cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Java (zimanê bernamesaziyê)
Weşan
Di Blu-rayê de jî Java tê bikaranîn, jê re "BD-J" (Blu-ray Disc Java) tê gotin û ew şiklekî Java MEyê ye. Ji bernameyên BD-Jyê re "Xlet" tê gotin, di wana de gelek tiştên weke menûyên neqandinê, pişkok û nivîs karin hebin.
Java Virtual Machine (JVM) û bytecode
Yek ji hedefên Javayê ew e ko bihêle bername di hemû sîsteman de bişuxilin, yanî divê bernameke Javayê di her sîstemî de bi eynî şiklî û xurt bişuxilê. Şiklê ku ev pê çêdibe ew e bê pêşî koda bernameyê tê xistin bytecode, ev şiklekî weke bernamekê ku tenê programa Java dikare bixwêne ye. Dûvre jî programa Javayê ji bonî her sîstemî tê çêkirin, û program bytecodê dixwêne û dixe koda ji bonî wê kompûterê û dişuxilîne.
Rêziman
Gelek tiştên rêzimana Java ji C++ û C tên, ji vê malbata zimanên programkirinê re "C-family" tê gotin.
Nimûna "Merheba, dinya!"
Divê navê hemû faylên çavkaniyê (source code) eynî weke navê klasa xuyakirî (public class) be û nav bi ".java" re xilas bibe. Wextê ku programek tê xistin bytecode, navê wê bi ".class" xilas dibê. Di her fayla Javayê de tenê yek klasa xuyakirî çêdibe hebê, lê tê de gelek klasên veşartî yan jî klasên di bin ya xuyakirî de çêdibin hebin.
Alina Sánchez
Alina Sánchez (z. 1986, San Martín de los Andes, Arjentîn - m. 17 adar 2018, Hesîçe, Rojavaya Kurdistanê), ango Lêgerîn Çiya, bijîşkeke arjentînî, internasyonalîst, femînîst û şoreşger bû, ku li Dibistana Tibê ya Amerîkaya Latînî (ELAM) li Kûbayê xwendibû. Sánchez di 2011an de beşdarî Yekîneyên Parastina Jinê (YPJ) bû, û di pergala tenduristiyê ya Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê (AANES) de xebitî. Ew di qezayeke trafîkê de di 17ê adara 2018an de mir, dema rêwîtiyê ji bajarê Hesîçê. Li ser rûmeta wê, nexweşxaneya Girê Xurma (Tel Tamer) li Kantona Cizîrê nuha navê wê hildaye.
Jînenîgarî
Sánchez li San Martín de los Andes, Neuquén, Arjentînê ji dayik bû û li Córdoba (Arjentîn) mezin bû.
Bîbo
Bîbo, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Alina Sánchez
Jînenîgarî
Ji ciwaniya xwe de parêzvanek xurt a serxwebûna siyasî û rêxistina xwendekar, wê li Zanîngeha Córdobayê demek kurt antropolojî xwend. Sala 2005an, wê ji Komara Kubayê bûrs girt û li ELAMê dest bi xwendina xwe kir û li wir bû doktor. Sánchez di sala 2011an de beşdarî YPJ bû.
Derbarê ezmûna xwe ya bi pêkanîna polîtîkayên tenduristiya giştî li AANES, Sánchez got: “Di sala yekem a xweseriyê de, piraniya bijîşkan çûn Ewropa. Mîna li Kubayê qewimî. Nexweşxane hatin rûxandin. Di vê rewşê de me bi meclîsên gel re dest bi xebatê kir. Ji bo me girîng e ku em bikaribin li taxan jûreyên piçûk çêbikin, da ku jinên ku di zeviyan de ne, ku bi nebatan re dixebitin, karibin vê zanînê bînin pergala perwerdehiyê. Em nabînin ku qada leşkerî ji sektora sivîl veqetandî ye. Ew eynî nifûs e, ku bi saya Meclîsên Gelêrî, divê birîndarên xwe derman bikin. Naha mirovan fêhm kir ku ew birîndarên "wan" in, ku hêzên xweparastinê beşek ji bajêr in. Xweparastin li her taxê tê rêxistinkirin û ev pêvajo tevahî gel diguheze. Hetanî bijîjkên ku nûnerên herî mezin ên pozîtîvîzm û hêza dewleta netewe ne”.
Damnab
Damnab, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Axçeobe
Axçeobe gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Livsejávrre
Livsejávrre, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 20 kîlomêtre li başûrê rojhilata gundê Mørsvikbotn ye û bi qasî 6 kîlomêtre rojavayê tixûbê Swêdê ye.
Windischeschenbach
Windischeschenbach bajarokekî navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Marques, Seine-Maritime
Marques, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Binsfeld
Binsfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nacaran
Nacaran, bajarokeke girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Awkî
Awkî, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Davûdlû
Davûdlû, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Villarzel-Cabardès
Villarzel-Cabardès, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Genlis, Côte-d'Or
Genlis, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Derbendî Seydan Xwarû
Derbendî Seydan Xwarû, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Îsmaîl Heqî Babanî
Îsmaîl Heqî Babanî(1876-1913) siyasetmedarekê kurd-osmanî ye. Kurê Mistefa Zihnî Paşayê Babanîye.
Îsmaîl Heqî Babanî parastvanekê girîng yê pantirk bû. Hevalê Ziya Gökalp û Suleyman Nazif ku herduyan jî dijitiya kurdbûnê û rêxistinên kurdan dikirin.
Xabûr (Firat)
Xabûr anku çemê Xabûr (carina wek Xêbûr jî tê nivîsandin) 320 km dirêj e. Çem ji hêla Riha, Mêrdîn û Tûrabdînê dixuliqê û ber bi Binxetê û Sûriyê ve diherikê. Li wir bi Ava Firat dibê yek.
Çemên biçûk ku bi Xabûrê dibin yek ev in (ji rojavayê ber bi rojhilatê ve)
Bi tirkî
Borkow
Borkow şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Eschelbronn
Eschelbronn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Ezaz
Ezaz, bajarokeke biçûk a Rojavaya Kurdistanê ye. Gelê wê ereb, kurd û tirkmen in. Gorê statîstîkan, di 2014an de hijmera şêniyan digehe 31.000 kesî.
Huseyîn Şukrî Babanî
Huseyîn Şukrî Babanî (1890-1979) profesorê iqtisadê û rojnamevanekê kurd e ku ji Malbata Babaniyane. Kurê Mistefa Zihnî Paşayê Babanî ye û endamê Cemiyeta Tealiya Kurd bû.
Triel-sur-Seine
Triel-sur-Seine, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Ertîs
Ertîs, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Donzac
Donzac (navê fermî ), komuneke departementa Gironda ya Fransayê ye.
Xamila Jor
Xamila Jor, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Martainville-Épreville
Martainville-Épreville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Villarzel-du-Razès
Villarzel-du-Razès, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Bulgar
Bulgar, (//), yek ji gelên slavên başûr  in, ku piranî gelî Bulgaristan pêk tînin. Ji 7,3 milyon nifûsa Bulgaristanê de % 84,8 kesên xwe bulgar in.
Dîrok
"Bulgar" an "Bolgar" Bulgarên pêşin (bi bulgarî: прабългари/prabˈəlgari), di sedsala 7an de ji stepên Qafqasya dor Derya Reş de koça şûna xwe ya îroj kiriye. Li wir bi tasvîba Bîzansan re bicih bûn û di 681an de li Dobruca xanedaneke serbixwe saz kiriye. Ew dewleta Bulgaran a herî peşin bû.
Ziman
Zimanê bulgaran, bulgarî, di nav zimanên slavên başûr de ye. Bulgarî ji aliyê pomakên misilman ve jî tê axaftin.
Rîgawa, Pîranşar
Rîgawa gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Bruch, Rheinland-Pfalz
Bruch şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Rîgawa, Pîranşar
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 516 kes (82 malbat) bûn.
Gaiberg
Gaiberg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Gergueil
Gergueil, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Gombed, Ecebşîr
Gombed gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Perpîtan
Perpîtan, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Mêrga Mîran
Mêrga Mîran an jî Mêrga Mîra (bi erebî kirine Raghdan), gundekî li Başûrê Rojavaya Kurdistanê de ye. Ev gund jî wek gundê Besta Sîs pêştir rexek ji gundê Tepkê bû.
Lossivatnet
Lossivatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol dikeve rojavayê Çiyayê Storsteinfjellet û bi qasî 10 kîlomêtre li rojhilatê gundê Elvegårdê ye.
Daylar
Daylar, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Cîhad Baban
Mistefa Cîhad Baban (1911-), rojnamevan û siyasetmedarê kurd e ku li Tirkiyeyê wezîretiya çandê kiriye. Neviyê Mistefa Zihnî Paşayê Babanî û kurê Suleyman Hikmet Babanîye.
Hêjayî gotinê ye ku Yaşar Kemal bi brazaya Cîhad Baban Ayşe Semiha Baban re zewicî bû.
Dere Qişlaq Serê
Dere Qişlaq Serê, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Ernîş
Ernîş, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Dirxe
Dirxe yan jî Tirxe, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Altenstadt an der Waldnaab
Altenstadt an der Waldnaab şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Villasavary
Villasavary, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Saxê
Saxê, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Vaux-sur-Seine
Vaux-sur-Seine, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Dabel
Dabel şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Dere Qişlaq Xwarê
Dere Qişlaq Xwarê, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Salûs
Salûs gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 40 kes (5 malbat) bûn.
Gijal
Gijal, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Ilhê
Ilhê, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Gerland, Côte-d'Or
Gerland, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Vélizy-Villacoublay
Vélizy-Villacoublay, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Heddesbach
Heddesbach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Martigny, Seine-Maritime
Martigny, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Boban, Palo
Boban, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Pêsyan, Ecebşîr
Pêsyan gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Taksî (fîlm)
Taksî, fîlmekî derhênerê îranî Jafar Panahî ye.
Çîroka fîlm
Fîlm ji taksiya derhêner de hatiye çêkirin û kesên ku lê siwar dibin çîroka xwe vedibêjin. Bi giştî li ser sensûr, zordestî û stemkariya rejîma Îranê ye.
Fîlmê Jafar Panahî li Festîvala navneteweyî ya fîlman a Berlînê ya sala 2015an hate pêşkêşkirin. Fîlm li Îranê qedexe ye.
Berbiyanî Biçûk
Berbiyanî Biçûk, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Abbas Recai Nüzhet
Abbas Recai Nüzhet bûrokrat û siyasetmedarekê kurd e. Li Tirkiyeyê walitî kiriye. Abbas Recai Nüzhet û hinek hevalên wî li Swîsreyê şaxeke cemiyeta Hêvî (rêxistin) vekiribûn Ji Malbata Babaniyane.
Dierfeld
Dierfeld şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Martin-Église
Martin-Église, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Îtût, Nêrwe û Rêkan
Îtût, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Villautou
Villautou, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Bal Sîna
Bal Sîna, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Metroya Atînayê
Metroya bajarê Atînayê bi peydakirina çareseriyek pir hewce ji bo trafîka bajêr û pirsgirêka qirêjiya hewayê û hem jî vejandina gelek deverên ku jê re xizmet dike, Bajarê Atînayê bi awayekî girîngî guhertiye. Berfirehkirina Xeta 3 ber bi Piraeus û her weha dirêjkirinên din ên xetên heyî û xeta nû ya 4an ku beşa wê ya navendî di cotmeha 2021an de dest bi avakirinê kirine, tê çêkirin.
Dîrok
Ji ber ku Xeta 1em a niha vebû, hukûmetê gelek berfirehkirina tora metroyê pêşniyar kir, di nav de plansaziyek sala 1963an ji bo tora metroyê ya çardeh-xetî, hebû. Avakirina Xetên 2 û 3 di Mijdara 1992an de dest pê kir ji bo ku qerebalixa trafîkê kêm bike û armanc hate girtin ku bi vî kêmkirina trafîkê li bajêr asta dûyê û kalîteya hewayê ya Atînayê baştir be.
Her du xet di binê erdê de hatine çêkirin. Xetên 2 û 3, ku ji aliyê Attiko Metro S.A. ve hate çêkirin û heta sal 2011an ji aliyê Pargîdaniya Operasyonên Metro Attiko ve hate xebitandin. Bi taybetî wekî xetên sor û şîn têne zanîn û di çile sala 2000an de hatin vekirin.
Xeta 3 di havîna 2004an de heta Balafirgeha Navneteweyî ya Eleftherios Venizelos hate dirêj kirin û Xeta 2yem di sala 2013an de berbi Anthoupoli û Helliniko ve hate dirêj kirin.
Luktvatnet
Luktvatnet, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, dikeve navbera çiyayên Korgfjellet û Lukttindenê û bi qasî 5 kîlomûtre li başûrê gundê Elsfjordê ye. Rêya Ewropî ya E6 di kêleka bakurê golê re derbas dibe.
Wezareta Derve (Rûsya)
Dibistanên derveyî welêt
Wezaret ji bo zarokên dîplomatên rûsî toreke dibistanên derveyî welat dixebitîne.
Diclehan Baban
Diclehan Baban(3 gulan 1934- 3 kanûna pêşîn 1978) listîkvaneke kurd e di Yeşilçama tirkan de û ji Malbata Babaniyane
Dxlîyan Jorê
Dxlîyan Jorê, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sipîseng
Sipîseng gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Hohen Pritz
Hohen Pritz şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Sipîseng
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 173 kes (25 malbat) bûn.
Girgewr, Cizîr
Girgewr, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Bechtsrieth
Bechtsrieth şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Heddesheim
Heddesheim şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Daçekên kurdî
Eger em bixwazin bi kurtî rave bikin, em dikarin bibêjin ku daçek ango prepozîsyon (îng. preposition) hin peyvikên alîkar in ku dikevin pêşiya peyvên serekî û pêwendî û têkiliya wan diyar dikin yan jî cî, dem û hwd. ji me re eşkere dikin. Tevî ku ti şaxek rêzimanî yê zimanê kurdî bi qasî pêwîst nehatiye lêkolandin jî, li gor hayjêbûna min, herî kêm li ser rola daçekan hatiye rawestîn. Lê ev peyvikên biçûk rolek gelekî bingehîn di ziman de dilîzin loma pêwîstî bi vekirina gotûbêjê li ser wan heye. Ta niha ez bi kêm zimanan hesîme ku tê de bi qasî zimanê kurdî daçek zaf hebin. Lê çi mixabin ku ev dewlemendiya daçekan, mîna dewlemendiya her biwar û şaxên din jî ên zimanê me yê şîrîn, li gor zengîniya gencîneya xwe nayê xebitandin. Herwiha ne gelekî ji rastiyê dûr e eger em îddîa bikin ku hin daçek jî bi berdewamî ne li ciyê xwe yê rast tên xebitandin û pirr şaşîtî jî di bikaranîna wan de tê kirin. Ji berî ku em dest bi ferisandin ango analîzandina kitekit a daçek û paşdaçekan bikin, em dikarin vê mînaka sade bidin:
-li malê
-di malê ve
-di malê de
Tevî ku ya pêşîn herî zêde bê xebitandin jî, pirranî caran herduyên paştir jî li şûna wê û bi mebesta wateya wê tên bikaranîn. Lê di rastiyê de di herduyên paştir de daçek ew qas bandorek tûj li peyva "mal" dikin ku êdî di wan herdu biwêjan de bêjeya "mal" bi wateya xwe ya asayî namîne. "Di malê ve" bi zimanê gelêrî tê wateya "di xanî ve" û "di malê de" jî tê wateya "di malbatê/aîleyê/famîlyayê de". Mînak: "Li derve sar bû; ez çûm hundur û di malê ve li ber argûna hilkirî/vêxistî rûniştim." Û "Di malê de mêrek tine ye ku vê zivistanê biçe nêçîr û kewgîrê." Problema lêkolîn û jênivîsîna daçekan ew e ku - berevajî lêker û nomînan (navdêr, rengdêr, hejmar û cînav) - mirov nikare bi awayek giştî li ser wan rabiweste. Tenak gengazî ew e ku ew yek bi yek bên ferisandin û erkên her yekê ji wan bên destnîşankirin.
Daçek bi cînavan re
Lê pêşî divê bê diyarkirin ku eger daçek bikeve pêşiya peyva bingehîn/serekî, eger ev peyv navdêr (substantîv), cînav (pronom) an jî hejmar (numeral) be, ew peyv ditewe (1). Di kurmancî de cînavan du celeb form hene; forma netewandî (ez, tu ew, em, hûn, ew, ev û kî) û forma tewandî (min, te, wê, wî, me, we, wan, van û kê). Bi daçekan re forma tewandî tê bikaranîn. Mînak: bi min re, li gor te, ji bo wê, li cem wî, ji nik me ve, bi saya we...
Daçek bi navdêrên zayendmê re
Peyvên zayendmê di yekhejmariya xwe ya kifş de paşgirtika "(Y)Ê" digirin: Mînak: li mal-ê, di pirtûk-ê de, ber bi xweşi-yê ve...
Peyvên zayendmê di yekhejmariya xwe ya nekifş de paşgirtika "Ê" digirin lê "(Y)EK", a ku nîşana nekifşiyê ye, jî li ciyê xwe dimîne:
Mînak: li mal-ek-ê, di pirtûk-ek-ê de, ber bi xweşi-yek-ê ve...
Peyvên zayendmê di pirrhejmariya xwe ya kifş de paşgirtika "(Y)AN" digirin:
Mînak: li mal-an, di pirtûk-an de, ber bi xweşi-yan ve...
Qadiyan, Palo
Qadiyana Paloyê, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Neslîhan Baban
Neslîhan Baban(5 gelawêj 1917-) yek ji endama Malbata Babaniyane. Jina Necip Fazıl Kısakürek e.
Daçekên kurdî
Daçek bi navdêrên zayendmê re
Peyvên zayendmê di pirrhejmariya xwe ya nekifş de jî paşgirtika "(Y)AN" digirin lê "IN/NE", a ku nîşana nekifşiyê ye, jî li ciyê xwe dimîne:
Neslîhan Baban
Malbat
Neslîhan Baban keça Abbas Recai Nüzhete ku Abbas Recai waliyekê berê yê Tirkiyeyê ye. Abbas Recaî kurê Yahya Nuzhet Paşayê Babanî ye, Yahya Nuzhet kurê Elî Paşa, Elî Paşa jî kurê Xalid Paşayê Baban e. Diya Neslîhan xanimê Sare xanima çerkez bû. Brazaya Cîhad Baban bû. Xwîşkeke bi navê Diclehan Baban hebû
Daçekên kurdî
Daçek bi navdêrên zayendmê re
Mînak: li mal-in-an, di pirtûk-in-an de, di xweşî-ne-yan de... (2)
Daçek bi navdêrên zayendnêr re
Eger mijara me ya "Daçek bi navdêrên zayendmê re" sivik be û em bikarin bi asanî hemfikir bin, di mijara "Daçek bi navdêrên zayendmê re" de yekdilî û hemfikirî ta niha berpê nebûye. Peyvên zayendnêr di pirrhejmariya xwe ya kifş û nekifş de tam mîna peyvên zayendnêr di pirrhejmariya xwe ya kifş û nekifş de ditewin.
Mînak: li welat-an, bi şivan-an re, ber bi xani-yan ve; li welat-in-an, bi şivan-in-an re, ber bi xanî-ne-yan ve...
Lê dudiliya herî zêde li ser tewîna yekhejmariya navdêrên zayendnêr di rewşa kifş û hinekî jî di ya nekifş de ye. Li gor devokên kurmancî navdêrên zayendmê dikarin bi sê-çar şêweyên ji hev cuda bitewin: şivan > şivên/şivanî/şivani/şivîn. Dibe ku gelek zimannas bi min re ne hemfikir bin lê ev hemû li me "bela" ne û ji bo zimanek yekgirtî yê nivîskî li kurmancînivîsan bûne asteng. Hem ew bi tewîna xwe tevliheviyê dixin ziman (3) û hem jî bikanînerên kurmancî li hev nakin ku yekê ji wan bibijêrin. Loma niha pêwîstiya me bi kompromîsekê heye: pêwîst e ku em forma netewandî bi kar bînin. Jixwe di pratîkê de jî wiha tê kirin lê hin purîst û "paqijkerên" ziman zorê didin van navdêran û, tevî ku gel ticaran wan wisan netewîne jî, ew her ditewînin.
Mînak: Li şûna: li welêt/welatî/welati
em binivîsin: li welat
Li şûna: bi hêsp/hespî/hespi
Nehrib
Nehrib, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Daçekên kurdî
Daçek bi navdêrên zayendnêr re
em binivîsin: bi hesp
Li şûna: ji Kemêl/Kemalî/Kemali re
em binivîsin: ji Kemal re
û hwd. û hwd.
Herwiha di yekhejmariya nekifş a navdêrên zayendnêr de jî dudiliyek peyda dibe. Bi gelemperî di zimanê nivîskî de ta niha zêde tîpa "Î" li pey "(Y)EK", a ku nîşana nekifşiya yekhejmariya navdêrên zayendnêr e, hatiye danîn: li welat-ek-î, bi hesp-ek-î, ji xani-yek-î re. Lê di hin devokan de li şûna vê tîpa "Î" tîpa "Ê" heye, û hin kes wê tercî dikin (4). Ango: li welat-ek-ê, bi hesp-ek-ê, ji xani-yek-ê re. Mîna ku tê zanîn navdêrên zayendmê jî di heman rewşê de heman tîpê digirin loma diyarbûna zayenda peyvê namîne (5).
Daçek bi navdêrên "girêdayî" re
Ji beşa "Daçek bi navdêran re", ya ku me ta niha dabaş jê kir, bi wê şert û mercê ye ku navdêr bi peyva (peyvên) li pey xwe ve ne girêdayî ye ku wê peyvê bandor li navdêrê kiribe û navdêr hatibe tewandin. Lê em hemû dizanin ku pirrî caran rengdêr (adjektîv) û cînav (pronom) dikevin pey navdêran û ji ber wê yekê navdêr jî ditewin û wek xwe namînin.
Mînak: mal-a te, welat-ê min, pirtûk-ên wê; sêv-a sor, xani-yê bilind, derya-yên kûr...
Mînak: li malê > mala min, ji sêvê > ji sêva sor
Herwiha eger navdêr di yekhejmariya xwe ya nekifş de jî bi rengdêr an jî cînavekê re hatibe girêdan, hin nakokî derdikevin. Çimkî em di yekhejmariya kifş de, dema ku navdêr bi cînav an jî rendêra li pey tê, li navdêrên zayendmê tîpa "A" û li navdêrên zayendnêr jî "Ê" zêde dikin (sêv-a sor/min, hesp-ê te/spî), li gor hin kesan divê ev herdu tîp di rewşa nekifş a heman navdaran jî bên bikaranîn, ango:
-sêv-ek-a sor/min; bi daçekê re: Wî ji sêv-ek-a sor/min xwar.
-hesp-ek-ê te/spî; bi daçekê re: Ez dixwazim li hesp-ek-ê te/spî siwar bibin.
Lê ez bawer dikim, tevî ku gelek xwendevan pêrgî vî awayê nivîsînê hatibin jî, ew bi xwe wisan naxebitînin. Niha di kurmanciya nivîskî de bi vî awayî zêdetir tê nivîsîn:
-sêv-ek-e sor/min; bi daçekê re: Wî ji sêv-ek-e sor/min xwar.
Verneuil-sur-Seine
Verneuil-sur-Seine, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Daçekên kurdî
Daçek bi navdêrên "girêdayî" re
-hesp-ek-î te/spî; bi daçekê re: Ez dixwazim li hesp-ek-î te/spî siwar bibin.
em binivîsin: sêv-ek sor/min
Li şûna: hesp-ek-î te/spî yan hesp-ek-ê te/spî
em binivîsin: hesp-ek te/spî
Li vir hin kes dê reaksiyonan nîşan bidin û diyar bikin: "De baş e, lê bi vî awayî zayend wenda dibe û êdî mirov nikare ji navdêran bibîne ka ew zaynedmê yan jî zayendnêr in!" Bêguman ev yek rast e, em dizanin ku "welat-ê min" zayendnêr û "sêv-a sor" jî zayendmê ye lê em di nivîsê de diyar nabe ka zayenda "welat-ek dûr" û sêv-ek şîrîn" çi ye. Erê, lê diyarkirina zayendê di kurdî de - berevajî gelek zimanên din ên zayend tê de heyî - ne pêwîst e.
Mînak: Di hevoka "Heval dibêje" de ti şaşî tine ne lê dîsan jî jê naxwiye ka "heval" zayendmê yan jî zayendnêr ango keç/jin an jî kur/zelam e. Herwiha di pirrhejmariyê de kurdî zayendê nanase. Ji "Hevalan got" naxwiye ka ev heval keç an jî kur in. Jixwe gelekî baştir û pratîktir e ku zayend di pirrhejmariyê de tine be çimkî hin ji van hevalan dikarin keç û hin jî kur bin. Eger di pirrhejmariyê de jî zayend hebûya, em ê neçar bimana peyva "heval" du caran - carekê bi zayendmêyî û yekê jî bi zayendnêrî - bigota. Bi vî awayî ziman ê zehmet bibûya û me dê nikariya di hema heyamê de bi qasî niha tişt bigotina û guhdarên/hevalên xwe agadar û serwext bikirana. Bi heman awayî pirsgirêka navdêran bi cînava nîşandekî "ev" û tewandiyên wê re jî tê çareserkirin. Mîna ku tê zanîn, eger "ev" yan tewandiyek wê bikeve pêşiya navdêran, navdêr dikarin di kurmancî de bi çend awayên ji hev cuda ditewin û ta niha yekdilî û lihevkirinek gelemper pêk nehatiye loma ew jî hin kompromîsan dixwaze. Li gor devokên kurmancî herî kêm "ev" dikare van paşgirtikên jêrîn bixe pişt navdêran:
Zayendmê -ev pirtûk-a han, ev pirtûk-a ha, ev pirtûk-a he, ev pirtûk-e, ev pirtûk-a Mînak: ev pirtûka han mezin e, ev pirtûka ha xweş bû, te ev pirtûka he xwendiye, ev pirtûke ne li ber destê min bû, ev pirtûka nayê xwendin...
Zayendnêr -ev welat-ê han, ev welat-ê ha, ev welat-ê he, ev welat-e, ev welat-a
Mînak: ev welatê han mezin e, ev welatê ha ne xweş e, ev welatê he min nedîtiye, ev welate gelekî bi min xweş tê, ev welata bixêrûbêr e...
Tevî ku hin ji van ji hin ên din baştir bin jî, ta niha min çi dît, her kes wan li gor devokan xwe dixebitîne. Lê niha dem hatiye ku em li rêyekê bigerin ku em ti kesekî nexeyidînin û li derve nehêlin lê dîsan jî zimanek yekgirtî û standard ava bikin. Bi baweriya min, a herî baş ew e ku em van paşgirtikên destnîşankirî "biavêjin" ango wan li derveyî nivîsîna xwe bihêlin. Ango em li şûna mînakên jorîn bibêjin:
-ev pirtûk mezin e, ev pirtûk xweş bû, te ev pirtûk xwendiye, ev pirtûk ne li ber destê min bû, ev pirtûk nayê xwendin...
-ev welat mezin e, ev welat ne xweş e, min ev welat nedîtiye, ev welat gelekî bi min xweş tê, ev welat bixêrûbêr e...
Dîsan hin kes dê bipitin û gazinan bikin ku me zayend ji bîr kir lê heman kes her dibêjin:
-ew pirtûk mezin e, ew pirtûk xweş bû, te ew pirtûk xwendiye, ew pirtûk ne li ber destê min bû, ew pirtûk nayê xwendin...
-pirtûk mezin e, pirtûk xweş bû, te pirtûk xwendiye, pirtûk ne li ber destê min bû, pirtûk nayê xwendin...
-welat mezin e, welat ne xweş e, min welat nedîtiye, welat gelekî bi min xweş tê, welat bixêrûbêr e...
Celebên daçekên kurdî
Em dikarin daçekên kurdî di sê koman de bisinifînin.
Gevrey-Chambertin
Gevrey-Chambertin, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Dierscheid
Dierscheid şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Daçekên kurdî
Celebên daçekên kurdî
• Daçekên sade û serbixwe: bi tenê yekpeyvikî ne (bi soranî di kevanokan de): bi (be), ji (le ... we) û li (le).
Mînak: bi tirimpêlê, ji malê, li Kurdistanê...
• Daçekên dubeşî: Ev daçek ji du beşan pêk tên. Beşa pêşîn li berî û ya paşîn jî li dû peyvên serekî tên danîn: bi ... ve (pê ve), di ... de (tê de), ji ... re (jê re) û hwd.
Mînak: bi wê re, di qonaxê de, ji malê ve...
• Daçekên biwêjî: ev daçek ji hin daçekên serbixwe û sade yan jî daçekên dubeşî û hin daçekên neserbixwe pêk tên: ji alî de, bi ser re, di bin ve, li jêr, li gor, li pey, ji cem, bi saya û hwd.
Mînak: ji ser qapa pirtûkê xwend; di bin tirarê mast ve bû, tu çima ew qas li dûr lê digerî; li gor encamên lêkolînê wî xwe bi stranbêjiya xwe di dilê xelkê de ezîz kiriye; di Kurdistanê re derbas bûn û li pey şopa wan çûn...
Villebazy
Villebazy, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Bansera
Bansera, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Hacikan
Hacikan 1842 da Zor Temir Paşa dişine Yalaxê (Yaylak, Riha). Hacikan'nin ku hati Yalaxê pênç bira bune.
Navî vana Hac, Ham, Şer, David, Kam, bune. Bê van biraya dudi birayê van din hebune, yek venda buye demekê pir hevdu nabinin dura fehm dibe ku surguni Konyayê buye. Neviyê vi li Qonyayê jiyana xwe didominin.
Yek ji li Siwêrek'ê ye li gundê  Karakoyunê bicih buye, paşnavê van Karakayunlu'ye. Şerif, Eshet Ali Karakoyunlu heye. Merivê van li Vêranşehirê mala Hemzê lavê Hemza Mehmut Kemal Çetiner hene.
Hacikan'in ku hati Yalaxê:
Zor Temir Paşa mirê Millan 1842 da li Sultanê osmanian mora miritiyê  distine. Zor Temir Paşa dema ku li Istambolê buye bi keştiyekê dare Romayê û Parisê li vir vedigere Misirê û vi vir tê Beyrudê. Li vir ji vedigere Vêranşehirê.
Zor Temir li Avrupayi hini felsefa netevi dibe. Gelek kitabê Avrupi bi xwere tine û dixine. Mejuyê vi geleki lihevdikeve.
Ji nuve xwe nasdike. Dile xwe de duxweze ku Welateki serbixwe avabike. Bivê armancê Temir Paşa'yi Keleşevdi.
Kuran, xidirekan, Hacikan, Kumnexşan, Berguhan, Seyidan, Çemkan, Eliyan, Şerkiyan, Reberu serokê van eşiran lihev komdike u li vêranşehirê mecliseki ava dike navê  vê  meclise Millan datine.
Temir Paşa edi mirê hemi eşirane. Bireheti felsefeke mezin eşirê  Ruha'yi yek biyek tevi Millan dibin. Vê demi paşa duxaze  ku Beskan tevi millan bike, bivê aramanci ji Hacikan  hineka  dişine  yalaxê. Taximi millam edi Fereatê Bireciki bigre hetani Diyarbekir û Cizirê'ye. Paşa bi serokê hemi eşiran ra peyman nişan  dike u navê Millan dike Konfederasyon Millan.
Qaraxrabê
Qaraxrabê, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Dxlîyan Jêrê
Dxlîyan Jêrê, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Massy, Seine-Maritime
Massy, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Dilqenab
Dilqenab, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Kaya Baban
Kaya Baban karsazekê kurd e ji Malbata Babaniyan. Kurê Baha û Muedep Baban e. Neviyê Cîhad Babane. Navê xwîşka wî Hanzat Öze.
Heiligkreuzsteinach
Heiligkreuzsteinach şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Kloster Tempzin
Kloster Tempzin şaredariyeke navçeya (Landkreis) Ludwigslust-Parchim li Mecklenburg-Vorpommern, Almanyayê ye.
Tîlek, Palo
Tîleka Paloyê, gundekî girêdayê navçeya Palo ya Xarpêtê ye.
Demirtepe
Demirtepe, gundekî ser bi navenda bajarê Eherê li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sewegul
Sewegul, gundekî bi ser Selahedîna navçeya Şeqlaweyê ya parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Eslarn
Eslarn şaredariyeke navçeya (Landkreis) Neustadt an der Waldnaab li herêma Bavyera ya Almanyayê ye.
Villedaigne
Villedaigne, komuneke li departmena Aude ya herêma îdarî ya Oksîtanya ye ku li aliyê başûrê Fransayê ye.
Lysvatnet, Meløy
Lysvatnet, Meløy, goleke di nava sinorê parêzgeha Nordlanda Norwêcê de ye. Gol, bi qasî 5,5 kîlomêtre li rojhilata navenda şaredariya Ørnesê ye.
Dodenburg
Dodenburg şaredariyeke navçeya (Landkreis) Bernkastel-Wittlichê li Rheinland-Pfalz, Almanyayê ye.
Nebrîn
Nebrîn gundekî ser bi navenda bajarê Ecebşîr li Azerbaycana Rojhilat ya Îranê ye.
Sertîz
Sertîz gundekî ser bi navenda bajarê Pîranşarê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 32 kes (5 malbat) bûn.
Helmstadt-Bargen
Helmstadt-Bargen şaredariyeke navçeya (Landkreis) Rhein-Neckar-Kreis li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.
Serdehil
Serdehil, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Vernouillet, Yvelines
Vernouillet, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
Stewrik
Stewrik, gundekî ku girêdayî navçeya Cizîra Şirnexê ye.
Clara Zetkin
Clara Zetkin (wekî Klara Tsetkîn bixwîne, jdb. 5ê tîrmehê 1857 li Wiederau, Amtshauptmannschaft Rochlitz, Keyaniya Saksonyayê ; m. 20ê hezîranê 1933 li Archangelskoje, Oblasta Moskoyê, Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst), ramyar û parêzvana mafên jinan e.
Zetkîn di 5'ê tîrmeha sala 1857an de li gundê Wiederau li eyaleta Saksonya ya Almanya hate dinê. Ji ber ku bavê wê mamosteyê gundbû, jiyana gund ji nêz ve nas kir. Di dema dibistanê de rêbaz û birdoziya Marx û Engels nas kir. Ew tevlî civînên karkeran bû û xebatên partiyê nas kir. Di sala 1878an de piştî ku li Almanyayê qanûna anti-sosyalist kete meriyetê de û partiya Sosyalîst derbasî qada îllegal bû, Clara Zetkin jî derkete dervehî welat. Demeke dirêj li Fransayê ma û paşê jî li Swêdê weke koçber jiya. Zetkin, ne tenê rizgariya jinan, wê rizgariya hemû kedkarên jêrdest hedef dikir. Clara Zetkîn, enternasyonele rastîn bû û hemû jiyana fedayî rizgariya jinên kedkar kir. Clara Zetkîn di 20 hezîrana 1933an di sirgunê de mir.
Bergiriya derdanî
Bergiriya derdanî an jî bersîvdana bergiriya derdanî (bi îngilîzî: humoral immunity ). Navbera şane û xane yan bi şileyê tijî ye. Piraniya bakteriyên ku dibin sedama nexweşiyê li derveyî xaneyên laş de, di navbera valahiya şaneyan de, di nav xwînê de an ji di nav şileya lîmfê de dabeş dibin. Herwisa heke hokara nexweşiyê bikeve nav xaneya laş û li wir xwe zêde bike jî, îcar ji bo belavbûna nav xaneyên din, divê ji xaneya tûşbûyî derkeve, ji şileya navbera şaneyan derbas be û bikeve nav xaneyek nû. Ango hokarên nexweşiyê hertim bi şileya nav şaneyan ve di nav tekiliyê de ne. Bergiriya taybet a derdanî jî li gel xwîn û şileya lîmfê, di nav vî şileyê de rû dide. Di nav laşê mirov de bergiriya xaneyî ya xaneyên T û bergiriya derdanî ya xaneyên B, wekî temamkerên hevdu, bergiriya taybet dabîn dikin. Ango di nav herdu cure bergiryê de danûstandin heye. Dema nexweşiyê de, herdu bergirî bi hevdu re dixebitin. Bergiriya derdanî bi navbeynkariya dijetenan tê rêkxistin. Dijeten jî ji aliyê xaneyên B yê ve tên berhemkirin û derdan. Ji boy destpêkirina bergiriya derdanî, gava bingehîn, çalakbûna xaneya B ye. Xaneyên B bi du rêbazan çalak dibe. Limfexaneya B, an bi tena serê xwe ango bi serbixwe çalak dibe, an jî bi navbeynkariya xaneya T alîkar çalak dibe.
Çalakbûna xaneya B ya negirêdayî xaneya T
Çalakbûna serbixwe ya xaneya B, (bi îngilîzî: T cell-independent activation of B cells) bê alîkariaya xaneya T pêk tê. Li ser rûyê parzûna xaneya B yê de hin wergir hene, wergirên xaneya B, dijepeydakerên ji polîsakakrîd û lîpopolîsakkarîdê çêbûyî dinasin. Loma xaneya B raste rast xwe bi hokara nexweşiyê ve girê dide. Piştê girêdanê, xaneya B çalak dibe û dest bi dabeşbûnê dike. Bi dabeşbûna xaneyên B yê, xaneyên nû çê dibin, xaneyên nû dibin xaneyên plazma (plazmaxane). Plazmaxane dijeten berhem dikin û der didin. Bi guherîna Xaneyên B, wergirên li ser rûyê xaneyên B yê jî winda dibin. Dijetenên ku ji aliyê plazmaxaneyan ve tê derdan bi wergirên xaneya B yê ve bi heman şêweyê ne. Dijeten êrîşê dijepeydaker dikin. Bi rêbaza nêtarkirin û qûsîna hokarên nexweşiyê an jî handerkirina hellûşînê û sîstema temakerê, li dij hokarên nexweşiyê berevaniya laş dikin. Çalakbûna xaneya B ya negirêdayî xaneya T, ji bo demek kurt e. Herwisa, bi çalakbûna serbixwe ya xaneyên B, tenê plazmaxane tên dirûstkirin, xaneyên B bîrker nayên çêkirin. Ev rewş, rê li ber bergiriya bersivdana duyemî digire. . Bergiriya li dij gellek bakteriyan bi çalakbûna serbixwe rû dide.
Çalakbûna xaneya B ya girêdayî xaneya T
Bi gelemperî xaneya B ne bi tena serê xwe, lê bi navbeynkariya xaneya T alîkar, çalak dibe û bergiriya derdanî dabîn dike(bi îngilîzî: T cell-dependent activation of B cells). Gava hokara nexweşiyê dikeve nav laş, xaneya hellûşênera gewre hin ji van hokaran bi hellûşînê têkdişkîne. Hin ji pirtikên(perçeyên) hokara nexweşiyê li ser rûyê parzûna xaneya hellûşênera gewre de tên cihkirin. Ev pirtikên li ser rûyê xaneyê, wekî molekulên diyarkirina dijepeydaker tê bi navkirin. Herwîsa, bi vî awayê hellûşênera gewre jî dibe xaneya diyarkera dijepeydaker. Xaneya hellûşênera gewre sîtokîn (înterlêkîn) der dide. Lîmfexaneya T alîkar ji hebûna dijepeydkerê agahdar dibe û xwe bi xaneya tûşbûyî (hellûşênera gewre) ve girê dide. Bi vî awayê xaneya T alîkar çalak dibe û bi dabeşbûnê hê pirtir ji heman xaneya T alîkar çê dike. Xaneya B bi alîkariya wergirên xwe, bakteriyê bi xwe ve girê dide û hin pirtikên dijepeydakerê li ser molekulên MHC II yên li ser rûyê xwe de cih dike. Xaneya T alîkar a çalakbûyî xwe bi xaneya B yê ve girê dide. Xaneya T alîkar sîtokîn der dide. Girêdana xaneya T alîkar û derdana sîtokînê, xaneya B yê çalak dike. Xaneya B ya çalakbûyî dest bi dabeşbûnê dike û hê pirtir ji xaneyên mîna xwe çê dike. Piraniya xaneyên nû diguherin û dibin plazmaxane. Plazmaxane dijeten berhem dike û der dide. Ji ber ku dijeten ji hokara nexweşiyê re taybet e, li dij hokara nexweşiyê bergiriya derdanî dabîn dike. Hinek ji xaneyên B yê jî dibin xaneyên bîrker. Xaneyên bîrker (xaneyên B yên bîrker) piştî tunekirina dijepeydakeran û saxbûnê, ji boy demek dûr û dirêj di nav laş de dijîn û hêdî bi hêdî dijeten der didin. Heke heman cure dijepeydaker cara duyem tûşî laş bibe, vê gavê xaneyên bîrker bersîvdana bergiriya duyemî dabîn dikin. Ji ber hebûna lîmfexaneyên B yên bîrker, bersîvdana bergiriya duyemî leztir û hêztir dibe. Ji boy rêbaza çalakiya dijetenan, berê xwe bide gotara bingehîn a dijetenan.
Bawerkê
Bawerkê, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.
Anatoliy Solovyanenko
Anatoliy Solovyanenko, (25ê îlonê 1932, Donetsk - 29ê tîrmehê 1999, Kozin), tenorê.
Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst
Erdnîgarî
Ew rûerda xweya mezin, ya ko îroj jî Rûsya hembera belavbûna YKSS xwediyê ye, Şerê cîhanî yê duyemîn de fireh bûbû û welatên Baltîk (Estonya, Letonya, Lîtvanya), hin herêmên Prûsyayê Fînlendayê, Polonyayê, Çekoslovakyayê û Japonyayê di sînorên wê de diman. Ew bi sînorên xwe dewlata herî mezina dîrokî bû.
Ji pê dawiya Şerê cîhanî yê duyemînê di 1945an re sînorên YKSS wiha bûn: li rojava bi Romanya, Mecaristan, Çekoslovakya, Polonya, Deryaya Baltîk, Fînlenda û Norwêc;li bakur Deryaya Barents, Deryaya Karayê, Deryaya Laptev û Deryaya Sîbîryaya Rojhilat; li rojgelat Deryaya Oxotsk, Deryaya Bering û Okyanûsa Mezin; li başûr Koreya Bakur, Çîn, Mongolya, Efxanistan, Îran, Tirkiyê û Deryaya Reş.
Sînorên YKSS li ser 22,4 mîlon km² dima û nêzî şeşan yeka (1/6) erdên dinê dima. Ew rojhilat-rojavayî ji Deryaya Reş û Deryaya Baltîk de heta Okyanûsa Mezin heta 10.000 km dirêj dibû. Bakur-başûrî nêzî 5.000 km fireh dibû.
Şoreşa Bolşevîkan
Bi şoreşa Şibatê yê di 1917an re Împeratoriya Rûsî hat hilweşandin. Demeka kêmê ji pê re Bolşewîkên di pêşengiya Lenîn de pê Şoreşa çiriya pêşîn re Komara Sovyet ên Rûsyayê îlan kirin. Pê serfiraziya Bolşewîkan re li Rûsyayê cenga hundurî derket û wê heta 1922 dewam kir û di wê salê de li ser axê Împeratoriya Rûsî Yekîtiya Komarên Sovyetên Sosyalîst(YKSS) hat saz kirin. Dema şoreşê de YKSS welateka feodalê aboriya xwe bi bingehî li ser cotkariyê bû. Pê YKSS hat saz kirin re li hemû welatê tevgereka, pêşasazî û endûstrî kirina li YKSS hat ajotin. Bi vê tevgerê re Rûsya di dinê de gorî aborî û artêşa xwe 20 salan de bû welateke pêşeng. Di wê demê de îdeolojiya dewletê jî bi seferberiyê xwendin û nivisandînê re li xelkê hat belav kirin.
1924–1939:Dema Stalîn
Paş mirina Lenînê di re Yosîf Stalîn hate serokkomariyê YKSS. Stalîn ji 1922 de heta wê çaxê sekretarê gelemperiyê Partiya Komûnîstî bû. Stalîn pê derbaza ser kargeriyê bû re li ser welatê avahiya bingehiyê aborî pêk anî û li welatê tevgera endûstrî kirinê bilez kir. Li welatê Kolxoz û Sowxoz(herdu jî têne maneyê çewlîg. Sowxoz ji hêla dewletê, Kolxoz ji hêla koperatîfan dihat carî kirin) pêk anîn. Di wê demê de kesên xwediyên zeviyan, yên dewlemend jî dihatin bêrûmet kirin. Li wolgayê, Ûkraynayê kêmiyê xwarinê der ket û bi mîlonan kes ji birçîtiyê de man.
Ji 1935an şunda Stalîn dest bi koçandina dijên sîstema komûnîstî kir. Di paqîjkirina Stalîn'ê(Rûsî Çîstkî'') navbera salên 1936 û 1940an de terorek li hembera dijberên rejîmê hat didomîn. Di dema wê koç kirinê bizorî de gelek kesên wek hindikeyên etnîk, hatin koça navenda xebatê yên bi navê Gulag kirin. Bo wan qurbanên di wê demê de ji jiyana xwe bûnî, qala 20 mîlon kes dikine.
1939-1945: Salên Şerê
Di di bi êrîşa Almanyaya Naziyê ser Polonyayê re Şerê Cîhanî yê Duyem destpê kir. Li ber vê êrîşê Hitler û Stalîn di de bo êrîş nekirina hev bi qasidiya Molotov û Ribbentrop Pakta Molotov-Ribbentrop îmze kiribûn û bi vê peymanê wan dê êrîşa hev nekirinaya û Polonya navhev de parvekiriniya. Ji pê Almanyayê re di de Rûsyayê jî dest bi êrîşa Polonyayê kir û wekî wan di peymana bêêrîşiyê de diyar kirî YKSS rojhilata Polonyayê di demeka kurt de îşxal kir. Di de YKSS yê û Almanyayê peymanekê dinê bo hevaltiyê û sînoran îmze kir. Rûsyayê ji pê re li welatên Fînlenda(1939) û welatên Baltikên:Estonya, Letonya û Lîtvanya û Besarabya yê pê re bûyî Moldoviya (gîşk 1940an de) dewama îşxal kirinê xwe kir.
Di de Hitler peymana bêêrîşiyê xirab kir û bi artêşêkê mezin êrîşa YKSS kir. Di de YKSS bi Brîtanyayê ve heta ber axên Îranê dewama îşxalê xwe kir. Di Konferansa Yaltayê û Tehranê de YKSS, Brîtanya û DYA bo hevalbendiyê li hev hatin.
Salên 1945–1985:Şerê Sar
YKSS di Şerê Cîhanî yê Duyem de wek serfiraz û xakên xwe fireh kirî derketibû. YKSS rojhilata Polonyayê û welatên Baltik têxistibû nav sînorên xwe. Dewletên bloka rojhelat Albanya, Bulgaristan, Komara Demokratîka Almanyayê, Polonya, Romanya, Mecaristan, Çekoslovakya ketine bin bandora YKSS û wek dewletên peyk bi sîstema demokrasiya Xelkî hatin kargerger kirin. Di 1953an de, ji pê mirina Stalîn re, Nîkîta Krûşçev derbaza serokomariyê bû. Wî di 1956an de di axaftineka xweya sixûrî de fikrên xweyên hembera Stalînîzm eşkera kir û bo Lîberalîze kirina dewletê daxwaza xwe dazanîn. Lê protestoyên bo reforman li Mecaristanê ji hêla Artêşa Sor gelek sert hat rawestandin.
Di wan deman de Şerê Sar her ku diçû hişk dibû û di 1962an de di Krîza Kûbayê de dinê xwe ji Şerekê atomî encax di dawî de xwe parast. Blokên rojhilat û rojava her tim dewama çekdariyê dikir û di vê de bi hev re diketine pêşbaziyê.
Di payîza 1957an de YKSS saroxa siftê Sputnik 1ê bi kûçikê têdeyî bi navê Laika ve şande ezmên. Di 1961an de jî cara siftê kozmonotê Yurî Gagarîn li gerdûnê firiya.
Di 1979an de ketina YKSSyê Efxanistanêyê re şerê navbera YKSS û Efxanistanê dest pê kir. Di wê cengê de Efxanistanê gelek zirar dît û nêzî 1,2 mîlon hevwelatên xwe hatin kuştin. YKSS jî di 1988-1989an de wek bêserfirazî ji wir der ket.
1985-1991:Belavbûna YKSS
Di 1985 Mixaîl Gorbaçow hate serokiya kargeriyê YKSS û dest bi reformên wek Perestroyka (şunda mezrandin) û Glasnost (eşkereyî) dihat zanîn kir.
Di salên 1990an û 1991an de dewletên Yekitiyê de dest bi dazanîna azadiyên xwe kir. Siftê welatên Baltîk serxwebûna xwe danzanîn. Bi derbeyê Borîs Yeltsîna di tebaxê re YKSS xirab bû dewletan yek bi yek azadiya xwe danzanîn. Bi dawî di de belavbûna YKSS dawî bû. Ji YKSS 15 dewletên serbixwe der ketin û Rûsyayê wek pêmavanê YKSS mafên wê wek mîrat hilgirtin.
Rewşa gelê kurd di dema sovyetan de
Kurdistana Sor a ku di dema Lenîn de hatibû avakirin, di desthilatdariya Stalîn de belaw bû. Kurdên YKSSê ketin desthilatiya Azerbeycan û Ermenistan, digel vê yekê li Azerbeycanê nasnameya kurdan hat înkarkirin. Li hemberî vê, li Ermenistanê rewşa kurdan û nasnameya wan a êzîdî bi awayeke fermî hat qebûl kirin. .
Komara Gel a Mehabadê ku bi navê Komara Kurdistanê jî tê naskirin, yekser piştî Şerê Cîhanê yê Duyem 11 mehan li bakurê rojavayê Farisê hebû. Ev herêm di sala 1945an de di bin parastina Yekîtiya Sovyetê de hatibû avakirin. Dema ku ew parastin ji holê rabû, herêm ji aliyê Îranê ve hat dagirkirin û çîna serdest a li dora Serok Qazî Mihemed ji ber xiyaneta mezin bi îdamê hat mehkûmkirin.
Komarên YKSS yê
YKSS bi sîstema xwe dewleteka Federasyon bû. Ji 1956 de heta 1991an 15 netewên sosyalîst endama YKSS bûn. Her yek welatê sosyalîst xwediyê paytexta bixwe bû û Moskova him paytexta Komara Federatîfa Rûsyayê Sovyêt ên Sosyalîst(KFRSS) bû, him jî paytexta YKSS yê bû û xwediyê statûyeka taybetî bû.
Di hindira wan komaran de hin herêmên Komarên Otonomê Sovyetên Sosyalîst (mînako: Naxçivan), Herêmên Otonom (mînako: Herêma Otonomê Cûyan), Nevçeyên Otonom jî hebûn.
Arîstotelês
Arîstotelês (jdb. 384 b.z., m. 322 b.z.) fîlozofê Yewnanistana Kevn bû.Arîstotelês bi Platon re filosofê herî mezin û grîng ê cîhana rojava tê pejirandin. Li ser fîzîk, helbest, mentiq, ramyarî û biyolojiyê gelek berhemên wî hene.
Berî Zayinê 384an de li Stageirayê ji dayik bû. Navê bavê wî Nikomachos e. Bavê wî bijîjkê Keyê Makedonyayê Amyntas II bû. Di 17 saliya xwe de ket akademiya Platon a li Atînayê. Hetanî Platon mir 20 salan perwerde girt.
Mathonville
Mathonville, komuneke departmena Seine-Maritime ya li herêma Normandiyayê ye ku li bakurê Fransayê ye.
Gevrolles
Gevrolles, komuneke li departmena Côte-d'Or a herêma Bourgogne-Franche-Comté a li rojhilatê Fransayê ye.
Cama Cihanî ya FIFAyê ya 2018ê
Cama Cihanî ya FIFAyê ya 2018ê dê cama 21ê ya Cama Cihanî ya FIFAyê be ko kêbirkêyeka werzişî ya navneteweyî ya goka pêyê ye her çar salan carekê dihêt pêkînan. Pişikdarên wê kêbirkêyê tîpên neteweyî yên mêran yên goka pêyê yên welatên endamên FIFAyê ne. Li roja 2ê meha kanûna paşîn ya sala 2010ê biryar hat dan ko cama 21ê ji 14ê hezîrana 2018ê heta 15ê tîrmehê li welatê Rûsyayê bihêt kirin. Ev cam dê cama pêşîn be ko piştî sala 2006ê li parzemîna Ewropayê dihêt kirin. Kêbirkêyên goka pêyê di wê camê da hemî dê di yarîgeh anko stadyûmên para Ewropayî ya welatê Rûsyayê bihên kirin da hatinûçûna werzişvanan sanahî be.
Di wê camê da dê 32 tîp pişikdar bibin ko ji wan 31 tîp bi kêbirkêyên destpêkî hatine hilbijartin. Lê tîpa 32ê rasterast tîpa welatê mêhvandar e. 20 tîp ji van 32 tîpan di cama pêşî vê camê anko di Cama Cihanî ya FIFAyê ya 2014ê da jî pişikdar bûn, ji wan jî Tîma neteweyî ya futbolê ya Almanyayê qehremana cama 2014ê û tîpa neteweyî ya goka pêyê ya Brezîlê ne. Lê du tîpên Îslendayê û Panamayê ji bo cara pêşîn e ko pişikdarî Cama Cihanî ya FIFAyê dibin. Bi tevayî, dê 64 lîstik li 12 yarîgehan li 11 bajaran bihên kirin. Lîstika dawîyê dê li roja 15ê Tîrmeha 2018ê li Yarîgeha Lijnik ya bajarê Moskoyê be.
France champion 2018.
Qehremana vê camê dê mafê pişikdarîya di Cama Konfederasyonên FIFAyê ya 2021ê werbigire.
Endazyariya nermalavê
Endazyariya nermalavê bi tenê endazyariya wî beşê amîrekê elêktronî ye ku nahête hestkirin bi fîzîkî li ba mirovan wate tenê endazyariya wan livînên elêktronî yên ku di nav her amîrekî de hene, lê ne bi sadeyî lê bi awayekê gelek rêkxistî û newaze ku bikare li ser şaşeyekî gelek bernameyên ku jiyana me asan dikin nimayş bike û bilav bike.
Bikaranîna endazyariya nermalavê behayekê bilind di civak û di abûrîyê de heye, ji ber wê ku cihê xwe di hemû çalakiyên jiyanê de vekiriye, çewayiya jiyana me diyar dike. Xelk bi alîkariya endazyariya nermalavê dikare gelek karan bike ku berê nemimkun bûn.
Hewcedariya mirovan bi endazyariya nermalavê
Nermalav li ba mirovan gelek cihê baweriyê ne ji ber ku: Her ji ber van sedeman hewcehiya mirovan bi endazyariya nermalavê zêdetir dibe. Bo nimûne ji bo ku li pirtûkekê di pirtûkxaneyeka mezin bigerim. gelek zehmet e û gelek jî demê min dibe ku bi rêya geryana navan di lîsteka çapkirî de, kitêba ku ez dixwazim bibînim. Dema ku me navê pirtûkê û koda cihê pirtûkê dîtin paşî lazim e ku em di nav wê pirtûkxaneya mezin de bigerin ta her car digihîn cihekî ku yek ji wan kodan li ser hatibe nivîsîn. Lê eger em vî karî bi bikaranîna endazyariya nermalavê encam bidin wê gelek bi asanî navê pirtûka ku dixwazîn binivîsin û di heman demê de em dikarin hemû pêzanînan li ser pirtûkê bibînîn.
Teknolojî û rêbazên kiryarkî
Endazyarên nermalavê piştevanên gelek ji cureyên cuda yên teknolojî û rêbazên kiryarkî ne, ku di hev dijin. Ev babet li sala 1960ê dest pê bûye û belkî herdem pirsgirêk bimîne. Endazyarên nermalavê ji bo ku bernameyên xwe li ser reqalavan bi kar bixin gelek curên teknolojî û rêbazên kiryarkî bi kar tînin. Vê jî bi rêya kompayleran (Compiler) dikin.
Bensinan
Bensinan, gundekî bi ser navçeya Nêrwe û Rêkan a parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ve ye.