cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SQL
Komiteyeke ANSI'yê (American National Standards Institute) SQL wek standarda ji bo zimane RDBMS'ê (Relational Database Management Systems) qebûl kiriye.
Niha SQL çar aliye dinyayê têpekanin û bûye standarda ji bo komputerên mezin, komputerên biçûk û PC'yan, di paşerojê de databasa bi "dBase" dihat meşandin, lê îroj cihê xwe bi piranî li Ms.Access hiştîye.
SQL çi ye?
Databas, agahî û înformasyonên bi rezanî di tabela de hevre girêdayî. Databas înformasyona ku meriv lê digere peyde bike. Herçawa hemî înformasyon di nav databasê de ji be nebese. Çawa meriv dikaribe van înformasyonan peyde bike, li vir SQL derdikeve holê. Bikaranîna SQL'ê meriv dikare înformasyonê di databasê de paqij û vala bike (delete), nû bike (update) û serrast bike (insert). hammel
Bo çi SQL
Bo mînak, malperek heye û mirov li ser e-froşê (e-business) vekiriye, gelek nimûne hene. Mirov bi çi şiklî rêzaneke sîstematîk ava biki? Xebateke gelek mezin bendî bikarhêner ye, divê mirov van nimûneyên xwe li gor kategoriyan veqetîne û divê vana bi hevre girê bide, wekî nimûne: Muzîka Kurdî --> Şivan Perwer --> Kî ne em --> Biha. Ji bo vê xebatê meriv SQL'ê bikar tîne.
Reutlingen (navçe)
Reutlingen, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Baden-Württembergê ya Almanyayê ye.
SQL
Gelo SQL dijwar e?
Her çawa bikaranîna MySQL'ê ne hêsan be jî, bikarhêner dikare pratîkan li ser bike, wekî din MySQL databaseke xurt e. Bi piranî bo PHP tê pêkanîn. Wekî din, malpera Kurdmcse bi alikariya PHP û MySQL'ê hatiye damezerandin.
Reutlingen (navçe)
Bajarok û şaredarî
Bajarok
Beşên îdarî
Şaredarî • # Dettingen an der Erms
• # Engstingen
• # Gomadingen
• # Grabenstetten
• # Grafenberg
• # Hohenstein
• # Hülben
• # Lichtenstein
Krimpen aan den IJssel
Krimpen aan den IJssel, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Reutlingen (navçe)
Bajarok û şaredarî
• # Mehrstetten
• # Pfronstetten
• # Pliezhausen
• # Riederich
• # Römerstein
• # Sonnenbühl
• # St. Johann
• # Walddorfhäslach
• # Wannweil
• # Zwiefalten
Gelesor
Gelesor gundekî bi ser navçeya Bazîda Agiriyê ve ye.
Biroyê Heskî Têlî
Biroyê Heskî Têlî, Brahîm Paşayê pêşawa, Pilingê Celaliyan, Kirrê Celaliyan, Heskîzade Brahîm, Biro, Biroyê Çargurçik (jdb. ? - m. li Kaniya Reş a Çaldiranê, rojhilatê Kurdistanê) yek ji siyasetmedar, şervan û fermandarên doza azadiyê ya kurdan bû. Ji êla Celaliyan e. Di dîroka nêzîk a kurdan de wekî lehengekî cihê xwe girtiye.
Jiyan
Kurê Hesk û Têliyê ye. Di Şerê cîhanê yê I de li dijî dagirkirina rûsan têdikoşe. Dema şer bidawî dibe li Bazîdê dijî û bo debara malbata xwe bazirganiyê dike. Heya dawiya jiyana xwe bi rizgarkirina Kurdistanê û azadiya kurdan ve mijûl dibe.
Serhildan
Dema Şêx Seîd serî hildide, Biro jî tevlî dibe (1925). Bi têkçûna serhildanê re xwe dispêre Çiyayê Agiriyê. Êlên Hesenan û Celaliyan ji bo serhildana nû birêxistin dike. Yekemîn serhildana Agiriyê lidardixe (16ê gulanê heya ). Li dijî henga 28. a Romê (Tirkiye) şereke mezin lidardixe. Şer û fermandariya wê di nava kurdan de gelek deng vedide, li ser navê wî gelek stran tên çêkirin.
Di de kurd ji nû ve serhildanekê dikin ku Xoybûnê jî alîkarî dida. Xoybûn Îhsan Nûrî Paşa dişîne cem Biro bo alîkarî û serokatiyê. Pêşmergeyên Kurd Komara Agiriyê dadimezirînin. Brahîm Paşa dibe serokwezîr.
Lawên Biro Heskî Têlî, Emer, Dawûd, Êlhamî û birayên wî Ehmed û Eyûb jî di nava pêşmergeyan de ne. Şerên giran rûdidin. Carelê din Îran, YKSS û Brîtanya li cem Tirkiyeyê cih digirin. Diya Biro, Têlî Xanima Agiriyê, birayên wî, zarokên wî şehîd dikevin. Serhildan têk diçe. Biro xwe dispêre nav kurdên rojhilatê.
Li wir bi alîkariya kurdên rojhilatê li devedora Makoyê, sala 1931ê de li dijî artêşa Îranê şerên gerîlayî û carnan jî sengerî lidardixin. Pêşmergeyên kurd fermandarê artêşa Îranê Kelb Elîxan Nexşîwan dikujin. Ji kurdan pirranî sîvîl, jin û zarokên xwe ji komkujiyên Tirkiyeyê filitandibûn û dixwestin xwe bispêrin kurdên rojhilatê, gelek kes jiyana xwe jidest didin. Li gel Ferzende Beg, Biro jî şehîd dikeve.
Qelat Mehabad
Qelat, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hesar, Axbilax
Hesar, Axbilax gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Ferhad Brahîm Seyder
Ferhad Brahîm Seyder, Ferhad İbrahim; * Di sala 1950 de li Amûdê jî dayik bû ye, siyasetmedarekî alman ê bi eslê xwe Kurd e.
Li zanîngeha Freien Universität Berlin xwendiye û sala 1983 bidawî kiriye.
Di nava salên 1987 heya 2000 de li heman zanîngehê wekî asîstan profesor kar kiriye. Li zanîngeha Universität Erfurt di sala 2000 heya 2002 de wekî doçent xebitiye. Di sala 2004 heya 2010 de li Urdun Ammanê dersdarî kiriye.
Regina Ice
Regina Ice ( jdb. 11ê çiriya pêşîn a 1984 li Bûkareşt, Romanya ) pornostêrkeke karnebes ya romanyayî ye.
Jiyana wê
Regina Ice, bi navê rastî Maria Iscusitu, li Bûkareşt, Romanya di çiriya pêşîn a 1984 de ji dayik bû. Piştî qedandina lîseyê, xwe li Zanîngeha Bûkareştê tomar kir û li wir zimanên biyanî xwend. Piştî xwendina salekê biryar da ku dev ji xwendinê berde û li benzînxaneyekê dest bi kar kir. Piştî du salan wê di otêlekê de li Bûkareştê dest bi kar kir wek model û resepsiyonê. Di tebaxa 2006 de, ew çû Budapeştê (Mecaristan) da ku dest bi kariyera xwe wekî pornostêrk bike.
Di sibata 2008 de, ew ji hêla Twistys ve wek "Treat of the Month" hate hilbijartin.
Di salên 2009 û 2010 de ew di Xelatên AVN de ji bo Hunermenda Jinê ya Biyanî ya Salê bû berendam. Wekî din, di sala 2010an de jî ji hêla Eurozotic ve ji bo xelata baştirîn sehneya seksê di hilberînek biyanî de hate berbijar kirin.
Hin fîlmên wê Sex Carnage 2, Glamour Dolls, Orgy In Ibiza, Ritual, Twisty Treats 3 û Fuck My Throat in.
Di sala 2014an de, piştî 148 fîlman, wê biryar da ku dev ji lîstikvaniyê berde.
Grünewald, Brandenburg
Grünewald şaredariyeke navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Niştergerî
Niştergerî anko nişterkarî karê ko nişterger li nexweşxaneyan pê radibe û tayekê pizişkiyê ye ko bi desttêwerdanên wekî birrîn û dirûnan an xebitandina amûran bizava veniyasîn an çareserkirina nexweşiyan dide.
Peyv
Ev peyv ji nişter û paşgira -gerîyê pêkhatiye. Nişter anko kêr, çeqûyeka biçûk. Ji ber ko pirraniya niştergeriyên berê bi riya amûrên tîj yên mîna niştran dihatin kirin. Lê niha teknolojiyên mîna lazerê jî dihên bikaranîn.
Dîroka niştergeriyê
Niştergerî, bi rojên destpêkê yên mirovahiyê re pêk hat. Tê zanîn, ji ber ku mirovên nêçîra zindiyan dikin birîndar in, pel û nebatên cuda û giyayên cuda ji bo sekinandina xwînjêçûnê tên bikaranîn. Wekî din, yek ji rêbazên herî kevn ên epîlepsî (epîlepsî) nexweşên di dîroka pêşîn a Kevirê Polonî de, ku tê texmînkirin ku nexweşî ji ber hêzên superxwezayî û karê cinan an jî ruhên xerab e. Ji bo ku nexweşî ji laş dûr bikeve, di serê nexweşde quleke biçûk vedikirin. Li gelek deverên Ewropayê bi taybetî Brîtanya û Fransa û li Perû yê qaqotên serqol ya serî mirovan hatine dîtin. Di nav eşîrên destpêkî yên li Cezayîr, Melanesia û di hinek deverên cîhanê de, ev rêbaz îro jî tê meşandin.
Li Mezopotamyayê niştergerî
Ji ber ku rêbaz bi nihêrîna organên navxweyî yên ajalan li hatine bicîh kirin, ew paralel bi anatomiyê re pêşve çû. Jibo ku bi mezinahî û bi xwîngirtine xwe dertê pêş kezeb e ev organ wek organeke hundirîn a rêzdar dihata dîtin. Yekem modelên anatomîk ên tên zanîn kezeba pez e ku ji heriyê hatibû çêkirin. Di qanûnên Hammurabî de, derman û bazirganî bi qanûnan dihatin birêve birin. Li gorî serdema niştergeriye pir bi pêş ketîbû. Di proseduran de heqdesteke bijîjkan hebû. Şaşîtiyên bijîşkan bi qanûna çavê, çav diranê, diran dihatin cezakirin.
Bisdahiye
Bisdahiye, anku Bisdaḧiye, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Tûşêmî
Tûşêmî (Rubus idaeus) riwekek ji malbata rosaceae ye. Bi kurtî jê re şêmî jî dibêjin. Li perên daristanan, di axa ne pirr avî, ne jî hişk de digihê. Moza yan mêşa hingivê hez ji kulîlkên wê dike. Heger neyê birrîn, her sal li ser rehê xwe aj dide. Gelek kes viya û tûreşkê tevlîhev dikin. Bi rastî jî dijwar e mirov ji hev veqetîne.
Pêlên wê wekî çayê tê bikaranîn. Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de sûd ji tûşêmiyê tê girtin. Tûşêmî li Kurdistanê tê berhevkirin. Ji ber şer, qedexe, şewitandina gundan û xizaniyê, kurdan derfetê çandina tûşêmiyê nedîtine.
Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de
Di fêkiya wê de glukoz, fruktoz, pentoz, salîsîl, pektîn heye. Vîtamîna C, B û karotînê dihewîne. Fêkiyên wê bi teze werin xwarin baştir e. Çaya fêkiya wê wekî derman bo hin cureyên sermagirtinê tê bikaranîn. Herwiha didin jinên duxeskan (distan).
Çandina wê
Ajên wê bi zivistanê tên ajotin. Divê di nava ajan de bi qasî 1 m navber hebe û axa wê bikêr be. Zibil bê bikaranîn baş dibe. Sala pêşîn kulîlkên wê tên berhevkirin, rûçikandin ku ajên wê hinekê mezin bibin. Bihar û havînê pirr tê avdan lê payîzê divê kêm bê avdan. Zivistanê şitilên wê di tanga axê de tên birrîn. Şitilên hûr û bêkêr ji rehê ve tên derxistin ku yên din baş bigihên. Pirraniya şitilan bi singan ve tên girêdan. Fêkiyên wên tên qerisandin jî. Ji fêkiyên zêde rîçalê çêdikin.
Hattenhofen, Bavyera
Hattenhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruck li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Sorkirina tolika tirş
Sorkirina tolika tirş, qelandina/qijilandina tolikê li seranser Kurdistanê hezkirî ye. Standardeke qelandina tolikê nîne. Mirov dikare tenê di nava rûn de biqelîne yan bo mînak savarê jî tevlî bike.
Baş neşon nexweşiyê tîne
Tolik hinekê hez ji cihê germ dike. Axa zêde avî ye, ne baş e bo tolikê. Li Kurdistanê tolik tê berhevkirin, çandiniya wê nayê kirin. Beriya ku bo xwarinê bê amadekirin divê baş bê şûştin, lewra vîrûsa bi navê Potyvirus (‚Malva vein clearing virus‘, MVCV) bi mêşa Aphis umbrella (Aphis malvae Koch) û Myzus persicae, herdu cureyên Aphididae belav dibin.
Çêkirin
Tolikê pakij bişon, hûr bikin, bixaşînin û biguvêşin. Savarê hinekê bikelînin û bi tevî tolixa xaşandî bidin ser agir. Tehma xwe girt, rûn berdin serê û bo servîsê ji ser agir daynîn.
Goltepe, Çaroymaq
Goltepe, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
A. Hicri İzgören
A. Hicri İzgören (di sala 1950'yî de li Siwêrega Rihayê hatiye dinê) helbestvan û rojnamevan e.
Di Zanîngeha Dîcleyê de beşa Zanyariya Cîvakî qedandiye. Di sala 1980'yî û vir de bi helbest û rojnamevaniyê re mijûl dibe. Hîn di rojnameya Özgür Politikayê de dinivîsîne. Berhemên wî bi zimanê tirkî ne, lê hin helbestên wî yên bi navê Bêbaran jî hatine wergerandin bo kurdî.
Piştî qedandina Enstîtuya Perwerdeyê ya Amedê bi salan mamostetiyê dike.
Helbestên wî di gelek kovaran de hatin weşandin. Ew niha (2012) li Amedê dijî.
Ebdulkerîm el-Cundî
Ebdilkerîm El-Cundî (Erebî: عبد الكريم الجندي ‎) (1932 – 2 adar 1969) efserekî Sûrî û yek ji endamên damezirîner yên lijneya leşkerî ya Partiya Baesê bû ku sala 1963 derbe kir û bi navê  şoreşa 8ê adarê dest danî ser hukimî. Demekê di wezareta Çandinî û reformên çandinê de bû wezîr û herwiha di nivîsgeha ewlehiyê de jî xebitî.
Jiyana zarotiyê
El-Cundî li malbateke cotkar li gundekî Îsmaîlî bi navê Selemiyeyê ji dayik bû, gundê wî girêdayî parêzgeha Hema yê ye. Li Akademiya Leşkerî ya Humsê perwerdehiya leşkerî kir .
Partiya Baesê
El-Cundî, wek gelek endamên malbata xwe, hîn gava biçûk bû tev li Partiya Baesê bû. Sala 1960î bû sedvan di artêşa Komara Erebî ya Yekgirtî (KEY) û dûre bû yek ji damezirînerên Lijneya Leşkerî ya nepenî ya Partiya Baesê.<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-2" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-2"> [note 1]  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-2" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-2">  Di destpêkê de, armanca lijneya leşkerî ew bû ku ji nû ve partiya baesê ava bike ku piştî Komara Ereb ya Yekgirtî (KEY) bi serokatiya Cemal Ebdilnasir hatibû ragihandin û herwiha bi fermana wî hemû partiyên siyasî li Sûriyeyê hatibûn fesixkirin ku Baes jî di nav wan de bû û herwiha armanc jî ew ku serokatiyeke nû ji partiyê re deynin.. Dûre derbeya cudaxwaz ya sala 1961ê hat ku dawî li KEYê anî û ev jî bû sedem ku lijneya leşkerî planên xwe bike ta ku derbeyê li ser hikûmeta cudaxwaz  pêk bîne.
8ê adarê, sala 1983an, lijneya leşkerî derbeyeke serkeftî li dijî hikûmeta Nazim El-Qudsî pêk anî û wisa Baes anî desthilatdariya Sûriyeyê. Piştî derbeyê El-Cundî bû endamê Encûmena niştîmanî ya serokatiya şoreşê û herwiha bû fermandarê herêmê yê Partiya Baesê. Di navbera salên 1963 û 1964an de, li Quteyifê bû fermandarê hêzên moşekan.
Wezareta çandinî û reformên çandiniyê
Di navbera 4ê çiriya pêşîn a 1964an û 21ê kanûna pêşîn a 1965an, El-Cundî di kabîneya du hikûmetan bû wezîrê Wezareta çandinî û reformên çandiniyê û ew jî hikûmetên Emîn Eli-Hafiz û Yûsif Ziwayîn bûn.
Nivîsgeha Ewlekariya Neteweyî
Piştî derbeya leşkerî ya sala 1966an Selah Cidîd dibe zilamê herî xurt yê Sûriyeyê. Dest pê kir ku ajansên sîcuriyê ji nû ve organîze bike û giş xistin bin fermandariya Nivîsgeha ewlekariya neteweyî . Cidîd El-Cundî, hevalbendê xwe, kir serokê nivîsgehê ewlekariya neteweyî, ku bû beşê herî tirsnak yê Sûriyeyê. Piştî rêveberiya El-Cundî, nav û dengê vê nivîsgehê bi zulm, kujerî û zordariyê derket ku hemû reqîb û dijber ji holê radikirin, ku êşkence, girtinên bêserûber û pirkirina sîxuran gelekî zêde bûbû.
Mirin
Di destpêka sala 1989an de, tevlhevî û rikeberî di navbera wezîrê berevaniyê Hafiz Esed û Cidîd de him zêde bû û him jî şêweyeke tundûtûj girt. Wek encam, hêz û bandora El-cundî zûka kêm bû. Îca 1969an di 2yê adarê de, piştî ku wî û serokê îstixbarata leşkerî Elî Zaza yê ku pitgiriya Esedî dikir, şer kir, xwe kuşt. Sedema wî şerî jî ku serokê Îstixbaratê ajokarê wî yê şexsî  girtibû.
Saint-Exupéry, Gironde
Saint-Exupéry, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Brunet, Alpes-de-Haute-Provence
Brunet, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Rosendahl
Rosendahl şaredariyeke navçeya (Landkreis) Coesfeld li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Krimpenerwaard (şaredarî)
Krimpenerwaard, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Kirîvatî
Kirîvatî bi sedê salan e ku kirivati di nava Kurdên de didomîne û bûye wek saziya pismamtî û lêzimatî. Kirîvatî herweki mirovatîyê, şîranîyeke mezin dixe navê gelê.
Dema zarokên lawîn têne sûnetkirin, di pêşa hinekan de têne sûnetkirin. Ew kesê ku lawik di pêşa wî/wê de hatiye sûnetkirin, dibe kirîvê mala bavê lawikê ku hatiye sûnetkirin. Herdu alî û lêzimên herdu alîyan ji hev re "kirîv" dibêjin. Di navbera kirîvan de, Şîranîye xurt çêdibe heta ku hin caran ew şîranî ji ya lêzim û lêzimatî jî zêdetir dibe. Bi vî hawayî piştî ku du malbat dibin kirîvên hev, ev kirîvatî bi sedê salan didomîne. Îcar bi kirîvatîyê riya têkiliyên zêde jî vedibe û pirê caran kirîv keçê didin hevûdu, bi hev re bazirgantî û wekî din kar dikin. Kirîv dî şîn û şahiyan de bi ser hev de diçin û tên, di siqûmat û serpêhatîyên xirab de alîkarîya hev dikin.
Çemê Xanê
Çemê Stewrê, li Dêrbendê û Kelê navê wî dibe Çemê Xanê; li Girikê Fariz, Mezra Hûto û herdu Seledûnan ji ber ku li perava çem turbeya Şêx Cafer he ye dibe Çemê Caferî. Di Merxendê re derbas dibe û tevlî Çemê Dîcleyê dibe.
Karî
Karî, kardî, kardû (bi latînî: Arum maculatum) giyayek bi jehr e. Binkê wê wek patata ye, pelên wê keskê tarî, kulîlkên wê sor û binevşî ne. Di nêrkawê de fêqîyek wek morîkên sor çêdibe. Bejna wê 25- 50 cm bilind dibe. Di gelek dermanan de, tê bikaranîn. Xav (nekelandî) nayê xwarin. Lê ku hişk bû, an jî hat kelandin jehra wê namîne. Di nav savar, birinc û xwarinên dew de tê xebitandin.
Madeyên têde: akolîde, aronîn, konisîn, sponîn, nişadir (nişasta), madeyên bi dohn (rûn) û şîrêz (zemq)
Kêrhatî
Agir kêm dike (dixe), xwuhdanê derdixe, laş (beden) rehet dike, rehên (jîy- damar ) laş hişyar dike (dibizivîne).
Bikaranîn
Jibo bawesîr, kuxik, ta, kevir û xîz (qûm) ên nava kîskê mîzê û gulçîsk (gurçik) an, jibo tirşbûn û êşa mexde û mêlakê (cerg, kezeb), jibo qebizbûnê û nexweşiyên psîkolojîk, depresyon û bêtebetbûnê (sinir), derman jê tên çêkirin.
Xwe bi xwe bikaranîn
Ji reha wê bi qasî libek genimok (garisê stenbolî, garisê misrî, gilgil, genimşamî) tê herişandin û bi tasek avê re tê vexwarin. An jî, bi kevçiyek şîranî rehên wê bê qutan (herşandin) di nav 300 gr ava sar de 8 saetan bê sekinan din. Paşê bê parzinandin. Rojê sê caran piştî xwarinê fincanek qehwê jê bê vexwarin. An jî, ji wê reha herişandî danin ser cihên êşa mexde, rûvîkan û cihên peçiftî (werimî). An jî, ji wê reha herişandî 1­/10 îspîrto tev bikin û li cihê bawî û qûnêrê xin. Lê divê ji qirarê (dozajê) zêdetir neyê xebitandin! Ku hat xebitandin wê bibe sedemê mexdeborînê, vereşandin, gêjbûn, serêş û navhinavçûyînê (virikbûnê).
Welatê Baskî
Li Spanya ji navçeyên Bizkaia, Gipuzkoa û Araba wekî herêma xweser a Welatê Baskî pêk tê. Serbajarê xweseriyê Vitoria-Gasteiz e. Li Fransayê jî Welatê Baskî ji sê navçeyan pêk tê: Lapurdi, Navarraya Jêrîn (Nafarroa Behera) û Ziberoa. Tu statutên wan ên xweser tune ne. Herêma Navarra (Nafarroa) jî parçeya dîrokî ya Welatê Baskî ye, lê roja îro herêmeke xweser a bi xwe ya Spanyayê ye.
Navê alaya baskan Ikurriña (bixwîne: Îkûrrînya) ye.
Nav
Navê herêmê di zimanên xwecihî de navên cihêreng hene, yên herî berbelav Euskal Herria an jî Euskadi bi baskî, Pays Baskî bi fransî û País Vasco bi spanî. Di van peyvan de Rêkên peyvê bi bilêvkirina -sk- ve girêdayî ye û vedigere Vasconia ya latînî, ya ku ji dawiya sedsala 3an ve hatiye çêkirin. Lêbelê etîmolojiya ya koka peyvan ne diyar e, her weha ew peyv ji baskî an latînî ye. Navê Euskal Herria ji sala 1564an vir ve hatiye qeydkirin, lê Euskadi neologîzm ye ku ji hêla Sabino Arana di sala 1896an de, paşê bi rastnivîsa Euzkadi hatiye destnîşankirin.
Di swêdî de, "Parêzgehên Baskî" (bi spanî "Provincias Vascongadas" an "Provincias Vascas" re têkildar e) berê navê herî berbelav bû, lê ji salên 1970an vir ve "Baskî" navê herî berbelav bû.
Erdnîgarî û avhewa
Welatê Baskî li rojavayê Pyrenees deverek pir çiyayî ye. Xeta peravê ber bi Atlantîk hem ji peravên qûm û hem jî ji zinaran pêk tê. Li beşê bakurê herêmê avhewaya peravê havînên germ, zivistanên nerm û baranên zêde hene, li beşa başûr jî  avhewaya binê tropîkal bi havînên germ, zivistanên sar û kêm baran heye.
Welatê Baskî li bakur bi Bay of Biscay re, li bakurê rojhilatê herêma dîrokî Gascogne û yên mayî Fransa (beşa Pyrénées-Atlantiques), li rojhilat herêma dîrokî Béarn li Fransa û her weha heta Aragon li Spanyayê (parêzgehên Huesca û Zaragoza, li başûr heta La Rioja, li başûrrojava heta Castile-León (parêzgeha Burgos) û li rojava ber bi Cantabria.
Xala herî bilind a Welatê Baskê Hiru Erregeen Mahaia (Mesa de los Tres Reyes) ye ku li rojhilatê Navarrayê ye û digihîje 2 444 metreyan ji asta deryayê. Çemê herî mezin ku di welatê Baskî re diherike Ebro ye, ku di başûrê Álava û Navarra re derbas dibe. li ser rêya Deryaya Navîn. Çemê din ê girîng çemê sînorî yê spanî-fransî ye Bidasoa ku di navbera Gipuzkoa û Lapurdi de diherike Gola Biscay.
Tevahiya Welatê Bask di nav Herêma Demjimêra Ewropaya Navîn de ye û saet di nav nîvsala havînê de saetek pêş de tê danîn.
Dîrok
Welatê Bask ji demên pêşdîrokî ve tê niştecîhkirin, ku ev yek bi tabloyên şikeftan diyar dibe. Di salên 100 berî zayînê herêm ji aliyê Rom ve hat zeftkirin, ku bajarê Pompelon (paşê Pamplona, bi baskî: Iruina) di sala 74 berî zayînê de ava kir.
Nifûsa ku romayiyan jê re digotin "vascones" di sedsala 6an de, frank li rojhilat û vîsîgot li bakur qada xwe berfireh kirin. Di salên 580an de wan dest bi kolonîzekirina başûrê rojavayê Akîtanya kir, ku piştî Vascones navê wê bû Vasconia (îro Gascogne). Di 602 de ew bi Frankan re ketin pevçûnê û di 628 de Garonne zeft kirin lê di 635 de ji hêla Dagobert I ve hatin rawestandin. Lêbelê, wan dîsa jî karî serxwebûna xwe ji ereb û frankan biparêzin ku di şerê Roncesvalles de di 778 de têk çûn.
Kadîn (pirtûkfiroşî)
Kadîn, an jî Kadîn: Pirtûk û Kovar, navê dikana pirtûkfiroşiyê ya Qoserê bû ku firotina wê ya pirtûk û kovaran bi temamî bi kurdî bû.
Welatê Baskî
Dîrok
Di sedsala 8an de, Keyaniya Navarrayê hate damezrandin, ku tê de hemî herêmên Bask di nav xwe de dihewand. Keyaniya di dema vegerandina Nivgirava Îberî ji Moor de rolek girîng lîst. Parçeya başûrê Navarre di sala 1512 de ji hêla Aragon ve hat girtin û paşê di Spanya de hate girêdan, lê beşa bakur di sala 1620 de ket nav Keyaniya Fransa. Heta Şoreşa Fransayê, dema ku tixûbên îdarî yên kevin şikestin, herêmên Bask di nav Fransa de hin xwerêveberî parastin.
Kadîn (pirtûkfiroşî)
Kadîn di sala 2011an de li Qosera Mêrdînê (Bakûrê Kurdistanê) hatiye avakirin. Kadîn di 2014an de hate girtin.
Welatê Baskî
Dîrok
Li Spanyayê, bi navê pergala foral rêz dihat girtin. Rawestandina îmtiyazên Baskê li Spanyayê yekem car di sala 1820-an de pêk hat, lê muxalefeteke xurt di sala 1823-an de neçar kir ku pergalê ji nû ve vegerîne. Nexwestina hikûmeta spanî ya ku bi tevahî rêz ji îmtiyazan re bigire, di sala 1833-an de bû sedem ku Bask beşdarî karlîsta yekemin Serhildana di 1833 de. Ev ji bo Welatê Bask li rûniştina Bergara di 1839 de, ku îmtiyazên wan bi tevahî hatin nas kirin, encam da. Ji nû ve sînordarkirinên li ser serxwebûnê bû sedem ku Bask jî beşdarî serhildana duyem a Karlîst a 1872-1876 bibin.
Di dema Şerê navxweyî yê Spanyayê de, parêzgehên Bizkaia û Gipuzkoa alîgirê Komara bûn, dema ku Navarre û Álava piştgirî dan Carlist û bi vî awayî Falangîst. Bombebarana Luftwaffe ya Gernika di 26ê Avrêl, 1937 de wek teqîna terorîstî ya yekem di dîrokê de bi navûdeng bû, û di Pablo Picasso resim de nemir bû. Dema ku herêmên komarparêz ji yên mayî yên Spanyayê qut bûn, dewletek serbixwe ya Baskê di bin serokatiya Jose Antonio Agirre de hat ragihandin, ku piştî têkçûna di şer de çû sirgûnê.
Di dema Şerê Cîhanê yê Duyem de, bakurê Welatê Bask, mîna hemû Fransa, ji aliyê Almanyaya Nazî ve hat dagirkirin. Piştî bidawîhatina şer, Fransa Civata Komir û Pola Ewropî damezirand, ku Spanya tenê di sala 1986 de beşdarî wê bû. Spanya hîn jî ji hêla Rejîma Franco ve hat birêvebirin, ku siyasetek zordar dimeşand. ber bi ziman û civaka baskî ve. Li ser vê yekê, ETA di sala 1959 de hate damezrandin, ku kiryarên çekdarî li dijî rejîmê pêk anî û di nav wan tiştên din de, serokê hikûmeta Franco û cîgirê wî Luis Carrero Blanco di sala 1973 de hat kuştin. Piştî mirina Franco, li şûna wê pêvajoyeke demokratîkbûnê dest pê kir, ku Baskî Dolores Ibárruri wek seroka Partiya Komunîst a Spanyayê roleke girîng lîst. Piştî vegerandina demokrasiyê jî, lê belê êrîşên terorîstî berdewam kirin û bi giştî zêdetirî 1 kes di şer de hatin kuştin. Tevî ku ji sala 2009'an û vir ve tu cinayet nehatine kirin jî, pevçûn hîn jî bandorê li herêmê dike. binêre/Conflicts/Welatê Bask/ |date=20131227121830 }}
Di sala 2002 de Fransa û Spanya peseta û fransa bi euron şûna ewron, van rojan hemû parêzgehên baskî xwedî heman pereyê ne.
Demografîk û Rêveberî
Heft parêzgehên Baskî tevî encamên anketeke girêdayîbûna çandî ya sala 2008an, ku ji mirovan pirsa "tu baskî dizanî?" hat pirsîn. Keska tarî ji bo "erê", kesk ronî "erê, heta radeyekê", porteqalî ji "na" û spî ji bo "nizanim" an ku kesê dev ji bersivdayînê berdaye radiweste.
Siyaset
Herêma xweser Baskî ji aliyê partiya neteweperest a baskî ya nerm EAJ-PNV ve tê birêvebirin, ku partiya herî mezin e (her çend bê piraniya mitleq) di Parlamena Baskî. EAJ-PNV jî li parêzgehê Bizkaia hikûm dike. Li parêzgehên Araba û Gipuzkoa, bûrjûvayên spanî Partido Popular û sosyalîst baskî Euskal Herria Bildu desthilatdar in. Li Navarre, partiya rastgir a herêmî Unión del Pueblo Navarro hikûm dike. Li Pyrénées-Atlantiques û Aquitaine, ku Dargehên û Herêma yên ku Welatê Baskî yê Fransî tê de ne. , Partiya Sosyalîst piraniya siyasî di xwe de digire.
Welatê Baskê 18 kursî li Spanya Kongreya Parlamenteran û 15 kursî li Spanya Senat heye, di heman demê de Navarre di her odeyên Parlamena Spanyayê de 5 kursî hene. . Ji ber ku Welatê Baskî yê Fransî li Fransayê herêma xwe ya îdarî pêk nayîne, ev herêm di Parlamena Fransayê de xwedî temsîliyeta taybetî nîne.
Girêdanên derve
Auñamendi Eusko Entziklopedia
Esed
Esed an jî Gomik gundeki li ser girêdana navçeya Zêtka  ye. Wî gundî de eşîra Brûka dimîne. Gund 21 km dûrî navçeya Zêtka ye.
Gol, Çaroymaq
Gol, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bilêc
Bilêc, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Seledûn
Seladûn an Seledûn, ango Seladûna Jor û Seladûna Jêr du gundên Bismilê ne.
Kelhûrî (Kirmaşanî)
Nav
Kurdên Kirmaşanî ji zaravaya xwe re gûranî an tênê kurdî dibêjin. Gelek zimannas vê zaravayê wek 'zarava kurdiya jêrîn' an jî kurmanciya jêrîn bi navkirine.
Tîpolojî
Zaravaye Kirmaşanî wek zaravayen kurdî yên dinê li başûrê welat, bi tîpen erebî tê nivîsandin. Wan salan dawîn de alfabeyeke alternatîf a latînî ji bo Kirmaşanî li ser înternetê û di çend kovaran de tê bikaranîn.
Mizgefta mezin a Parîsê
Mizgefta mezin a Parîsê mizgefteke misilmanên bajarê Parîsê ye. Çêkirina wi di derdorê Şerê cîhanî yê yekem de dest pê kiriye û di sala 1926'an de bi dawî bûye.
Jajiya kerengê
Jajiya kerengê pêxwarineke pêjgeha kurd e. Helbet mirov dikare tenê jî bîne ser destexaneyê (sifre). Kereng bi taybetî li rojhilatê Kurdistanê, Serhed û Xerzanê pirr e. Kereng bi gelek xwarekên xwe pêjgeha kurd dixemilîne.
Çêkirin
Kerengê hûr bikin, bixaşînin, bidarivînin û biguvêşînin. Xwê pê werbikin û têxin eyarê (çalemeşk). Heger eyar nîne bikin kûpekê. Mast berdin navê û devê eyar an kûpê bigirin. Bila bi qasî 10 rojan tê de bimîne. Paşê hûn dikarin wekî pêxwarinekê bikarbînin.
Kurdîzm (zimannasî)
Kurdîzm ji jêgirtiyên kurdî di zimanên beyanî de re tên gotin. Gelek peyvên kurdî ketine zimanên gelên cîran û kurdistanî (romî, aramî, ermenî).
Qada Bêriyan
Qada Bêriyan an jî Qada Bela (ji hêla gel "Qada Bêriyon" hatiye şiwet kirin, bi tirkî "Güngören Köyü"), gundekî girêdayî bajarê Meletî, navçeya Erxewanê ye.
Gundê Qadabêriyon li 14 km. bakurê navenda navçeya Erxewanê ye. Gund li ser deşteke ku di nav çiyayên Kortepe û Qaraquzê de dirêj dibe hatiye avakirin. Ew deşt gelek zeviyên adan û kaniyên avê dihewîne.
Li başûrê Qadabêriyan Qizix, li bakur Komirlix, li Rojava Reşan û li rojavayê bakur Goxac hene. Erdê vî gundî ji Zîyaretê Êratî heta zozana Ovacix bi aliye rojavayê bakur ve dirêj dibe. Lewma Qadabêriyan cîranê gundên Goçeryan û Şotikan e.
Dîrok
Îro, muxtarê gundê Ali Haydar Kaya ye.
Siya evînê (pirtûk)
Siya evînê romana sêyê ya Mehmet Uzun, nivîskarê herî binavûbangê hevdemê kurd e. Roman romaneke dîrokî ye. Parek ji jiyan û xebata rewşenhizrê kurd Memdûh Selîm Begî ye. Roman behsa rewşa siyasî, civakî û çandî ya Kurdistanê piştî Şerê Cîhanî yê Duyê dike. Memdûh Selîm Beg ji endamên Xoybûnê bû û pişikdarî Şoreşa Agirî bi serokatiya General Ihsan Nûrî Paşayî bû.
Roman bi awayekê gelek balkêş behsa rewşa rewşenhizrên kurdan li wan salan dike û mirovî dibe jiyana wan salan.
Weşanxaneya Orfeusê li Swêdê ji bo cara pêşîn ev roman çap û belav kir. Paşî çend carekan li Stembolê jî hatiye çapkirin.
Qelecûxe Mehabad
Qelecûxe, gundekî ser bi navenda bajarê Mehabadê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hesar, Babagence
Hesar, Babagence gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Mîtolojiya Misirê
Mîtolojiya Misirê ji mîtolojiyên neteweyên din, bi xetên sitûrî; cihêrengiyeke nîşan dide û ne gengaze ku mirov bi dilêrîneka mantîqî ya îroyîn, vê mîtolojiyê fêhm bike. Li vê derê, hemû tişt bi sembolan hatine derbirîn. Lewra bingeha vê mîtolojiyê, ne bûyer in; ramanên felsefî ên ku xwe li pişt van bûyeran veşartine, ne. Misriyên kevin, gelekî ji efsûn û efsûnbazan bawer dikirin. Carinan efsûnbazan bi Xwedayan re yek dîdîtin.
Leiderdorp
Leiderdorp, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.
Ruhland
Ruhland bajarokekî navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Girdcotyar
Girdcotyar, gundekî bi ser navçeya Navenda Hewlêrê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Saint-Félix-de-Foncaude
Saint-Félix-de-Foncaude, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Senden, Nordrhein-Westfalen
Senden şaredariyeke navçeya (Landkreis) Coesfeld li Nordrhein-Westfalen, Almanyayê ye.
Pêvekirina Başûr û Rojhilatê Ûkraynayê
Di 30ê Îlona 2022an de, Rûsyayê, di nava êrîşeke berdewam de, çar herêmên Ûkraynayê wekî Luhansk, Donetsk, Zaporîjya û Xersonê bi xwe ve girêda. Çar herêmên pêvekirî 15% ji axa Ûkraynayê pêk tînin; di wê demê de, yek ji wan bi temamî di bin kontrola Rûsyayê de nebû û ev yek ji aliyê civaka navdewletî ve nayê qabulkirin. Pêvekirin ji Şerê Cîhanê yê Duyemîn ve li Ewropayê ya herî mezin e, ku ji dagirkirina Krîmê ji aliyê Rûsyayê ya sala 2014'an derbas bû. Di navbera axa Rûsyayê û Krîmê de girêdanek bejahî çêkir.
Pêvekirin piştî referandumên ji aliyê rayedarên dagirkerên Rûsyayê ve li herêmên şer lê didomin û piraniya şêniyên wan reviyabûn pêk hat. Ew heşt sal piştî dagirkirina Krîmê, heft meh piştî destpêkirina dagirkirinê û kêmtir ji mehekê piştî destpêkirina êrişa dijber li ser Xarkiv a Ûkraynayê qewimî. Merasîma îmzeyê li Moskowayê bi amadebûna serokên desthilatdariya dagirker Leonid Pasechnik, Denis Pushilin, Yevgeny Balitsky, Vladimir Saldo û serokê Rûsyayê Vladîmîr Pûtîn hate lidarxistin.
Ûkrayna, Yekîtiya Ewropayê, Dewletên Yekbûyî û Neteweyên Yekbûyî hemû gotin, referandum û pêvekirinê tu bingeh û bandorek qanûnî tune. Serokê Ûkraynayê Volodîmîr Zelenskî di bersivê de got Ûkrayna dê bi lez û bez serlêdana endamtiya NATOyê bike.
Referendum û pêvekirin
Biryarnameyên serokatî yên jimare 685 (çep) û jimare 686 (rast), ku serxwebûna herêmên Zaporîjya û Xersonê dipejirînin.
Jesenwang
Jesenwang şaredariyeke navçeya (Landkreis) Fürstenfeldbruck li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gerdalû
Gerdalû, gundekî ser bi navenda bajarê Çaroymaq li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rewica Jêrîn
Rewica Jêrîn gundekî bi ser navçeya Xamûra Agiriyê ve ye.
Rûpoşa zivistanê
Rûpoşa zivistanê, rûpoşa lekeran, balaklava ji rûpoş û serpoşan e. Heger tenê bo sermayê be navê wê rûpoşa zivistanê ye. Ji ber ku tîmên taybet ên artêşa Romê (Tirkiye) li bakurê Kurdistanê di operasyonên dijî kurdan de bikaranîne, jê re kumê tîman jî dibêjin.
Pirranî vê serpoşê kaşbaz (kaşûnbaz, skîbaz), polîs, tîmên operasyonên taybet ên leşkerî bikartînin. Leşker û polîs wekî rûpoşa kamûflajê (veşartinê) bikartînin. Ên wekî maske, ji xeynî dev û çavan tevahiya seriyê pordikin ku ev ya polîs-eskeran e. Li Ewropayê balaklava dibêjin ku ev peyv ji navê bajare Ûkraynayê Балаклава Balaklavayê tê. Hin cureyên wê yên bayê derbas nakin jî hene.
Bazên motorçerxeyan jî didin serê xwe lê yên wan hinekê cuda ne, dora stûyê stûrtir e. Pîlotên berebez (pêşbaz) rûpoşên nayên şewitandin bikartînin.
Zanîngeha Rojava
Zanîngeha Rojava (inglîzî: University of Rojava, erebî: جامعة روجآفا‎, suryaniya klasîk: ܒܝܬ ܨܘܒܐ ܕܪܘܓܐܦܐ‎), zanîngeheke nenaskirî ya Rojavayê Kurdistanê (Sûrî) ye. Zanîngeha Rojava di tîrmeha 2016an de hate avakirin. Li bernameya perwerdehiyê de bijîşkî, endezyarî, zanîstî, huner û zanîstên mirovî hene. Ji bilî vê, Zanîngeha Rojava ji bo perwerdehiya Dibistana Wêjeya kurdî bernameyan pêşkêş dike. Zanîngeha Rojava bi Zanîngeha Paris 8a li Saint-Denis, Fransa, û Enstîtuya Lêkolînên Integral a Californiayê li San Franciscoyê re hevkariyek dom dike. Zanîngeha Rojava di tebaxê de, bo perwerdeya sala 2016–2017ê ji bo xwendekaran tomar vekir. Di 20ê Sermawezê 2016 de merasîmê vekirina zanîngeh hate avakirin.
Fakûlteya Petrol-Petrokîmya
Sala 2016 hate damezrandin. Avahiya fakûlte û xewgeha xwe li Rimêlan e. Xwendina xwe pênc sal in.
Fakûlteya Çandinî
Sala 2016 hate damezrandîn. Avahiya xwe li Qamişlo ye. Xwendina xwe pênc sal in.
Fakûlteya Zanistên Perwerdê
Sala 2016 hate damezrandins. Ji beşên menahic-mufredat û Mamostetiya Refê pêk tê. Avahiya xwe li Qamişlo ye. Xwendina xwe çar sal in.
Fakûlteya Avahîsaziya Ekolojîk û Endazyariya Avakirinê
Sala 2019 hate damezrandin. Avahiya xwe li Hesekê ye. Avahîsaziya Ekolojîk pênc sal in û Endazyariya Avakirinê wek peymangeh du sal in.
Fakûlteya Ziman û Zanistên Civakî
Beşên weke Ziman û Wêjeya Kurdî, Hunerên Bedew û Jineolojî ku salên 2016 û 2017 hatibûn damezrandin û beşê Wergêra Inglîzî ku sala 2019 hate damezrandin di sala xwendinê ya 2019-2020 di bin banê Fakûlteya Ziman û Zanistên Civakî de hatin rêxistin kirin. Ziman û Wêjeya Kurdî û Hûnerên Bedew çar sal in; Jineolojî û Wergêra Inglîzî du sal in. beşa Dîrok û Erdinîgarî 4 salin
Fakûlteya Zanistên Xwezayî û Teknolojiyê
Beşên Endezyariya Mekatronîk, Endezyariya kompûter, Endezyariya Komînikasyon, Biyokîmya,Biyolojî,Kîmya û Bîrkarî digre nava xwe. Xwendin 4 salin
li bajarê Qamişlo ye
Fakûlteya Mafnasî
salên xwendinê 4 û li bajarê Qamişlo ye
Peymangeha Darayî û Rêveberî
Sala 2018 li Qamişlo hate damezrandin. Xwendina xwe du sal in.
Peymangeha Bilind a Ragahandinê
xwendin 3 salin û li bajarê Qamişlo ye
Fakûlteya Zanistên Olî
Beşên zanista Êzidî û Xiristiyanî li Bajarê Qamişlo beşa zanista İslamî jî li Bajarê Hesekê ye
salên xwendinê .çar salin
Hesar, Behramxan
Hesar, Behramxan gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 262 kes (65  malbat) bûn.
Budîzm
Budîzm an jî ola Budayî yek ji olên herî mezin ên Asyayê ye. Li cîhanê hejmara bawermendên ola budayî di navbera 230-500 milyonan de ne.
Di budîzmê de ne cihê Xwedê û ne jî cihê pirtûkekê pîroz, ku bi awayê wehiyê hatiye hinartin heye. Kêm zêde di wan olên din de, mirov dibîne ku rewişt "exlaq" li ser hîmê başî an xirabiya tevgerên mirov bi cîh bûye. Mirov li gorî semaxa Xwedê tevdigerin, tiştên ku Xwedê diferme baş in û tiştên qedexe dike jî, ew xirab in. Budîzm di vê mijarê de cuda ye. Li gorî budîzmê jî qencî û berxwedariya pirraniyê, pîvana başî û xirabiyê ye.
Mastikana Jêrîn
Mastikana Jêrîn gundekî bi ser navçeya Xamûra Agiriyê ve ye.
Saint-Ferme
Saint-Ferme, komuneke departementa Girondaya li başûrê rojavayê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Macheng
Macheng, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Hubeiyê de cih digire.
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 849.092 kesî
Veniyasîn
Zanistên Kompûterê û torran
- Torrên Bayesî
Ortrand
Ortrand bajarokekî navçeya (Landkreis) Oberspreewald-Lausitz li Brandenburg, Almanyayê ye.
Mala Kodo (eşîr)
Eşîra Mala Kodo li gundê Qurikê yê Nisêbînê dirûniştin; piştî wê çûne gundê Heferê û ji wir ji aniha li Nisêbînê dirûnin.
Komeleya Demokrasî û Çand û Hevgirtina Kurd ya Enqerê
Komeleya Demokrasî û Çand û Hevgirtina Kurd ya Enqerê an KURD-DER di sala 2004'an de hat damezrandin. Cihê komeleyê Enqere ye.
Veniyasîn
Zanistên Kompûterê û torran
- pêvajotina bûyerên aloz
Xanedana Bahriyan
Xanedana Bahriyan, xanedanekî li Misir bû û navbera salên 1279 û 1382an de serweriyê kiriye. Esilê malbate rêveberê Tirkoman bû.
Veniyasîn
Zanistên Kompûterê û torran
- hevrebestina buyeran
Komeleya Demokrasî û Çand û Hevgirtina Kurd ya Enqerê
Serokê KÜRD-DER'ê İhsan Güler e.
Veniyasîn
Zanistên Kompûterê û torran
- Hişê Destkirî
Pahla
Pahla bajarokek kurda yê li parêzgeha Îlam e, kurdên feylî yê lekîaxiv li vî bajarokê bi warin. Navê feylî ji Pahlî (Pehlî → Feylî) tê.
Veniyasîn
Matematîk û Mentiq
- hekînîya Bayesî
- Fermana Hickamî
Komeleya Demokrasî û Çand û Hevgirtina Kurd ya Enqerê
Diyarbakır KÜRD-DER komeleyeke cuda ye.
Veniyasîn
Matematîk û Mentiq
- Qanûna Suttonî
- Gûzana Occamî
Şêwaz
- Veniyasîna Vavartinkanî
- Veniyasîna Paşvenihêrr
Alav
- DELTA (Zimanê Wesfinde ji bo Polandina Zanistî)
Endazyariya Pergalan
- 5 Pirsyar
- Charesrkirina 8 Binemayî ya Arêşeyan
Sanna Marin
Sanna Mirella Marin (jdb. 16ê çiriya paşîn a 1985an li Helsînkî) siyasetmedareke fînlendî ye, ya ku di sala 2019an de wek serokwezîra Fînlendayê hate hilbijartin. Ew ji sala 2015an ve wek endama Partiya Sosyal Demokrat a Fînlendayê (SDP) di parlamena Fînlendayê de cih digire.
Piştî îstifakirina Antti Rinne ji ber nîqaşên greva postayê, Marin di 8ê kanûna pêşîn a 2019an de wekî serokwezîr hat hilbijartin. Wê di 34 saliya xwe de dest bi wezîfeyê kir û di dîroka Fînlendayê de ciwantirîn kes e ku meqemê digire. Ew her weha çaremîn seroka dewletê ya herî ciwan a cîhanê ye piştî Dritan Abazović ê Montenegro, Gabriel Boric ê Şîle û Îbrahîm Traoré yê Burkîna Faso.
Kulik
Kulik (hin devokan de kullik) ji serpoşa kulaxê ye. Kulaxa biçûk e. Ji kulaxên erzan ên pirranî ji kulavê dihatin çêkirin re digotin. Berê xizanan kum, poşî, kulik, papax ûêd ên erzan didan serê xwe.
Sanna Marin
Jiyan û perwerdehî
Sanna Mirella Marin di 16ê çiriya paşîn a 1985an de li Helsînkiyê ji dayik bû. Ew her weha li Espoo û Pirkkalayê jiya berî ku here Tampereyê. Dê û bavê wê dema ku ew pir ciwan bû ji hev veqetiyan; malbat bi pirsgirêkên aborî re rû bi rû ma û bavê Marin, Lauri Marin, bi alkolîzmê re têkoşîn kir. Piştî ku dêûbavên wê yên biyolojîk ji hev veqetiyan, Marin ji hêla diya xwe û hevjîna diya xwe ve di malbateke keskesorê de mezin bû.
Kulik
Di destana Kerr û Kulik de navê wê derbas dibe. Forma kulikan jî wekî ya kulaxan kov bû, ango dişibiyan kovikê. Dora wan bi şaşikan (lihêfe, kitanok, mêzere, serpêç) girêdidan an jî hema wisa didan serê xwe. Kulikên bi rîçik, gulik jî hebûne.
Sanna Marin
Jiyan û perwerdehî
Marin di sala 2004an de di 19 saliya xwe de Lîseya Pirkkalayê (Pirkkalan Yhteislukio) qedand. Di dema xwendina xwe de wê di nanpêjxaneyekê de û wek diravgir xebitî, û lîsansên bachelor û masterê di Zanistên Îdarî de ji Zanîngeha Tampereyê wergirt.
Destpêka kariyera siyasî
Kariyera siyasî ya Marin ji hêla BBCê ve wekî "di 20 saliya xwe de dest pê dike" hate ravekirin. Ew di salên piştî qedandina lîseyê de bi Ciwanên Sosyal Demokrat re eleqedar bû. Lewra Marin di sala 2006an de tevlî Ciwanên Sosyal Demokrat bû û ji 2010an heta 2012an wek cîgirê yekem ê wî karî kir.
Di sala 2008an de, ew ji bo hilbijartina Meclîsa Bajarê Tampereyê bû namzêd û bi ser neket, lê dîsa namzêditiya xwe nîşan da û di hilbijartinên 2012an de hate hilbijartin. Ew di nav çend mehan de bû seroka meclîsa bajêr û ji 2013an heta 2017an xizmetê kir. Di sala 2017an de dîsa ji bo Meclîsa Şaredariyê hate hilbijartin. Ew yekem car navdar bû piştî ku vîdyoyên serokatiya civînên wê yên nakok li ser YouTubeê hatin parvekirin.
Marin di sala 2014an de wek cîgira duyem a SDPyê û di sala 2015an de ji bo Parlamena Fînlendayê ji navçeya Pirkanmaayê hat hilbijartin. Piştî çar salan, ew ji nû ve hat hilbijartin berî ku di 6ê hezîrana 2019an de bibe Wezîrê Gihandin û Ragihandinê.
Di 23ê tebaxa 2020an de Marin li hember Antti Rinne biserket û wekî seroka SDPê hate hilbijartin.
Serokwezîra Fînlendayê (ji 2019an heya aniha)
Di kanûna pêşîn a 2019an de, Marin ji hêla SDPyê ve hate namzedkirin da ku li şûna Antti Rinne wekî Serokwezîra Fînlendayê biserkeve, lê Rinne bi fermî heya hezîrana 2020an serokê partiyê ma. Di dengdaneke teng de, Marin li hemberî Antti Lindtman bi ser ket. Piraniya wezîran di kabîneya wê ya pênc partiyan de jin in, hejmara wan di dema avakirina kabîneyê de ji 19 kesan 12 bûn. Ew piştî Anneli Jäätteenmäki û Mari Kiviniemi, sêyem seroka jin û seroka jin a herî dirêj a hikûmetê ye li Fînlendayê.
Li ser pejirandina wê ji hêla Meclîsê ve di 34 saliya xwe de, ew bû serokwezîra herî ciwan a Fînlendayê, û seroka dewletê ya herî ciwan bû heya ku Sebastian Kurz di kanûna paşîn a 2020an de ew wesf ji nû ve bi dest xist.
Di dema pandemiya gerdûnî ya COVID-19 de di sala 2020an de, kabîneya Marin li Fînlendayê rewşa awarte bang kir da ku bilindbûna epîdemiyê sivik bike. Dema ku serokwezîrê Swêdê Stefan Löfven di çiriya pêşîn a 2020an de ji ber merasîma cenazeyê diya xwe nekarî beşdarî civîneke Konseya Ewropî bibe, Marin ji bo nûnertiya Swêdê ket nav tevgerê. Di berdêla wê de, Marin ji Löfven xwest ku nûnertiya Fînlendayê di civîneke Encûmenê ya dawiya wê mehê de bike.
Siyaseta derve
Di adara 2021an de, Marin zordestiya gelê Uygur li parêzgeha çînî ya Xinjiang şermezar kir. Wê tekez kir ku "bazirganî an aborî ne sedemek e ku em van hovîtiyan paşguh bikin".
Di axaftineke sala nû ya di destpêka sala 2022an de, Marin diyar kir ku mafê Fînlendayê heye, eger ku bixwaze tevlî NATOyê bibe û divê vê vebijarkê binirxîne. Ev kiryar bû sedema berteka nerênî ya medyaya Rûsî û hindek dezgehan ragihandin ku “Mosko ji pişta xwe de hat kêrkirin”. Di sibata 2022an de, piştî dagirkirina Rûsyayê ya 2022an a Ûkraynayê, Marin li ser endamtiya potansiyela Fînlendayê şîrove kir û got: "Niha jî diyar e ku nîqaşên li ser endamtiya NATOyê li Fînlendayê dê biguhere", di heman demê de destnîşan kir ku serlêdanek fînlendî ji NATO re dê hewceyê siyasetek berbelav û piştgiriya gel be.
Di 24ê sibata 2022an de, Serokê Rûsyayê Pûtîn ferman da Hêzên Çekdar ên Rûsyayê ku dest bi dagirkirina Ûkraynayê bikin. Di 25ê sibatê de, berdevkê Wezareta Derve ya Rûsyayê gef li Fînlenda û Swêdê bi "encamên leşkerî û siyasî" xwar, eger ew hewl bidin ku tevlî NATOyê bibin, ku her du jî wê demê bi awayekî aktîf li ser vê mijarê nesekinîbûn. Her du welat wek endamên Hevkariya ji bo Aştiyê ya NATOyê beşdarî civîna awarte ya NATOyê bûn û herduyan jî êrîş şermezar kiribûn û alîkariya xwe pêşkêşî Ûkraynayê kiribûn..
Di 4ê adara 2022an de, Serokê Fînlendayê Sauli Niinistö serdana Washington, DC kir ku bi Serok Joe Biden û hejmarek siyasetmedar û karmendên ewlehiyê yên Amerîkî re bicive. Di konfêranseke rojnamevanî de ligel medyaya Fînlendayê, Niinistö got ku di civînê de serokan êrişa Rûsyayê bo ser Ûkraynayê û bandora wê li ser ewlekariya Ewropa û Fînlendayê gotûbêj kirin. Her wiha ew li ser kûrkirina hevkariya ewlehî ya Fînlenda-Amerîka û têkiliyên dualî li hev kirin. Di 12 gulan 2022 de, deh hefte piştî destpêka dagirkirinê, Serok Niinistö û Serokwezîr Marin di daxuyaniyeke hevpar de gotin ku "Divê Fînlenda bê dereng serlêdana endamtiya NATOyê bike" ji ber ku endamtiya bi vî rengî "dê ewlehiya Fînlendayê xurt bike". Di 15ê gulanê de, Niinistö û Marin daxuyand ku Fînlenda dê serlêdana endamtiya NATO bike, û di 17ê gulanê de parlementa Fînlendayê ev pêşniyar bi 188-8 deng pejirand. Marin got ku ew ji dijberiya Tirkiyê ya li dijî endamtiya Fînlendayê ya NATOyê matmayî maye. Wê ragihand ku welatê wê bingehên NATO yên daîmî yên çekên navokî li ser xaka xwe naxwaze. Di 26ê gulana 2022an de, Marin li ser vexwendina Serokwezîrê Ûkraynayê Denys Shmyhal çû Kyiv, li wir bi Serok Volodîmîr Zelenskî re hevdîtin kir û serdana bajarên hilweşî yên Irpin û Bucha kir. Di 26ê gulana 2022an de, Marin bi Serokwezîrê Ûkraynayê Denys Shmyhal re peymanek bîlateral ya li ser ji nû ve avakirina perwerdehiya Ûkraynayê îmze kir. Di 31ê gulanê de, wê di Encûmena Ewropî de piştgirî da rêkeftina ku ji hêla hemî serokên Yekîtiya Ewropayê ve hatibû pejirandin, da ku bêtirî 90% ji hinardekirina nefta Rûsî heta dawiya salê bê qedexe kirin.
Di dawiya Mijdarê û destpêka Kanûna 2022an de, Marin serdana Zelanda Nû û Awistralya kir, û bû yekem serokwezîra Fînlandiyayê ku serdana her du welatan dike. Wê bi serokwezîra Zelandaya Nû Jacinda Ardern û serokwezîrê Awistralyayê Anthony Albanese re hevdîtin pêk anî, û çend mijar ji nav wan têkiliyên bazirganî yên dualî, rewşa aborî ya cîhanî, êrişa Rûsyayê li ser Ûkrayna û kêmkirina guherîna avhewayê vegot.
Qanûna mafên Samî
Di cotmeha 2022an de, Sanna Marin ji gelê xwecî yê Sámî ji ber derengmayîna reforma qanûnên mafên mirovan ên Samî lêborîn xwest. Yasa sê serdemên parlementoyê ne bi ser neketiye. Di kabîneya Marîn de qanûn ji aliyê Partiya Navendê ve gelek caran hatibû astengkirin. Marin diyar kir ku bêyî piştgiriya Partiya Navendê jî wê qanûnê ji bo dengdana meclîsê bînin. Di meha Mijdarê de, wezîran bi 11-3 deng dan ku qanûn bişînin Parlamena Fînlendayê.
Jiyana kesane
Di kanûna paşîn a 2018an de, Marin û hevjînê wê Markus Räikkönen bûn dêûbavên keçek. Di tebaxa 2020an de, Marin û Räikkönen, yê ku di ragihandinê de dixebite, li rûniştgeha fermî ya Serokwezîr, Kesäranta, zewicîn. Niştecihbûna wan a daîmî li navçeya Kaleva ya Tampere ye, lê di dema pandemiya COVID-19 de, ew li Kesäranta rûniştine. Wê got, ger bijardeya wê hebûya, wê koçî gundan bikira.
Marin di nav malbatek keskesorê de mezin bû, ji ber ku ew ji hêla du dêûbavên jin ve hat mezin kirin. Ew di malbata xwe de yekem kes bû ku beşdarî zanîngehê bibe. Marin vejeteryan e.
Xelat
Marin kete nav lîsteya 100 Women a BBC, ya ku di 23ê çiriya paşîn a 2020an de hate ragihandin. Di 9ê Kanûnê 2020an de, ew ji hêla Forbes ve hate hilbijartin û di rêza 85an de kete nav lîsteya 100 Jinên Herî Hêzdar ên Cîhanê. Di sala 2020an de ew bû Seroka Gerdûnî ya Ciwan a Foruma Aborî ya Cîhanê. Marin ji bo bergê kovara Time ya "Time100 Next" hate hilbijartin, ku sed serkirdeyên bi bandor ji çar aliyên cîhanê nîşan dide. Rojnameya Bild a Almanî pesnê Marin da û got, "Siyasetmedara herî şêrîn a cîhanê".
Di heman demê de, kovara fransî Marie Claire di "Lîsteya Hêza Salê ya 1emîn" de Marin wekî yek ji jinên herî bibandor destnîşan kir. Rojnameya Bild a Almanî pesnê Marîn da û got, "Siyasetmedarê herî şêrîn ê cîhanê". Di sala 2022-an de, Pargîdaniya Weşana Awistralya Marin wekî sembola serokatiya pêşkeftî bi nav kir.
Berdî Elî Serû
Berdî Elî Serû, Berdî 'Elî Serû, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hecîbega Jor
Hecîbega Jor (bi romî kirine: Yukarıhacıbey), gundekî navçeya Gimgima Mûşê ye.
Dîrok
Gundiyên Hecîbegê ji eşira Moxilî ye; heta tê zanîn serokê eşira moxiliyan Bastoyê mezin e. Li Hecibegê zarê Kucê, zarê Îvo û zarê Xeto jiyan dikin. Rûniştvanên hecîbegî bi kurmancî dipeyivin.
Erdnîgarî
16 km ji Gimgim, 64 km ji Mûşê dûr dikeve.
Navdarên Hecîbega Jorê
hecî mihemeyê ehmê, reşîtê ehme, elîcanê ehmê
Qûla Jêrîn
Qûla Jêrîn gundekî bi ser navçeya Xamûra Agiriyê ve ye.
Lisse
Lisse, şaredariyeke bi ser parêzgeha Holenda Başûr a Holendayê ve ye.