cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Christoph Kolumbus
Sing vierte Reis (vum Meij 1502 bis zom Novemmber 1504)
De eijne saren op dä 9. Meij, de anndere sare et woo de 11. Meij, jeedenfallß em Joohr 1502 shtooch dä Kolumbuß en See. Hä hätt singe Sunn dä Fernando do bäij, un en Flott uß fier Scheeffe, de „Capitana“, „La Gallega“ (miir dääten saren „De Jalihzijerin“), „Santiago de Palos“ und der „Vizcaína“, domet jingk hä vun Schpanijen_op sing fichte Reiß. Hä däät de Shtränd vum Meddel Ammärrika ungersööke un op Kaate moole, zwesche hück Honduras un Kolumbije. Ald am 14. Aujußß trooht här et eetzte Mool op et Fäßland, en de Nöh vun Kap Honduras wooh dat.
Websigge
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
Nederlandse Taalunie
De Nederlandse Taalünie rääjeldt nuur de Schreff Shprooch, un well net de Ungescheede zwesche de flëhmishe, seeüfsje, un de holländishe Aate ze schwaade fottbüüjelle.
9. Jannowaa
Der nüngte Jannowaa eß och emmo dä nüngkte Daach em Joohr.
Ortodoxe Kerch Neroberg
Websiije
Saachjrupp:Kerchejöbäude Saachjrupp:Wiesbaden
Nohkixel
E Nohkixel („Nohkixel“) oder Nokieksel oder och Nokixel is jet, wo Do jett drin noh kieks. Maach Op, luur erėn, maach zo, un dann bißß de jett schlauer un wejß hingerheer mieh wi füürher. Wem mer jett im Nohkixel söök, dann säät mer och, dat schläät mer noh. Dat Nohschlare, dat kütt von schlaach op, blädder erüm, un kikk noh.
Miehtsdens es e Booch odder ne jannze Püngel Böösher jemejnt. Hückzdaach jėddet Nohkixele nattüürlijj och op Mikrofillme, op CD odder DVD, un sönswie elektronisch; un onnlain im Innternett hammer se och. Do kannß de — wie he bei uns — womööschlish met draan schrieve.
Pico
Dat Wöötsche pico…, odder Pico…, piko…, odder Piko…, affjekööz med däm klëĳne lattëĳnische Boochshtaaf p, stëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Billjoonßtel, oddo 10−12.
Lėtsche (Donn)
Bëijshpell fum Letsche
Enne anndere Fozäll och uß däm kösche Faßteleer wohr et Mottoleed fum Joohr 2004, wo et Marie Luise Nikuta jesonge hät. Dä Zohüürer bemm Höhner_Kunnzäät hädd_et nit jefalle, un se han dat Leed jeletsch, jo, se sulle sujaa jefeffe han. Dämm Marie-Luise hädd_et wieh jedonn, un se häd_e Johr lang mem_Motto_Leed ußjesaz, ävver nu määt_se_t widdo. Et joov och Lück, di mëinte domohlß, dad_em kölsche Faßteleer enß en morërner Aat Mussik joot fö_t Mottoleed wöhr, un woore nit nur jäje da Leed, söndonn och jäje de Sängerėn.
Baahnwärterhüssje
En d leitzte Zitt wääde ävver mi un mi van di Baahnwärterhüssjer aavjebouwd. Zäntrale Ställwärke schaffe öt dörch Computere noch besser op z paaße als dä Mann en dat Büdche öt kann.
Neroberch
Websiije
Ö paar Beldcher vam Berch
Zepto
Dat Wöötsche zepto…, odder Zepto…, affjekööz med däm klëĳne lattëĳnische Boochshtaaf z, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Trilljartßtel, oddo 10 -21.
Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite
Schabau
Et jitt Schabau för ze kippe un för ze nippe. Rungerschlotze moss mer de Koon, langsam drinke doot mer en Marc.
Pouppelsdörp
Websigge
Saachjrupp:Veedel vun Bonn
Bilderboochmuseum
De Dauerleihjabe vum Janosch
Em Joor 1999 hätt sich dä Bildderboochkünstler Janosch dozoo entschloosse, sing Orijiinalzeichnunge däm Bildderboochmuseum usszeliehne. Dodoorch hätt dat Museum en Trooßdoorf de jrüützte Sammlung vun Janosch Orijiinalzeichnunge en de janzen Welt.
Nubbel
Dä Nubbel wonnt över der Faßtelovenz-Zick en der Kneipe. Manschmol och druuße obb_em Vüürdaach odder op dor Leuschreklame. Do sezze un luuort uns beejm Drenke zoh. Dä nubbel eß ennen lanz schlemmen Finger, för jede Schabau den eine fun uns kritt, trink der nen kleinen Mit. Hä jrief der Meäädsche unger de Röggekisse un wat dää alld an Lippenschteff ... en der Hoor hänge hatt, auweiauweijowei, jooh.
Carolinensiel
Wi öt aavong
Öm 1500 hand d Fürstin Christine Charlotte va Ostfriesland un Anton Günther va Oldenbursch, dä och dr Häär va Jever wooch, ajövange, öt Land äzödeische. 1729 wooch öt Ädeische z Äng un jenoch Land jewonne. Öt Land, op däm Carolinensiel hü litt, wooch jewonne. Am 16. März 1730 woode d ischte Stöcker Land an d Buure vorpacht. Dat wooch d Jeburtsstond va Carolinensiel.
Limburg (Provincie, Nederlandt)
Limburg besjteet vuur 't jruëtste deel oes zankjrónk. 't Zude is huëvelechtieg. In feite is dit evvel e daallanksjaf mit reste van e plateau en dale, dat jans bedekt is mit löss, 'n winkaafzetting van d'r lètste iestsied. De provins Limburg ier wichtigste wassersjtroas is de Maas, die van zuud noa noord durch de provins sjtruimt. Vrujjer woeëd i Limburg ó.a. torf, sjtee- en broenkoal jewónne.
Oschi
Jeede Mann däät jään sare datt_ene Oschi en der Boz hätt. Vill Fraulück dunn sisch Sillkohn en de Mämme maache loohße bloß domet de Männer sare: Boh wat sinn dat füür Oschies di do do häßß.
Manschmool säät mer och Kawänzmann, ävver dat iier för Schteejn, Bäum un su Zäusch, wat en de Nattuur erömlitt, un wat mer bewääje künnt. Wämmert kann, also wämmer stark jenooch för eß.
Carlo Buonaparte
Sii Lääve
Met 14 Joohr storv singe Papp, un singe Onkel Archidiakon Lucciano Buonaparte kömmerde sisch öm häm. Carlo studiirde 1762 ä Pisa d Juristörei un hiirode Laetitia Ramolino am 2. Juni 1762).
Süd-Ossetie
Am 26. Aujust 2008 joov dr russische Präsident Medwedjew bkannt, dat Russland Süd-Ossetie als Staat a erkännt. Usser Nikaragua hat sisch ävver kee anger Land ajeschlooße.
Altenberger Dom
Websick
Saachjrupp:Kerchejöbäude
Monika Hauser
Websiije
Saachjrupp:Frau
Oßßflaandere (Provinß)
De Provinß Oßßflaandere jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VOV.
Schloss Eulenbroich
Wä hät hee jewonnt?
En eeschte Burch jov et allt em 13. Johrhondert. Ene kleine Ress dovon han se beim Buddele en de Ääd jefunge. Üvver die Lück, die domols hee jeleev han, wesse mer nix.
Fernando Lugo
Fernando Armindo Lugo Méndez (* 30. Mai 1951 ä San Solano, önö Bezirk va Paraguai es önö Bischoff van d kattolische Kersch. Hä weed dr neue Präsident va Paraguai.
D Joohre bes 1994
Lugo wood at met 19 Joohr Liirer an ön Volksschüll. No ö Studium va Teolojii wood hä 1979 Pastuur. Als Missionar jäng Lugo ängs van d Sövvezijer Joohre no Equador. 1983 jaachde Alfredo Strössner häm us öt Land. Hä jäng no rom. 1994 koom hä zröck un wood Bischoff va San Pedro, d ärmste Jäjänd va Paragai.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Bischof Saachjrupp:Mann
Zetta
Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite
Yotta
Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite
Nahtijällche
Wä öt sökkt, da moss no d Kreuzung van d L 12, di van dr Breenijerberch no Muusböch jeet, un d Strooß, dii d Veet met Stolbersch verbängt, komme. Dat es d L 238. Jedau do litt öt. Ävver wä no Veet Dreiäck vroot, dä weet richtisch jescheckt.
Heimisch
Heimisch is an Düre aanjeschlosse met der Bahn. Et verkehrt daachsövve jede Stond die Rurtalbahn. Et jit ooch ene Haalt en Huse un Bleis.
Pfaffemöötz
miniatur|left|Pfaffemöötz De Pfaffemöötz wor en Insel em Rhing en de Nöh vun Bonn. Direk an dä Mündung vun de Sieh jelääje hätt se em 16. Joohrhundert als Festungsinsel jedeent. De Neederländer han sich op dä Insel en Festung jebaut un vun do us de Spanier beschosse. Die Spanier han äver noh fönef Moond Belacherung die Neederländer am 26. Dezember 1622 vedreeve un die Festung für sech seleves jenutzt. Durch de Veränderung vun de Sieshmündung ees us dä Reste vun de Pfaffemöötz dat Kemper Werth jewudde.
Mega
Saachjrupp:Moohß
Josephine Baker
Öt Josefin läävde als ärm Mädche ä St. Louis un ärläävde do dr Rassehass jäje d Schwazze met. Hör Mamm zwong Josefin önö Mann z hiirode, dä völl älder woch. Dat jäng at no ö paar Wääche scheev un seij leete sisch scheede. En di Zitt veel höre ischte Optrett en ö Theatr.
Em Joohr 1921 hiirode Josefin ö zweide Mol. Dat heeld ävver och net. Dä Naam Beiker van höre Ekx Beikers Will beheld s ävver beij.
1937 wood Josefin Beiker önö Franzuuß. D Zitt van dr Zweide Weltkresch troon öt beij d französische Soldate op. Öt maade dr Vluchsching un werkde sujar vöör dr Jeheimdeenst.
Paveier
Dä Vädejangk
Zick dämm hann se sish met ettlijje Fasteloovenzhiz joot Jehüer voschaff. Die wooren faß_all vum Hans Knipp ußjedaach, dä och fö_de Bläck Fööss schriiv. Et jingk_loßß_med „Am Ruusemondach“ un däm shtimmungßfolle „Ich nemm d'r Dom met“ di bäij EMI erußkoohme.
Donisl
Wi öt hü woodö es
Hü jitt öt he net mä ö joo Biir. Moch kann och jott eiße. Öt jitt zwar ke Hämmche öv Flönz ävver ön halv Hax söll mo sisch net entjoo losse. Un dozo spellt ovvens och noch immer d Musik. Op önö Balkon setzt ene un spellt dr Quetschbüll.
Justizpalast
Jeboud wood öt en d Joohre tösche 1890 un 1897. Dr Architekt woch dä us Münche stammendö Fritz va Thiersch. D Künstler saare dat öt em Neubarock jemaad wood.
Blindtex
En tüppijje Aanwenndung fö Blindtex iß, wamm_er als_enne Säzzer en Läj_Aut voorfüühre well. Dobeij weed demonnßtreet, wie Sigge opjedeeijlt sinn, wat fö_n Schriftüüpe do nemme well, wat se förr_enne Jesammp_Enndruck maache. En Anmuutung wie mer säät. Do mußß dä Plahz för Text schunn med Schreff jevüllt wääde, sünnß wö dat nit rääsh. Allso kütt ene Blindtext erinn.
Bei Sujet well me di Minsche, die dat aanluure un bejoodachte sulle, na Mööshlishkeijt jo nit aan et Lesse brenge, dorbeij dääten se uß dämm Shtantpunk vun dänne Maacher jesinn, jo blooß de Zick verplempere un dääten ier jood Werk dobbeij jaa nid_ens waanemme. Doröm han di_sish ald in de jannz aale Zick vum Aanfang vun dä Kunnß vun dä Boochdrokereij ene Knifv_ußßjedaach — die jan zwa jet jeschrivve, ävver ne Texx oone ääshte Jehalld. Wööt, die meddenander joot ußsooche, ävver jannz vüürwiijent keijn_ääshte Wööt woore. Un wiel_dat zintemoolen vill Lattajnisch jesatz woode eßß, mußß mer sish nit wunndere, dat ene jannz heufijje Blindtex och op unääshte lattajnische Wööt opjeboud_eß, dat „Lorem ipsum“ jenannt, shliißlish fängk dat met denne alz eezte Wööt aan.
Enne schööne Blindtex follesh de jannz nommaale Sprooch ihr Schreff: Da iß nattüüelish vun eijne Sprooch zu de Anndere ungershiedlish. Drömm määt mer och, wenn et jenau drop aanküüt, för jede Shprooch enne eijene Blindtex. Ävver nuur dann.
Lorem Ipsum
Dää kütt uursprünglish vumm aalte Cicero. Dä hätt im Johr 45 vüür in singem: „De finibus bonorum et malorum “, dat heijß: „Övver de Jrännzen vun dämm Jooden un dämm Schlääshten“, ė_m Affshnitt 1.10.32 un 1.10.33, geshrivve: Dat hann di Lück fuffzeenhunndert odder sexeenhunndert Joohr spääder ömjemoodelt, bes dat dat Orjinnaal do nit mieh rääch zo erkenne woo, un och keijne Sėnn mieh drin ze_vinge_woo. Erussjefunge, woo_t herkoom, hätt eetz köözlijj_ene Latein_Liehrer, dä Ammi Richard McClintock.
Denne Booshtaaven ihr Verdeijlung in dämm Lorem Ipsum, paßß etwa zo_m ääshte Lattajn, wie se do in Natuur eß. Vun dä Verdeijlung vun Deutsch eß se doch e Stöck fott, et sin jo nidd_ens Ömluute dren, un vunn Unns Sprooche, mößße mer jaa nit eetz et Redde aanvange.
Dalai Lama
Em Moment es dr Mönch Tenzin Gyatso dr 14. Dalai Lama.
Achterhoeks
Wi deijt mer t enzotėere?
Jraad wi de Sprooche op der ander Sik fon de Jrens bess errop noh Duisbursch un Mölm däät mer et Aachterhoks noch en de spääde Prüüßezick onger dä Bovverbejreff fan et Düütsch Nederlängsch faße.
Engornät
Et Engornät es in der frööhe 1970-o Johre ärfunge woohde. Ußjedaach han et sich Lüe, di föret Pänntojonn jeärrbed haa. V. Cerf wohr enne weschtijje Maa dorbei, un och dor J. Postel. Me sääd och „et Internet“ wöö et „Näz fun de Näze“ dohmohls. Hük nemmee wischtisch, woohr 1 Enternet en IP-Subnetz un „Dat Internet“ ejmool „alle IP-Subnetze“ un och „alle Compjutor un Compjutornäze, die överhoup zesame hange dunn.“
Vings (Kölle)
Geschichte
Övver Jahrhunderte woor Vings e ländlich Dorf mit vier Buurehöff, vun dänne hück nur noch dä Vingster Hoff als Eijentumswohnanlage besteht. Dä Otsmittelpunk wor dä heutije Heßhofplatz, dä direk am Vingster Pool (dämm Dorfteich) looch. Im Johr 1825 hann 275 Lück in Vings jelääv, durch de zoonemmende Industrialisierung im benachbaarte Kalek öm de Jahrhundertwend schon 3300. Vun 1867 bess 1900 jehüürte Vings zo Kalk, 1900 wood dat Dorf dann für zehn Johr zur eijenständije Jemeind. Der etzte un einziste Bürjermeister vun Vings wor Aloys Kuth. 1910 wood Vings dann zesamme mit Kalk noh Kölle injemeind.
Pittersbersh
Dä Pittersbersh es enne flache breijte Keejel un zimmlish rund un jrön. Do wääß nämmlij övverall Wald drop. En däm Wald kammer jood spaziere jonn, fun hinge jiddet och en Stroohß un Parkpläz, di sinn ävver noch bäjem Stenzelbersh, do kütt mer fun dä Stroohß zwesche Heisterbacherott un Oberdollendorf drop. Fun doo hätt mer ne schööne Wääsch nohm Pittersbersh.
En shtöck fott fum Berresch em Süüde jeiht die Shtrooß vun Könißwinter noh Ittenbar am Pittersbersh föbäi. Di Shtroohß häjß Ferdinand-Mülhens-Shtroohß noh däm Könißwinterer un Köllner Indußtrielle (4711, Drachefälßbaan, Holz, Hottels un Jaßßhüser) dä och dat Hottel hätt baue loohße, wat füürem Bundesjäßtehuus doo om Pittersbersh wooh. Fun do dä Shtroohß kammer och mim Auto övver fill Serpentine met Jeheimdihnßbewachung op dä Berrjjerop nohm Hottel faare
Pimock
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Plemm
Nit zo läz fö de Uure, do möß mer affschtandt hallde fum noober jääjo odo ne uureschtöpsel erindonn wämmo scheeße well.
Kaufingerstrooß
Saachjrupp:München
Muusböch (Stolbersch)
Muusböch, amptlich heecht dat Stadtdeel va Stolbersch Mausbach, jehüüd seid 1816 zom Kreijß Oche un hott Ängs 2005 insjesamt 4.700 Äwohner. Öt litt tösche Jressenich un Veet Dreieck, dö Kreuzung am Nahtijällche.
Mutatis mutandis
Dä Ußdrock weed jään en de Wesseschaff, Weetschaff, un bëij de Rääschß Jeliehrte jebruch, öm enne Tëx, ne Affschnet, oddorr_enne Saz op enne nöüje, äänleshe, Zosammehang ömzemoodelle, oddo en Aanzal Ännderonge koot ze benënne, wo Jeedem kloh eß, wi dä jemëind_eß. Dä Ußdrok weed och jebruch, wam_mer sesh // the study of counter-factuals, wherein the requisite change in the factual basis of the past is made and the resulting causalities are followed.
Barack Obama
Sii Lääve
Obama studiirde 2 Joohr lang ä Los Angeles un wäähßelde dann no d Columbia University ä New York. Va 1983 a werkde hä ö Joohr lang vöör önö Weetschaftsberooner. 1985 jäng hä no Chicago. Do satz hä sisch vor d Ußbeldung va Lüüh ä ärm Stattveedele än.
Puderzucker
Puderzucker dat es Zucker feijn jemaale datt heä nuresuh stoub. Ma brouch heä zem Verziiere vunn Kooche unn Dessert unn weil heä esuh fein es un sich esuh joot vermangs och enn de sööße Saach drenn. Doot mer en op en werm Kooche dropp schmilz heä unn verläuf.
Dütsche Jachtmuseum
Jätt z lääse
Saachjrupp:München Saachjrupp:Musejum
Eisch
Eisch blief övverisch, wäm'me jätt verstoche deet. Fröhe hätt me de Wonnung met Klütte jestoch un moot morjens de Eisch met de Äsche-Schöpp uss'em Ovve en de Eische-Ämmer donn.
Weeth (Stolbersch)
An d Hauptstroßß litt Medde en öt Örtche de Kerch St. Josef, die 1949 entstange es un ön Notkerch ersatze hat, di us öt Joohr 1918 ersatze hat, die 1944 dörch dr Kresch kapott jemaat woode woch. Seid 1953 es Weeth ön eeje Jemeinde.
Napoléon Bonaparte
Äjipten
Am 1.Juli 1798 koom hä met 38.000 Soldate ä Äjipten a. Vörhen hot hä at Malta besatze. Am 23. Juli 1798 trock hä ä Kairo enn. Do kräät Napoleon d Informatiun, datt sing Scheffe van d Ängländer versenkt woode send. Hä woch dodörch van sing Heemöt avjetrennt. Wesseschaftler, di bei häm woore, maade en di Zitt völl Entdeckungen, ävver ewisch kutt un wool Napoleons Armee nät än Äjipten bliive. Dozo koom, dat d Pest völl Soldate ömbraat. Hä leed völl van sing Soldate zöröck un jäng wärm no Frankreisch, wo hä am 9. Oktober 1799 akoom.
Op Elba un St. Helena
Am 4. Mai 1815 koom hä ä Elba a un versoot am 1. Määz 1815 weer no Frankreisch zöröck z joo. Napoleon schaffte öt, 125.000 Soldate z sammele un trock jäje Österreich, Russland, Ängland un Preußen. Hä hat zwar a paar Schlachte jöwonne ävver ä Waterloo vorloor hä jäje d Armee va Wellington. Doropp beschlosse d Alliierte häm no St. Helena en öt Exil z schecke. Am 5. Mai 1821 storv hä. Seit dr 5. Dezember 1840 litt hä em Invalidendom ä Paris bejraave.
Suurbroone
Dat Päädfleesch weed zösamme met önö joe Schoss Essisch, 2 Lorrbeerbläär, 2 Nelke un ösuvöll Wasser vör önjöväär 3 Daach kööl jehalde, dat dat Fleesch emmer janz en di Brööh steht. Aaf un zo moss moch öt at öns driine.
Pluuto (Zwerchplaneet)
Dä Pluuto hätt 1  Moond. Dä heeß Charon un ees fass halev esu jruss wie dä Pluuto. Me sprich bei dä zwei och vun enem Dubbelplanneet.
Worringe
Worringe häd och üvver 70 Fastelovensvereine un häd Köllens drittjrößten Sportverein, de SG-Köln Worringe.
Jérôme Bonaparte
Jérôme Bonaparte wood am 15. November 1784) ä Ajaccio jeboore un storv am 24. Juni 1860 ä Paris. Jérôme woch dr jöngste Brooch va Napoléon Bonaparte.
Sii Lääve
Jérôme hott en di Zitt 3 Kenger met sing Vrau Katharina va Württembersch.
Ossheim
Die Stadt Kölle hät schon 1904 dofür jesorch dat Ossheim ne Anschluss an de Stroßebahn jekrääje hät. Domit die Bahn jenoch Strom bekom, han se e Dampfkraffwerk in dä Nöh vun der Haltestelle jebaut. Dat wor äwwer nur koot in Betrieb, weil die Stadt 1914 ne Stromlieferungvertrach mit dä Rheinbraun jemaat hätt. Donoh woot dat Kraffwerk zur Umspannstation ömjebaut. Op beide Sigge von däm Huus is dat ahle Kölsche Wappe drop, äwwer op dä ein Sigg muss dä Steinmetz jeschloofe han, denn do hät dä zwöllef Flamme anstatt dä rischtije ellef op dat Wappe dropp jemaaht.
Feste un sönstige regelmäßige Veranstaltungen
Immer de Woch noh Pfingste fiere de Ossheimer Schötze ihr Fess op dem Maatplatz an d´r Rösrather Strooß, im Juli määt d´r Stammdesch 1. Ostheimer Hunnen am Schulzentrum e Hunnelager, dat drei Dach duurt. Alle zwei Johr orjanisiert dä Veedel e.V. dat Stadtteilfess „Wir sind Ostheim“. Do helfe de janze Ossheimer Vereine, Institutione un Privatlück met - dä Erlös weed für soziale Projekte in Ossheim verwendet.
John McCain
Viätnam-Kresch
John McCain hat viir eeje Kenger, e ajönomme Kengk un zwei us ischter Ehe.
Sing ischte Vrau woch Karol Schepp. Met höör woch hä tösche 1965 un 1980 vorhiirod. D zweide Vrau es Sindi Hänslei McCain.
Websije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
.post
De UPU uß Bärn en de Schwäijz, dat eß de ėngernazjonaale Fe-ëijnejong fun de Poßß-Deenßte, de Universal Postal Union, hät dänne bëij de ICANN, de Internet Corporation for Assigned Names and Numbers, sejaat, se wollte se hann un dääte se sponnserre. Se soll beschränngkt sėn, esu dat nuur offizjäll staatlesche un rejonaale Poßßforwalldonge fun Ländere Ongerdomains krääte, un privaate Ongernääme, woh se en äähnlijje Lëißtong onger Lizänz brääte. Se hann sej_och en Aat ußjedaach, wi se Ongerdomains op de zwëijte un drette Eebene forjävve wollte. Dat ess_e_beßje komplizėert, un mer soll uß dä Name sinn künne, en wat förr_enem Shtaad_e Ongernäähme aansäßesch eß. Wat jenou, kam_mer en däm Aandraach (onge bëij de Wepsigge) nohlässe.
Ponttor
Et Ponttor (Öcher Platt: Pont-tór) eßß en aue Pooz vunn Oche sing zweijte Befestijungsaanlaach.
Israel
Wä do läävd
Dat janze Land hat onjeväär 7,6 Milliun Äwohner. D jrützde Städt send Jerusalem, Tel Aviv un Haifa. Ä völl Städt lääve d Jüdde un d Lüüh arabische Härkonft eng z samme, watt döck Probleme maat.
2866 Hardy
Singe Naam kräät dr Asteroid van dr Schauspieler Oliver Hardy.
Köpper
Et jit jannze Mëijstoschaffte em Torremsprenge, woh Köpper en alle Warijazjohne jezëijsh un bewertət wääde. En de miihßte Fäll es et dobëij besönndoß joot, wam_mer besönder jlat un jraad en et Warrer erinn jitsh un et winnish oddo jaa nit spretz.
Opjepaß! Ih dat De enne Köpper määhß, fööhl noh, dat Wasser em Bassäng eß! Beß sesher, dat dat Wasser och deef jenooch för Dinge Köpper eß. Do bruchß alt mieh Plaz onger Wasser wi De jrooß beß, wann_de bloß enne Köpper med Rongerplompse fum Rand määhß, un dä Rand_op Waßßer_Nivoh eß! Fom Aanloore kanns_de net weßße, wi deef et eß! Wann de dat Waßßer aan dä Shtell nit alls fum Schwemme un Douche kennß, maach do aan dä Shtell niih em Lääve enne Köpper. Et künnt sönß Dinge Letzte sinn!
Wallhegge
miniatur|left|Wallhecke Wallhegge, op Huchdütsch heeche di jo Wallhecken, woode vöör mii als 2.000 Joohr ä Ostfriesland at jevonge. Do maade de Lüü zom Schotz jääje weld Deere jruuße Züng öm d Hüüser. Di woore zwar mä us Stäcke, di zösammejestoche woode, ävver di Dänger woore bes zu 10 Meter huch.
Pünnte Wiltshausen
Ußßerdämm
Di woote all no füür Wiltshause shtilljelaat.
Wikkitex
Kommandoß em Wikkitëx
Saachjrupp:Kompjutorëij
Mildred va Minster
Websigge
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Abt Saachjrupp:Hellije
Pauline Bonaparte
1803 hiirode Pauline noch enz, desmoll Camillo Borghese.
Jermanische Sprooch
Verwies
Saachjrupp:Jermanische Sprooch Saachjrupp:Sprooch
Martins Pooz
Hü z dachs litt di Pozz am Rand van d Stadt ä Richtung Sehl. En kleng Stroß vüürt dörch di Pooz, di ävver komm änä z see kitt. D meetste Turiste vorloufe sisch net dohen.
Boris Tadić
Sing Politik
Saachjrupp:Mann
Berchem
Berchem (amplisch: Bergheim) es en Stadt em Rhing-Erf-Kreis un hätt 60,000 Einwohner.
Bernhard Kohl
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Berof (Sport)
Edo Wiemken-Denkmal
En d Ävangjellische Stadtkerch va Jever hat dr Ururenkel sing Doohter, Maria va Jever, ö Dengkmool vöör hööre Papp boue losse. Öt steht en d Verlängerung van d Kerch un hat 2 Bränd övverstange. Völl Lüü halde dat vöör ö Wundr.
Graacher Pooz
Saachjrupp:Shtadtpooz
Joohr 1691
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Dürener Platt
Jenetiv
Wie och en die mieschte angere ripoarisch Sproache, jitt et em Dürener Platt kenge Jennetiv, wie dat em Huhdütsche dä Fall es. Dröm weed die Form dorêch dä Dativ on't Verhältniswoêt "van" jebildt.
Jeschläêt un Artikel
Doa et em Dürener Platt kenge Demonstrativpronome jitt, moêt me dat wiefolgt maache:
Thor
Dä Hammel
Thor es vuêallem füê seng Waff bekanngk, ene baschtije Hammel, denn me em ahlnordsch Mjönir nänne deet. Doamet schläächt hä sech döckes met de Riesevolêk, die ons Midjard de janze Zeck övve am bedruhe sinn. Dä Hammel es ävve jaa net esu eefoach ze hävve on alleen dä Thor selevs hätt jenoch Mattes en de Maue (on et passend Jeräät) öm dat fäddisch ze krenn.
Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008
Dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008 woch ön wältwitte Kriise van d Banke.
Lucien Bonaparte
Sii Lääve
Lucien hiirode Christine Boyer, di zwei Kenger kräät, ävver 1801 storv. 1799 woch hä Enneminister un va 1800 a Botschafter ä Spanie. Lucien sorchde dovöör, dat en dr Appelsine-Kresch Portujal ajejreffe wood. Dodörch wood Lucien önö rische Mann, watt singe Brooch Napoléon vöör öt Vräcke ärchde.
BayernLB
Dörch dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008 had d Bank önö Hoof Jeld vorloore ävver dörch usslajerung van kritsche Böreiche well d Bank dovör sorje, dat ösujätt nät mi passeere kann.
Balduin va Luxemburch
Zo sing Zitt joov öt komm enne Kurfürst en öt Hellije Römische Reisch, dä mi z saare hot. Sälvs ä Italie vorsooht hä, d Politik z ändere.
Burch Trutzeltz
Jätt z lääse
Saachjrupp:Burch
WestLB
Dörch Spekulatiune, di donävver jejange woore vorloor d Bank övver 1 Milliard Euro tösche 2007 un 2008. Dat veeel en di Zitt van dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008. Dütschland had met völl Jeld jeholpe, da töt d Bank övverhaupt noch jitt un net all di Lüüh hön Ställ vorloore hand. Wi öt ävver op Dauer wiir jeet kann mo noch net saare.
Websiije
Saachjrupp:Bank
Tuvalu
Tuvalu es önö Staat em Pazifik. Bes zo sing Onavhängichkeet am 1. Juli 1978 hosch hä Ellice Islands watt moch op Ripuarisch Ällis Ailänd usssprecht. Tuvalu litt östlich va Papua Neujuinea un nördlich va Neuseeland.
Wi öt wood watt öt es
Em Laufe van d Zitt koome emmer döcker Ussländer no Tuvalu. Völl maade mä d ön Paus, weil s op Waalvang woore, völl koome als Sklaave.
Am 1. Oktober 1978 wood Tuvalu önö onavhängije Staat, bleed ävver Deel van dr Commonwealth.
Nina Mercedez
Nina Mercedez (* 10. November 1977 ä Corpus Christi, USA es ön Pornodostellerin.
Rhingland
Et Rhingland eßß: Dä Bejriff eßß äwwer ned kloor deffeneet. Jeedenvalls_eß fill winnijer jemëijndt, wi dat jannze Land, wat laans_em Rhing litt — esu jesinn ess_et enne koomijje Bejreff fö_Jeede, dä_sish do_met nid_esu_jood_ußßkänndt.
Ärzbischoff
miniatur|left|Öt Wappe van önö Ärzbischoff Önö Ärzbischoff es önö Bischoff met besongije Opjaave, dr Chef van ön Jrupp va Bischöff su z saare.
Ippedörp
Jeschichte
Em Joar 1627 ließ d'r Ääzbischoff on Kuêfürst Ferdinant van Kölle de Kapell am Krötzbersch erboue, die och höck noh zo d'r bekannteste Woarzejche vamm Oêt jehüürt.
Lengeschdörp
Infrastruktur
En Lengeschdörp befengk sech och dat Krängkehuus St. Augustinus.
Verwies
Saachjrupp:Segg op Dürener Platt Saachjrupp:Krees Düre Saachjrupp:Düre
Roncalli Plaz (Kölle)
Esu riisesch wi hügk eßß e och no nii jewääse, hä wood eetß em zweijte Wällt Kreesh fun de Alliierte freij jebomp. Do für woor et för etlijje honndot Joo dää Plaz med däm Ennjangk en dä Dom. Dat wat mer hügk känndt, dä Ennjang dorrəsh de Wäßß Pooze un unger dä Törrəm dorsch, dä joov et jo nit, esulang wi do sibbehundot Joo lang beß 1863 Boushtäll woo.
Antoniuskapäll
D Antoniuskapäll jehüüd zo en Jrupp va vönf Kapälle, di d Zentralkerch, öt Kluster va Mönster, ömjitt.
Zeeland
Jeojrafie
Wichtije Städte van Zeeland sin vüêallem Middelburg, Vlissinge, Terneuze, Goes on Zierikzee.
Adolf Hitler
Sing Kenkheed
Als Kengk trock Hitler döck öm. Z isch no Passau, dann no Lambach un dann no Linz. Dr Berof als Zöllner va singe Papp maade dat nüdisch. Hä woch ö schläät Schüllkengk un mood sujar Schülljoohre no wiederholle. Als singe Papp storv, boohn d Schüll sing Mamm a, Hitler z vorsätze. Hä mööd ävver dovör d Schüll wäähßele. Dat däng s och un hä besood d Realschüll ä Speyr. Dat klappde ävver och net un hä vlooch met 16 Joohr ohne Avschloss van d Schüll.
Als jonge Mann
1907 besoot hä d Malerschüll ä Wien. Hä schaffde ävver d Opnahmepröfung net. Och önö zweide Vorsuch fluppde net. Hitler bleed noch ön Zitt ä Wien. Sing Mamm woch en d Zweschezitt jestorve un häm trock nüühß mi en sie Heemöt. Hä vorsooht net, noch ens önö Berof z erliire.
Anschlääch vam 11. September 2001
Watt passeerde
Dat Fluchzeuch, dat öt Pentajon troff, ress en drei Jebäudedeeler ö su jruuß Louch, dat ee Huuß janz zsammebroch.
Adolf Hitler
Diktatur
No dr Duud va Hindenbursch wood Hitler am 2. August 1934 Chef van d Weehrmacht. Va do a wood hä mä noch Vührer un Reichskanzler jenannt.
Wuhan
D Stadt es us 3 Deele zsammejesatze: Wuchang, Hankou un Hanyang. S koome iisch 1927 zsamme un joove dobbeij Wuhan. Doher sprecht mo och van Three Towns of Wuhan, wat op Ripuarisch met „Drei Städt va Wuhang“ övversatze weed.
Vorwaltung
D Stadt lädd sisch ä 13 Bözirke ongerdeele:
Weetschaf
Wuhan es en d leizde Joohre ön Stadt met ön vöör anger Länder wichtije Weetschaf woode. Su send he 50 Firme us Frankreich vortroone. Su weede ä Wuhan Deele vöör Autos, Stoohl, Medekamente un völl anger Saache entweggelt un herjestald.
Ruusemoondaach
Vür 1823 wuud Fastelovend am Ovend för em Faaste am Karnevalsdinnsdach jefiert. Weijl noh der Fierereij in Kölle miestens de Besoffene op de Stroß looche, hann Honoratiore et Kölner Karnevals Komitee jejrönd un öwerlaat, wie m'r die Sauerei met dä Besoffene un Schläjereie en jeoodnete Bahne lenke könnt.
Porta Nigra
De Porta Nigra es en ahle römesche Schtadtpooz fun Trier. Dat es ene lattäjnesche Name, dä ävver eetz ussem Meddelallder shtammp, un woh mir de schwatze Pooz för saare däte. Dohmohlß hät mer ävver och et Porta Martis doför jesaat, däm Mars singe Pooz. Hück sare se en dä Shtadt fö jewööhnlesch bloß de Porta doför. Jebouwt woode eß se esu aff 180, janz jenou weiß mer dat nit. Aanfänglesch wohr di Pooz hell, ävver di Shtäijn woote övver de Johre düüster un schwatz, dat kohm fum Verweddere. Di Pooz hät övver de Zick en paa Aanboute krääje, di hück widder fott sin, un annder verloore, di se aanfangs jehat hät. Hück weed se als e Wohrzeiche fun Trier aanjesinn, un de UNESCO hät se op de Leß mem Weltkulturerbe jedonn.
Hebräisch (Sprooch)
Hebräesch es en Sprooch, di em Ojinaal עברית jeschrevve weed, un dat moß mer vun räähß noh lengks lässe, alsu andersch eröm wi bei uns. Et klengk wi Ivrit. Et es en Ampsschprooch en dämm Shtaat Ißraäll, un en Shprooch us em Hillije Land em noodößlijje Zippel fun Affrika, un stammp vum ahle Hebräesch uß jenou dä Jääjend af, en Sprooch uß dä Zick vun de Römer un Jesus, di hück nit mieh jekallt weed. Mer dav_et domet och nit verwääßelle. Wann hück eine mem ahle Hebräesch aanköhm, dä däht mer en Issra'äll wall verschtonn, ävver ene Minsch vun fröher künnt mem Neu-Hebräesch vun hückzedaachs nit vill aanfange.
Rénmínbì
Wat de Aanpacke kannß
Et jitt Sching för 100, 50, 20, 10, 5, 2 un 1 Yuán; Sching vun 5, 2 un 1 Jiǎo; dozoo 5, 2 un 1 Fēn.
Sommezick
Sommezick es de jesetzliche Uhrzick (MESZ), noh dä em Somme de Uhre jonn. Dat hees, dat de Uhr jäjenöwe de Normalzick (MEZ), die me och Wintezick nennt, en Stond vürjesatz wierd.
Em Somme jeht de Sonn morjens su fröh op, dat et ad hell es, wenn de mietste Minsche noch schlofe. En dämm me de Uhr en Stond noh vörre setz, jeht de Sonn morjens en Stond späde op un ovends en Stond späde unge. Dodurch blief et morgens länge dunkel un ovends länge hell. Weil et ovends länge hell blief, ka'me et Sonneleesch besse ussnötze un bruch keen Lampe aanzemaache, wodurch me anjeblich Strom spare soll.
John Adams
Sii Lääve
Adams ongerstödzde dr Zosammeschloss van 13 damols existeerende Kolonie un maade Washington dr Övvichte van öt Militär. Öne Deel van dr Text van d Onavhängkeetserklärung stammt och va häm. Adams werkde och an d Verfassung van dr Staat Massachusetts met.
Salvatorberg
Saachjrupp:Oche Saachjrupp:Berch
George W. Bush
George Walker Bush (* 6. Juli, 1946 ä New Haven) es dr 43. Präsident van d USA. Tösche 1995 un öt Joohr 2000 woch hä dr 46. Juverneur van dr Staat Texas. Singe Papp, George H. W. Bush, woch och US-Präsident. Sing Mamm heecht Barbara Bush.
D 1. Präsidentschaf
Dr Usstrett van d USA us öt Kyoto-Protokoll veel en d ischde Amtszitt va George W. Bush.
Johann Chrysostom Wolfgang Amadeus Mozart
Dä Johann Chrysostom Wolfgang Amadeus Mozart, dermiehtß nur der Wolfjang Amadeus Mozart jenanndt, es am 27. Jannewaa 1756 en Salzbursh aam Inn jeboore woode un ald am 5. Dezëmbo 1791 en Wiin schwer krangk jeshtůrve. Hä wohr eijne vun de fleißeschßte un produktiifßte Kůmponeßte en singe Zigk, un jelt hügk on_noch alls eijne med_ennem beaachlesche Enfloß op sing mussėkaalesche Nohwelt, de su jenannte Klassėk. Hä hät vill miih wi 600 Kůmpesezjůhne hengerlohße. Do drunger sin nit winnije, di mer unger de beßte en iere Aat en de Wëlt enzottere deiht.
Anime
Woêtbestemmung on Häêkonnef
Et Woêt "Anime" kann em Japanesche wie jesaat ejentlesch alle Zejschetreckanimatione meene, janz ejal ov die nu en Japan selefs of em Usslangk häêjestellt wodde - em Jäjesatz doazo jelte en angere Länge ma japanesche Filmchere on Serije als Anime.
Waalsche Sprooch
Bejspelle
Saachjrupp:Segg op Dürener Platt Saachjrupp:Romanesche Sprooch Saachjrupp:Belljie Saachjrupp:Valloni (Regijon)
Lück (Stadt)
Lück en de iêschte on zweide Weltkreech
1914 wood Lück van de dütsche Armee enjenomme, die övve Belje noah Frangkrich maaschiêt zin. Van 1940 bes 1944 dann woê de Stadt op nöü van de Wehrmaaht besätz on woê ene wichtije Oêt füê de beljesch Réstistance.
Joohr 2005
Weßßeschaff
2005 YU 55 wood am 28. Dezember entdeckd.
Peffer
De schwazze Peffer odde de ehnfache Peffer (Piper nigrum) iss_enn Planz uss de Famillisch fun de Pefferjewäässe (Piperaceae), dämm sing Früschte don scharref schmäcke alldiweijl dat Allkalloid Piperin drenn ess.
SA-Mann Brand
SA-Mann-Brand es önö Film, dä ä Dütschland en d Zitt van dr Nationalsozialismus jedriihnt woode es.
James Monroe
Sii Lääve
Monroe studiirde Räät, mood dat Studium ävver dörch dr Unavhängichkeetskresch ongerbräche. Hä schloss sisch d Republikanische Partei a un bövrönde sisch met Thomas Jefferson.
Joohr 1815
Sönß
Saachjrupp:Joohr
Kessenech
Die Kesseneche senn op alle Fäll stolz op ehr Veedel. Doröm jit et do eene, dä verkööf schwatze Ti-Schörts, wo'r e met Wieß dropjedruck hät: "Kessenich ist Kult!" (Dat heeß op Platt "Kessenech es Kult", ävve dat versteht me jo.)
Rösrod
Nevvenaan
Bänsberch litt em Norde. Dan kütt em Uhrzeijersenn Ovverod, Luumer, Trooßdorf un Kölle.
Ne jruuße Laade
Ne jruuße Laade es et Möbelzentrum. Vill Lück kummen vun wigg her, öm sich hee e neu Schaaf ze koofe.
Fastelovend
Nit nor de Kölsche sin an Ruusemoondaach jeck. Och en Rösrod jitt et ene Ruusemoondaachszoch. En Voaschbich un Hoffnungsthal jonn die Veedelszöch allt am Karnevalssunndaach. Un wie soll et anders sin, natörlich wor och die Pooz vum Schloss Eulenbroich em Karnevalszoch allt dobei, wie ehr an demm Beld nevvenaan sinn künnt.
Bill Clinton
Sii Lääve
Hä besood d Huchschüll ä Georgetown un liirde Weetschaftwesseschafte un jäng dono vöör 1 Joohr no oxford ä Ängland. 1973 maade hä singe Avschloss an d Yale-Universität. Do liirde hä öt Hillary kenne. En di Zitt vong hä ä, sisch politisch z bötätije.
Wall Street
Jätt z lääse
Saachjrupp:Ennzoteere!
Parlamentswaahle ä Kuwait em Joohr 2008
Öt Ärjebnis
No Uszällung van d meetste Stemme erjitt sisch foljend Ärjebnis:
Städteregion Oche
De Ööt un Jemeinde em en de Städteregion sin em Landschaftsverband Rheinland.
<hr align="left" style="width:8em; text-align:left">
Faaß (Füsėk)
Alljemëijn: Wat sin Faase?
Enne wėshtijje Pungk, för Obbaach drop ze jëvve, eß dat de ongscheedlijje Aate fon Faase och met ongerscheedlijje, wi mer säät, füssėkaalesche Kwallitääte, zosamme jonn. Doh, woh mer övver de faßßte, de flößßėje, un de jaaß'aatijje Faase jeschwaadt han, do ham_mer och övver de Fëßteshkëijd_un de Komprėmierbakëijt, un övver dat jeschwaadt, wad_eruß küt, wam_mer dr Drok un dr Roumennhalldt vo'änndott, wëijl dat nämmėsch jrat di Ëijeschaffte sėn, di_j_enne Fäßßkörper,_en Flößßėschkëijd,_un_e Jahß ongerschëijde donn. Op_de annder Sigk, wam_mer Parramangnetėßmoß un Ferromangnetėßmoß disketėerre welle, doh beloore mer onß de Mangneetėsėerong, wëijl_di_dat eß, wat de ferromangnetėsche Faaß fon de parramangnetėsche Faaß ongerschëijde dëijt. E paa mieh Bëijshpell komme en de nääkßte Affschnedde.
Jimmy Carter
Präsidentschaf
No d Watergate-Affäre und r Bruddel däm Richard Nixon un Gerald Ford hängerlosse hodde woch öt vöör Jimmy Carter net schwoch, sisch wäähle z losse.
Als em Iran d Eiatollas d Macht övvernomme un Jeisele en d US-Botschaft nomme, jäng d joo Zitt va Carter vorbeij. Dr Ämarsch van russische Soldate no Afjanistan sorchde dovöör, dat völl Staate d Olympische Spelle ä Moskau beukottiirde.
Susanne Abbuehl
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger
Chlodwisch I.
Lävve
Öm 486 besiechte hä zesamme met Deele van singe Sippschaff de letzte jallo-römsche Häêföhre Syagrius (dat wôe demm Aegidius singe Sunn). Doadorch kunnt hä si Rich öm jruße, nöördlesch van de Loire jelejene Deeler van Jallie êwiggere. Dä Syagrius hätt zwoar noah zo de Wässjoote fliehe künne, hä wood ävver späder an Chlodwisch ussjeleefert on am Engk dann ooch henjeriêt.
Schluff (Bahn)
Der Name „Schluff“ kütt vun „schluffe“ wie mer sish denke kann, unn dat hätt zweijelej Sinn. Wänn dä Schluff aanjedamp kütt, do kannß de n schun vun wigk her piefe hüüre, un wenn e dann nööer kütt, da hüürt sish dat aan, wie wenn jaannnz laaanngsaahm eine met singe Schluffe övver de Ääd jeschluff köhm— nuur dat dat jet louder weet, wänn hä noh eß. Ish han et selver jehoot. Dat zweijte es, dä Schluff es nit jraad flöck. Dä schluff so zo saare durrəsh de Landschaff. Ish han et nit ußßprobeet, ävver ish jleuv, nääven däm Schluff kannz e mi m Faarat jemöötlish nevven heer faare.
Wat fööjer woo
Övverish eß hück, em Johr 2005, noch jenau de eijn Verbindung, prakijj alle anndere Schiene sin fott.
Ronald W. Reagan
Präsidentschaf
No sing Waahl als US-Präsident em Joohr 1981 däng hä völl vöör d Weetschaft ävver hä bouwde och öt Militär uss. SDI es op singe Mess jöwaaße. Ussepolitisch veel dr Jrenada-Kresch ä sing Amtszitt. Alljemein ka jsaat wääde, dat hä jäje dr Kommunismus] äjstalt woch. En sing 2. Amtszitt ongerschreff hä met [[Michael Garbatschow Vorträch, öm Waffe kwitt z wääde.
Ronald Golias
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Schauspeller
Session
De Session dat eßß de Zick zwesche dem 11.11. unn Fastelovend. Dat eßß wann de Fastelovendsitzunge aanfange, manschma och schon jet dafüür, so öm der 1. November eröm. Von däm Momang an mööt dä joote Vereinskarnevalist zweij dreijma di Wuch sisch de Jeckekapp aantrecke unn op sä Sitzung jonn. Jitt äwwer och vill Lück di saare, nää dat marisch nit. Di jang nur eijmool am 11.11. föör ze fieere unn denn ääz widder an Fastelovend.
Joohr 1850
Wat_paßßeed_ėß
Saachjrupp:Joohr
Schaaf
miniatur|150px|Shaaf E'ne Schaaf es e Möbelstöck, dat usssüüd wie e'ne Kaste met Düre, wo de Minsche iiere Kroom dren opbewahre donn, wat mer esu bruch un nüdisch hät: Kleeder, Bööcher, Hööt, de Posstelling, de Freimarkesammlung, Nippes, Brud odde ander Esse, un wat nit all.
Schwängel
Bäĳ_ennemm Zochjescherr, wo der Buur hinger sing Pääd, Oohße oddor do Träkker schpannt, do eß dä Schwängel dä lange kweer_Balləken_am_Eng. An däm Schwängel sing Hooke määt_ä_Buur sing Ägge, Heuwändere, Schnitto, sing Flöösh un_esu Zeush_miih faßß, wat_i Diere odder dä Träkker_esu övver_et Fälldt trik. Bäjem Dräsche vun_Handt, bruch dä Buur oddo singe Drescher oğ_en _Aat Schwengel, di häijße ävvor Fleejelle, wäijel se dorsh de Luff fleeje bäĳəm Dräsche.
Annemarie Eilfeld
Hör Lääve
Annemarie woch öt Kengk van önö Liihrer us Dessau un vong at met 7 Joohr a, Musikk z mache. Öt duurde net lang, do maade sö beij Musikkwettbewerbe met. Su vorsood sö em Joohr 2004 bei „Star Search 2“ z jewenne un maade bes zm Äng met, jewonn ävver net. Kott dono koom hör ischde Plaat öruss, beij dör sö ävver onge dr Naam Anne Marie opjeliißd woch. Tösche 2005 un 2008 tingelnde sö met ongerscheedliche Musikkjruppe dörch öt Land. Hörö Optrett bei „Deutschland sucht den Superstar“, dä va RTL usjestrahld wood un sö als Nommer 3 bo jewenne leed, maade Annemarie bekannd. Neu Plaate kome örus. Och em Fernsehe soch mo sö, su beij „Gute Zeiten, schlechte Zeiten“, watt op Stolberjer Platt met „Joo Zitte, schläte Zitte“ övversatze weed.
München
Jätt va vreuer
Münche wood em Joohr 1158 va Heinrich dr Löw jejründ, nodäm dä d Bröck vam Bischoff va Freising beij Oberföhring ajezünd had. Dodörch woohl hä sälvs ön Hand en dr Salzhandel kriije. Knapp 400 Joohr spiidr, em Joohr 1506 es Münche d Hauptstadt va Bayere woode. Em 30 jöhrije Kresch wood Münche van d Schwede besatze. Nodäm Napoleon öt Hellije Römische Reich Dütscher Natiun opjelößd hod, wood Bayere Könnigrich. Noom Ischde Weltkresch un d Revolutiun dankde dr Könnig aav, Münche bleed ävver d Hauptstadt. Önö schlemme Dach erläävde Münche dodörch, dat am 24. Februar 1920 em Hofbräuhaus d NSDAP jejründ wood. Dreij Joohr spiidr, em November 1923, vong ä Münche dr Hitlerputsch statt. Em Zweide Weltkresch send jruuße Deeler va Münche kapott jemaad woode. D XX. Olympische Speller woode em Joohr 1972 ä Münche uusjedraare.
SI-Basiseinheite
Leechstäärke
De Leechstärke witt in Candela jemesse. Et Formelzeiche ees dat I V  un dat Einheitezeiche ees dat cd.
28. Sepptämmber
Der aachdunzvanzishßte Sepptämmber.
Rijel
Em ahläjyptesch hätt mer 'n Seba-en-Sah jenanngk on hä hätt en d'r äjyptesch Mytholojie en wichtisch Roll jespeelt.
Noahwiesjere
Saachjrupp:Stäê Saachjrupp:Astronomie Saachjrupp:Orion Saachjrupp:Segg op Dürener Platt
Shprösh
He kütt em Leßß mit Spröch, die mer_esu säät em Lääve.
Melechstroaß
Opbou
De Melechstroaß es als Janzes räêt schwierisch aanzekicke, doa mer Minsche joa nit etwa van ussehalev, sondern bluß van benne op se luure künne. Dä töüschestäênlesche (op lateng "Interstellare") Stuvv en de Jalaksie, dä vell vamm siêtboare Leêt opsoucht, määt et zoademm nit möschlesch, en visuelles Beld vande janze Melechstroaß ze krieje.
Wie velle Stäêne et en de Melechstroaß also jenau jitt, es leggere net seche, me kann't ma schätze - Forsche jonn ävve van onjefäê 100 bes 300 Milljarde uss. Zoademm fengk me töüsche de Stäêne och jruße Menge töüschestäênlesche on de noh kaum êforschte Dunkele Materije. Die Jalaksie hätt schätzongswies ene Dorchmesse van ca. 170.000 bes 200.000 Lj on es em Dorchschnigk ca. 3000 Lj dick (em Zentrom sinn't 16.000 Lj).
Zoademm es de Melechstroaß van ene jruße, jalaktesche Halo ömjävve, woe sech o.a. wiggere ahle Stäêne, öm die 150 Kujelstäêhoofe suwie en jruße Meng Dunkle Materije befenge. Et jalaktesch Zentrum liggt onjefäê em Stäênebeld Schütz on es henge dunkele Jaaswolleke veborje, sudat me't nit tireck beobachte kann. En de 1950er Joêre es't dann ävve jelonge, Radio-, Röntschen on Infrarud-Strahlong uss'm Zentrum usszewäête, woadorch me en stärk Radioquell jefonge hätt, die woarschinglesch vann e jewaltig jruß Schwaatze Lauch stamme deet, wat me Sagittarius A* (et * weed wie "Stäê" ussjesprooche) nenne deet.
Enkelnoahwies
Saachjrupp:Astronomie Saachjrupp:Jalaksie Saachjrupp:Melechstroaß Saachjrupp:Segg op Dürener Platt
Beteijeuze
Enkelnoahwiesjere
Saachjrupp:Astronomie Saachjrupp:Stäê Saachjrupp:Orion Saachjrupp:Segg op Dürener Platt
Amerigo Vespucci
Lääve
D' zwaij Reise, wo mer sich nit secher es, ov Vespucci se brutäns jemaach hät, sin:
Waimakariri Floss
Hä läuvd övver ön Sträck va 151 Kilometere us d Neuseeländische Alp e en dr Pazifik.
Airbus S.A.S
A380-Bejovung
2006 kom et ze enem Krakiel zweschen dä Werken un de Haupsetz. Hamburg livverte Fluchzeusche met zo stuppen Kabeln. Dodurch brockte Airbus ärch vell vum Schnettche en, d' Kompanei Boeing jewonn op e mol ene fönevdel mieh kuffer. Touluse jäävte Hamburg d' Schold, wäaje Hamburg d' Fluchzeusche nit richtich produzierte, Hamburg wärvte Toulouse vör, nit d' korregkte Vorjääven gejäävt zo han.
Bellatrix
Füsikalesche Eijeschaffte
Bellatrix es ene räêt massive Stäê, met onjefäê 8,6-Moal esuvell Mass wie de Sunn. Et is met ca. 25 Mio. Joêhre noh ene relatev jonge Stäê, wat bej su en Mass ävve att ussreech, öm de janze Wassestauf en sing Bennere verbranngk ze hann on de Houprieh ze verlasse. De effektive Temperatur op si öüssere Bovveflääch deet ca. 22.000 K bedraache, wat vejliche met ons Sunn (5.778 K) êhävvlesch hühe es. Wääje deese huhe Temperature, hätt 't Bellatrix och si helle, blau-wisse Färv, die füê B-Typ-Stäêne övlesch es.
Wasserscheed
Jätt z kikke
Saachjrupp:Floss
Aktmolerei
Jätt z lääse
Saachjrupp:Konst __INHALTSVERZEICHNIS_ERZWINGEN__ __INDEXIEREN__ __NEUER_ABSCHNITTSLINK__
Schääl Sick
Saachjrupp:Rhingland
Jotik
Türm
Zo d markandste Stilelemente van d Jotik jehüüre öt Krüzzrebbejewölbe, dr Spetzboohr, dr Jedanke, statt Muure Glas z nemme. Öt weed mi Jeweed op d Hüühde, d Vertikale jelaad, watt dozo vührde, dat d Kerche ön bes dohen net bekannde Hüühde erreichde. Strebe halde di jrüüßer wädende Kerchescheffe zösamme, wobeij sö net mä öt Zösammevalle vorhindere solle. Öt soll och noch schünn usseeh. Feilere helpe beij öt Stötze un helpe, dat Kerchescheff hoch erschinge z losse.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Konst
22. Oktoober
Dä zweijunzvanßishßte Oktoober.
Stroß
miniatur|left|En Stroß En Stroß litt em Land zwesche Ööt un heiß Landstroß, en de Stadt zwesche de Häuser kann et en Wunnstroß sinn.
Saachjrupp:Ennzoteere!
14. Sepptämmber
Der veezeehnte Sepptämmber.
St. Anna (Rohrmoos)
Dr Altar es us öt Joohr 1568 un domet sujar 20 Joohr älder als d janze Kerch.
Raeren
Raeren, de Jemäijnde eß zosammejelaat woode uß dä aale Ööt:
Volkstheater Millowitsch
Et Millowitsch eß e Tiater en Kölle aan de Öchener Shtrooß nit wigk fom Ruddolfplaz. Singe Name es enne Famillijenaam, un dänne jehüüerd_et och. Em Millowitsch weede miihtß löstije Shtöck op Kölsch un äänlėsch jeshpellt, ävver et tredde och diverse Bänds uß dä Jäjend op, un Kinno han se do orr_ald jemaat. Et hät Plaz för övver 380 Minsche. Kaate kritt mer schlääsch, ävver me moß bloß zwesche knap 20 un 24 Euros berappe.
Sikkenß
Saachjrupp:Sannitääer
Roebling Hängebröck
Jätt va vreuer
Als Cincinnati en d Medde van öt 19. Jahrhondöt enne van d jrützde Häfe van d USA hod, wood öt nüdisch, dat ön Bröck övver dr Floss Ohio jebouwd wood. Dat duurde 10 Joohr. Dann, dat woch am 1.Dezember 1866, woch d zo d damolije Zitt längste Hängebröck vädisch, di öt damols joov. S hod ön Längde va 322 m. Isch 1883 entstäng met d Brocklyn Bröck ä New York ön noch jrüßere. Di lang Bouwzitt hod domet z do, dat Amerika dörch dr Börjerkresch zerresse woch.
Em Joohr 1896 kräät d Bröck önö blaue Astrech, däm s och hü noch hat. Em Joohr 2007 wood d Roebling Bröck noch öns op Schuss jebraad. Seijd di Zitt dörfe känn Busse mi övver dat Bouwwerk vaare.
KVB
D' KVB, ov och ,,Kölner Verkehrs-Betriebe Aktiengesellschaft" es ene Transportkumpanei, de d' ÖPNV en Kölle bedrievt.
Joohr 1889
Sönnß
Saachjrupp:Joohr
Euro Mönze (Portugal)
de unjewöönlijje un Jedëngkmönze uß Portůjal
Uß Portůjal jidd_et bloß Jedëngkmönze met 2 € Wäät.
Stėlle Poßß
Alle Medmaacher maachen en lange Rei ode ene Krieß oder sėzzen öm der Desch eröm oder sujet. Do weet einer ußjeloort un määt der Aanfang, oder hä eß ad am Aanfang vun der Rei. Dä Eezde säät singem Nohber jet innet Uhr. Wat ės ejal. Däm eezte singe Nohber moß dat dann vershtonn un säät singem andere Nohber ėn d Uhr, watt hä vershtande hätt; un dä sääd et däm Näxdn ėn d Uhr. Unn esu wigger. — Janz am Eng, der Lezde, säät dann janz loud, dad et alle hüüre künne, wat bei im aanjekumme eß. Nomalerwieß eß dat nid esu janz dat, wat am Aanfang shtund und de Eez jesaad hätt.
Dat jiddet och ėm normale Lääve, nit bloß ėm Shpill. Do säät mer och der Stėlle-Poss-Effek för, wann einem jewaar wėėd, dat sujet bėm janz jewöönlije Wiggerverzälle paßßeed ėß.
Stickstoff
Wofür witt dä Stickstoff jebruch ?
Stickstoff witt zum eeijne als Schutzjaas beijm Schweesse jebruch. Zom andere witt hä zor künstlischen Herstellung vun Amoniak verwendt. En de Autoindustrie jitt ed Firme die behaupte, dat dä Stickstoff als Füllung en de Reefe dofür sorje deijt, dat Kraffstoff enjespart witt un die Reefe nit esu schnell de Luff verliere. Dat ees äver alles noch nitt weßßenschaftlisch nohjewisse. Weme äver jett janz kalt krieje will, dann ees och meistens Stickstoff em Shpill]. Doorsch singe niddrieje Siedepunk un dat reaktionsträäje Verhale ees hä optimal öm alles möchlije kalt ze krieje. Hee eh paar Beishpille:
Wo fink me dä Stickstoff en de Natur ?
Stickstoff kütt am häufischste en de Luff für. 78,7 % vun dä Luff sin nämlisch Stickstoff. Hä ees äver och en Eiweiße un Nukleinsäure ze finge.
Joohr 1959
Weetschaff
Öt Kenn van dr Homo habilis wood vonge.
16. Meij
Der säxeente Meij.
Joohr 2010
Kulltuur
Lena Meyer-Landrut jewennd dr Eurovision Song Contest 2010.
Sunnesystem
Eh Sunnesystem is eh Dinge us em Weltall. Et besteht in de Rejel us ener Sunn un Planete. Et bekannteste Sunnesystem is dat unsere, indem mir mit unserer Ääd üm de Sunn kreise. Su eh Sunnesystem ensteht immer dann, wenn en neue Sunn jebore witt un üm dä neue Steern noch jede Menge Dreck erüm kreis. Dä Dreck klummp dann almählich zesamme un et enstonn zuerst eh Planetesimal un dann de Planete. Un noh_m selve Prinzipp krijje mansche Planete och Moonde.
24. Oktoober
Websigge
1024
Euro Mönze (Niederlande)
De Euros uß alle Länder, di_j_en han, sen op ëijn Sigk all ejaal. Dė ejaale Sigk eß beschrevve bei de Euro Mönze.
Joohr 1622
Wat_paßßeed_ėß
Saachjrupp:Joohr
12. Oktoober
Dä zwöölefte Oktoober.
Omelett
En Omelett es ene Ëijrfode, d' log usschaue un meestens jlatt sen. Dat ennere es typscherweese weech un läpsch, dat Uußere es e paa brönn. Et kann met Flëijsh, Pelze, Kaas of Jemöss ganert wääde, könn af och met Söße Fohder aganzt wääde.
Isle of Man
Websigge
https://de.wikipedia.org/wiki/Isle_of_Man
https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=Isle+Of+Man+Railways&title=Special:MediaSearch&go=Seite&type=image
Steern
Schwaz Loch
Eh Schwaz Loch ensteht och us enener Suppernova. Dä explodierende Steern hätt eh Jeweech vun mieh als 3 Sunnemasse. De Materie sack unger dä Jravitation su dich zesamme, dat de Anziehungskraff esu jruß is, dat nitt ens mieh Leech dovun weck kann. Et witt vermutet, dat in de Midde vun de Jalaxie jeweils eh Schwaz Loch sin künt.
Tiwaz (Run)
Noam
Dä Run hör uss'm ahljermaansch weddehäêjestellte Noam *tiwaz of *teiwaz betrökk sech op dä jermaansche Jott Týr / Tiw / Ziu, met dämm se äng en Verbengung stond. Em ahlnoorsche Runejedisch övver de Run weed och dämm Jott singe Noam jenanngk: Týr er æinendr ása = Týr es dä eenhängije Jott (En d'r jermaansch Mytholojie hätt dä Tyr singe Hangk aan dä Fenriswolêf verluure).
29. Sepptämmber
Der nüngunzvannzishßte Sepptämmber.