cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hondebier
Terrie Berenden uß Zelhem häd_det ärfonge. Dat Hungkßbier weed uß Malts un ennem Äxtrak uß Rende jemaat. De Brouerei uß Zelhem bräud ed er, och wenn do ja keine Alkohol dren eß. Se verkoufe ed als e „Hondenbier“ unger där Marke „Kwispelbier“ dat kütt vunn dämm holländesch „kwispel“ wat esu jät is, wi wäm mier sare „wiggelle“ oder „der Stätz wedelle looße.“ Denne Hüngk em Oot scheind et ze schmecke. Jetz soll et en janz Europa aanjebodde wäede.
Websigge
Op http://interjeck.de/stories.php?story=07/01/24/9996440 künnder enne Hungk bejm Bierdrenke aansünn.
Saachjrupp:För ze Drinke
German Sky Airlines
miniatur|Boeing 737-800 van d German Sky Airlines German Sky Airlines es ön dütsche Vluchjesellschaff met Setz ä Düsseldörp.
Jätt va vreuer
Met German Sky Airlines jäng öt em Joohr 2004 los, als d Firma d Möjelichkeet boon, Reise z buche. Dat ändernde sich em Aujust 2010, als so ö eeje Vluchzeuch koovde. Vam November 2010 a dorv d Jesellschaff domet Lüüh fleeje. Öt Luftfahrt-Bundesamt joov jrön Lett. Op d Vluchsching erkennd mo sö an öt Zeeche GHY.
Anzelika Ahmetšina
Ahmetšina spelld em Joohr 2011 beij FC Levadia Tallinn. Sö woch ä 11 Länderspeller z see. Dreimol schoss sö ö Tor.
German Sky Airlines
Firmezojehörichkeet
German Sky Airlines jehüüd zo d türkische Turistejrupp Kayi Group. Dat bedüüd, da töt onaavhängich van dr dütsche Maat och en d Türkei Jeschäfte maad.
Anzelika Ahmetšina
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Berof (Sport)
German Sky Airlines
D Vluchzeuje van d Jesellschaff
Em Oktober 2010 besoss German Sky Airlines mä ee Vluchzeuch, ön 10,6 Joohr ald Boeing 737-800.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Vluchjesellschaff
Osterhaas
Näwe 'em Ei es de Osterhaas et bekannteste Symbol von de Osterbräuch, denn de Haas jilt en Europa ad zick dausende Johre als et Zeiche für et neue Läwe em Fröhjohr.
De Osterhaas, su wie me inn hück kennt, es äwe en Erfindung vom städtisch-evangelische Börjerdom, dat am Aanfangk vom 18. Johondert en Fijur nüdisch hatt, öm dä Pänz aan Ostere de Eie ze brenge, weil se als strenge Protestante jätt jägen de katholische Eieweih hatte.
Saachjrupp:Brauch
Ion C. Brătianu
Ion C. Brătianu (* 2. Juni 1821 ä Piteşti, † 16. Mai 1891 ä Florica), woch em Joohr 1867 un dann noch tösche 1876 un 1888 Menesterpräsident va Rumänie.
No ön 15jöhrije Ussbeldung ä Paris kiirde Brătianu em Joohr 1857 no Rumänie zöröck. Ö Joohr vörhen woch dr Krimkresch z Äng jejange un dr "Dreide Vortrach va Paris" jeschlooße wode. Dono hodde d Russe ä Rumänie komm noch jätt z saare. D kleng Fürstedömmer dänge sich zösamme un Brătianu holp dobei. Öt entstäng önö Natiunalstaat Rumänie. 1866 setzde Brătianu d Adelsfamelisch Hohenzollern-Sigmaringen aav.
Brătianus republikanische Parteij hod em Joohr 1867 un dann noch ens tösche 1876 un 1888 öt Saare un Brătianu wood Menesterpräsident. En di Zitt stäng hä si Land beij dr Serbisch-Osmanische-Kresch va 1877 an d Siij un vortroon Rumänie beij d Vorhandlunge vam Berliner Vortrach, dä 1878 ongerzeechnet wood. Brătianu vüürde si Land va Russland vott un nöder an Dütschland un Österreich öra.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Joohr 1989
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
QSL-Kaat
miniatur|left|170px|En QSL-Kaat vun [[Radio Moskau uss_em Joohr 1969]] miniatur|200px|right|En QSL-Kaat För Fungkamatööre vum [[DARC för zom Ußfölle]] En QSL-Kaat ess_en schrefflijje Beshtäätejung för ene Kontak zwesche zwei Ammatörfungkere, di beeds meddeneejn övver Fungk jekallt hann.
Och de Langewelle-, Medelwelle-, un Kootwell-Radiosender donn ald ens QSL-Kaate verschecke, besöngersch natöörlesch aan Minsche, di janz fään vum Sender sen.
Di Kaate sen unjevähr wi nommaale Poßkaate esu jrooß. Se wääde jähn och als schön jemaate Shtöke för Sammlunge jenumme.
Hääkunnef
Dat QSL ess_en Affköözung vun de so jenannte Q-Koods uss_em ingernazjonaale Morse-Allfabeet un de ingernazjonaale Tellejraffi, un bedügk doh: „Esch schekken Der en Beshtätejung övver dä Ämfang“
Websigge
Saachjrupp:Kommunikatiun
Joohr 1331
Wat_paßßeed_ėß
D Eltzer Feehde brechd us.
Saachjrupp:Joohr
Teje
miniatur|Fijur va Teje em äjüptische Museum ä Berlin Teje (* 1398 v. Chr.; † 1338 v. Chr.) woch d Vrau va Faraoh Amenophis III. Hör Äldere wore Juja un Tuja. S hod 6 Kenger, 4 Dööhtisch un 2 Jonge, doronger Echnaton, däm s zo sing Positiun als Faraoh vorholp. En di Zitt als Amenophis III. krank woch, troff s völl Entscheedungen, di sonst dr Faraoh träffe mööd un noom domet Äfloss op d Politik van öt Land.
Wi Teje Könnigin wood.
Teje spelld ön jruuße Roll en d Politik van hör Land Äjüpte. Domet es di Zitt jemend, als Theben Hauptstadt woch, ävver och d Zitt va Amarna. Teje wood als Doohter van önö Beamte en d Provinz jeboore un steech zo ön Vrau met d meetzde Macht em Land als Könnijin un Vrau van dr Faraoh Amenophis III. op. Dobeij hod Teje noch Vlupp, denn normalerwiiß läd sisch önö Faraoh net met ö kleng Mädche vam Land enn. Dat dat passeerde, sprechd ävver dovör, dat di zwei sisch leev hodde.
Amenophis III. un Teje hiirode
Us d Hiirod stamme winnichstens 6 Kenger, 2 Sööhn un 4 Dööhtisch. Manche Lüüh vormute, dat mö noch ön Doohter Baket-Aton zosätzlich zälle kütt. Ävver dat es net sescher.
Teje en d Politik
Teje spelld ön besongisch Roll och en d Politik. Dozo jehood, dat s sisch z. B. met anger huch Hääre en d Nobberländer schreev. Jevonge woode och Fijure, beij dönö Teje als Jöttin dojestalld wood. Ävver net mä Fijürcher woode jevonge, öt jitt och Breefe va önö Könnig, dä schriivd, dat hä ö joo Vorhältnis z Echnaton un sing Vrau Teje hod. Dat ön Vrau övverhaupt en sun Breefe erwähnd weed, koom bes dohen sälde vöör.
Völl Äjüptoloje saare, dat d Roll va Teje jrüüßer woch als vormuud weed. S jönd sujar suwitt, dat s saare, en d ischde Joohre höd Teje an di Stell va Echnaton, dä dat zo di Zitt noch jarnet jekonnd hod, rejiird.
Hörö Duud
D Wesseschaff nämmt a, dat Echnaton sing Mamm no hörö Duud ä si Könnigsjraav beij Amarna had brenge losse. Als Echnaton dann sälvs storv un spiir en öt Jraav 55 ömjebätt wood, moss di Lisch va sing Mamm och metjenomme woode se. Höre joldene Särg wood do jevonge. Ävver do bleed s net, dänn di Mumisch, di do jevonge wood, woch van önö Mann un net van ön Vrau. Va do us jäng öt en öt Jraav va hörö Mann, Amenophis III. D Äjüptoloje vormute, dat Tejes Lisch, di van di ald Vrau em Jraav 35 es.
Youku
Youku, ä Schinesich schriivd sisch dat优酷 un weed op Ripuaresch Juku ussjesproche,, es ö Videoportal , dat us Schina kütt.
Youku jitt öt seijd öt Joohr 2006. Öt wood va Victor Ko en öt Internet jesatze. Dörch ön Jeldspritz em Joohr 2007 wood öt floot d Nommer 1 ä Schina. Em Joohr 2008 däng sisch Youku met Myspace zsamme.
Do Youku öt määd öt Räät, Filme en öt Internet z sätze net ösu äng nämmt, kann mo sich d Siij us manche Länder net bkikke.
Websiij
Saachjrupp:China Saachjrupp:Internet
Anastassia Morkovkina
Anastassia Morkovkina (* 6. Aprel 1981) es ön Vossballspellerin us Estland.
Morkovkina spelld em Joohr 2011 beij „Pärnu JK“. Usserdäm wood sö mi als all angere Vraue beij Länderspeller äjesatze. Kenn schoss mi Tore.
Joohr 1942
Kattaßtrofe
D ischde Mänsche wäde em Vornichtungslajer Sobibór vorjaaßd.
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Signy Aarna
Signy Aarna (* 4. Oktober 1990 ä Põlva) es ön Vossballspellerin us Estland.
Aarna spelld va 2008 a vöör „Pölva FC Lootus“ en d ischde Lija em estniche Vrauevossball. Hör ischde Spell en d Nationalmannschaff maade sö em Joohr 2009. Seijd di Zitt soch mo sö ä 4 Länderspeller.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Berof (Sport)
ÄL
Äl es dat Woot, wat de ahle Jërmane för dänne ier Bier hatte, woh mer noch esu joot wi keine Hoppe beim Bräue jebruch hät. Dohmols hät mer et Bier och noch uß Saache jemaat, di mer hück do nit mieh för bruche deiht. Shtatt Hoppe hät mer alle müjjelesche Krückscher jenumme. Och dat mer beim Bräue Heff bruch, wohr noch jaa nit bikannt. Mer hät et Bier zwa met Häff jebreut, ävver oohne dröm ze weße immer met dä Heff, di em Bräues esu wi su en de Luff lohch. Hück määt dat met däm Shpontanjärre esu joot wi Keine mieh (ävver et Gueuze, et Jopenbier, et Kriek, un et Lambic sėn spontanjärresh).
Süsch och
Saachjrupp:Bier
Tzipi Livni
miniatur|left|Tzipi Livni Tzipi Livni (* 8. Juli 1957 ä Tel Aviv) es ön Politikerin us Israel un va September 2008 a d Vörsetzende van d Kadima Parteij. Zosätzlich es di Vrau Ussemenesterin van öt Land. Livni es vorhiirod un had zwei Kenger.
Hör Äldere koome us Pole. Livni jäng at vrösch no d Soldate un werkde spiir vöör dr Mossad, dr Jeheimdeenst va Israel. Als Livni hiirode, entscheed s sisch, net mi länger dat Lääve vüüre z wälle un quitiirde dä Poste. Si jäng en d Politik. S bekleede ö paar Menestrposte. Em Januar 2006 stech Livni als Ussemenesterin op. Zosätzlich wood s Vize-Premiemenestr.
Em September 2008 vorsood Livni no dr Röcktrett van Ehud Olmert, ön eje Rejiirung op d Bee z stelle. Dat fluppde ävver net un s reef no vörjetrocke Waahle.
Websiij
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Pollitiker
Scholti Woody
Scholti Woody (op ukrainsch shrieve se Жо́вті Во́ди un op dütsch saare se Schowti Wody) is en kleen Stadt in de Medde van de Ukrain. Sö hat em Januar 2014 en Enwohnerzahl vun 46,000 Minnsche.
Jringkopp (Bou)
miniatur|120px|left|Enne moderne Jringkopp als Aape_Jeseesh am Hansa_Huhuuß en [[Köln|Kölle]] miniatur|120px|right|Ene Jringkobb_en [[Venedig|Veneedėsh]] Enne Jringkopp oddo Gringkopp eß enne Kopp, fö_jewöönlesch en Shtëijn jehoue, oddor_e Jeseesch, wat mer aan Hüüserwäng fingk, ann Ëkke als_enne Ziioroot, un aan Jivvelle un fröjer och öff övver de Këller_Ėnnjäng. Dann woore di esu jemaat, dat mer enne Fläschezoch, e Siel un Roll, un esu jët_draan maache kunnt, un di dääten se miihz en der Muul hallde, wann_se wi_j_enne Kran ennjesazz woodte. Esu koohme zem Bëijshpöll Balle, Sägg_un Keßte un wadd_och emmer en de bövvere Schtögg_en de Hüüser, bëij_de Kouflügg_un de Hänntlo. För de Këllo han di fö jewöönlesch ëijfach nur der Muul oppshtonn, dä eß dann nur deev_un rongk noh enne jemaat, këij Zäng, këij Zong un nix drenn. Dadd_eß, domet mer ene Shtang oddo enne Boum oddo Ballëke dren döüje kann, womet mer dann schwere Saache un Laßßte, wi Stöcker Bier un Wing, en dä Käller_eronger lohße kann, un_de lëddijje och widdo erop.
De Jringköpp' aam Bou hann de Shtëijnmäzze emmer jannß besönndoß schön jemaat. Esu e Jeseesch, däät dan zem Bëijsjpell fun dä Aanshträngong un dä Qwaale fozëlle, dim_mer hät, wäm_mer esu Jeweeshte aan Liene aan de Schnüßß hange hät. Decke Bakke, fodriihte Oure, e shëijf Jebeßß un de Zëng jeblekk, dat eß nit sëllde. Janz jähn woodte de Köbb_övver de Këllo_Löscho och jenůmme, öm di ze forschrëkke, di des Naakß do enshtëije un kleue jonn wollte. Et joov jo nit esu fill Leesch wi hügg_en de Shtrooße un Jaßße, un wenn De Der övverlääshß, Do hässs_alld_e schlääsch Jeweßße, wëijl De o_m Wääsch beß, jët fobodde]neß ze donn, un dann kütt der Moohnd eruß, un et luuert Desch op ëijmool enne Düüvel aan …
Mansche fun dä Gringköpp senn och nur do, uß Spass_aan_de Freud, wëijl_t schön_eß, oddo fö_ze_zëije, dat mer_et sesch lëijßte kann.
Wëppsigge
Saachjrupp:Huuß Saachjrupp:Konst
Stillleben mit Bierkrug und Obst
thumb|left|Stilllääve met Biirkruch un Opß Dat Beld Stillleben mit Bierkrug und Obst, watt op Ripuaresch met Stilllääve met Bierkruch un Opß övversatze weed, stammd van önö onbekannde Möler. Lang Zitt wood jejlood dat öt va Vincent van Gogh un us öt Joohr 1881 stammde, öt domet zo sing vreue Werke jemaad höd. Mo es sisch hüü ävver secher, dat hä nüüß met dat Beld z do had.
Dat Beld zeechd völl düster Värve. Brung un Schwazz böstämme dat Jösamtbeld. Opvallend send di onschärpe Kontore, di mo jott beij di Äppel sitt.
Saachjrupp:Beld
Louise Brooks
thumb|Louise Brooks Louise Brooks  (* 14. November 1906 ä Cherryvale, Kansas; † 8. Aujust 1985 ä Rochester) es ön Dänzerin us Amerika, di och dörch Rolle ä Stommfilme bkannd wood.
Louise wood en ö kleng Dörp en Kansas jeboore. Dörch hör Mamm kräät öt Kengk Spass an d Musik. Hörö Nobber däng hör jätt a, „sexual abuse“ nänne dat d Amerikaner. Dat had höör Jevööhl va Leevde jöändert un Louise saad spiir, dat öt kenne normal Leevde empfänge kütt.
Louise vong öt Danze a un maade dat siihr jott. Op eemol kräät öt krach met hörö Chef un sooß op d Strooß. D Stell em Teatr woch vott. Ävver öt duurde mä ö paar Dach, do vong Louise wärm ön Stell, desmol beij d bkannd Jrupp „Ziegfeld Follies“. Dodörch wood Hollywood op hör opmerksam. Louise driinde Filme vöör Paramount Pictures. Dat woch 1925.
Als Louise Charlie Chaplin kenne liirde hod öt ö kodd Küddelche met hem.
Bes zm Joohr 1929 driinde Louise Brooks önö Hoof Filme ävver da passeerde dat watt völl Schauspeller vassstelle moode. Dr Tunfilm koom un d Stemm paasde net. „Net z bruche“, saad dr Rejisseur un uss woch dr Droom vam Film.
En Europa driinde Louise noch ö paar Filme. Su entstäng ä Dütschland „Dö Bökß van d Pandora“ em Joohr 1929. Ävver och op datr Ärddeel satz sisch dr Tunfilm dörch un vöör Louise woch kenn Platsch.
Am 8. August 1985 storv Louise Brooks an önö Häzzpaaf un wood ä Rochester bgraave.
15. Juuli
Der fuffzehnte Juuli.
D Werkslüüh vorlosse öt Werk van Lumières
D Werkslüüh vorlosse öt Werk van Lumières, em Orijinal ä Französisch hosch dä Film La Sortie de l'usine Lumière à Lyon, woch dr ischde Stommfilm, dä je jedriihnd woode es. Hä jilld als dr Aavang van dr Film.
Abu Kamal
Al-Bukamal, och Abu Kamal, es ön Stadt ä Syrie un litt an dr Floss Eufrat en d Nööde zm Irak.
D Werkslüüh vorlosse öt Werk van Lumières
Jätt va vreuer
Dä Film entstäng em Joohr 1895 un wood van d Brööhr Lumière sälvs jedriihnt. Öt es önö schwaz un wiss-Film, dä oohne Tun jömaad wood, önö Stommfilm. Hä had ön Längde va 46 Sekunde.
Abu Kamal
En d Zitt van d au Römer loch d Stadt ä Mesopotamie un woch wichtisch vöör dr Handel. Völl Waach no Indie wood he vorlaane.
Spiir wood öt döck ä enne Pott met Armenie jeworpe un zsamme met di Äck van d Ääd vorwalt.
D Werkslüüh vorlosse öt Werk van Lumières
Watt dä Film zeechd
Dä Film, dä vöör dr Ussjang van öt Lumière-Werk ä Lyon jödriihnt wood, zeechd Lüüh, di öt Werk vorlosse. Meeßd send Vraue z see. Van dä Film jitt öt drei Versiune, di sisch dodörch ongerscheede, dat dö Mänsche ongerscheedlich jökleed send. Dat düühd dorop hen, dat di Opnahme a vörschiidene Daach opjönomme woode. Öm sö zö ongerscheede, sprechd mo van d „Ee Pääd“- „Zwei Pääder“- un „Kee Pääd“-Versiun. Di ongerscheedliche Zaahl va Pääder es op di Filmversiune z see.
Abu Kamal
1921 wood öt van d Franzuse besatze un 1946 Deel va Syrie. Seijd d Amerikaner en dr Irak vörjedronge send, jäng öt met Abu Kamal wärm bärchop. Dr Handel blööde.
D Werkslüüh vorlosse öt Werk van Lumières
Wann dä Film jözeechd wood
Dä Film wood, öm di Aart un Wiiß van d Opnahme zö patenteere, an ö paar Stelle vörjövüürd. Öt ischde Mol woch öt am 22. Määz 1895. Dat widderholde sisch em Laufe van öt Joohr 1895. Isch am 28. Dezember 1895 kutt öt Volk dä Film zösamme met 9 anger Filme em Grand Café op dr Boulevard des Capucines ä Paris see.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm Saachjrupp:Frankreich
Abu Kamal
Am 27. Oktober 2008 hant viir Hubschrauber van d USA di Stadt beschooße. 7 Persune storve dobeij, 4 Kenger doronger.
Websiij
Saachjrupp:Stadt en Asie
Jatropha
Jatropha es ön Zoot Struch övv Boohm, di zo d Planzefamelisch Euphorbiaceae jehüüd.
Jeftichkeet
Wi anger Metjledder van d Euphorbiaceae enthalde och Jatropha-Planze Jeff. Nojewesse wood Lektin, Pharbol un Trypsin. Drei Some van Jatropha reiche us, öm ön Persun öm z brenge. Dobeij es öt möjelich, dat Jeff dörch d Hutt op z nemme. Em Joohr 2005 wood d Planz opjrond van hör Jeftichkeet vorboone.
Va Jatropha wend 170 Zoote bekannd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Planz
14. Meij
Der feezeente Meij.
Könnigrisch va Tungning
Dat Könnigrisch va Tungning woch d ischde Han Chinesisch Rejiirung, di Taiwan rejiird had. Dat woch tösche 1661 un 1683. Öt woch ö Vöör-Ming-Dünasti-Könnigrisch un dörch Koxinga jejründ woode, nodäm d Machd van d Ming-Dünasti dörch d Manchu beend woode woch. Koxinga woch dr Jong van önö vreuere Pirat, dä sisch zu önö Ming Dünasti Jötreue jemaad hod; hä hoffde, dat hä sing Soldate no Taiwan schecke kutt un brudde öt als Statiun, öm China op dr Kontinent vöör d Ming Dünasti zöröck z jöwänne.
Naam
Dat Könnigrisch va Tungning (t=東寧王國 |s=东宁王国) weed och manchmol öt Könnigrisch va Zheng (t=鄭氏王朝 |s=郑氏王朝) jenannd. Angere spräche van öt Könnigrisch va Yanping (延平王國). Dr Admiral Koxinga nannd Taiwan Tungtu övv Dongdu. Em Weste wood öt öt Könnigrisch va Taiwan jenannd, un d Zitt van di Rejiirung hosch Koxinga Dünasti.
Va Vreuer
Em Joohr 1661 erzwong Koxinga ön Landung ä Luerhmen (t=鹿耳門 |s=鹿耳门), Taiwan. Ä winnijer als 1 Joohr besatz hä Fort Zeelandia un handelnde önö Vordrach met Frederick Coyett us, dr Juvernör va Taiwan. D Holländer övverjovve d Fästung un leede all Saache van d Holländische Ostindie Jesellschaff zöröck. Em Jäjezoch kutte all d holländische Offizeere, Soldate un Prevatpersune zösamme aavträcke un met hön Saache no Batavia jo. Domet jänge 38 Joohr holländische Kolonialzitt op Taiwan z Äng. Koxinga sorchde dovör, dat Taiwan zo önö Stötzpunkt vöör Anti-Qing-Dünasti-Vrönde usjebouwd wood, di öt ongerstötzde, di Ming Dünasti wärm an d Machd z bränge.
Em Joohr 1662, em Alder va 39, storv Koxinga a Malaria. Öt wood vorzalld, dat hä an önö Schwächanvall storv, als hä ervoohr, dat singe Papp onger d Qing Dünasti jestorve woch. Singe Jong Zheng Jing wood singe Nachfoljer als Häär övver Taiwan. Hä hod dr Titel Prinz va Yanping.
En d näkßde 19 Joohr vorsood Zheng Jing vöör d Lüüh em Land z sorje un braad öt Militär em land wärm ä Ordnung. Rejelmäßisch joov öt Jöspräche met dr Övvischde van Kangxi van d Qing Dünasti va China dörch Botschafter. Onger dr Drock van d Qing Dünasti vorsood Zheng Jing d Insele Xiamen, Quemoy un Pescadores zöröck z jewänne, di hä em Laufe van d Joohr vorloore hod. Dat loch an d schlääte Ussröstung van sing Armee. Beij kläng Kämpf (Revolte) jreff Zheng Jing en d Rejiun va Fujian a. Hä krääd s ävver drövver un mood sisch no Taiwan zöröckträcke, wo hä öt sisch beij Wing un Vraue jott jo leed, bes hä bald dono storv. No singe Duud zrsträdde sisch sing Jenerale un Menestr un deelde sisch ä 2 Jruppe op, jedde ongerstötzde enne va sing Sööhn. Am Äng wood Zheng Keshuang, dä mä 12 Joohr ald woch, neue Könnig.
Em Joohr 1683, dat heechd no d Schlacht va Penghu, joov Zheng Keshuang öt Dränge van d Qing no un joov op. Si Könnigrisch jäng en d Qing Dünasti op un wood ö Deel van d Fjian Provinz.
Öt Ärve
Dat Könnigrisch va Tungning joov öt övver 20 Joohr, ävver dörch di ähnliche Situatiun met d politische Situatiun va Taiwan had öt och hü noch sümbolische Wäät.
D chinesiche Nationalpartei Kuomingtang va Taiwan had sisch op d Ziile va Koxinga jehalde, dat heechd z. B., Taiwan wood ön Statiun, öm d Rejiirung van China op öt Vassland weerher z stelle. Dat läuvd jönau, wi s sisch als Vorteidijer van d Republik va China un Taiwan bötrachde.
Taiwan soll ön Statiun se, öm no China zöröck z komme. D Volksrepublik va China had mä em Oohr, dat Koxinga Taiwan van d Holländer bövreide un domet öt Moddeland holp. Dat Koxinga d Rejiirung va China stürze woohl, weed van d Chinese jäähr övversee.
Quelle
Saachjrupp:Asie Saachjrupp:Historie Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch
Mohamed Nasheed
Mohamed Nasheed (*17. Mai 1967) es dr Präsident van d Maledive, ön Inseljrupp en dr Indische Ozean.
Nasheed wood dodörch bkannt dat hä en öt Jevängnis koom weil hä önö Artikel en ö Magasin jeschrävve hod. Amnesti International ernannd häm zo önö „Jevangene vöör sing Jewessensästellung“. Hä wood zwar ihhr vrei jelosse, mood ävver dann doch wärm hänger Spanische Jardinge zröck. Em Joohr 2000 wood hä en öt Parlament jewäählt. Spiir mood hä ävver wärm zröck en öt Jevängnis. Wi sisch spiir zeechde hodde s häm ävver valsche Indizie ongerjeschobe.
Em November 2003 hat hä sing Hemöd vorlosse un jäng no Sri Lanka, spiir och no Ängland. En di Zitt hat hä di „Maledivian Democratic Party“ jejründ.
Em Joohr 2008 vorloohr Nasheed d ischde Rond van d Waahle ävver d zweide jewonn hä met 54 % un wood dodörch jewälde Präsident va si Land.
Websiij
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Isidore Goudeket
Isidore Goudeket (* 1. Aujust 1883 ä Amsterdam; † 9. Juli 1943 äm Vornichtungslajer Sobibór) woch önö Spochtler us Holland, dä 1908 beij d Olympische Sommerspelle metjemaad had.
Isidore Goudeket woch Metjlett van öt holländische Jymnastikteam, dat d 7. Platsch beij d Sommerspelle em Joohr 1908 jewonne had. Em Enkel schaffde Isidore Goudeket d 62. Platsch.
Isidore Goudeket storv em Vornichtungslajer Sobibór.
Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Jestorve dörch dr Holocaus Saachjrupp:Berof (Sport)
FEMEN
miniatur|left|Ön Vrau va FEMM FEMEN es ön am 11. Aprel 2008 ä Kiew jejründe Vraueorjanisatiun. Sö well dörch hör Vorhalde opvalle. D Övvichde va FEMEN es Anna Hutsol.
Sonndaach Laetare
Beß en et 19. Johrhundert troat am Sonndaach Laetare d'r Paps en Rom met e'ner joldenen Ruuß vür et Volek. Su wollt hä op die bevürstohnde Karwoch hinwiese. De Ruuß jilt als Sinnbild vum Jesus Christus, un deshalef wierd d'r Sonndach Laetare och Ruuse-Sonndaach jenannt.
Jonge van d Via Panisperna
D Jonge van d Via Panisperna es ön Jrupp va jong Forschere, di onger Vührung va Enrico Fermi werkde. S vonge öruss, dat Neutrone su langsam wääde kutte, dat s vöör Käärreaktore jebrudd wääde kutte, ävver och ä Käärwaffe vöör d Spaltung nüüdisch woore.
Atbara-Bröck
D Atbara-Bröck es ön Bröck em Sudan.S vüürt over dr Floss Altbra un lidd em Süüde van d Stadt Altbara.
Sonndaach Laetare
En Kölle hät sich am Ruuse-Sonndach 1822 et Fesskomittee jetroffe, un vereinbart, dat 1823 am Mondaach vür Fastelovend ne Fastelovendszoch durch Kölle trecke soll. Doruss eß dann späde de Russemondaach m'em Ruusemondaachszoch entstande. Su hängen Fasteleovend un Ostere, dat hüxte Fess von de Christe, wie e Zwillingspäärche zesamme. Un deshalef eß de Kirch uss'em Fastelovend och net wegzedenke. Zick 2006 jeht d'r Proklamtion vom Dreijestiern suja en feierliche Miss em Kölner Dom op Kölsch vürruss.
Jonge van d Via Panisperna
Dr Naam van d Jrupp koom van d Strooß, wo öt Institut loch, d Via Panisperna. D Jrupp bestäng us Edoardo Amaldi, Oscar D'Agostino, Ettore Majorana, Bruno Pontecorvo, Franco Rasetti un Emilio Segrè. S woore all Füsiker, mä D'Agostino wooch önö Schimiker.
FEMEN
Jätt z lääse
Saachjrupp:Orjanisatiune
Atbara-Bröck
Saachjrupp:Jöbäude Saachjrupp:Afrika
Jonge van d Via Panisperna
En önö zweide Schrett ongersoote s dr Atomkäär sälvs. S beschooße häm met Neutrone un stalte vass, dat Kääre kapott jo kutte. D kapotte Kääre woode ongersood. Ävver d Metjledder van di Jrupp hand och Kääre met anger Kääre beschooße un dobeij vassjestalld, dat neu Kääre entstoh könne. Dodörch wood öt leeter, dr Opbouw van dr Atomkäär z vorstooh. Tösche 1933 un 1934 beschreeve s dr Beta-Zervall.
1938 zerveel di Jrupp onger d sisch ändernde Situatiun ä Europa.
Websiij
Saachjrupp:Orjanisatiune
Gorgoroth
Gorgoroth es enn van d bekanndste us Norweje stammende Black-Metal-Bänds. Sö wood 1992 ä Berje jejründ. Dä Naam stammd us dat va J. R. R. Tolkien jeschrevve Boch Der Herr der Ringe un beschriivd do önö aavjelääje Jäjend. Övversatze bedüüt öt Tal van d Schrecke.
11. Apprill
Dä elləffte Apprill.
Gorgoroth
Watt d Bänd well
D Musikk van d Bänd wood jemaad, öm z provozeere. Dozo woode ävver net mä di Läddcher jeschrävve. Och d Bühn wood dono usjerichd un opjebouwd. Dodörch vorstösst Gorgoroth ävver döck jäje d Moralvörstellung van d Mänsche. So songe sö Läddcher, di Joddeslästerung dostelle. Op d Bühn woode Krüzzer opjebouwd, a di je zwei nakße Vraue un Männer jehange woode.
11. Apprill
Sönß
miniatur|left|50px D Orjanisatiun FEMEN weed em Joohr 2008 jejründ.
Gorgoroth
Werke van d Bänd
Usser hön Konserte entstänge dörch Gorgoroth och kotte Filme, sujenannde Promotiunsvideos. Tösche 1994 un 2011 nomme sö 9 Albe un een DVD op.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Bänd
Plahto
Der Plahto ov Plahton wohr ene Fillosovv em ahle Jrihscheland un hädd en Attehn jelääf. Hä hädd en Akkademih jejrönd, di noh em bennand es. En singe Zigg wohd hä Πλάτων jenannd. Hä wood en einem vun dä Johre 428 udder 427 udder 424 udder 423 vor Christi Jebuhrt en Attehn udder en Aijjihna en Jihscheland jebohre un hät bes en et Johr 348 der 347 vör jelääf un es in Attehn jeschturrve. Hä jellt met singe Akkademih als der Bejrönder vun däm, wat mer hük als de Univäsiteite kännt, un es der Urvatter vun de ovendländesche Fillosoffih.
Saachjrupp:Ahl Jrihscheland Saachjrupp:Fillosoff Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Weßeschaffler
Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen
thumb|De Hangar 13, wu de Museum ligt
Websegge
Website vum Museum
Saachjrupp:Musejum Saachjrupp:Frankreich
Sokrates
Dä Sokrates wohr ene Fillosovv em ahle Jrihscheland un hädd en Attehn jelääf. Dohmohls wood hä Σωκράτης jenannt. Hä woh medden Xantipp verhirohd, wat bes hük als e widderlisch fies Weesch jellt.
Der Plahto wohr ene Schöhler vunnem.
Saachjrupp:Ahl Jrihscheland Saachjrupp:Fillosoff Saachjrupp:Mann
Hartes Connehlija
Et Hartes Connehlia udder up deutsch Cornelia Harte däht övver de Äntwekelong vum Lävve en Flanze un Diere fochsche, dat och lihre, un wood als eezte Frau Profäßor aan de Univäsiteit vun Kölle. Jebore zwa aen Altona aan de Elbe, aam 6. Juhni 1914, wat hük en Hamborsch litt, wohr edd ävver dorsch de Älldere en Nederländeren. Jeschtorrve esset aam 14. Juni 1998, hädd ävver si Lävve em Deutschand verbrach, un ene jruhße Deijl en Kölle.
Lävve
Der Vatter wohr der Hartes Johannes, dä en leijtende Aanschtällong jehatt hät. De Motter wohr däm sing Frou Anna, eets Kuijlaars, dann och Harte noh der Huhzigg. Di zwai han ed ehrem Mähdsche müjjelesch jemaad, aan de Lihbfrouscholl, enem Bovverlüzehjom en Schalotteborsch en Bällihn, et Abituhr ze maache. Se han och emmer em sing Schpass aan de Weßeschaffte vun de Natuhr jevördert, woh et su un esu bejeistert vun wohr. So deiht et schihßlesch Flanzeonde, Dierkonde un Schimih schtudehre en Bällihn aan de Humboldt-Univäsiteid un en Mönsche aan de Ludwisch-Maximilljans-Univäsiteit. Donoh jeng et 1936 en Freiborsch aan der Albert-Ludwischs-Univäsiteit singe Doter maache. Dä Friedrich Oehlkers wohr en aanäkannte Kappazitäht om Jebbed vun de Lävensunde vun de Zälle un de Jenehtik. Hä hät dohmohl ald och nix jähje Froue en de Weßeschaff jehatt. Em Jähjedeijl. Em Kreeschsjohr 1941 wohr die Ärbeid fähdesch. Et Tehma dovun wohr: Meiosis und crossing-over: Weitere Beiträge zur Zytogenetik von Oenothera. Em Johr 1948 wohd et habillitehrt med dä Ärbeijt: Cytologisch-genetische Untersuchungen an spaltenden Oenothera-Bastarden. Bes do hen dähd et als Aßeßtänten aam Bottahnesche Enschtetutt vun dä Unni en Freiborsch jewerrk. Dernoh wohd et Prevahtdozänt.
Tiräk noh Weihaachte em Johr 1950 dähd et dohmohlejje Kurratohrejom vun dä Unni se op de Leß för de Berohfonge för et nähkste Johr för en plahnähßeje ußeröhndlesche Proffäßohreschtäll en de Änweklongsfüsijojih en Kölle jedonn un wohd och berohfe. Do wohr se de eezte Frau medden Profäßuhr en Kölle. 1961 odder 1967, jeh nohdäm wähm mer jläuve well, kräht se en öhndlesche Profäßuhr.
Se schrehv Lährböhscher övver de Zytojenehtek un deihjt och en dämm Jebehd övver de hühtere Flannze fochsche un lihre. Se maht Schtatißike övver de Äntweklongsvörjäng un wohr beschtrehb, matemattesche Modälle un Ußsahre met Zahle doh drövver ze krijje.
Em Johr 1982 wohrd se schihßlesch erremetihrd un jeng der Ruheschtand. Em Johr 1998 es et jeschtorrve.
Fraulük en der Weßeschaff fördere
Woh et Hartes Connehlija ald Profäsohren jewohde wohr, aanfangs vun de 1950-er Johre hät Wäßdeutschland jrahd ens 3,2% Profäsohrenne, dä Rääß wohre Männer, un en de Weßeschaffte vun de Natuhr wohre et jrahd ens 0,3%. Se saat, dat se vill Ongerschtözung krähje hät, di imm jehollfe hät.
Se hät sesch esu och ärsch ennjesaz, öm de Fraulük en der Weßeschaff ze ongerschtötse un der Zesammehallt ze fördere. Em deutsche Akadehmerennebund hatte se för Johre der Vörsez dun der Ootsjropp vun Kölle enne, un wohr de Schtällvertrehteren vun der Vörsezende em Bund. Och övver de Jränz vun Deutschlannde eruß wohr doh aktihv. Se hädd och dä Arbeitskriiß vun de Hohscholllährerenne med en et Lävve jerohfe.
För et eije Fachjebehd hät se en Schtefftong jemaht. Dä Prieß för erußschtäschende wessechafflescher Öngersöhk op Zahlebasis en de Weßeschaff vun de Äntweklong vum Lävve hät de Jesällschaff för de Weßeschaff vun de Äntweklong vum Lävve 2003 et eets, un dann wider 2009 verjovve un derbei jehdes Mohl fonnefdousend Euro ußjeschott. Och di Jesellsschaff hadd et Hartes Cornelia dohmohls met jejröndt. Se wohr lang de Vörsezende un krähd och noch em Johr 1998 der Ihrevörsez. De Jesällschaff hät dä Priiß noh imm der „Cornelia-Harte-Priis“ jenannt.
De Cornelia-Harte-Mentoring-Projramme vun de Unni Kölle
Em Aandängke aa et Cornelia Harte hät de Univäsiteit vun Kölle em Joh 2001 e Förderprojramm för fotjeschredde Schtuddänte un Dokterannde un för Wesseschaffler, di sesch aam habbiletehre sin, ennjereesch. Zohschtändesch es dä udde de Be'opdrahchte för de Jlischtällong.
Liehrer Welsch
Der Heinrich Welsch wood em Johr 1848 en Aazdörp jebohre un es eez 1935 en Kalg en Kölle jeschtorve. Hä wohr ene Liehrer met Lief un Siel. Hä hät zwa nieh en de Kayjaß Nommer Noll ongerescht, ävver en Kalk. Nit wigg vun de Kalke Kapäll hät hä och, wi hä ald ällder wohr, en neu Scholl opjeboud, di äxtra för Pänz wohr, di vum Levve udder vum Härjott nid esu jood met Fähjeschkeite ußjeröß wohre. Doh dorsch wohd hä en janz Kölle bikannd, un ed kohme uß alle Veedelle Pänz en sing Scholl. Zomahl hä se esu jood ußbelde kunnt, dat se, troz dämm dat se schwehr liehre kunnte, en joode Schangs för ier Levve bekohme. Dröm hätt dä Liehrer Welsch och bei de Älldere vun singe Pänz un de Meistere, woh se noh de Scholl en Luhn un Brud kohme, ene Schtein em Brädd un wohr ärsch jood aanjesinn. Och „sing“ Pänz hann en huh je'ach.
Hä woht för sing Zigg ene ußerjewöhnlesch fottschreddlesche und der Minsche zohjewandte, wimer hück saare däht, „pädajooresche“ Liehrer. Jedenfalls weete esu beschrevve vun dä Lück, di med em ze donn hatte.
Si Levve un singe Wäädejang
Aam 29. Mai 1848 jebohre wohd hä en Aazdörp, wat hück bei Wachtbersch em Wäste vun Bunn jehürt. Sing Äldere wohre Buure, et Josefine Welsch un der Michael Welsch. Hä wohr dänne iehr eez Kind. Hä hät noch vier Jeschwester krääje. Sing Kindheit wohr janz jlöcklesch. Alle Pänz mohte om Hoff med aanpake, un dat däht hä och. Ävver hä kunnt och noh de Scholl jonn, un däht op dä Volksscholl em Dörp et Lässe, Schrieve, Rääschne, un wat söns noch derbei jehüet, liehre. Hä wohr jood en de Scholl, un esu kohm hä met drüxehn Johr op de Rätoraatscholl noh Mäckem.
Noh jraad ens zwei Johre däht hä ald op et Liehrerseminaa noh Kovvelänz bei de Kathoolesche Schollbrööder wääßelle. Doh däht hä sing Ußbeldong als Liehrer maache. Jood zehn Johr schpääder wohr domet fäädesch un hädd en Brühl sing schtaatlesche Liehrerpröövung jemaat. Dat wohr em Johr 1865.
Hä fongk dann en Aanschtällong als Huuslährer bei dä Famillesch vun Fööschtebärsch. Dat wohr em Sauerland, un hä trock dänne ehr vier Pänz met jruhß, alles Jonge. Wi di esu wigg wohre, dat se ob et Jümmenahsijum kunnte, wohr sing Ärbeit jedonn, un der Liehrer Welsch trock wigger. Esu kohm hä em Johr 1877 noh Wurringe un dann noh Kölle erin. Eez kood för drei Johr en Sölz, dann kohm hä em Johr 1881 noh Kallek, woh hä för der Räß vun singem Levve blihve sullt.
Eez wohr hä aan dä ahle kalker Volksscholl. Em Johr 1886 hät hä sing Kollehjen, et Katharina Zentner, jehierohd, di uß singe Heimat em Wäßte vun Bunn schtamme däht. Di zwei krähte noh un bei fönnef Kinder, vun dänne alle Jonge un ei Mädsche fröh jeschtorve sin. Blohs et Maria un et Martha sin övverhoup äwahße jewoode. Beids, der Heinresch un et Katharina Welsch, dähte sesch ävver nit nur öm de eije Pänz kömmere. Nä, och övver de Scholl erus han se sesch met Rohd un Tahte för de Kinder vun de Ärme enjesaz un besöndesch de onverhierohte Mötter em Veedel vill jehullve, un och doh met vill aan Ansinn jewunne.
Aan dä kalker Volksscholl, doh wohr winnesch loß. De Pänz wohre vill krangk, se mohte de Äldere un de Famillesch hällfe, se mohte Jäld verdehne jonn för iere Levvensonderhalt. Et wohre schlääschte Zigge, un de Minsche wohre ärm, jrahd och di Ärbeider en Kalk. Dat hät dä Welsch zom Aanlaß jenumme, en eije Scholl ze jrönde. Em Johr 1905 wohr ed esu wigg, sing Scholl för Pänz met Jebräsche un, wi mer hück saare däht, Nohdeile un Schwäsche beim Liehre däht de Pooze opmaache. Heh krääte di Pänz ene Jrondschtock aan Weße för et Levve jelaad un vil bejebraad un wohte met Ömseesch un vill Häz ußjebeldt. Och doh met wood dä Lährer Welsch en de janze Schtadt bikannd un beliep.
Schunn mem Bejenn vum Eetze Wältkreesch wohr sing aktive Zigg als Rektor vun singe Scholl eröm. Als em Johr 1935 dä Lährer Welsch en Kalk jeschtorve es, hät janz Kölle öm en jetruurt. Hä es met singe Frau Katharina zersamme om Kalker Frihdhoff be'erdesch, un sing Jraav es als e Iehrejraav bes hück ähallde.
E Leed övver inn
Em johr 1938 han de Drei Laachduuve emm met däm Leed vun de Kayjaß Nommer Noll e mossekahlesch Dängkmohl jesaz, wat bes hück onverjäße es un emmer widder jesonge weed. Doh bei möße mer ons enet Jedääschneß rohfe, dat dat en dä Zigg vun de Nazjenahlsozjaleste wohr, di nit jraad op Kölsch als Schprohch schtundte, un de Pänz met Schwihreschkeite beim Liehre fott jebraat un schtehkum ömjebraat han. Velleisch kumme de reschteje Ömschtänd us em Levve vum Liehrer Welsch dröm en däm Leed och jaa nit vör. De Kölsche woßte joh su wi su Bescheid, un de Nazis moßte nix dröm weße.
Echnaton
Echnaton woch önö Farao us d 18. Dünasti van öt Neu Reich. Hä woch dr Jründer van d neu Hauptstadt Amarna. Wann Echnaton jeboore wood un wann hä storv weeß mo net jenau. Sälvs beij d Zitt van sing Rejentschaff es mo sisch net eenich. D Zaahle schwanke tösche ca. 1351–1334 v. Chr., 1340–1324 v. Chr. (no Helck) un 1353–1336 v. Chr. (no Krauss).
Echnaton un sing Famelisch
Echnatons Papp woch Amenophis III. un domet enne van d jrützde Faraone, di öt ä Äjypte jejovve hod. Sing Mamm, Teje, woch och ön stärke Könnijin, di höre Mann en d leitzde Joohre van sing Rejiirung ongerstötzde wo öt jäng. Dat Paar hod 6 Kenger, 4 Mäddscher un 2 Jonge.
Di Mäddscher hodde allemol jo Poste kräje un besooße önö huhe Rang. Enne van di Jonge, Echnatons Broohr, woch Tutmoses. Hä wood Huhepriister. Op Belder un Statue vängd mo ävver ee Kengk ni zsamme met di angere van d Famelisch, Echnaton. Hä tauchde en öt öffentlich Lääve ni op, woch nie em Templ un beij Parade z see. Hä läävde mä en dr Palast un öt Volk kannd häm bo janet. Irjendwann erkrankde singe Papp. Sing Mumie vorroohnd us hü, dat hä ärch schlääte Zäng jehad hod, watt met di Art un Wiiß z do hod, wi di Äjüpter us Koor Määhl maade. Dat wood tösche Keie jemaahle un dobeij jeroonde döck kleng Steehn tösche öt Määhl. Dat schuurde d Zäng aav un maade s janz kapott.
Dodörch vorschless dat Jebess van di Mensche völl flötter als öt hü es. Su erjäng öt och Amenophis III. un mo kann dova ussjoo, dat hä en d leitzde Joohre ärje Ping jehad ha moss. Velleet moot hä sujar Droje nämme, öm di Ping ushalde z könne. Op jädde Vall entscheed en di leitzde Joohre sing Vrau mi un mi, wi öt wiir jo solld. Ee woch hör klooch, van all hör Kenger bleed mä Echnaton, dä damols noch net ösu hosch, övverich, öm Farao z wääde. Dobeij brudde hä, dä damols Amenophis IV. hosch, d Hölp van sing Mamm Teje. Nävvevraue va Amenophis III. hodde jo och Kenger un wenn Echnaton net dat Amt aträäne däng, dann wöde dörö Jonge Farao wääde. Su entscheed Teje, dat Amenophis IV. dr Nachfoljer van Amenophis III. wääde solld.
D ischde Joohre
En di ischde Joohre vorsoohd Echnaton su z rejiire, wi hä öt beij singe Papp jeseeh hod. Öt Volk soch dat jäähr, denn öt brudde önö stärke Farao met önö heeße Droohd no d Jötter. Öt duurde ävver net lang, do veel hä öt ischde mol op. Echnaton leed ä Karnak singe eeje Templ bouwe, jätt, dat önö Farao ösu normalerwiiß net deehd..
Em vönvde Joohr va sing Rejentschaff paaßeerde öt dann. Hä woch jrad op Tuur em Süde va si Land un och op eemol so hä d ongerjoende Sonn tösche d Hövvele. Dat woch ön Ställ, di häm ösu jott jeveel, dat hä sisch entscheed, do sing neu Hauptstadt z bouwe. D Plaatsch vöör Achet-Aton, di spiir dr Naam Amarna kräät, woch jevonge un domet vong ön neu Zitt vöör Äjüpte a.
Armarna
Echnaton sorchde dovör, dat sing neu Stadt alles dat krääd. watt nüdisch woch un ösu entstäng do ön Stadt met 50.000 bes 100.000 Lüüh, dönö öt a nüüß väählde. Wonnhüser, Tempele, bree Stroße un Jaadens - kott jesaad alles, wat öt Häzz nüdisch had. Vöör sich sälvs leed hä ön Bröck bouwe, di si Wonnhuuß met dr Templ un dr Bözirk van d Rejiirung vorbong.
Echnaton un d Konst
D Konst hod sisch ä Äjüpte övver hondöde va Joohre net jöändert. Dr Farao wood als stärke Käll jemoohlt övv ä Stee jehouwe. Ejal övv hä älder wood, op di Belder bleed hä iwisch jong. Onger Echnaton woch dat angisch. Sing Belder zeechde ön Persun wi s werklich woch. Echnaton wood als dönne Mann met ö schmal Jesesch jezeechd. Usserdäm soch mo dr Farao met lang, dönn Vängere un lang Ziine. Ävver net mä hä och sing Famelisch woch dojestalld, wi d Natur öt vörjoov. Su jitt öt Belder va sing älder jewoode Vrau Nofretete met hängende Bröss.
Watt vöör di Zitt va Echnaton onmöjelisch woch, satz hä öm. Dr Farao hod ä Prevatlääve un och dat dorv van d Könstler jezeechd wääde. Su jitt öt Belder va Echnaton, Nofretete un höör Kenger, wi s spelle. Ö Privatlääve dorf önö Farao net ha, denn hä woch ön Persun, di ovve stäng un dr Droohd zo d Jötter dostallt, dä dovör z sorje hod, dat öt öt Volk jott jäng. Önö Farao hod ke Lääve wi anger Lüüh öt hand.
Echnaton un d Relijiun
Echnaton woch als Kengk van öt relijiüse Lääve ussjeschlooße un dat bedüüde, dat hä bo janet äkßisteerde, denn vöör önö Farao woch Relijiun öt Wichtichste va si Lääve. Dodörch kann mo sich vörstelle, dat sing Jedanke övver d Jötter, si sing Äldere voriirde angisch woore als öt Volk öt erwaade. Hä kütt met d Jötter nüüß avange. Theben, di Stadt met d Tempele woch d relijiüse Medde van öt Land. He driinde sisch alles öm d Jötter, Jötter, di Echnaton z weer wore. Ä sing neu Stadt sollte di Jötter kenn Roll spelle. Hä voriirde Aton, dr Sonnejott. Hä woch d Vorbindung zo dä enne Jott. Op Belder sitt mo häm vöör d Sonn stooh un d Straahle van d Sonn hand Häng, di no häm rekke.Vöör öt Volk woch dat komm z vorstooh. Wo woore di Jötter, di si sisch akikke kutte, di Jeneratiune va Äjüpter voriird hodde. Jo, s soore dr Farao ävver dr Bleck op dr Jott woor vorbouwd.. Dat vüürde dozo, dat Echnaton en ön eeje Welt läävde, hä voloor och öt Vorständnes un dr Bleck vöör öt Volk. Sing Famelisch stäng vööre. Em 13. Joohr va sing Rejentschaff storv Maket-Aton, sing Doohter un auch d Nävvevrau Kira vorstorv. Wesseschaftler nämme och a, dat Nofretete en di Zitt storv. Echnaton woch alleen, Hä hod kenne mi un di Zitt woch schlämmer vöör häm als di Zitt ä Theben, wo sing Mamm noch läävde.
Watt Echnaton dörchsätze woohl woch dr Monoteismus, dat heechd, dr Jlaube a enne Jott. Vöör Äjüpte va damols woch dat noch net möjelich. Ongeväär 100 Joohr spiidr had Moses enne Jott ajebeend un hü z daachs röffd dr Muezin en di selbe Jäjend us, dat Allah a z bääne es.
Echnatons Duud
Em 17. Joohr va sing Rejentschaff storv Echnaton. Si Jraav litt en d Nööde va Amarna. Ävver em Joohr 1907 vonge Jeschichtswesseschaftler us d USA ö Jraav em Tal van d Könnije, dat spiir als Jraav 55 bökannd wood. Wä öt sisch akikkd, dä ställd vass, dat ö net vädisch jemaad woode woch. An d Wäng send Belder va Echnaton un Teje, di ävver aavjehouwe woode. Usserdäm send viir Pött met d Orjane van d Vorstorbene erhalde. Dr Särg woch erhalde blevve un ön Mumisch loch doren. S woch met Blattjold bölaad un op ö Joldstöck en d Nööde stäng Echnatons Naam. Als d Wesseschaftler di Mumisch usspackde zerveel s vöör hön Oohre ä Stöbb. Mä Knouche bleede övverisch. Öv dat Echnaton jewä woch kann net met Sescherheed jesaad wääde.
Woch Echnaton krank?
Hü z daachs kennt mo sisch met Sümptome va Krankheete besser us als vreuer un mo kann das Ussseeh va Echnaton vorstoh. Öt jitt ön Krankheed, di Marvin-Sündrom heechd un dozo paaße di Anzeeche, di Echnaton opwiißd. Dat es ön Krankheed, di Mensche ösu vorändert, dat dat z Echnatons Beld paaßd. Op jedde Vall kütt dat erkläre, wisu Echnatons Äldere sisch ösu vorhalde hodde.
Margherita Luti
miniatur|left|Öt Beld va Margherita Luti us öt Joohr 1520 Margherita Luti, di och La Fornarina jenannd weed, watt op Ripuaresch D kleng Bäckerin heecht, woch öt Leevlingsmodell van dr Mööhler Raffael. Völl Lüüh jönd dova uss, dat Raffael ö Küddelche met hör hod. Dat Beld van hör stammd us öt Joohr 1520.
Websiij
Saachjrupp:Beld
Mathematikschiff
Dat Mathematikschiff, op Ripuaresch heecht dat öt Mattematikscheff es ö Scheff, dat Kenger un Ärwaahßene Mattematik nöödr bränge soll.
Dat Scheff had dat Ziihl, jedderman Mattematik no z bränge. Op 600 qm well öt d Lüüh zeeje, dat Mattematik mi es als rechne. An önö Hoof Beispeller weed jezeecht, dat Matte zm Lääve jehüüd. Seijd em Joohr 2001 beveehrd dat Scheff, d Jenny, d dütsche Flöss un lääd do a, wo jenoch Mänche send.
Op öt Scheff weed jezeechd, wat interesserd. Van d Riisewelle bes zm Packe va Päckcher ohne Platsch z vorschenke weed jezeecht, wat Vreud maad un zm Lääve van dr Mann van d Strooß paaßd. Ävver dat janze es net mä vöör Kenger jemaad. Och d älder Lüüh mösse machmol schärp nodenke, öm dr richtije Wääch z vänge.
Websiije
Saachjrupp:Ussbeldung Saachjrupp:Scheff
Lena Meyer-Landrut
Lena Meyer-Landrut (* 23. Mai 1991 ä Hannover) es ön dütsche Sängerin, di onger dr Naam Lena optreent. Sö had em Joohr 2010 dr Eurovision Song Contest 2010 jewonne.
Hör Lääve
At en d Schüllzitt vang Lena öt Danze a, kräät ävver spiir och Vreud an öt Sänge. Dat vüührde dozo, dat Lena em Joohr 2007 zsamme met önö Schüllvrönd öt Jesangsduo „Stenorette 2080“ jründe. D ischde sälvsjemaade Läddcher entstänge zo di Zitt. 2009 traude sö sich, ö Schriive a Osö Star vöör Oslo aav z schecke. Onger 4500 Lüüh woode 20 usjesood, em Fernsehe opträne z dörfe, doronger woch och Lena. No 8 Ronde bleed sö övverich. Domet stäng vass, dat Lena Meyer-Landrut am 29. Mai 2010 Dütschland] met öt Läddche „Satellite“ vorträne weed.
Lena beij dr Eurovision Song Contest 2010
Am 29. Mai 2010 stäng Lena ä Oslo op d Büühn un song als 22. onger 25 angere hör Läddche. 39 Länder woode bövrood, Punkte vöör öt eeje Land dorfe net jejävve wäde. Öruss koom, dat Lena d metzde Punkte va sö all kräät. Zösamme koom höt op 246 Punkte, sö loch domet vöör d Türkei met 170 un Rumänie met 162 Punkte. Dö metzde Punkte sackde Lena va d Länder Dänemark, Estland, Finnland, Lettland, Norweje, Schwede, d Schweiz, d Slowakei un Spanie en. Di joove 12 Punkte.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger
Joohr 1897
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Breenijerberch
Dr Breenijerbersch, dä amptlich Breinigerberg heescht, es e van 19 Stadtdeele, di zo Stolbersch jehüre, wat enn van de jrüüdste Städt em Kreiß Oche es. Dr Breenijerbersch jehüüd en dr Bezörk Kölle. Op dr Bersch wonnde am 31. Dezember 1999 jenau 971 Lüü. De hüüdste Stell is dr Schlangebersch em Naturschotzjebiet Schlangebersch. Hä es 276 Meter huch.
De Hauptstroß, die jenau dörch dr Breenijerbersch jeht, verbengt Breenich mit dö Kreuzung am Nahtijällche.
Vreuer woore ob dr Bersch völl Kulle. Doren hodde sö no Jalmei jebuddelt, öm doruss ä Stolbersch Messing zö mache. Sälf hü merkt mo noch an Name wie dr Bleiweg, dat he no Erz jejraave wood.
Unjeväär 100 Joohr vöör Christi Jeburt hant he at die Römer jeläävt. 25 Münze un Reste van Hüüser had mo he jevonge.
Op Bösbijer Sie do litt dor Brockebersch un dr Bäresteen. Do wahse och Jalmeiveilscher, die öt mä do jitt, wo Jalmei em Boohm es.
Dr wichtichste Daach vör de Breenijerberger es enn Wääsch no Pingste. Da viere de Hahne Kirmes.
Dr Spetznaam vöör d Lüü vam Breenijerbersch es Balkanese.
D Balkanesen es dr Karnevalsverein vam Breenijerbersch.
Jätt z Kikke
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Joan Fuster
Joan Fuster i Ortells (* 23. Novemmber 1922 en Sueca, Regijon Valencia - † 21. Juuni 1992 en Sueca) woor en valencianishe Schriiver op katalanishe Sprooch.
Aktiun Erntefess
Watt vörhen passeerd woch
Kott vörhen woch öt zm Opstand va Sobibór van d Jüdde em Lajer Sobibór komme, wobeij völl Jevangene usjebroche wore un SS-Lüüh van di Opständische ömjebraad wode wore. Stalingrad jäng vorloore un d Russe röckde nöhder un nöhder.
Heinrich Himmler wood di Laach ä Poole zo onsecher. D Laach em Zweide Weltkresch no d Niiderlaach va Stalinjrad un d jädde Daach stärker wädende Russe stoch häm en d Knouche. Hä hod Schess, dat sich di Jüdde zösamme do kutte un made Friedrich-Wilhelm Krüger zm Vorantwortliche vöör di Aktiun Erntefess, dä dat a Jacob Sporrenberg, önö huhe SS-Mann un Övvichde van d Polisse ä Lublin wiirleide. Am 3. November 1943 wode rond 42.000 Mänsche en d Lajere Majdanek, Poniatowa un Trawniki ömjebraad. Dat wore bo alle Jüdde, di do äsosse. Mä ö paar vorbleeve noch an Fluchhäfe, öm do z vrassele.
Lajer Majdanek
Ä Majdanek ändernde sich vöör d Jüdde öt Lääve Ängß Oktober 1943. Di Jevangene moote drei onjeväär 100 m lange, 3 Meter breete un 2 Meter deepe Jraavens ushävve. Angisch als sonß krääte sö su völl Zupp z keue, wi sö woohle. Öt wood Dach un Naaht jewerkt, jruuße Lampe lööhte dat Jelände us. Us Lublin woch vöör di Aktiun zosätzlich ö Dutzend SS-Männer no Majdanek komme. En d Naaht vam 2. zm 3. November 1943 röckde ca. 500 bewaffnede Polisse en dat Lajer enn un ömzingelnde di Jevangene. Als öt hell wood, vorjoov mö Opdräch an di Jevangene, worop di ä Richtung Ussjang un dann no d Jravens jevüührd wode. No öt Spital vohre och Lkws. Ön kotte Zitt spiidr hoote di Jüdde, di em Krematorium werkde, Schöss us Maschinepistole. Op Lkws wore Lautsprechere monteerd wode. Laute Musik sollte di Schöss övvertöne. An di Jravens hod mo di Jüdde jezwonge, sich nakß uszeträcke un zo di Jravens z jo, sich op d Ääd, spiir op di at erschooße Mänsche z läje, sö woode dann sälvs erschooße, wobeij Männer un Vraue net zösamme storve. Dat Janze duurde va morjens 6 övv 7 Uhr bes 17 Uhr am Nomeddach. Zösamme storve a dä Dach 18.000 Mänsche, wovan 8.100 us öt Lajer Majdanek wore. 1660 Vraue jehoote dozo. Di angere stammde us Lajere en d Nöhde. Övverläävd hand dä Dach ca. 300 Persune, di domet z do hodde, dat sö di Kleer van d Erschoßene kroomde. Alle 300 wode spiir ä Auschwitz vorjaßd.