hêla Yewnaniyên kevnar, Farisan, Çînî û hind û aryenan ve ji wan re hatine kirin û di heman demê de jî bi dîtinên arkeolojîk têne zanîn. Dîroknivîsê yewnanî, Herodot (sedsala 5. BZ) behsa gelê koçer, Îskîtiyan dike; ew wesfên wan dide ku ew li herêma ku îro li başûrê Ewropayê Rûsya û Ûkrayna ye jiyan kirine. Herodot kesa yekem e ku behsa Îskîtiyan dike. Gelek nivîsarên kevnar ên Sanskrîtî yên ji serdema paşîn de behsa eşîrên weha dikin ku ew şahid bûn ku wan ber bi peravên herî başûrê rojhilatê Asyaya Navendî ve, li deverê Rêzeçiyayên Hindokujê, li bakurê Pakistanê destnîşan dikin.
Tê bawer kirin ku gelê Îskît ji aliyê pismamên xwe yên rojhilatî, Sarmatiyan ve, ku ji aliyê Strabon ve wekî eşîra serdest a ku di hezarsala yekemê de deşta başûrê Rûsyayê kontrol dikin, hatine zeft kirin. Îskît û Sarmatiyên îranîaxiv bi hezarê salan serdestî li beşên mezin ên Ewropaya Rojhilat kirin û di dawiyê de ji aliyê nifûsa Proto-Slavî ya herêmê ve hatin helandin û asîmîlekirin (mînak wekî slavîkirin).
Demografî
Li gor pêşbîniyan 150 heta 200 milyon axêverên zikmakî yên zimanên îranî hene, şeş komên sereke yên zimanê aryenî kurd, faris, tacîk, belûç û peştûn ji sedî 90ê vê hejmarê ne. Niha piraniya van gelên îranî li Îran, Efxanistan, Qefqasya (bi giranî Osetya, deverên din ên Gurcistan, Daxistan û Azerbaycanê), li perçeyên Kurdistan ê, Başûrê Kurdistanê, Bakurê Kurdistanê û metropolên Tirkiyê (bajarên sereke Stenbol, Îzmîr, Edene û Mêrsîn), Rojavayê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê ku piraniya wan kurd lê dijîn û li Tacîkistan, Pakistan û Ûzbêkistan gelên aryenî dijîn.
Di heman demê gelên îranî li Rojhilatê Erebistanê wek bakurê Oman, Behreyn û Kuweytê dijîn.
Genetîk
Lêkolînên genomîk ên nifûsê yên vê dawiyê diyar kirin ku pêkhateya genetîkî ya gelên îranî jixwe nêzî 5000 sal berê pêk hatiye û ji wê demê ve domdariyek mezin nîşan dide û destnîşan dike ku ew bi giranî ji bûyerên koçberiyê yên komên derveyî bandor li wan nekiriye. Ji aliyê genetîkî ve, gelên îranî bi gelemperî bi gelên Ewropî û yên din ên Rojhilata Navîn re nêzîk dibin. Nimûneyên analîzkirî yên etnîkî fars, kurd, azerî, mazenderanî, gilak û zerdeştiyên hindî, li hev kom dibin û komeke yekane pêk tînin ku bi navê CIC (Koma Îrana Navîn) tên binavkirin. Li gorî nifûsa cîhanê, îranî (CIC) li navenda koma berfireh a Rojava û Ewrasyayê, nêzî Ewropî, Rojhilata Navîn, Asyaya Başûr û Asyaya Navendî kom dibin. Binesaziya genetîkî ya îraniyan li gorî nifûsên din ên "1000G" bi awayekî balkêş kêm û homojen e. Ewropî û hinek Asyaya Başûr (bi taybetî hindikahiya parsî) herî zêde nêzîkatiya xwe bi îraniyan re nîşan dide lê Afrîkaya Sub-Sahara û Asyaya Rojhilat bi îraniyan re ferqa herî zêde ku nîşan didin ev in.
Sembol
Rengên gelê îranî jî Sor, Spî û Kesk e.
Şêrê Îranî jî çevenga îraniyan wek candare û Roj jî heye. Em karin Rojê alayên Belûçan de kurdan de û talişan de bibînin.
Montigny-Lengrain
Montigny-Lengrain, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Zaisenhausen
Zaisenhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Karlsruhe li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Roujan
Roujan, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Le Bocasse
Le Bocasse, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Komelgeha Bestesên
Di sala 1978an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 200 kesan.
Stephanskirchen
Stephanskirchen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
ABS-CBN
ABS-CBN Corporation (bi gelemperî wekî ABS-CBN tê zanîn) konglomerateke medyayê ya fîlîpînî ye ku navenda wê li bajarê Quezon City ye. Ew di sala 1946an de wekî Bolinao Electronics Corporation hate damezrandin. Pargîdanî bi yekbûna Alto Broadcasting System û Chronicle Broadcasting Network hate damezrandin.
Coga herisê
Coga herisê, coga xurekê an jî rêka herisê (bi înglîzî; digestive tract, alimentary  canal,  gastrointestinal (GI) tract).
Endamên koendama herisê du cor în; endmên herisê û endamên alîkarê herisê. Coga herisê ji endamên herisê pêk tê. Endamên coga herisê; dev, gewrî, soriçik, gede, rûviya zirav ê rûviya stûr e. Ev endaman ji dev heta komê bi şeweyê borî dirêj dibin. Bi girjbûn û xavbûna masûlkeyên dîwarê coga herisê, xurek ji dev ber bi komê tê guhestin. Bi gelemperî coga herisê ya ajalên gihaxwer, ji yên goştxwer dirêjtir e. Dirêjiya coga herisê ya mirovê zindî 7,60 metre, ya mirovê mirî bi qasî 10,60 metre ye. Ji ber ku dev û kom vedibin derve yê laş, xurek û ava di nav coga herisê wekî derve yê laş tê hesibandin. Loma herisa nav cogê jî wekî herisa derveyê xane tê navkirin. Coga herisê ji du beşan pêk tê, beşa yekem ji dev heta gedeyê ye. Beşa duyem jî ji gedeyê heta komê ye. Ji ber erka endaman, pêkhateya coga herisê li hemû beşan de ne wekhev e, li bi gelemperî ji soriçikê hata dawiya rûviya stûr pêkhateya coga herisê dişibe hevdu.
Pêkhateya coga herisê
Ji serî heta dawî, coga herisê ji çînên şaneyan pêk tê. Valahiya cogê ya xurek di nav de derbas dibe, wekî lumen tê navkirin. Ji lumenê ber bi derve, cog ji çar çînan pêk tê; çîna lînceperde, çîna jêrelînceperde, çîna masûlkeyan û çîna betanê(seroza). Li hin beşan, betan bi çîna mezenterî dapoşî ye.
Çîna lînceperde
Rûyê aliyê lumenê ya lînceperdê, bi lîncemadeyê dapoşî ye. Ji ber madeya lîncê rûyê cogê xijok e, loma xurek bi hêsanî di nav cogê de xij dibe. Lîncemade ji aliyê rûkeşexaneyên coga herisê tê derdan. Lîncemade rê li ber enzîm û asîdên herisê digire, bi vî awayê dîwarê cogê ji egera ziyangirtinê diparêze. Xurekên herisbûyî ji aliyê çîna lînceperdeyê tê mijîn. Çîna lînceperde jî ji sê çîna pêk tê. Çîna rûkeşeşane rasterast bi xurek ve di nav temasê de ye. Li binê rûkeşeşaneyê de çîna bestereşane ya sist heye. Li gel van çîna, lînceperde çînek tenik a masûlkeyên lûs jî lixwe digire.
Çîna jêrelînceperde
Li binê lînceperdê, çîna jêrelînceperde heye. Jêrelînceperde ji bestereşane ya sist pêk tê û gellek lûleyên xwînê, lûleyên lîmfê û demar di nav bestereşaneyê de cih digirin. Lûleyên xwînê û lîmfê xurekên ji aliyê linceperdeyê de hatine mijîn, diguhezînin her aliyê laş. Herwiha lîmfegirê jî di jêrelînceperdê de cih digirin. Ev lîmfegirêyan wekî mîna aloqan, li hember hokarên nexweşiyê bergiriya laş dabîn dikin. Herwiha ji bo derdanên heriskirinê, di nav çîna jêrelînceperdê de rijênên herisê jî hene.
Çîna masûlkeyan
Çîna sêyem a coga herisê çîna masûlkeyan e. Ev çîn bi gelemperî ji du çînên lûsemasûlkê pêk tê. Çîna hundir ji masûlkeyên bazinî, ya derve jî ji masûlkeyên dirêjkî pêk tê. Di navbera masûlkeyan de lûleyên xwînê, lûleyên lîmfê û tora demar heye. Bi girjbûn û xavbûna çîna masûlkeyan, herisa mekanîk a xurek rû dide. Xurek ji soriçikê ber bi rûviya stûr, ji ber girjbûna van masûlkeyan diherike. Ji ber karê xwe yê taybet, gede li gel masûlkeyên bazinî û dirêjkî, çînek masûlkeyên çeperast jî lixwe digire. Masûlkeyên gewrî û yên guşera komê, peykeremasûlke ne, loma daqurtina xurek û derketina destavê di bin kontrola mirov de ye.
Çîna betanê (seroza)
Rûyê derve yê coga herisê bi çîna betan ê dapoşî ye. Betan perdeyek xijok û hilû ye. Coga herisê ji ber culeya(livîn) masûlkeyên cogê, hertim di nav zikekelênê de dilive. Çîna betanê di navbera coga herisê û endam û pêkhateyên derdora cogê de lêkxişanê kêm dike, bi vî awayê coga herisê, bê ku rastê tu ziyanê were, bê navber bi culeya perîstaltî, girjbûn û xavbûnê didomîne.
Rêkxistina çalakiya coga herisê
Koendama demar, hormonên herisê an jî di nav cogê de hebûn û tunebûna xurek, bandor li ser çalakiya coga herisê dike. Sîstema sîmpasawî û parasîmpasawî ya koendama demar a navendî, girjbûn û xavbûna lûsemasûlkeyên coga herisê kontrol dike. Bi gelemperî sîstema sîmpasawî çalakiya coga herisê kêm dike, sîstema parasîmpasawî jî çalakiya cogê zêde dike. Hormonên wekî gastrîn, kolesîstokînîn û sekretîn jî bandor li ser çalakiya hin beşên coga herisê dikin. Herwiha dema di nav coga herisê de xurek tune be, çalakiya cogê jî kêm dibe.
Frédéric Mistral
Frédéric Mistral (bi oksîtanî: Josèp Estève Frederic Mistral, jdb. 8 îlon 1830 li Malhana (Maillane), Arles, Bouches-du-Rhône, Fransa - m. 25 adar 1914 li heman derê) helbestvan û nivîskarê fransî-provensal bû. Mistral di sala 1904an de Xelata Nobelê ya Wêjeyê wergirt.
Edebiyata oksîtanî û rewteka Felibritge
Ew yek ji giregirên wêjeya oksîtanî ya sedsala 19em e. Mistral helbestên xwe bi devoka provensalî ya zimanê oksîtanî dinivîse.
Mistral yek ji damezrîner û endamên rewteka oksîtanperwer a bi navê Felibritge ya ku di 21ê gulana 1854an de hate danîn.
Xelata Nobel a Wêjeyê
Mistral di sala 1904an de Xelata Nobel a Wêjeyê bi nivîskarê spanî José Echegaray re parve dike.
Anîmûs
Anîmûs cara yekemîn ji aliyê Carl Gustav Jung bo jinan hatiye bikaranîn. Arketîpên mêrî di kesayetî û binhişara jinan de. Berevajiya wê anîma ye û ew jî ji bo mêran tê bikaranîn. Arketîp dînamîk in û bandora xwe li hişarê dikin. Bo mînak jin ji mêran an mêrê xwe dipê û dixwaze ku wekî ew mêrê ku di xeyalê wê de ye tevbigere û wisa be. Heger ew arketîp mêrekî leheng û zîrek be, jin jî ji mêrê xwe dipê. Lê sedemê daxwaza xwe nizane. Anîma û anîmûs xwe di wêjeyê de jî didin der.
Ebdurehman Mizûrî
Ebdulrehmanê Mizûrî di sala an de, li gundê Êtotê, li bajarê Duhokê, ji dayîk bûye. Xwendina xwe li Duhokê dest pê kiriye û di sala 1969-an de zanîngeha Bexdayê bi dawî aniye. Yekem helbesta xwe di sala 1967-an de, di rojnameya "Birayetî" de belav kiriye, lê ew dibêje: "Sala 1970-ê, destpêka rast ya helbestvehandinê ye li cem min."
Mizûrî, di destpêkê de, hozanên klasîkî divehandin. Paşî karî rêya xwe ya taybetî bigire û dest bi nivîsîna helbestên bi kêşa serbest bike.
Wî bi dehan gotarên edebî jî di rojname û kovarên kurdî de belav kirîne. Di piraniya mîhrecanên edebî de beşdarî kiriye. Endamê Yeketiya Nivîskarên Kurd e li Kurdistana Îraqê. Heta niha du dîwanên helbestan bi pîtên erebî çap kirîne:
Heta niha du dîwanên helbestan bi pîtên erebî çap kirîne:
Eve jî amade ye ji bo çapê.
Niha jî li Kurdistana Îraqê ye.
2002
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Retîkûlûma endoplazmî ya zivir
Retîkûlûma endoplazmî ya zivir, beşa retîkûlûma endoplazmî ya ku rûxara wî bi rîbozom e, di bin mîkroskopa elektronê de rûyê wê zivir dixuye, loma ev beş wekî retîkûlûma endoplazmî ya zivir tê navkirin. Retîkûlûma endoplazmî ya zivir ji cot qatên parzûnên navikê, ji ya derve dest pê dike, ber bi parzûna xaneyê di nav sîtoplazmayê de dirêj dibe. Ji ber ko li ser retîkûlûma endoplazmî ya zivir de gelek rîbozom hene, retîkûlûma endoplazmî ya zivir di çêkirin, guhertin û veguhêztina proteînan da kar dike. Di çêkirina parzûna xane û parzûna endamokan jî retîkûlûma endoplazmî ya zivir cih digire. Her çiqas proteîn di nav rîbozoman da tê çêkirin jî, a rast ev proteînên neçalak in, tenê zencîra asîdên amînî (a.a) ne. Gava zencîra asîda amînî ji plazmayê dikeve nav retîkûlûma endoplazmî ya zivirê, hinek cureyên proteînan li vir diguhere û çalak dibe. Hin ji proteînên di nav retîkûlûma endoplazmî ya zivirê de di nav kîsikên hilgir ve ber bi heybera Golgî tê şandin. Hinek ji proteînên nav retîkûlûma endoplazmî ya zivir jî rasterast bi egzosîtozê ji xaneyê tên avêtin. Xaneyên pêdiviya wan pir bi enzîm û proteînan heye, hê pirtir retîkûlûma endoplazmî ya zivir lixwe digirin. Retîkuluma endoplazmî ya zivir bi rîbozom, bi heybera Golgî, bi navik û ARNyê va têkildar e.
Dakar
Dakar navê paytext û bajarê herî mezin ê Senegalê ye. Bajar li ser keviya dawî ya Afrîka ya rojava hatiye avakirin. Gelê bajar bi giştî misilman in, herwiha fileh jî lê dijîn. Cara pêşi ji Ewropa mirovên Portugalî têne vê herêmê û di sala 1444'an de li ser girava Gorée gundekî ava dikin. Piştre mirovên din ji Ewropa tên. Piraniya gelheya bajêr bi fransî diaxivê.
Çexçex
Çexçex, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.
Şerqiye
Şerqiye, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Seyran
Kortê Jiyana Hunermend Sileman Guli Hunermend Sileman Guli li sala 1995 stranen kurdi li ahinga û seyrana dêgotin.Hunermend Sileman Guli bstranen li daweta û gelek konsera dêgotin heta sala 1999.li sala 1999 kenali esmani ye Kurdistane KTV Hunemrned Sileman Guli kîrê mihvanê programê Stêrin Pashe Roje.pêshti chend demeki Hunermend Sileman Guli berhêmek chekir bî navê ( Ez dêgerim ).Ev berhême hatiê chêkrin bî harikaria evan huunermenda. Hozanvan Yousef Remnezan,Canê,Sileman Guli.Hunermend Sileman Guli Video Clipek chêkrie. ev video clipê hatiê chekirin bi harikaria evan hevalan. Derhinêr Kak Kovan Salim Kamirê Faxir ahmad û Adil Haci.Strana ( Ez Dêgerim ) Hozanvan Canê chekrie ji bû Hunermed Sileman Guli.
Siltanava
Siltanava gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 567 kes (132 malbat) bûn.
.do
.do navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Komara Domînîk e. (ccTLD)
Famîleya giyarastikan
Famîleya giyarastikan, famîleya zinargulan, famîleya bixurdanan, famîleya ladenan (Cistaceae), famîleyeke riwekan e. Hin cureyên vê malbatê li Kurdistanê jî digihên. Rastik (cureyekê kilê ye) ji vê malbata riwekê tê bidestxistin.
Cinsên wê
Şeş heya deh celeb û 175 heya 200 cureyên vê famîleyê hene:
Saint-Viaud
Saint-Viaud, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Rotenburg (Wümme)
Rotenburg an der Wümme, bajarekî navçeya (Landkreis) Rotenburgê li herêma Saksonya Jêrîn a Almanyayê ye.
The Monsterican Drea
The Monsterican Dream, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2004'an da albûm derket.
Vogtareuth
Vogtareuth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rosenheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
2003
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
.dz
.dz navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Cezayîr e. (ccTLD)
Kelanter Olaya
Kelanter Olaya, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Marmaduke Pickthall
Muhammed Marmaduke William Pickthall, ( – ) nivîskar û rojnamevanekî Brîtanî bû. Pickthall pêşyê xirîstiyan bû, paşê bûye misilman. Wî pirtûka pîroz a misilmanan Qur'anê wergerand zimanê ingilîzî.
Castelnau-d'Aude
Castelnau-d'Aude, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Bêleka Jêr
Bêleka xwarê gundekî herêma Bamerdê ye ku li bin ava bendava ilisuyê maye. Li kêviya çemê Dîcleyê ava bûye û dîroka wî gelekî kevin e. Li vir xaniyên şikeft hene. Her wiha şikeftên ku berê wek mizgeft û dêr hatine bikaranîn jî heye tê de. Her şikeftek ji yek ango du odeyan pêk tê. Li gor gotinan di zemanên kevin de ev cih ciheke pir taybet bû. Aboriya vî gundî li ser çandin, masîvanî û kelekvanî bû. Piştî ku avabûna Bêleka Jor gundîyan mala xwe kişandin Bêleka Jor.
Întroversiyon
Întroversiyon ji taybetiyeke kesayetiyê re tê gotin.
Ektroversiyon ji aliyê Carl Gustav Jung ve hatiye binavkirin. Întrovert ew e kes e ku berê kesayetiya wê li hundir e. Kesê ku bal, têkilî û hilbijartinên wê berehûndir in.
Bo mînak hin kes kêm diaxivîn, bi cîhana xwe ya hundirîn ve bilî dibin, bi mereq nînin, devedor bala wan nakşînin hwd. Di psîkoanalîtîkê de skalayek tê bikaranîn û asta întro- û ekstroversiyonê tê pîvandin.
Berevajiya întorversiyonê ekstroversiyon e.
Ekstroversiyon
Ekstroversiyon yek ji taybetiyên kesayetiyê ye.
Cara yekemîn ji aliyê Carl Gustav Jung hatiye binavkirin. Berê kesayetiyê li dervebûn e. Kesê ku bal, mereq, hilbijartin û têkiliya wê berbi derve ye.
Bo mînak hin kes pirr sosyal in, hez ji axavtinê dikin, bi mereq in, bêî hesab û kontrol dikevin têkiliyan, pirr dikin lê kêm difikirin hwd. Cîhana wan ya hundirîn, taybet bala wan nakişîne. Ji van kesan re ektrovert tê gotin.
Berevajiya wê ekstriversiyonê întroversiyon e.
Qotîka photography
Di wênegirî û sînematografiyê de, qotîk rûkalek refleksîfê ya ku ji bo veguheztina ronahiyê ji bo dîmenek foto girtinê tê bikaranîn.
Saint-André-de-Buèges
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Belgrad
Belgrad (bi serbî: Београд Beograd), paytext û bajarê herî mezin a Serbistanê ye ku li hevberdana Çemên Savayê û Çemê Dunayê û li Deşta Panoniyan a li Nîvgirava Balkanê hatiye avakirin. Nifûsa herêma metropola Belgradê li gorî serjimêriya sala 2022an 1.681.405 kes e ku bi vê awayê bajêr bûye sêyemîn bajarê herî qerebalix a li ser peravên Çemê Dunayê.
Piştî Şoreşa Serbistan, Belgrad di sala 1841an de careke din wekî paytexta Sirbîstanê hatiye binavkirin. Dema ku ew bi bajar ve hat girêdan, ji ber ku deverên berê yên Awistrî-Mecar piştî Şerê Cîhanê yê Yekem beşek ji padîşahiya nû ya Sirb, Kroat û Slovenyan bûn, Bakurê Belgradê heta sala 1918an posta herî başûr a Habsburgê ma. Belgrad ji damezrandina bajêr di 1918an de heya hilweşîna bajêr a di 2006an de dibe paytexta Yûgoslavyayê. Ji ber ku bajêr xwedî cihekî stratejîk ê girîng bû, li bajêr 115 car şer pêk hatiye û 44 caran hatiye hilweşandin, 5 caran hatiye bombebarankirin û gelek caran hatiye dorpêçkirin.
Henêrk
Henêrk an  Hinêrik, Hanerik, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Belgrad
Ji ber Belgrad bajarê sereke yê Serbistanê ye, di hundurê Serbistanê de xwediyê statuyek îdarî ya taybetî ye. Bajêr bûye cihê hikûmeta navendî, saziyên îdarî û wezaretên hikûmetê ye û di heman demê de navendên hemî pargîdaniyên herî mezin, medya û saziyên zanistiyên sirbî li bajêr in. Belgrad wekî bajarekî Beta-Global tê binavkirin. Navenda Klînîkî ya Zanîngehê ya Serbistanê ye li bajêr e ku yek ji kompleksên nexweşxaneyê yên bi kapasîteya herî mezin a cîhanê ye, Dêra Saint Sava ku yek ji mezintirîn avahiyên dêra Ortodoks e û Štark Arena ku yek ji mezintirîn kapasîteya hindurîn a li Ewropayê ye, li Belgradê ne.
Çaputlî
Çaputlî, gundekî bi ser navçeya Patnos a Agiriyê ve ye.