cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dawidawe, Selahedîn
Dawidawe, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Rafal Zwierz
Rafal Zeierz (jdb. 11ê kanûna pêşîn a 1974an li Warşova, Polonya) - lîstikvan û şêwirmendê dadî yê polon, parêzer bi besayetiyên amerîkî, parêzer bi besayetiyên brîtanî û hevparê ê di beşa pargîdaniya Weil e.
Jiyan
Wekî lîstikvan, ew di 1984an de bi rola Adasê piçûk re di fîlma Dom wariatów de  pêşkeşa  xwe ya yekem çêkir. Dema ew nûciwan bû ew di fîlmên Tajemnica puszczy, W piątą stronę świata û Skarga de lîst.
Ew û Heather Mitchell li her du rêzefîlmên polon-awistralyayî Spellbinder û Spellbinder: Land of the Dragon Lord lîstin, li wir ew rola Gryvon lîst.
Ew dev ji karê xwe ya ber bi kariyera dadmendiyê ve berda.
Wî di sala 1998an de di Fakulteya dad û rêveberiyê de li Zanîngeha Warşova bi xelatan qedand. Piştî ku stîpenda Fulbright wergirt, di 2000an de ew ji Zanîngeha Harvardê mezûniyeke LLM xelas kir. Di heman salê de ew li Komeleya Dadên Dewletê ya Nû Yorkê hate pejirandin, û di 2003an de ew wek parêzer li Dadgeha Bilind ya Keyaniya Yekbûyî hate pejirandin. Di sala 2004n de ew li Polonya wekî şêwirmendê dadî hate pejirandin. Piştî ku sala 2000 tevlî Weil bû, ew salek li nivîsgeha Weil li New York û sal û nîvekê li nivîsgeha Londonê derbas kir, berî ku di 2003 de li nivîsgeha Warşovayê guherand.
Kobrow
Kobrow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Seydî
Seydî, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Zimanê bulgarî
Zimanê bulgarî (bi bulgarî: български език, bǎlgarski ezik) yek ji zimanên zimanên slaviyên başûrê di malbata zimanên hind û ewropî de ye. Ew ji aliya nêzî 9 milyon kesên li Bulgaristan (nêzî 7,3 milyon),Yewnanistan (1970: 20.000), Romanya (1970: 13.000), Makedonya, Moldova (2005: 40.000), Ûkrayna (2001: 205.000), Serbistan (20.000), Belarûs û Tirkiye tê axaftin. Ew derve Bulgarya ji aliyê pomakên misilman ve jî tê axaftin.
Bulgarî û zimanê bulgarên pêşin bi tunî ciyawazî ne. Zimanê bulgarên pêşin di malbata zimanên tirkî an malbata zimanên îranî yên bakur-rojhelat de ye.
Zeranîg
Zeranîg an Zeranîge, gundekî navçeya Pulurê ya bi ser Dêrsimê ve ye.
Hirschberg an der Bergstraße
Hirschberg an der Bergstraße şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Tilêbel
Tilêbel, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Nansa
Nansa gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Seyîd Riza
Seyîd Riza (jdb. 1862 li gundê Lirtîka Pilûrê, herêma Dêrsim − m. 15ê çiriya paşîn a 1937 li Xarpêtê) yek ji pêşengên serhildana Dêrsimê bû.
Jînenîgarî
Seyîd Riza sala 1862an, li Dêrsimê ji dayik bû ye. Seyîd Riza lawê Seyda Îbrahîm e. Ji zanyarekî bi navê Mehmet Elî Efendî ders dît û mezin bû. Mehmet Elî, ji aliyekî ve agahiyên olî, ji aliyê din ve jî di warê neteweyîtiyê de perwerdehiye dida Seyîd Riza. Piştî mirina bavê xwe, wî Seyîdî dewir girt û di bajarê Axdadê de bi cîh bû.
Terteleya Dêrsimê
Di rojên serhildana Qoçgiriyê de komeke çekdar, çûn Dêrsîmê û birqiyeeke ku pişgtgiriyê dide serhildêran, kişandin. Seyîd Riza, piştî serhildana Şêx Seîd alîkarî da koçberan. Berî serhildana Dêrsimê Seyîd Riza, li hemberî gumana operasyonê bi li sereke eşîran rê hevdîtinê çê dike ku di nava xwe de yekîtiyê çê kin. Di demeke ku li Dêrsîmê serhildanê berdewam dikir, di de rayedarên hikûmetê ji bo hevdîtinan li Erzînganê bangî Seyîd Riza dikin. Seyîd Riza, di reya Ezirganê de tê girtin û wî dibin Elezîzê û bi berdariye tê darazxwarî kirin.
Serokê serhildana Dersimê, Seyîd Riza, di 15ê çiriya paşîn a sala 1937an de, bi tevahî şeş hevalên xwe ve, ji aliyê rejîma Tirkiyê ve hatin darda kirin.
Çar têkoşerên din jî berê bi sizayê berdariye siza dikin, paşê sizayê wan werdigerînin girtî bû nê. Hin ji wan ji li ser 90 salî rê bûn, tirkan nexwestin navê xwe xirab bikin. Lê herçendî gorî zagonan diviya bû Seyîd Riza jî darve nekiran, salên wî bi qanûnî mezin dikin û berdariya dikin.
Busîbê
Busîbê, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Şaqaviyê gerdenmar
Gerdenmarî an şaqaviyê gerdenmar (bi latînî: Ardea purpurea), cureyekî şaqaviyan e.
Belavbûn
Di navbera Rezberê û Avrêlê de bi rêbarî li Kurdistanê dihê dîtin. Li nîvek û başûrê Ewropa, Afrîkayê navîn, başûr, Tirkmenistan, Qefqaz, bakurê Îran û li Îraqê (li nişîv) têjikan tîne derê. Li peravên erebî bi rêbarî dihê dîtin.
Hêlînkirin û Parêzî
Bi granî li nava zilên avên şêrîn dijî û hêlîna xwe dîsa di nava van zilan de çêdike. Xwarina wî di serî de masî, beq, gumgumok, kêz, mişk, mar û hwd ne...
La Verrière
La Verrière, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Dûşdûr
Dûşdûr, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Majavatnet
Majavatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gundê Majavatn dikeve aliyê rojhilatê golê. Rêyên Ewropî E6 û Nordland Line her du li aliyê rojhilata golê ve derbas dibin.
Dreis
Dreis şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Proto-bulgar
Proto-bulgar, ber-bulgar, xelkekî dîrokî ye ku li gorî hin çavkaniyan di sedsala 7em de piştî zayînê ji Qefqasyayê koçî Bulgaristanê kiriye û piştî wê nav li Bulgaristan û bulgarên îroj kiriye. Zimanê vî xelkî ji zimanê bulgarên îroyîn, ku bi zimanekî slavî xeber didin, cûda bû û ji malbata zimanên tirkî bû.
Villefloure
Villefloure, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Fîladelfiya
Fîladelfiya ( bi inglîzî Philadelphia ) yek ji bajarên mezin ên federedewleta Pensîlvanya ya DYAyê ye. Herwekî navenda parêzgehê ye.
Bi hejmara xwe ya niştecihan 1.470.000 (2004)'î 5emîn bajarê mezin ê DYAyê ye. Di 27'ê kewçêrê 1682'î de hatiye avabûn. Bajar li ser 349,9 km² firehiyê ava ye.
Xirabê Koza
Xirabê Koza, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Etzenricht
Etzenricht şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Versay (bajar)
Versay, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Maucomble
Maucomble, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Ayşe Semiha Baban
Ayşe Semiha Baban (jdb. 1946) endamek ji Malbata Babaniyan e. Braziya Cîhad Baban û jina Yaşar Kemal e.
Biyarî
Biyarî, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Ayşe Semiha Baban
Jiyana wê
Di 1946an de hatiye dinyayê. Li Zanîngeha Amerîkî ya Beyrûdê xwendiye. Di sala 1973an de li Zanîngeha Boxazîçiyê beşa Ilmên Îdarî temam dike. Pişt re li Zanîngeha Harvardê li ser ilmên îdarî lîsansa bilind dike. Zimanê îngilîzî, fransî û îtalî dizane. Li çendîn beşên Zanîngehên Stembol û Boxazîçiyê wek midûr û cîgira sekreterê giştî kar kiriye.
Mehman
Mehman, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Ayşe Semiha Baban
Jiyana wê
Di salên 1983 - 1991an de li komeleya bi navê YASED (Yabancı Sermaye Derneği - Komeleya Sermiyanên Biyanî) wezîfeya Sekreteriya Giştî girtiye ser xwe. Li Şîrketa Anonîm yê Berhemên Sandozê (Sandoz Ürünleri A.Ş.) wek midûra têkiliyên derveyî û çavkaniyên însanî, li Novartisê jî wek koordînatora ragihandinê şixuliye. Dawiyê li Opelê wek dîrektora karên derveyî şixuliye û dû re teqawid bûye.
Di 1ê tebaxa 2002an de bi nivîskarê kurd Yaşar Kemal re dizewice.
Dimbiliya
Dimbiliya, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Ilvesheim
Ilvesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Doxan Eher
Doxan Eher, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mehmed Mihrî Hîlav
Mehmed Mihrî Hîlav li sala 1885ê li Ciwanroyê tê dinyayê û di sala 1957an de wefat kiriye. Nivîskar, siyasetmedar û helbestvanê kurd bû.
Zanîngeha Besreyê
Zanîngeha Besreyê, zanîngeheke Îraqê ye ku di sala 1964'an de li serbajarê parêzgeha Besreyê hat avakirin. Niha 14 kolejên wê hene.
Mehmed Mihrî Hîlav
Çar pirtûkên wî hene.
Gilly-lès-Cîteaux
Gilly-lès-Cîteaux, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Bîbakrî
Bîbakrî, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Kuhlen-Wendorf
Kuhlen-Wendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Makkvatnet
Makkvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye.
Baneman
Baneman, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Wuhu City
Wuhu, bajarekî di asta wîlayetê de a welatê Çînê ye û bajar di parêzgeha Anhuiyê de cih digire.
Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.696.000 kesî
Ketsch
Ketsch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dallas
Dallas [] bajarekê mezin ê federedewleta Teksasê li DYAyê ye.
Di sala 1841an de ava bûye û li ser firehiya 608 km² ye. Hejmara niştecihan li navendê 1.211.704 (2005) û bi tevî parêzgehê 6.009.670 ye. Dallas bi şanoyên, fabrîkên nûjen, zankoyan û bi rêzefîlma navdar a "Dallas" ê tê zanîn. Di vê rêzefîlmê de jiyana malbateke dewlemendê petrolê tê vegotin.
Çirap
Çirap, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Eden Hazard
Eden Hazard (7 Kanûna paşîna 1991) di klûbê spanî de Real Madrid wekî wergêr an êrişkar, û her weha ji bo tîmê neteweyî ya Beljîka jî dilîze. Hazard, bi berfirehî wekî yek ji baştirîn lîstikvanên li dinyayê tê qebûl kirin, ji bo afirîneriya xwe, leza bilez, bilez, dribbûn û derbasbûn tê zanîn.
Lille
Eden Hazard di sezona 2007-08 an de 4 pêşbirk çêkir û bê gol nehişt. Di 24 gulana 2007 de, wî maça xwe ya yekem bi kincê Lille lîst.
Chelsea
Di 1 tîrmeha 2012 de, wî ji tîmên Lîga Premierê ji 40 mîlyon Euro ji Chelsea re veguhestin. Hazard bi Chelsea re peymanek 5-sale îmze kir. Piştî îmzekirina peymanê, Hazard li ser hesabê xwe yê twitterê got: Min bi şampiyoniya Lîga Championsampiyonan re îmze kir. Hazard di sezona 2012-13 an de 34 pêşbirk çêkir û 9 jî kir hedef. Wî di 19-ê tebaxê 2012-an de, di maça Wigan de ji bo cara yekemîn jersey Chelsea maç kir. Maç bi pêşbirkek 2-0 bidawî bû.
Real Madrid
Di 7 hezîrana 2019 de, klûbê La Liga Real Madrid li ser malpera xwe ragihand ku Hazard dê ji bo wan demsala 2019-20-20 be, ji wan re bibe nîşan. Wî ji 30ê hezîrana 2024 ve ji bo destpêkirina xercê destpêkê ragihandiye 100 milyon €.
Belçika
Ew maça xwe ya yekem ligel Belçîka di 28ê adara 2009-an de li hember Bosna-Hersek û Qoserê pêk anî. Maç bi deqeyek 4-2 têk çû. Wî di 7-ê çiriya pêşîn a 2011-an de li Belçîkayê di maçek li hember Kazakistan de gola xwe ya yekem avêt Maç bi pêşbirkên 4-1 bi dawî bû.
Mêhmandar, Ecebşîr
Mêhmandar gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Villegailhenc
Villegailhenc, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Dehrûd
Dehrûd, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Maulévrier-Sainte-Gertrude
Maulévrier-Sainte-Gertrude, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Zimanên slavî yên başûr
Zimanên slavî yên başûr bi rojhilatî û rojavayî ve yek ji endamên zimanên slavî yên di zimanmalbata hind û ewropî de ye. Ew ziman ji aliya 34 milon kes ve li Ewropaya Navîn û Ewropaya Başûr tê axaftin.
Lîsteya zimanên slavî yên Başûr
Zimanên slavî yên başûr ew in:
Roja Welat (rojname)
Roja Welat rojnameya kurdî ya rojane ye. Hejmara yekemîn di de di înternetê de derket.
Roja Welat jî navê rojnameyê ye ku Kemal Burkay û Partiya Sosyalîst a Kurdistan di sala 1977an de di Enqere de derxistibû. Rojnameyeke panzdeh rojî bû, nîv nîvê bi Kurdî û Tirkî bû. 20-40 hezar çap bûn. Roja Welat, heya ku bi destê hukma leskerî hate girtin 12 hejmar derket.
Bêtife
Bêtife, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Floß
Floß şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dîzbîn
Dîzbîn, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Laudenbach (Rhein-Neckar)
Laudenbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Le Vésinet
Le Vésinet, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Behmor
Behmor, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Serokanî
Serokanî gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 0 kes (0 malbat) bûn.
Villegly
Villegly, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Houston, Teksas
Houston (Teksas) yek ji bajarên mezin ên federedewleta Teksasê li DYAyê ye.Di sala 1836´î de hatiye avabûn. Hejmara niştechan li navendê 2.012.626 (2004) û bi tevî parêzgeha xwe 5.180.443 ye. Rûbera bajêr 1.558,4 km², bi tevî parêzgeha xwe jî 1.500,7 km² ye
Lobbach
Lobbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Eckfeld
Eckfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Vank
Vank, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Bêde
Bêde, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xwenas (kovar)
Xwenas kovareke sêmehî ya felsefî, wêjeyî û rexneyî ye. Kovara Xwenas, ji aliyê Weşanên Soran ve tê weşandin û edîtorê kovarê, Zeynel Abidîn Han e. Yekem hejmara kovarê, di adara 2015an de der çûye.
Mustin
Mustin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Markavatnet, Meløy
Markavatnet, Meløy, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 4 kîlomêtre li rojhilata gundê Reipå û 4 kîlomêtre li bakurê navenda şaredariya Ørnesê ye.
Dîzec Tilxac
Dîzec Tilxac, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Maweb
Maweb, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zimanên slavî yên rojava
Zimanên slavî yên rojava bi Zimanên slavî yên başûr û Zimanên Slaviyên Rojhelat ve yek ji şitlên Zimanên slavî yên Zimanmalbata hind û ewropî de ne. Ew ji aliyê 56 milyon kesan ve li Rojhilata Ewropa tên axaftin.
Zimanên slavî yên rojava wiha ne:
Mauny, Seine-Maritime
Mauny, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Eisaku Satō
Eisaku Satō yan Satō Eisaku ( jdb. 27ê adarê 1901 li Tabûze ya îro, Yamagûçî; m. 3ê hezîranê 1975 li Tokyo) polîtîkerekî lîberal ê Japon bû û sala 1974î Xelata Nobel a aşitiyê wergirtibû.
Wî di nava salên 1958 heya 1960î wezîrtiya aboriyê û ji salên 1964 heya 1972î serokwezîrtiya welatê xwe kiriye. Wî peymana navneteweyî ya qedexekirina çekên atomî, li ser navê welatê xwe pejirandiye. Wî serokatiya rêxistineke navneteweyî ya karateyê jî kiriye.
Norman Ernest Borlaug
Norman Ernest Borlaug (jdb. li Cresco, Iowa - m.  li Dallas, Texas) yek ji zanistên cotyariyê yên DYAyî ye. Sala 1970î Xelata Nobel a aşitiyê wergirtiye.
Wî li bidawîanîna birçîtiyê digeriya û behsa şoreşa kesk li seranser cîhanê dikir. Wî herwekî li ser biyolojiya gihayan jî perwerde dîtiye. Ew parastina sirûştê bi zagon û tevgerên mirovan ve girêdide û gengaz dibîne. Li normên navneteweyî digere.
Wî xebatên mezin li ser genetîka genim û ceh kiriye. Li Meksîkoyê hilberîna genim bi xebatên wî sêbare bûye. Li Hindistan û Pakistanê cureyên toximên ku wî ji aliyê genetîk ve nûvejînandibû, hilberînê zêdetir dike. Ew di wê baweriyê de ye ku, heger mirov cureyên toximên genetîk ên biber û bikêr bajo wê dawî li birçîbûnê were.
Rewşen Bedirxan
Rewşen Bedirxan (jdb., Qeyserî, Tirkiye – m. , Şam, Sûrî), mamoste û nivîskareke kurd bû. Keça biraziyê Mîr Bedirxanê Azîzî bû.
Rewşen Bedirxan di de li Qeyseriyê ji dayik bûye û malbata wê di sala 1913an de ji ber xebatên ramyarî nefî bûnê Rojhilata Navîn bûn. Bavê wê Salih Bedirxan e. Rewşen Bedirxan, hîndekariya xwe li Şam û Ûrdûnû berdewam kir û li Ûrdûnê bû yek ji mamosteyên jin ên dest pê dike. Rewşen, di sala 1935an de bi Celadet Bedirxan re dizewice.
Rewşen Bedirxan, dibe nivîskareke kovara Hawarê. Di sala 1957an de li Yewnanistanê kongreya dijberî mêtingeriyê tê lidarxistin û di nava şeş delegeyên kurd ku pêwistê beşdarî kongreyê bibin. Tenê Rewşen Bedirxan beşdar dibe. Di 1971ê de li ser daxwaza Mistafa Berzanî, diçe Başûrê Kurdistanê û li bajarê Hecî Ûmranê Yekîtiya Jinên Kurd saz dike. Nivîskara Rewşen Bedirxan, bi çalaktiya xwe ya di warên civakî, ramyarî û hîndekariyê de tê naskirin. Di nava berhemên Rewşen Bedirxan de gelek pirtûk û werger hene.
Di de Rewşen Bedirxan jiyana xwe ji dest da.
Jiyana wê
Piştî têkçûna Siltan Ebdulhemîd û di sala 1908an de hatina Siltan Reşîd, hîn bêhtir rewşa azadiyê pêş ve çû û efû ji girtiyan rê derket. Di wê demê de Mihemed Salih Bedirxan deh salên xwe di girtîgehê de buhurandi bû. Bi wê efûyê re ew ji zindan û girtina timî xelas bû û ew şandin bajarê Qeyseriyê.
Di roja 11ê meha tîrmeha sala 1909an de Siltan Reşad hat li ser hikûm. Di wê rojê de xwedê keçek da Salih Bedirxan. Ew keç bi xwe Rewşen Bedirxan bû. Piştî ku du salên Rewşenê li Qeyseriyê qediyan, malbata wan çûn Stembolê; li wir gelek ji malbata Bedirxaniyan hebûn. Salih Bedirxan ji Stembolê jî berê xwe da riya Şamê. Bavê Rewşenê bazirgan ne disekinî û bi hêz û bi hunera xwe ji bo netewê kurd dixebitî, li xwêşî û kêfa jiyanê ne dipirsî. Ew li mal û li nav û deng jî ne digeriya.
Terapiya elektrokompûlsîv
Terapiya elektrokompûlsîv (ECT) cureyekê tedawîkirina nexweşiyên derûniyê ye, ango psîkologiyê.
Rewşen Bedirxan
Jiyana wê
Salih Bedirxan gelek nivîs di kovar û rojnameyan de çapdikir. Daxwaza wî ya yekem ew bû di jiyanê de hişya kirin û bi pêşxistina neteweyê xwe. Ew bê westan, şev û roj li kar bû.
Terapiya elektrokompûlsîv
Wekî tê zanîn sîstema neurologiyê yan jî selûla (hucre, çêhand) elektrîkê bikartînin. Wekî kabloyan, mesajên mêjî radigihînin selûlayan. Berê de pisporan xwastine bandorê li vê sîstemê bikin û hin probleman safî bikin. Demekê dirêj magnetîk hatine bikaranîn. Di destpêka sedsala 20emîn de ECT hatiye keşfkirin. ECT elektrîkdayina sîstema neurologiyê ye.
Rewşen Bedirxan
Jiyana wê
Salih Bedirxan piştî hatina xwe ya Şamê çendekî bê kar ma. Di vê navê de Şerê Cîhanî yê Yekem çêbû; mercên jiyanê pir dijwar bûn. Ji bêçarî berê xwe da kar û li zindana Keleha Şamê kar kir. Lê mixabin bi êşa tîfoyê ket û pir dirêj najot, di 30yê adara 1915an de mir. Di wê demê de temenê Rewşenê negihiştibû şeş salan.
Terapiya elektrokompûlsîv
Îro pirr zêde nayê bikaranîn, lewra hin caran ziyanê dide. Li gelek welatên Ewropa hatiye qedexekirin. ECT elektrîkê dide mejî ku navenda sîstema neurologiyê li vir e. Helbet elektrîk di frekansên nepirrzêde de tê dayîn. Wekî çawa radyoya mirov xirab bibe û mirov yekê lêde, ECT jî wisa ye. Hin caran radyo dîsa dişuxile. Piştî bikaranîna ECTyê hin caran nexweşiyên psîkologîk ên bingeh-laşî wekî mûcîze saxdibin.
Rewşen Bedirxan
Jiyana wê
Piştî mirina Salih Bedirxan diya wî Rewşenê ew şand dibistanê. Rewşenê piştî ko dibistana seretayî xelas kir çû dibistana mamostetiyê (Dar el-Muelîmat) û ew jî xelas kir. Rewşen bû mamoste û ji nifşên sêyem ên ko li Sûriyê dibistana mamostetî qedandî bû tê hejmartin.
Rewşen Bedirxan di sala 1925an de diçe bajarê Kerehê (li Urdun) û li wir dibe berpirsiyara dibistanê. Di sala 1928an de vedigere Şamê, dibe mamoste û berpirsiyariya (kargîra) gelek dibistanan dike. Di sala 1934an de dibe endama komela Yekîtiya Jinan li Sûriyê. Di roja de bi Mîr Celadet Bedirxan rê dizewice. Bi navên Sînem û Cemşîd keç û lawek ji wan rê çêdibin.
Di sala 1944an de li ser navê jinên Sûriyê, li Misrê beşdarî Kongreya Jinên Cîhanê bû. Jiyana Rewşen Xanimê ya niştimanî pir berfireh û kûr e; ew bi hemû hêz û ramana xwe li dijî kolonyalîzma Fransayê sekinî û piştgiriya doza erebî kir. Bi taybetî jî wê doza gelê Filistînê parast û wê di dibistanên ereban de mamostetî kir û gelek nivîs û gotar di kovarên erebî de weşand. Rewşen Xanim bi qasî ko li dibistanê mamoste bû, ewqas jî di xwedîkirina zarokan de mamoste bû.
Lîsteya navçeyên Ketelonyayê (comarca)
Eva ha lîsteya navçeyên Ketelonyayê ye. Ketelonyayê ji 42 navçeyan (comarca) pêk tê.
Rewşen Bedirxan
Jiyana wê
Rewşen piştevana mezinahiya mîrê ronakbîran Celadet Bedirxan bû. Piştevana amadekirina kovar, pirtûk û hemû afirandinên mîr bû. Digel xebatên hêja ewê bi xwe jî di kovara Hawarê de dinivîsand. Rewşen Xanim di kovara Hawarê hejmar 27an de, di nivîsek xwe ya bi navê Kebanî û Mamoste de ewha dinivîse: "Mêrên ko bexta neteweyan di destên xwe de dibin, li ber destên jinan xwedî dibin. Hêvojtin xwe dielimin, heta axa gorinan ji bîr ne kin û ew tim û tim li wan hikûm dikin. Ji lewre methelokê gotiye : Kurmê şîrî heta pîrî."
Rewşen Bedirxan karê jina kurd ne tenê kebanî û xwedîkirina zarokan dibîne, li ba wê karê jinan ê girîng li dijî ne zaniyê şer kirin û perwerde kirina zarokan e.
Bêguman di vê xebata perwerdehiye de rolê welatperweriyê jî ji bîr ne ke. Rewşen Bedirxan bi dengekî bilind û zelâl ewha bang dike (Xwehên min ên delâl, her wekî hûn jî dizanin derdê netewê me yê mezin û xedar ne zanî ye. Ne zanî nexwêşiyek e, û dermanê wê zanîn e. Nik netewên xwedan hikûmet û dezgeh vê nexweşiyê di nexwêşxaneyên taybetî de derman dikin û ji wan nexwêşxanan rê dibêjin dibistan. Mamoste bijîşkên wan nexwêşxanan e).
Em dikarin bibêjin ko Rewşen Bedirxan, bi xebat û nivîsên xwe di pirsa jinan de çalakiyên hêja daye. Rewşen Bedirxan di gotarek xwe ya di hejmara 28an a Kovara Hawarê ya bi ne bê (Jin û bextiyariya malê) de ewha dinivîse; (Gelek jin hene bawer dikin ko rihetî û xwêşiya malê bi pere û dewlemendiyê ye. Lê ne wa ye. Sea'det û bextiyarî ne ji dewlemandan bi tenê rê ye. Xincîkên belengazan hene ku sea'det û bextiyarî, ji qesra dewlemendan bêhtir û çêtir tê de qerar digirin û bi rihetî cîh dibînin). Rewşen Bedirxan dixwaze vê yekê bi jina Kurd bide fêhmkirin : xwêşî û bextiyarî ne pere û qesr û kaşxane in; belê xwêşî ew e gotina xwêş, danûstandin, kar û xebata ku mirov ji netew û welatê xwe rê bike. Xwêşiya jiyanê ya bi peran diqede lê xweşiya jiyanê a welatperwerî û zanînê naqede.
Ji bilî nivîsîna bi zimanê Kurdî, Rewşen Xanimê bi zimanê Erebî jî gelek nivîsar li ser Kurdan belav kiriye. Rewşen Bedirxan di sala 1971an de beşdarî Kongra Sêyemîn ya Yekîtiya Jinên Kurdistanê (li başûrê Kurdistanê) bû û bi piştgiriya xwe serketina wan parast. Di eynî salê de rûmeta endamtiya Korî Zanyarî Kurd girt û di wê demê de li ser daxwaza Korî Zanyarî Kurd çû Stenbolê. Ev çûna wê ji bo kom kirin û civandina destnivîs û pirtûkên ko di arşîv û pirtûkxaneyên Tirkan de, yên ko li ser Kurdan e bêne civandin û ji Korî Zanyarî Kurd rê bêne rê kirin bû. Bi rastî jî ev şirjawî pesindanê ye ko ew di vî karê xwe de bi zane bûn û bi bêdengî bi li ser ket.
Rewşen Xanimê di sala 1956an de, digel Dr. Nurî Dêrsimî, Hesen Hîşyar, Heyder Heyder û Osman Efendî li bajarê Helebê Komela Zanistî û Alîkariya Kurd damezrandin. Rewşen Xanim bi bîhinfirehî û aramiya xwe li dijî hemû alozî û dijwariyên jiyanê bi li ser diket.
Jiyana mirovan bi salan nayê jimartin; ne jî bi mal û milkên ko mirov li dû xwe dihêle. Jiyan bîranîna şopeke kamûranî, ciwanî, comerdî û mirovatiyê ye. Nimêje ji bo mirovên xwedî berhem, şop, têkoşîn, xebat û kar e.
Piştî ko ez hinekî li ser rewşa Kurdistana Başûr û li ser hilbijartinan sekinîm, Rewşen Xanimê gotina min birî û ewha got : (Kurê min, yekîtiya Kurdan bide min, ezê Kurdistanek azad bidim te).
Ev e rewşen Bedirxan, ya herdem wekî bav û kalên xwe êşa netewê xwe dikişand û qet ji bîr ne dikir. Wê mezinahiya xwe ji stûnên Birca Belek girtî bû. Rewşenbîriya xwe ji dibistana Sor, ji kaniya Cizîrî û Xanî wergirtî bû.
Piştî ko Rewşen Xanimê canê xwe spart Xwedê, -Li ser daxwaza wê û li gor sozê ko min pêre da bû - min kar û barê veşartina wê kir, û min cendekê wê ji bajarê Banyasê anî bajarê Şamê li tenişta mêrê wê Celadet û bapîrê wê Bedirxan Beg li goristana Şêx Xalidê Neqşibendî veşart. Piştî ko li mizgefta Hemo Leyla li Taxa Kurdan li ser cendekê wê limêj kirin, mderindêzên veşartinê bi beşdariya gelek ji heval û nasên malbata Bedirxaniyan û nivîskar û rewşenbîran dest pê kir. Ji ber rewşa Kurdan ya dijwar û awarte û li ser daxwaza keça wê Sînem Xanimê kesekî tu gotin û tu helbest li ser gora wê ne xwendin.
Bêruman
Bêruman, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Vicq, Yvelines
Vicq, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Houston, Alaska
Houston (Alaska) cihekê li federedewleta Alaska ya DYAyê ye.
Hejmara niştecihên wê li dora 1.500 kesî ye. Rûbera wê: 58 km² ye. Houston wargehekê serîlêdanê ye. Xwedî sirûşteke ciwan e û gelek golên wê hene.
Sirînçave
Sirînçave gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Eisenschmitt
Eisenschmitt şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Villelongue-d'Aude
Villelongue-d'Aude, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Malsch (bei Wiesloch)
Malsch (bei Wiesloch) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Sirînçave
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 265 kes (51 malbat) bûn.
Flossenbürg, Bavyera
Flossenbürg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Dîzec Calû
Dîzec Calû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mêhrabad, Ecebşîr
Mêhrabad gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Melkevatnet
Melkevatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye.
21ê adarê
Cejn û salveger
Ya navneteweyî
Vieille-Église-en-Yvelines
Vieille-Église-en-Yvelines, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Kasîl
Kasîl, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Yekaterînbûrg
Yekaterînbûrg (bi rûsî: Екатеринбург, Yekaterînbûrg), bajareke li navîna-rojava cîh digire. Bajar, navenda rêveberiya oblasta Sverdlovskê ye û yek ji navendên pîşesaziyên giran a Rûsyayê ye.
Li Yekaterînbûrgê, perwerdehiya bilind tê dîtin ye ji wan navenda perwerdehiyê Zanîngeha dewletî ya Gorkî ye.
Ebrîq
Ebrîq, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Gissey-sous-Flavigny
Gissey-sous-Flavigny, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Weitendorf
Weitendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Bîr Hesna
Bîr Hesna, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mauquenchy
Mauquenchy, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Villemagne
Villemagne, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Houston, Delaware
Houston (Delaware) navê bajarokekî li federaldewleta Delaware ya WYAyê ye.
Koordînat
38.53333°N, -75.83333°W
Houston County, Alabama
Houston County ango desthilatiya herêmî ya Houston bajarokek li federedewleta Alabama ya DYAyê ye.
Bîrê, Nêrwe û Rêkan
Bîrê, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
La Villeneuve-en-Chevrie
La Villeneuve-en-Chevrie, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Sincile
Sincile gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 257 kes (43 malbat) bûn.
Stres
Stres tê wateya "giraniya borandina jiyanê". Di jiyanê de hêz û giraniyeka her tiştî heye. Di kargehê de, di têkiliyên mirovan de, di malbatê de hwd jiyan xwedî tempoyek e. Ev tempoya han hin caran zora tempoya mirov dibe û mirov xwe di bin giraniyê de hîsdike. Ev e stres.
Stres herçendî negatîv, ewçendî jî pozîtîv e. Stres mirov ditetikîne ku mirov karê xwe di tempoya jiyanê de bike û biserbikeve. Her mirovek xwedî toleransek e. Hin kes zû dikevin stresê, hin jî dereng an kêm.
Stres xwedî vizyonên biyologîk, psîkologîk û fîzyologîk in. Li ser fîzyologiya stresê gelek xebat hatine kirin. Dema organîzmaya mirov bikeve xetereyekê yan bar giran bibe, organîzma dikeve alarmê. Bi her aliyê ve berpêyên xwe nîşandide. Organîzma dixwaze û lêdigere ku serî bi vê rewşa nû re derîne, dengeyekê avabike. Helbet organîzmaya her mirovek gorî taybetiya xwe reaksiyon dide. Heger organîzma serî bi vê rewşa nû re derneyne, ango stres zora mirov bibe, ziyanê dide. Ziyan xwe bi her alî ve dide der. Hin cureyên sîmptomên psîkosomatîk ji ber stresê ne. Herwekî stresa mezin ziyanên biyologîk, fîzyologîk û civakî didin.
Pispor di wê baweriyê de ne ku, jiyana nûjen û tempoya wê gelek ziyanan dide mirovan. Mirov dikare bêje stres, pirsgirêkeka mezin a jiyana nûjen e.
Esch, Bernkastel-Wittlich
Esch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Witzin
Witzin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Birêj
Birêj, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Argat
Argat, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Seán MacBride
Seán MacBride (jdb. 26 kanûna paşîn a 1904 li Parîs, Fransa - m. a li Dublin) ramyarekî  îrlandî bû. Sala 1974an bi tevî Satō Eisaku Xelata Nobel a aşitiyê wergirtibû.
Gissey-sur-Ouche
Gissey-sur-Ouche, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Villemoustaussou
Villemoustaussou, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Cuz
Cuz, (erebî: جزء, gelejmar: اجزاء aczâ) ji beşên Quranê re tê gotin. Di bêhtirê Qur'anên çapkirî de yek cuz dibe 20 rûpel.
Mélamare
Mélamare, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Cuz
Bi tevahî di Quranê de 30 cuz hene.
Meckesheim
Meckesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Platon
Platon fîlozofekî navdar ê Grekî ya Kevnare. Di navbera salên 427 b.z. û 347 b.z. de li Yewnanîstanê jiya ye.
Navê wî yê rastî Aristokles e. Ji ber milên wî yên fireh û laşê wî yê "atletîk" jê re gotine "Sing fireh" û bi vî navî hatiye naskirin. Di nav misilmanan de jê re Eflatûn jî tê gotin. Ramanên wî bandorek mezin daye ser Felsefeya îslamê û xiristiyantî.
Jiyan
Platon berhemên xwe bi awayên diyalogan nivisandiye. Di diyalogên wî de piranî Sokrates cih digre. Sokrates bi mirovan re ramanên wan nîqaş dike û bi vî awayî nakokiyên ramanên wan derdixe holê. Platon piranî ramanên xwe bi axaftinên Sokrates daxuyakiriye.
Platon, gotiye ku giyana mirov piştî mirinê digihije cîhana ebedî a ramanan. Ramanên wî di çaxa navîn de ji aliyê fîlozofên Ereb ve hatiye veşartin û Piştî Ronesansê ji Yewnaniya kevn hatiye wergerandin.
Beriya Platon pirranî fîlozofên materyalîst navdar bûn, wekî Demokrîtos. Lê Platon riya îdealîzmê hilbijartiye û bingeha îdealîzma Rojavayî avêtiye. Zimanê wî zimaneke helbestî ye û bi hezaran salan e bandora xwe li mirovan dike.
Fîlosofî
Mirov dikare ramanên Platon di 5 komî de bîne zimên:
Platon wekî armanc "baş" ê dide ber xwe û bi qasî kamiliya mirov, civakek kamil dike armanc. A herî rast û kamil "îdea" ye, em û rastiyên me wekî kopiyek rastiyê ne. Bi riya zanîn û başiyê mirov nêzîkî rastiya kamil dibe. Gerdûn bêdawî û berdewam e. Ne beriya wê heye, ne jî dawiya wê. Gerdûn digere û di dirûvê girseyê de ye.
Villennes-sur-Seine
Villennes-sur-Seine, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
The Beatles
The Beatles (De Bîtilz bixwîne), Beatles an jî Bîtilz, komek ji komên popê yên îngîlîzî bû ku di destpêka salên 1960'î de li Liverpoolê (Brîtanya) derket û bi taybetî di navbera salên 1963-1966'an de gelek bi nav û deng bû. Kom di destpêkê de ji çar endaman pêk hatiye: John Lennon, Paul McCartney, George Harrison û Peter Best. Pişt re trampetjen Ringo Starr ket cihê Peter Best.
Ernan
Ernan, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mehmûdabad, Ecebşîr
Mehmûdabad gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Mjåvatnet
Mjåvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 15 kîlomêtre li bakurê rojhilata bajarê Mosjøenê ye û Rêya Ewropî E6 di peravên rojavayê yên golê re derbas dibe.
Zimanên fermî
Zimanên fermî li welat, cih an rewşekê de zimanên bi destûra zagonan tê axavtin in.
Bêznur
Bêznur, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Zimanên fermî
Li gelek welatan zimanên serdest an de fakto hene. Bo mînak li DYAyê zimanên fermî nîne, herwekî qedexeya zimanan jî nîne lê zimanê serdest Îngilîzî ye. Ji xeynî Tirkiyê diviyabû mirov gotina "Zimanên serdest" an "Zimanên karê sazûmaniyê" bikarbianîbûya.
Zimanên fermî di bikaranîna fireh de tê wateya "Zimanê dewletê, perwerdeyê hwd" jî.
Sî û Sê Gulle (helbest)
Sî û Sê Gulle (tr:33 kurşun) helbesteke Ahmed Arîf ser bûyêra 33 gule ye. Ji aliyê Jiyan Alpîranî hat wergerandin bi kurdî.
1 Ev çiya çiyayê Mengenê ye Dema şefeq li Wanê davêje Ev çiya çêlikê Nemrûdê ye Dema şefeq li hember Nemrûdê davêje. Aliyekî te aşîtê digire, asoyê Qefqasê ye Aliyekî te sijde milkê ecem e. Li bilindahiyan bîsmilikên cemedê, Li ser avan kevokên revok, Keriyên xezalan, Û refên kewan…
Mêrxasî nayê înkarkirin Ji hezar salan vir de, kurên vê dere Di şerê yeko-yek de têk neçûn Were, em ji ku xeberê bidin Ev ne fefê qulingan e Di asîmanan de koma stêrkan nîn e Dilê bi sî û sê gule Sî û sê kaniyên xwîne Naherike, Bûye gol li vî çiyayî
2
Ji bin kaş kêrgûyek rabû Pişt belek, Zik çîl-spî Kêrgûyekî belengaz, ducan û çiyayî Dil di dev de, wisa reben Mirov tînê tobê Tenha, tenha bûn dem Berbangek bê qisûr û tezî-rût bû.
Nihêrî; ji sî û sêyan yek Di zik de valahiya giran a birçîbûnê Por û rih bihostek, Di pêsîrê de spî, Nihêrî mêrxasek dest girêdaye Dil dojeh Geh li kêrgûya belengaz Geh li pişt xwe.
Filînta wî ya delal hate bîra wî, A ku di bin balîfa wî de xeyidiye, Hat bîra wî caniya ku ji deşta Herranê anîbû Bijû bi morîye hişîn, Enîbeş Sê pehnî spî, Beza wî tolaz, reqsok, Mehîna kumêt û seklawî. Çawa firiyabûn li ber Xozatê!
Îbn Kesîr
Îbn Kesîr (jdb. 1301 Bûsra,- m. 1373 Şam) hedîsvan, tefsîrzan û dîroknasê misilman ê Suriyê, yê bi eslê xwe ereb bû. Bi berhema xwe a El-Bidaye we'n Nihaye tê naskirin.
Sî û Sê Gulle (helbest)
Niha, aha bêçar û girêdayî, Aha, li paş wî lûleyek sar nebûya Dikaribû xwe bisiparta bilindahiyan… Ev çiya, çiyayên bira, qedirzan bûn, Pêşî xwedê, van destan mirov nade fedîkirin, Van destên hoste ku, Ariya cixara pêketî, Zimanê margîskê En ku li ber tavê wekî çetel diçûrise Bi gula yekemîn difirand…
Ev çav, tu carî neketin dafikan Van çavên wî yên ku, Qîyameta geliyên li benda aşîtan, Xayîntiya nermok û bi berf A hendefan, Ji berê de dizanibû …
Bêçare Ew ê bihata kuştin Ferman hatibû dayin, Êdi bila çavên wî marûmorên kor, Dilê wi, teyrên berata bixwara...
Hatime kuştin Di dema nimêja sibê de Li gelîyekî xip û xalî yên çiyan Vedizelim Di nava xwînê de û dip û dirêj...
Hatime kuştin Xewnen min, ji şevan tarîtir Kesekî ji xêrê re şîrove ki dernakeve Canê min distînin, bê ecel Nikarim di pirtûkan de bi cih bikim Paşakî şîfre daye Hatime kuştin bê dad û bê pirs.
Kirîvo, eynî wiha binivise rewşa min Dibê ku wekî qilûlik zanîn Ev ne çiçikên gulî ne Guleyên domdomê ne Ên ku wesle-wesle di devê min da...
4
Fermana kuştinê bi cih anîn, Mija hêşin a çiyan Û bayê sibê yê tevlixew Di xwînê da lewitandin. Dû ra li wir tifing daçikandin Hêdî-hêdî li paşilên me Sekirin, Serûbinkirin. Şutika min a sor ji qumaşe kîrmanşah ê, Tizbî û qutiya min girtin û çûn Hemû jî dîyarî bûn ji warên Ecem...
Kirîvê hevin, birayên hevin em, em bi xwîne hev ra girêdayîne Bi gund û êl ên himber va Bi sedan sala me qîz danên hev û qîz ji hev girtine, Ciranên hevin em rû bi rû Tev li hev dibin mirîşkên me Ji nezaniyê nîne, Ji xizanîyê Em dilgerm nebûne li pasportê Ewê tewana sebebê qetla me Êdi navê me derdikeve bi keleşiyê, Mişextvanîye, Rêbirîye, Xayîniyê...
Kirîvo, eynî wiha binivisîne rewşa min Dibê ku qilûlik werê zanîn Çiçikên gul nînê Gulleyên domdomê ye Ên ku wesle-wesle di devê min da...
5
Lêxin lawo, Lêxin , Ez bi hêsanî namirim. Di kuçik da bûyê arî tirafa min, Di hundirê min da gotinên min heye Ji rewşzanan ra. Bavê min çavên xwe dan li ber Rihayê Û sê birayên xwe jî Sê serwiyên nazenîn, Sê perçên çiya ku hîn ji emrê xwe têrnebuyi. Ji bircan, ji qûçan, ji minaran Kirîv, meriv û Zaroyên çîyan Dema ku li hember dorpêçkirina Fransiz şer dikirin.
Kirîvo, eynî wiha binivisîne rewşa min Dibê ku qilûlik werê zanîn Çiçikên gul nîn e Gulleyên domdomê ye Ên ku wesle-wesle di devê min da...
Aysarê
Aysarê, gundekî ku girêdayî navçeya Hezexê a Şirnexê ye. Bi Tirkî Pinarbaşı
Spenaq
Spenaq an jî Espenaqê (bi romî: Polateli) yek ji navçeyên girêdayî Kilîsê ye.
Gorî zagonên Tirkiyê Spanakê nikaribû bibaya navçe. Sala 1995'î kirine navçe. Tê texmînkirin ku navê Spanakê ji dêreka Asûrîyan an oldarek Grekî tê. Dewleta Tirk di sala 1965'i de navê berê qedexe dike.
Babil, Cizîr
Babil, Bi Tirkî Kebeli,gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye. 33 kîlometra Cizîrê dûr e.
Liu Gang
Liu Gang (jdb. 30ê kanûna paşîn a 1961 li Liaoyuan) matematikzan, fîzîkvan, opzîsyoner û ronakbîrê çînî. Jiyana wî ya zaroktiyê li wargeha Zanîngeha Pekîng ya nêzîkê Pekîngê. Ew bi saziya wan "Beijing Students' Autonomous Federation", ji bo parastina mafê mirovan jî gelek berxwedaye. Rêxistinekî bo piştgiriye girtiyên polîtîk damezirandiye. Sala 1996 li Zanîngeha Columbia dest bi xwendin û lêkolînan dike.
Tecwîd
Tecwîd, ji xwendina Quranê re tê bikaranîn. Quranê bi Tecwîdê ve bi şekle baş ve têye xwendin.
Hefiz bi pirranî Quranê bi Tecwîdê ve dixwînin.
Bilinda Darê
Bilinda Darê, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Villeneuve-la-Comptal
Villeneuve-la-Comptal, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Mühlhausen (Kraichgau)
Mühlhausen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kurdistan Report
Kurdistan Report kovareke siyasî-çandî ser Kurdistanê ye. Bi zimanê almanî ji sala 1982'an heta tîrmehê sala 2004'an 114 hejmar derket. Kurdistan Report bi çend ziman wek îtalî, îngilîzi, yewnanî jî derket. Îro bi almanî û îtalî derdikeve.
Goreşêr Xwarû
Goreşêr Xwarû, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Qurana kurdî
Qurana bi zimanê kurdî an Wergera quranê ya kurdî an jî Meala Qur'ana kurdî Quran bi zimanê erebî ye. Piştî Belavbûna Îslamê zivirandin zimanên din jî, îro Quranê zivirandine hemî zimanan.
Herçiqas pelên wî niha bidestên me neketibin jî, tê gotin Quranê herî pêşîn Xanayê Qubadî zivirandiye zimanê kurdî.
Di sala 1980ê de Mele Muhemmed Şîrînê Nîvîlî bi navê "Tefsîra Şîrîn" Quranê tefsîr kir.
Abdullah Varlı jî di sala 1994'an de bi navê “Qurana Pîroz û Arşa Wê ya Bilind" Quranê zivirandine.
Mele Muhemmed Garsî Farqînî meala wî di 2003îyan de bi navê “Meala Fîrûz Şerha Qur’ana Pîroz” nivîsiye.
Mele Muhemmedê Hekarî di sala 2007an de bi navê “Ronahîya Qur’ana Pîroz” meala wî nivîsiye.
Mele Huseyîn Êsî, Mele Seîd Girdarî û Mele Muhemmed Bêrkevanî jî bi hev re meala Quranê bi navê “Wergera Qur’ana Pîroz Bi Zimanê Kurdî” nivîsandin.
Qur’ana pîroz Kurdî -Tirkî Meala Wê ya îcmalî jî di sala 2009an de ji aliyê Tenvîr Neşriyatê ve hate weşandin.
Muhemmed Şoşikî 2010an de bi navê “Nura Qelban” Quranê tefsîr kir.
Fikrî Amedî 2014an de bi navê "Qur’ana Kerîm û meala wêya Kurdî" ve nivîsand.
Wateya Sûreyan
Wateya Qurana Pîroz
Anna Campbell
Anna Montgomery Campbell (jdb. 1991, Lewes, Înglistan - m. 15 adar 2018, Efrîn, Rojavayê Kurdistanê), şervaneke enteryonalîst e ku bi navê xwe yê bi kurdî Hêlîn Qereçox jî tê zanîn. Hêlîn femînîst, anarşîst û çalakvana rakirina zindanan a brîtanî bû ku di nav hêzên Yekîneyên Parastina Jinê (YPJ) de li Rojavayê Kurdistanê di dema şerê navxweyî ya Sûriyê de şer kiriye.
Hêlîn Qereçox di sala 2017an de di dema şerê li DAÎŞê li Rojavayê Kurdistanê, ji Brîtanyayê derbasî Rojavayê Kurdistanê dibe. Piştî perwerdeyeke leşkerî ya kurt di gulana sala 2017an de tevlî Yekîneyên Parastina Jinê (YPJ) dibe ku rêxistineke leşkerî ya kurd e ku bi tenê ji jinan pêk tê.
Hêlên Qereçox li Rojavayê Kurdistanê beşdarî gelek şer û pevçûnan dibe ku yek ji van Operasyona Dêrazorê ye ku li dijî keleheke girîng a DAÎŞê hatiye lidarxistin. Piştî şerê dagirkirina Efrînê ku ji aliyê dewleta tirk ve di 20 kanûna paşîn a 2018an li dijî kurdan pêk hatiye, Hêlîn Qereçox ji bo veguhaztina sivîlan derbasî Efrînê bûye. Hêlîn di 15ê adara sala 2018an de di dema ku sivîl ji bajêr dihatin derxistin, di encama bombebarana dewlata tirk de şehîd ketiye.
Jînenîgarî
Anna Campbell (Hêlîn Qereçox) li Lewes, Rojhilata Sussexê li Înglistanê wekî keça muzîkvanê rock Dirk Campbell û Adrienne Katie ji dayik bûye. Dayika wê Katherine Emma "Adrienne Katie" ku bi eslê ji Bridgesê bû û jina duyem ê bavê wê bû.
Bav û kalên Campbell leşker bûn ku di Navy Royal û Royal Artillery ya Înglistanê de xizmetê dikirin. Bapîrê wê di Şerê Cîhanî yê Duyem de di Alaya Tankê ya Royalê de xizmet dikir.
Hêlîn berê ku li Bristolê wekê lûlekar bixebite, li St Mary's Hall, Brighton, perwerde xwe wergirtiye û piştre li Zanîngeha Sheffieldê perwerdeya zanîngehê wergirt. Campbell tevlî gelek çalakiyên siyasî dibe ku di nav de xwepêşandanên xwendekarên Keyaniya Yekbûyî yên 2010an, Komeleya Saboteurên Hunt, Xaça Reş a Anarşîst û rêxistin û projeyên din ên anarşîst ku di nav de yên navneteweyî yên wekî ZAD de Notre-Dame-des-Landes hebû.
Tevlîbûna şerê li Rojava
Ji sala 2015an ve, bi sedan şervanên biyanî tevlî refên YPJ û YPGê li Rojavayê Kurdistanê bûne bi taybetî di dema şerê li dijî rêxistina tund a Dewleta Îslamî (DAÎŞ) de bûne. Di sibata 2018an de di dema êrîşa dewleta tirk ji bo dagirkirina Efrînê de herî kêm du dilxwazên “enternasyonalîst” jiyana xwe ji dest dane ku di nav wan de rojnamevanê azadîxwaz Olivier Le Clainche hebû.
Hêlîn Qereçox, di dema şerê Rojavayê Kurdistanê de, Campbell bi YPJê re di Şerê Dêrezorê de, di operasyona li dijî keleha DAÎŞê li Dêrezorê beşdarî şer dibe. Anna Campbell di heman demê de di nav xebatên YPJê ya ji bo alîkariya mafên jinên Kurdistanê de jî cih digire. Li gorî The New York Timesê, ji ber parastina "herêmek otonom, ku piranîya herêmê kurd in li bakurê Sûrîyê ye ku bi navê Rojava tê naskirin, rêveberiya herêmê alîgirê siyaseteke laîk, demokratîk û wekhev, bi mafên wekhev ên jinan e bandor li Anna Campbell kiriye."
Mirina wê
Anna Campbell di dema dagirkirina Efrînê de ku di bin êrîşên dewleta tirk de bû di dema êrîşên mûşekên dewleta tirk de hatiye kuştin. Yekîneyên Parastina Jinê (YPJ) kuştina Anna Campbell bi vê peyamê ragihand: Hevrêya me ya îngilîz Hêlîn Qereçox (Anna Campbell) piştî berxwedana li dijî faşîzmê, li Efrînê ji bo afirandina cîhanek azad, bûye sembola hemû jinan. Em soz didin ku em ê têkoşîna Hêlîn bi cih bînin û bîranîna wê di têkoşîna xwe ya azadiyê de bi rêzdarî bi bîr bînin. Campbell yekem jina brîtanî ye ku di şerê li Rojavayê Kurdistanê jiyana xwe ji dest daye.
Li ser mirina Campbell li çaraliyê cîhanê gelek xwepêşandan hatin lidarxistin, xwepêşanderên Tora Piştevaniya Kurd a Bristol (BKSN) û hevalên Campbell ofîsên BAE Systems (şirketa çekan) li Bristol, bajarê ku Anna berê lê jiyan kiriye, dane girtin. Çalakvanan şîrketê bi dayîna çekên ku li Rojava li dijî sivîlan hatine bikaranîn ji dewleta tirk re sûcdar kirin. Li Bristolê salek piştî mirina Anna xwepêşandanek din dîsa hate lidarxistin. Hat ragihandin ku dordoreke mezin ji aliyê xwepêşandanan ve hatiye girtiye û li herêmê pirsgirêkên trafîkê rûdaye. Li bajêr nivîsên li ser dîwaran ku hevgirtinê nîşan didin, bi taybetî li Easton, Bristol û St Pauls ku gelek projeyên anarşîst ên ku ew beşdarê wan bibû, hatine nivîsandin.
Korkmaz Arslan
Korkmaz Arslan (z. 23yê tîrmehê, 1983 li Pilemor/Dêrsîm ê), lîstikvanê kurd.
Jînenigarî
Korkmaz Aslan, li navçeya Dêrsîm ê li Pilemor ê ji dayîk dibe. Di sala 1994an de ew û malbata xwe koçî bajarekî Ludwigsburg/Elmanyayê dibin. Li vir CSGE de perwerdehî dît. Di salên xwe yê dibistanê de di lîstikên şanoyên de dest bi lîstikvaniyê kir. Arslan, di Akedemiya ULM ya Hûnerên Şanoyî de perwerdehiya lîstikvaniyê dît.
Nantes
Nantes, bajareke li rojavayê Fransa ye û li perava Çemê Loire hatiye avakirin
Eznab
Eznab, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Villepreux
Villepreux, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Melleville
Melleville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Glanon
Glanon, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Hamzeaxa
Hemzeaxa, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Aynşeş
Aynşeş, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Soxanlû
Soxanlû gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 598 kes (95 malbat) bûn.
Dümmer, Mecklenburg-Vorpommern
Dümmer şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Neidenstein
Neidenstein şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Muawiye
Muawiye navek e, bi gelemperî ji aliyê Ereban dihê bikaranîn. Bi wî navî di dîrok de çend kesên navdar hene;
Bêzelê, Nêrwe û Rêkan
Bêzelê, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Metroya Washingtonê
Metroya Washingtonê ,li District of Columbia û hem jî gelek herêmên dadrêsiyên ku li eyaletên Maryland û Virginia ye, xizmetê dike.
Dîrok
Di sala 1960an de, planên ji bo pergalek otoban a girseyî li Washington hate danî Harland Bartholomew, ku serokatiya Komîsyona Plansaziya Sermayê ya Neteweyî dikir, difikirî ku ji ber karanîna zeviyên kêm-tans û kêmbûna siwariya gerguhêz a giştî, pergala derbasbûna hesinî dê tu carî têra xwe neke. Lê plan rastî dijberiyek tund hat û hate guheztin ku pergalek Capital Beltway plus radialên xeta hesinî bigire nav xwe. Beltway fonek tevahî wergirt; fonên ji bo pergala ambicioz a Inner Loop Freeway bi qismî ji bo avakirina pergala metroyê hate veqetandin.
Di sala 1960an de hukûmeta federal Ajansa Veguhestina Sermayê ya Neteweyî ava kir ku pergaleke trênê ya bilez pêş dixe. Di sala 1966an de, pêşnûmeyek ku WMATAyê diafirîne ji aliyê hukûmeta federal, li Navçeya Kolombiya, Virginia, û Maryland ve bi hêza plansaziyê ya ji bo pergalê ku ji NCTAyê jê re tê veguheztin, hate pejirandin.
WMATA di 1ê Adara 1968an de planên ji bo pergala herêmî ya 156.4 km pejirand. Plan ji pergalek herêmî ya "bingeh" pêk dihat, ku tê de pênc xetên Metro yên orîjînal, û her weha çend "berfirekirinên pêşerojê", ku gelek ji wan nehatine çêkirin, pêk dihat. Yekem rawestgeha Metro ya ceribandinê di Gulana 1968an de li ser erdê bi lêçûnek 69.000 dolarî hate çêkirin.