cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kappäll (Wat es dat?)
En  Kappäll eß
Maibrauchtum
Maiboom
En de Naach zom ierschte Mai trecke Jungjeselle zesamme en de Bösch, fälle junge Birke, un schmöcke die Bööm met bontem Krepppapier för ihr Leevje. Dä Maiboom witt dann noch en d'r sälewen Naach met veel Kraach un Jedöns för et Finster von dämm Mädche jesatz. Wer als Mädche keene Maiboom gesaatz kritt, jilt em Dörp als "verdrüsch".
Keu
Dat Wöötshe Keu küt uurshprönglish fun Keue.
Killomeeter
Ene Killomeeter, dat weet affjekööz me km, eß e Mooß för en Läng odder enen Affshtannd odder nen Wääsh. Nen Killomeeter sin dousend Meeter. Nen Killomeete iß och eijmool der Länge noh övver der Nüümaat, die Kölsche unge uns weeden_et weßße, wi lang dadt_eß.
Fluchzeuch
thumb|350px|Jroßraumfluchzeusch [[Airbus A380]] E Fluchzeusch es e lenkbar Lufffahrzeusch, dat die Eijenaarte vum Wind ussnötz, öm fleeje ze köunne.
Blotwoosch
Saachjrupp:Woosch
1. Määz
Der eezte Määz.
Karl-Heijnz-Plumm-Jumminasium
Saachjrupp:Kultur Saachjrupp:Oche
Veenuß (Planneet)
De Veenuß (Symbol: ) is vun de Sunn uss jesehen dä zweite Planneet in uns Sunnesystem. Sie is fass jenau esu jruß wie de Ääd un kütt där och am nöchste. Ihr Noppere sinn op dä ene Sick dä Merrkuur un op dä nadere Sick uns Ääd. Noom Moond is de Veenuß de hellste Hemmelskörper dä ze sehe ess. Se is em Middel 108,21 Millione Kilometere vun de Sunn entfärnt.
Vrängel
Luur Och
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Wasser
Wasser jiet et zeemlich veel op dä Ääd. Dat mieste dovun is Salzwasser. Nur 2,53% vum janze Wasser op dä Ääd is Sööswasser un dovuun sin och noch ens mii als zwei Dreidel als Iis in dä Pole jebunge. Dat bedök, dat Wasser janz schön wertvoll un führ alle Dinge selten is.
Urranuß (Planneet)
Dä Urranuß (Symbol: ) ees dä siebte Planneet in uns Sunnesystem. Sing Noppere sin op dä eeijne Sick dä Satturrən un op dä andere Sick dä Nepptuun.
Kalle Pohl
Wat passeet ist, noh däm hä mim Witzcheverzälle anjefange hät
1978 hädder met en paar angere Lück dat Atelier-Theater in Kölle opjemaat. Ne janze Zick hät hä och Kabarett jemaat. Sing Sproche sin Huhdütsch un Platt, wobei dat Platt en Mischung us Kölsch un Dürener Platt es.
Urranuß (Planneet)
Saachjrupp:Plannet
Kalle Pohl
Websigge
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Klaaf
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Brauerei Königshof
Saachjrupp:Firrma Saachjrupp:Bier
Wieß (För ze Drinke)
Wieß am Rhing
Am Rhing drenk mer koum Wieß. Et weed ävver dovun jebrout. Di äälßte Alt-Broureij di_t noch jitt, datt sinn Boltens, die broue ou_noch Wiiß no_m aale Rezepp in Korschenbroich nit wigg von Nüüß, ävver jannz winnich. Am Rhing drenk mer näämlich iir Kölsch, Bönnsch, Alt oder Degraa. Prost.
Wilhelm Hamacher
Websigge
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Weesch
Freusche di irem Mann nuur noo do schnüßß schwaade un Määdsche di jraad eez aanfange sin jät andoß. Di kannßde nit Veechto nänne.
Völzer plat
Websick
Saachjrupp:Sprooch vum Rhing
Sibbeschlöferdaach
Dä Naam hätt dä Daach von e'ner Lejend, dat sibbe Bröde rond 200 Johr lang en e'ner Höll bei Ephesus jeschloofe hann solle un su de Christenverfolgung öwerläff hann,
Lėßß met de Kölsche Ruusemondachszochsmottos
Saachjrupp:Fastelovend
Klikki Bunti
Klikki Bunti ess en lößtijje Aat för de Kompjutor Minnsche förr en GUI ze nänne oddor ze beschriive. Dä ängleshe Üßdrock Graphical User interface weed fö jwöönlisch GUI affjekööz, dadd eß övversäds en → jraafisch Aanwänndor Schnettschtäll
Ripoarisch (Sprooch)
Ripoaresch
Janß oohne Frore sinn dat hee ripoaresch Sprooche:
Ander Sprooche
Nit onbeding ripoaresch, ävver med mansche oddo fille Ëijeschaffte noh draan sin:
Vüürwaal
De Vüürwahl eßß watt de beijm Telefoniire vüür de Nummer wähle mööts wann do in en anner Stadt aanroofs. Vüürwahle woode jemaat weijl fröher hätt_et pro Ochtschaaff nur ej Netz jejävve. Hück eßß dat ni_mieh esuh, trotzdämm hätt ma de Vüürwaale behallde. In Dütschland wählt ma en Null am Aanfang vunn dä Vüürwahl. Internazjonaal mööt ma zweij Nulle wähle.
Christoph Daum
un esöns
Christoph Daum is zum zweite Mohl verhieroot, is Vatter vun 4 Pänz, un wohnt zesamme mit singer zweite Frau Anjelica Camm-Daum in Kölle. Jehieroot hann se im Mittelkreis]] vum Müngerdorfer Stadion.
Bloohß (Eijnbilldungk)
Saachjrupp:Züschologie
Bonn
Bunn eß ad öwe 2000 Johr aal.
Luur ooch
Saachjrupp:Stadt am Rhing Saachjrupp:Stadt em Rhingland Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Buun
Saachjrupp:Plane un Bouwe
Brunei
Brunei jiddet och em Internet, sing Top Level Domain es .bn un di weed fun dä Jabatan Telekom Brunei fovaldt.
Nikolaus von Myra
De echte Nickelaus kütt mem Hans Muff un dräät Kleeder wie e'ne Bischhoff met Mitra un Bischoffsstab. Dä falsche rut-wieße Nickelaus ode Weihnachtsmann hätt Coca-Cola öm 1920 für Werbezwecke erfunge.
Büllingen
Kierch
En der Kierch vu Büllingen steijt en Urrjel vun de Lëntgener Urrjelfabrik en Luxemburresh, di 1997 opjerisht wood.
Deutscher Hotel- und Gaststättenverband
De Faach_Fobänndt
De Faach_Fobänndt em DEHOGA sinn:
Drüjje Pitter
Ne Drüjje Pitte säät mer för ene Minsch:
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Adam Wrede
Üvvrijens
Och dä ahle Konrad Adenauer hatt däm Wrede singe Sprachschatz em Böcherschaaf. Wann ehr ens en et Konrad-Adenauer-Huus en Rhöndorf kutt (dat es hück e Museum), dann luurt ens en et Wonnzemmer vun däm ahle Konni. Die drei ruude Böcher vum Wrede kamer nit üvversinn.
Gerhard Romilian von Kalcheim
Sing Leve
1636 ees dä Kalcheim en de Fruchtbringende Jesellschaff erinn berofe wudde. Zwei Joohr späder hätt dä Pfalzjraff Ludwig Philipp von Simmern dä Kalcheim met enem diplomatische Auftrach noh Paris jeschick. Doch iirzt 1641 wudd hä zom Jeheimrat befördert, öm dann em jlische Summer en Stockholm als Verhandlungsführer ene Waffestillstand met dä Schwede usszehandele.
Zweschestaatlije Unterschäjdungkszäjsche op Autos un Aanhängere
Säpsvostänndlisch nattüürlisch ess dat ingernazjonaal jereejeldt, hügg em „ Wiener Übereinkommen über den Straßenverkehr “ vum 8. Novemmber 1968 em Atikkel 37 unn em Aanhang 3. Dat ess enne Nohfolljor vum „ Internationalen Abkommen über Kraftfahrzeugverkehr “ vum 24. Appril 1926 singem Atikkel 5 un Aanhang C. Di zwäj jellden en Döütschlandt alle beejts, un mer kann sijj ußsööke, wo mer sisch dran hallde well. Enne rääschte Ungeschejd määt dat ävver nit.
Saachjrupp:Ennzoteere!
Diminutiv
-je
Saachjrupp:Sprooch
Komeet
Bekannte Komeete
Dä Komeet ees 1994 in etliche Bruchstücke op dä Juppitter jestürz. De Wessenschaftler han do dolle Fotos vun jemaaht.
Döppekoche
Ma_maat et uss Späckstriefe unn vill jerivvene Äädäppel unn lääß_et em Dopp schmoore wi_ene Broode. Deswäjje heijs_et och de falsche Meätesjans. Et ess en Ärm-Lück-Esse för die die nit vill Fleisch jehaat hänn. Äwwer et ess och lekker.
Veet
D Veet jöhüüt va 1972 a zo Stolbersch.
Dröppelminna
Un weil di do drin blieve, bes me di Dröppelminna spöhlt, dunn di jemohlene Kaffebunne immer widder dat Krämshe verstuppe, beß dadd_et bloß noch dröppelt. Dat is eine Jrunt, woröm di Dröppelminna esu hejß. Ußßerdämm süht se nattüülijj_esu nett un rund uß wie en Minna, wie mer föe_su_e leev Mammsellsche och säät.
Willi Ostermann
Lääwe
In de 30er Johre wor Ostermann widder met zahlreiche Jassspill op Jöck. Bei singen letze Opptritt 1936 in Bad Neuenahr brooch_e zesamme un es direk en_nen Klinik noh Kölle enjeliwert wuude, wo am Maare operiert werde moht. Doh hätt_e zwej Moont jelähje un wie e Vermäschnis sing letz Leed Heimweh nach Köln komponeet un jeschriwwe.
Erzquell-Brouwerei
Jätt va vreuer
Jebrouwd weed hüü z dachs ä Beilstee un Mudersbach-Niederschelderhütte.
A 542
De Autobahn 542 affjekööz: BAB 542, A 542) fobenndt op de Shääl Sik dat Autobahnkrüz bëij Langefääl fun_de un löp_beß nëvve Monneem aam Rhing. Dä Aanschloß do jelld allsenne Förlöüfijje. Jeplaand_eß — oddo woohr — do och norr_en Bröck övver der Rhing noh_m wëßlejje Uufo, on_e Outobaahn-Shtöck beß aan de  bëij Worrenge; dää Plan löüf onger däm Name  un jëijd_och em Oßte noch jët wigger, hä lėdd_ävver ėm_monag op Iiß, esu lang wi nu jaa kėij_Jëlt_do_fö_dooh eß.
Welkenraedt
Vun Greeenwich uß jesinn litt datt up 50° 39' Nocht un 5° 58' Oßß,un et eß zwesche 230 et 354 Meetere huu övver Nommaalnull. De Uure Jonn em Winnter eijn Shtund, un emm Summer — jenau Appril beß Oktoober — zweij Stund vüür dä Greenwich Mean Time.
A 555
De Autobahn 555 (affjekööz: BAB 555, A 555), dat eß de Fobendong zwesche em Fodëijlo-Kriis_en Kölle un dämm en Bonn un angersch_eröm. En de Zick fun de Bonner Republik wood se och dr Diplomate Schnëllwääsh oddo, ußerhallef_fun Bonn, de Diplomaate_Rënnbahn jenannt.
Fozällscher
Esu äänlesch redt mer övver de Shtaatsjäßß, di noh de Rejierong en Bonn kohme. Wä vëijß obb_ed_shtemmp. Sesher eß ävver, dat et op dä Autobahn këij Tempolimmit joov, ußer am Aanfang un am Ëngk, un dat se en dää Zigk daachsövver för jewöönlesh zemmlesch winnish Fokeer jehat hät, för ier Breed…
Kokokköl
Op jätt moss opjöpaaßt wääde. Kokokkölö send jeftisch un söllö net ajöpakt wääde. Dat moch di net eiße darv brutt moch net z saare. Dat Jeff va Kokokkölö voraädert dat Ervjut un kann bösongisch vöör Kenger schlemm see. Doher: Vängere vott va Kokokkölö. Mä öt Oohr darv do dra jo.
Öllich
Öllich (och: Zwiwwel, Look un Loek) (Allium cepa) is scharf, brennt wi jeck in de Ouge, unn schmääck joot. Dä Öllischplaanze kann zweij Johr stonn, dänn jäht se vutt. Am bääßste schmääck se met Kölsche Kaviar, klaar.
Pindakaas
right|204px|thumb|E Jlaaß un e Löffelshe met läkker Pinderkaaß Unger Pindakaas verstejht me nix anderes als holländische Ädnossmus, dat och jään met Äädnossbotte forwääßelldt wierd.
Kohlenstoff
Kohlenstoff oder och Kollestoff ees eh schemisches Element mit dä Ochnungszahl 6. Ed steeijt em Periodesüßteem en de 14. Haupjrupp. Singe Atomkeern besteeijt us 6 Protone un 6 Neutrone. Öm dä Keern eröm fleejen 6 Elektrone.
Pindakaas
En de Kösh ka_mer_et joot bruche. Bäij Rüüräij kannß_de e Löffelshe draandonn, wann't jood hallev dorsj_eß, dofür jet winnijjer Sallz. Riißnuudelle met Shärrəf un ööhndlish Pinndakaaß en dä zauß dat ess_e jedeesh, un dann assijaatish Jemööß dorbäij. Wenn Der kläijn Ääpel jet jeshmakklohß jewoode sinn, un Do häß_der kin Zauß, jet Pindakaaß en der Pann wärrəm jemaat, di Ääpelsche durrəschjeshwänngk, un schoon schmegg_et. Och bäij_m Koochebakke kam_mer met Pinndakaaß did_un_dat aanfange. Wennß De en Bottekrääm häss_un määß en Taat druß, důnn jet Pindakaaß en dä Dääjsh fö_de Bißkwidd_erinn — do häß_De zwa no_jet_mieh Kalloriije dren, ävver wääje däm Sallz uß dä Nöß beß Do lang nidd_esu flöck satt vun däm Kooche, un kanns_en mieh jeneeße.
Kirchroa
Historische inweunertsale
(logaritmische sjoal; v1830=100)
Kuiperjöödel
Saachjrupp:Astronomie
Klejnbaan Kirchbarkau-Preetz-Lütjenburg
Et jing dröm, di jruuße Landtjööder en de oßßhollshtejnishe Shwejz hin un zoo met Schöttjoodt, Fodermiddel unn Dünge, ze fosorrje, un doför de Ernte un et Fiih fottzebrenge, un esu de Weetschaff en dä Jääjend jett opzehellve. Dat mer op dä Klejnbaan och Lück tranßpottiere künnt, do hät keijne draan jedaach.
D Simpsons
Jätt z lääse
Saachjrupp:Fernsehn
Rom
De Stadt hädd en jruße Forjangehëijt un eß för de Pollitik, de Kulltuur un de Kunnß ëijn fun de wėshteshßte, di mer han op de Ääd. Dr Houpsetz fun de Katoolėsche Kėrrəsch mem Paapß un de Basillika fum hillije Pitter s Exemplum latinum en im Fattikahn, dad ess enne ëijenshtänndije Zwärrsh Shtaad meddsen en Rom.
Pastur
En d'r Evangelischen Kirch 'ne Mann ode en Frau, die Theologie studiert hann, un en Kirchenjemeind met ihre Schöfje leite dürfe.
Kölsche Kaviar
Quälle
Saachjrupp:För ze Esse Saachjrupp:Kölsch
Brökke över der Rhing em Rhingland
Websigge
Saachjrupp:Jöbäude
Hauset
Saachjrupp:Dorp en Belljie Saachjrupp:Valloni (Regijon)
Moond (Ääd)
Ooser Moond
Onß Ääd hät jenou ëijnne Moond, dä Moont (Symbol: ), unsere Moond jenannt, un fun dämm eß hee de Rädd.
Krüngkelish
Wenn do Mööler nit oppaß, wat sing Liijojunge driive bejm Tappeziire, di maache ze flöck un brenge de Ecke net in Fazzung, zack, han se Krönkelle dren un dä Meijßter hät tä Ärrjer met e Kundtschavv am Balsh. Un wenn se de Finßter aanshtrishshe un ze fill Färv nämme, di leuvf inne eraf un et jitt krüngklijje Shtälle, un och Troohne op de Finßto Raame, un woh di beß jannz noh unge kumme un unge drunger hange bliive, do jidd et esu fise Nübbelsche uß dä Färf, woh mer sish noch wochelang jet met ä Färf fosaue kann.
Landfürst
Zig dämm et Rhenania-Alt funn Krombacher en Krützdaal-Krombach jemaat weed un fille Krieevelsche et nit mieh müjje, sinn se ob et Landfürst Alt ömjeschwängk. Dat kritt mer en dä Shtadt övverall en de Lääde un em Suppermaat. Ed ess en Krievel un Ömjävvung esu beliep jevoode, dat de Bräueräij Könningshoff jäjen Engk 2004 iier Kappazitääte forjöößere moot un neu Tanklaarer un Bräukäßßelle aanjeschaff hätt. Do bräue se nävven em Alt on noch Pils, Wejze, Expocht un mesche Radlor, all unger däm Naame Lanndföösh.
Köbes
miniatur|150px|right|Köbes em Früh noh Fierovend Dä Köbes is der Jung dä et Kölsch udder in Düsseldorf udder Krieevel och dat Altbier op der Desch brängk.
Benroother Lenisch
Benratha Linnie is do wur_et reschtije Rhingland uphürth un_et_Ußßland aanfänck. Dat deijlt onsere klee Welt vum Reßß. In da Wesseschaff nennt ma su jet Isoglosse dat heßß e_ne_Sproochjrenze. Jennseits von da Benratha Linie saaren de Lück maken anschtatt, wie et rechtisch heß, maache. Alsu diese Isojlosse lööv von Eupen in Bellijen noh Oche, un jenau dursch_Düsseldorf, durch denne ihre Stadtdeel Benrath wu_noh diese Isojlosse och benannt_is. Dann lööv se noh Kassel un wigga noh Nordhausen, Aschersleben un Dessau. Wigga jeijt_et noh Berlin un endlisch no Frankfurt (Oder). Wigga jeijt et dann nit mieh weil da_noh de Lück ledischlisch Polnisch schwaade. Jenseits von da Benratha Linie shwaade de Lück Niederdeutsch. Op onsere Sigk weed Ripoarėsch jeschwaad ävver ooch Huhdoitsch, wigger ungen. Eijentlesch ist so ne Isojlosse ene jrenze zwesche zweij verschiddene Shprooche. Ävver he_is_it ne jrenze zwesche zweij ungascheedlische Dialekte. It jit ooch Wesseschaffler de mejnen dat uns Sprooch in Üührdinge uphürth. Do lööv nämlisch de Üührdinga Linie duresh. Dat_eß die Isojlosse die dat Ik, wat dorövva jesaat wird, von onserem Ish trennt.
Hämmche
Dat Woord Hämmche eß vermutlich mem englische "Ham" (Schinken) verwandt. "Ham" der jruße Schinke un Hämmche der kleene Schinke, der am Firke direk dodrunge setz.
Spanair Vluch JK 5022
Dat Vluchzeuch MD-80 van d zweidjrützde spanische Vluchjesällschaft Spanair solld van dr Vluchhaafe Madrid-Barajas us no Jran-Kanaria vleeje. Dr iischte Vorsuch fluppde at nett, un dr Start mood aavjebroche wääde. Dr zweide Aalouf öm 14:45 Uhr wood dann zo ön Katastrof.
Teufelsbraten
Ussläjung
Met relativ esch nohjemaate Wonnunge, Krankezemmere, Böros, Fabrikhalle, Schollklasse un Musick uss d'r 1950er Johre zeich dä Fillem och kultur- un zeitjeschichlich die Ömständ, wie me domols jelääf hätt.
Betty Hutton
miniatur|Uß däm Film Annie Get Your Gun fun 1950
Filme
Et Betty Hutton hät aan de foljende Spillfilme metjewerrek:
Shtüürkopp
Saachjrupp:Baan Saachjrupp:Technik
Inßtrumännt (Mussik)
De Mennsche donn schun lange mit Inßtrumännte Mussikk maache. Domit aanjefange hannt de ahle Jriesche vor 5000 Johr. Se hannt op_enem Saiteninßtrumännt jespillt. Op de Abboritschinies in Australije schun vurher et Diddscheriduu hadde, is nit bekannt. Övver de Ahle Röömer kohm die Mussikk dann nach Europa
Krippsche
Et ierschte Krippsche soll de Franz von Assisi jemaat hann. Hä wollt domet dä Lück, die net läse un schriewe konnte, dat Jeheimnis von d'r „Menschwerdung Gottes“ nöhte bränge.
Andreas (Apostel)
De Andreas-Daach am 30. November es de letzte Daach vom Kirchejohr. Fröhe wor hä och Zahldaach bei de Buure. Noh ahlem Volksjlaube soll die Naach op de 30. November en wichtige Losnaach sen, weil alles wat me en dä Naach dröme deet em nächste Johr en Erfüllung jonn soll.
Andreas-Krüx
Andreas-Krüxe stonn als Verkehrszeiche vür jedem Bahnöwerjang un komme en Wappe un Fahne vür.
Himmel un Äd
Dat iss en Jerisht, dat ma in alle kölsche unn rhingländische Kneipe krijje kann. Et iss och flöck selbz jemaat unn ma isst_et och dohejm. Tüppisch iss_et als Biiloch zo Flönz, Blotwosch, Öcher Puttes of ou jebroen Läwwewoosch.
Websigge
Himmel un Ad
Hochdeutsche Naame (un ier kölsche Översäzzung)
Dobei wääde Fraulöck sächlich benannt. "Dat Nieß ..." ; "Et Billa ..." = wörtlich: "Das Agnes ..." ; "Das Sibylla ..."
Akademie för uns kölsche Sproch
De Kootgrammatik vun der Akademie, die De kölsche Sproch heiß, liehrt einem, wat richtig es un wat verkeht es em Kölsche, och wenn de Kölsche vun hügg immer mieh tendeere, dat Verkehte ze maache, weil et em Deutsche esu es. För e Beispill ka' mer do liere, dat mer "ich wöödt gän e Kölsch drinke" nit sage kann; et muss "ich dät gän e Kölsch drinke" heiße. Noch e Beispill us der Grammatik es, mer kann "Ich saht dat zom Pitter" nit sage, denn et heiß "Ich saht dat för der Pitter".
Düsseldorf
Scholl för Düsseldorwer Platt
Dat Vereinshuus von de Hans-Müller-Schlösser-Akademie es om Stiftsplatz. Do ka'me om Owend dat Düsseldorwer Platt liere. Hans Müller-Schlösser wor ene Heijmatdeechter (* 1884 in Düsseldorf, † 1956 ebenda). Bekannt jewoode es hä met singem Böhnestöck „Schneider Wibbel“.
Eisen
Wodruss witt Iise jewunne
Saachjrupp:Schimie Saachjrupp:Metall
Leddig
Wenn jet leddig is, dann es nüüß mieh beej, nüüß mieh drom, nüüß mieh drop, un esu wigger. Dat es e beßje su wi nackig beejm Minsche, doch nur för Saache. Denn wenn e ne minsch leddig es, dann heis et: nit verhierohd. Doch wenn enne Teller leddig is, dan hän mer dä affjejesse un et jit schöön Wädder. Wenn dä Weihnachtsboum leddig is, dann esse nit jeschmöck. En ennem leddige Auto setz keejner drin. Ennem leddige Autobus onit, u ßer em Farer, womööshlish. Wä sing Angel leddig uss em Wasser trick, dä hät no nüüß jefange. Et naaks, wenn kein Minsche op de Stroohße eröm looufe, joh da sinn uns Stroohße un Pläzze leddig, de Ampele läuchte fö nüüß, se loufe leddig. Un wenn de Automat leddig is, kesse keejn Zarrätte mieh rus. Un ich ben am hoffe dat minge Sarsch noch lang leddig blieve sull.
Vänwääje
Vänwääje, amptlich heescht dat Venwegen, es seijd 1972 ö Stadtdeel va Stolbersch. Als Ängß 2005 jezallt wood, do wonnde 1.491 Lüü ä dat Örtche.
Pomp (Maschin)
Strömungspompe
Strömungspompe beschleinije eijentlich nur dat Medium wat se pompe dun. Se sin nit seelevesaansauchend un künnen et ja nit av, wenn se drüch louve. Dann jon se kapott. Beishpille för Strömungspompe sin:
Websigge
Saachjrupp:Technik
Noodrhing-Wäßßfaale
Noodrhing-Wäßßfaale litt em Wäßßte vun Dütschland un es met öwer 18 Mellione Enwohner et bevölkerungsreijchste Bonndesland vun Dütschland, op et Jebiet betrocke met 34.080 km² et viertgrüßte. De Landeshoupshtadt es Düsseldorf, de jrüßte Shtadt vum Land es Kölle.
Regione
Die drei Houpdeel werden äver noch wigger ungerdeelt:
De Landschafsverbänd
In Noodrhing-Wäßßfaale jidd et im Rahmen vun der Kommunale Selbsverwaldung op de staatliche Mittelinstanz de Landschafsverbänd:
Baaß
Der Buur es der Baas om Hoff, de Knäächte un de Määchte don op inn hüre. Em Betrieb es et der Meister, ov der Meisterknääch bei de Handwerker druße. En der Schull es der Rekter der Baas vun de Lihrer. En de Kirch sen et de Pastör, ävver över denne ston de Beschöff, un do drövver der Paps; un dä eß unfählbar. Der Päsident es em Verein der Baas. Em Hushald es öff de Mam der Baas. Beim Kammiss hät mer och en janz Litanei, wä der Baas un däm singe Baas es, vom Ufz bes noh'm Jeneral. Andere Name för der Baas sen Direkter, Vörstand, Vörsetzer, Führer un Jeschääfsführer, Rot, je nohdämm, wat_fürr_ene Lade oder Firma dat jrad es. Ne Handelshär es der Baas von singe Aanjestellte. Un ene freie Kaufmann es villeich ene Laufmann, ävver singe eije Baas.
Limburrsh (Provinß, Belljie)
right|miniatur|120px|Et Wappe fun de Profinß Bëlljish Limburrsh
Et kölsche Jrundjesetz
§5: Et bliev nix, wie et wor!
Fastelovend e Spillsche, Allerhelije e Bildsche
Wadd_eß do_met jemëĳndt?
Op Fastelovend hätt mansh ëĳner flögg_enne Fisterenöll am loufe. Odder och nuur föə_ëĳn_Naach. Et maach jo nit jevolldt jewääse sinn, ävver dengg_enß wat nüng Moohndt drop sinn künndt! Klooh, dadd_eß öm Allerhėllije eröm. Do kann et däm Mann lëĳsh paßßėere, dat singe Fißternöll med_ennem Bildsche fum neu_joboorene Babadizzje aankütt. Owaij_owaij_owaij, dä Panz woo doch_jaa_nit jeplaandt!
Et kölsche Jrundjesetz
§13: Wer fiere kann, dä kann och arbeide!
Eurosklerose
Saachjrupp:EU
Boverbärjische Kreiß
Dem Kriiß sing Fowalldong sez en Jummersbach.
Hötter Platt
Unn esu klingk dat: „Die häm ok op de Hött emer en bätn tosamn lääft …“
Daach von de Unscholdije Pänz
Dä Daach soll aan die Pänz von Bethlehem erinnere, die de Könning Herodes noh de Jeburt vom Jesus duudmaache leet, weil'e Angs öm singe Posste jekrääje hätt, als imm drei Weise uss'em Morjeland, de Drei KönigeDrei Könninge, von e'nem neujeborene Könning verzallt hatte, dä en Bethlehem jeboore senn sollt.
Läng
Wie kann me ene Meter messe
Saachjrupp:Moohß
Jabatan Telekom Brunei
Websigge
Saachjrupp:Asie Saachjrupp:Internet
Schälse
Loop, Möller, loop
E schöön Beijspill von et Schälser Platt es datt Lied he, datt die Puute emmer op Zink Määtes am senge sind:
Dä Bocket dä kütt morreje noch Loop, Möller, loop! Dä es vörr osse Verrekestrooch Loop, Möller, loop!
Konzentratiunslajer Barth
Öt Konzentratiunslager
Völl Jevange woode krank, vorhöngerde övv wood erschooße. D Schwindsucht koom övverall vöör.
Wenker Säz
Annder Shprooche
Hee drunger jidd_et däm Wenker sing Wenker Säz en alle Shprooche, di mer bes jäz han:
Lüttish (Provinß)
De Provinß Lüttish jehüert zo nem Dejl bej de Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt, zo nem Dejl bej de Jemäjnschaff di deutsch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-WLG.
Wenker Säz op Kölsch
Däm Wenker sing Säz op Kölsch en de Schriifviiß noh'm Willi Ostermann oder esu?
Kolsch Saachjrupp:Kölsch
Flashmob
Enne Flashmob weed orjanisėeet, fö jewöönlijj_övver Weblogß, Newsgroupß, Fläshmop_Wikkieß oddo e-Mail-Kette, un dann ann_ennem fürher beshtemmpte Plaz affjehallde.
Kaasch
Verkehr
Üvver de REGIO-Baan is Kaasch ann_et Schienenetz em VRR anjeschlosse. Et fohre zudämm noch mehrere Buslinijen dursch Kaasch un nach Nüss un Düsseldorf.
Sprooch
Saachjrupp:Stadt em Rhingland Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Schepp (Köch)
Mer kann et jot zem Brode un Schmore bruche. Waröm dat dann ävver besser sinn soll wie en Pott, nur weil et en Stiel hätt? Weil mer mer et met ein Hand faßhalde kann un beßje schüddele beim Brode unn esuh.
Jean Claude N'Kolde Kibala
Jean Claude N'Kolde Kibala eßß en kongolesischer Trooßdorfer, dä föör en Wahlkreis en Mwanga em Kongo kandideet. Domet eßß hä worscheijnlijj dä eäzte unn eijnzijje rhingländijje Bundeswehrzeldat, dä em Kongo föör et Parlament sisch hätt opstelle loße.
Fringse
Hä hät dat Fringse nit äfunge, hä häd_et onnit esu jenannt, ävver de Kölsche han fö_Kloüje ii dat mer fohungere ow_äfriiere däät, „fringse“ jesaat, fö_iim_tse Iiere. Dat koom im Winte 1946/1946, tiräk noh'm Kreesh. Dat woo enne biistish kaale Winnte un de Lück em Rhingland hatte nix ze esse un et jov su joot wi nix zem Shtoche. Ävver et woote ald widder joot klütte jemaat, dä Darebowe un de Bärrshwärrke leefen ald widder. Ävver de Klütte woote noh Frankrish jevaare med'o baan, un de hüüser woore kapott vun de Bombe un Dürre un Finstere fäälte amass. In singer präädish op Silvester hät dä Kaddinal Frings do eets jesaat:
Düsseldorfer Platt
För noh ze lese
Saachjrupp:Sprooch vum Rhing
Frittös
De Frittös ess en Pott föör Fritte unn aanderet Ööljebäck drin ze maache. Nomaal hätt da Pott Stroom unn heijz dat Ööl vunn sällevs. Dann häßß do noh_en Seijer in däm Pott wo dat Jedöns drinne lischt. Dä Seijer kannze rußßholle.
Niederfränkisch (Sprooch)
Niederfränkisch is ene Jrupp vun Shprooch, die vun Lück am Nidderrhing, östlisch vum Rhing, in de Neederläng un in de flämische Teile vun Beljie un Frangkrisch jeshproche weede.
Faßtelovendßzoch
Saachjrupp:Fastelovend
Fiftyfifty (Jallerri)
miniatur|350px|Do dren eß de Jallerie „fifty fifty “ en der Jäjershtrohs, en [[Eller, en Dößeldorrəf]] Et fiftyfifty ess_en Jallerie en Dößeldorrəf. Dä jemëijn_nözzijje Laade weed fun de Ärrme Brööder fum Hillije Franziskuß bedrivve. Wat enjenůmme weed, at krijje de Obdachlose. Esu woodte ald öm de 2000 Minsche widdo en Wunnunge jebraat, beß 2005. Ußßerdämm weed_en Shtrooße_Zëijdung met däm Name fiftyfifty jemaat, di Minsche en Nuut en dä Shtädt Düsseldorf, Düüsbursh, un Ëßße un drömröm fokoufe dunn.
Jläbbisch
Zom aanluure
Der Architek Gottfried Böhm hät en Jläbbisch ene janze Bärm Hüüser jebaut: Zwei Schlösser för ze strunze:
Jruuße Firme
Firme jitt et en Jläbbisch ene janze Püngel. Die mer och usserhalv vun Jläbbisch kennt, dat sin:
Langefääl
Jeojrafie
Hück jid et en Langefääl de Veedel: wat zesamme 58.713 Lück määht (2006).
Jeschich
En dä "Franzuuse-Zick" af 1808 jof et de "Mairie" (Bürjermeestereij) Richroth. Se bestunnt un denne Spezialgemeinden Richroth un Rösroth. Em Johr 1910 woode die zweij Spezialgemeinden zo en Jemeind "Richroth-Rösroth" zesammehjelääch. Sick demm Johr 1936 heeß dat janze amptlich "Langefääl Rhld.". Em Johr 1939 wood dat Wappe verlinnt un em Johr 1948 dä Tittel "Stadt". De Stadt Langefääl hät 2008 ehr 60-jöhrisch Stadterhebungs-Jubiläum jefiert.
Wo mer hin muß
Dä us Kohlesandsteijn un Tuffquadere jebaoute Türm vun dä Kirsch vum hillije Määtes es 22 M huh un et ältz Bouwerk en Langefääl.Vum Aanluure noh es hä us dä zweijte Hälf vum 12. Jh.. Tatsach es, dat de ältz Kirsch woll vill äälder es. Wat se beijm Buddele gefunge han, löss dovun usjehe, dat de eetzte Steenkirsch em 10. Jh. opjestallt wood. Die denke, dat ze eesch en Kirsch us Holz opjestallt wor, se han ävver dovun nix mieh jefunge. En paar Jräve us dä Zick lööß sujet denke. För dä Baou kütt et 9. Jh en bedrach. Fondstöck us Ton beläje dat. Jet besündisch en dä Kirsch es et Däufbecke us Drachenfelstrachyt (2. Hälf vum 12. Johrhondert) un en Fijur us Lindeholz „Madonna mit Kind“ (öm 1480).
Evangelische Kirche Reusrath
Hofbräuhuus
Öt Hofbräuhuus es en van d bekanndste Weetschafte, di öt ä Dütschland jitt. Öt steet ä Münche un heecht amptlich „Hofbrauhaus am Platzl“ watt ozu völl heecht wi Brouwerei op dr Maat.
Johannes XXIII.
Weil hä met 77 Joohr zom Papß jewählt wudde wor, daachten se all, dat_e_ne Öwerjangspapß sen soullt, dämm noh paar Johr e_ne jüngere Papß foulge soullt. Doh hatten se äwe falsch jedaach. Johannes. sooch, datt de Kirch unbedingk Erneuerunge broht, un hätt et . Vatikanische Konzil enberoofe, dat de Kirch jrundlegend erneuert hätt.
Kosovo
Wo litt Kosovo?
Kosovo litt mädde em Balkan un hat kenne Zojang zo öt Meer. Op d en Sii jrenzt dr Kosovo a Albanie, an anger Ecke a Montenejro, Serbie un em Nordoste a Mazedonie. Dr Mällebend woch immer enn vöör d Buure wichtije Regijun. Schnei op d huch Berch rondöröm un dotösche Land vöör d Kööh un d Jeeße, wenn dr Wenkter dovör sorchte, dat en d Berch kenne lääve kutt.
Pol-Ënt
En Pol-Ënt ess en Ënt, e jöön Outo, med en wiiße Oppschreff: „Pol-Ente“ wadd em Kinderprojramm fum Deutsche Fërnseen en der 1960-er un 1970-er Joohre eröm jefaahre eß. Dat woor en Quatsch-Senndong, med fill Klamougk, woh de Pänz jät draan ze Laache hann sollte. En dämm Fėllem de Pänz konnte sesch donevve benämme, bleeve ävver doch der moralesche Seejer. Mansch ëijne sääd och, et woohre Jescheeshte uß de anti-autoritäre Bewääjong, wat wall nor hallev schtemmp, ävver sesher eß, dat dä Blööh en dä Sëndong e beßje ärrəsch doof, un schlääsch fun kappee wohr.
De Fillemsche shpellte em Wëßte fun Bälliin, allso em domohlijje Wäßbällin. Nattölėsch wohr „Pol-Ente“ en Schpellerëij med däm Woot „Polente,“ wat dohmohlß norre Schemmfwoot wohr, un wo mer Ärrjeer wäje krijje konnt, wam mer et am fallsche Plads em fallsche Momännt jebruch hät.
Dreikünninge
Op Dreikönninge am 6. Januar, och Dreikönningsdaach jenannt, fiere de Christe en de Oss- wie en de Wesskirch dat Huhfess von d'r Erscheinung vom Herr „Epiphanie“. An dämm Daach hann noh'm Evangelium vom Mattes drei Weise uss em Morjeland, griechisch Anatolië (Μάγοι από ανατολών, „Magoi apo anatolôn“), et Jesuskind besök un imm Weihrooch, Jold un Mürre dajebraat, weil se nem Stään jefolesch wore, dä öwe Bethlehem stonn jebliwe es. Dat Stäänzeiche däät noh ahle Prophezeihunge bedügge, dat dä neue Könning un Messias jeboore es.
Flöppe
miniatur|left|Flöppe Flöppe deet e'ne Flöpper, wenn e en Pief ode Zerätte flöppe deet. Zick em 1. Januar 2008 eß en janz Deutschland de Flöpperei durch e Flöppverbott en öffentliche Enrichtunge verbodde. Och su manch Flüppche moss jätt zom Flöppe hann.
Julai
En mansch Shrooche heis_et diräk Julai oddo janz äänlesch, zemm Blëijshtevv_en Änglesh, Bahasa Melayu, Tok Pisin, un esu.
Maggel
Esu nënne dė_Zauborro en dä Bösho di_Lück, di_sëllvs këĳn Zauborro_sinn.
Horumersiel
Jät z Kikke
Saachjrupp:Veedel Saachjrupp:Oßßfriißland Saachjrupp:Nordsee
Otto-Huus
Jät z Kikke
Saachjrupp:Musejum
Michel Fourniret
Hä werke als Aarbeeder em Bösch. Am 30 Juni 2004 wood hä aajeklaacht, sääs Mädcher entfüührt, missbrudd un ömjebraat z haa. Spiir joov hä noch mi Morde zo. Dr Prozess jäje häm vong am 27. Määz 2008 a. Ö urdeel es noch net jesproche.
Jupiler
right|200px
Friedrich Karl Waechter
Sing Läve
Hä iß schließlijj_am 16. September 2005 met blooß 67 Johr o_m Pukkel jeshtorve, do_füür eß hä schwer krank jewääse. Sing Frau un sing dreij Sööhn hann_en üvverlääf.
Sing Schaffe
1992 do hatt hä sish offizzjäll von dä sattiirische Zeijnshnereij verafsheedt. Hä wullt sish noch mieh ömm et Thiater för de Pänz kümmere. Dat hätt hä jedonn un mieh wie sibbezich Minnijatuure, Koote Drahmen un Tiatershtöcke för der jannze Oovend jeschrivve.
OmegaWiki
Dat OmegaWiki ess en ellëtronesch Wööterbooch em Internet. Et weed jän med OW affjekööz. Ed eß em Opbou, un sůll enß e Nohkixel wääde, wo mer alle Wööter en alle Sprooche medd en Äklierong en alle Sprooche, un dänne ier Övversäzong en alle Sprooche nohluure künne sull. Un noch enne Houfe mieh Ennfommazjone un Daate zo jedem Woot.
19. Jannowaa
Minsche
† Alexander Petscherski stervd em Joohr 1990
GNU Lizännz för n fräĳe Dokementazjon
De jrüüzte Sammlung med Ėnhallde, di unger dä GNU_FDL lizzänseert sinn, fingk mer en däm fräĳe Nohkixel met däm Nahme Wikkipedija. Do sinn inzwesche mieh wi_m Millijuhn Sigge met Täxxte — och Atikkelle jenanndt — in jood_övver Hundort Shprooche. Jraad dat di GNU_FDL in däm un äänlijje Projäkkte bebruch weed, hädd_en de läzde Joohre och Krittik draan jebraadt. Für allem sull se för iire Zwäck jet komplizėerd sin, och wäm_mer se met anndere vergläĳshe däät, di jät jönger sinn. Dat mer emmer dä jannze Lizänztexx wiggerjävve mööt, shtüüert väm_me janz koote Täx_Shtök övvernämme well. Ußßerdämm jiddet se orijinaal_forbindlish blos_en änglish, enß affjesinn vun su_n inofizjälle Övversäzunge.
Schalldtjoohr
Nevvebei: Mansche Minsche han nur alle 4 Joohre ens enne Jobootsdaach, weilse am 29.Fääbrowar jeboore senn - di ärm Söck.
Kaläkktrische
Websigge
Saachjrupp:Verkiihr
Oberhausen
Websigge
Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Mars (Planet)
Saachjrupp:Plannet
Martin von Tours
Wissenswertes
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Hellije
Gerald Bostock
Em Johr 1972 koom dat allbumm „Thick As A Brick“ vun dä Bäänd Jethro Tull eruß. Do wo hä alß de Tex_Deeshter jenannt.
Sing Älldere wooren ääsh börjelish, braaf un kirchetreu — mer sinn in Ämgland, also woore Protteßtante — de Mutte anggajjėert sijj_en de Kirrsh, dä Fatte määt Jaadeärbäijde, Jälld künne_se nit fill han. Se sinn uß Manchester ömjetrockke, dat es_en riisish Indußtii_Shtadt em Norde.
Met däm Jedeech, wat dä jung Gerald Bostock enzwesche_an de Bänd jeshekk hät, han di vun Jethro Tull dann en aat lange Sinfoni odder koot Rock-Oper jemaat — knapp dreiveedel Shtund — un di hann se op di Plaat jeshpillt, shriven se do och.
Masse
Wie ees de Masse vun 1 Kilojramm fessjelech
Für et Kilojramm hätt me 1889 jenau wie für dä Meter eh Urkilojramm anjeferdich. Dat litt höck emmer noch in Pariss em Museum un die einzelne Länder han Kopie dovun.
Jrußbritannie
Öt Wäär
Öt Wäär ä Jrußbritannie hängd van dr Jolfstrom aav. Däm si wärm Wasser sorchd dovör, da töt op d Insel wärmer es als ä anger Deele op önö vorjlichbare Breitejraad. Alljemeen lädt sisch saare, da töt em Norde van öt Land mi räänt als em Süde. Do es öt ävver wärmer.
Nordirland
Nordirland es dr kleenzde Deel va Jrußbritannie. Op di 13.843 km² lääve 1,7 Milliun Mänsche. Sing hükßde Stell es mä 849 Meter övver dr Meeresspeiel. Nordirland had zwei Jrußstädt, Belfast un Derry.
Wä Jrußbritannie böwonnt
92,7 % van d Lüüh ä Jrußbritannie send Wisse.
Airbus A380
Watt es neu bei dr Airbus A-380
Ö jruuß Problem woch öt, dat d Jrüüde van dr A-380 öt net ermöjjelichte, dat Fluchzeug op jedde Fluchhafen lande z losse. Öt kooßt ön Stang Jeld, alles ö su omzöbouwe, dat dä Jät aavjeferticht wääde kann. Dr ischte Fluchhafen ä Europa, dä ösu witt woch, met d A-380 väädich z wääde, woch Münche.
2. Jannowaa
Der zvëĳte Jannowaa.
Wellem Busch
Willelm Busch (op Huchdütsch heecht dä Wilhelm Busch) (* 15. Aprel 1832 ä Wiedensahl; † 9. Januar1908 ä Mechtshausen) woch önö Dichtr, dä öt vorstäng op drollije Aart un Wiis d Lüü jät klooch z maache. Dozo brudde hä döck Beldr. Völl saate, dat hä d Komics domet ervonge hott.
UKW (Bänd)
Saachjrupp:Bänd
Kappes
Beßßje vunn däm wiiße Kappes weed esuh verkouf, äwwa dat meijßte weed jeschnitte unn in Salzlake jedonn för suure Kappes. Dä ruude Kappes weet esuh jejesse oda jekooch, zem Beijspill met Suurbroode oder met dä Meätesjanß. Dä ruude Kappes weed beim Koche ruut vunn däm Eßßisch. Weed hä met Zucker jekooch weed hä blau, deswääjje säät ma beij de Schwaabe unn im Norde vun Deutschland Blaukraut dobeij.
Kappes iss en aalet Kulturjewächs. Jezüschtet weed hä vür allem in Nippes unn Kerpen, deswääjje säät ma och för nen eijfache Münsch hä wöör wi_en (Neppeßer) Kappesbuur.
Kallendresser (Band)
Dä_Vädejangk
Ävver die kölsche Tön hatten et de Junge esu richtig anjedon: geprob woode Leedcher vun BAP, vun de Bläck Fööss un Höhner, öm die dann bei jeder Jeläjenheit zo spille. Unverjeßlich bliev dobei ene spontane Session om Alder Maat, bei dem unger anderem dat »Kallendresser-Leed« gespillt wood un dodrop ene nette Huusbewohner e Präsentkörvje för »de Kallendresser« erungerjelooße hät. Un su hatte die Jrupp dann och endlich ene richtije un passende Name. Wie et dann esu jeiht, kome noh un noh (mit e paar Mol Wääßele) noch zwei wiggere Dresser (Norbert un zoletzt och noch Thorsten) dozo, un in d'r Besetzung vun hück es die Jrupp zick Mai '98 zosamme. De Kallendresser sin ene kölsche Band die »irjendswie e beßje anders« es: et weedd för ene Optrett ald ens kei Jeld verlangk, mer es och ens met (kölsche) Naturalie zofridde - de Haupsaach es, et määt Spaß. Mer d'r Zick han de Kallendresser ehre Spass an ahle, ald fass en Verjessenheit gerode kölsche Leedcher vum Ostermanns Will, vum Karl Berbuer, Gerhard Jussenhoven und noch andere mieh entdeck. Su ahle Leeder sin immer in ehrem Projramm, weil se off besonders wie för die Junge un ehr aat zo spille jemaat sin: spontan, ohne jroßes Jedöns und off och janz ohne Strom, einfach esu us Spaß an d'r Freud in irjendein kölsche Kneip.
Em Johr 2001 wood dann ävver en CD opjenomme, die de Kallendresser och selvs erusjebraht han.
Kerpen
1712 (noh däm Spansche Ervfoljekreesh) wood et en eijene Herrschaff (Kerpen-Lommersum) met singe eijene Rejierung, beß 1794 de Franzuse kome. 1814/15 wood et preußish. 1941 hät Kerpe et Stadträäsh kräje.
Websigge
Saachjrupp:Stadt em Rhingland Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
3. Febrowaa
Minnsche
{{*| Serge Tonnar wood em Joohr 1970 jeboore.
Mohammed Sahir Schah
Mohammed Sahir Schah (* 15. Oktober 1914 ä Kabul; † 23. Juli 2007 woch tösche 1933 un 1973 dr Könnig va Afghanistan.
Als Kengk
Sahir Schah kütt van d Paschtunen un singe Stamm, d Mohammedzai läävde en d Nöh va Kandahar. D Paschtunen hodde öt Saarö seiht öt achtzehnde Jahrhondöt. Als Kenk wood Sahir Schah bei d Franzuuse ärtrocke un wood spier, dat heecht met achzeh Jooch, ä Afghanistan Minister vöör dr Kresch un öt Erträcke va Kenger.
10. Jannowaa
Der zehnte Jannowaa.
Mohammed Sahir Schah
Als Könnig
Als singe Papp am 8. November 1933 ömjebraat wood, do maadö sö Mohammed Sahir Schah zom Könnig. So richtisch z saare hott hä ävver net, denn Prenz Sardar Mohammed Hashim Khan, dat woch singe Onkel, maade häm öt Lääve ärsch schwoch. Isch 1964 änderde d Loya Dschirga, dat es ä Afghanistan öt Parlament, öt System un Sahir Schah kutt als Könnig rejiere.
Peijaß
Websigge
Saachjrupp:Brauch
Flönz
Ungerschied Flönz - Blodwoosch
De Flönz es jet Ähnliches wie de Blodwoosch un weed och us Blod unn Würfelcher vum Sauspeck gemaht. Ävver Flönz weed gekoch un Blotwoosch geräuch. Un deswäge es Flönz wabbelig un Blodwoosch bliev och in dä Pann stiev wie en Kummelionskääz.
Lili (Bänd)
Wad esu paßßeed eß
Aanjevange sull dat hann medd enne Aanzëijsh ennene Mussik Zëijschreff. Wää dat opjejovve hätt, wat dren schtunndt, un wat fö n Zëijschreff, dat weßße mer nėt. Do drop sulle sesh dann di fier eetze Bännd medjleedo jemälldt han. Dat woore all Wievere. Wiso di fundte, dat se blooß fürwiijend Fraulück wööre, dat mööd uns enß ëijne kloo maache. Jedenfallß noohme se dat alls enne Jrunnd, fö sesch Lili ze nänne, ußßodämm wöö t schön koot un kööhm emmo fädd op de Plakaate, säät di Plaate Firrma. Dat sůll em Joohr 2001 jewääse sinn.
Normannesch (Sprooch)
Bei et Nommannėsch weet de eijentlesche Shprooch fun de Nommandih en Frankrisch jezallt, suwi de Shprooche udder Dialläkte op ätlijje vun de Kanal-Enselle, di praktesch zom Vereineschte Künningsrish vun Jruußbretannijje jehüüre. En paa winzijje Rääßje vun däm ahle Normannesch es och en Änglandt övverisch jeblevve, ävver bloß en winnije offizjälle Säz vun dä Ritůahle zwesche dä Künnejin udder em Künning un däm Shtaat, för e Beijshpell, wann en Period vun Sezunge vum Pallamänt aanfängk.
Jäz övvernemme de Nomannesche Dijaläkte och moderne Wööt un Ußdröck för täschnesche Krohm ussem Franzüüsesch udder ussem Änglesch, je nohdämm, wat de Sprooch vun däm Shtaat es, woh di Lück dren wonne, di dä Dijalläk kalle donn.
Wilhelm Schäfer
Lääve
Singe Fatter woohr enne Schooh Maacher en Ottrau en Hëßße-Naßßou. Do jeboohre un oppjewahße wooht dä Sonn eetß enne Läährer aan eene Scholl, beß em Joohr 1896. Hä kräät dann en Shtipëndijom fun dämm Forlaach Cotta, öm en de Schwëijz un en Fangkrisch ze shtuddėerre. Fun 1898 aan wohr hä dann enne freije Schriiver en Bällin. Em Joohr 1900 eß hä noh Vallendaa, also widdo noh Hëßße, ömjetrokke, woh hä beß em Joohr 1915 bleev. Fun 1918 beß zo singem Duud em Joohr 1952 hätt e en Bodman-Ludwigshave am Boddesee jelääf.
Microsoft Windows
DOS-Linnisch för 32-Bit-Rechner
De 32-Bit-Vesiunne baseeren op et MS-DOS-Süstääm, besitzen äwwer enen eije Süstäämkern (Kernel), dä noh dämm Süstäämstart de Süstäämzejreffe steuert. MS-DOS is trutzdääm intejraler Bestandtejl, jenau wie och dat Projramm Scandisk. Sig Microsoft Windows 95 jitt et usserdääm de ejjeschränk Ungerstützung för prämptiefes Multitasking un dr Spischerschotz. Diss Linnisch weed uch als Windows 9x bezejschnet.
NT-Linie
Die Microsoft Windows NT-Serie besitz ene eije Kernel bzw. Bedreevsystem-Kern. Dat Kürzel NT stejt luut Microsoft för New Technology, wie ejner Relies-Ankündijong vun 1993 zu entnehme ist und nit, wie jelejentlich aanjenomme, för N-Ten (N10), ingem Emulator, op welschem dat Süstääm vun Microsoft in dä Anfangsfoos bedrivve wurd.
Vinzenz Liechtenstein
Hä hiiroode öt Leenche va Cossé-Brissac un di zwei krääte 2 Kenger, öt Adelheid va Liechtenstein un öt Hedwich va Liechtenstein. Ävver di Ehe heeld net iiwich und donoo hiiroode hä Roberta Valeri Manesa.
Vinzenz jehood dr Bundesroot va Österreich an un woch tösche 2004 un 2006 Avjeordneter van dr Nationalroot.
22. Febrowaa
Ußßerdämm
Erdbebe ä Christchurch em Joohr 2011 em Joohr 2011.
Aschermittwoch for one
Saachjrupp:Fastelovend
Andernach
Andernach, och Annenach op platt, eß en Stadt am Rhing met joot 30.000 Inwohners. Dä Stadt wohr em Meddelallder jaanz em Süüde vum Kurfürstentum Kölle. Mer sprech äwwer net Ripoarisch, mer sprich Muselfränkisch. De Römer han Annenach jejründt met dem Namen Antunnacum. Hück liecht de Stadt en Rheinland-Pfalz.
Edmund Hillary
Edmund Percival Hillary (* 20. Januar 1919 ä Auckland; † 11. Januar 2008 ä Auckland) wood als zweides Kenk va drei ä Neuseeland jeboore. Hä woch dr ischte Mensch, dä öt schaffde, dr hüxte Bersch van d Wält, dr Mt. Everest huch z klömme. Dat maade hä zsamme met d Hölp van Tenzing Norgay, önö Mann us Nepal.
Si Lääve
Nö d Schüllzitt liirde hä öt Klömmö en d Bersch va Neuseeland, di Alpe (Nüüseeland) heesche. Hä jäng 2 Joohr no d Universität ä Auckland bevöör hä wi singe Papp Imker wood.
Am 29. Mai 1953 schaffte Hillary öt met sing Expeditiun, di 1951 opbroch, dr Mont Everest, da 8,850 Meter huch es z besteeje. Op d Spetz van dr Berch vong hä ke Zeeche, da töt vreuer öns önö Mensch do jewää woch. Ovve maade hä dat beröhmde Beld va Enzing Norgay, dä onger sisch dr Rest van d Welt hat.
Louvre
Saachjrupp:Musejum Saachjrupp:Paris
15. Febrowaa
Der fuffzeente Febrowaa eß och dä sëgsenfeezishßte Daach em Joohr.
Bradley Barron Renfro
Öt Lääve
Dreimoll hot hä kromm Denger jedriihnt un mood dovör en öt Jevängnes. 2002 maade hä ön Kuhr jäje Droje, di hä jenomme hott. Jeholpe hod dat ävver net lang, denn 2005 koom hä dovör wärm hänger Jitter.
Ubiermonument
Mer dëngk enzwesche, dat Monumënt der ongere Dëijl fon ennem Torrem eß, dä bëij en Beveßtijong fon de Ubiershtadt noh de Schlaach fon Varus un Hërrmann aam Teutoburjer Walld (Schlaach von Varus un Hermann aam Teutoburjer Walld) objebout wood. Dat Hollz för dämm sing Fundammënnt wohr ävver ald öm et Johr 4 noh Krėßtoß jeschlaare woode, esu könnt dä Torrem sellver e beßje ällder sėn un dörref bëij dä Schlaach_ad jeshtannde han. Do Rhing wohr domohls breeder wi hük, un aanjefange e janz Shtöck em Sööde fom Hüümaat beß bahl aan dä Hövvel wo hük dr Dom drop shtëijt, hät mer domohls_enne Haave jehatt. Esu wo dä Torrem wall beez enne Wachtorrem för de Ennfaat en dr Haave, un dann orr_et ößßlejje Ëngk fon dä murus gallicus, en Aat Shtadtmoor oddo Pallisaade uß Hollds_un Ääd, di laans_em Duffesbach fom Rhing fott noh Wëßte jėng un doh extra opjeschott wohr. Se wood aan de Nocht_Sigk fun däm Torrem aanjebout, wat mer noch hük sinn kann. De Affdöck fon dä Stämm sen noch doh. De Muuruß jallikuß ëntschtundt wahschëijnlėsch en de Joohre 9 un 10 noh Krėßtoß]], also direk noh dä Schlaach fom Teutoborjer Walld.
Jehöch
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
16. Dezemmber
Kirshejoor
Dä sexeente Detßämbo eß dä Nomen0daach för et Adelheit.
Monika Kampmann
Optritt
Zick 1976 steiht dat Monika op dr Bühn un singk jäje Unjerechtichkeite, Diskriminierung un Kreech. Miestens zesamme mem Ingrid Ittel-Fernau. Dat Ingrid es däm Monika sing Managerin und spillt om Klavier. Die zwei triff mer alle naslang op musikalische Veraanstaltunge, wie zom Beispill em Kölner Senftöpfchen oder en dr Philharmonie.
Eurolang
Eurolang deit vör allen över europäjsch Politik un över de Politik vun de Medjleedßshtaate vun de Europäjesch Unjon berėshte, di_j_enne Ennfloß op de Minderheijte hann. Eurolang will och de Minnerheijten onnerenannder bëßer vernezze un de Minderheijte un de europäjesch Fowalldong en enne bëßere Kůntak brenge.
Febrowaa
En jewööhnlejje Joohre han der Fääbrowa, der Määtß un der Novvämmbe der sellve Wochedaaach amm Aanfang, allso han_se all_de Wochedaare un Nommere fun iere Dare jlish — ävver opjepaßß: em Schalldjoh eß dä jäke Fëbroa net mėt dobëij!
Swetlana Sawizkaja
Swetlana Jewgenjewna Sawizkaja * 8. Aujust 1948 ä Moskau) es ön vreuöre russische Kosmonautin.
1. FC Köln
Vürjescheech un Jröndung
„Wollt ehr met mir Düggscher Meister wääde?“
Eeschte Johr
1952 jingk der Weisweiler noh Rheydt, ävver der FC kunnt sing Klaß halde; mer woodt Zweiter un kunnt en der Düggsche Meisterschaff engklich metmische, doch dä Verëin schidd fröh us. Doch en dä Säsong woodt trotzdäm dä eeschte Titel jewunne, jäje Esse errunge de Kölsche der Weßdütsche Pukal. 1954 kom dä Effzeh bes en dat DFB-Pukalfinale, doch do wor jäje Stottjaat met 0:1 Schloß. En dä Säsong wonn mer och zom eeschte Mol de Ovverlija.
De 70er
Ungerm Strich wor die Spillzick iher mau un wäjen däm woodt der Ähnz Ocwirk jefüürt un durch Gyula Lorant ersetz. Nöij bëim FC wore der Jürgen Glowacz un der Harald Konopka un et fumpte och widder en der Lija; der FC errëichte dort dä 4. Platz. Wëil der FC vürje Saison em Pukalfinal stundt, kunnt mer em nöije UEFA-Pukal metmaache; doch en dä 2. Rund moot sech der FC usjerechnet jäje Dundee widder jeschlonn jevve.
Sepptämmber
Saachjrupp:Moohnd
Regionalverkehr Köln GmbH
De Regionalverkehr Köln GmbH, affjekööz RVK, ess en Ungerneeme met Setz en Kölle, wat em VRS en joode Aandëĳl fun de Buß Linnije en de Ömjäävung ußßerhalləf fun de jruuße Shtädt bedeene dëĳt.
Türelürelüssje
Saachjrupp:Oche Saachjrupp:Krätzje
Milton Campbell, jr.
Sing fürbilldere en dä mussik voore: T-Bone Walker, un Roy Brown, un Big Joe Turner.
Ludger Stratmann
Dr. Ludger Stratmann (jeboore am 23. Juuli 1948 en Verl) lääf en Ëßße zigk dämm dä zeehn Joohr all eß. En Bottropp hätt e bess enn et Joohr 2002 erėnn alls een edojelohßene Aads en Praxeß fö alle Kaßße jehatt. Di hätte dann opjejovve. Zigk dämm eßß e blooß noch em Kabbarëtt zerjang.
Muuzich
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Weihnachte
Saachjrupp:Weihnachte Saachjrupp:Daach
23. Jannowaa
Der Dräĳunzvanzishßte Jannowaa eß och dä dräĳunzwanzishßte Daach em Joohr.
Moond (Astronomie)
Beij_m_Merrkuur
Dä Merrkuur hätt_ere keeijn.
Beij_em Juppitter
Dä Juppitter hätt 63 Moonde, die en ömkreise. Hee in der Leeß sin de jrützte sächs jenannt.
All andere Moonde vum Juppitter sin kleiner als 100 km im Doorchmesser. Ganymed ist mit 5262 km Doorchmesser noch jrösser als de Merrkuur.
Kneip
Saachjrupp:Ennzoteere!
Johann Christoph Winters
Drei Johr spääde hatte sing ejene Schaubühn en de Linckgaß bei enem Herr Lüllsdor em Huus. Met enem andere Poppespille, enem Josef Spiegel us Kölle, hatte schwer Knies jekriesch.
Australian Network Information Centre
Di weed fun dä .au Domain Administration affjekööz: auDA forwaldt, un do hinger stish jez dat Australian Network Information Centre affjekööz: AUNIC) alß nic un bedrief dat jannze Shpill met dä Domäĳns.
30. Oktoober
Der dreijßischßte Oktoober.
Hewa Bora Airways
Onväll
Am 15. Aprel 2008 stürzde d DC-9 beij dr Start ä Goma ab. 20 Mänsche storve.
Centi
Dat Wöötsche Centi… odder Zenti…, affjekööz c, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e hunndotßtel, oddo 10 -2.
Robert Lynen
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
Ellchermölle
Hü had do önö Händlr si Lajer.
Barbara von Nikomedië
Et helije Barbara (Barbara von Nikomedië) soll em 3. Jahrhundert en Kleinasië, wo hück de Türkei eß, jelääf hann. Als et net dä Kääl hierode woll, dä singe Vatte vür itt ussjesok hat, leet'e et Barbara ömbrenge. An ihrem Dudesdaach solle Zweich aanjefange hann ze blöe, die se kuurz zevür en et Wasse jestallt hat.
Kurköln
Kurkölle däät aan et Herzogtum Berg, Herzogtum Jülich, Herzogtum Geldern un Herzogtum Kleve jrenze. Sing prachvolle Residenzstadt met jrußem Schloss wor zick 1597, für fass 200 Johr, Bonn. Die Minsche, die en Kurkölle lävve dääte, woren Kölsche, dronke Kölsch un sproche Kölsch. Die Färwe vom Land wore ruut un jrön, die beß hück em kölsche Fastelovend ze finge sinn.
Norden (Stadt)
Meddenem Baanhoff un Kriehsforwaldung un ennem Roodhus un Kassärne. Ävver oohne Meer. Do för litt Norde ävver am Norder Tief, wat am Engk, e janz eng fott, en Siejl hät. Un janz noh hät et dä Oot Norddeisch, do essene Deisch, ne Haafen unn_et Meer. Jottseitdank jibbet et Mittelhaus.
Weblink
Saachjrupp:Stadt en Niedersachsen
Christoph Kolumbus
De iirzte Reis (vum 1492 bis zom 15. 1493)
Am 12. Oktoober 1492 erreichten die 3 Scheeffe de Neue Welt. Dä Kolumbus jing als iirztes op ener Insel vun dä Bahamas aan Land. Vun dä Einheimische wutt se Guanahani jenannt. Dä Kolumbus joov ihr dä Name San Salvador. Dat ees Spanisch un bedööck Heiliger Retter. Höck ze Daach sin sich de Weßßenschaftler nitt mieh eeijnich op die Insel San Salvador, die 1926 dä Name offiziell erhaale hätt, die ees die dä Kolumbus domols als irrztes betrodde hätt. Neue Berechnunge han erjovve, dat wohl iirter die Insel Samana Cay dofür en Frooch kütt.