cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erebê Şemo
Jiyan
Erebê Şemo ji bilî zimanê kurdî, welê jî bi rûsî, tirkîya osmanî, yewnanî, ermenî, gurcî, almanî û azerî zanibû. Bi biryara hikûmeta Sovyeta berê û Ermenîstanê Erebê Şemo û Îsahak Marogûlov dest bi amadekirina alfabeta kurdî ya bi tîpên latînî kir û di sala 1928an de karê xwe bi dawî anî. Wan di sala 1929'a yekemîn pirtûka bi kurdiya latînî li cihanê bi sernavê “Xʘ-xʘ hinbuna xandina nvisara kurmançi“ ("Xwe bi Xwe Hînbûna Kurmancî") çap kir. Erebê Şemo herwiha yek ji damezrênerên rojnameya Rya teze bû.
Di sala 1931ê de Erebê Şemo li Leningradê rastî Qanatê Kurdo tê û hevaltiyeke baş di navbera wan de çêdibe. Ji wir dest bi xebata wêjeyî û zanistî dike. Li wê derê nivîsên di der barê pirsgirêkên zimanê kurdî de amade dike û li Ermenistanê çap dike. Ereb Şamilov, di navbera salen 1937 - 1954an de tam 17 salan li Sibirya'yê girtî jiyaye. Li vir bi jina xwe ya duyemin Mariya Vasîlevna ve dıbe nas ya ku di van biraninan de navê we derbas dıbe, ew bi xwe Ûris bûye. Keçen wi Asê û Zînê ji ve jina duyemin in. Jina wî ya berê Alman bûye.
Piştî mirina Stalîn ew azad dibe û careke din vedigere Ermenistanê. Sala 1966an ew romana xwe ya dîrokî Dimdim belav dike. Di sala 1967an de jî ew li Moskovayê berhevoka Hikayetên Gelê Kurd û romana xwe ya bi navê Riya Bextewar diweşîne dike. Demeke dirêj di komîteya navendî ya Partiya komunîsta Ermenistanê de cih girt.
Li navenda Êrîvanê li ser dîwarê makke ku Erebê Şemo salên xwe yên dawiyê li wê derê derbas kiribû, wiha hatiye nivîsandin: “di vê malê de ji sala 1963-1978 temenê xwe derbas kiriye rewşenbîrê Kurd û karkerê muxulqeiyê Erebê Şemo Şamîlov.
Dîbeklû, Serab
Dîbeklû, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Endezyariya kareba-elektronîkê
Endezyariya Kareba û Elektronîkê beşa endezyariya ku li ser kiryara karebayê dixebite ye. Endezyariya Karebayê, Endezyariya Elektronîkê anjî Endezyariya Kareba-Elektronîkê ev sê beş jî hem di hindirê beşekî de hem jî beşên ji hevdû cûda ne.
Ev beşa endezyariyê ji 100 salî zêdetir e ku di jiyana mirovahiyê de ye. Bi xêra vê beşê gelekî teknolojiyên girîng çêbûne; mîna televizyon, radyo, kompîter, seyare, teyare(balafir), qilîma û gelekî tiştên din jî hene ku bûne bingeh ji şaristaniya mirovahiyê re.
Endezyariya Kareba û Elektronîkê xwedî du qadê gelemperî ye, yek jê pergala vejen û hêzê, ya duyemîn jî elektronîk, ragihandin û çend qadên din yê ku zêdetir bi bikarbînên karebayê ne. Ji van her dû qadan ya yekemîn daha zêde li ser çêkirina vejena karebayê, birêvekir, belakirin û bikaranîna wê bi voltaja mezin ne. Ya dûyemîn jî bi navê Endezyariya Elektronîkê tê navkirin û li ser ragihandina bê kablo, GSM, înternet, çîp, çêkirina qertên kompîterê disekine.
Alet-les-Bains
Alet-les-Bains, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Rehmenqûlî
Rehmenqûlî, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
Nozay, Loire-Atlantique
Nozay, Loire-Atlantique, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Retîkûlûma endoplazmî
thumb|280px| 1 [[Parzûna navikê
3 Retîkûlûma endoplazmî ya zivir
4 Retîkûlûma endoplazmî ya lûs
5 Rîbozoma li ser retîkûlûma endoplazmî ya zivir
6 Makromolekulan
7 Kîsikên hilgir
8 Heybera Golgî
10 Rûyê trans a heybera Golgî
11 Cisternae ya heybera Golgî
12 Kîsikên derdanê
13 Parzûna xaneyê
14 kîsikên derdanê rijena xwe vala dike
16 Dorhêla derveyî xaneyê
]] Retîkûlûma endoplazmî (RE) toreke labîrentî û kîsikî ye. Di zimanê latînî de wateya retîkûlûm "tora piçûk" e.
Wateya endoplazmî jî "di nav sîtoplazmayê" e. Retîkûlûma endoplazmî (RE) torek labîrentî û kîsikî ye. Ji cot parzûnên navikê, ji ya derve dest pê dike ber bi parzûna xaneyê di nav sîtoplazmayê de cih digire. RE bi şileya herikbar tijî ye. Li gor dirf (teşe) û erkê wî, du beşên endoplazmiya retîkûlûm heye. Beşa ko rûxara wî bi rîbozom e, di bin mîkroskopa elektronê de zivir dixuye, loma ev beş wekî Retîkûlûma endoplazmî ya zivir tê navkirin. Beşa retîkûlûma endoplazmî ya ko rûxarê wî bêrîbozom e û şayik e, wekî Retîkûlûma endoplazmî ya lûs bi nav dibe. Cudahiya van her du aliyên RE ne tenê ji aliyê teşeyê yê, lê erkê van beşan ji ne wek hev in. Retîkûlûma endoplazmî ya lûs, lîpîd, fosfolîpîd, kolesterol û steroîdan çê dike. Her wisa metabolîzmaya karbohîdratan jî li vir dibe. Xaneyên masûlkeyan jî xwediyê retîkûlûma endoplazmî ye, lê navê wî Retîkûlûma Sarkoplazmî ye (RS). Retîkûlûma sarkoplazmî îyonên kalsiyûmê embar dike, dema Kalsîyûm ji RS ber bi plazmayê tê berdan, girjbûna masûlke dest pê dike. Xaneyên kezeba sor, ji bo ko ji xaneyê jehrê an jî derman û alkol dûr bixe, bi alîkariya retîkûlûma endoplazmî ya lûs karê detoksîfîkasyonê jî dike. Ji ber ko li ser retîkûlûma endoplazmiya zivir de rîbozom hene, retîkûlûma endoplazmiya zivir di çêkirin, guhertin û veguhastina proteînan de erk digire ser xwe. Di çêkirina parzûna xane û parzûna endamokan jî retîkûlûma endoplazmiya zivir cih digire. Her çiqas proteîn di nav rîbozoman de tên çêkirin jî, a rast ev proteînên çalak nîn in, tenê zencîra asîdên amînî (a.a) ne. Gava zencîra asîda amînî ji plazmayê dikeve nav retîkûlûma endoplazmiya zivirê, hinek cureyên proteînan li vir diguhere û çalak dibe. Hîn ji proteînên di nav retîkûlûma endoplazmiya zivirê, de di nav kîsikên hilgir ve ber bi heybera Golgî ve tê şandin. Hinek ji proteînên nav retîkûlûma endoplazmiya zivir rasterast bi egzosîtozê ji xaneyê tên avêtin Ji xeynî xiroka sor, hemû xaneyên navikdirust (eukaryotî) xwediyê retîkûlûma endoplazmî ne. Retîkûlûma endoplazmî bi rîbozom, bi heybera Golgî, bi navik û RNA têkildar e.
Duşmanî Gewre
Duşmanî Gewre, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Komelgeha Kurêt Gavane
Kurêt Gavane, komelgeheke wilayeta Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1977an de hatiye avakirin. Di sala 1998an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 4.400 kesan.
Regensdorf
Regensdorf, bajarekî Swîsreyê ye û yek ji bajarên kantona Zürich a herêma Dielsdorfê ye.
Şerê Îsosê
Şerê Îsosê di navbera bi rêveberiya Îskenderê Mezin de Yekîtiya Yewnan û Makedonan û rêveberiya Daryûs III de Împeratoriya Hexamenişî de, 5ê mijdarê 333 berî zayînê de li nêzîkê Dortyola Xetayê pêk hatiye. Ew şer navbera herdu aliyen de şerê duyem bû. Ya yekem Şerê Granîkosê bû, li nêzîkê Çanakkaleya Tirkiyê pêk hatibû.
Qesrika Somabiradost
Qesrika Somabiradost gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Şerê Îsosê
Destpêka Şer
Îskender ji bo fethkirina Asya gava yekem li Çemê Granîkosê de hêzên persan têk bir, paşê piştî dorpêçkirina Halîlkarnasê, bajarê destxist. Pevçûnekê din jî ba Çemê Îsosê pêk hat, ji hêla dîroknasan wek Şerê Îsosê hat binavkirin. Cara ewil bû Daryûs III di vê şerê de derket hemberê Îskenderê mezin.
Limé
Limé, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Şerê Îsosê
Destpêka Şer
Îskender hesiya ku Daryûs hatiye Kîlîkyayê. Nesekinî Gordîonê kete rê. Kîlîkya cihekî gelek berdar bû,  Rojhilata heremê de bajarê benderî Îsos hebû.
Qesrika Somabiradost
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 122 kes (22 malbat) bûn.
Şerê Îsosê
Destpêka Şer
Bendera Îsosê ji bo Îskenderê bû baregeh, li wir bêhn da. Paşê dewam kir aliyê başûr ve meşiya. Lê di heman demê de Daryûs jî ji wê ra paralel mile rojhilatê rêzeçiyayên amanosê diçûyê aliyê bakur. Îskender cihê Daryûsê bawer bû zivirî disa bakurê. Her du hêz li çemê rasta hev hatin. Cografya dîsa avantajê Îskenderê bû, ji ber ku hêza Daryûs nedikariya bi hesanî hereket bike. Dîroknas Plutarch pirtûka xwe ya Jiyana Îskenderê Mezin de : 'Felek di hilbijartina axê de ji Îskender re ne dilnermtir bû, ji ber ku ew baldar bû ku wê di berjewendiya xwe de çêtir bike. Ji ber ku ji aliyê hejmarî ve pir kêm bû, ji ber ku nehişt ku xwe ji aliyekê veke, wî baskê xwe yê rastê ji milê çepê yê dijminên xwe pir dirêjtir dirêj kir û bi xwe li wir di rêzên herî pêş de şer kir, barbar ber bi revê ve bir.' dibêje.
Şer
Daryûs peşniyarên fermandarê xwe yên yewnan Charidamusê paşguh kir. Ew gotibû: hêzên xwe perçe bike û ez ji ber te beşdarî şer bibim. Lê Daryûs vê peşniyarê qebûl nekir. Ne gengaz bû ku Daryûs hemberê yewnanekî genc ra têk biçe. Piştê nerazîbûna Daryûsê Charidamusê bi Yewnanî şîroveyên nebaş gotin, mixabin Daryûs wan şîroveyan fehm kir. Fermandarê xwe yên yewnan Charidamusê îdam kir. Ew bûyer moralê leşkerên xwe gelek şikand ji ber ku Charidamus gelek fermandarekî qenç bû.
Şer dest pê kir lê ji bo Farisan baş neçû, her wiha hejmara wan ji dijminên xwe zêdetir bû lê nedikariyan hesanî hereket biken li milekî behr milekî jî çiya ne dihişt. Lê Îskender cografyayê baş bi kar anî. Falanksa di rêzê da baş belav kir, payedaren giran jî danî nav merkeza hêzên xwe.
Daryûsê ji bo ku hêzên Îskenderê ji hev biqetîne siwariyên xwe şande milê rastê. Çem û barîkatên Îskenderê asteng bû siwarî bikevin nav hêzê. Heman demê de Îskender jî ji milê çepê ve siwariyan şande li ser hêza Daryûsê. Pêşveçûnekî baş pêk hat. Daryûs nekarî pêşveçûna Îskenderê biqedîne. Siwariyên Îskender piştî veqetandina hêzên Farisan vegeriyan ketin di nav merkeza Farisan. Birayê Daryûsê Oxathres jî dixwast bine asteng ji bo Îskender lê nekarî. Lê hêj jî Parmenîona fermandarê hêzên Îskenderê ya milê çepê nedikariya serbikeve. Zehf nema Daryûs ji qada şer revî. Leşkerên wî jî hêdî hêdî belav bûn.
Pişti şer qediya destketîyên zêr û zîv ma hêzên yekitiya Yewnan û Makedonan. Lê ji bilî zêr û zîvê jin û keçên Daryûsê jî ma di nav qada şer. Îskender ferman da ku kes destdirêjiyê wan neke. Di wexte kî şunda Daryûs peyam şand, ji bo fîdyeya keç û jina xwe nîvê welatê xwe dida. Lê Îskender vê teklîfê qebûl nekir. Herdu hêz vê carê li Şerê Gaugamelayê dîsa derketin hemberê hev.
Îgor Stravînskî
Stîla besteyên wî
Ji folklorê bigire heya seryalîzmê, di hunera wî de besteyên xwediyên stîlên cur bi cur hene.
Kurtejiyan
Igor Fjodorowîç Stravînskî di 17ê hezîranê 1882 li Lomonossov a nêzî St. Petersburgê jidayikbû. Bavê wî wek endameke operaya împaratorî dihat nasîn. Piştî perwerdehiya xwe ya dibistanê Igor Fjodorovîç Strawinsky di sala 1899'an de dest bi xwendina li Zanîngeha Petersburgê kir. Wî zarokatî û ciwantiya xwe di bin tesîra bavê xwe de derbas kir. Ji ber vê yekê, wî jî wek bavê xwe li St. Petersburgê beşa hiqûqê xwend û di sala 1905'an de qedand, lê piştre bû şagirtê Nikolai Andreyevîç Rimski-Korsakov. Di sala 1909'an de, Strawinsky li baleya rûsî kar kir.
Li gorî îmkanên sînorkirî yên der û dora ciwantiya wî, wî karibû kesayetiyeke saxlem biparêze. Evya nîşana meraq û hevesa xwe ya keşfdar e ku hemû jiyana wî xiste bin bandora xwe. Bi taybetî huner, lîteratur û hêjayiyên jiyanê bala wî dikişandin.
Ji ber ku di Sovyeta Yekbûyî de jiyana hunerî rastî tengasiyan dihat, wî hewl da cîhana derveyî welêt jî nas bike da ku hunera xwe firehtir be. Lewra ew di sala 1910'an de cara ewil çû Parîsê û li wir baleyên wî 'L'oiseau de feu', 'Petruşka' û 'Le sacre du printemps' hatin pêşkêşkirin. Ji sala 1920'an bişunde Stravînskî bêhtir li Fransayê dijî û di sala 1934'an de bû hewelatiyê fransî Lê ji ber şerê wî Fransayê terikand û koçî DYA'yê kir. Stravînskî di sala 1946'an de bûbe hemwelatiyê DYA'yê jî; mal barkirina wî ya bo DYA'yê ji wî re pir ne hêsan bû, ji ber ku êdî hînî jiyana xwe ya li Fransayê bûbû. Lewra bi 'umrê xwe yê 58 salî ti car nekarîbû xwe bi tevahî hînî jiyana xwe ya nu bikira. Hevjîna wî ya dûwem di vî warî de pir alîkariya wî kir da ku ew di xerîbiyê de bigihêje aramiyê, xwe bi tevahî bide hunera xwe û karibe besteyan amade bike.
Heta demekê têkîlî û hevaltiya wî bi koçberên din ên rûsî re hebû.
Demak ku ew digel W. H. Auden kete amadekariyê operayeke hevbeş, wî ferq kir ku divê bêhtir cîhana îngîlîzî nas bike. Lewra jî, bi nasîna bestekar Robert Craft wî hewl da zimanê îngîlîzî hîn bibe. Craft bi xwe heya koça dawî ya Stravînskî bûbû heval, wergêr, kronîst, dîrîjanê asîstant û faktotum ji bo gelek karûbarên hunerî û civakî.
Di sala 1967'an de Îgor Stravînskî doktoraya bi rêz a Zanîngeha Rutgers a New Jerseyê wergirt.
Îgor Fjodorovîç Stravînskî di 6ê nîsanê 1971'an li New Yorkê çû ser dilovaniya xwe. Merasîma laşê wî bi daxwaza wî li Venedîgê pêk hat.
Xebatên hunerî
Di sala 1920'ab de wî baleya bi navê "L'Oiseau de Feu" (Çûka agirî) nivîsî. Ji pêvajoyên hunerî yên ku wî derbas dikir, ev berhem wek ya girîngtirîn a 'pêvajoya rûsî' tê nasîn.
Salekê bişunde wî kompozîsyona bi navê 'Petruska' nivîsî. Herwiha, wî di sala 1910'an de Rûsya terikand û di sala 1914'an de xwe li Swîsrê bi cih kir. Îgor Stravînskî êdî venegeriya welatê xwe û Şoreşa Rûsî wek sedema herî mezin nîşan dida.
Di sala 1913'an de baleya wî 'Le Sacre du Printemps' cara ewil li Parîsê hate pêşkêşkirin. Stîla wî ya taybet ji ber rîtmên xwe yên cuda, melodî û rengê dengê rastî nerazîbûna guhdarvanan hat. Lewra di destpêkê de qet nedihat ecibandin û di dîroka tiyatroyê de bûbû sedema giftûgoyeke bêhempa.
Bi taybetî muzîka Jazz bandoreke taybet li ser Stravînskî da, mînaka vê yekê berhema 'Pribautki' ye. Ji bo vê berhemê, Stravînskî çar kilamên rûsî ji bo dengeke solîst û heyşt enstrumanên solo nivîsand. Li gorî muzîka klasîk a wê demê evya guhertineke mezin bû, ji ber ku cara ewil bestekarekî besteyeke bê orkestraya mezin nivîsandibû.
Di besteya bi navê 'Çîroka leşker' a ku di sala 1918'an de hate pêskêskirin de dîsa elementên Jazzê hene.
Di sala 1914'an de wî operaya bi navê "Nachtigall" nivîsî. Salekê bişunde Îgor Stravînskî wek dîrîjenê Genfê hate hilbijartin. Lê wî 1920'an de Swîsrê terikand û heya sala 1939'an xwe li Fransayê bi cih kir. Di vê demê de wî besteya xwe ya bi navê "Les Noces" amade kir: tê de çar piyano û bateriyek tên bikaranîn. Bestekar Carl Orff di amadekirina vê besteyê de rolekw taybet leystiye.
Herwiha, Stravînskî di sala 1934'an de hemwelatiya fransî wergirt. Di sala 1920'an de besteya wî ya bi navê "Pulcinella" cara ewil hate pêşkêşkirin. Du salan bişunde li wir cara ewil opera buffa ya "Mavra" hate pêşkêşkirin. Her du berhem xwediyê taybetiyên neoklasîsîst in. Di sala 1926'an de Stravînskî operaya koroyê ya bi navê "Oedipus Rex" qedand. Ji sala 1934'an heya sala 1938'an Stravînskî baleya "Persephone" (1937), leystika dansê "Jeu de Cartes (1937) û konserta "Dumbarton Oaks" (1938) nivîsî.
Di sala 1936'an de pirtûka jiyana wî ya bi navê "Chroniques de ma vie" derket.
1939'an Stravînskî ji bo Zanîngeha Harvard a Boston, DYE, mamostetiyê kir. Bi îşqalkirina Fransayê ji aliyê naziyan ve Stravînsky xwe li DYA'yê bi cih kir, di sala 1946'an de hemwelatiya DYA'yê wergirt û dîsa di sala 1951'an de cara ewil ji bo yekemîn pêşkêşkirina operaya xwe ya "The Take's Peogress" vegeriya Ewropayê. Di sala 1957'an de baleya "Agnon" di çarçoveya Rojên Muzîkê yên Donauê de hate pêşkêşkirin.
Bestekar di salên xwe yên dawiyê de bêhtir bi seriyalîzmê mijûl bûn û di sala 1967'an de ji aliyê Zanîngeha Rutgers a New Jerseyê doktoraya taybet stend.
Mirin
Îgor Stravînskî di 6ê nîsanê 1971'an de koça dawî kir.
Xecîta
Xecîta, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Derwendî Jûr
Derwendî Jûr, gundekî bi ser dêhistana Miyankûhê ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ve ye. Li gund zimanê kurmancî tê axavtin.
Cemil Işık
Cemil Işık (Hogir) endamekî kevn yê PKK ye. Bi vehşetiya xwe tê nasin. 1990, di Kongra çaremîn ya PKK de, hat mehkûm kirin. Ji PKKyê dûr ket, bû kontra û di kuştina Mûsa Anterê de rol leyîst. Piştre li Ewropayê hat kuştin. Kujerên wî kî bûn ji bo çi hate kuştin hêjî nayê zanîn. Di derbarê kuştêna wî de gelek şik û guman heye idîa ya herê mezên Dewleta tirk rava dike ku Hogir demekî di nava JITEMê de mabû.
Alzonne
Alzonne, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Armand Trousseau
Armand Trousseau, ( – ) bijîşkek fransî bu. li ser nîşana xerabîya qenserê tê nasîn, li gorî xebatê wî ew kesên ku bêsebeb temarê wanên xwînwerîn dixetime û ew xetimandin dubare dike ji laşê  wan de qensêrê Pankreas û Adenokanser tê xûyanîn. ew xetîmîn nîşana qensêrê yê û ew agahî ji alîye Armand hat nasîn.
Pockau-Lengefeld
Pockau-Lengefeld, bajarekî navçeya (Landkreis) Erzgebirgskreisê li herêma Saksonyaya Almanyayê ye.
Lezdan (fizîk)
Lezdan an lezan, (bi soranî tawdan) di fizîkê de rêjeya guherîna lezê ya di demê re ye. Bi lezanpîvê tê pîvandin. Di pergala yekeyan ya navneteweyî de yekeya wê metre dabeşî çirke-çargoşe ye. Lezdan çendaniyeke vektorî ye (yanî hem xwedî mezinahî hem jî xwedî berek e). Bereka lezdana heyberekî bi bereka hêza tevde ya li ser wî hevberî kar dike tê dîtin. Mezinahiya lezdana heyberekî jî, wek di Qanûna Newtonî ya Duyem de hatiye diyarkirin, bi kartêkeriya hevpar ya du tiştan pêk tê:
Di mekanîka klasîk de lezdana cismekî xwedî baristeya westar, hevrêje ye bi hêza ku li wî cismî kar dike. Hêzeke li ser heyberekî bê kirin an wî dide lezdan an jî leza wî kêm dike, yanî wî hêdî dike. Ev Qanûna Newtonî ya Duyem e û bi vê formûlê tê nîşandan: Di formûlê de F hêz a ku li cismî kar dike, m baristeya cismî û a jî lezdana wî ye.
Ji bo nimûne heke erebeyek ji halê sekinî (lez sifir e, di çaroveyeke referansê ya bêliv de) ve dest bi birêveçûna li ser xeteke rasterast bike û her ku çû hêla xwe zêdetir bike, tê gotin ew bi aliyê birêveçûnê ve lez dide. Heke erebe bizîvire, bi aliyê berekeke nû ve lezdan pêk tê. Ji vê lezdana erebeyê ya pêşve re tê gotin hêlî (linear) an lêkefteyî, ev ew bertek e ku rêwiyên di erebeyê de wek hêzeke ku wan bi palgehan ve dehf dide hîs dikin. Gava erebe berê xwe diguherîne ev dibe lezdana nîveşkêlî (radyal), ev ew bertek e rêwî wê wek hêzeke ku wan bi kêlekê ve dehf dide hîs dikin. Heke erebe hêdî bibe, ev lezdaneke bi aliyê berevajiyê leza erebeyê ve tê hesêb, carinan jê re tê gotin lezkêmkirin. Rêwî vê wek hêzeke wan bi pêş ve dehf dide hîs dikin. Bi heman awayî li lezdan û lezkêmkirinê tê nêrîn, her dû jî guhertinên di lezê de ne. Her yek ji wan lezdanan (hêlî, nîveşkêlî û lezkêmkirin) ji aliyê rêwiyan ve tên hîskirin heta ku leza wan (hêl û berek) dibe wek erebeyeke ku biserûber bi rê ve diçe.
Lezdana rakêşî ya cîhanê 9,80665 m/s² e.
Volkswagen
Volkswagen, kompaniyeke almanî ya tirombêlan e. û yekam car di sala 1937an de dest bi çêkirinê kiribû. Navê wî tê wateya "tirombêla gel".
Onkolojî
Onkolojî, şaxeke zanistî ya bijîşkî ye ku nexweşiya pençeşêrê û xweparastina li hemberî vê nexweşî yê lêkolîn dike û epîdemîolojî ya wî dertîne holê. Bijîşkên pispor ên vê şaxê, wek onkolog têne naskirin.
Mirov dikarê bi kurdî navê vê şaxê bi "şaxa zanistî ya pençeşêrê" bîne ziman. Du beşên onkolojiyê jî ev in: onkolojiya radyasyonê û onkolojiya tibî ne.
Çavkanî
Kategorî:
Qurdê
Qurdê, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
Katherine Maher
Katherine Roberts Maher, (Wilton, Connecticut, DYA) rêveberê giştî ya Weqfa Wîkîmediyayê ye. Katherine Maher di hezîrana 2016an dest bi karê xwe ya Weqfa Wîkîmediyayê kirîye. Maher di teknolojiyên înformatîk û ragihandinê de pispor e. Di projeyên bi armanca xurtkirina mafên mirovan û pêşxistina navneteweyî de jî cih digire û di navbera salên 2007 û 2010an de di UNICEF'ê de li ser mijarên nûbûn û ragihandinê xebitî ye.
Koma germeşoyan
Koma germeşoyan (Celastrales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar tê hejmartin. Riwekên wê darokî yan giha ne.
Beqa bejî
Beqa bejî ji famîleya beqan e. Ew dişibe beqa normal û lingên wê kintir û çermê wê balûkî ye. Ne baş hildipeke û ne jî baş ajnê dike. Beqbejî mêş, megez û kurmikan dixwe. Temenê wê ji 30 heta 40 salan dirêj e. Beqa bejî cî û warê xwe naguhere.
Katherine Maher
Jînenîgarî
Maher li Wilton, Connecticut mezin bû û perwerdeya xwe ya navîn di dibistana navîn a Wiltonê de xwend. Katherine Maher pişt dibistana navîn di sala 2003an de li Qahîreyê ji Enstîtuya Zimanê Erebî ya Zanîngeha Amerîkayê mezûn bû. Meher wiha anî ziman; "Ev jibo min bû ezmûneke avaker ku heskirinekî kûr ji Rojhilata Navîn re vedihewîne".
Çeram (bajar)
Çeram, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmedê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye. Di nav bexşa Çeram de ye.
Komelgeha Çîra
Çîra, komelgeheke wilayeta Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1976an de hatiye avakirin. Di sala 1998an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 8.350 kesan.
Katherine Maher
Jînenîgarî
Piştre Maher, li Sûriyê di Înstûta Zimanê Erebî ya Fransî Institut français d'études arabes de xwend û dema xwe li Libnan û Tûnisê derbas kir. Di sala 2005an de Maher ji Zanîngeha New Yorkê lîsansa Lêkolînên Rojhilata Navîn û Îslamê wergirt.
Maher di demên pêşî de difikirî ku wê bibe akademîsyen û ji bo mafên mirovan û rêxistinên pêşvebirinê yên navneteweyî de bixebite.
Kariyera wê
Maher di salên 2010 û 2011an de di Enstîtuya Neteweyî ya Demokratîk de wek Karmendê Bernameya ICT xebitî, di warê teknolojiya înformatîk û ragihandinê (ICT) de dixebite. Maher ji sala 2011an heta 2013an li Banke ya Cîhanê wek pisporê nûbûnê yê ICT xebitî ye û ji bo pêşketina navneteweyî û demokratîkbûnê li ser teknolojiyê şêwirî kiriye, ji bo hesabpirsîn û rêvebirinê li ser ICT dixebite û bi baldariyek li ser rola telefonên mobîl û teknolojiyên din di hêsankirina civaka sivîl û reforma saziyî de, bi taybetî li Rojhilata Navîn û Afrîkayê. Wê di beşa "Making Government Mobile" ya weşaneke Banka Cîhanê de bi navê Agahdarî û Ragihandinê ji bo Pêşveçûna 2012: Maximizing Mobilê hate weşandin. Di sala 2012an de di twittera Maher de twettên li ser mijarên têkildarî Rojhilata Navîn ji ber ku di Bihara Ereban de bal kişand.
Maher ji sala 2013an heta 2014an li Washington, D.C.based Access Now rêveberê alîgiriyê bû. Di çarçoveya vê xebatê de li ser bandora qanûnan a li ser ewlehiya sîber, exlaq û heqareta dewletê ya ku sansura dewletê zêde dike û nelirêtiyê kêm dike Access îmzekerê Deklerasyona Azadiya Înternetê bû.
Salih Mirzabeyoğlu
Salih Mirzaoğlu, bi navê rastî Salih İzzet Erdiş (jdb. 10 gulan 1950, li Ezirgan - m. 16 gulan 2018, li Yalova, Tirkiye) bingehparêzekî îslamî ya kurd bû, ku bi eslê xwe Seyîdî hebû. Malbata wî nêzîkî her du biratiyên îslamî yên Neqşbendî û Nurcu bûn û di sala 1925an de di serhildana Şêx Seîdê Kurd de li dijî Komara Tirkiyê ya nû hatî damezrandin beşdar bûn. Wek piraniya endamên İBDA-C-ê ew jî kurdekî etnîkî bû.
Di sala 1975an de bi hevalên xwe re kovareke siyasî bi navê Gölge (Siya) derdixe. Mîrzabeyoglû di bin bandora helbestvanê îslamîst Necîp Fazıl Kısakürek de maye ku kovareke bi navê Büyük Doğu derdixist.
Ew îdeolog û lîderê gumanbar ê Eniya Mezin a Êrîşkarên Îslamî ya Rojhilat (ÎBDA-C) ye, ku komeke îslamî ya milîtan e ku li Tirkiyê heye. Di 29ê Kanûna 1998an de bi îdiaya ku xwestiye bi zorê pergala makezagonê ji holê rake, hat girtin. Piştî konsepta ÎBDA-C ya 'berxwedana bê rêber', êrîşên din ên li ser bank, sînagog, dêr, cihên ku alkolê lê dikin û qereqolên TVyê ji aliyê komên ku digotin ew parçeyek ji ÎBDA-C'ê ne, hatin îdîakirin. Di teqînên li Stenbolê de 65 kesan jiyana xwe ji dest dan û konsolosê Brîtanya Roger Short jî di nav de bû. Mîrzabeyoglû bi cezayê muebbetê hat mehkûmkirin.
Di 23'ê Tîrmeha 2014an de ji girtîgehê derket û di 29ê Mijdara 2014an de bi Serokkomar Recep Tayyîp Erdogan re şêwirî.
Lauffen am Neckar
Lauffen bajarokekî navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Koma germeşoyan
Sîstematîk
Koma germeşoyan (Celastrales) komeke biçûk e, 2 famîleyên wê hene:
Orvault
Orvault, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Çeram (gundistan)
Gundistana Çeram navê herêmeke gundistanî ye li Çeram (bexş) ku bi Şaristana Çeram ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê.
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson (jdb. 13ê nîsana 1743 li Shadwell a nêzîkê Charlottesville, Virginia; m. 4ê tîrmeha 1826 li Monticello ku ew jî nêzîkê Charlottesville, Virginia) sêyem serokdewletê DYA ye (1801–1809). Giringiya xebata xwe daye çêkirina makezagonê û sazkirina organên dewletê. Keda wê di nivîsandina danezana serxwebûnê de heye.
Di dema wî de DYA ji Fransayê axa Luizianayê dikirre. Ji partiya Demokrat bû.
Qotancî
Qotancî, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
Münchsmünster
Münchsmünster şaredariyeke navçeya (Landkreis) Pfaffenhofen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Lislet
Lislet, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Evdile Koçer
Evdile Koçer (jdb. 1977 li Sêrtê), nivîskarekî kurd e.
Evdile Koçer di sala 1977an de li gundekî Sêrtê hatiye dinyayê. Heyamekê li Zanîngeha Uppsalayê li ser ziman û wêjeya kurdî ders wergirt.
Heta niha gelek nivîs û çîrokên wî di kovar, rojname, antolojî û malperan de derketin. Her wiha çîrokên wî bûn şano û wergeriyan ser gelek zimanan.
Gákkajávri
Gákkajávri, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol, di navbera gundên Lakselv û Karasjok de û dikeve rojhilatê Rêya E06 a Ewropayê. Pîvana perava golê 28,2 kîlomêtre ye.
Xoşo (kirmanckî)
Xoşo dewa kê girêdaye a gimgimiya, le bêle nika biya taxa gimgimî. Xoşo,bi zaravaya zazakî qesêkênê. Nika dewedê nezliyê sêd çe esto. Zelzelê hazar û newsed û şest û şeşanra tepîyara zafirê dewe amê evropa dê bî vila...
Tenzîmat
Tenzîmat (bi osmanî: تنظیمات) reformên laîk, lîberal û rojavayî yên li Împeratoriya Osmanî bûn ku di sala 1839an de dest pê kir û di 1876 de bi dawî bûn. Ew bi hewildanên cûrbecûr ji bo nûjenkirina Împeratoriya Osmanî û ewlekirina yekitiya axa xwe ya li hember tevgerên neteweyî yên navxweyî û hêzên êrîşkar ên derve, hate diyarkirin. Reforman di nav komên etnîkî yên cihêreng ên Împeratoriyê de osmanîzm teşwîq kir û hewl da ku pêla bilindbûna neteweperestiyê li Împeratoriya Osmanî rawestîne. Reform bûn sedema wekheviya kesên nemisilman û misilmanan û hevzayendîtî bi tanzîmatê rewa bû û tawankar nekirin.
Çivîka şeytanok
Çivîka şeytanok, çûkeke wîçwîçok e.
Antugnac
Antugnac, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Dîktepe
Dîktepe, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Zînê, Meznê
Zînê, gundekî bi ser navçeya Dolemerî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Celîle, Merîwan
Celîle gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Gûlika Veroj
Gûlika Veroj dewa kê giredayê navçeya Gimgimî a Muşiya.
Komelgeha Girbîş
Girbîş, komelgeheke wilayeta Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1986an de hatiye avakirin. Di sala 1998an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 301 kesan.
Polch
Polch, bajarekî navçeya (Landkreis) Mayen-Koblenzê li herêma Rheinland-Pfalz a Almanyayê ye.
Cinawira Gîlayê
Lawira Hîla (Heloderma suspectum), cureyekî qirtîşên ku li başûr û rojhilata DYA û Meksîkê dijî ye.
Qesrika Somaya Jêrîn
Qesrika Somaya Jêrîn gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Cinawira Gîlayê
Etîmolojî
Navê Lawira Hîla ji navê çema Hîla li Arîzona li Amerîkayê hatiye,ku ji mêjve ev çem bi Lawirên Hîla yê tijî bû. .
Qesrika Somaya Jêrîn
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 524 kes (93 malbat) bûn.
Cinawira Gîlayê
Xwarin
Lawira Hîlayê dikanê beq, qirtîş, balindeyên biçûk, mêş û mûr bixwe.
Nermalav
Nermalav an nivîsbarî bi kurtahî hindek rênumayî û firman in ko bi zimanê makîneyê ji bo kompyûterekê hatine nivîsîn û hişkalav (hardware) bi wan karê ko ji bo hatîye diyarkirin bi cih dikit. Nermalav parek ji bîrdank (memory) a komputerê ye. Mirov dikarit bê guhartina hişkalavî nermalavî biguhêrit û bi vî awayî karekê nû ji kompyûterê bixwazit bê hindê ko kompyoter bi awayekê nemazeyî ji bo hindê hat bit çêkirin. Bi berbelavî nermalav formekê algorîtmî e ko bi awayê zincîreka firmanên makîneyî dihêt hebûnê.
Bervajî pêkhatên fîzîkî ên kompyoterê, nermalav bernameyek e ko kompyoterê kare dikit erkekê nemaze bicih bikit. Hindek nermalav Nermalavên Karberî in, wekî bernameyek ji bo vewijartina peyvan (anko Word Processing). Hindek nermalav ên dî Nermalavên Dozenî (sîstem) in, wekî dozen ên bicihkirinê (Operating System) ko dibin navgînek di navbera hişkalavî û nermalavên dî da. Peyva nermalav bi vê ramanê ji bo cara pêşîn li sala 1957ê li aliyê Can W. Tûkî (John W. Tukey) ve hat bikaranîn.
Xurxurkê
Xurxurkê, gundekî bi ser navçeya Çinara Diyarbekirê ve ye.
Oudon
Oudon, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Vartik
Vartik, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Qerebazar
Qerebazar, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
Gûlika Dêrî
Gûlika Dêrî gundekî giredayê navçeya Gimgimê a Mûşê ye.
Aragon, Aude
Aragon, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Xoşo
Di gotar li ser Xoşo hene.
Qerece, Giyadîn
Qerece, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.
Çîqsor
Çîqsor (Tringa totanus), çûkekî beravî ye û wek ji nav jî dihê fehmkirin çîqsor e.
Şayes
Ser û pişta wî qehwoşkî, nawa wî spî, stû û sînga wî jî deq deqokî ne. Çîq û nikulê wî sor e. Bê brû ye û kloraka çavê wî spî ye.
Parêzî
Xwarina wî kurmik, mêş, kêzik û hwd e.
Belavbûn û jîngeh
Li nav ripin û heriyên beravan dihê dîtin.
Elxeçîn (gundistan)
Gundistana Elxeçîn navê herêmeke gundistanî ye li Çeram (bexş) ku bi Şaristana Çeram ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê.
Germik, Xinûs
Germik, Germîk, gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ve ye.
Berwarî Bala
Berwarî Bala navê hozekê ye.
Berwarî Bala ji 75 gundan pêk tê. Devera Berwari Bala dikevite ser sinorê parêzgeha Duhokê. Hozên dikevine ser sinorên Berwarî Bala ev in: Gulî rojhelat, Doskî başûr, Mizûrî dikevine rojavayê devera Berwarî Bala û kurdên bakur jî dikevine bakurê devera Berwarî Bala.
Di sedsala 20an de du begên navdar ên Berwarî Bala Reşîd Beg û Mûsa Beg bûn.
Leingarten
Leingarten bajarokekî navçeya (Landkreis) Heilbronnê ya herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Bajarê Qedexe
Bajarê Qedexe ji destpêka Xanedana Ming heta dawiya Xanedana Qing 'ê qesra împeratorîya Çîn'ê bû. Li nîvê Pekîn'ê dimîne û niha mîna Qesra Mûzeyî tê bikaranîn. Di navbera salên 1406 û 1420'an de hatîye çêkirin. Bi 980 avahiyên bermahî re xwedî 8,707 mezela ye û 720,000 metre çarqoşeye ku ji aliyê UNESCO ve di sala 1987'an de cihê firehtirîn yê mîratî ya çandî hatiye pejirandin.
Gardsjøen (Sør-Varanger)
Gardsjøen (Sør-Varanger), goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol bi qasî 8 kîlomêtreyan dikeve başûrê gundê Grense Jakobselv û bilindahiya ji asta deryayê 80 mêtre ye.
Logny-lès-Aubenton
Logny-lès-Aubenton, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Poşte Zîlayî (gundistan)
Gundistana Poşte Zîlayî navê herêmeke gundistanî ye li Serfaryab (bexş) ku bi Şaristana Çeram ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê.
Porta Westfalica
Porta Westfalica (Stadt), bajarekî navçeya (Landkreis) Minden-Lübbeckeê li herêma Nordrhein-Westfalen a Almanyayê ye.
Çalîsor, Merîwan
Çalîsor gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Merîwanê ye.
Komelgeha Azadî 1
Azadî 1, komelgeheke wilayeta Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1987an de hatiye avakirin. Di sala 1998an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 750 kesan.
Dûniq
Dûniq, gundekî ser bi navenda bajarê Serab li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Pégairolles-de-l'Escalette
Pégairolles-de-l'Escalette, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
Devneşa
Devneşa', gundekî bi ser dêhistana Miyankûhê ya şaristana Deregezê ya parêzgeha Xorasana Rezewî ve ye. Di gund de zimanê kurmancî tê axavtin. serjimarî 2007: 12 malbat; 42 kes.
Pégairolles-de-l'Escalette
Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:
Devneşa
Gundên Kokan(3 km) Erebawat (3.4 km) Qulcix(10.3 km) Derwendî jêr (2.8 km) li derdora wê ne.
Qilçixê
Qilçixê (bi tirkî: Aydınpınar), taxeke ku bi ser navçeya Gimgima Mûşê ve ye.
Nivîskarê kurd Zeynel Abidîn Han li Qilçixê hatiye dinyayê.
Argeliers
Argeliers, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Paimbœuf
Paimbœuf, komuneke li departementa Loire-Atlantiqueya Fransayê ye.
Xera
Xera, gundekî bi ser navçeya Dolemerî ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Xomlar
Xomlar, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Rebîze
Rebîze, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).
Serfaryab (gundistan)
Gundistana Serfaryab navê herêmeke gundistanî ye li Serfaryab (bexş) ku bi Şaristana Çeram ve girêdayî ye. Herêm dikeve nav parêzgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed ya Rojhilata Kurdistanê.
Selîm Biçûk
Selîm Biçûk nivîskar û helbestvanekî kurde.
Pörnbach
Pörnbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Pfaffenhofen li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Selîm Biçûk
Selîm Biçûk di sala 1960î li gundê Otiljaê li Başûrê Rojavaya Kurdistanê ji dayîk bû. Wî xwendina xwe ya destpêkê li gundê Tilxatûn û Otilce, xwendina navîn li Tirbespîyê û di sala 1987an de beşê hiqûqê Zanîngeha Şamê temam kir.
Dawiya sala 1990î derket Ewropa û heta niha li Elmanya dijî.
Qesûr
Qesûr gundekî ser bi navenda bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 639 kes (133 malbat) bûn.
Golker (futbol)
Golker an jî Qalevan, yek yarîkerê di fûtbolê da, li herî paş de radiweste û yekem erka parastina netêketiya goga li dergeha desteya xwe dike. Di nav golkerîyê de li qada dergehê de destnedayî ye. Bi sînordariyê di hebûna nav Qada cezayê de, yek yarîkerek bi rêzika destdana gogê ye. Eger golker seqet bibe, lîstik disekine û başkirin di nav qadê de pêk tê.
Golker, bi piranî b kurt kirina GK (Îngilîzî golker: goalkeeper) tê zanîn. Hejmara formayê, bi gelemperî 1 e. Daxuyaniya IFFHSê ya herî dawî, got ku golkerê herî baş di desteya Real Madrid de xwekirina forma Iker Casillas e.
IFFHS Golkerên sedsalê
Ji aliyê IFFHS di 21. sedsal (2001–2011) de lîsteya golkerên herî baş:
IFFHS Golkerên salê
Ji aliyê IFFHS de her sal bijartîyên golkerê herî baş:
Longpont
Longpont, komuneke departmena Aisne a li herêma Hauts-de-Franceê ye ku li aliyê bakurê Fransayê ye.
Berazê kedî
Berazê kedî (Sus scrofa domestica), binecureyekî berazên kovî ne. Mirovan bi hezaran sal berê beraz kedî kirine. Ji beraza mê re madek, ji ya nêr re yekane û ji çêlikên wan re jî dibêjin kudik.
Mîkronetewî
Mîkronetewî carna ji bo ku wek welatekî model an jî projeyeke welatê nû, hêzeke ku îdia dike ku dewleteke serbixwe an dewleta di heman demê de ji aliyê hikûmetên cîhanê yan jî rêxistinên mezin ên navnetewî de naskirî ne.
Mîkronetewiyên welatên xeyalî û ji cureyên din ên komên civakî yên emekdar in (Wek abor-gundên, kampûs, eşîr, tîre, mezheb, û komeleyên civaka rûniştinê) ji aliyê derbirîna fermî, bi israriya heta ku eger naskirin û ji serdestiya li ser hinek xaka fîzîkî ne. Çend mîkronetewiyan zîv, alan, pûlên posteyê, pasaport, madalya, û tomarên din weşandin. Van tomaran bi kêm caran li derveyî civaka xwe bi xwe qebûl kirin, lê dibe ku wek ji bo komkirina peran an komkirina bi heyecan bên firotin.
Zûtirin mîkronetewiyan zanîn ku ji destpêka dîroka sedsala 19'an de ne.
James Monroe
James Monroe (jdb. 28ê nîsanê 1758 li Westmoreland County, Virginia, (wê demê koloniya Brîtanyayê bû); m. 4ê tîrmehê 1831 li New York City, DYA), pêncem serokdewletê DYAyê bû (1817–1825).
Jiyan
Monroe ji ber şerê azadiyê dawî li xwendina xwe ya dadê dide. Tevlî şoreşê dibe. Du sal şûnde dîsa dest bi xwendinê dike. Sala 1782 dibe endamê komîsyona dadê ya civîna Virginiayê. 1790 heya 1794, ew senator e. 1794 heya 1796 dibe balyozê Parîsê.
1799 heya 1802, parêzgarê Virginiayê ye. Sala 1803 dîsa dişînin balyoziya Fransayê, tevlî bazariyên Dewrkirina Luisianayê (1803) dibe. 1810 dîsa dibe parêzgarê Virginiayê û sala 1811yê jî di hikûmata James Madison de dibe wezîrê karê derve. 1816 jî dibe serokdewlet. "Amerîka ya amerîkayiyan e", bangewaziya wî ye ku îro jî tê bilêvkirin. Bi tundî li dijî hebûna koleyan derdikeve.
Richard Nixon
Richard Nixon (bilêvkirin:Rîçard Nîkson), siyasetmedarekî Amerîka ye ku ji sala 1969 heya 1974ê serokdewletê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê bû.
Alsheim
Alsheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Alzey-Wormsê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Garsjøen
Garsjøen, goleke di nava sinorê parêzgeha Finnmarka Norwêcê de ye. Gol bi qasî 15 kîlomêtre li bakurê rojavayê gundê Bugøyfjordê cih digire û bilindahiya ji asta deryayê 250 mêtre ye.
Bûstan (nahiye)
Bexşê Bûstan, yek ji herêmên ku bi Şaristana Başt ve girêdayî ye. Herêm dikeve parezgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed a Rojhilata Kurdistanê.
Sam Smith
Samuel Frederick Smith (z. 19 Gulan 1992) stranbêj û strannivîserek îngilîz e.
Piştî ku di Cotmeha 2012-an de bi pêşandana single a Disclosure-yê "Latch", ku di Tabloya Singles a UK-ê de di jimareya yanzdehemîn de derketibû pêş, ew di pey re bi strana "La La La" ya Naughty Boy hat nasîn, ku bû strana number-one. Di Kanûna 2013-an de, Smith ji bo Xelata Hilbijartinê ya Rexnegirên Brîtanî ya 2014-an û anketa Dengê 2014-ê ya BBC-yê hate berbijar kirin, herduyan jî bi dest xist.
Albuma yekem a stûdyoyê ya Smith, In the Lonely Hour, di Gulana 2014-an de li Capitol Records UK hate derxist. Single a sereke ya albûmê, "Lay Me Down", berî "La La La" hate berdan. Duyemîn single a albûmê, "Money on My Mind", bû number-one a duyemîn li Brîtanyayê. Single a sêyemîn, "Stay with Me", di qada navneteweyî de serketî bû, li Keyaniya Yekbûyî di rêza yekê de bû û di rêza duyemîn de di Billboard Hot 100 ya Dewletên Yekbûyî de bû, di heman demê de stranên paşîn "I'm Not The Only One" û "Like I Can" gihîştin top ten li Brîtanyayê. Albûmê çar xelat standin, di 57emîn Xelatên Grammy yên salane de, di nav de Albuma Dengê Pop ya Baştirîn, Hunermendê Nû ya Herî Baş, Qeyda Salê, Strana Salê, û namzedên Albûma Salê û Performansa Solo ya Baştirîn Pop.
Ji bo strana Smith û Jimmy Napes "Writing's on the Wal l", mijara fîlma James Bond Specter (2015), wî Xelata Golden Globe û Xelata Oscarê ji bo Strana Herî Baştirîn Orjînal wergirt. Duyemîn albûma stûdyoyê ya Smith, The Thrill of It All, di Mijdara 2017-an de hate derxist û di rêzên albûmê yên Keyaniya Yekbûyî û Dewletên Yekbûyî de debut kir. Singla sereke, "Too Good at Goodbyes", li Keyaniya Yekbûyî û Awistiralya gihîşt jimareya yekê û li Dewletên Yekbûyî jî hejmara çaran. Piştî strana 2018 "Promises" bi Calvin Harris re, ku di rêza yekê de li Keyaniya Yekbûyî bû, Smith di sala 2019-an de bi Normani re "Dancing with a Stranger" derxist, ku li Brîtanya û Dewletên Yekbûyî gihîşt top ten û di Xelatên Brit 2020 de ji bo Strana Salê hate berbijar kirin; digel "How Do You Sleep?", ku di albûma xwe ya sêyemîn, Love Goes (2020) de cih digire. Di sala 2022-an de, strana Smith "Unholy" bi Kim Petras re, ji albûma çaremîn a Smithê ya Gloria (2023), bû yekem single a number one li Dewletên Yekbûyî.
Axwêran, Têrcan
Axwêran, gundekî girêdayê navçeya Têrcan a Erzînganê ye.
Famîleya tirşoyan
Famîleya tirşoyan (Polygonaceae) famîleyeke riwekan e. Di koma mêxikan (Caryophyllales) de cih digire. Li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Riwekên wê pirranî giha ne, hin ji wan jî devî, dar û lavlavk (leflefok) in.
Cinsên famîleyê
2 binekomên vê famîleyê û 43 cins, 1110 jî cureyên wê hene:
Kundê spî
Şayes
Dirêjiyê kundê spî heta 35 cm digihê. Bi taybetî, li Başûrê Kurdistanê dihêt dîtin.
Korsîka
Korsîka (bi korsî: Corsica, ) girava çarem a herî mezin a ji pê Sîcîlya, Sardînya û Kîpros re di Derya Navîn de ye.
Korsîka yek ji 26 navçeyên Fransa ye. Lê otonomiyê giravê Korsîka gorî otonom navçeyên dinên Fransa hinekî lawaz e. Yanê ew hinekî din serbixwe ye. Napoleon Bonaparte li Korsîka hatiye dine.
Erdnîgarî
Korsîka ji girava Sardînya bi Tengava Bunifaziuyê vediqete. Hin bajarên xwe yên mezin Aiacciu, Bastia, Corti û Sartè ne.
Dîrok
Korsîka heta 237 b.z. de derbaza Împeratoriya Romayê bû di bin destên Kartacayan de bû. Ew heta 430 p.z. de ji aliyê vandalan hat dagirkirin, dest romayan de ma. Ew di 522an de derbaza Bîzans bû. Pê Bîzansan re ereb, Lombard û bi dawî di 1282an de derbaza Genovayê bû. Ew navbera 1296-1434 Aragonê û navbera 1553-1559an de Fransayê kergar kir jî, ew heta di 1768an de Genovayê ew firota Fransa ew bin destên Genovayê de ma.
Pasquale Paoli (1725-1807), generalekî korsîkayî, ji bo serxwebûna Korsîka pêşin hembera Genovayê ji pê re jî hembera Fransê serîhilda. Lê ji pê Genovayê girav 1769an de firota Fransa, fransiyan girav dagir kir û Pasquale Paoli hat mişexta Londra kirin.
Napoleon Bonaparte di 1769an de li Korsîka hate dinê.
Lehiya Zanklî
Lehiya Zanklî, navê lehiyekê ye ku li gorî pisporên erdnas 5,33 milyon sal berê bûye sedema vetijekirina Deryaya Navîn. Her çiqas dibe ku beriya lehiyê jî qismî girêdanên bi Okyanûsa Atlantîk re hebe jî vê lehiyê krîza şoriyê ya serdema Messînî bi dawî anî û Deryaya Navîn bi Okyanûsa Atlantîk ve ji nû ve girê daye. Ji nû ve girêdana destpêka Serdema Zanklî nîşan dide.
Li gorî vê modelê, ava ji Okyanûsa Atlantîkê ji nû ve hewza ziwabûyî di Tengava Cîbraltarê ya îro re dagirtiye. Deryaya Navîn û baskê deryayê bi piranî di heyamekê de ku tê texmînkirin di navbera çend meh û du salan de bi ava Lehiya Zanklî tije bûye. Dibe ku bilindbûna asta deryayê di hewzeyê de di nav rojek de carinan gihîştiye bilind bûna 10 mêtre yê. Li ser bingeha taybetmendiyên erozyona ku heya demên nûjen di bin nîzama Pliyosen de hatine parastin, Garcia-Castellanos et al., texmîn dikin ku av bi leza herikîna zêdetirî 1 kîlometre herikî ye û herî zêde 100 milyon metre kûp di çirkekê de, bi qasî 1000 carî ji herikîna Çemê Amazonê ya îro ye, herikiye hewza Deryaya Navîn. Lêkolînên li ser avahîyên binerdî yên li Tengava Cîbraltarê nîşan didin ku kanala lehîyê hêdî hêdî ber bi binê hewzeyê ve daketiye.
Azam Ali
Azam Ali (bi farisî: ‏اعظم علی‎, Azam Alî) stranbêjeke îranî ye ku di 1970î de li Tehranê (Îran) ji dayika xwe bûye û nuha li Kanadayê dijî.
Konrad Duden
Konrad Alexander Friedrich Duden (jdb. 3ê kanûna paşîn 1829 li Lackhausen, navçeyek niha ya Wesel; m. 1ê tebaxa 1911 li Sonnenberg) mamosteyê dibistana amadeyî ya Prûsî-Alman bû û wekî fîlolog û ferhengnas derket. Konrad Duden ferhenga rastnivîsê ya almanî ku navê wî, Duden e, çêkir û bi vî rengî di dawiya sedsala 19an de li herêma almanîaxêv pêşkeftina rastnivîsîna yekreng bandor kir.
Azam Ali
Kurtejiyan
Şoreşa Îslamî ya Îranê jiyana wê û ya hemwelatên wê bi tevahî diguhêrîne. Êdî ew û malbata wê dizanin ku ewê nikaribin vegerin welatê xwe. Digel vê rastebîniyê dayika wê di sala 1985an de biryar dide ku tev malbatê koçî Kalîforniya (DYA) bikin. Di wê demê de Azam hê keçeke 15 salî ye. Ji vê rojê pê ve ew jiyana xwe diyarî hunerê dike û fêrî santûrê dibe, bo ku karibe xebatên xwe yên li ser muzîka farisî û hindî firehtir bike. Bi vî havî Azam, ya ku heta neha bi xwendina kilaman xwe dabû hunerê, êdî dest bi leystina enstrumanên çandî yên oryantal dike û bi alîkariya mamosteyê farisî Manoocher Sadeghi giraniyê dide santûrê. Mamoste Sadeghi 8 sal perwerdehiya santûrê dide Azam Alî, lê Azam êdî fehm dike ku ew nikare tenê bi rêya santûrê hemû hestên xwe bîne ziman.
Konrad Duden
Jiyana wî
Konrad Duden kurê duyemîn ê xwediyê axê (Gut Bossigt), dirûnkerê rahîb û karmendê rêhesinê Johann Konrad Duden (1802–1885) û jina wî Juliane Charlotte bi navê keçiktiyê Monjé (1810–1883) çêbû. Duden di 21ê Çile 1829 de li Mathenakirche ya Protestan a li Wesel hat noqkirin û salên ewil ên jiyana xwe li Lackhausen, cihê jidayikbûna xwe, derbas kir. Di 1833 de malbata wî digel wî koçî bajarê kevnar Wesel kirin. Konrad Duden piştî xilaskirina Dibistana Hemwelatiyên Bilind a Dibistanan û Dibistana Zanyaran a li Wesel di 1846 de, li Zanîngeha Rheinische Friedrich-Wilhelms Bonn çar nîvsalên dîrokê, fîlolojiya Alman û klasîk xwend. Li wir beşdarî yekîtiya xwendekaran Bonner Wingolf bû.
Azam Ali
Kurtejiyan
Rojek di dema waneyê de mamoste cara ewil guhdarî dengê wê dike û wiha rastî potansiyela dengê Azam dibe. Sadeghi dixwaze ku bila Azam êdî girainyê bide dengê xwe jî. Bi pêşniyariya mamoste Sadeghi Azam hewl dide dengê xwe binase. Azam êdî perwerdehiya strankirinê distînê û wiha xwe di kilamgotina klasîk, hindî, farisî û Ewropaya Rojhilat xwe pêş dixe. Armanca Azam ev e ku bila mirov bi rêya stranan hemû sînorên ol, ziman, erdnigarî û siyasetê derbas bike û nêzî hev bibe, ji ber ku ew dengê mirovan weke enstrumaneke pîroz û xurt dibîne.
Konrad Duden
Girêdan
.
The Walking Dead
The Walking Dead navê rêzefîlmeke amerîkayî ye ku mirov dikare wek "Miriyên gerok" jî wergerîne ser kurmanciya kurdî.
Ev rêzefîlm wek rêzefîlmeke tirsê ji hêla Frank Darabont ve hatiye çêkirin. Di rêzefîlmê de Andrew Lincoln rola serekî ya bi navê Rick Grimes dilîze, ku karê Rick polîs e. Ew bi sedema bûyereke trafîkê birîndar dibe û dikeve nexweşxaneyê lê gava hişên wî dizivirin dibîne ku dinya ji zombiyan pir bûye.
The Walking Dead di 10 çiriya pêşîn a sala 2010an li ser kanala AMC di Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê hat nîşandan.
Zincîrên Xelekên 1 (2010)
Gotara sereke: The Walking Dead (demsala 1) Çîroke vî filmî dest pê dike, ku kesekî bi navê Rick Grimes, Rick Grimes ew kese ye, yê di fîlmê de qehreman, Rick, bi hevalê xwe Shane re polîs in, di qezeyekê da Rick birîndar dibe û bêhişê dimîne, gava hişê Rick dizivirrin, Rick dibîne ku ew yê li nexweşxaneyê ye û ji bilî wî kesê dî li nexoşxaneyê de nîne, paşî jê dizane ku cîhan ya tijî zombiyan bûye, her yekser Rick dixwaze biçe da ku bizane jin û kurên wî di jiyanê de mane yan jî mirî ne, Rick ji aliyekî ve lê mala xwe digire û ji aliyekî din ve jî şer di gel Zombiyên Mirovxwer dike, di wan xelleka de fîlm wesa berdewam dibe hate dawiyê de hevalê wî Shane lê xaiyn dibe.
Xelekên Zincîr 2 (2011–12)
Di Xelekên Zincîr 2 de çend diçe dijiminatiyê di nav Rick û Shane de mizintir dibe, Rick di dawiyê de neçar de be Shane bikuje.
Sille
Sille (bi grekî: Silene) gundekî geştiyarî û dîrokiyê li bajarê Qonyeyê ye ku heta sala 1922an yewnanî û kapadokî lê jiyan kirin e. Gund 7 kîlomêtre li dûrî bajarê Qonyayê û di nava geliyê çemê biçûk a Silleyê de hatiye avakirin.
Dîrok
Sedema vî hevjiyana aştiyane Mewlana Celaledînê Rûmî bû. Celaledînê Rumî di wî demê de bû şahidê mûcîzeyek ku li manastirê Xiristiyanên Ortodoks ên nêzê Saint Chariton qewimî. Bi zimanê tirkî niha ji manastirê re  tê gotin û ev nav tê wateya "Manastira Spî". Celaledînî Rumî di hundirê Dêra Hagios Xariton de mizgeftek piçûk çêkir. Di wî demê de ev jî balkêş bû ku Mewlane Celaledînê Rumî helbestên Grekî bi karanîna tîpên Erebî-Tirkî nivîsî û gundiyên Sille yên Grek bi karanîna Alfabeya yewnanî helbestên tirkî nivîsandine. Ev awayê nivîsandinê li herême belav bû û bi gelemperî wekî nivîsandina tirkiya karamanî dihat zanîn.
Mewlane ji tirkan xwest ku tu carî zirarê nedin Yewnanên gund, û peywira paqijkirina goran dida gundiyên Yewnanî. Tirkan jî rêz ji daxwazên Mewlane re girtin û gotinên wî dianîna cih. Di demên dijwar de, gelek ferman ji aliyê Sultan ji tirkên Qonyeyê re hatin şandin, ku soza wan a ku zirarê nedin gundiyên Sille dianî bîra wan. Ji ber van sedeman hevjiyana Grekên Sille bi Tirkan re bi aştî ma û gundiyan karî ku heşt sedsal hem zimanê xweya Grekî ya xwemal û ola Xiristiyanên Ortodoks biparêzin.
Di danûstandinên nifûsê yên di navbera Yewnanistan û Tirkiyeyê de (1923), Tirkiye û Yewnanistan biryar dan ku nifûsê li ser bingehê olî veguherînin. Piştî sala 1924an hemî niştecihên Grek gund terikandin.
Niha gund tê parastin û xebatên nûkirinê ji bo parastina warê olî û tûrîstîk tê meşandin.
Bertreville
Bertreville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Qapûzan
Qapûzan, gundekî bi ser navçeya Giyadîna Agiriyê ve ye.