cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dêrika Hemko
Nav û taybetiyên erda bajêr
Navê Dêrikê ji dêra filehan ya kevin tê. Ji %95 ji herêma Dêrikê deşt e, tenê çiyayê Qereçox heye û bilindbûna xwe ji deryayê li dora hezar metre ye. Li ser deşta herêma Dêrikê genim, ceh, nîsk, pambû, nok dihêne çandin. Li ser dema kevin pir rezê tirî jî hebûn lê îro kêm in. Werzê zebeşan jî li herêma Dêrikê berhemekî sereke ye.
Avûhewaya herêma Dêrikê
Li herêma Dêrikê zivistanên xwe bi baran, sar û germ in. Li havînan germ e. Lê ji aliyeke din ve mirov dikare bibêje çar demsal li vê herêmê jiyan dikin.
Serhijmar
Li gorî serhijmara sala 1940î hejmara xelkê rojava 300.000 e. Li gorî sala 1960'an ev hejmar bûye 600.000 û li gorî sala 1970'an ev hejmar bûye 900.000. Lê îro ev hejmar ji sê milyonan zêdetir e. Herêma Dêrika Hemko jî, hejmara xwe li dora 300.000 kes in. Bajarokê girêdayî Dêrikê jî ev in: Çelexe (Çilaxa), Girkê Legê û Tilkoçer.
Vehêl Amêdî
Vehêl Amêdî helbestvanek e ku di sala 1951ê de, li bajêrê Amêdiyê ji diya xwe bûye. Her li wêrê xwendiye û di sala 1979an de, amadekariya çandinyê li bajêrê Zaxoyê bi dawî aniye.
Dêrika Hemko
Çiya, deşt, çem û bendav
Herêma Dêrikê ji %95 deşt e. Tenê çiyayê Qereçox heye û bilindbûna xwe ji deryayê li dora 1.000 metre ye. Çemê Ava Mezin (Dîcle) li ber kenarê Dêrikê ye. Lê pênc bendav li devera Dêrikê hene, ew jî, ev in: bendava Girêvira, bendava Çelexe, bendava Borzê, bendava Şêbanê û bendava Başotê.
Vehêl Amêdî
Di sala 1968an de, dest bi vehandina helbestan kiriye. Lê destpêka wî ya dirist ji sala 1974an û pê de ye. Helbestên xwe di kovar û rojnamên kurdî de belav kirîne. Endamê Yekîtiya Nivîskarê Kurd bû. Di çendîn mîhrecanê edebî de beşdarî kiriye.
Dêrika Hemko
Samanên Binerdê
Li herêma Dêrikê petrol û gaz pir e. Gelek kaniyên petrol û gazê li vê herêmê hene. %75 ji petrola dewleta Sûriyê ji herêma Dêrikê derdikeve. Deverên petrol lê heyin ev in: Qereçox, Girkendal, Giresor, Banê Şikeftê, Hemze Beg, Besta Sûs, Tepkê, Xaneserê, Sêmalke, Girzîro, Girkêdijwêr, Erûl, Quldûman, Tilxenzîr, Kelhê, Girkê Hêwil, Siwêdî, Giresorê Feqe, Şêro, Rimêlê, Mirca, Rimêla Şêx, Girkendal hwd., gelek deverên din hene ku min nenivisî, kaniyên petrolê ne.
Vehêl Amêdî
Di roja 17ê nîsana 1982an de, bi lêkdana du tirombêlan şehîd bû. Ew hêşta xort bû û dibe helbestvanekê mezin jê derketiba. Ew negehişt dîwana xwe çap biket û di rêya binemala wî, mirov karî çend helbestên wî peyda ket.
Farqînî (devok)
Kurmanciya Farqînê
Silîvî: Awayê kurmanciya herêma Silîvanê ye, ku li nîvroyê rojhelat ji kurmanciya Botan-Hekarî-Behdînan û li nîvroj û rojava jî ji ya Beriya Mêrdînê û rojavayê Qerejdaxê bi hin awayan vediqete. Herêma Silîvan ji rojhelat û bakurê xeta avrêja çemê Dîcleyê ya herêma Amedê heta Sîpanê Xelatê û herêma Bazîdê vedigirt. Sîpanê Xelatê zozan û hêla Meyafarqînê germiyanê wan bûye. Di pey li hevnekirina bi Balûl (Behlûl) Beg mîrê Meyafarqînê re (piştî 1520î, dem ne diyar e) ya li ser bac dayînê, Şahsiwar, xwe mîrlîwayê Kela Bazîdê yê girêdayê Êrîwanê ragihandin, nêzîkî hezar malan ji eşîreta Silêmanî (Silîvanî) û çend eşîrên din ên kurd li derûdora xwe berhev kirin û xwe dan erdê û gotin em baca dewletê nadin(Şerefname, r.292, k. 1, 2).
Ehmedê Xanî di Mem û Zîna xwe de kurmanciyê li sê şaxan par vedike: Bohtî û Mehmedî û Silîvî. Mehmedî derdora Mîrektiya Mehmudî mebes dike. Ev mîrekitî li derdora kelha Hoşavê ku bi ser bajarê Wanê girêdaye, bi cîh bûye.
Her çi dibe, bi giştî kurmanciya Silîvan û bi taybetî jî ya nav Farqînê bi hin awayan ji yên deverên dinê bi hin hûrikiyan cihêtir e. Di vê nivîsê de dixwazim li ser wan cihêtiyan rawestim û wan pêşberî têkildaran bikim; dibe ku bikêrî wan bê.
Farqînkî (!?): Çend mal bin jî bêguman li Farqînê çendên tirkîaxêf an nîv tirkîaxêf hene ku di tewandin û di bikaranîna koma 1. û koma 2. yên pronavên kurmancî de ne şareza ne û wan tevlîhev dikin: Ez gotim, ez xwarim û w.d. Ji derûcîranan hin kesên ku çav li wan dikin, wekî wan xeber didin. Ev ji ber bandora ziman û zaravayên bi yek kom pronavên kirdeyî tên, herwekî tirkî, farisî, soranî/mukriyanî, erebî. Lê li Farqînê ev bûyer ji ber bandora tirkî tê û bêguman tirkî zimanê bajarvaniyê ye. Ev ne kurmancî ye û ev nabe numûne ji bona kurmanciya Silivan.
Isteren
Isteren, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 28,95 km û bilindahiya ji asta deryayê 645 mêtre ye.
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
Silîvî: Taybetiya herî berbiçav a kurmanciya Silîvan awayê tewandina kirde (sujet/özne) û tişte (objet/nesne) di rewşa nav an navdêrên nêr de ye ku ji kurmanciya rojhelat (Botan-Badînan-Hekarî) û ya rojava (Beriya Mêrdînê û rojavayê Qerejdaxê) vediqete.
Rojî Kurd (rojname)
Rojnameya Rojî Kurd li sala 1919ê heta 1926ê weşan kiriye. Editorê vê rojnameyê Mele Ehmed Qizilcî bû. Ev rojname li bajarê Urmiye ya Rojhilatê Kurdistanê weşan dikir. Ev rojname yekem rojnameye ku li rojhilatê Kurdistanê dest bi weşana Kurdî(soranî) kirî
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
I. Di kurmancî de tewandin taybetiya bingehîn a ziman e, ku gava kirde dûz be tişte ditewe, kirde tewandîbe hingê tişte dûz e ango ne tewandî ye. Tevlîhevî an nelihevnihêrtina mezin di tewandina pronav, nav an navdêrên nêr de xuyan dike.
Pronavên dûz: Ez, tu, ew / em, hun, ew, kî (pirs) Pronavên tewandî (ji bona demên bûrî yên lêkerên têper (transitif) û teşeyên tişteyî de): Min, te, wî, wê / me, we wan, kê (pirs)
a. Awayê rojhelat aa. Kirde nêr: Fermanî şivan dît = (Wî ew dît). ab. Tişte nêr: Ferman şivanî dibîne = (Ew wî dibîne).
b. Awayê rojava ba. Kirde nêr Fermên şivan dît = (Wî ew dît). bb. Tişte nêr Ferman şivên dibîne = (Ew wî dibîne).
c. Silîvî û meyla serbest. ca. Kirde nêr: Ferman şivan dît = (Wî ew dît). cb. Tişte nêr: Ferman şivan dibîne = (Ew wî dibîne).
Li gora awayê giştî yê tewandina kurmancî ev şaş e an şaş xuyan dike. Ji ber gazin, tinaz û kevir virvirandinên hin kurdîzanan li awayê silîviyan, min rûpelên HAWARê li ser hev qelabtin û rastî van numeyan hatim. ( Bixweyne wek h: hejmar, r: rûpel, s: stûn, k: komek).
Dêrika Hemko
Babetên giyaneweran
Li çolên herêma Dêrikê giyanewerên kovî hene û ev giyanewer pir caran li dora gundan peyda dibin. Wekî keftar, gur, rovî, kîvroşk û pir caran xelk diçin ser çemê avamezin ji bo girtina masiyan.
Xwarinê herêmê
Li herêma Dêrikê xwarinê sereke ev in: penîr, sîrik, jajî, mehîr, kutilk, şamborek, qelî, şorbenîsk û xwarinên ji savar û nokan dihêne çêkirin.
Kincên herêmê
Li ser dema kevin cilên jinan bi awayekî giştî kiras û xiftan bûn. Lê kincên dêmaniyan û yên koçeretan ne wek hev bûn. Her navê xwe kiras û xiftan bûn. Zelam jî kiras û egel li xwe dikirin.
Kurtedîroka bajêr
Lê ji aliyê dîroka nêzîk ve rojavayê kurdistanê heta demekê di bin desthilatdariya Osmaniyan de ma. Piştî wan ji sala 1921'an heta sala 1946'an dewleta Fransa bû dagirkerê vî welatî û hindek wargehên leşkerî li bajarê Dêrikê ava kirin. Lê Fransa li sala 1946'an de vekişîn û hikûmeteke girêdayî xwe kirin desthilatdar.
Di sala 1952'an derba leşkerî ji aliyê Eqîd Edîp Şîşiklî ve pêkhat. Ji vê derbê şûnde, pêlên şovenîst li dijî kurdan rabûn.di sala 1962'an pirojeyên li dijî kurdên rojava û bi taybetî li herêma Cizîrê hatin destpêkirin. Wek proja kemera erebî ku ji aliyê mulazim Mihemed Talib Hîlal ve hatibû amade kirin. Ya ku kurdan ji warên wan dûr bikin û ereban bînin cihê wan.
Êdî îdeolojî, felsefe û siyaseta Baasiyan bi şêwazeke pratîk û li ber çav kete êrîşeke berfireh li dijî kurdên rojava. Bêguman herêma Dêrika Hemko armanca van êrîşan bû. Erdên pir malbatên Dêrikê ji wan stendin û hikumeta Sûriyê ew erd dane erebên Mexmurî ku ji derve anîbun û li gundên vê herêmê bicîh kiribûn. Pir malbat ji vê herêmê rakirin û birin nava ereban.Hejmareke zêde ji xelkên Dêrikê bênasname hiştin. Nave piraniya gundên Dêrikê kirin erebî. Anko xwedanê vê axê kirin biyan. Lê dîrok û pisporê mezin Bazîl Nikîtîn dibêje: “ji berê ve ye beşek mezin ji kurdan li beravê jiyan dikin li herêma Cizîrê” Ako berî zayinê û heta niha kurd li ser vê axê jiyan dikin û xwedanê sereke yê vê axê kurd in.
Şînwar
Li herêma bajarê Dêrika Hemko hindek şûnwar hene û ev şûnwar neynika dîroka zemîna vî bajarî ne. Wekî gundê Hemoker (li devera Qereçox), Dêra Kevin, şikefta Zembîlfiroş, pira Romê li gundê Şekirxaçê, pira Bafê ser Ava Mezin, kaniya Eskerî (ev kanî çika ye) û Sekena Eskerî.
Civak, êlîtî û ol
Piraniya civaka vir misilman in û kurd in. Ereb, fileh û cihû jî hene. Lê îro cihû li herêmê nemane. Fileh jî van salên dawî berê xwe dane welatên Ewrûpa. Li gorî serdema kevin, beşek kêm ji filehan li herêma Dêrikê mane.
Lê êlîtî li deverên Dêrikê nemaye.ev pergal û peywendî di nava civaka îro de hunda bûye. Heta piraniya gencên îro navên êlê xwe nizanin, lê dîsa jî êlên heyin ev in: Hesinan, Herûna, Koçer, Torî, Abasî û Omerke.
Pîşesazî û bazirganî
Li herêmê Dêrikê pîşesazî nîne. Dîwarê bazirganî de jî kême. Bazirganiya heyî asta xwe piçûk û tenê bi çandinî û giyaneweran bi sînor e.
.qa
.qa navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Qeter e. (ccTLD)
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
1. Behram ev gotin xistin serê xwe û ... (CEGERXWÎN; h. 31, r. 6, s. 1, k. dawî). [Netewiyaye].
2. Paşa gelek tişt ji wan re wad kirin. Paşa di cihekî welê de dikarî bû bi qîma dilê xwe comerd û destvekirî be. (HEREKOL AZİZAN; h. 24, r. 2, s. 2. k. 6). [Netewiyane]
3. Siltan li kurê xwe vegerand û got. ... Siltan şande pey keçikê. (Mehfûr, SILÊMANÊ FERHO; h. 47, r. 3, s. 1, k. 3 û 4). [Netewiyane].
4. Padîşah got. ... Padişah ji tevdîra mêrikê çeknas re gelek kêfa xwe anî û got-ê. (Gulistan, FARISÎXANÎN; h. 57, r. 4, s. 1, k. 2 û 4). [Netewiyane]
5. Şivan silava wî venegerand. (k. 3) Şivan got. (k. 5, 7 û 9). Şivan çîroka baz û çûk ji xwe re kire behane û got. (Melik û Koçer, DILISTAN; h. 35, r. 6, k. 10). [Netewiyane]
6. ... ji şivan re dibêje: (k. 3). ...jendermeyê din tifinga xwe hildike, dirêjî şivan dike, dibêje (Perîşanî, NÛREDÎN ÛSIF; h. 35, r. 7. k. 4). [Netewiyane]
7. Mijgan zad ji selikê derêxist û da min. (Stêrk, NÛREDÎN ÛSIF, h. 33, r. 5, s. 1, k. 7). Mijgan xwestibû lê derbas be... (r. 5, s. 2, k. 2). Mijgan sol û cilên xwe ziwa kirin. (r. 5, s. 2, k. 4). Mijgan bi tirs pirsî. (r. 6, s. 1, k. 2) Mijgan serê xwe danî bû ser destekî xwe û li stêran dinêrî. (r. 6, s. 1, k. 3) Ev serê Mijgan bû. (r. 6, s. 1, k. 5) Heta derketina rojê Mijgan ez sermest hiştim. (r. 6, s. 1, k. 6). [Tevî li vê derê nav mê ye çi bi kirdeyî û çi bi tişteyî nehatiye tewandin]
8. Dîlawer gotina xwe temam kir û beriya herkesî tifing teqand û dirêjî dijmin kir. (Dîlawerê Çardesalî, SIBHÎ RESÛL, h. 29, r.7. s.2, k. 7.) [Netewiyaye]
Ev numûne ji çend nivîsên û nivîskarên cihê yên di HAWARê ne, ku çi wek kirde û çi wek tişte nav an navdêr nehatine tewandin. Li ser vê Mîr Celadet Alî Bedirxan ew ha dibêje: “Ji raveka jorîn dixuye ko di navdêrên nêr de meyildariya zmên ber bi terikandina tewanga wan a yekejmar e; nemaze şiklê pêşîn. Ji lewre her sê şiklên jêrîn rast in.(h.32, r. 9, şaneka madeya 57).
Soro kevirî tavêje. Soro kêvir tavêje. Soro kevir tavêje. Gurgîn çû aşî. Gurgîn çû êş. Gurgîn çû aş. Balafir ber bi ezmanî firî. Balafir ber ezmên firî. Balafir ber ezman difirî. Ez li hespî sûwar bûm. Ez li hêsp sûwar bûm. Ez li hesp sûwar bûm. Ferzo ji bajarî têt. Ferzo ji bajêr têt. Ferzo ji bajar têt. Kî li ser banî bû? Kî li ser bên bû? Kî liser ban bû? Em ji xaniyî derketin. Em ji xênî derketin. Em ji xanî derketin.”
Kurmanciya Silîvî bi gelemperî bi awayê xeta sisiyan e, herwekî: “Soro kevir tavêje, Gurgîn çû aş, em ji xanî derketin”. Lê di hin ciyan de wek bajar “ez ji bajêr têm, tu diçî bajêr” tê bikaranîn, lê belê bi gelemperî navdêrên mê di dawiyê de têne tewandin wekî “ew diçe bazarê” an “ew ji bazarê tê”. Te Hezarê dît? Xezalê çi got?
Ji ber di bîr mayîna kevin a gelêrî ye an ji ber yek kîteyiya wan e, çi ye nizanim, tevî ku hin navdêr aşkera nêr in jî carina an kêm car wek yên mê tên tewandin. Herwekî: Gurgîn çû aş û ez li hesp siwar bûm, wek “Gurgîn çû aş(ê)” û “ez li hesp(ê) siwar bûm” têne tewandin.
Dêrika Hemko
Ziman
Di hemû dezgeh û saziyên hikûmî de zimanê fermî yê dewletê erebî ye. Lê di jiyanê de û li bazarê zaravayê kurmancî serdest e û kesek bi zimanê erebî naxive.
Riyên sereke
Li bajarên Dêrikê sê riyên sereke hene ku çûn û hatina bajêr ya ji derve û hundir bi hevre girêdide. Ev jî ev in: ji Dêrikê heta Qamîşlo, ji Dêrikê heta Êndîwer, ji Dêrikê heta Zihêriyê.
Jiyana xelkê vê herêmê
Jiyana xelkên herêma Dêrikê li ser çandî û xwedîkirina giyanewerane. Lê piraniya gêncên vê deverê berê xwe didin bajarên ereban û di karên herî zehmet de kar dikin. Piraniya salê ev genc li bajarên wekî Şam, Heleb, Himis, Laziqiyê û bajarên din dimînin. Hindek malbat jî, li bajarokê Nebek, Yebrût, Esalilwer û hwd., li ber bîstan û kargehên mirîşkane.
Bülent Tekin
Bülent Tekin (jdb. ) helbestvan û nivîskarekî kurd ê bi zimanê tirkî ye. Li navçeya Dêrikê ya bi ser bajarê Mêrdînê ve ji dayîk bûye. Bi eslê xwe ji navçeya Mehsertê ji gundê Rissinê ye. Di akademiya evahîsazî û endezyariyê di zanîngeha Galatasarayê de, endezyariya kîmyayê (ODTU) li kampûsa Dîlokê  endezyariya avahîsaziyê de perwerdehî dîtiye. Di dema zanîngehê di senaryoyê bi navê Dilîn de cî girtiye. Ev berhem di kovareke sînemayê de wekî wêne-roman hatiye seneryokirin. Di der barê şert û mercên salên 70yî de pirtûkên ku bi van navan hatine nivîsîn Kur, Pere, Hemû helbest, Civakparêziya Şîliyê''. Ji ber ku ji aliyê polîsan ve hatiye bidestxistin, ew berhem ne hatiye çap kirin. Bulent Tekîn di Komaleya Wejevanan, BESAM, TYS, Komaleya Rojnameyan Başûrê Rojhilat (endamê rûmetê) û endamê Komaleya Rojnamevanên Mezopotamyayê û yê PENê ye. Di kovara Girgirê de jî nivîsên wî belav bûne. Wî demekê di Dijle TV bernameya bi navê Tarafsız Bakış pêşkeş kiriye. Ew zewîciye û bavê du zarokan e.
Dêrika Hemko
Sazî û dezgehên hikûmê
Nexweşxana kevin û ya nû, qeymeqamî, dezgehê nasnamê, dezgehên emnî, mîra dadgeh, girtîgeh, dibistana amadeyî, şaredarî, bank û hwd., ev dezgeh û sazî ji aliyê dewletê ve hatine ava kirin û li bajarê Dêrikê ne.
Bülent Tekin
Zarokatiya wî
Bülent Tekin, li Dêrikê hatiye dine. Lawê Ebdilezîz Tekin e. Li derdorê bi navê Eyzê Pîrê tê nasîn. Dibistana sereteyî li Dêrikê dest pê kiriye lê belê ji bo perwerdehiyeke baş bibîne bavê wî wî li Merdînê dişîne dibistanê. Ji ber pîşeya bavê wî malbata wî û ya Murathan Mungan li hev diçin û tên. Bi vê yeke re jî bi Murathan Munganve dibin hevalên hev ên zarokatiyê. Dibistana navîn li Enqereyê, sala dawîn jî li Çermigê xwendiye. Lîse jî li Amedê Lîseya Ziya Gökalp a Amedê (Diyarbakır Ziya Gökalp Lisesi) qedandiye.
Dêrika Hemko
Êndîwer
Gundê Êndîwer ku li ber avamezin e, ji hemû deverên din yê Dêrikê cûda ye. Ji ber ku gund xwedî sirûşteke xweş û cane. Li heyva insanê nêzîkê sed hezar kurd berê xwe didin vî gundî ji bo seyranê.
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
Tewanga navdêr û rengdêran: Ji bona nêr dengdêra ( ê ) / ( î ) û ji bona ya mê dengdêra ( a ) ye. Di tewanga nêr de cihêtiyek di navbera kurmanciya Silîvan û yên navçeyên dinê tune ye. Di ya mê de ne ( e) lê her ( a ) ye.
Les Sorinières
Les Sorinières, komuneke li departementa Loire-Atlantique a Fransayê ye.
Bülent Tekin
Jiyana edebî
Nivîskar, sedema destpêkirina nivîsînê, di zarokatiya xwe de bi guhdarkirina çîrokan ve girê dide. Dema ku di dibistana seretayê de (Dibistana Merdîn Ebul’ula ) di aliyê parêgariye ve hatiye li dar xistin. Kompozîsyona wî di wê pêşbirkê de bûye yekemîn. Di lîseyê de jî wî berê xwe daye helbestan. Di zanîngehê de helbestên şoreşgeriyê û roman nivisîne.
Caux-et-Sauzens
Caux-et-Sauzens, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
Kurê bavê qencê jîr. Kurê bavekî qenc û jîr. Keça diya xweşika çavbelek. Keça diyeka (dêka) xweşika çavbelek.
Bülent Tekin
Siyaset
Di salên 70yî de lîsansa bilind kiriye û li Stembolê di komaleya perwerdehiya çandê de peyvirê digire. Di komaleya perwerdehiya çendê de berpirsyarê ciwanên kurd bûye. Ji ber dijwariya kar û baran û kîmyê ew di zanîngeha Stenbolê di zanîngeha hukuqê de mezûn nabe. Di payeya şoreşgerên Kurdistanê ya PKKê de û di destpêka PKKê de cih girtiye. Di salên 70yî de di Dengê Şoreşgerên Kurdistanê de cî digre.
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
Kirde û tişte wek pronav: Li gora rêçika bingehîn ku kirde yek ji koma ez, tu, ew / em, hun, ew, kî be; divê tişte ji pronavek koma dinê wek min, te, wî, wê / me, we, wan, kê be. Herwekî: Ez te dibînim (ez dibînim) / min tu dîtî (min dî), te ez dîtim ( te dît, yê hat dîtin ez im). Li herêma Silîvan ev ne bi giştî be jî lê carina wek “te min dît / min te dît” tê bikaranîn. Min ev bikaranîna ha ji hin kurdên ji deverên zimanî yên dinê jî bihîstine.
Dêrika Hemko
Navdarên Dêrikê
Mihemed Teyyîb Tahir (hunermend), Silo Koro (dengbêj), Evdilezîzê Mihê (Dengbêj), Mele Xelîl (dengbêj), Dehamê Mîro (siyasetvan),Şehîd Azad Dêrikî (siyasetvan), Seîdê Mele Xelîl (dengbêj).
Sincî
Sincî gundekî ser bi nahiya nazlûyê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Xoçik
Xoçik, gundekî bi ser navçeya Avkevir a girêdayî Agiriyê ve ye.
Xalidî (terîqet)
Xalidî terîqeteke îslamî ye ku navê xwe ji zanyarê kurd Mewlana Xalidê Kurdî digre. Çiqilekî terîqeta Neqşbendî ye.
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
II. Pêş û paş daçek: Di kurmanciya Silîvan de pêşdaçek û paşdaçek bi hev re wekî bi ... ra, bi ... da, bi ... va, ji ... ra, di ... da, di ... ra bêkêmasî, bêî avêtina pêşdaçekê têne bikaranîn. Paşdaçek wek da, ra, va bi dengdêra ( a ) têne gotin ku ev di zaravayê soranî/mukriyanî û di hin devokên kurmanciya Badînan de jî wisa ye. Ev li deverên dîtir wek de, re, ve bi dengdêra ( e ) têne bilêvkirin.
Dêrika Hemko
Dêrik û Neteweperwerî
Ji berê ve ye xelkê Dêrikê neteweperwerin û bi doza kurdî ve girêdayî ne. Bajarên Dêrikê û deverên wê, di bin hemû mercên dijwar de hembêza xwe ji hemû partiyên kurdan re vekiriye. Pir caran herêma Dêrikê bûye hêlîna têkoşêna kurdan. Ji ber ku di kesayetiya xelkên Dêrikê de; xwedîderketina li axê, ziman û çanda kurdî heye. Her wesa di warê hizra netewî de asta xwe bilind in.
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
III. Laperandina lêkeran: Silîvî wek numûne lêkera hatinê “ez hatim, tu hatî, ew hat / em hatin, hun hatin, ew hatin” dilaperînin. Kesê dudiyan ê yekejmar “–î “ ye, ne wek deşta Mêrdînê “-e ” (tu hate) û ne wek rojavayê Qerejdaxê “-i “ (tu hati) ye. Kesê pêşî yê pirejimar “-in” e; (em hatin) e, ku ev li aliyê rojhelat wek “-în” (em hatîn) e. Kesê sisiyan ê yekejmar “bê”, “tê”, “bibin” ji “bêt”, “têt”, “bibitin” a aliyê rojhelat vediqete.
Dêrika Hemko
Çavkanî
http://doreka.jimdo.com/a%C5%9Fira-dorika-a%C5%9Firet-dorik/
Königsbronn
Königsbronn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heidenheim li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
IV. Diftong: Di Silîvkî de dîftonga “xw” di bêjeyên herwekî Xweda, xwedî, xwestin, xwezil, xwe, xwarin û h.w.d. bêkêmasî tê bikaranîn. Teşeyên wek “Xwedê, xudî, xastin, xezil, xu, xwarin” ku li hin deveran têne dîtin ji aliyê silîviyan ve nayê bikaranîn. Hin reng dîftongên ku li herêma Botan tê dîtin wekî “kwîr, gwîz, bwîk” li herêma Silîvan tunene.
Sincî
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 667 kes (125 malbat) bûn.
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
V. Guherîn an ketina dengan: Guherîna bêjeyan bi ketina dengdara h: cî < cih, pa’tin < pehtin, do < duh, go < guh, don < duhn, kanî < kehnî. Dengguherîn: kemnik/kevnik, selam/selav, bi rê kirin / verêkirin, bav / bab. Pronav: E (ez), ti (tu), ew, em, win (hun), ew Mi (min), te, wî, wê, me, we, wan Di xeberdana rojane de wek numûne “E jî têm, mi jî dî / go” dikeve şûna “Ez jî têm, min jî dît / got”. Li aliyê Hezroyê “j” li ber dengdara “z” dikeve û dibe “Ezî têm”.
Dengdêra a ↔ e: Hin bêje an daçekên ku li herêmên dinê bi dengdêra “e” têne bilêvkirin, li Silîvan bi “a” tên bilêvkirin. Herwekî da (de), ra (re), gaz (gez), Ahmed (Ehmed).
Îbrahîm Xelîl Yildiz
Îbrahîm Xelîl Yildiz hunermendekî kurd ê ji bajarê Amedê ye.
Ew di navberî salan 1994-2000'î de endamê koma muzîkê Koma Dengê Azadî bû. Xelîl Yildiz bi Koma Dengê Azadî albûmên "Welatê min/Roj wê bê" û "Hêvî" weşandin û di van albûman de wek sazbend, aranjor û stranbêj (Selîmo, Ez Xelef im, Esmerê) xebitî.
Starnberg
Starnberg bajarokekî navçeya (Landkreis) Starnberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
BÊJEZANÎ: Hin bêjê di kurmanciya Silîvan de hene ku li deverên kurmanciyê yên dinê tunene, lê di soranî an mukriyanî de hene.
Kassel (navçe)
Kassel, yek ji navçeyên (Landkreis) herêma Hessen, Almanyayê ye.
Farqînî (devok)
Taybetiya kurmanciya silîvî
Xeber dayîn: Hem di maneya “axaftin, peyivîn” û hem jî di ya “agahdar kirin” de tê bikaranîn ku bi maneya pêşîn wek sembola kurmanciya Silîvanî ye. “Axaftina” rojhelat û “peyivîn”a Beriya Mêrdînê di ya Silîvan de tunebû. Dayox: Deyndar, froş. Kiryox: Yê dikire, mecbûrê kirînê ye. Xwarin: Ji bona hem av, mey û w.d. û hem jî ji bona nan û xwarinan tê bikaranîn. Ev di edebiyata me ya klasîk de jî heye û wekî dinê em dibêjin meyxwir, araqxwir ne ku araqvexwir. Lê ji bona cixare, nêrgele, qelûn, epyûm (afyon), esrar lêkera kişandinê tê bikaranîn. Belkî: Belkiya me bi maneya “heye ku, dibe ku” ye. Ya Kurdistana nîvro wisa jê têdigihêm ku bi maneya berevajî / bîleks de bi kar tînin. Karîn: Şiyan (dişêm) a rojhelat û kanîn (dikanim) a rojava di kurmanciya Silivan de tuneye, bi tenê karîn heye. Avis: Bi tenê ji bona heywanan tê bikaranîn. Ji bona jinan nefsnexweş, nesax an bizarû tê gotin. Ji bona jinek bikaranîna gotina “avis” wek heqaretek pir mezin tê dîtin. Zayîn: Ji bona heywan û kanî tê bikaranîn. Jin radizê (razan), dikeve nav nivînê an zarûk tîne. Razan bi maneya sereke “xewkirin” e.
Dawî: Taybetiya herî berbiçav a kurmanciya Silîvan tewanga kirde û tişte ya li ser rêçika sisiyan, dengdêra ( a ) di tewanga navdêr û rengdêrên mê, paşdaçek û di hin navan de ye ku li deverên dinê wek ( e ) tê bilêvkirin. Wekî dinê cihêtiyek pir mezin a gramatîk tuneye
.pt
.pt navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Portûgal e. (ccTLD)
Îdirşan
Îdirşan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Belazûrî
Belazûrî (jdb. ? - m. 892, Bexda), dîroknasekî serdema navîn yê Îranî bû.
ActiveX
ActiveX teknolojîyek pêşketî ji tere Microsoft ji bo wegûhestina agahiyan di neqeba bernameyên komputer de, ActiveX bi du teknolojîyen din hatîye avekirin OLE (Object Linking and Embedding) û COM (Common Object Model). Naveroka ActiveX de funksiyonen rasteserê ber bi internete de heye, mînayek IE (Browser) dikari otomatîk kontrollek activeX ji internete dakişîne û di kompûtere de biweşîne, ActiveX ne zimanek bernamesazkirine ye, le komek rêzanen bername çava agahiyan wegûheze. Avekirina ActiveX bi gelek zimane bernamesazkirine mimkune vek Visual Basic, C++, Java û vekîdi.
Belazûrî
Dîroka jidayikbûn wî ne kifş e, ji bo jiyana wî jî agahî kêm e, pirtûkan ji erebî wergerandiye farisî ji ber wî tê texmîn kirin ku eslê wî fars e. Li Bexdadê di 80 saliya xwe de aqilê xwe wenda kiriye û miriye.
.ro
.ro navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Romanya ye. (ccTLD)
Hindeloopen
Hindeloopen, bajarekî li herêma Frieslanda Holendayê ye.
Ehmed Qerenî
Helbestvan Ehmed Qerenî di sala 1955-an de, li bajêrê Akrê ji diya xwe bûye,li wê derê xwendiye û paşî bûye mamoste. Em nizanîn kengî dest bi nivîsîna helbestan kiriye, lê wek ez agehdar im, ew piştî sala 1974-an hate qada edebiyatê. Helbestên xwe di rojname û kovarên kurdî de belav kirîne. Endamê Yekîtiya Nivîskarên Kurd bû li Kurdistana başur. Herwesa di nav rêzên şoreşa kurdî de, me Yekîtiya Nivîskarên Kurdistanê ava kiribû. Ew jî di sala 1983-an de hate cem me û bû endamê wê û her ji hîngê were pêşmerge ye...
Gotar û vekolînên edebî jî nivîsîne û heta niha pênc dîwanên helbestan çap kirîne:
Ew niha jî li Kurdistana başure.
Mont-Saint-Martin, Aisne
Mont-Saint-Martin, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Babez for Breakfast
Babez for Breakfast, albûma şeşem a Lordi ye ku di 2010an da derketiye.
.rs
.rs navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Sirbîstan e. (ccTLD)
Kemal Sunal
Ali Kemal Sunal (z. 11ê çiriya paşîn 1944 li Küçükpazar, Stembol, Tirkiye − m. 3ê tîrmehê 2000 li Stembol) yek ji aktorên sînemayê yên Tirkiyeyê ye.
. Piştî bidawîkirina dibistana amadeyî, Vefa Lisesi, bi lîstika şanoyê "Zoraki Takip - Şopandina bi zorê" dest bi jiyana xwe ya aktoriyê dike. Di şanoya Devekuşu Kabare Tiyatrosu de dixebite û di sala 1973an de dest bi sînemayê dike.
Di sala 1974an de dizewice û du zarokên wî çêdibin. Di 1995an de Zanîngeha Marmarayê fakûlteya çapkirin-weşan, beşa radyo, têlevîzyon û sînemê bi dawî dike. Bi giştî di 82 fîlman de rol digire. Karakterên nû di komediya Tirkiyê de vedike û bi serkeftî wan pêşkêş dike. Di jiyana xwe ya taybetî de gelek cidî tev digere. Di hîç bernameyeke TVan de cih nagire û hevpeyvîn çênake. Di nav gel de piranî bi navê Înek Şaban ("Şabanê Çêlek") tê naskirin.
Ew bi mirina masûlkeyên dil jiyana xwe ji dest dide.
Fîlmnîgarî
• 2
Refîq Sabir
Ew li Qaladzê li Başûrê Kurdistanê hatiye cîhanê. Di sala 1974an de ew ji aliyê Zanîngeha Bexdayê ve de bekeloriyosa huneran wergirt. Ew bi zaravaya soranî dinivîse.
Sewler
Sewler (bi tirkî: Şahmaran), gundekî bi ser navçeya Îslahiyeya Dîlokê ve ye. .
Mont-Saint-Père
Mont-Saint-Père, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Langsjøen
Langsjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Pîvana perava golê 27,26 km ye û bilindahiya ji asta deryayê 709 mêtre ye.
IJlst
IJlst, bajarekî li herêma Frieslanda Holendayê ye.
Sema Yigit
Sema Yigit hunermendek Kurd ji bajarê Erzinganê ye. Ewî di navberî salan 1994-2000 endama koma mûzîkê Koma Dengê Azadî bû. Yigit bi Koma Dengê Azadî albûmên "Welatê min/Roj wê bê" û "Hêvî" weşand û di van albûman de wek stranbêj (Keçikek bi çavên wek cîhan, Şêrînê nûgihayê, Zerî, Bêrîvan) xebitî.
Mehmet Ali Ağca
Mehmet Ali Ağca (jdb. li Hekîmxan, Meletî) yek ji kujerên navdar ên Tirkiyê ye.
Xwe ji gundê Îsmaîlî ya Patrîkxan (Hekimhan) a Meletîyê ye. Malbata wî ji Tirkên ku di Komkujiya Ermeniyan de ji aliyê dewletê anîne bicihkirin e. Di ciwaniya xwe de dikeve nava hêzên rastgîr ên Tirk, Gurên Boz. Di gelek çalakiyên li dijî Kurd û çepgîrên Tirkiyê de cihdigire û rojnamevan Abdi İpekçi dikuje.
Di de li dijî serokê dêra katolîkan Papa Johannes Paul II. çalakiyeke kuştinê pêktîne û Papa giranbrîndar dike. Li Îtalya bi cezayê temendirêjiyê tê cezakirin. Heya li Îtalya di girtîgehê de dimîne û ji Tirkiyê re tê şandin. Carekê tê serbestberdan lê ji ber rexneyên Kurd û çepgîran dîsa tê girtin. Niha li Stembolê di girtîgehê de ye. Wî kir Xiristiyanî û dixwaze bibe kahînek Katolîk.
.ru
.ru navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Rûsya ye. (ccTLD)
Xelfo
Xelfo, gundekî bi ser navçeya Avkevir a girêdayî Agiriyê ve ye.
Îsmaîlabad
Îsmaîlabad, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Boydî
Boydî, taxeke bi ser navenda Sirûca Rihayê ve ye. Piştî pejirandina qanûna bi hejmera 6360 di sala 2012an de bûye tax.
Saint-Bauzille-de-Montmel
Saint-Bauzille-de-Montmel, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Andechs
Andechs şaredariyeke navçeya (Landkreis) Starnberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mele Ehmed Qizilcî
Mele Ehmed Qizilcî an jî Mele Ehmed Turcanîzadeh edîtorê rojnameya Rojî Kurd (rojname) bû. Mele Ehmed di Zaningeha Tebrîzê de profesorê wêjeyê bû. Di sala 1980ê wefat kir.
Yûgoslavya
Yûgoslavya dewleteke berê 1918ê de heta 1992ê başûr-rojhilatê Ewropayê bû. Li dûv Yûgoslavya 1992ê de hilweşî li şûnê welatê nû hat sazkirin; Serbistan û Montenegro. Lê Montenegro jî 2006ê de li Serbistanê veqetî. Dewletê paş Yûgoslavya 1992ê de heta 2003ê bi Komara Federal a Yûgoslavyayê hat binavkirin.
Belavbûna Yûgoslavyayê
Dewleta Yûgoslavya di 1992ê de yek bi yek belav bû û bû pênc dewlet: Slovenya, Kroatya, Bosniya û Herzegovîna, Serbistan, Montenegro û Makedonya.
Dengdana gelan a Yûgoslavyayê ji bo serbestiye
Di dengdanê de derve Serbistanê hemû dewletên di giya serbestî xwest.
Dengdan di 100î de:
Şujik
Şujik, mezrikeke Xarawara ya bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Yûgoslavya
Dengdana gelan a Yûgoslavyayê ji bo serbestiye
Bi tenê Serbistan û Montenegro di 1992ê de heta 2003ê xwe paşdaniye Yûgoslavya dît. 21ê gulana 2006an de dengdaneke nû ji bo serxebûn a Montenegro kirin. Parlamena Montenegro di 3ê hezîranan 2006ê de serxebûn a Montenegro li Podgorikayê danezanîn.
Nattheim
Nattheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heidenheim li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Rojîn Zarg
Rojîn Zarg di sala 1973'an de li Licê gundê Fîsê hatiye dine, nivîskar û berhevkarê çîrok û edebiyata devkî ya kurdî ye.
Zarg û nivîskar Hîlmî Akyol bi hev re çend pirtûkên folklorîk amade kirine û di sala 2004'an de du ji wan derxistine: Cîrokên gelêrî û Pêkenokên kurdî. Di sala 2011'an de bi navê Fîdo serpêhatiyeke amade kiriye û li Stockholmê ji aliyê weşanxaneya APEC'ê ve hatiye çapkirin. Di sala 2014an de pirtûka wê ya bi navê Şewata Licê 1993 çapa yekem li Amedê û ya duyem jî li Stockholmê ji aliyê weşanxaneya APECê ve hatiye çapkirin. Di heman salê de li Duhokê seteka çîrokên wê yên gelêrî hatine çapkirin. Di sala 2018an de de pirtûka wê bi navê "Emrê Dirêj Bextê Reş" çapa yekem li Stockholmê û çapa duyem jî li Amedê hatiye çapkirin. Di heman salê de wê û Amed Tîgrîs bi navê Êzdîxan û 97 Ferman û Qewl û Duayên êzdiyan du pirtûk amade kirine û herdu pirtûk li Stockholmê ji aliyê weşanxaneya Apcê ve hatine çapkirin
Rojîn Zarg demekê di Enstîtuya Kurdî ya Amedê de kar kiriye. Di serdema HADEP'ê de di nav partiyê de kar kiriye. Di navbera salen 1998-2000'ê di birêvebiriya HADEP'ê ya Îzmirê xebitiye. Di sala 1994'an de berpirs û xwediyê kovara W bûye. Di navbera salen 2006-2008'an de di rêveberiya Komeleya Mafên Mirovan a beşê Amedê de kar kiriye. Niha ew li Şaredariya Mezin a Amedê kar dike û di heman demê de li beşê Aboriyê yê zaningeha Dicleyê dixwîne.
Sincîlîk
Sincîlîk gundekî ser bi nahiya Enzel ,bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 108 kes (22 malbat) bûn.
Emr bin Es
Emr bin Es (erebî: عمرو ابن العاص, jdb. 583 - m. 6ê kanûna paşîn a 664), sehabeyê Muhemmed pêxember û fermandarek misilmanan bû.
Emr ji qebîleya Benî Sehm e. Wextê ku hîna nebûye misilman çend caran bi artêşa misilmanan re şer kiriye. Di sala 629an de bûye misilman û bûye fermandarekî mezin yê îslamê.
Bavê Ebdullah bin Emr e.
Badawe, Qerehesen
Badawe, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Îşev (rêzefîlm)
Îşev, rêzefîlmeke kurdî ye ku di cureya sîtkom ê de bi zaraveya Kurmancî hatiye çêkirin.
Rêzefîlm li ser Youtubeê rojên şemiyan li ser kanala Deniz Ozer tê weşandin.
Sezona ewil ji heşt beşa pêk tê û ya duyem jî hê tê weşandin.
Mijara wê
Rêzefîlm, qala civaka kurdî bi awayekî kenawerîb û bi taybetî qala civaka xortên Kurd dikî, mîna jiyana rojane û xwezgîniya keça û hwd. Li gorî Deniz Ozer, di destpêkê armanca wan bi çêkirina rêzefîlmê tune bû, tenê wek skeçekê wê bihatiba weşandin. Pîştî ku pir hat hez kirin û pîştî daxwazên temaşevanan berdewam kir.
Cabu
Jean Maurice Jules Cabut (jdb. 13 çile 1938 - m. 7 çile 2015), Cabu (bi  ), hunermendekî komîk û karîkaturîst bû. Ew di êrişa gulebaranê ya çile 2015 de ji ber dirustkirina karîkatêran ji bo rojnameya Charlie Hebdo ji hêla islamiyên terrorîst ve hate kuştin. Cabu karîkaturîstek û karmend û parvekarê rojnemeya Charlie Hebdo bû.
Îşev (rêzefîlm)
Lîstikvanên rêzefîlmê
Lîstikvanên sereke: Deniz Özer(Deno), Erdal Kaya (Baqî), Bahoz Ozsunar (Şerîf, Şewqîya), Şirin Ertaş (Ednan) , Rozerîn Baltaş (Şîlan), Mehmet Şah Yelboga (Hemeşa), Dîlan Sungor.
Cabu
Jiyana kesane
Cabu bavê stranbêjê fransî Mano Solo bû.
Îşev (rêzefîlm)
Dengvedan di civakê de
Rêzefîlma îşev dengekî mezin veda  di civakê kurdî de da û bi taybetî di civaka ciwanên kurd de, ji ber ku ev rêzefîlmê komedî ser pirsgirêkên civakî disekine û  nîqaş mijarên pirr nêzîkî rastiyê dikî. Tiştî ku Pala pirranîya temaşevanan kişand ewê ku zimanê ku di rêzefîlmê de hat bikaranîn zimanê kurdîya yê Kolanan, zaravayê ku ciwanên pê re diaxivin.
C (zimanê bernamesaziyê)
Zimanê bernamekirinê yê C di destpêka salên 70an de ji aliyê Ken Thompson û Dennis Ritchie ve ji bo pergala xebitandinê ya Unixê hat amadekirin. Ken Thompson zimanê bernamekirinê yê BCPL hilda û li gor pêwîstiyên xwe guhart û navê vî zimanê nû danî "B". Ev herdu zanyar li Bell Laboratories dixebitîn. Ji wî zimanî B paşê zimanê C çêbû.
Sîrwan Hecî Berko
Sîrwan Hecî Berko rojnamevanekî kurd e.
C (zimanê bernamesaziyê)
Bernamên bingehîn yên Sîstemên Unix û dendikên (kernel) piraniya sîstemên bikaranînê bi C hatine bernamekirin.
Sîrwan Hecî Berko
Berko di 14.05.1977ê de li bajarê Amûdê li başûrê-rojavayî Kurdistanê ji dayik bûye. Ew ji sala 1990î de li Elmanyayê dijî.
Li wê derê, wî lîse kuta kir û dest bi xwendina "Medecine Informatik" li Zanîngeha Dortmund kiriye. Di ber xwendina xwe re, ew birêvebirî û xebata di Malpera Amûdê de dike. Herweha ew hekemê fotbolê ye û endamê Yekîtiya Rojnamevanên Elmanyayê ye. Ew endamê Partiya Sosyaldemoqrat a Elmanyayê (SPD) ye û dora 6 salan berpirsyariya rêxistina ciwanan a partiyê ya li herêma xwe kiriye.
C (zimanê bernamesaziyê)
Bernamên bi C hatine nivîsandin zehf bi lez in. Ji bo bernamekirina sîsteman C zehf baş e. Bi C Bernamên piçûk û bi hêz dikarin wérin nivîsandin. Lewma dendikên sîstemên bikaranînê bi C tên bernamekirin. Lê ji bo nivîsandina bernamên kar zimanên din wek C++, Object Pascal, Java meydan ji C standine.
Zimanê C
Bernamên C berê bi "text editor"ekî tên nivîsandin (source code, source yanî çavkanî). Paşê ev nivîs dibe bername (compiling). Ji van re object code tê gotin. Piştre object code bi hev re tên girêdan (linking, binding).
Bi rastî bername wisa tên çêkirin, ku her perçe bi xwe tê nivîsandin û xistin bername. Piştre ev perçe di her bernameyî de dikarin werin bikaranîn.
Bernameya "Silav, cîhan!"
û her hevokên bi  dest pê dikin, fermanên ne ji bo "compiler", lê ji bo "preprocessor" in. Ji  re 'header file' tê gotin. Preprocessor li  digere û ku dît naveroka wî derbasî nivîskaniyê dike. Di wir de fonksiyonên din yên berê hatine bernamekirin an jî tenê navên wan hene û ew bûne bername û wek object code li hêviya girêdana xwe ne.
Di  (Standard input output) de fonksiyonên nivîsandin û xwendinê hatine amadekirin. Lê di wir de ev fonksiyon nehatine nivîsandin; li wir tenê navên wan û naveroka wan heye (function prototypes). Fonksiyon bixwe hatine xistin bername û di kitêbxanê (library) de ne. Bi alîkariya  ev fonksiyon dikarin di nav bernameyan de werin bikaranîn. Yek ji van fonksiyonan  e. Bi printf dayinên bernamê li monitorê an printerê tên nivîsandin "standard output".
Her bernameyê C yek an bêhtir fonksiyon in. Fonksiyona herî grîng, bê wê bernameyên C nameşin,  e. Her fonksiyon, dema biqede, vedigere mainê. Main vedigere sîstema bikaranînê.
Îbn Bace
Îbn Bace, navê wî yê temamî Ebû Bekr Muhemmed bin Yehya bin es-Saîx (أبو بكر محمد بن يحيى بن الصايغ) (erebî: ابن باجة, Ibn Bajja; z. ? - m. 1138 Fas), fîlozof û Matematîknasê ereb e. Ew li Endulusê jiyaye. Ew li rojavayê bi navê "Avempace" tê zanîn.
Îbn Bace li ser metafîzîk û matematîkê xebat kirye.
Îbn Bace fîlozofên weke Îbn Tufeyl û Îbn Ruşd di bin bandora xwe de hiştiye.
Scarchives Vol. 1
Babez for Breakfast, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2012'an da albûm derket.
Stran
CD:
DVD:
Morcourt, Aisne
Morcourt, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Ahnatal
Ahnatal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kassel li Hessen, Almanyayê ye.
Tîma neteweyî ya futbolê ya Almanyayê
Tîma netewî ya Almanya tîma futbolê ya Almanyayê ye. Tîma netewî ya Almanya yek ji tîmên herî biserketî yên futbolê li cîhanê ye
Komeley Azadixwazî Kurdistan
Ev komele li Rojhilatê Kurdistanê de piştî têkçûna Serhildana Simkoyê Şikak li herêma Mukriyan bi awayeke veşartî hate ava kirin. Bi dûçûna zanist Abbas Valî ev komel bingeha Komeley Jiyanewey Kurdistan e.
Erîtrea
Erîtrea (bi tîgrînî: ሃገረ ኤርትራ, Hagere Ertra; erebî: إيريتريا) dewletek li rojhilatê Afrîkayê ye. Li wir di sala 2005an de nêzîkî 4,45 milyon kes hene. Paytextê xwe Asmara ye. Navê Erîtrea ji gotina yewnanî Ερυθραία (Erythrea) çêbûye.
Erdnîgarî
Rûberê Erîtreayê 121.144 km² ye. Li ser çargoşê kîlomitirekî dora 36 ya 37 kes hene. Erîtrea digê Deryaya Sor, hên ew digê van dewletan:
Ol
Li Erîtrea 50% xiristiyantî û 50% Îslamên sunî ye.
Ziman
Li Erîtrea zimanê fermî tîgrînî (tigrinya) ye. Hên li wir înglîzî, îtalî û erebî deng dikin.
Çandin
Nêzîkî 75% ji mirovên Erîtreayê di çandinê da kar dikin. Yê herî pir gênim, qehwê, pembo û gêris diçînin.
Dewlemendiyên bin axê
Li Erîtreayê zêr, zîv, mis, kukûrd, nîkel, kalsiyûmkarbonat, marmor, çînko û hesin hene. Hên jî neft û xo li wir hene.
Opera (gerok)
Opera wekî Internet Explorer, Mozilla û Mozilla Firefox gerokek (browser) ji bo înternetê ye. Taybetiya Opera biçûkbûn û lêza xwe ye. Opera jî yekemîn ji gerokên mezin ku bi kurdî hat wergerandin.
Opera belaş e, lê ne nivîsbariya azad e. Opera xwe bi reklam fînanse dike. Mozilla û Mozilla Firefox nivîsbariya azad e.
Opera geroka yekemîn e ku li kurdî hatiye wergerandin. Opera 7.53 di tîrmeh 2004'an de qediya. Opera 8.0 jî di sala 2005'an de bi kurdî hate weşan.
Opera 7.53 ku ji alî Rêzan Tovjîn ve hate wergerandin di malpera www.opera.com de ji meha tîrmeha 2004'an de hate weşandin. Ev ji bo zimanê teknîk ê kurdî gaveke girîng bû û yekemîn car bernameyeke bi vî rengî fireh bi kurdî hate pêşkêşkirin. Binêre: Nivîsbariya kurdî
Hîrvan
Hîrvan, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
MENA
MENA yan jî bi navê alternatîv WANA, herêmeke li Rojhilata Navîn û Bakurê Afrîkayê ye. Navê herêma MENAyê bi taybetî ji bo hevkariya leşkerî, alikariya kerasetî û di nivîsandinên pîşesaziye de tê bikaranîn. Nifûsa herêma MENAyê nêzîkî 381 milyon kes tê texmînkirin û nifûsa herêmê ji sedî 6ê nifûsa cîhanê ye.
Welatên herêmê
Welatên ku rasterast li herêmê hatine diyarkirin.
Omer Ewnî Efendî
Omer Ewnî Efendî an Emer Ewniyê Xarpetî di sala 1865î de li Elezîzê li qezaya Xarpetî li gundê Alacamescîdê ji dayik bûye. Bi navê "Qewaîdî lîsanî Kurdî" (Gramera zimanê kurdî) berhemek nivîsandiye. Xwendina xwe ya medresê li Xerpêt û Stembolê kiriye. Navê bavê wî Hecî Osman ye.
.rw
.rw navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Rwanda ye. (ccTLD)
Sontheim
Sontheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Heidenheim li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Dêrê, Avkevir
Dêrê, gundekî bi ser navçeya Avkevir a girêdayî Agiriyê ve ye.
Lomnessjøen
Lomnessjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Hedmarka Norwêcê de ye. Gundên Åkre û Otnes li ser perava golê hatine avakirin û pîvana perava golê 13,93 km ye.
Morgny-en-Thiérache
Morgny-en-Thiérache, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Mûsikan, Îslahiye
Mûsikan (bi tirkî: Akınyolu), gundekî bi ser navçeya Îslahiyeya Dîlokê ve ye. .
Berg, Bavyeraya Jorîn
Berg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Starnberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bad Emstal
Bad Emstal şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kassel li Hessen, Almanyayê ye.
Amûdê
Li Amûdê ji bilî kurda hema hema gel najîn. Tenê çend malbatên ermeniyan û çend malbatên ereban li vî bajarê kurdan dijîn. Li başûrê Amûdê di ser 10an de gundê êzdiyan hene. Êzdî li gundên Amudê yên Merkebê, Dugirê, Qelaçix, Xirbê Xwê, Çetelê, Kuliyê, Xirbexezal, Gorseîd, Xirbedilan, Mîk, Hêşerî, Tolko, Berzan, Morîka, Enteriyê, Mehmûdiyê û Kerengo dijîn. Lê piraniyan niştecihên van gundên êzdiyan jî koçî Ewropayê kirine.
Şewata Sînemaya Amûdê
Di 13yê çiriya paşîn a 1960an de bi sedan zarokên dibistana seretayî li Sînemaya Amûdê kom kirine û agir bi sînemayê ketiye. Di encama vê şewatê de nêzî 200 zarokên kurd di encama şewatê de jiyana xwe ji dest daye.
Mihemed Seîd Axa li Amûdê bi rêzdarî tê nasîn. Bo amûdiyan û gelê kurd ew leheng e. Dema li Sînemaya Amûdê şewat derdikeve Mihemed Seîd Axa agahiya şewatê dibihîse û ber bi sînemayê ve baz dide. Dema Seîd Axa ber bi sînemayê ve diçe welatiyek jê re dibêje: "Kurê te Fehed ne li sînemayê ye." Seîd Axa jî bersîv dide û dibêje: "Hemû zarokên Amûdê zarokên min in." Seîd Axa gelek zarok ji salona sînemaya Amûdê rizgar dike. Dema du zarokên din hembêz dike û ji salona Amûdê derdikeve hesinê derî ku ji agir sinciriye û heliyaye bi ser wî de dikeve, ew û du zarokên di hembêza wî de jiyana xwe ji dest didin. Ji ber vê yekê Seîd Axa di dilê gelê Amudê de wekî şehîd tê dîtin. Le gelek saziyên rêveberiya Rojava wêneyê Seîd Axa jî daleqandiye.
Navdarên Amûdê
Fehd Dakourî
Caves, Aude
Caves, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
.re
.re navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Dîsayekbûn e. (ccTLD)
To Beast or Not To Beast
To Beast or Not to Beast, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2013'an da albûm derket.
Sloten, Friesland
Sloten, Friesland, bajarekî li herêma Frieslanda Holendayê ye.
Niştiman (kovar)
Weşana fermî ya komeleya Komeley Jiyanewey Kurdistan e. Ji tîrmeha 1943ê heta gulana 1944ê weşan kiriye û 9 jimarên wê hatine weşandin.
Senger Mîrabdulah
Senger Mîrabdulah gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 416 kes (112 malbat) bûn.
Gerokên webê
[[Wêne:Browser Market Map June 2015.svg|thumb|300px|Li gorî Statcounter'ê bikaranîna gerokan StatCounter.
{{Legend|blue|Internet Explorer}} {{Legend|green|Google Chrome}} {{Legend|orange|Mozilla Firefox}} {{Legend|red|Opera}} ]] Gerok nivîsbariya ji bo xwendina rûpelên înternetê ye. Gerok bi piranî belaş in, lê ne hemû nivîsbariya azad in.
Zimanê bernamesaziyê
Di destpêka kompûteran de zimanên bernamesaziyê tune bûn. Bername bi zimanê makînê dihatin nivîsandin. Paşê assembler hat damezirandin. Mirov bi peyvên inglîzî wek MOVE, ADD wek cîgirên fermanên zimanê makînî bikaranî û bernameya assembler ev dizivirrand zimanê makînî (assembling). Ji bo tegihîştina mirovan û bernamekirina hêsanî ev gavek mezin bû, lê têr ne bû. Mirov zimanek baştir pê bigihîje divê. Lewma gava piştre damezrandina zimanên nizm wek C hatibû. Daxaz ew bû, ku nivîsên bernameyan hem baş werin têgihîştin û hem jî li zimanê makînî bi hêsanî werin wergerandin.
Gerokên webê
Gerokên herî bi nav û deng ev in:
Zimanê bernamesaziyê
Nimûne: C, Ada, Erlang, C++, Java,Golang
Soulvache
Soulvache, komuneke li departementa Loire-Atlantique a Fransayê ye.
Saint-Bauzille-de-Putois
Saint-Bauzille-de-Putois, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
.se
.se navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Swêd e. (ccTLD)
Hogir Berbir
Hogir Berbir (z. 8ê çiriya pêşîn 1967, Dêrika Çiyayê Mazî, Bakurê Kurdistanê) nivîskarekî kurd e.
Hogir Berbir, li gorî nasnameya xwe di 1976an de, li gundê Pîrana (Pîrxetap) ser Şemrexê ya navçeya Mêrdînê dixûyê, lê li Dêrika Çiyayê Mazî ji dayîk bûye. Dibistana seretayî kuta kir û ya navîn jî salekê xwend. Di 1ê kanûna paşîn a 1995an de ji ber ramanên xwe yên siyasî û bi daraza endamtiya PKKê hate girtin. Nêzî 10 salan di girtîgehan de ma û di 15ê gulana 2004an de jî derkete derve. Nivîsandina bi zimanê zikmakî ji girtîgehan dest pê kir û mîna kurteçîrok, helbest, gotaran dinivîse û berhevkariyê dike. Gotar, helbest û kurteçîrokên wî di malper, kovar û rojnameyan de hatine weşandin. Çend dosya mîna çîrokên gelêrî, kurteçîrok û romanek nivîsandiye û mîna dosye hatine weşandin.
Morsain
Morsain, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Îbn Miskeweyh
Îbn Miskeweyh (farisî: ابن مسکویه ) (Ehmed bin Muhemmed Miskeweyh) (940-1030) helbestvan û fîlozofê faris e. Dî sala 940î de li Reyê ji dayik bûye.
Bêsnî
Bêsnî her dem bûye navendek desthilatdariya kurdan. Mîrên Bêsnî ji Deryaya Spî heya Meletî, Dîlok û Ruhayê desthilatî kirine. Di sala 1620´î de gorî qeydan 16.000 nifûsa Bêsniyê hebûye. Osmaniyan hin caran bi Amed, Gurgum, Meletî, Dîlok an bi wîlayetên başûr ve girêdane. Di sala 1954´î de bi Semsûrê ve hatiye girêdan.
Wekî parçeyek Kurdistanê dîroka herêmê ji ya Kurdistanê ne cudatir e. Med, hûrî, mîtanî, asûr, faris, makedonî, romayî, ereb, mongol û osmanî li vir desthilatî kirine. Lê Bêsnî her dem wekî herêmeke serbixwe di bin desthilatiya mîrîtiyên Kurdan de bûye. Di qeydên dîrokî de navê Bêsniyê wekî Bêsnî, Bahsna, Bethesna, Behes, Behesnî derbas dibe.
Ewêney Xarbî
Ewêney Xarbî, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
.so
.so navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Somalî ye. (ccTLD)
Scare Force One
Scare Force One, albûma şeşem a Lordi e. Li 'yê di 2014'an da albûm derket.
Breuna
Breuna şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kassel li Hessen, Almanyayê ye.
Podgorica
Podgorica (bixwîne Podgorîtsa) paytexta welatê Montenegroyê ye. Jimara nîştecihan 139.724 kes e.
Bois-d'Ennebourg
Bois-d'Ennebourg, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Xwarezm
Xwarezm (erebî: خوارزم / Khwārizm, ûzbekî: Xorazm, farisî: خوارزم / Khwārazm), herêmek kevnare ye ku îro di nav erdên Îranê, Turkmenistanê, Tacikistan û Ûzbekistanê de ye.
Sarah Bolger
Jînenîgarî
Sarah Bolger li Dublînê ji dayik bû. Bavê wê Derek Bolger karê qesabiyê dikir. Dayika wê Monika Bolger jina malê ye. Xwîşkekî wê ya biçûk bi navê  Emma Bolger heye, Emma Bolger jî wek Sarah Bolger lîstikvan e.
Xwarezm
Zanistvanê fars Xwarezmî li vêderê ji dayik bûye.
Sarah Bolger
Kariyera wê
Sarah Bolger bi xwişka xwe Emma Bolger re li Amerîkayê di fîlman de karê lîstikvaniyê dike. Ji sala 2008an heta 2010an di rêzefîlma The Tudors de rola prenses Mary Tudor lîst. Bolger tevî Alex Pettyfer di di fîlmê Stormbreaker de rol wergirt. Di adaptasyona fîlma romana zarokan The Spiderwick Chronicles de lîst. Wê pîlotekî bi navê Locke & Key hilberand. Di fîlma Starbright de rola sereke lîst.
Mîrê Botan
Mîrê Botan mîrê kurd ê bi nav û deng ê Cizîra Botan bû.
Feldafing
Feldafing şaredariyeke navçeya (Landkreis) Starnberg li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Mîrê Botan
Mîr, navê yê sereke ku nav kurdan de ye. Lê dema ku mirov bêje Mîrê Botan hingî jî mirov behsa mîrê ku li Cizîra Botan mîr e, dike. Mîr, bixwe, di nav kurdan de weke sereke xwediyê kevne şopîyeke pir mezin e. Di nav kurdan de, kevneşopîya mîrîtiyê ne 5 hezar salan rê ya. Kurdan di nav xwe de rêzeke pir mezine dide mîr weke serek. Dema ku mirov behsa mîr an ji mîrîtiyê bike, Mîrê Botan tê bîra mirov. Mîre Botan weke dagerê mîrîtiyê ya. Ji ber ku Cizîra Botan dîroke de di her demê de di nav kurdan bû weke navendekê, êdî Mîrê Botan ji weha mezin bi nav bû.