cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Îbrahîmê Mewsilî
Mewsilî yekemîn stranbêjê cîhana misilmanan tê zanîn. Ziryab di bin bandora wî de maye.
Îbrahîm Mewsilî bavê Îsheq Mewsilî ye.
Famîleya kundiran
Famîleya kundiran, famîleya dolmikan (Cucurbitaceae), ji koma kundirawayan (Cucurbitales) famîleyekê riwekan e. Ji cihên germ hez dike. 100 cins, 850 cureyên riwekên vê famîleyê hene. Li Kurdistanê çend ji vana digihên, çandiniya kîjanan tê kirin, ne diyar e, lewra statîstîkên Kurdistanê ne di destên kurdan de ne û sazî, dezgehên kurdan jî xwe ji xebatên wiha dûr digirin.
Hin cureyên wê salane, hin jî pirrsalane ne. Giyayên leflefok, lemlemok (ango lem davêje, xijende ye) in, hin ji wan li deviyan digihên.
Sliders (rêzefîlm)
Sliders sernavê rêzefîlmekî honaka zanistî yê amerîkî ye ku di salên 1995 heta 2000 de ji aliyê pargidaniya fîlmê Universal Studios ve dihat hilberandin. Rêzefîlm derbarê grûpekî rêwî de ye ku di nav cîhanên  hevhesû de  seredan dikin.
1099
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Şerayi' Cinubî
Şerayi' Cinubî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Revest-du-Bion
Revest-du-Bion, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Altûntaş
Altûntaş gundekî Aşqelaya Erzîromê ye.
Gale Storm
Josephine Owaissa Cottle (z. - m. ), zEw weka profesyonelî Gale Storm tê nas kirin, lîstikvan û stranbêjek Amerîkî bû. Ya ku di du bernameyên televîzyonê yên navdar de yên 1950-an de, My Little Margie û The Gale Storm Show de lîst.
.po
Bernameyên ku formata po bi kar tînin poEdit, Pootle û Rosetta ne.
Enver Paşa
İsmail Enver, bi navê Enver Paşa (22ê sermawezê 1881 - 4ê tebaxa 1922an) efserê leşkerî, şoreşger û sûcdarê şer ê osmanî bû ku yek ji sêyan sêyemiya dîktatoriyê ya bi navê "Sê Paşa“ (Bi Talat Paşa û Cemal Paşa) li Împeratoriya Osmanî.
Tongliao
Tongliao, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Inner Mongoliayê de cih digire.
Enver Paşa
Enver endamê Komîteya Îttîhat û Terakkî (CUP) bû, rêxistineke Tirkên Ciwan ku li dijî desthilatdariya mutleq a Abdulhamîdê II. Di sala 1908an de pêşengê Şoreşa Tirkên Ciwan bû ku Destûra Bingehîn û demokrasiya parlementerî li Împaratoriya Osmanî ji nû ve ava kir û bi Ehmed Niyazî re weke “şoreşê qehremanan” hate binavkirin. Lêbelê gelek qeyranên li Împaratoriyê di nav wan de Bûyera 31ê Adarê, Şerên Balkanan û şerê desthilatdariyê bi Partiya Azadî û Lihevkirinê re Enver û Îttîhatparêzan ji pirrengiya siyasî bêhêvî kirin. Piştî derbeya Osmanî ya sala 1913an ku CUP rasterast anî ser desthilatdariyê, Enver Paşa artêşa Osmanî xist bin kontrola xwe û bû (4 Çile 1914) Wezîrê Şer, Talat jî desthilatdariya hikûmeta sivîl girt.
Tongliao
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 3.139.153 kesî
Enver Paşa
Jiyan û Siyaset
Eslê bavê Enver tirk bû û dê xwe (bi nav; Dilara Xatûn) wekî bi alban bû. Lê gorî Şuhnaz Yilmaz û hinêk din, ew bi esle xwe Gagawiz Tirk  ê û him peşbinîyan ya din tê gotîn ku diya xwe ji Gelê Teterên Krîmê ye.
Weke wezîrê şer û serfermandarê giştî yê defakto (tevî ku rola wî wekî cîgirê serfermandarê giştî yê, ji ber ku Sultan bi fermî sernavê xwe girtibû), Enver Paşa yek ji kesayetên herî bi hêz ê hikûmeta Osmanî bû. Qiralîyet. Enwer Paşa di Şerê Sarikamişê de êrîşeke felaket li ser hêzên rûsan kir û pişt re ermenî bi têkçûna xwe sûcdar kir. Digel Talat, ew yek ji sûcdarên sereke yên Qirkirinên Dereng ên Osmanî bû  û ji ber vê yekê ji mirina 800,000 û 1,800,000   berpirsyar tê dîtin. Ermenî, 300.000 Asurî û 750.000 Yewnanî. Piştî têkçûna Şerê Cîhanî yê Yekem, Enver tevî Îttîhatparêzên din ên pêşeng ji Împeratoriya Osmanî reviya. Dadgeha Leşkerî ya Osmanî Enver Paşa û Îttîhatparêzên din mehkûm kir û ji ber ku Împaratorî xistine nav Şerê Cîhanê yê Yekem û organîzekirina qetlîamên li dijî Yewnan û Ermeniyan, cezayê darvekirinê da wan. Enver dawî li Asyaya Navîn anî û li wir bi pêşengiya Serhildana Basmaçî ya li dijî Bolşewîkan hate kuştin. Di sala 1996an de, termê wî li Tirkiyê ji nû ve hat definkirin û ji aliyê serokomarê wê demê yê Tirkiyê Suleyman Demirel ve hat rehabîlîtasyon, ku wî jî pesnê wî û alîkariyên wî yên di neteweperestiya Tirkiyê de da. Di sala 2020an de, piştî Şerê Qerebaxê yê duyemîn, serokkomarê niha Recep Tayyîp Erdogan pesna rola Enver Paşa di Şerê Cîhanê yê Yekem de da.
Di dirêjahiya kariyera xwe de ew bi sernavên her ku diçûn bilindtir dihat nas kirin her ku di refên leşkerî de bilind dibû, di nav de Enver Efendi, Enver Bey , û di dawiyê de Enver Paşa, "paşa" ku navê rûmetê yê efserên leşkerî yên osmanî ye, li ser bilindkirina pileya Mîrlîva (serleşker) wergirt.
Mîr Cefer Baxirov
Mîr Cefer Baxirov(17 îlon 1896-7 gulan 1956) yek ji siyasetmedarên tirkê azerî ye. Di Komara Sosyalîst ya Sovyet ya Azerbaycanê de rêbereke sîyasî bû. Di avakirina Komara Kurdistanê de rola wî ya baş an xerab hebû.
Fermûar
Fermûar, zirkaş ji teknîkeka bo qefaltina, girtina bestiran tê bikaranîn re, dibêjin. Pirranî di cilûbergan de tê bikaranîn. Bêje ji fermoir a fransî tê ku di wateya mifteyê de ye. Bi qefaltina sako, qapûtan, bo vekirina bindoxînan dema pêwîstî bi avdestxaneyê hat di pantolan de hwd tên bikaranîn.
Bi navê Whitcomb Judson deranderekî Amerîkayî ev derxistiye (sala 1891). Îro di gelek tekstîlên dekorasyonê û kincan de tê bikaranîn û gelek cureyên wê hene.
Po (çem)
Po çemeke mezin di bakûra Îtalyayê ye.
Aremberg
Aremberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Qazî agirî
Qazî gundekî girêdayî navenda Agiriyê ye. 13 km an nêzîkî bajêr e. navê vî gundî yê tirkî Kazlı ye, Nistecîhên gund hemû jî kurd in. Vî gundî de gelek mirovên welatparêz hene ji wan dudu jî serokê şaredariya Agiriyê yê berê Huseyin Yılmaz e, yê din jî nivîskarê rojnameya Azadiya Welat Yaşar Eroglu ye nehtecîhên kurd piranî êla (eşîr) redkî ne redkî jî girêdayî konfederasyona zîlî ne hin ciyan jî redka ra bekirî tê gotin. berê gundre tîren jî çûye li mixabim piştî hatina tirka tîren hatîye rakirin.
gund de serîde du (2) malên mezin hene mala tirşik mala silo (siloler)
cîhên gund yê girîng newala cinna,çayîra çalê, bicix, lîça mezin, lîça piçûk, newala biziyê, kevrê spî, şorik, hindera bendê, pala xerayî. {{Bajar û gundên Qerekose-Qerekilîseyê}
Tajban, Bane
Tajban gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Ditzingen
Ditzingen, bajarekî navçeya (Landkreis) Ludwigsburgê li herêma Baden-Württemberg ya Almanyayê ye.
Aiglsbach
Aiglsbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kelheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Gore
Ji bestirê (qumaş) ye ku di fabrîkên tekstîlê de tên hilberîn. Berê mirovan direfandin, diristin, heger biqetiyan yan qul biban, bi pîneyan vediçinîn. Niha bi dehan cureyên goreyan hene. Di zimanê farisî de gorab dibêjin ku ev bêje derbasê romî (tirkî) û hin zimanên balkanî jî bûye.
Li Kurdistanê bi dehan cureyên goreyan dihatin refandin, ristin, çêkirin. Goreyên bi kurdan ên bi destan hatine refandin. di cîhanê de navdar in. Li Bakurê Kurdistanê bi taybetî li herêmên Xerzan, Tolhildan, Dêrsim û Botanê goreyên bêhempa dihatin refandin. Niha ev destkarî kêm bûye, lewra goreyên fabrîkan him bo cure armancan e, him jî çêkirina goreyan dem û kedê dixwaze.
Dîroka goreyê
Dîroknasên ewropayî derketina goreyan heya romayiyan dişopînin û di zimanên wan de bêjeya goranî herwija ji soccus a latînî tê. Soccus di wateya pêlavan de jî dihatibûye bikaranîn. Pirr berê jî mirovan gore çêdikiribûne.
Heya serdema 16. li Ewropayê gore pirranî yan di dirûvê pêlavan de bûne yan jî bi devlingên pantolan ve girêdayî bûne.
Sam Rockwell
Sam Rockwell (jdb. 5ê sermaweza 1968an) lîstikvanek amerîkî ye.
Wî di 10 saliya xwe de di fîlma televîzyonê ya Clownhouse (d. Francis Ford Coppola) de dest bi lîstikvaniyê kir. Piştî ku di çend rêzefîlmên televîzyonê de xuya bû, di sala 1994an de bi reklamek ji bîraya Miller Ice re navdar bû û dûv re, rê li cîhana fîlimê girt. Ew bi taybetî bi karakterê "Bill Wharton", girtiyek psîkopatîkî di fîlma Green Mile de navdar e. Rockwell, ku di Galaxy Quest (1999) de jî xuya bû, ango piştî 10 saliya kariyera xwe ya lîstikvaniyê, bi taybetî piştî fîlimê Confessions of a Dangerous Mind (2002) serkeftin bi dest xistiye.
Jiyanâ û perwerde ya wî
Rockwell di 5 Mijdar 1968an de, li Daly City, California ji dayik bû. Ew tenê zarokê, lîstikvan Pete Rockwell û Penny Hess e. Piştî hevberdana wan dema ku ew pênc salî bû, ew ji aliyê bavê xwe ve li San Franciscoyê hat mezinkirin û havînên xwe, bi diya xwe re li New York'ê derbas kir. Di 10 saliya xwe de; wî bi bi diya xwe re, di xêzek komedî ya pêşkeftî ya "Gundê Rojhilatê de Humphrey Bogart" lîstinek kurt çêkir.
Wî bi Margaret Cho û Aisha Tyler re dest bi dibistana navîn li Dibistana Hunerî ya San Francisco kir, lê dîplomaya xweya lîseyê ji Urban Pioneers, dibistanek alternatîf a bi şêwaza Outward Bound wergirt. Rockwell diyar kir, "Min tenê dixwest ku ez bi keçên bedew re hev bibîm, bi keçan re flortê bikim, biçim şahiyan." Dibistan alîkariya wî kir ku ji nû ve berjewendiya performansê werbigire. Piştî ku di sala xwe ya mezin de di filmek serbixwe de xuya bû, ew çû New York'ê da ku kariyera lîstikvaniyê bişopîne. Dû re ew beşdarî Bernameya Perwerdehiya Lîstikvanê Profesyonel li Studio William Esper li New York bû.
Ehweiler
Ehweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Ageş
Ageş, agaş, agij yek ji dêvên mîtolojiya kurdî û Îranê de cih digire ye. Dêveke mê ye û navê wê di îraniya kevn de, ango di zimanê avestayî de tê wateya "nezerî, awir, çavîniyê".
Ageşê bi awirên xwe yên tûj, mirov nezerî dikir. Kesên çavînî bûn, bi nexweşiyên curbecur diketin, qeza û bela dihatin serên wan, heya bigire dimirin jî. Zerdeşt pêxember bi van peyaman dixwest bêje, "heger tu bi xwe bawer nebî, zana nebî, tenduristiya xwe baş xwedî nekî, bi gotin û eqilên nezanan tevbigerî, yek awirek jî dikare ziyanê bide te. Lewra te xwe bêhêz kiriye".
Ageş jî ji heft dêvên sereke yên Zerdeştiyan bo temî û perwerdekirinê bikardianîn bû.
Mir Multimedia
Mir Multimedia şîrketeke mezin a muzîka Kurdî ye û di sala 2008'an de weke yek ji şîrketên ewil ên muzîka kurdî hate damezirandin. Herwiha, di nava civata kurd de Mir Multimedia bi nav û deng e.
Hunermend
Mîr Multimedia heta neha bi gelek hunermendên nas ên hunera kurdî re hevkariyê kiriye û ji gelek hunermendên Kurdistanê re album kişandiye. Endamê Hunermendên di Mir Multimedia
Çend hunermendên ku bi hevkariya Mir Multimedia re albumên xwe derxistin piyasê:
Çavkanî
|Malpera Mir Multimedia
1096
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Aqdaş
Aqdaş, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
1096
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Êşma
Êşma, ahişma, xişma (avestayî: „gerûşe, xezeb, xişm“) navê dêvek e ku di mîtolojiya kurdî de jî cih digire. Di pirtûka pîroz a Zerdeştîtîyê Avestayê de derbas dibe. Bi îraniya kevin (zimanê gelên îranî berê diaxivîn, bingeha kurdî, farisî ûêd) jê re eşm digotin. Îro di kurdî de ev peyv wekî xişm cih digire.
Karakterê vê dêvê di çanda Cihû de heye. Jê re aşmedayî (bi latînî Asmodaeus) dibêjin. Derbasê xrîstiyaniyê jî bûye. Tê zanîn ku ola Zerdeştîtiyê bandoreke mezin li olan rojhilata navîn, cihûtî, xrîstiyanî û îslamê kiriye. Têgînên bihuşt, dojeh, yek-xwedayî, pira siratê ûêd jî ji Zerdeştiyê derbasbûne.
Bipirç e. Ji mirovan re çavbirçîtî, hovîtî, xezebê tîne. Tenduristiya baş ji holê radike. Dijminê dewaran e. Mirovan serxweş û gêj dike. Ev dêv here kû, mirovên wê derê dibin kujer, hov. Yek ji heft dêvên sereke yên çanda kurd-îraniyan e. Di ola Zerdeştiyê de ji bo perwerdekirina mirovan, di kesayetiya van dêvan de peyamên girîng hatine dayîn. Bo mînak, ji bo ku behsa atmosfer û kesayetiya xezeba kujeriyê baş bê fêhmkirin, navê dêva êşma dihate bikaranîn.
Dêv û cinên di tomarkirinên ola Zerdeştiyê de behsa wan tên kirin, xwedî dîrokeke kevintirîn in. Beriya Zerdeştiyê jî hene, ji çandê ye.
Norkox, Payîzava
Norkoxa Payîzava, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Dencik
Dencik gundekî Aşqelaya Erzîromê ye.
Banîvan
Banîvanî an jî mekanîka banê esnafek e ku di çêkirina banê de pispor e. Karê banê dikare ji hêla fizîkî ve hewce be ji ber ku ew hilkişîna giran e û bi gelemperî di şert û mercên hewaya jî tê kar kirin.
Revest-Saint-Martin
Revest-Saint-Martin, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Ala
Al ji bo veguheztina agahiyê bi dîtbarî, bi eslê xwe li ser dûr û dirêj, wekî ji keştiyek ji keştiyê re têne bikar anîn. Ev bi gelemperî nîşankirina girêdan an nûnertiya civak û pargîdaniyan e. Ji lêkolîna pankart û alan re vexillology (zanistiya alê) tê gotin.
Famîleya adoksasiyan
Famîleya adoksasiyan (Adoxaceae) ji pevjilan (Dipsacales) famîleyekê riwekan e. Gelek cinsên vê famîleyê hene. Nêzîkî 220 cureyên riwekan dihewîne û li cemsera bakur cihwar e. Hin cureyên wê, darî ne, li deviyan dijîn.
Sala 1839'ê Ernst Heinrich Friedrich Meyer vê famîleyê rave dike û 198 cureyan dixe bin kategoriyekê. Celebên wê yên sereke Adoxa, Sinadoxa, Sambucus, Viburnum in. Guloka berfê ji bazgeyê re dibêjin, ji cinsê Vibirnum, devî ye. Jê re murwer an jî mûrîwer/morîwer (Sambucus) jî tê gotin û li Kurdistanê jî digihê.
69
Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Terxanawa, Bane
Terxanawa gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Bişkojên pêlêkirinê
Bişkojên pêlêkirinê, çîkûte bo qefaltina, girtina du bestiran (qumaş) e. Pirranî di cilûbergan (kinc, pot, came) û tekstîlên dekorasyonê de tê bikaranîn. Ji lajwerdê yan plastîkê tên çêkirin.
Gelek cureyên wê hene. Sala 1885an Heribet Bauer, li Pforzheimê ev teknîk di erebokên artêşê de bikaraniye, deranderê wê ew e. Sala 1903 Hans Prym forma wê baştir kiriye. Di cilîbergan, tekstîlên xemlandinê, çemedan û gelekan de tên bikaranîn.
Karor
Karor gundekî Aşqelaya Erzîromê ye.
Briesen (Spreewald)
Briesen (Spreewald) şaredariyeke navçeya (Landkreis) Spree-Neiße li Brandenburg, Almanyayê ye.
Nota
Nîşaneyên ku bilindiya (ziravî-stûrî) dengan û dema dengan nîşan didin. Ji bo fêrbûna alfabeya muzîkê, ango fêrbûna notayan, divê xebatên cur bi cur bêne kirin.
Nîşan
Kiras nîşanek mertal e, li ser bingeha mertalê wekî çekek parastinê ya Serdema Navîn e. Taybetmendiyên tîpîk çend reng, dijberiyên xurt û stîlîzasyonek xurt a her fîguran in. Kiras dikare ji hêla kes, kom (mînak malbat an komele) û pargîdaniyan (mînak dewlet û şaredarî) ve were bikar anîn. Kiras di Serdema Navîn de li bakur-rojavayê Ewropayê derketine û li seranserê Ewropayê belav bûne, carinan jî li derve. Mon of Japonya bi kirasên Ewropî re têne berhev kirin.
Elzweiler
Elzweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
1097
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Şerayi' Şîmalî
Şerayi' Şîmalî , gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
1097
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Aqamîrlû
Aqamîrlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Attenhofen
Attenhofen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kelheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Uhldingen-Mühlhofen
Uhldingen-Mühlhofen şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Rîtm
Rîtm bi wateya herî berfireh; di nava demê de herikîna muzîkê ye. Bi xebatên solfejê em dengên notayan fêr dibin û bi xebatên bonayê jî nirxên rîtmîk ên notayan fêr dibin. Di gelek kevneşopiyên muzîkal de, em gelek dengan di heman demê de dibihîzin. Bi taybetî di muzîka klasîk a rojavayî de çêbûna akorên ku herî hindik ji sê dengan pêk tên û meşandina (progression) van akoran armonîyê pêk tîne. Di vê rêbazê de em ê zanyariyên giştî yên armoniyê heta asteke diyarkirî bibînin. Niha ji bo fêrbûna alfabeya muzîkê, em ji zanyariyên herî bingehîn dest pê bikin
Qoxos
Qoxos gundekî ku bi ser navçeya Elcewaza Bidlîsê ve ye.
Anna û şah (fîlm)
Anna û şah (sernavê resen ê bi îngilîzî: Anna and the King) fîlmeke amerîkî ji sala 1999an de ye. Andy Tennant derhênerê fîlm bû. Fîlmname ji aliyê Steve Meerson ve û li gorî bîranînên Anna Leonowens ve hatibû nivîsandin. Jodie Foster û Chow Yun-Fat serlîstikvanên fîlmê bûn.
Naverok
Fîlm çîroka perwedekara îngilîzî Anna Leonowens (1831-1915) vedibêje, ku di sala 1862an de bi kurê xwe Luis û du xulamên Hindî re diçe Siyamê û da ku 58 zarokên şahê Siyamê  Mongkut (Rama IV)  fêrî zimanê Îngilîzî û perwerdeya rojavayî bike.Leonowens wek jinebî rêwîtiyê dike, mêrê wê Tom, asûdarekî brîtanî, hema du sal berê miriye.
Leonowens şaş dibîne ku di heman demê de piştî sê hefte mayîn jî, ew li pêşberî şah temaşek nayê dayîn ku wî di peywira pêşerojê de wê ferman bide
Gûlabî
Gûlabî gundekî Aşqelaya Erzîromê ye.
Têkiliyên navneteweyî
Têkiliyên navneteweyî dîsîplîneke ku têkiliyên dewlet û rêxistinên navdewletî berhev dike. Alavê sereke yê tekiliyên navneteweyî dîplomasîye.
Riez
Riez, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
1098
Kurdistan
(bûyerên rojanê binivîse)
Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Barweiler
Barweiler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Bedîl
Bedîl hunermendekî Êzidî ye kurd e û bi strana xwe ya bi navê Salê hatiye naskirin.
Kûtûbî Sîte
Kûtûbî Site (erebî: الكتب الستة‎, farisî: صحاح سته), tê wateya Şeş pirtûk ku berhemên herî girîng ên hedîsan in.
Stetten, Bodenseekreis
Stetten şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Fort St. John
Fort St. John, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Nayanthara
Nayanthara, navê jidayikbûnê Diana Mariam Kurian ( li Bangalore, Karnataka, Hindistan), lîstikvaneke hindî ye ku bi piranî di sînemaya tamîlî, telugû û malayalamî de lîstiye. Yekemcar lîstikvana jin a Başûrê Hindistanê ye ku di sala 2018an de di lîsteya Forbes India Celebrity 100 de cih girtiye. Nayanthara, gelek caran wekî superstara xanima sînemaya Hindistana Başûr tê binavkirin. Zêdetirî 75 fîlman de rol wergirtiye.
Jînenîgarî
Nayanthara piştî ku li Vallavanê bi hev re xebitîn bi Silambarasan re di nava têkiliyê de bû. Lê belê têkiliya wan piştî çend salan qediya. Dema li Vîllû, Nayanthara û Prabhu Deva dixebitî û aşiqê hev bûn. Çend salan di nava têkiliyê de bûn û biryara zewacê dan. Lê belê hevjîna Prabhu Deva Latha di sala 2010an de li dadgeha malbatê daxwaznameyek pêşkêş kir û li dijî Deva xwest ku têkiliya xwe bi Nayanthara re bidawî bike û bi wê re ji nû ve bibe yek.
Ulan Hot
UlanHot, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Inner Mongoliayê de cih digire.
Nayanthara
Jînenîgarî
Wekî din, dema ku Prabhu Deva bi Nayanthara re zewicî, wê gef li wê xwar ku ew ê dest bi greva birçîbûnê bike. Di heman demê de jibo ku Nayanthara rêzikên çanda Tamîlê binpê kiriye, gelek rêxistinên jinan li dijî Nayanthara xwepêşandan li dar xistin. Di sala 2012an de Nayanthara teqez kir ku wê têkiliya xwe bi Deva re bi dawî kiriye.
Ulan Hot
Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 344.000 kesî
Kilîla Solê
Kilîla Solê(îngilîzî:G-clef) ji xêza duyemîn a jêrê ya portreyê xêzkirina wê dest pê dike. Navê notaya li ser xêza duyemîn Sol e. Kilîla Solê, ji bo enstrumanên bi frekansên nêzîkî frekansên dengê mirovan deng derdixin tê bikaranîn. Notayên amûrên wekî keman, gîtar, flûr, baxleme, bilûr û ûdê bi bikaranîna Kilîla Solê têne nivîsandin.
Dînever
Dînever, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Famîleya beqewaran
Famîleya beqewaran (Alismataceae) famîleyeke riwekan e. Di desteya beqewaraniyan (Alismatales de cih digire. 11 cins, nêzîkî 95 cureyên wê hene.
Li cihên germ û hênik ên cemsera bakur digihên. Bi almanî jê re "famîleya kevçiyên beqan" dibêjin. Ji ber ku hin cureyên wê wekî baqê (qevçe, pirnag) digihên, mirov dikare wekî binekom, bi navê koma baqeweran (wekî baqê) binav bike. Ji ber ku xebateke zanistî li ser floraya Kurdistanê nehatiye kirin, carnan tevlîhevî derdikevin.
Pismamê min Vinny (fîlm)
Pismamê min Vinny (bi îngilîzî: My Cousin Vinny) fîlmekî komedî yê ku ji aliyê Dale Launer ve hatiye nivîsandin.
Erdesbach
Erdesbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Stovank
Stovank, kravat cureyeke ji stûmalan e. Ji bêjeya fransî cravate belav bûye. Tê wateya kroatî, kesê ji Kroatiyayê. Lewra ev cure stûmal ji wan derketiye. Ji zimanê fransî, di dema Osmanîyan de derbasê zimanê kurdî bûye.
Ji gelek cureyên bestiran tên hilberîn. Wekî aksesûar tê dîtin, di rojên taybet de yan di mercên fermî de tê xwekirin. Li hin welatan karmend û xwendekarên temendirêj mecbûr in li xwe bikin.
Danzot
Danzot gundekî Aşqelaya Erzîromê ye.
Şeref Xerbî
Şeref Xerbî, Şeref Ẍerbî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
1642
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Tevekol, Bane
Tevekol gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Êlih
Êlih anku  Êliḧ bajarekî Bakurê Kurdistanê ye.
Nav
Navê bajêr ê kevn Êlih e. Di sala 1957an de navê bajar bûye "Batman".
Cihên erdnîgarî û sînorên bajêr
Bajar di nav parelelên 42° 54´ û 40° 59´ bakûr û merîdiyenên 38° 34´ û 37° 22´ rojhilat de ye. Bajar li bakûr bi Bidlîs û Mûşê, li rojhilat bi Sêrtê, li başûr bi Mêrdînê û li rojava jî bi Amedê hatiye dorpêçkirin.
Taybetiyên erda bajêr
Erda herêmê ji 75,7% ji çiyayan pêk tê. Zozan û deşt ji 24,3% e. Ji wî erdî ji 91,7% ê wî ji bo çandiniyê tê bikaranîn. Li herêmê bi tenê nîsk, genim, tûtin, pembo, tirî û zebeş, pîvaz tên çandin. Gwîz, berrû, incaz, beîv, hîjîr û wez jî li wêre tên şitlandin.
Avûhewa
Li herêmê avhewaya reşahiyê serdest e. Havînan germ û zuha, zivistanan jî sar û berf û payîz baranî derbas dibe.
Çiyayên herêmê
Sason (2.973 m), Zupser (2.044 m), Raman (1.263 m)
Deşt û zozanên herêmê
Deşta Batmanê (10.000 ha), Deşta Qubînê (dirêjahî 15–20 km, firehî 2–3 km ye).
Geliyê Çemê Batmanê û qismek ji geliyê Çemê Dîcle, geliyên herî mezinên li herêmê ne.
Çem û gol
Gol li herêmê tune ne. Çemê Batmanê û Dicleyê yên herî mezin in ên ku li herêmê diherikin. Çemê Xerzan jî dikeve nav sînorên bajêr.
Binerdên bajêr
Li Qubînê, li Çiyayê Ramanê petrol derdikeve. Wekî din li herêmê xwê, krom, asfalt û sifir jî ji bin erdê derdikeve.
Ciyên turîstîk, dîrokî û gerê
Kela Hezoyê û bajarê berê yê Heskîfê ciyên gerê yên ji bo turîstan e.
Ol û civak
Piranîya serjimarê ji misilmanan pêk tê. Li gundên li derûdora Qubînê êzîdî gelheyeke mezin dinimînin. Xiristiyan pir kêm li herêmê peyde dibin. Piranîya gelheyê ji kurdan pêk tê. Van salên dawî bi saya Rafînera Petrolê tirk jî li herêmê bi cih bûne. Ereb û suryanî jî civakên din ên herêmê ne.
Xwarênên herêmê
Keşkek, biryan, kifta bi mast û "Kitel" xwarinên herî naskirîne ku li herêmê tên xwarin.
Kincên herêmê
Şelwar ji alî zilaman ve tê li xwe kirin. Bi ser de îşligek ku milê wî dirêj û nexş kirî (celehu) tê li xwe kirin. Di nigan de gorên ji hirî çêkirî û pêlavên ku jê re dibêjin "reşik" hene.
Jinên herêmê fîstanên hevreşim yên rengîn ku dibiriqîn li xwe dikin. Şelwarek fireh û gorên ji hirî li xwe dikin. Kefî yan jî puşî jî didin serê xwe. Pêlavên lastîk yan jî çarox ji li nigên xwe dikin.
Li heremê kincên modern ji, bi taybetî wan salên dawî tên li xwe kirin.
Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê
Komara Gurcîstanê Sovyet ên Sosyalîst ji 1922an de heta 1991an yek ji komarên YKSS bû. Ew heta ko di 5'ê berfanbarê 1936an de belav bûbû yek ji parçeyên Komarên Federatîfê Transqafqasya yên Sovyet ên Sosyalîst bû. Di 1991an de Gurcistanê serbixweyiya xwe da zanîn û ew dawî bû.
Dîm
Dîm, gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.
Nikolaus Brauns
Dr. Nikolaus Brauns (z. 1971 li Munîh), dîroknas û rojnamevanekî alman e. Dr. Nikolaus Brauns xwendina xwe li ser diroka nû û dîroka kevn û wêjeya alman ya nûjen li Münchenê qedand. Nikolaus Brauns ligel nisandina ji çend rojnameyên almanî yên çepgir re (weke: junge Welt), di gelek rêxistinên civaka sivîl de jî cihê xwe digrê. Nikolaus Brauns herwiha endamê Berdevkê Komîteya Piştevaniya Kurdistanê ya bi navê Kurdistan Solidaritätskomitee Berlin ye.
Berhem
bi almanî
Papua Gîneya Nû
Papua Gîneya Nû an Papua Nûgîne an jî bi fermî Dewleta Serbixwe ya Papua Gîneya Nû (bi tok pisin: Papua Niugini; ) welatekî li nîvê girava Gîneya Nû ya rojhilat yê ku li Okyanûsyayê e. Dewleta Papua Gîneya Nû di sala 1975'an de serbixwe bûye.
Li başûrê rojava Okyanûsa Pasîfîk, li bakur Awistralya û li rojava herêmên îndonêzî yên Papua û Rojavayê Papua û giravên Salomonê ne.
Bauler, Ahrweiler
Bauler şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Sipplingen
Sipplingen şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
La Robine-sur-Galabre
La Robine-sur-Galabre, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Bad Abbach
Bad Abbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kelheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Bêhrûz Şocayî
Bêhrûz Şocayî (jdb. 1970 Kotol, Xoy), nivîskar û zimannas kurd e û ji Rojhilata Kurdistanê ye.
Bêhrûz Şocayî di 23ê çiriya pêşîn a 1970î de li qeza Kotolê, ser bi bajarê Xoy ji dayik bû. Di sala 1976a de tevî malbata xwe koçî Azerbaycana Îranê kir. Salên 1979/80 dîsan ji ber şerê bi dewleta Îranê re zivirîn Kotolê. Piştî şikestina serhildanê ji Kotolê diçin bajarê Tewrêzê.
Sala 1986an di 15 saliya xwe de mişext dibe û diçe Tirkiyê. Sala 1987 bi riya NY diçe Swêdê û li wir xwendina lîse û zanîngehê dawî dihîne. Sala 2003yan dest bi xwendina doktorayê dike. Di 2005an de koçî Başûrê Kurdistanê dike û li wir heta sala 2010an mamostetî dike, di rêveberiya Enstîtuya Kelepora Kurdî û Bingeha Rahênan û Geşedana Zanîngeha Dihokê de xebitî. Di 2010an de vegeriya Swêdê û li Saziya Mişextiyên Swêdê wekî efserê vekolînê kar kir. Di navbera salên 2013 û 2016an de li Zanîngeha Artuklu ya Mêrdînê mamostetiya bi peyman kir.
Şocayî endamê komîsyona kurmancî ya Enstîtuya Parîsê, 1996-2009 lêhûrnêrê ferhenga Swêdî-kurdî (soranî), stûnnivîs di heftenameya Kurdish Globe ye.
Pidgin
Pidgin (navê kevin:Gaim) bernameyeke ji bo chat (çet)ê ye. Pidgin gelek protokolên wekî AIM, ICQ (Oscar protocol), MSN Messenger, Yahoo!, IRC, Jabber, Gadu-Gadu, SILC, GroupWise Messenger û Zephyr networks nas dike. Pidgin ji bo Linux, BSD, MacOS X û Microsoft Windowsê heye.
Dîrok
Ji ber ku AOL xwediyê mafên navê AIM e, tekoşîneke huqûqî li hemberê GAIM hatiye meşandin. Di nîsana 2007'an de pêşdebirên GAIMê nav guherand û kir Pidgin.
Pidgin ji hêla Koma PCKurd ve li kurdî hatiye wergerandin.
Daxistin û Sazkirina Pidginê ji bo Windowsê
Daxistin
Sazkirin bi kurdî bû, lê niha Gaim bi zimanekî din dixebite
Ji ber ku di Windowsê de koda "kurdî" tune, divê tu bi destê xwe zimanê Gaimê mîheng bikî. Ji bo vê Taybetmendiyên pergalê (sistem özellikleri, system properties, Systemeigenschaften) veke. Li vê derê "pêşkeftî" (gelismis, advanced, erweitert) hilbijêre. Li jêr (degişkenler, environment variables, Umgebungsvarialben) heye. Li vê derê GAIMLANG zêde bike, nirxa GAIMLANG jî bila ku be. Niha Gaim bi kurdî xeber dide.
Radyo Umut
Radyo Umut (bilêvkirina bi kurdî: Radyo Ûmût, ango "Radyoya Hêviyê") yek ji radyoyên li Tirkiyeyê weşanê dike ye.
Du 15'ê gelawêjê sala 1995'î vir de li Antalyayê weşanê dike. Frekansa weşana wê 107.6 e.
1109
Kurdistan
(bûyerên rojanê binivîse)
Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Çirûş, Bane
Çirûş gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Şêxwêran
Şêxwêran gundekî Aşqelaya Erzîromê ye.
Etschberg
Etschberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Kilîla Fayê
Kilîla Fayê (îngilîzî:F-clef) ji xêza duyemîn a jorê ya porteyê xêzkirina wê dest pê dike. Notaya li ser xêza duyemîn a jorê Fa ye. Kilîla Fayê ji bo nivîsandina dengên di frekansa pesê de tê bikaranîn. Ji ber ku bi Kilîla Solê nivîsandina van dengan dê bi gelek xêzan pêk were, ji bo nivîsandina notayên enstrumanên wekî bas gîtar, çello, kontrbas û piyanoyê (sol el) ku di frekansa pesê de dengan didin, Kilîla Fayê tê bikaranîn.
Koma Çiya
Koma Çiya komeke muzîkê ye.
Dîşgedûgî
Dîşgedûgî, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Muzafer Pertewmah
Muzafer Pertewmah an Farisî: مظفر پرتوماه‌, (z. 1939 - m. 2006) Zanyarê kurd ê fizîka nukleer e. Ji Rojhilata Kurdistanê ye.
Raperîn
Raperîn navê ji dayikbûnê Dilek Demir ( li Wan, Bakurê Kurdistanê) muzîkvaneke kurd e ku niha li bajarê Wanê dijî.
Jînenîgarî
Di sala 2011an de bi zorahiya rêhevalên xwe dest bi muzîkê kiriye û demo ya yekem dest pê kiriyê. Strana yekem ya demo ji strana hunermend Kazım Koyuncu bi navê Hayde hate Kurdî kirin. Stran ji aliyê sedhezaran di Sosyal Medyayê de hate şirove kirin û guhdar kirin. Piştî ev cover, Raperîn strana duyemîn ya stûdyo bi Erdem Altınses re dest pê kir. Albûma yekemîn Xapînok di sala 12ê îlonê 2012'an de derket ser pîyase. Di vê albûmê de 11 stran in, ji 9 gotinên stranê aîdî Hunermend Raperîn e. Piştî vê albûmê, Raperîn strana Tarûmar derxist ser pîyase. 2014 a jî albûma bi navê Rê Newa derxist. Tiştekî balkêş di albûmê de heye. 10 sitran hene hemû ji helbestê Müslüm Aslan hatine çêkirin û 10 muzîka 10 strana jî yê Raperîn'in.
Raperîn di muzîka xwe de gelekî bi îddîa ye. Dibêje 'Ezê bi Muzîka Kurdî Vebim Cîhanê'. Di rizgarbûna Kobanê de berhema herî pêşî jibo Kobanê ya Raperîn bû.
Raperîn di roja 30ê kanûna pêşîn 1985 li bajarê Wan, Kurdistan hate dinyayê. Raperîn tenê yek xuşka du birayên xwe ye. Sîyemîn zaroka dê û bavê xwe ye. Dema ku Raperîn 4 salî bû ji malbata wê ji Wanê koçberî Îzmîrê bibû.
Salem, Baden-Württemberg
Salem şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Dissen-Striesow
Dissen-Striesow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Spree-Neiße li Brandenburg, Almanyayê ye.
Kekê heyran, ka seyareya min? (fîlm)
Kekê heyran, ka seyareya min? (bi îngilîzî: Dude, where‘s my car?) fîlmekî komedî yê sala 2000ê ye û ji aliyê derhêner Danny Leiner hate nivîsandin. Tê de Ashton Kutcher û Seann William Scott xwedî rolên sereke ne.
Gîne-Bissau
Komara Gîne-Bissau, (República da Guiné-Bissau), welatekî Afrîkaya rojava ye. Gînê-Bissau koloniyek kevn a Portekîzê ye. Cîranên Gîne-Bissau; Senegal, Gîne û rojava Okyanûsa Atlantîkê ne.
Arîn
Arîn, gundekî ku bi ser navçeya Elcewaza Bidlîsê ve ye.
La Rochegiron
La Rochegiron, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Fanêle
Fanêle, kenze, vezele, fanêre (di hin devokan de fanorî) xwekirinek e. Tê refandin, ristin, heger biqelişe yan ziyan lê bikeve, bi tayê hemanrengî tê verişandin. Refandina wan dijwar e, dem û kedê divê. Ji ber wê, îro êdî pirranî di fabrîkan de tên çêkirin.
Ji Asyayê derbasê ewropayiyan bûye. Heya salên 1950'î fanêle wekî xwekirineke ji rêzê û bêqîmet dihate dîtin. Niha bi sedan cureyên wê di pêşbaziya bazara modayê de tên firotin.
Dolab Keranlû
Dolab Keranlû, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Şkiftan Şerqî
Şkiftan Şerqî, Şkeftan Şerqî, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.
Föckelberg
Föckelberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kuselê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Dankerath
Dankerath şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ahrweilerê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Biburg
Biburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kelheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Çoman, Bane
Çoman gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Bane ye.
Vaasa
Vaasa (bi swêdî: Vasa) bajarek e li rojavaya Fînlendayê.
Dîrok
Vaasa di sala 1606an de hat damezrandin.
Gelhe
Li dawiya sala 2005an 57.266 kes li Vaasayê dijiyan. Vaasa bajarek bi fermî duziman e, anku fînî û swêdî ye. Pirraniya şêniyan 72% fînîaxiv in lê dîsan jî zimanê swêdî jî lê bihêz e.
Owingen
Owingen şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
Grand Forks
Grand Forks, bajarekî herêma Kolumbiya Brîtanîya Kanadayê yê.
Kilîla Doyê
Kilîlên Doyê (îngilîzî:C-clef) Cureyên wê yên herî berbelav, di portreyê de li ser xêza jêrê ya sêyemîn û ya çaremîn tên bicîkirin û notayên li ser van notayan têne nivîsandin bi navê “Do”yê têne binavkirin. Kilîla Doyê ji bo nîşandana dengên di frekansa navîn de tê bikaranîn. Ji bo nivîsandina notayên amûrên wekî viyolayê kilîla Doyê tê bikaranîn. Di nav kilîlên Doyê de yên herî zêde têne bikaranîn; kilîlên tenor û altoyê ne.
FC Girondins de Bordeaux
FC Girondins de Bordeaux  yaneyeke fransî ya futbolê ye û ligel Marseille yaneyeke futbolê ya fransîyê ya herî navdar e. Yarîgeha Bordeauxê Stade Chaban Delmasye
Pozîsiyon 2009/10
<...>
Helinc
Helinc, gundekî bajarê Kobaniyê ye derdora 4 kilometreyan bi aliyê başûr de ji bajarê Kobanî dûr e li binaniya kaşê Miştenûrê ye.
Navê wê
Navê Helicê ji hilac hatiye ku ji kesên ku kulavan çêdikin re tê gotin herwiha kal û pîrên gund dibêjin ku berê li gundê wan kulav dihatine çêkirin ew jî pir ji kevin de bûye û bi demê re bûye Helinc.
Şêniyên gund
Tevaya şêniyên gund kurd in ji êlên ilêdîn û mîrî pêk tên jimara gundiyan dora 2000 kes e, malên gund dora 300 yan 400 mal e ku parve sê komînan dibin.
Xan û mal
Herwihaha hewzê ava vexwarinê, komîngehek, dibistaneke seretayî û amadeyî, sê goristan herwiha kaziyeke petrolê û hejmarek firoşgeh û gomaçî hene.
Xereşîk
Xereşîk, gundekî Bêgirî, Bakurê Kurdistanê ye.
Xereşîk berpala çiyayê Hecî Xelil de ye. Ev gunda di navbera gundê Îswêran û Komisê de ne. Her wiha ev gund li ser rêya ku ji Wanê û Erdîşê tê diçe Bêgirî-Çildêran û Bazîdê ye. Du heb zozanê vî gundî hene. Gundekî beroj e, hêşînahî û dar tê de hene. 7 km durê Bêgirî ye û 3 km dûrê behra Wanê ye. Niştecihên vî gundê debara xwe bi cotkarî û sewalkariyê dikin.
Vî gundî navê xwe kîjan demê ji kîjan zimanî hildaye hêj nayê zanîn. Ji ber ku li ser navê vî gundî lêkolîn nehatiye kirin. Di vî gundê de beriya Şerê Cîhanî yê yekem ermen rudiniştin. Kurd pêşiyê Mêlixa ku di nav sînorên vî gundî ye jiyane. Piştê ermen koç kirine çûne, xanî û malên xwe di Xereşîkê de çêdikin li wir cih dibin.
Malbatên Xereşîkê
Kurdên ku tên ewil li Mêlixê (Mêlux) pişt re di Xereşîkê cih dibin malbata Koço ye. Pişt re xizm û pismamê wan tên cih dibin û gund mezin dibe.
Eşîr û êl
Eşîra ku pêşiyê hatiye vî gundî êla Kalkiyan e. Navê vê eşîrê bi Şikakiyan ve girêdayî ye. Ev eşîr ji di nav konfederasyona Evdoyiyan de ye. Eşîra Şikakî serdema Şerê Cîhanî ya yekem de eşîreke mezin ya Kurdistanê ye. Ev eşîr piranî li rojhilata Tirkiyê di Kurdistanê de herêma Serhedê li rojava bakûr a Îranê derdora bajarê Salmasê de ne. Lê ev eşîr di navbera Îran û Tirkiyê hatiye du perçe kirin. Dîsa jî serî de çûyin û hatinên vî eşîrê di navbera Îran û Tirkiyê pir bûne. Di serdema Şerê Cîhanî ya yekem û piştê vî şerê pêşengiya eşîra Şikakiyan Simko Axayê Şikakî yê Elîxanê Cazê kiriye. Di roja me ye îroyîn de têkiliyên vî eşîrî di navbera Îran û Tirkiyê gelek sist bûne. Eşîra ku ewil hatiye vî gundê Xereşîkê Kalkî ne û ev eşîr mêjû nayê zanîn lê ji Cizîrê ji herêma Botan koç kirine hatine aliyê Bakurê Rojhilata Kurdistanê cih bûne. Êla Kalkiyan li Tirkiyê bi taybet Ercîş, Bêgirî û Agirîyê wekî eşîrtî hebûna xwe didomînin.
Nirxê notayê
Nirxê notayê an jî nîşaneyên notayê, li gorî demên notayan diguherin. Em dirêjiya her notayekê bi lêdanan dipîvin. Di tabloya li jêrê de hejmara lêdanên ango nirxên notayan hatine nîşandan:
Em dikarin nirxên notayan bi lêdanan têbigihîjin. Em bifikirin ku bi piyên xwe lêdanekê dikin. Dema ku piyê me diçe jêrê û tê jorê, lêdanek dibe du beş.
Atîna
Atîna (bi yewnanî Αθήνα Athina), paytext û bajarê herî mezin ê Yewnanistanê ye ku bajarek xwedî deverek deryayî ye ku li deverê Deryaya Navîn hatiye avakirin. Bi nifûsa deverên bajarî ku ji 3 milyonê zêdetir e, bajêr bi devera bajarî dibe heştem bajarê herî mezin ê Yekîtiya Ewropayê. Atîna bajarê serdest û serbajarê herêma Atîkayê ye û yek ji kevintirîn bajarên cîhanê ye ku bi dîroka bajêr a tomarkirî ji 3.400 salan kevintir e. Hebûna mirovan ê pêşîn a bajêr di navbera hezarsalên 11 û 7 de dest pê dike. Bajêr xwe ji xwedawenda şer ê yewnanî wergirtiye.
Teofrastos
Teofrastos an jî Teofrast (, 370-287) fîlozofekî navdar ê Yewnana kevnare ye. Ew bi xwe riweknas û sîmyagerekî mezin bû.
Atîna
Di dema Atînaya Klasîk bajêr bajar-dewletek bi hêz bû. Bajêr navendekî hûner, fêrbun û felsefeyê û mala Akademiya Platon û Lîkeyon Arîstoteles bû. Bajêr bi gelemperî wekî dergûşa şaristaniya rojavayî û cîhê jidayikbûna demokrasiyê tê binav kirin ku bi giranî ji ber bandora wê ya çandî û siyasî li ser parzemîna Ewropî nemaze Romaya Kevin. Di demên nûjen de, Atîna metropolekî mezin ê kozmopolît û navendî ye ku bajêr bûye bajarê jiyana aborî, darayî, pîşesazî, deryayî, siyasî û çandî ya Yewnanîstanê. Di sala 2023an de, qada metropolê ya Atînayê û şaredariyên derdora wê (ku ji qada herêmî ya Atîkayê pêk tê) bi qasî 3,8 milyon nifûsa herêmê hatiye tomarkirin.
Mîrata Serdema Klasîk hêj jî li bajêr diyar e ku ji hêla abîdeyên kevnar û karên hunerî ve têne temsîl kirin ku ji hemîyan navdartirîn Parthenon e ku wekî nîşanek bingehîn a şaristaniya rojavayî ya pêşîn tê dîtin. Dema ku bingeha bajarî ya dîrokî hêmanên domdariyê di nav hezarsalên dîroka xwe de vedihewîne, li bajêr di heman demê de hêjmarek piçûk avahiyên Romayî û Bîzansî hene. Li Atînayê du şûnwarên Mîrateyên Cîhanê yên UNESCOyê hene ku ev Akropolîsa Atînayê û Dêra Dapnî ya ku ji serdema navîn ve mane. Nîşaneyên serdema nûjen ku ji damezrandina Atînayê wekî paytexta dewleta serbixwe ya Yewnanîstanê di sala 1834an de vedigere, Parlamentoya Helenî û Trilogiya Mîmarî ya Atînayê ku ji Pirtûkxaneya Neteweyî ya Yewnanîstanê, Zanîngeha Neteweyî û Kapodîstriyan ya Atînayê û Akademiya Atînayê pêk tên. Li bajêr di heman demê de gelek muze û saziyên çandî, wek Muzexaneya Arkeolojîk a Neteweyî ku koleksiyona herî mezin a kevnariyên kevnar ên Yewnanîstanê, Muzexaneya Akropolîs, Muzexaneya Hunera Kîkladîk, Muzexaneya Benakî û Muzexaneya Bîzansî û Xiristiyanî hene. Atîna di sala 2016an de tevlî Tora Gerdûnî ya Bajarên Fêrbunê ya UNESCO bûye.
Dîrok
Kevintirîn hebûna mirovî ya naskirî ya li Atînayê Şikefta Şist e ku di navbera hezarsala 11an û 7an de hatiye çêkirin. Atîna herî kêm 5.000 sal e (3000 BZ) ku bi berdewamî bûye wargeha mirovî. Di sala 1400ê de wargeh dibe navendek girîng a şaristaniya Mîkenan û Akropolîs cîhê kelehek girîng a Mîkenan bû ku bermahiyên wê ji beşên dîwarên taybet ên Kîklopan têne nas kirin. Berevajiyê navendên din ên Mîkenan, mîna Mîkenan û Pîlos, nayê zanîn ka Atîna li dor 1200 ê de wêran bûye yan na ku bûyerek ku pir caran bi êrişên Doriyan ve tê hesibandin û Atînayan her gav digotin ku ew Îyonî bûn ku hêmanek Doriyan tune. Atîna mîna gelek niştecîhên din ên Serdema Bronze, piştî 150 salan ber bi kêmbûna aborî ve çû.
Gorên Serdema Hesin ê li Kerameyikos û cihên din bi gelemperî bi dewlemendî têne peyda kirin û destnîşan dikin ku ji 900 salên û pê ve Atîna yek ji navendên pêşeng ên bazirganî û dewlemendiyê li herêmê bû. Dibe ku pozîsyona pêşeng a Atînayê ji cîhana bajêr ya navendî ya li cîhana yewnanî, keleha bajêr ya ewledar a li ser Akropolê û gihîştina wê ya ber bi deryayê ve hatibe encamdan ku ji dijberên hundurîn ên wekî Tebes û Sparta re avantajekî xwezayî da ye.
Di sedsala şeşan ê de nerazîbûnên civakî yên berbelav dibe sedema reformên Solon. Ev reform dibe sedem ku rê li ber danasîna dawî ya demokrasiyê ji hêla Kleîsthen ve di sala 508  de bê vekirin. Atîna di vê demê de dibe xweyî hêzek deryayî ya girîng ku bi fîloyek mezin alîkariya serhildana bajarên Îyonî ya li dijî desthilatdariya persan dike. Di Şerên Yewnanî û Persan de Atînayê, bi Spartayê re, serkêşiya hevbendiya dewletên yewnanî kir ku di dawiyê de Persan paşve vegerand. Yewnaniyan li Marathonê di sala 490 sala de û li Salamîsê di 480 sala  de Persan têk bir. Lêbelê vî yekê rê neda ku Atîna di nav salekê de du caran ji hêla Persan ve were dagirkirin. Piştî berxwedaneke mezin ê li Termopiyalê hêzên ku ji aliyê spartayî û yewnaniyên din ên bi serokatiya Qral Leonidas ve dihate koordînekir Boyotiya û Atîka ketin destê Persan.
Dehsalên li pey wan wekî Serdema Zêrîn a demokrasiya Atînayê hate nas kirin ku di wê demê de Atîna bûye bajarê pêşeng ê Yewnana Kevnar û bi destkevtiyên xwe yên çandî bingehên şaristaniya Rojava danî. Nivîskarên şanogerê Eskîlyos, Sophokles û Yorîpîdes, dîroknas Herodot û Tukîdîdes, bijîjk Hîpokrates û fîlozof Sokrates di vê demê de li Atînayê kar û hunera xwe pêş xistin.
Di nîvê sedsala 4ê de, padîşahiya bakurê yewnanî ya makedonî di karûbarên Atînayê de serdest bû. Di sala 338 ê  de artêşên Filîpos II di Şerê Koreniyayê de hevalbendiyek hinek bajar-dewletên yewnanî ku di nav de Atîna û Tebes hebûn têk çûn. Piştre re di bin desthilatdariya Romayê de, Atîna ji ber dibistanên bajêr ên ku pir hatine pesin kirin, statûya bajarekî azad hate dayîn. Di sedsala duyemîn a piştî zayînê de, împeratorê Romayê Hadriyan ku bi xwe hemwelatiyek atînayî bû ferman da ku pirtûkxaneyek, salona werzîşê, avjeniyek ku hêj jî tê bikar anîn, çend perestgeh, (Perestgeha Olîmpiyan a Zeus) pîrozgeh û pirek were çêkirin ku fînansekirin û temam kirin ji aliyê împerator ve pêk hatiye.
Di dawiya Antîka Dereng de, Atîna ji ber ku Heruliyan, Vîzgotan û Slavên Destpêkê, dibin sedema wêrankirina mezin a bajêr, Atîna piçûk dibe. Di vê serdemê de yekem dêrên ên xiristiyan li Atînayê têne çêkirin û Partenon û perestgehên din veguherine dêran. Niştecihbûna bajêr di nîvê duyem ê Serdema Bîzans a Navîn de, di sedsalên neh û deh piştê zayînê de, berfireh kir û di dema Seferên Xaçperestan de bi awayekî hêsan dewlemend bû ku ji bazirganiya Îtalyayê sûd werdigirt. Piştî Sefera Xaçperestan a Çarem Dukaya Atînayê hate damezrandin. Di sala 1458an de dema ku bajêr ji aliyê Împeratoriya Osmanî ve hate dagirkirin bajêr dikeve demeke dirêj a paşketinê.
Piştî Şerê Serxwebûnê yê Yewnanîstanê û damezrandina Padîşahiya Yewnanî, Atîna di sala 1834an de wekî paytexta dewleta Yewnanî ya nû serbixwe hate hilbijartin. Piştî wêrankirina berfireh a ku di dema şerê serxwebûnê pêk hatiye, bajêr gelek piçûk dibe ku dibe wekê bajarokek ku bi qasî 4.000 kesan li bajêr jiyan kirine. Şêniyên bajêr di nav komek xaniyên li nêzîkî Akropolisê dijiyan. Keyê yekem ê Yewnanîstanê mîmar Stamatios Kleanthis û Eduard Schaubert peywirdar kir ku plansaziyek bajarî ya nûjen a ku ji bo paytexta dewletekê tê sêwirandin bikin.
Yekem plansaziya bajêr a nûjen ji sêgoşeya ku ji hêla Acropolis, goristana kevnar a Kerameyikos û qesra nû ya padîşahê Bayern (ku niha Parlamentoya Yewnanî tê de ye) pêk tê ku di navbera Atînaya nûjen û kevnar de ye pêk hatiye. Neoklasîsîzm, bi şêwaza navneteweyî ya ku şêwaza vê serdemê ye sêwirandina bajêr ji aliyê mîmarên fransî û yewnanî yên wekî Hansen, Klenze, Boulanger yan Kaftantzoglou yekem avahiyên gelemperî yên girîng ên paytexta nû hate sêwirandin.
Erdnîgarî
Atîna li seranserê deşta navendî ya Atîkayê belav dibe ku bi gelemperî wekî Deşta Atînayê yan jî Deşta Atîkayê tê binav kirin (bi yewnanî: Λεκανοπέδιο Αθηνών/Αττικής). Deşt ji aliyê çar çiyayên mezin ên ku li rojava Çiyayê Egeliyo, li bakur Çiyayê Parnîta, li bakurê rojhilat Çiyayê Pentelîkus û li rojhilat Çiyayê Hîmetus ve hatiye dorpêç kirin. Li derveyî Çiyayê Egeliyo Deşta Trîasiyan heye ku ber bi rojava ve dirêjahiya deşta navendî pêk tîne. Kendava Saronîkê dikeve başûrê rojavayê bajêr. Çiyayê Parnîta ji çar çiyayan (1413 m) çiyayê herî bilind e ku çiya dir roja îro de wekî parkek neteweyî hatiye ragihandin. Qada bajarî ya Atînayê ji Agiyos Stefanos li bakur ber bi başûr ve heya Varkîza 50 kîlomêtre berbelav û dirêj dibe. Bajêr 38 pile li bakurê ekvatorê, li herêma avhewaya nerm a bakur cih digire.
Atîna li dora çend giran hatiye avakirin. Girê Lîkabetusê yek ji girên herî bilind ên bajêr e ku ji girê dîmenên ji tevahiya Baskê Atîkayê tê dîtin. Meteorolojiya Atînayê di cîhanê de yek ji tevlihevtirîn ê cîhanê hesibandin ji ber ku çiyayên bajêr dibin sedema diyardeyek berevajîkirina germahiyê ku li gel dijwariyên hikûmeta Yewnanîstanê di kontrolkirina qirêjiya pîşesaziyê de, berpirsiyarê pirsgirêkên qirêjiya hewayê bû ku bajêr pê re rû bi rû maye. Ev mijar ne tenê Atînayê ye; Mînak, Los Angeles û Meksîko City jî ji pirsgirêkên veguheztina atmosferê yên bi heman rengî re rû bi rû dimînin.
Çemê Kepîsus, Çemê îlîsos û Çemê Erîdanosê çemên dîrokî yên Atînayê ne.
Avhewa
Atîna xwedan avhewa germhavîna Deryaya Navîn e (Köppen dabeşkirina avhewayê:Csa). Li gorî îstasyona meteorolojiyê ya li nêzî navenda bajêr ku ji hêla Çavdêriya Neteweyî ya Atînayê ve tê xebitandin li devera navenda bajêr germahiya navînî ya salane 19,2 °C heye dema ku beşên kombûna bajarî dibe ku bigihîje 19,8 °C ê ji ber ku bandora girava germa li ser germa bajarî çêdibe. Atîna her sal bi qasî 433,1 mîlîmetre baran dibare ku bi giranî di demên sartir a salê de dibare. Barana mayî jî di demên hênik de kêm dibare. Mij li navenda bajêr kêm e lê li deverên li rojhilat, li nêzîkî Çiyayê Hîmetus hinekî pirtir mij çêdibin.
Beşa başûr a qada metropolî ya Atînayê (yan jî, Elliniko) li herêma veguhêz a di navbera Deryaya Navîn û avhewaya germ a nîv-ziwa de ye ku bajarê port-bajarê Piraeus mînaka herî tund e ku tenê salê 331,9 mîlîmetre baran dibare. Deverên li başûr bi gelemperî guheztinên germahiya kêm dibînin ji ber ku hewaya wan ji hêla Kendava Saronîkê ve nerm e. Beşê bakurê bajêr (yan jî Kifissia) ji ber bilindahiya xwe ya bilind, germahiya nerm kêm e û barîna baranê li seranserê salê hinekî zêde ye. Avhewaya gelemperî ya zuwa yê deşta Atînayê li gorî awayên baranê ku di avhewayek tîpîk a Deryaya Navîn de tê dîtin ji ber bandora siya baranê ya ku ji Zincîre çiyayên Pîndus û Çiyayên Dîrfîs û Parnithayê pêk tê, bi giranî rojava û bakur bi rêzê be zuha dike.
Kemer
Kemer, qarîş, pişt, gurtan, kimber, qayîşa piştê bo girêdana navê piştê ye, pirranî bo pantol neşeqitin, nekevin tê bikaranîn. Ji çerm, lajwerdê yan bestirê tê çêkirin. Wekî aksesûarekê jî tê dîtin. Dîsa wekî pêdiviyekê di gelek warên jiyanê de kemer tên bikaranîn.
Endek
Endek, gundekî bi ser navçeya Parsîna Jêr a Erzîromê ve ye. Gund li 13 km bi dure qezaye. Dema bori de li wi gundi fille dijiyan.
Oberteuringen
Oberteuringen şaredariyeke navçeya Bodenseekreisê ya herêma Baden-Württemberg, Almanyayê ye.
La Rochette, Alpes-de-Haute-Provence
La Rochette, komuneke li departmena Alpes-de-Haute-Provence a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur a li başûrê rojhilatê Fransayê ye.
Kantonên Swîsreyê
Di vî lîsteyê de kantonên di rêza pêşîn de kantonên bi destûra bingehîn a federal de hatî dayîn de, hatine rêzkirin. Rêza dîrokî ya pêşengiya Heşt Kantonên din jî di sedsala 15an de û paşê jî kantonên mayî bi rêzê ve li gorî beşdariya wan ên dîrokî ya konfederalîzmê, hatine rêzkirin.
Dûgîdiriq
Dûgîdiriq, gundekî ser bi navenda bajarê Xoda Aferîn li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Koma Tûrcel
Koma Tûrcel komeke muzîkê ye ku di sala 1991ê li bajarê İzmir'ê (Tirkiyê), ji hêla Îsmet Dax, Saadettin Karaaslan û Faysal Oktay ve hatiye damezirandin. Koma Tûrcel navê xwe ji Çiyayê Tûrcel girtîye. Ev çiya dikevê hela Dêrika Çiyayê Mazî, di parêzgeha Mêrdînê de. Koma Tûrcel nêzîkî sê salan wek kom xebaten xwe berdewan kir. Ji bilî damezrênerên komê Hamit Bilinmiş û Ziwer jî endamên komê bûn. Piştî avabûna NÇMê şaxê Izmir ê, Dax û hevalên xwe xebatê komê li bin baskê NÇMê de domandin.
Di sala 1994 an de koma Tûrcel ji ber hin pirsgirêkan ji hev belav bû.
Grenada
Grenada, (en: Commonwealth of Grenada, fr: Communauté de Grenade), welatek Amerîkaya Navîn e. Grenada giravek li bakurê Tobago ye. Ev grêv di dîrokê de gellek caran di navbera Brîtanya û Fransayê de dest guhertiye.
Zimanê fermî: Ingîlîzî
Paytext: Saint-Georges
Elsendorf
Elsendorf şaredariyeke navçeya (Landkreis) Kelheim li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Grenada
Rûber: 344 km²
Zimanên fermî yên Yekîtiya Ewropayê
Yekîtiya Ewropayê 24 zimanên fermî hene:
Grenada
Nifûs : 109 590 kes (2012)
Serxwebûn: 7 sibata 1974
Nîşana înternetê: .gd
Koda telefonê: +649