cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berpêbûniya zayendî
Berpêbûniya zayendî, çawaniyeke mayînde ye ku kesan dide nêzîkahiya romantik an jî têkiliya seksê bi hev zayendên xwe(jin an jî mêr), bi zayendê hemberî xwe(jin an jî mêr), yan jî bi her du zayendê (him jin û him jî mêr) ava bike. Ev nêzîkbûn gelemperî bi navên heteroseksuelî, hevzayendîtî yan jî bîseksuelî tê pênaskirin. Digel vê aseksuelî jî (kêmasiya yan jî tunebûna xwestinên nêzîkbûna romantik an jî sekse bi yekî/ê din re) wekî kategoriyekî çaremin tê pêvekirin. Berpêbûniya zayendî ji aliyê American Psychological Association (Yekîtiya Derûnnasî ya Amerîkan), American Psychiatric Association (Yekîtîya Psîkyatrîk a Amerîka) û National Association of Social Workersê (Saziya Karkerên Civakî ya Netewî) ve ne tenê taybetiyeke cihêbûyî, ji xêndî wê wekî gerdûna kesên ku dixwazin bi kesên din re ji bo tetmînbûnê têkilîya zayendî avabikin, pênasdikin.
Tercîha zayendî piranî bi têgiha berpêbûniya zayendî re bi aheng e lê sînorên wan bi gelemperî di vekolînên derûnnasî de tê cudakirin. Tercîha zayendî hilbijartina minêkarî jî tîne bîran. Lê di qada zanyarî de nêrîna ku berpêbûniya zayendî ne tercih e, çawaniyeke mayînde ye, tê pejirandin.
Di nav zanyaran de nêrîneke hevpar bo avakirin û pêşxistina berpêbûniya zayendî çawa pêktê, tune ye. Digel vê zanyaran teoriyên biyolojiye ya hatiye delîlkirin çêtir dibînin. Van teorî rê dide ku têkiliyê wan an jî bi tenê sere xwe bandorî li ser berpêbûniya zayendî dikin wekî gen, hormonên berê zayînê û bastûra mejiyê. Pê ve hin zanyar qala faktor û bandorên hawirê, şiklê mezinkirina dê-bav û serpêhatiyên kesan jî dikin, lê delîlên xûrt b ovan îdîayan tüne ye.
Faktorên biyolojîk
Lêkolîner mimkûn dîtine ku bandora têkiliyên çend faktora li ser berpêbûniya zayendî ve hebin wekî gen, hormonên berê zayînê û bastûra mejiyê.
Zanyar fikirîne ku berpêbûniya zayendî bi ne tenê faktorek hema bi hevpariya faktorên genetîk, hormonal û hawirî diyar dibe û ew bawerkirine ku berpêbûniya zayendî girêdayî di dema malzarokê de hevbandora kompleksê ya faktorên bîyolojîk û genetîkê ye û ji yên din zêdetir van teorî pejirandine.
Li gorî zanyaran berpêbûniya zayendî ne encama bijartin e. Kes heteroseksuelî, hevzayendî, bîseksuelî yan jî aseksuelî bi xwe hilbinajêrin.
Delîl û îspatên girîng a bandordarbûna serpêhatiyên zarokatî, şikla mezinkirinên malbata, tacîz û bûyerên xerabî ji berpêbûniya zayendî ve tune ye.
Lê belê bandora ramanên dêûbav a qala berpêbûniya zayendî li ser ecibandina tevgerên berpêbûniya zayendî ya zarokê heye ku zanyar ev tişt bi encamên vekolînên xwe dîtine.
Ramanên berê ya bi qala berpêbûniya zayendî ya mirov, mîna serpêhatiyên xerabî ya zarokatî û geşedana çewtî ya psîkolojîk, piranî xwe dispêrin agahiyên çewt û pêşbiryaran.
Vekolînên nuha bandora faktorên bîyolojîk li ser pêkhatina berpêbûniya zayendî digerin. Lê vekolînên zanyarî yê hatiye dubarekirin qet piştgirî nadine hebûna etiyolojiya taybet a berpêbûniya zayendî. Aliyê din vekolînên zanyarî rêdane ku cudahiyên bîyolojîk di navbera kesên heterosksuel û hevzayend de hene. Ev cudahiyên biyolojîk mimkûn e ku dispêrin di heman sedemên pêkhatina berpêbûniya zayendiyê.
Vekolînên genetîk
Çend xebatên li ser cêwiyan bi armanca berawirdkirina girîngiyên faktorên hawirî û genetîk çawa bandorî li ser pêkhatina berpêbûniya zayendî dikin, hatiye çêkirin.
Bailey û Pillard bi encamên vekolînên xwe yê di sala 1991ê de çêkirin, gihaştin ku ahengiya hevzayendî di cêwiyên lawikên a monozygotic de rêjeya ji % 52 ye û di cêwiyên lawikên a fraternal de ji % 22 ye. Vekolîna Bailey, Dunne û Martinê jî ku di sala 2000ê de li ser 4901 cêwiyên Awistiryayî hat çêkirin, heman encam da. Ew dîtin ku di cêwiyên lawikên a monozygotic de rêjeya ji % 52 û di cêwiyên keçikên a fraternal de rêjeya ji % 24 ahengî hene.
Vekolînên berê ya Bearman û Brücknerê (2002) ji ber ku hejmarên kobayan(100) hindik bûn, hatine rexnekirin. Bearman û Brückner, vekolîna xwe ya li ser 289 cêwiyên monozygotic û 495 cêwiyên fraternal çêkirine, di cêwiyên monozygotic de tenê ji % 7.7 û di cêwiyên keçikan a fraternal de % 5.3 ahengiya hevzayendî dîtine.
Di encama daneyan hatiye îdîa kirin ku bêyî hawira civakî bandora genetîk tuneye. Di vekolîneke ku di sala 2010an de li Swêdê hatiye çêkirin, hatiye dîtin ku tevgerên hevzayendî mimkûn e ku him bi faktorên genetîk û him jî bi faktorên hawirî ya ji kesê/î re xweser (hawira malzaro ya demên zû, nexweşî û tramva, komên heval û serpêhatiyên zayendî) bê diyarkirin. Di heman demê de ev vekolîn dîtiye ku faktorên hawirî wekî hawira malbatî û helwesta civakî jî her çiqas hindik be jî bandor dikin.
Faktorên genetîk pir hindik bandorî berpêbûniya zayendiya jin dikin ya mêr qet bandor nakin. Li gorî daneyên modela bîyometrîk, faktorên genetîk di nav mêran ji % 34-39, faktorên hawirî ya parvekirinê ji % 0, faktorên hawirî ya ji kesê/î re xweser ji % 61-66 bandorî li ser berpêbûniya zayendî dikin; dîsa faktorên genetîk di nav jinan ji %18-19, faktorên hawirî ya parvekirinê ji %16- 17, faktorên hawirî ya ji kesê/î re xweser ji %64-66 bandorî li ser berpêbûniya zayendî dikin.
Xebatên pêwendiya kromozom û berpêbûniya zayendî hebûna faktorên genetîk rê didin Dean Hamer û hemkarên wî di sala 1993an de daneyên analîza li ser 76 gay’ên bira hev du û malbata wan weşandiye. Hamer û hemkarên wî dîtine ku mêrên hevzayend li gorî aliya bavê, ji aliya dayik ve xwediyê gelek xalê/n gey û zarokên xalê ya gey in. Bi van birayên gey ên binemala dayikî nîşan didin, pêwendiya kromozom a X bi bikaranîna genên nîşankirî hatiye testkirin.
Frankfort, Kentucky
Frankfort paytexta federedewleta DYAyê Kentucky ye. Di sala 1795î de bingeha wê ji aliyê koçberên Alman ve hatiye avêtin.
Berpêbûniya zayendî
Vekolînên genetîk
Di vekolîneke din de (li ser 40 birayên cêwî hatiye çêkirin) di 33 birayên cêwî de alelên wek hev du di herêmên dûrî Xq28ê, hatiye dîtin. Ev rêje ji bo birayên lawik gelek bilind e. Ev encam ji aliyê gelek kesan ve wekî “gena gey” hatiye bi nav kirin û bû sedema nîqaşan. Her çiqas daneyên li ser pêwendiya kromozom encamên girîng rê didin jî ji bo diyarkirina faktorên genetîk a bi tenê serê xwe bandorî pêkhatina berpêbûniya zayendî dike, divê genên din jî bê kifşkirin.
Liuzhou
Liuzhou, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Guangxiyê de cih digire.
Berpêbûniya zayendî
Vekolîn û teoriyên epîgenetîk
Vekolînek pêwendiyeke di navbera bastûra genetîk a dayîk û hevzayendiya lawikên wan dîtiye. Jin xwediyê du kromozoma X in û yekî jê tê înaktîve.
Liuzhou
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.758.700 kesî
Berpêbûniya zayendî
Vekolîn û teoriyên epîgenetîk
Bocklandt û hemkarên wî dîtine ku înaktîvasyonên kromozoma X a dayikên ku xwediyê lawikên hevzayend in, bi rêjeyeke gelek bilind ji dayikên ku ne xwediyê lawikên hevzayend in, asîmetrî rêdidin.
Ji % 4ê dayikên ku ne xwediyên lawikeke hevzayend in, di înaktîvasyonên kromozoma xwe ya X’ê de asîmetrî rêdidin. Aliyê din asîmetrî rêdan di dayikên ku xwedîyê lawikekê hevzayend in, ji % 13 ye û ev rêje di dayikên ku xwediyê zêdetir lawikên hevzayend in, dibe ji % 23.
Di dema avisî û piştî zayîn, kontrola epi-marksên li ser derbirinên gen, bi demeke diguhere. Epi-marks, modîfikasyona komên metil û asetil in ku ew xwe bi histonên DNA û proteînên histon grêdidin. Ew peywira proteîn diguherin û bandorî li derbirina gen dikin.
Epi-marks ji bo fetus têkeve geşedaneke zayendî, alî wê dikin. Lê dema mitosis pêka e ku ev derbasî zarok bibin. Eger ev epi-marks ji dê derbasî lawik an jî ji bav derbasî keç bibe, pêkan e ku taybetmendinên jin maskulen; yên jin jî feminen bibin. Çepgerîna feminenbûn û maskulenbûn dibe ku bibe sedema çepgerîna berpêbûniya zayendî jî.
Hormonên berê zarokanînê
Teoriya hormonal a berê zarokanîn, dibêje ku hormonên binîşan mîna bandorkirina fetus li cudabûna zayendê, bandorî berpêbûniya zayendiyê jî dikin. Hormonên berê zarokanînê pêkan in ku diyarkerên yekemîn a eşkerebûna berpêbûniya zayendiyê ne yan jî ligel gen, faktorên bîyolojîk, helwestên hawirî û civakî faktoreke alîkar in.
Tê bawerkirin ku hormonên ligel şaneyên mejiyê ya pêşdikevin re hevbandorî ne û cudatiyên li bastûra mejiyê ya gen bandorî wan dikin, bingehên tevgerên bêjimar mîna berpêbûniya zayendî ne. Hormonên berê zarokanînê, dibe ku bandorî tevgerên li zayendên zarokan tê (sex-typed behaivor), bikin. Ev hîpotez, piştî bi encamên xebatên ku li ser ajalên şîrdaran hatiye çêkirin, hatiye darpêşkirin.
Vekolînên neurologî
Di sala 1991ê de Simon LeVay, 4 komên neuronan ku bi navê INAH1, INAH2, INAH3 û INAH4 in, vekolandiye. Ev beşa mejiyê girîng e. Ji ber ku hatiye peyitandin ku ev beş li darxistina tevgerên zayendî yên ajalan roleke dilîze û hatiye rapordan ku li jin û mêran cudatî rêdide. Simon LeVay, dîtiye ku mezinahiya INAH3 ya mêrên heteroseksuel du qet ji yên mêrên hevzayend û jinên heteroseksuel mezin in.
Faktorên hawirî
Lêkolînerin dibêjine ku faktorên hawirî ji faktorên hormonal cuda ne û hinek jî dibêjine faktorên bîyolojîk mîna hormonên berê zarokanîn yek ji beşên faktorên hawirî ne. Vekolîn nîşan didin ku pêkan e ku berpêbûniya zayendî kombînasyona faktorên genetîk, hormonal û hawirî ne.
Bergehên werarî
Hîpoteza apê gey îdîa dike ku kesên ku nexwediyê zarokeke, bi riya peydekirina tiştan (xwarin, lê xwedî derketin, parastin, temînkirina penagehê hwd) ji bo zarokên merivên xwe yên nêzîk, dikarin genên xwe yê malbatê ji nifşên nû re veguhêzin. Ev hîpotez, firehkirina teoriya hilbijartina mervatî (kin selection theory) ye. Hilbijartina mervatî ji bo şîrovekirina çalakiyên fidakarî yên binîşan ku wekî bêahengî xuyadikin, hatiye perisandin.
Fikra yekem di sala 1932an de ji aliyê J.B.S. Haldane hatiye derpêşkirin. Piştî jî ji aliyên John Maynard Smith, W.D. Hamilton û Mary Jane West-Eberhard ve hat biteferuatkirin. Vekolîn îdîa dikin ku genên nêzîkî hevzayendî avantaj ji bo gayîn a heteroseksuelan didin. Ev jî werara hevzayendî û domandina wan li populasyonê ravedike.
Vekeolîneke di sala 2008an de hatiye çêkirin, rê daye ku zarokanîna jinên ku ji aliyê dayik merivên hevzayend in gelek bilin in.
Doletabad, Merend
Doletabad gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kaniyebî
Kaniyebî, gundekî gundistana Baskî kollesea bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kaniyebî 40 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 212 e.
Nîkolay Gogol
Nîkolay Vasîlyevîç Gogol (bi rûsî: Никола́й Васи́льевич Го́голь, Nikolai Vasilevich Gogol, bi ûkraynî: Микола Васильович Гоголь, Mykola Vasylovych Hohol) (jdb. - m. ) nivîskarekî ûkraynî bû ku bi zimanê rûsî dinivîsand. Gogol nivîskarê berhema bi navê Rojnivîska Dînekî ye.
Qirtîşê mirarî
Qirtîşê mirarî (Heloderma horridum), cureyek e qirtîşên jehrî j famîleya qirtîşên pelikhistrî an Helodermatidae ku cinawira Gîla jê ye.Qirtîşê mrarî ku bi taybetî li Meksîk û başûra Guatemala têne dîtin.
Taksonomî
Çar binecureyên qirtîşê mirarî an morikî hene:
Temûz
Temûz (bi îbrî: Tammuz, erebî: تمّوز Tammūz, sumerî: Dumuzî(d), akadî: Duʾzu) navê yezdanê Sumeran ê xwarin û gulûgiyayan bû. Peyva Dumuzî bi zimanê sumerî tê wateya kurê rasteqîn. Di destena Gilgamêş de, weke evîndarê dilê Îştar tê ser ziman. Di wir de, weke şivanekî tê ser ziman. Lê di hin kêvalbaran de ku ji dema Sumeriyan mane jî, weke bawermend û an jî yekî ku bi bawerî pirr bi wê ve girêdayî ye tê ziman.
Di destana Gilgamêş de, mirina Temûz û piştre li dûv wî çûna Îştar ya cîhana binerdê ji bo ku wî xilas jî bike tê ziman. Lê bi heman awayê, tê gotin ku Gilgamêş jî, ji bo rêhvalê xwe Enkîdû kiriye. Temûz, weke ku cihê ku ew lê jiya ye, ber Firatê û bi taybetî jî, Herran tê ziman. Temûz, weke sembola wî, "gîsk" tê zanîn. Gîsk, heta roja me jî, li navbera Firatê û Dîcleyê, di havînê de, di meha temûzê de, weke dema wî ya zipika tê zanîn û hertimî di wê demê de, xwêdana wan tê kirin. Bi taybetî, xwêdana sewalan di wê mehê de li herêma Botanê, weke kevneşopiyekê jî, heta dema me berdewam bûye.
Muhemmed Mukrî
Muhemmed Mukrî nivîskarekî kurd e.
Mukrî, di sala 1949? de li Kerkûkê hatiye dinyayê. Ew edebiyatvanekî piralî ye. Ew helbest, çîrok û romanan dinivîsîne. Digel du romanên bi navên Segwir û »Heres« wî çend kitêbên din jî nivîsandine.
Mihemed Mukrî niha li bajarê Silêmaniyê dimîne.
Gay village
Gay village (bi kurdî "gundê nêrbazan" an jî "taxa nêrbazan", navên din ên îngilîzî gay neighborhood, gayvenue, gay ghetto, gaytto, gay district, gay mecca û gayborhood) cihên ku bi gelemperî kesên LGBT lê dijîn an jî sazî, dam û dezgehên ku ji kesên LGBT re xizmet dikin lê hene ne. Cara yekem di salên 1960an de li Amerîkaya Bakur ji bo cihên ku kesên LGBT lê dijîn, hatibû bikaranîn. "Gundê nêrbazan" bi giştî ji bar, lotikxane, meyxane, yaneya şevê, pûb, kabare, hemam (sawna), xwaringeh, butîk û pirtûkfiroşên ku hogir û hevalên nêrbazan pêk tên. Kesên LGBT li van deran xwe hêsantir û baştir bi azadî vedibêjin. Gundê nêrbazan bi giştî li derî cihên ku çîna karker bicihbûne yan jî derî bajêr hatine avakirin.
Tulsipur
Tulsipur, bajarekî welatê Nepalê ye û li Herêma Pêncemîn (Province No 5) cîh digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2015an hêjmara gelhe ya bajarê Tulsipur, 141,528 kes hatiye tomarkirin
Petra
Petra bajarokekî dîrokî yê dêris (xerabe) li Urdunê ye. Bajarokê antîk ji şarezayiya Nebatiyan e û beriya ku têkeve destê Romayiyan demekê dîrêj ji wê re paytextî kiriye.
Tê de gelek avahiyên wekî şikefta hatine kolan hene. Bajarok di sala 1812'î de ji aliyê gerevanê Swîsreyî ve hatiye vedîtin. Tê texmînkirin ku bi belavbûna ola Mesîhî li seranser herêmê, bingeha aboriya berê hate hilweşandin û Petrayê jî êdî girîngiya xwe windakir. Ji ber sedemên aborî, bajar tê terkandin û heya vedîtinê tê jibîrkirin.
Li bajarokê di dema Romayiyan de jî gelek şaheser hatine çêkirin. Şanoya wê gelek balkêş e û ji seranser cîhanê tûrîstan dikişîne. Sala 1985'î de ketiye bin parastina UNESCO û di sala 2007'î de jî ketiye lîsetya heft bêhempayên nû yên cîhanê.
Dargirê
Dargirê, gundekî girêdayî Efrîna başûr rojavayê Kurdistanê ye.
Lützkampen
Lützkampen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Xirxîka
Xirxîka, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Forchheim
Forchheim, bajarekî navçeya (Landkreis) Forchheimê li herêma Bavyeraya Almanyayê ye.
Îbrahîmlî
Îbrahîmlî taxeke li bajarê Dîlokê. Taxeke pir nezîhe. Nîvî taxê kurd, nîvî din jî tirk in.
Guichainville
Guichainville, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Şeft (navçe)
Şeft yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Şeft e.
Kröpelin
Kröpelin, bajarekî navçeya (Landkreis) Rostockê li herêma Mecklenburg-Vorpommern a Almanyayê ye.
Çilaxa
Çilaxa, anku Çilaẍa (bi erebî navê wê kirine al-Jawadiya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.
Helawa qereçiyan
Helawa qereçiyan, helawa romanî, awara mitirban ji helawa bi gezoyê tê çêkirin re dibêjin. Bi texmînî ji çîganan derbasê gelên herêmê bûye û di pêjgeha kurd de herwiha cihê xwe girtiye. Li ser vê xwarinê xebateke zanistî nehatiye kirin.
Ji romanan re herwiha çîgan, qereçî, mitirb, mirtiv, aşiq, çîngene, tirkên sinetê dikin jî dibêjin. Mixabin bi zimanê kurdî pirtûkeke derbareyê pêjgeha romanî nehatiye weşandin. Ji ber ku gelê roman bi sed salan in koçber in, bandora xwe li gelan dane û ji wan jî gelek tişt girtine.
Çêkirin
Di nava rûn de ardê biqijilînin, bila zerayî pê bikeve lê baldar bin neşewitînin. Hingivê di nava ava germ de ron bikin û berdin ser ardê qijilandî û tevdin. Bila binê rûnbirêşk an quşxaneyê negire. Pirr zêde li ser agir nehêlin, lewra hingiv tehl dibe.
Li binikan parve bikin û bînin ser destexaneyê (sifre).
Warnow, Güstrow
Warnow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Astane Eşrefiye (navçe)
Astane Eşrefiye yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Astane Eşrefiye e.
Kollesey xwarê
Kollesey xwarê, gundekî gundistana Baskî kollesea bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kollesey xwarê 123 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 730 e.
Bamye
Bamî yan jî bamye (bi latînî: Abelmoschus esculentus), nebateke ji malbata baqilan e. Bi giştî, ji bo xwarinê tê çandin. Gelek cureyên wê hene.
Xwarin
Ji bamiyê gelek xwarinên goşt û bê goşt tên çêkirin.
Beyt
"Îlahî meke qismetê min tu car evan bamiyeê mirarê mirar..."
Dogîcan
Dogîcan gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Bamye
Galerî
<Gallery> File:Okra seedling, hydroponic, 7days.JPG File:Giant okra plant.jpg File:Okro flower.jpg File:Okra with corriander.png </Gallery>
Saint-Igest
Saint-Igest, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Guhûşk
Guhûşk (Cornus) navê çîneke riwekên famîleya guhûşkan(Cornaceae) e. Nêzîkî 55 cureyên vê malbatê hene. Di floraya Kurdistanê de çend ji riwekên famîleya guhûşkan tên dîtin.
Sîstematîk
(binekom Cornus, Sinocornus, Afrocrania) fêkiyên wan sor, pelên kulîlkên wan zer in
(binekom Cynoxylon, Discocrania)
(Syncarpea)
(Arctocrania)
Villebon
Villebon, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Şirnex (parêzgeh)
Şirnex parêzgeheke Bakurê Kurdistanê ye. Serbajarê parêzgehê Şirnex e.
Demografî
Li Şirnexê bajarê herî mezin û modern Cizîra Botan e Gelha Cizîrê 152 hezar kes'e. Navenda Danûstandinê li heremê tenê Cizîra Botan heye û Balefirgeha Şerefedîn Elçî ji Cizîrê ye. Pişt Cizîrê Silopîya mezin e
Manderscheid, Bitburg-Prüm
Manderscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ez aşiqê keçika Barzanî me!
Ez aşiqê keçika Barzanî me! navê gotareke rojnamevanê kurd Serdeşt Osman e. Tê gotin Serdeşt Osman bi sedema nivîsîna vê gotarê hatiye kuştin.
Gotara bi navê Ez aşiqê keçika Barzanî me!
Ez Aşiqê Keçika Barzanî me! Ez aşiqê keçika Mesûd Barzanî me, ew zilamê ku car car radibe û dibêje ez serokê te me, lê ez dixwazim ew xezûrê min be, yanî dixwazim bibim hevlingê Nêçîrvan. Eger bibim zavayê Barzanî, emê meha hingivî li Parîsê derbas bikin û yek – dû şevan jî emê bi serdan herin bo koşka apê xwe li Amerîka. Mala xwe ji taxa hejaran a Hewlêrê veguhêzim bo "Serê Reş", liwir kuçikên amerîkî û Îsraîlî bi şev mala min dişopînin û diparêzin. Bavê minê bexitreş ku pêşmeregeyê Eylûlê ye û heya niha PDK xizmeta wî li berç[1]avan negirtiye, bi hêceta ku niha ne bi PDK re ye, ezê bavê xwe bikim Wezîrê Pêşmergeyan. Birayê min ê bêbexit jî ku Zanîngeh bi dawî aniye û heya niha bê kare û dixwaze bi qeçaxî biçe Henderan, ezê wî jî bikim berpirsyarê zêrevanên xwe yên taybet. Xwîşka xwe jî ku heya niha şerim dike biçe sûkê, wê wekî keçên Barzaniyan PIRADO û WENEWŞE bajo. Diya min jî ku nexweşiya Şeker û Dil heye û pereya wê ya dermankirina dervey welat tuneye, ezê du bijîşkên Îtalî ji wê re li malê damezrînim. Ji bo apên xwe jî, ezê çend koşkên mêhvandariyan(Dîwexan) vekim, Pismam û kurxalên xwe jî, ezê bikim "Neqîb, Emîd û Amîr lîwa".
Lahîcan (navçe)
Lahîcan yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Lahîcan e.
Ez aşiqê keçika Barzanî me!
Gotara bi navê Ez aşiqê keçika Barzanî me!
Lê hevalên min dibêjin: "dest jê berde Sero, xwe nede kuştin, eve mala Mele ye, tenê bêjin HERRE, îdin her tişt temame." Başe, xo ez kifir nakim, Swînd bi destkê xencera Mele Mistefa, Îdrîs Barzanî bi bavê min re di bin yek letike çiya da 3 şevan derbas kirin. Axir çi dibe, bila Mesûd Barzanî xwe wekî Serok bizane, ger Seroke, bila bêje di 18 salên derbasbûyî de, çend caran berê xwe daye taxek ji taxên Hewlêr û Silêmanî? Lê pirsgirêka min ewe, ev zilam ewqas eşayire, li aliyê din ê "Serê Reş" kes wekî zilam nahesbîne, Jinên hemî serokên dunyayê bi yek klîk ezê bibînim, lê heya niha nizanim Xesûya min çawa ye! Nizanim ji bo xwezgîniyê kî bi xwe re bibim, di serî de min dixwest çend Mele û rûsipî û Pêşmergeyên dêrîn kom bikim û êvarek navê xwedê jê bînin, lê hevaleka min a Rojnamevan got: ”Xortê baş, hinek Caş (Cerdevan) û Enfalçîyan bibîne, Mesûd pir ji wan hez dike”. Hevalek din got: ”Weleh ger li gor min bikî, di konferansek rojnamevanî ya Nêçîrvan Barzanî de, biçe bin milê wî û jê re bêje karek min a xêr bi te heye, an jî ger nebû, ji Deşnê (Hunermendek Başûre) re bêje, ew zû zû wan dibîne, bila ji bo te eyar bike.
Şaswar Mame
Şaswar Mame ( شاسوار مامە) rojnamevanekî serbixwe ye. Ew di sala 1992an de li bajarê Ranye ya Başûrê Kurdistanê ji dayik bûye.
Şaswar Mame di sala 2006an de dest bi karê rojnamevaniyê kiriye. Wî li Başûr, Bakûr û Rojavayê Kurdistanê karê rojnamevaniyê kiriye. Dawiya sala 2015 an berê xwe daye Ewropayê demekê li welatê Swêdê maye û piştre li Elmanyayê bi cîh bûye. Niha jî li ser karê xwe yê rojnamevanî berdewam e.
Tiyatroya Avesta
Tiyatroya Avesta, TeatrAvesta, Teatreya Avesta komeke şanoyê ya kurd e ku di sala 2003'an de li Stembolê ji aliyê Aydin Orak û Cihan Şan ve hate sazkirin. Koma Avesta ji xeynî tûrneyên xwe yên li Tirkiye û Kurdistanê, li Swêd, Awistriya, Almanya, Swîsre, Îraq û Norwêcê jî tûrne kirine. Tiyatroya Avesta berhemên xwe bi kurdî pêşkêş dike.
Guiseniers
Guiseniers, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Endezyariya mekatronîkê
Mekatronîk , ku jê re endazyariya endezyarî ya Mekatronîk tê gotin, şaxek endezyarî ya pir dîsîplîn e ku li ser endezyariya her du pergalên elektrîkî û mekanîkî disekine, û her weha têkelek robotîkî, elektronîkî, komputer, telekomunasyon, pergalên, kontrol, û endezyariya hilberê jî digire nav xwe.
Barack Obama
Barack Hussein Obama, Jr. [bəˈɹɑːk hʊˈseɪn oʊˈbɑːmə] (jdb. li Honolulu, Hawaii) siyasetmedarekî amerîkî yê Partiya Demokrat e. Ji 20ê kanûna paşîn a 2009an heta  44em serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) bû. Barack Obama yekemîn kesê Afro-amerîkî ye ku bûye serokê DYAê.
Ji sala 1997 heya 2004a li federaldewleta DYAyê Illinoisê senatorî kiriye. Obama huqûqnas e û ji 2005a heta 2008a ciwantirin senatorê Illinois bû. Di sala 2008an de hilbijartinên serokdewletiyê pêk hat û Obama bi ser ket û bû serokdewlet.Di dûmahika çar salên li Qesra Spî, Obama guherînên bingehîn xistin meriyetê.Yek ji wan gûherînan sîstema tendûrustiyê bû ku Obama ji bo hemû hemwelatiyên Emerikayê mafê bîmeya tendurûstiyê da.
Dêrik, Kerboran
Dêrik, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Kerboranê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Neu-Ulm (navçe)
Neu-Ulm, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Bavyera, Almanyayê ye.
Forst (Lausitz)
Forst (Lausitz), bajarekî navçeya (Landkreis) Spree-Neißeê li herêma Brandenburg a Almanyayê ye.
Pingguo
Pingguo, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Guangxiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 470.800 kesî
Şar (albûm)
Şar sêyemîn albûma mûzîkê ya Koma Azad e. Albûm di sala 2004an ji Kom Muzîkê bi hevkariya Navenda Çand û Hunera Dîcle Firatê derket.
Lengrûd (navçe)
Lengrûd yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Lengrûd e.
Mistefa Aydogan
Mistefa Aydogan di sala 1957an de li Qosera Mêrdînê hatiye dinyayê. Ew di sala 1985an de li Swêdê bi cih bû û heta niha jî her li Swêdê dimîne.
Mistefa Aydogan li Swêdê ket nav tevgera çandî û heta niha ji Jack London, Yaşar Kemal, Aziz Nesin, Edîp Karahan, Ann Eriksson û Orhan Pamuk pirtûk wergerandine û bi xwe jî bi navê Pêlên Bêrîkirinê û Berê gotin hebû du pirtûk nivîsandine. Wekî din Aydogan di kovar û rojnameyên cihê de li ser mijarên cihê gotar nivîsandine.
B (tîp)
B (bixwîne: bê) tîpa duyem a alfabeya kurdî ye. B dengekî konsonant e ku navê wê yê dengnasî ”girteka dulêvî ya bilerz e. Ev deng di alfabeya kurdî-latînî de – û di piraniya zimanên bi alfabeya latînî dinivîsin de – bi awayê ”B” (gir) û ”b” (hûr) tê nivîsîn. Di alfabeya dengnasî ya navneteweyî de jî ew wek [b] tê nîşankirin. Di alfabeya kurdî-erebî de ew wek ب tê diyarkirin. Bi alfabeya kurdî-krîlî ew wek Б (gir) û б (hûr) dihat nivîsîn.
Dîrok
Wek ku me got, di kurmancî de B niha li destpêka gelek peyvan peyda dibe: ”ba, bar, baran, bend, ber, befr/berf, bilind, birin, biyolojî, bizin, (ji) bo, borî/borrî, boş, bum, burc, buxar, bûk, bûn, bûstan…” Hin peyv ji van bi eslê xwe biyanî ne. Bo nimûne, ”bum, buxar” ji erebî, ”borrî” ji tirkî û ”biyolojî” bi rêya fransî ji yûnanî ye. Lê dîsa jî piraniya nimûneyên me peyvên xwemalî ne: ”ba, bar, baran, ber, berf/befr, birin, bizin…” Lê heke em li dîrok an etîmolojiya van peyvan binêrin, em ê bibînin ku gelek ji wan bi eslê xwe ne bi B bûn. Bo nimûne, ”baran” bi kurmancî, soranî û farisî bi B ye. Lê heke em li hin ziman û zaravayên din yên îranî yên nû û bi taybetî jî yên kevn binêrin, em ê bibînin ku ew peyv di wan zimanan de ne bi B lê bi V yan W dest pê dike: - kurdiya başûrî2: waran - hewramî: waran - zazakî: varan - pehlewî: varan - mazenderanî: variş - avestayî: vara- - belûçî: gwariş … Bi heman awayî peyva berf/befr bi gelek zimanên îranî bi V yan W dest pê dike: kurdiya başûrî ”wefr”, pehlewî ”wefr”, sogdî ”wefre”, mazenderanî ”vefr”, avestayî ”vefre”, zazakî ”vewre”, hewramî ”wewre / werwe”, sanskrîtî ”gebhre”…
Villemaury
Villemaury, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
23ê sibatê
Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)
Biraşka goştê kişandî ya Mêrdînê
Biraşka goştê kişandî ya Mêrdînê, kebaba goştê kişandî ya Mêrdînê ji biraşka Mêrdînê ya ji goştê kişandî tê çêkirin e. Mirov dikare wekî MK-GK kurt bike, ango Mêrdîn Kebaba bi Goştê Kişandî. Di pêjgeha kurd de gelek cureyên biraşkên (kebab) goştê kişandî hene ku hin ji van bi zebze û çêncan tên servîskirin. Di kebabên Mêrdîn, Riha û Dîlokê de gelek hevparî hene.
Zepelin
Zepelin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Biraşka goştê kişandî ya Mêrdînê
Amadekirin
Goşt û donê li makîneyê bidin, bikişînin. Xwê bavêjinê û bistrên. Li şîşan rêz bikin. Di agirê komirê de bi qasî 5-9 deqe herdu aliyan bipijînin. Bi kêfa xwe dikarin binikên servîsê bi zebzeyan bixemilînin.
Hûn dikarin li malê di caxika elektrîkê de bipijînin lê tehma agirê komirê nade.
Dervîş Mohemed
Dervîş Mohemed gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Miştê
Mistê, gundekî girêdayî navçeya Mêrdînê Kerboranê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.
Saint-Izaire
Saint-Izaire, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Xuk Sindî
Xuk Sindî, gundekî bi ser navçeya Zaxoyê ya parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mauel
Mauel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Navpençik
Navpençik an jî navbirr (bi îngilîzî: diaphragm), li gel masûlkeyên parsû, masûlkeyî bingehîn e ji boy koendama henaseyê.
Pêkhate
Navpençik pêkhateyek masûlkî yê bi şeweya qubbe ye. Navpençik di nav sîngekelên û zikekelênê de cih digire. Rûyê qoqiz li aliyê sîngekelênêde, rûyê çal jî li aliyê zikekelênê de dimîne. Navpençik ji masûlkeyên peykerê (peykeremasûlkê) pêk tê. Girjbûn û xavbûna navpençikê xwenewîst e. Ango çalakiya masûlkeyan di bin kontrola koendama demar a xweser de ye. Li gel peykeremasûlkeyan, navpençik jêyek navendî li xwe digire. Masûlkeyên navpençikê ji jêyê navendî ber bi parsû û birrbirreyê dirêj dibin. Ango seriyekî rîşalên masûlkeyan bi jêyê ve girêdayî ye, seriyê din ê masûlkeyan jî bi parsûyên jêr, hestiyê sîngê û hestiyên birrbirreyê ve girêdayî ye. Li ser navpençikê hin kortal hene, soriçik, xwînhênera sereke ya jêrîn, xwînbera sereka ya jêrîn di nav van kortalan de ji sîngekelênê dirêj dibin ber bi zikekelênê.
Çalakiya navpençikê
Dema masûlkeyên navpençikê xav in, jêyê navendî ber bi jor ve qoqiz (bi îngilîzî: convex) e, û di asta birrbireyê piştê yê 8emîn e. Gava masûlkeyên navpençikê girj dibin, îcar navpençik ber bi jêr ve dilive, masûlkeyên navpençikê jêyê navendiyê heta asta birrbirreyê piştê yê 9em dikişîne, bi vî awayê navpençik piçek pahn dibe û qoqiziya wê kêm dibe. Ji ber ko masûlkeyên girjbûyî, navpençikê ber bi jêr ve dikişînin, dirêjiya sîngekelenê zêde dibe, loma qebareya sîngekelênê jî zêde dibe. Zedebûna qebareya sîngekelênê dibe sedema kêmbûna pestoya hewayê nav pişikan. Asta pestoya hewayê pişikan ji pestoya hewayê derve nizimtir dibe, loma hewa ji derve ber bi pişikan ve diherike. Ango henasegirtin rû dide. Ber bi jêr ve kişandina navpençikê, sîngekelênê fireh dike, lê zikekelênê teng dike. Tengbûna zikekelênê pestoya nav zikekelênê zêde dike. Bi xavbûna masûlkeyên navpençikê, jêyê navîn ê navpençikê ber bi jor ve hildikişe, Ji ber rûyê qoqiz a navpençikê, qebareya sîngekelenê kêm dibe, pestoya nav pişikan zêde dibe. Bi vî awayê hewa ji pişikan ber bi derve diherike, ango henasedayîn rû dide. Li gel navpençikê masûlkeyên parsû (masûlkeyên navbera parsû) jî şirîkê henasegirtin û henasedayînê dibin. Li gel erka heneseyê, navpençik alîkarî dike ji boy kûxikê, bêhnijînê, qêrrînê, verişînê, paldana pîsayi ya nav tortorikê û dema zayinê, paldana korpeleyê ji malzarokê.
Emleş (navçe)
Emleş yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Emleş e.
Kroppenstedt
Kroppenstedt, bajarekî navçeya (Landkreis) Bördeê li herêma Saksonya-Anhalt a Almanyayê ye.
Itahari
Gelhenasî
Li gorî peşbinîyanên sala 2011an gelhe ya bajarê Itahari bi 140,517 kes hatiye tomarkirin
Sîyên Şikestî
Sîyên Şikestî pirtûkeke çîrokan a Fevzî Özmen e.
Tilkoçer
Tilkoçer, Til Koçer an Koçer (bi erebî navê wê kirine al-Ya'rabiya), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.
Komunên Fransayê
Komûnên Fransayê (, bixwîne: komûn) bajarok an gundên ku di sîstema Fransayê ya kargeriyê de perçeyên herî biçûk pêk tînin e. Ew li bin herêmên Fransayê û departement, arrondissement û cantonan bişûn dibin. Gorî hejmarên 1ê adara 2007an li Fransayê 36.782 commune, ango bajarok hene. Ji wan, 36.780 ên xwe li ser axên Fransayê li parzemînê Ewropayê cih digirin, 212 ên xwe jî li ser herêmên Fransayê ser deryayî şûn digirin.
Diriq, Merend
Diriq gundekî ser bi navenda bajarê Merend li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Rûdser Enzelî (navçe)
Rûdser Enzelî yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Rûdser Enzelî e.
Pingxiang, Guangxi
Pingxiang, bajarekî di asta wîlayetê de ya welatê Çînê ye û di herêma  Guangxiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 106.400 kesî
Komplîkasyon
Komplîkasyon, di wateya bijîşkî de, têgîna 'komplîkasyon' bandorên neyînî yên pêşbînîkirî yên rewşek, nexweşî an dermankirina bijîşkî ye. Komplîkasyon bandorek neyînî li ser pêvajoya nexweşiyekê dike. Komplîkasyon dikare wekî giranbûna nexweşiya heyî an derketina gilî û vedîtinên nû li bandora pergalên hinavên din dike were dîtin. Komplîkasyonên bi nexweşiya bingehîn re dibe sedema derketina nexweşiyên nû. Ligel vê yekê, ji ber dermankirinên têne bikaranîn dibe ku komplîkasyon çêbibin.
Ji ber gelek sedeman komplîkasyon çêdibin. Ev faktorên wekî temenê nexweş, nexweşiyên din ên heyî yên nexweş, pergala parastinê, dermanên têne bikaranîn û destwerdanên neştergerî û rewşa pergala parastinê ne.
Komplîkasyon divê bi şert û mercên jê re sekûle tê gotin, neyê tevlihev kirin, ku bi taybetî di qonaxa akût a hin nexweşiyan de çêdibin û zirarek mayînde dihêle. Paşmayî di destpêka nexweşiyê de an dereng di pêvajoya başbûnê de çêdibin. Mînak, wendabûna domdar a hêzê li aliyekî laş ji ber derbek berê encamek e.
Komplîkasyonên îyatrojenîk
Komplîkasyonên îyatrojenîk ji ber dermankirina tê kirin çêdibin û pir cihêreng in:
Derman:  Di rewşên wekî dayîna dermanên neguncayî ji nexweş re, dayîna bi dozek neguncav, neşopandina rêgezên veguhestinê, karanîna xelet a derman de çêdibe. Ji bo pêşîlêgirtina van, tedbîrên parastinê yên wekî karanîna reçeteyên elektronîkî, lihevhatina rêzikên hilanînê û veguheztinê, pakkirina dermanan di dozên pêşwext de têne sepandin.
Nojdar:  Komplîkasyonên nojdarî ji ber anesteziyê çêdibin. Ev nojdarên nexweş an xeletî ne. Ji bo pêşîlêgirtina wan qaîdeyên gerdûnî têne sepandin. Ev ji verastkirina nasnameya nexweş, nîşankirina cîhê nojdariyê û aliyek, kontrolkirina wan çend caran li ser bingeha kontrola dualî berî, di dema û piştî nojdariyê de pêk tê.
Daşnasî:  Teşhîskirina şaş, zêdeteşhîs, teşhîsa neguncayî ne. Ev cudahî ji ber cudahiyên nexweş û bijîşk in.
Mirov, ragihandin û xebata tîmê: Karîna mirovan bi hev re dixebitin ji aliyê faktorên wekî rêveberiya hiyerarşiya jêr-jorîn û danûstandina di navbera endamên tîmê de tê bandor kirin.
Enfeksiyonên girêdayî dermankirinê: Sedema herî gelemperî ya komplîkasyonên bi dermankirinê re ji derveyî kateter e, ku li nexweşan tê sepandin. Îhtîmala enfeksiyonê piştî prosedurên wek kateterên mîzê, gihandina damarên navendî an venous, entûbasyonê zêde dibe. Çavkaniyên herî gelemperî yên dermankirinê / enfeksiyona nexweşxaneyê Escherichia coli, Proteus mirabilis e.
Nêriba Axan
Nêriba Aẍan bajarokekî Hênê ye. Muxtarî li wir e û Nêriba Cimsaq mezra ye. Nêrib 20 km ji navendê dûr e. Hejmara xaniyan 156 e û ya şêniyan 1042 ye. Dibistan û nexweşxaneyek li gund hene. Ajel xwedî dikin, çandiniyê dikin û giraniya wan li ser rez e. Bi zaravayê dimilkî dipeyivin.
Komplîkasyon
Komplîkasyonên îyatrojenîk
Sedema herî gelemperî ya çêbûna van enfeksiyonan paqijiya destan e.
Saint-Jean-d'Alcapiès
Saint-Jean-d'Alcapiès, komuneke departementa Avairona li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Necîbe Ehmed
Necîbe Ehmed (jdb. 1954 li Kerkûk, Başûrê Kurdistanê) nivîskareke kurd e.
Mor Yakob
Mor Yakob dêreke suryaniyan e û li Nisêbînê (di parêzgeha Mêrdîne) ye.
Necîbe Ehmed
Necîbe Ehmed di sala 1954an de li bajarê Kerkûkê hatiye dinyayê. Wê li Zanîngeha Silêmaniyê ziman û edebiyata kurdî xwendiye. Ew ji sala 1975an û vir ve dinivîsîne û di nivîsandinê de yek ji jinên pêşeng û xwediyê dengekî taybetî ye.
Ew niha jî li Kurdistana Îranê, li bajarê Seqizê dimîne.
Mor Yakob
Dîrok
Li Mezopotamyaya jorîn, Dêra Mor Yakob weke dêra herî kevn û dîrokî tê nasîn. Li Nisêbînê, ji bilî Mor Yakob, bi dehan cihên dîrokî hene.
Efsaneya jiyana Mor Yakob
Tê gotin ku Mor Yakup di sedsala 3êmîn de (di nav sala 300-400an de) li Misirê ji dayik bûye. Salê ji dayik bûnê wî yê rastî tam naye zanîn. Li wir bûye keşe û bi car keşişên din di keşîşxaneke de jiyaye. Ji ber ku di wê demê de Yûlyanûs peyketinek hemberî xristîyanan meşand Yakob û hevalên xwe direvin Sûriye. Li Sûriyê 7 sal dimînin û dicin Amedê.
Li wir bi kureke dîn rast tên. [Cîn]ek ketiye [ruh]ê wî kurî, û dema ku Yakob emir dide ku cîn ji canê kurê derkeve kur bijûn dibe. Ji ber ku ew law kurê serokê Amedê Antîmûs e Yakob gelek nas dibe û ji aliyê gel ve tê pîroz kirin. Ji wê rojê bi sunde Yakob gelek mûcîzeyan dike û gelek nexwesan sax dike. Serokê Heskîfê Rufus dixweze Yakob bibîne û wi li ser navê xwe pîroz dike.
Ji ber ku keyê farsî Samîr (ola wî ya zerdeştî ye) peyketinek li hemberî xrîstiyanên herême dmesîne Yakob û hevalên wî xwe li gundê Salihê vedisêrin. Samir tê gundê Salih Yakob bibîne û pêsniyarî wî dike, ku heger hevalên wî dev ji xrîstiyantiyê berde wê ew ne bên kustin. Lê hevalên Yakob vî pêsniyarî qebul nakin û sehîd dikevin.
Pistî salan Yakob li cihê ku hevalên wî hatin qetilkirin dêreka bicûk avadike. Ji wê rojê heta îro ew dêr wek dêra sehîdan tê bi nav kirin.
Mor Jakob di 18ê Îlonê 421ê jiyana xwe ji dest dide. Lasê wî li dêrê tê vesartin. Ji ber ku dêr werdigere ziyaretgehê û ji gelek kesan ve tê ziyaretkirin, rahîbê dêrê bi alikariyê berariyan li cihê ku dêr radiweste keşîşxaneke avadike û navê Mor Yakob lê dike.
Dibistana Mor Yakob
Piştî mirina Mor Yakob, ji bo rektoriya dibistanê Mor Efram hatiye hilbijartin. Wê demê di dibistanê de di navbera 800 û 1000’î de xwendekar perwerde dibûn û wekî dibistanêke razanê jî dihat bikaranîn. Zimanê dibistanê yê fermî suryanî bû. Di dibistanê de ji bilî perwerdehiya zimanê Suryanî, bi grekî jî perwerdehî dihate kirin. Di dibistanê de, di warê felsefe, mentiq, wêje, astronomî, tip û hiqûqê de wane dihatin dayîn. Perwerdehî wekî pîvanên zanebûna rektorê dibistanê Mor Efram dihate dîtin. Mor Efram 38 sal rektoriya dibistanê kiriye.
Zagonên dibistanê
Zagona yekemîn ew e ku midûr li gorî biryara rektor; alîkarê rektor, endamên dibistanê û midûriyeta dibistanê bê hilbijartin. Di vê mijarê de mafê tu kesî tune ye bendparêziyê (tifaqana) bike. Li hemberî vê rastiyê kesên ku li ber xwe bidin dê werin cezakirin, ji dibistan û bajêr bên avêtin. Zagona duyemîn; kesên ji bo midûriyeta dibistanê bên hilbijartin, divê cudahiyê nexin navbera xwendekaran û dibistanê serkeftî bi rê ve bibin. Kesên ku sûcekî bikin, dê ji hêla rektor û endamên dibistanê ve werin cezakirin. Midûrê dibistanê bê şewirmendiya komîteya dibistanê nikare kesekî ceza bike.
Qaşqa bilax
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara îranê di 2016 de, nifûsa wî 429 bkes ( 87 malbat) bûn.
Mor Yakob
Zagonên dibistanê
Li gorî zagoneke din a dibistanê, xwendekar dema ku dibistan vekirî be nikare li tu derê bixebite û bi karekî din mijûl bibe. Dema ku dibistan bê girtin, xwendekar dikarin derkevin û di karekî din de bixebitin. Personelên dibistanê jî bi şertê ku di nava Nisêbînê de bimînin û li gorî pîşeya xwe dikarin bi karên din mijûl bibin.
Restorasyonên dêrê
Dêra Mor Yakob di nava demê de rastî gelek restorasyon û nûkirinan hatiye. Bi domana demê re mîmariya wê guheriye û gelek dîwarên wê ji nû ve hatine avakirin. Piştî demekê dîwarê dêrê yê aliyê rojava, yê li eniya derve dinêre ji serî de hatiye avakirin û qata li ser dêrê jî wekî avahiya Metropolîqan hatiye avakirin. Ev yek jî di dema lêkolîn û vedanê de li ser nivîseke bi zimanê suryanî hatiye bicihkirin. Li gorî nivîsê de restorekirina dêrê, di dema patrîkê 3’yemîn Petrûs de, di sala 1872’an(P.Z.) de ji hêla Rahîbê Mêrdînê Îlyas ve hatiye çêkirin.
Parastina Mor Yakob
Ji bo ku Mor Yakuob were parastin, weqfek ji aliyê suryaniyên penaber ve ji bo piştgiriyê dêrê hate damezrandin. Ew weqf bi pereyê komkirî restorekirina dêrê fînanse dike.
Seyahkel (navçe)
Seyahkel yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Seyahkel e.
Merlscheid
Merlscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bitburg-Prümê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Goştê kişandî
Goştê kişandî, goştê hûrkirî, goştê cengekirî wekî ji navê wê jî kivşe ye, berheme goştê ye. Him goştê sor, him jî yê spî tê kişandin. Ji ber ku êdî makîne hene mirov dikare ji yên din bêhtir navê goştê kişandî bikarbîne.
Ferhengok
Di pêjgeha kurd de bo gelek armancan tê bikaranîn. Ji biraşkan (kebab) heya kiloran, ji şorbeyan heya, kate, hêyavk, kutilk, kufte û pîzayan di gelek xwarinan de goştê kişandî cihekê girîng digire.
Li Kurdistanê hêj zagon û normên veşartin û bikaranîna goştê kişandî nînin, lê li Ewropayê hene. Ji ber ku di goştê kişandî de bakterî zû digihên, divê gorî normên parastin û bikaranîna xwarekan bên bikaranîn.
Mahmut Aydin
Mahmut Aydin nivîskar û mamosteyê zimanê kurdî ye. Aydin di 01.01.1967 de li Gundê Şêxo (mezraya Gundê Avakor) ku li ser navçeya Tatosa Erzîromê ji dayik bû ye, ji dayik bûye. Wî li gundê xwe dibistana seretayî qedandiye. Dû re dibistana navendî (Tatos), lîse (Erzirom) û Zanîngeha Dokuz Eylûl/Fakûlteya Perwerdeyê ya Bucayê, beşa Mamostetiya Erdnîgariyê (Izmir-TR) qedand.
Mahmut Aydin ji sala 1994 vir de li Almanyayê dijî û ew ji sala 2001 vir de hemwelatê Almanya ya Federal e. Aydin Ji sala 1998 vir de jî mamostetiya zimanê dayîkê dike. Ew bi karên perwerdeyê re mijûl e. Ji bo ku zarokên Kurd zimanê xwe hîn bibin, wî du pirtûkên dersê ji bo polên 1. û 2. amade kirine û li ser berhemên nû xebata xwe dimeşîne. Ji bilî karên perwerdeyê, ew helbestan jî dinivîse. Gelek helbestên wî di malperên înternetê û kovarên wêjeyî de hatine weşandin.
Satow, Almanya
Satow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rostock li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Frankenau
Frankenau, bajarekî navçeya (Landkreis) Waldeck-Frankenbergê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Balafirgeha Erzîromê
Balefirgeha Erzîromê (bi navê fermî: Erzurum havalimanı), yek ji balafirgehên Bakurê Kurdistanê ye û di sala 1966an de hatiye vekirin.
L'Habit
L'Habit, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
Balafirgeha Erzîromê
Çavkanî
http://airlinehaber.com/anadolujetin-yeni-seferleri-basliyor/
Enlîl
Enlîl (yezdanê bahozê), yezdanê sereke yê Mezopotamyayê ye. Navê wî weke "Bel" û "Belûm" jî hatiye bi navkirin. Enlîl, kurê Anûm e. Piştî ku bavê wî mir êdî ew li cihê wî rûnişt û bû herî mezin. Li ser rûyê erdê serdestî û hikimdartî jî bi wî re û bi navê wî re bi têgihiştin tê ser ziman. Bûna bahoz û zipikan, tofan û felaketên mezin, vedana berqê jî, ji wî tê nasîn. Navê jina wî Belîd e, lê tê gotin ku navê wê Nînlîl e jî. Li çiyayê Elam dirûnin. Li Nîppurê bi navê wî, perestgeh hatiye çêkirin û lê ji wî û jina wî re dehîkirin hatiye kirin.
Di destana Tofanê de Enlîl
Di destana tofanê de, weke yezdanê sereke jî tê ziman. Weke xudayê ku hertimî kifş dike, navê wî tê ziman. Destana tofanê, hemû beşên wê, bi tememî ne hatine xwendin. Lê ji beşên ku hatine xwendin de tê têgihiştin ku weke ku ew biryara tofanê jî û xirakirinê û avakirinê jî dide.
Di Destûrên Lipît Îştar de Enlîl
Di destûrên Lipît Îştar de jî, Enlîl, weke xudayê mezin yê bav tê zanîn. Ew, di derbarê hemû jiyan û zindiyan de biryarê dide. Ew, li ser hemû xudayên din re tê dîtin.
Di Kêvalbarên Enkî de Enlîl
Enkî, bi navê wî yê din jî "Ea" ye. Ea, weke xudayekî ku pirr bi aqil û şahreza jî tê zanîn. Ea, weke xudayekî fênek jî tê zanîn. Lê di wir de jî, weke xudayê bav tê zanîn. Taybetmendiyeke ku di vê tabletê (kêvalbarê) de tê ziman ew e ku Enlîl, li dijî xudayên din têkoşîn daye û bi serketiye. Piştre jî bûye serokê hemûyan.
Kantonên Fransayê
Cantonên Fransayê an jî kantonên Fransayê yek ji perçayên ko di kargeriya Fransayê de di sîstema parvekirinê de di bin arrondissement û departementan de cih digirine û wan parve perçayên hin biçûk dikine. Ew bi gelemperî ji koma çend Komûnên Fransayê pêk tê.
Kollesey serê
Kollesey serê, gundekî gundistana Baskî kollesea bexşa Navendiya Serdeştê ye. Navendiya Serdeşt ser şaristana Serdeştê ye.
Kantonên Fransayê
Li Fransayê 4.032 canton (kanton) navbera 341 arrondissements û 100 departementan de parve bûne.
Kollesey serê
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Kollesey serê 86 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 500 e.
Extinction Rebellion
Extinction Rebellion (bi kurdî: Serhildana Vemirandinê), bi kurtasî wek XR jî te nasîn, tevgerek jîngehparêzî ya radîkal e ku armanca wê ew e ku bêîteatiya sivîl bikar bîne da ku ji hêla hikûmetan ve li dijî windabûna girseyî ya ajalan, nebat û jîngehê û windabûna potansiyela mirovahiyê di encama krîza avhewa de tevbigere. Ew di sala 2018 an de ji komên cûda yên pêşîn ên Keyaniya Yekbûyî derket. Di adara 2020 an de, li gorî daxuyaniya xwe, ew li şeş parzemînan bi 1141 komên herêmî li 67 welatan tê temsîl kirin.
Yekem çalakiya wê ya mezin dagirkirina ofîsên Greenpeace yên Londonê di 17ê çiriya pêşîn a 2018an de bû, ku bi destpêkirina gelemperî di "Daxuyaniya Serhildanê" de di 31ê çiriya pêşîn a 2018-an de li derveyî Parlamena Keyaniya Yekbûyî hate destpêkirin. Di destpêka wê mehê de, bi qasî sed akademîsyenan ji bo piştgiriya xwe banga çalakiyê îmze kirin. Di çiriya paşîn a 2018an de, pênc pirên li ser çemê Thames li Londonê wekî protestoyek hatin dorpêç kirin. Di Nîsana 2019-an de, Extinction Rebellion li navenda Londonê pênc cihên girîng dagir kir: Piccadilly Circus, Oxford Circus, Marble Arch, Waterloo Bridge, û devera li dora Meydana Parlamenê. Di Tebaxa 2021-an de, Impossible Rebellion London kir hedef.
Bi îlhama tevgerên bingehîn ên wekî Occupy û tevgera mafên sîvîl, Extinction Rebellion armanc dike ku hestek lezgîn ji bo pêşîgirtina li "perçebûna avhewa", û her weha windabûna girseyî ya şeşem a berdewam. Hejmarek ji çalakvanên tevgerê girtin û zindankirinê qebûl dikin, mîna taktîkên girtina komî ya Komîteya 100 di sala 1961 de. Tevger demjimêrek şemalkirî û dorvekirî, ku wekî sembola windabûnê tê zanîn, bikar tîne da ku bibe hişyariyek ku dem ji bo gelek cureyan bi lez diqede.
Extinction Rebellion wekî "fanatîkên hawirdorê" ku xetera biyanîkirina bi hezaran piştgirên potansiyel tê rexne kirin. Xwepêşandanên Extinction Rebellion ya 2019-an 7,5 mîlyon £ zêde lêçû Polîsê Metropolê. Çalakvanên ku xwe bi tevgerê didin nasîn jî parastina zirara malî, wek şikandina pencereyan dikin. Extinction Rebellion gotiye ku taktîkên weha carinan hewce ne û ew hişyar in ku kesek nekeve xetereyê.
2016
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Nîskawê, Baskî kollese
Gelhenasî
Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Nîskawê 48 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 261 e.
Guhîj
Guhîj darek bi stirî ye ku bejna wê 5 - 15 metreyan jî bilind dibe. Tê bawerkirin ku li cîhanê kêm zêde 200 cureyên wê hene. Lê li Kurdistanê 7-10 cureyên wê çêdibin. Fêkiyên wê weke bi qasî nokekê (hinek jî qasê alûcan) mezin in. Rengên wan ji hev cuda ne, zerê vekirî, sor, sorê tarî û reşê vekirî. Di nava fêkiyên wan de sîsik hene. Tama fêkiyên wan miz e (tirşîn). Fêkiyên wan di payîzê de çêdibin, heta berf bikeve jî pêve dimînin. Kulîlkên darên wan spî û pembe ne û di meha nîsan û gulanê de vedibin.
Welat
Guhîj riwekeke aîdî nîvkada bakur e ku li welatên Ewropa, Asya û Amerîkaya Bakur hêşîn dibin. Guhîja derewîn bi piranî li dewletên bakurê Ewropayê yên mîna Îrlanda û Brîtanya şîn dibin.
Villemeux-sur-Eure
Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.
Frankenberg (Eder)
Frankenberg (Eder), bajarekî navçeya (Landkreis) Waldeck-Frankenbergê li herêma Hesse ya Almanyayê ye.
Rûdbar (navçe)
Rûdbar yek ji navçeyên parêzgeha Gîlan ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Rûdbar e.
Hêza karebayî
Hêza karebayî, hêza elektrostatîk (karebayî-rawestayî) an hêza Coulombî di navbera heyberên xwedî barê karebayî de pêk tê. Hêza karebayî jî wek rakêşê ji dûr ve dixebite, pêdivî bi temasê tune ye.
Qanûna Coulombî
Qanûna Coulombî, qanûneke azmûnî ye ku pîvana hêza di navbera du pirtikên rawestayî yên bi barê karebayî de diyar dike. Di sala 1785an de Charles-Augustin de Coulombî vê qanûnê weşand. Tê gotin ku ev qanûn serekaniyeke bîrdoza karebayî-asinrevayî ye. Çimkî hiştiye ku çendaniya barê karebayî bi awayekî watedar were angaştin.
Di dirûva xwe ya skaler de formula qanûnê wiha ye:
,
li vê derê ke Westara Coulombî (ke≈9×109 N·m2·C-2), q1 û q2 mezinahiya barên karebayî û r jî dûrahiya di navbera baran de ye.