cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Faaß (Füsėk)
Faase Dijajramm
thumb|300px|E tüppėsch Faasedijajramm förr_e Matrijaal, wat en faßte, en flößßėje un en Jaahß-Faaß hät
De Makkėerronge en dämm Faasedijajramm zëije di Ponngkte, woh de fohanndene Ennëjii sesh nit annalüttėsh fo'hallde dëijt. De offe Berëishe, woh de se annalüttėsh eß, donn dä Faase ëntshprääshe. En dämm Dijajramm, sėn de Faase met Lėnnėje jetrännt. Doh laanß eß dat Süßteem met sėnge Ënnëjii nit analüttėsch. Esu Stëlle nënnt me de Faase-Övverjäng oddo och Faase-Jrënze.
Ėn dämm Belld hee jëijt de Faase-Jrënß zwesche dä Flößßeschkëijd_un dämm Jaahß nit iiewėsh wigger. Enää, se hööd_op aan ennem Pungk em Faasedijajramm, dä mer dä krėttėsche Pungk nännt. Bëij rėshtėsh huue Tëmpratuure zosamme medd_em riisėjje Drok, ovverhallef fon dämm krettische Pungk äävenß, do foschwemme de füssėkaalesch Ongescheede zwesche Flößßeschkëijd_un Jaahß esu, dat mer se ööhnzwann nit mieh ongerschëije kann. Woh dä Pungk eß, ess_en Matrijaalëijeschaff. Et Waßer hät dä onjevääe bëij 647 K (oddo 374 °C) un 22,064 MPa.
Dadd_et dä krėttėsche Pungk zwesche Jahs_on Flößeshkëijt jitt, zëijsch_en klëijn Onjenoueschkëijt en dä Deffėnnėzjohne fon bovve. Wam_mer fon de flößßijje Faaß noh de Jaaß-Faaß jëijt, do könnt mer em Dijajramm bovve räähß öm dä krėttėsche Pungk eröm jon — och wäm_mer en nomaale Lääve koum en Schangß doför hät un alldemoole enne Faase'övverjang määt. Ävver et eß mööschlesch, enne Wääsch dorjet Dijajramm ze gonn, dä nimmoohlß övver_en Faase_Jrënß küt. Esu könne zwëij Faaße ohne enne haade Övverjang enennannder övverjonn. Di nöüj Faaß — suh_ze_saare der Fo'meddeller do'zwesche — di_j_e paa Ëjeschaffte äänlesch med_te Flößßeshkëijte häd_un annder_esu äänlesch_wi_j_e_Jaahß, di dëijt me en supperkrėttėsche Flößėshkëijt nänne. Me sollte ävver noch saare, dad_et esu enne krėttėsche Pungk nit övverall jitt. Ed_eß zem_Bëijshpell nit mööschlesh, dat de Jrënß zwesche fass_un_flößesch aan_esu ennem äänlijje krėttėsche Pungk am_Ëng_eß, wi de Jrënß zwesche flößesch_un_Jahß. De haade un de flößßėje Faase han_nämmej_en ander Aat Sümmetrih.
On_noch intreßannd_eß, dat dä Övverjang zwesche haad_un flößėsch enne possėtiive Shtëijong hät, jeedenfallß bëij de miihßte Supßtannze, esu wi hee med dä dekke jrööne Lėnnėsh makėet. Dad_eß, wëil_en_de miihßte Fäll di haade Faaß en hüütere Deeshte hät, wi dė flößßije. Esu dëijd_enn jröößere Drok och de Tëmmperatuur fom Schmëllzpongk noh bovve brenge. Dad_eß nit ėmmer_esu. Em Dijajramm fom Waßer zem Bëijshpell hät dä Övverjang zwesche faß un flößėj_enne nejatiive Aansteesh, esu wi hee met_dä jröhn jeshtreshelte Lėnnėsch aanjezëijsch. Dat drök uß, dat Iiß en klëijner Deeschte hät wi kaahl Waßo, wad_e_beßje en onjewöönlijje MatrijaalËijeschavv_eß. Di dëijt jäz widder aan_em röümlesch Opbou fun de Mollekül hange.
Faase'optrënnong
En Faasedrënnong määt mer, wam_mer e Süßteem wat aanfangs_enß ëijnhëijtlesch un ëijnförrmėsch woohr, en zwëij, oddo och mieh, Faase brengk. Di Faase'opdrënnong fengk mer an fille Shtëlle un en rëijschlesch Zwëije fon de Natuurwweßßeschavv_un Tëëschnėk.
E Bëijspell eß et Ußkrëßtallisėere, woh enne haade Krėßtall uß enne flößßeje Löösong wäähß. En annder Aanwëndong eß dä Öhlaffschëijder, wo Waßer un Öhl jedrënnt wääde.
De Jlëishong fon Cahn un Hilliard jitt uns_e mattemaatėsch Modell för de Faasetrännong, wat janß alljemeijn un univësëll eß.
Faasejlëijshjeweesh
De kinneetėshe Ënnëjii eß op de Mollekühl nit ejaal fodëëijlt, se wääßelt zohfällėsh. Dat bedügk zem Bëijshpell dat, aan de Ovverfläsh fon_enne Fößßeshkëijt, doh könnd_ėmmer mohl e ëijnzel Mollkühl med_jenooch kinneetėshe Ënnëjii optrëdde, dat dat en de Jaaßfaaß erövver höppe könnt. Jeno_esu_joot kann_e ëijnzel Jahßmollekühl winnėsh jenooch kinneetėsh Ënnëjii han, dat dat sesh met_ä annderre Mollekühle en de flößėje Faaß zosamme donn kann. Dat bedück, dat bëij bëijnah jeede Kombenazjohn fon Drok un Tëmpratuur ongersheedlijje Faase zosamme dohsėnn könne.
Förr_e Bëijshpell weet onger de Shtanndat Bedėngonge för Tëmpratuur un Drok fon enne Schößel med flößßijem Waßo en drüjje Luvv_enne Aandëijl fodůnnßte, beß dat dä aandëijlejje Drok fom WaßoJaaß jenou_esu_jrooß eß, wi dä Damfdrok fom flößßėje Waßo. Aan dämm Pungk, well saare, en dämm Zohshtannd,_eß di Aanzahl Molleküül, di de zwesche dä Faase wäähßelt, en bėijde Rėshtonge jlisch.
Dat fon dä flößßėjje Mollekül met övver_dorshschnettlijje kinneetėshe Ënnëjii wëllshe uß dä Schößel affjehoue sin, hät doh dämm ëntshprëshend_en Fodamfongkällte erėnn_jebraat. Äähnlejje Föejäng hät me aan annder Aate fon Faasejrënze och.
Em Gibbs sing Faase_Rääjel säz de Aanzahl fon mööshlejje Faase med_esu Varrijaable wi Tëmpratuur un Drok un esu wigger en_t Fohälltnėß, un sääd_onß of e Jlëijshjeweesch optredde kann, oddo optrëdde weed.
Faase'övverjäng
Enne Faase Övverjang, oddo enne Faase Wäähßel, beschriif, wann_en Supßtannz iere Zohshtand] ännderre dëijt — e Bëijshpell eß Iiß, wat zo Waßo schmelz, dad_ess_enne Faase'övverjang wëjl jät Haades flößesch jewoode_n_eß. Domed_enne Faase'övverjang shtattfenge kan, moß Ënnëjih en di Supßtannz (en dat Süßteem) erėnn jebraat wääde, oddo_r_eruß_jehollt wääde. De Wärme'ënnëjih, och Wärmemënge un Ëntallpih jenanndt, di dä Övverjang fun Faß noh Flößėsh bewerrek, weed_och de Schmëlzwärme jenannt. Di Ënnëjih för dä Övverjang fum Flößeje zom Jahß deiht mer de Fodamfongßwärme odo FodamfongßËnnëjih nänne; un di fö dä Övverjang zwesche Jahß un Fäßshtoff nüüdejje de Suplimmazjohnßënnëjih]. Em Nommaalfall weed di Ënnëjih, di mer en en Supßtannz erėnn jitt (odo eruß höllt) doför sorrje, dat_se wärrmer (odo källder) weed, wëjl de kinettėsch Ënnëjih fun de Patikkelle en dä Supßtannz shtëijsh (oddo sėngk). Nidd_esu bemm Faase'övvojang. Doh weed de potenzjëlle Ënnëjih fun de Patikkelle miih (oddo winnijo) wëij de Patikkelle ënger zosamme jedöüt (oddo wigger ussenander jelohße) wääde. Dobëij jidd_et ovvohoup jaa_këijn Fo'ännderong aan de Tëmeratuur, wëijl de kinettėsch Ënnëjih fun de Patikkelle de_sellve bliiv. Dad_ess_esu, trozdämm dat me di Ënnëjih för dä Faaseövverjang probleemloß en dä Forrem fun Wärme zohfohre odder affzappe kann, ävver di Ënnëjih weed esu lang en dä Faase'övverjang jon (oddo uß dämm Faase'övverjang komme), wi dä noh nit komplätt follzoore eß.
Süsh och hee
Saachjrupp:Fisik Saachjrupp:Schimie
Joohr 316
Sönnß
Saachjrupp:Joohr
Sauerstoff
Sauerstoff ess eh schemisch Element met dä Oochtnungszaahl 8 un däm Symbol O. Dat O kütt vum Grieschische Oxygenium. Et steeijt em Periodesüßteem in dä sächszehnte Hauppjrupp. Singe Keern besteijt us 8 Protone un jenau_esu_veel Neutrone. Öm dä Keern eröm schwirren 8 Elektrone dovun 6 en dä äussere Schal.
Wo fink me dä Sauerstoff
Dä Sauerstoff ees dat häufischste Element op de Ääd. Hä kütt zo 21 Prozent en de Luff für die mir ödeme. Em Weltall ees hä dat dritt häufischste Element.
Andere Elemente
Saachjrupp:Schimie Saachjrupp:Jaas
29. Määz
Der nüngunzvanzishßte Määz.
Minnsche
{{*| Carlo Buonaparte wood em Joohr 1746 jeboore.
Jimmy Carter
James Earl "Jimmy" Carter Jr. (* 1. Oktober 1924 ä Plains äm Staat Georgia) woch tösche 1977 un 1981 dr 39. Präsident van d USA. Hä jehood d Demokrate a un woch dr Nachfoljer va Gerald Ford. Aavjelöst wood hä va Ronald Reagan.
Sii Lääve
Hä woch öt Kengkva James Earl Carter un sing Vrau Bessi Lillian Gordy. 1946 hiirode hä öt Rosalynn Smith. Sing ischde Joohre vorbraat hä beij d Marine op vorschiidene Scheffe. Knöpp hodd hä dörch Äädnöss un Boomwoll, di sing Famelesch abouwde
Jimmy had 3 Sööhn, Chio, Jeff un Jack u nenn Doohter, öt Amy.
Juverneur
1960 jehood hä zm Senat va Georgia un kandideerde 1966 vöör dr Juverneursposte watt ävver net fluppde. Isch 1970 hodd hä Ärfolsch. Als kleng Sensatiun wood sing Ästellung bökannd, dat en Amerika d Zitt van d Rassetrennung vorbeij es.
Präsidentschaf
En d Ussepolitik wooch dr Vredensschluss va Kämp David em Joohr 1978 tösche Israel un Äjypte singe jrützde Ärfolsch. Dr Panama-Kanal wood ä sing Amtszitt a Panama övverjovve un dr SALT-II-Vortrach aavjeschlooße.
Em Joohr 2002 wood Carter dr Vredensnobelpriiß vorlinnd.
Carter wood va Ronald Reagan aavjelöst.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Susanne Abbuehl
Susanne Abbuehl (* 30. Juli 1970 ä Bern) es ön Sängerin us d Schweiz.
Als Kengk liihrde sö dörch öt Cembalospelle d Barockmusik kenne. Em Alder va 17 Joohr jäng sö no Los Angeles on nohm do an d Huchschüll wiihr Ongerecht. Domet hood öt ävver net op, denn öt jäng an öt Konservatorium va Den Haag suwi ä Basel un Luzern wiir, wo hör Stemm vöör dr Jässjesang usjebeld wood. Ö paar Mond em Joohr vorbraad sö zosätzlich ä Indie, öm Musik z studiire. 1997 koohm hör ischde Plaat öruss, di ävver kom änä opveehl. Dat ändernde sisch ävver em Joohr 2001, als EMC ön Plaat met dr Naam „April“ (op Ripuaresch heechd dat „Aprel“) örussjoov. Va do a reisd sö dörch janz Europa un sengd Läddcher.
Millard Fillmore
Millard Fillmore (* 7. Januar 1800 ä Cayuga County em Staat New York; † 8. Määz 1874 ä Buffalo, N.Y.) woch tösche dr 10. Juli 1850 un dr 4. Määz 1853 dr 13. Präsident van d USA.
Hä woch dr Vize-Präsident va Zachary Taylor. Als dä storv, wood hä dr neue Präsident.
Ä sing Amtszitt joov öt mä a paar wichtije Ereichnisse. Dozo jehood d Expeditiun van Matthew C. Perry, di vöör d Öffnung va Japan sorje solld. Dr Kompromess va 1850 woch dat anger wichtich Ereichness. Domet solld sescher gestalld wääde, dat d jrüüßer jewoode USA zsamme jehalde wääde kutt.
Öt es övverlävvert, dat Filmore ärch op sing Jesondheed jekekke hat. Hä drunk kenne Schabau un hat ni jepeffe.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Saturn
<br style="clear:right" /> Dä Saturn (Symbol: ) ees dä sechste Planneet in uns Sunnesystem. Hä is och dä zweitjrüzte Planneet nohm Juppitter. Sing Nopperre sin op dä eeijne Sick dä Juppitter un op dä andere Sick dä Urranuß.
Dä Saturn ees em Middel 1,43 Milliarde Kilometere vun de Sunn enfäärnt. Hä bruch 29,457 Joor üm de Sunn ze ömkreise. Domit hä sich eijmol öm sich selever driit broch dä Saturn 10 Stund un 45 Minutte.
Dä Saturn hätt öm sich eröm eh ziemlisch jruss Ringsystem, deshalev witt hä och Ringplanneet jenannt. Im Fäernröehr sieht hä deshalb sehr imposant us. Och andere Planneete han Ring öm sich eröm, dä Saturn hätt äver et jrösste.
Dä Saturn hätt 48 Moonde. Vun dänne sin äver nur sächs jrüsser als 200 km im Doorchmesser. Dä Jrützte Saturnmoond ees dä Titan un mit 5150 km Doorchmesser is dä jrüsser als dä Merrkuur.
Saachjrupp:Plannet
Joohr 397
Sönnß
Saachjrupp:Joohr
Schmetterlingsjaade
Ene Schmetterlingsjaade ees eh Huus en däm Schmetterling un frembländische Planze ussjestellt werde. Ed jitt mehrere dovun en Europa.
Schmetterlingsjaade en Bendorf Syan
Dä Schmetterlingsjaade em Schlossjaade vun de Bursch Sayn en Bendorf bei Neuwidd zeech op ener Fläch vun över 200 m² Schmetterling vun de verschiedenste Aarte. Anschaulisch witt die Entwicklung un dat Levve vun dä Fladderdier jezeech. Jleichziggisch ees dä Jaade met frembländische Bloome un Bööm volljestellt, weil die Schmetterlinge eemmer bestimmte Plantze bruuche op dänne se levve künne. Nit nur Daachfalter fladdern do öm eeijne eröm sundern en enem avjetrennte Raoum sin Naachfalter un däm singe Nachwuchs ungerjebraad. Zusätzlisch zo all dä Schmetterling sin och noch fremdländische Vüüjel, Insekte un Schildkröte zo beobachte.
Loor och
Saachjrupp:Deer
Chlodwisch I.
Chlodwisch I. (466 - 27. November 511; op Huhdütsch Chlodwig, och Chlodowech, romaniseet uss'm Ahlfränksch *Hlūdawīg of *Hlōdowig) woê ene fränksche Könnesch uss d'r Dynastie van de Merowinge. Op Engelsch on Franzusesch kennt mer'n stattdesse als Clovis. Doa dä Chlodwisch de övrije fränksche Kleenkönneje, suwie och angere jermaansche Häêsche ongerwörpe hätt, sitt mer en döckes als Bejrönge vamm Frankerich (nit ze vewessele mem hückije Frankrich) aan.
Lävve
Chlodwisch woêd em Joêh 466 als Sunn vam fränksche Kleenkönnesch Childerisch on demm seng thüringsch Fromminsch Bassina en d'r doamals römsche Stadt Doornick (Hückzedaach en Belljie) jeboore. Sing Fatte woê de Aanföhre vanene fränksche foederati on stangk zeminst füê ejnije Zick en de Deenste vamm Römsche Rich. Mer es sech zwoar nit esu seche, ävver et weed döckes aanjenomme, dat hä o.a. och met de römsche Jeneräle Aegidius on Paulus zesamme jearbeed hätt. Childerisch kunnt zer Zick van singe Häêschaff een kleen Maahtbasis en Noord-Jallie enriête - de Jrongkllaaje füê de spädere Êövveronge van singem Sunn Chlodwisch. 481/82 hätt d'r Chlodwisch si Papp als Könnesch van de Salfranke beärve künne on rejierte övver Deelchere vannem fränksche Kreejerverbangk.
492 hätt dä fränksche Könnesch dann et borgongsch Prinzessin Chrodechild jehiêroad, die sech doaröm bemöht hätt, iêhre Jatte zem kathollesche Christedom ze konvertiere, allerdengs jehüürdene Chlodwisch wie de miêschte foederati ehê arianesche Strömunge aan.
En de Schlaach van Zölpesch 496 hätt hä de jermaansche Allemanne zem iêschte, 506 dann zem zwejde Moal besiecht; späder hätt hä dann och de ripoaresche Kleenkönnesch Siechbäêt van Kölle on demm singe Sunn Chloderisch uss'm Wääch jeschaff, esuwie sing eejene Verwangke Chararisch on Ragnachar ömjebraaht. Diese Voêjänge sin ävver zicklesch nit esu janz gesechêt.
Hä es am 5. November 511 en Paris jestoarve, noah singem Duud woêd si Rich onge sing viê Sunne opjedeelt, wie et bej de Franke Tradition woê.
Literatur
Saachjrupp:Franke Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie Saachjrupp:Segg op Dürener Platt
20. Sepptämmber
Der zvannzishßte Sepptämmber.
Websigge
0920
Schluff (Bahn)
230px|miniatur|De Lok „[[Graf Bismarck XV“ fum Bou Joohr 1947]] Dä Schluff eß en ahle Iesebaan en Kriewel un direk drömeröm. Hä eß bei de äählßte privaate Baahne in jannz Deutshland.
Dä Schluff es jez en Museumsbahn. För dä Bedriev zoshtänndish ess ene Vereijn, dä „Schluff und historische Verkehrsmittel Krefeld e. V.“ en Kriiwel.
Wat fööjer woo
Em Johr 1868 wood de„Crefeld-Kreis-Kempener Industrie-Eisenbahn-Gesellschaft“ (CKKIE') et eetß jejründt. Em Johr 1874 hätt se widde zo jemaat. Se woo Pleite. Em Johr 1880 dann hätt de „Crefelder Eisenbahn-Gesellschaft“ (CEG) dä Laade, un de Shiene, un wat söns noch övverish woo, üvvernumme. De CEG hann se shpääder med dä neue deutsche Shriefwieß för di Stadt dann och enz en „Krefelder Eisenbahn-Gesellschaft“ (KEG) ömjenannt.
Em Johr 1914 hät de CEG jenau: jehatt. Domet hätt de KEG beß ėnn t Johr 1985 Minsche un Zeush jefaare. Dat Netz vun dä Baahn eß ävver in dä Zick jet jeschrummf woode.
Zick 1980 fiert vun Mai bes Oktoober et Sonndaachß un Fierdaachß en Musejumßbaahn op dä Verbindung zwesche St. Tönis övver Nochtbaanhoff und Hüllß noo m Außfluchßjebeet am Hülser Bersh. De Zöch sin voll. De Lück brenge ihr Faarääder met, manchmool sin di zweij Waare för de Faarääder knubbelßvoll.
Em Joohr 1995 is dä Schluff ėn di Lėßß med de „Beweeshlish Dëngkmohle“ opjenůmme voode.
Websigge
Saachjrupp:Baan
Ronald W. Reagan
Ronald Wilson Reagan (* 6. Februar 1911 ä Tampico, Illinois; † 5. Juni 2004) woch tösche 1981 un 1989 dr 40. Präsident van d USA. Hä woch dr Nachfoljer va Jimmy Carter un wood spiir va George W. Bush aavjelößt. Jlichzittich woch hä a paar Joohr lang Juverneur va Kalifornie un önö vreuere Schauspeller.
Sii Lääve
Sing Äldere woore Jack un Nelle Reagan. Hö woch öt 2. Kengk en ön ärm Famelesch. At en d Schöll vang hä met öt Schauspellere a. Si ischte Jeld vordeente hä als Sprächer em Radio. Hä sproch dobeij övver Sport, wobeij hä völl övver Beißball saare kutt.
Uss si vreuer Hobbi, öt Schauspellere maade hä önö Beroff. Vöör d Felmindustri driinde hä seid 1937 övver 50 Felme.
Tösche 1940 un 1948 woch hä met Jane Wyman vorhiirod, leed sisch ävver scheede un hiirode 1952 Nancy Robbins.
Juverneur va Kalifornie
Em Alder va 54 Joohr leed hä sisch zm Juverneur va Kalifornie wäähle. Öt gelong häm, Kalifornies Scholde aav z bouwe un d Jesetze övver öt Wasser a z paaße. Ön zweide Waahl fluppte. Hä woch jott jölädde beij d Lüüh.
Präsidentschaf
Reagon leed sisch ö zweide Moll wäähle, kräät dobeij ävver winnijer Stemme als beim ischte Moll. Bökannd wood sing Reed an d Berliner Muuch wo hä Garbatschow zoreef: „Mach d Muuch op!“
Reagan wood va George W. Bush aavjelöößt.
Roanald Reagan storv am 5. Juni 2004.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Ronald Golias
Ronald Golias (* 4. Mai 1929 ä São Carlos; † 27. Sepptämmber 2005 ä São Paulo en Brasilije) woch önö Brasillėje Schauspeller un Komiker.
Session
Saachjrupp:Fastelovend
Rhinglandahler
Dä Rhinglandaler heiß op Deutsch Rheinlandtaler. Et jitt inn zik 1976. Dat es en Ußzeijschnong, wo dä Landschaffsverband för et Rhingland en janz unrejelmääßejje Afschtänd aan Lück jevve deiht, di sesch för et nöödlejje un meddelere Rhingland enjesaz han un sesch öm de Minsche udder de Wesseschaff fum Rhingland verdeent jemaat han. Doderbei sin Minsche, wi der Jülichs Schang, dä Edelweißpirat, udder der „berjesche Jung“ Willibert Pauels un dä Marinus Flokstra, alsu janz ongerscheidlijje Lück, un di möße nit ens tiräg_em Rhingland wunne udder wirke — donn_et ävver fö_jewöhnlesch. En dä eetste drißisch Johr sinn_er ald övver 300 Preijßdrääjer jefonge woode.
Ön Liiß met d Rhinglandahler-Träjer
Z
Saachjrupp:Rhingland
George H. W. Bush
George Herbert Walker Bush (* 12. Juni 1924 ä Milton (Massachusetts) – 30. Novemmber 2018) woch tösche 1989 un 1993 dr 41. Präsident van d USA. Hä es dr Papp va George W. Bush.
Sii Lääve
Georges Famelesch, op Ripuaresch heecht dä dann Schosch, söll op dütsche Usswanderer zröckjo, Lüüh, di van önö Burehoff ä Norddütschland koome. Hä besoot d Phillips-Huchschüll un jäng kott dono no d Marine. Em 2. Weltkresch wood hä Marinepilot un vordeende sisch önö Hoof Orde.
Als wärm Vreede en d Welt koom, studiirde hä an d Yale-University, watt moch Jeil-Juniversiti ussprecht. Am 6. Januar 1945 hiirode hä Barbara Pierce un kräät met hör 6 Kenger.
George vordeende met Öl önö Hoof Jeld. 1962 wood hä dr Vörsetzende van d Republikanesche Partei, steech doren op, wood 1966 Avjeordnete van dr Bezirk Juston em Repräsentantehuus un widderhollde dat 1968.
Tösche 1971 un 1971 woch hä Botschafter beij d UN un övvernomm zosätzlich noch Hömmele anger Ämtr ä Politik un Weetschaf.
George wood 1980 a Ronald Reagans Sii Vize-Präsident van d USA. 4 Joohr spiidr, em Joohr 1984 widderhollde s dä Ärfolch.
Präsidentschaf
1988 kandideerde Bush selvs zm Präsident un jewonn zsamme met Dän Kweil. Ussepolitisch holp häm, dat d UdSSR en di Zitt usseree veel. 2 Kresche veele ä sing Amtszitt. Dr Panamakresch un d Anjriff op d Irak als Saddam Hussein Kuweit övvervalle hod. 1992 vorloor hä d Präsidentewahle jäje Bill Clinton.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Joohr 1886
Sönnß
Am 29. Januar meld Carl Friedrich Benz öt Auto zm Patent a.
Saachjrupp:Joohr
12. Apprill
Minsche
Saachjrupp:Daach em Joohr
Schmölzje
E Schmölzje oddo Schmöllzje säät mer för enne Knubbel Lück dijenne Klüngel sin, oddo nen Klüngel am Louufe han. Wann mer Schmöllzje fö'se sääht, do häiß dat och dat mer se nit ligge kann, oddo dat mer jlöif demidsde finge dat fleijsch neddesu jood wat dei don. Mer schprisch och ald enß fun do Forwandschav esu vännse äinem op do sak jäit. Nätt eß dat nit ävvor ierlisch.
E Schmölze hätt enne Zosammehallt. Do'ohne wöö't käj. E schmöllze es bäinah emmer jet wo mer vun ußße dropluuert. Wämmer nämlisch sellevo do bäj eß, säät mer 'Ming Fründe' oddoh 'Ming Famillisch' un fingk dat joot.
En de Pollitik jiddet haimlijje Schmölzje angmas un do säät mer nojodinkß zig de DDR och Siielschaff dofüer. Filläijsch vail dä Pollitiker baal sing Siel fokoufe däijt?
Am Rannt fun dä Kirrmeß eß naakß, ööhndlisch jetangk, eß sisch de Dorrefjuurent am zorschlonn. Flüsch äine meddsen op de Schtrohß, baal füren Auto. Dä Auto wiisch em uß un fürenne Boum. Auto verblötsch, dä Faare eß noch janz. Ävver Jottsäidangk. Wä eß Schuld? Dä Faare eß nit fum Dörrep, hät käine widdejekannt. Un dat janze Schmöllze hält zosamme. Hät jaa nix jesinn. Wo jo esuh duuster.
Esu eß dat.
Loor och ens hee
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Badende vöör ö Zäld (Beld)
Dat Beld Badende vor einem Zelt, watt op Ripuaresch met Badende vöör ö Zäld övversatze weed, es ö Beld van dr Möler Paul Cezanne. Öt jenau Datum, wann hä dr Pinsel dovöör en d Hand jönomme had, es net övvermeddeld. Öt välld ävver en öt Äng van öt 19. Jahrhondöd.
Wä sisch d Belder va Cezanne akikkd, däm välld op, dat öt mä ee va völl Belder es, di hä zo dat Tema Mensch un Liiv jemold had, dr Aavang su z saare. Dat Janze träkkt sisch övver mi als 10 Joohr. Mo kann bo saare, dat hä si Lääve lang vorsood hat, dr Mensch op ön bösongisch Aart un Wiiß do z ställe. Dörch häm koom önö Stee en öt rollo un völl anger Möhler hand sisch a häm ön Schiiv aavjeschnädde.
Dat Beld hängd hü en d Staatsjalleri Stuttjard.
Websiije
Saachjrupp:Beld
Joohr 1850
Wat_paßßeed_ėß
D Brouwerei Josef Degraa & Erben weed jejründ.
Schaaf
Saachjrupp:Architektur
25. Määz
Der fömf un zwanzischßte Määz.
Joohr 1968
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Schwängelrääsh
Dat Schwängelrääsh jidd et en op äĳn oddo anndere Wiiß ald jannz lang, un en fille Länndo. Et hillef de Buure bäĳem Ärrebäĳde o m Fäldt. Domet hä singe Akko bes aan do Rannd eraan nuzze kann, zom Bäĳshpill bäĳem Flööje un Sääje, mußß e bäĳm Driije met singem Akko Jeräät, e Shtöck wigk dorsh de Luff övver et Nohberslandt künne. Manschmol häjs et met äĳnem Radt] darf e rövver, odder hä kann 1 Äll, odder ne hallve Meeter, odder 2 Älle, odeer sujaa ene jannze Meeter, met däm Schwängel hinger singe Zochdiiere, odder hinger em Träkker övver et Fäldt nevve draan odder övver enne Wääsh schwenge. Dat kam mer imm nit vobeede. Un do darref mer imm och nix en do Wääsh lääje. Dat häijß, et darref do nix hüüter sinn alß wie dat dä Schwängel noch drövver paßß. Do darref mer nix hen boue, un käĳn Beum plannze. Dröm sinn Zeun, wann dä Nohber etwa Fii hälldt, emmer enne Schrett odder zwäĳ vun dä Jränze fott. Su vriß dat Fii nit fum Nohers Akko, sellfß wännet dä Kopp dorsh do Zaun stisch, un dä Nohber hät Plaz för singe Träkko se wände.
Saachjrupp:Räät
Joohr 1782
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Schwängel
Ne Schwengel und ennen Schwängel es jet, wo met mer jet bewääsch, driht, en Jangk säzz.
Ne Pompeschwängel es dat lange eng vun dä Pomp, wo mer met de Häng aanpack un erop un erunger schöckele moss do met di Pomp Wasse jitt.
Beijene Hanndmüll, Kaffemöll un esu nimmp mer och dä Schwengel un dä moßß mer driehje do met di Möll moohle dääit. Frööjer wo mer noch kei eläkktrisch Aanlassere för et Auto jehatt hätt, do moot mer dä Auuto mem Schwängel aanschmiiße, wammer ajn jehatt hätt. Selvs hück fiert noch de ein odder andere Ent eröm, die kannß_te immer noch aanschwengele. Och enne Waarehävve hät am Eng ene Schwängel wo mer bewääje moss öm dat Dinge ze bewääje datt et sing Ärrbäijt dääht un de Waare noh bovve bewääje däät.
Usserdämm säät mer en do Werrkschtadd_och noch Schwengel föör en janz lange Schtang, woh mo e koot Eng un e lang Eng hätt. Dat koote Eng schtäiht övver un weed zom_bäischpill unger_e Auto jeschtoche, un an däm lange Eng paa Meeter fott do_fun hange sesch dann zwäi Minsche draan, un däue dat erraf bes_op de Ääd, un der Auto jäiht jäd_in de Hüüh.
Öcher Kaiserbrunne
Aachener Kaiserbrunnen woch dr jängije Naam vöör d Aachener Thermalwasser Kaiserbrunnen Aktiengesellschaft. Op Ripuaresch sätt mo dozo d Öcher Termalwasser Keiserbrunne Aktiejesellschaff. S hod hörö Setz ä Oche. Dat Ongernehme joov Ängs 2009 d Produktiun op.
Dr Öcher Kaiserbrunne vüllde seijd 1884 Öcher Wasser aav. Bökannd send d Zoote 50px|right|Öcher Kaiserbrunne
Schwängel
Mansch Äiner säät och enß 'Schwängel' wänn eeindlijj_ene Püngel odder_ene Knubbel jemäind eß. Füo_allem_jung Lück finge_dat Kuuhəl. Hen_un_widder sääd_äĳne nit_janz_äänz 'Schwengel' wo_e och 'Oschi' sare künnd.
Luur och enß bäij
Schwangel
Öcher Kaiserbrunne
Aavangs 2010 stäng en d Ziidung, dat dr Naam Kaiserbrunne an ön anger Firma vorkoovd woode woch. Di vülle bald Wasser en d Bubbele aav, di bes dohen Öcher Quellwasser enthalde hod. Dat betreffd ävver enn Zoot Wasser net. Öt Öcher Kaiserbrunne, dat dat Beld nävveaa zeecht, weed öt mä noch ösu lang jävve, wi Flasche op Lajer stönd, denn mä di Öcher Quell enthäld di Zoot Wasser, di nüdich es, öm dat lecker Wasser z lävvere, watt jebrud weed, öm ösu z schmaache.
Di angere Sprudel- un Limozoote jitt öt, aavjevülld irjens angisch onger d bekannde Naam wiir.
Websiije
Saachjrupp:Oche Saachjrupp:För ze Drinke
Sajittarius A*
Sajittarius A* (dat * weed "Stäê" jelässe, kuêt och Sgr A*) es de Noam van en Radiowelle-Quell en d'r Melechstroaß on me jeiht doavan uss, dat't sech doabej öm e supermasserich Schwaatz Lauch van ca. 4,3 Mio. Sunnemasse handele deet. De Entfäênong zer Äêd beträächt ca. 26.670 Lj on sing Ereichnishorizont es met ca. 22 Mio. Km etwa su jruß wie 20% d'r Ömloofbahn vamm Merkur. Sgr A* es ene sujenannte "Aktive Jalaksiekäê" (AGN) en ons Jalaxie iêh Middelpungk.
-- Noh onge Bearbeitung --
Annemarie Eilfeld
miniatur|left|Annemarie Eilfeld (2015) Annemarie Eilfeld (* 2. Mai 1990 ä Lutherstadt Wittenberg) es ön Sängerin us Dütschland.
Weblinks
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger
Joohr 1839
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Joohr 1248
Kulltuur
Öt weed bejonne, dr Kölner Dom z bouwe.
Saachjrupp:Joohr
Pikardesch (Sprooch)
Pikardesch es en Sprooch us däm romaanesche Knubbel. Se hät Ähnleschkeijte met Franzüüsesch. Mer kallt se en de Rejoon Pikardih em Norde vun Frankrisch, em Achtowa nevvedraan, em franzüüsesche Deijl vun Flandere, un em Hennejou en Belljie, ußerdämm janz em Wäste vun dä bälljesche Rejohn Wallonih. Dat es alle laans de Jränz zwesche Belljie un Frankrisch, aanjevange e janz Shtöck vum Meer fott, beß knapp der hallve Wääsch noh Luxembursch erop.
En dä Rejjohn Pickardi nänne se se Pikardesch. En Flandere un em Achtwa saren se Chti und Chtimi doför. Öm Lille un Valenciennes erö heijs_et Rouchi. Em övverije Flander saare se öff bloß verwandt, Patois. Et es ävver all et sellve. De Wesseschaff vun de Schprooche nemmp fö jewöhnlesch Picardisch.
Kood
En dä ISO 639-3 hät Pikkardėsch dä alfa-3 Kood. En dä andere Afdeijlunge vun dä Norrem küüt Pikkardėsch nit für.
Franklin Pierce
Franklin Pierce (* 23. November 1804 ä Hillsboro en dr Staat New Hampshire; † 8. Oktober 1869 ä Concord) woch tösche dr 4. Määz 1853 un dr 4. Määz 1857 dr 14. Präsident van d USA.
Pikardesch (Sprooch)
En Belljie
Em Johr 1990 hät de Franzüüsische Schproochejemeinschaff en Beljie de pikardesche Schprooch als en offizjäll Rejonaalschprooch aanäkannt. Domet schteihd_et zosamme mem Wallonėsch, Lootringsch, Champenois un Frongkick.
En Frankrisch
Dä Staad_en Frangkrisch hät de Pikardesche Shprooch nid_esu aanäkannt. Doh han se joh dä Jrundsaz en de Polletek, dat mer kein ander Schprooch wi et janz offizjälle Franzüüsesch em Land han well, esu ähnlesch wi mer et en de Bundesrepublik vun Bonn vör em Zusammejonn met de DDR hatte.
Franklin Pierce
Pierce en d Politik
Dr studiirde Räätsvordriiner woch tösche 1829 un 1833 ö Metgledd van öt Staatsparlament. Spiir steech hä en öt Repräsentantehuus un dann en dr Senat op. No n Ongerbrächung kandideerde hä 1852 zm Präsident. 2 Mond bevöör hä si Amt aatroon, storv singe Sohn beij önö Onvall. Dat vüürde dozo dat hä öt Suffe avang un d Nerve at kapott hod, i hä övverhaupt loßlääje kutt. Pierce hod Depressiune un hong an d Flasch.
München
München, op Ripuaresch weed va Münche jesprochen, es d Hauptstadt va Bayere. 1,3 Milliun Mensche lääve do un mache Münche zo d dreidjrützde Stadt va Dütschland. Em Jrußraum va Münche lääve sujar knapp 3 Milliun Mensche.
Franklin Pierce
Pierce en d Politik
Pierce stärkde d Positiun van d USA. Hä koovde mi Land dozo. Dat woch jott vöör d Weetschaf. Si Vorhalde sorchde dovöör dat dr Bürjerkresch nöher koom.
Pikardesch (Sprooch)
En Frankrisch
Et jitt ävver och franzüüsesche Joodachte, di saare, dat dat Pikardesch en annder Schprooch es, wi et Franzüüsesch. De Pikardesch_Schprooch deiht trozdämm vun däm Délégation Générale à la Langue Française et aux Langues de France vum franzüüsesche Minsteerijum för de Kultuur proffeteere.
Franklin Pierce
Pierce en d Politik
Em Joohr 1869 storv hä. Sing Lävver wooch kapott.
Pikardesch (Sprooch)
Audio
Saachjrupp:Sprooch
München
Watt sisch z kikke luuhnd
D bekanndste Stelle an va völl Turiste besoode Stelle send d Liebfrauenkirche, öt Au Rothuuß, öt Hofbräuhuus, dr Donisl, dr Aue Botanische Jaade, d Asamkerch, dr Justizpalast, dr Aujustinuskeller, öt Dütsche Jachtmuseum, dr Stachus suwi d Kaufingerstrooß.
Jätt z lääse
! Saachjrupp:Stadt en Bayern
Franklin Pierce
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Shtrunz
Enne Shtrunz eß en Minsch, dä jän zäĳsj_un vozällt, wi joot_e doğ_eß, odder wi joot singe Voäĳn eß, odder sing Häĳmat, odder wadd_och emmo.
Strunnze eß dat wat dä Shtrunz määt. Mer kann jo esu zimmlish met allemm un jeedem strunze. Mir hann alß Pänz domet jestrunz, wää de dexte Brėll hät. Häß_de shlääsh jesinn, wooß_de do_King.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Bertha-Benz-Jödächtniswääch
Dr Bertha-Benz-Jödächtniswääch, watt op Neu-Dütsch Bertha-Benz-Memorial Route heecht, vüürd längs di Sträck ä Dütschland, di Bertha Benz em Joohr 1888 öt ischde Moll met öt va Carl ervonge Auto vooch. Dörch di jöfluppde Tuur schavvde öt Auto dr Dörchbroch.
Wi öt dozo koom
Carl hod zwar dat Auto ervonge ävver d Lüüh kömmerde sisch komm doröm. Do schnappde sisch Carls Vrau Bertha di Kess un bösood domet d Vorwandschaff. Carl woos nüüß dovan un woch sälvs platt, dat Bertha öt va Mannheim us bes no Pforzheim jöschaffd hod. Dat sproch sisch rond un öt Volk merkde dat mo ö Auto vöör jätt bruche kutt.
Wä sisch öm dr Jödächtniswääch kömmert
Zwei Voreine kicke no dr Wääch. Öt send d Bertha Benz Memorial Route e.V. und dr Bertha Benz Memorial Club e.V. Beede vorsöcke, dr Wääch onger öt Volk bökannd z maache. Em Joohr 2008 wood dr Jödächtniswääch ön Veriestrooß.
Wo öt Bertha jövaare woch
Dr Hennwääch vüürde Bertha dörch d Städt Mannheim, Feudenheim, Ilvesheim, Ladenburg, Schriesheim, Dossenheim, Heidelberg, Leimen, Nußloch, Wiesloch, Mingolsheim, Langenbrücken, Stettfeld, Ubstadt, Bruchsal, Untergrombach, Weingarten, Grötzingen, Berghausen, Söllingen, Kleinsteinbach, Wilferdingen, Königsbach, Stein, Eisingen no Pforzheim.
Zöröck jäng öt dörch Pforzheim, Bauschlott, Bretten, Gondelsheim, Helmsheim, Heidelsheim, Bruchsal, Forst, Hambrücken, Wiesental, Kirrlach, Reilingen, Hockenheim, Talhaus, Ketsch, Schwetzingen, Friedrichsfeld, Seckenheim bes no Mannheim.
SI-Basiseinheite
De SI-Basiseinheite jehüren all zom Internationale Einheitesystem. Do drine sin de Jrundjrösse von dä Physik fessjelääch. Dat SI-System ees et weitverbreitetste System op de Ääd.
Welche Einheite sin SI Einheite
Et jitt sibbe Basiseinheite die em SI fessjelääch sin.
Läng
De Läng witt in Meter jemesse. Et Formelzeiche ees dat l un dat Einheitezeiche ees dat m.
Masse
De Masse witt in Kilojramm jemesse. Et Formelzeiche ees dat m un dat Einheitezeiche ees kg.
Zick
De Zick witt in Sekunde jemesse. Et Formelzeiche ees dat t un dat Einheitezeiche ees dat s.
Stromstärke
De Stromstärke witt in Ampere jemesse. Et Formelzeiche ees dat I un dat Einheitezeiche ees dat A.
Temperatur
De Temperatur witt in Kelvin jemesse. Et Formelzeiche ees dat T un dat Einheitezeiche ees °K.
Stoffmeng
De Stoffmeng witt in Mol jemesse. Et Formelzeiche ees dat n un dat Einheitezeiche ees mol.
Wie kütt me op die andere Einheite
All hee nit jenannte Einheite künnen us oven dä sibbe herjeleitet werde. Do ees zem Beishpill de Kraff. Die witt jemesse en Newton und witt esu fessjeleech: (kg × m) /s².
Multiplikatore
All de SI-Ëĳnhëĳte künne med ennem Mutiplikator-Sümbohl do_für jeschrevve wääde. De Mutiplikatore sinn ëĳnfach Zaale (Faktoore zom Moolnämme), di_jen Jrüüßen_Ochtnung ußmaache donn, de Sümboole wäde med iere Name jelässe, un sin — ußßer „µ“ (shpresh: micro) un „da“ (schwaadt: deka) — ëĳnfach latteinische Boochshtaaven, wobëĳ_et wishtish eß, un enne ungescheed määt, ov_se jruuß oddo klëĳn jeschrėvve sinn. He sinn se:
Saachjrupp:Moohß
28. Sepptämmber
Websigge
0928
Rijel
Dä Rijel (op huhdütsch on engelsch Rigel; en d'r Bayersche Klassifikation och β Orionis jenanngk) es dä helleste Stäê vamm Stäebeld Orion on dä sibbethelleste vamm Naahtshemmel övverhoup. Sing Noam hätt he uss'm arabesch رجل الجوزاء اليسرى Ridschl Dschauza’ al-Yusri, wat esuvell wie "D'r Meddlere iêh lenke Fooß" bedöcke deet. Och wenn hä eijentlesch hellere wie Beteijeuze (α Orionis, 0,42 mag) es, weed hä en d'r Stäênekond maa als Beta Orionis bezeechnet, wat ävve doaran liije künnt, dat't Beteijeuze, weil't ene onrejelmäßisch veändelesche ruude Övverees es, on darömm och av on an ens hellere wie dä Rijel schinge kann.
Beschreevong
Rijel es onjefäê töüsche 650 on 900 Leêhtjoêre van ons Äed entfäêngk on bestond eijentlesch uss mäê wie maa eene Stäe (et jitt och noh Rijel B bes D, ävve die sinn nit esu jruß). Dä Houpstäê vamm System es ävve dä Rijel A, ene blaue Reesestäê van d'r Spektraalklass B8. Hä straalt met onjefäê de 46.000-fache Löüschkraff van d'r Sunn on es doamet, nävve Beteijeuze (135.000-fach) on Antares (90.000-fach) dä dritthelleste Stäê en enem Ömkrees van 1000 Lj.
Rijel A määht jrad de Övvejangk vam blaue Rees zem rude Övverees dorch, weswäjje sing Helleschkeet av on aan Veängeronge opweese deet.
Rijel B on C sinn selefs een eijen Dobbelstäê-System, dat uss zwej Houpreihestäêne (jenau wie ons Sunn) vanne Spektralklass B9 bestond on de 128-fache Löuschkraff vanne Sunn ussstrahle. Rijel D henjäje schingk äckesch schwaach jehüürt zer Spektralklass K.
Laje am Hemmel
Rijel jehüürt am Naahtshemmel zem Stäênebeld Orion, wat vüê allem em Wengkte jood ze äêkenne es - Hä es doa dä helle Stäê onge räêts, Zesamme met Sirius, Prokyon, Pollux, Aldebaran on Capella es hä en Deel vamm markante Wengktesäächsäck.
Rijel A ligg am Stäênehemmel op en Rektaszension van 05h 14m 32,3s on en Deklination van −8° 12′ 05.9″.
Rijel weed zoademm mem Orionnävvel M42 en Verbengong jebraaht, och wenn dä eijentlesch miêh wie dobbelt su wigk vande Sunn entfäênt es. Vefolcht me ävve demm Rijel sing räumlesch Bewäjong aanhangk van sing Ahle zeröck, kütt mer räêt noa aan d'r Nävvel eraan. Dässwäje weed dä Stäê och jeläjentlesch als entfäêntes Metjleed van d'r Orion-OB-1 Stäêneassoziation aanjesinn, döckere jedauch deet me enn ävve met d'r Taurus-Orion-R1-Assoziation verbenge.
Rijel en d'r Fiktion
Em Star-Trek Universom es demm Rijel sing System et am diêteste beseedelte Stäênesystem em janze bekannte Weltroom. Bej de Simpsons kütt en Folje 16 van de 14. Staffel, suwie en Folje 9 van de 23. Staffel ene sujenannte Rijel 7 vüê.
Wäêvlenks
Wikimedia Commons - Belde, Videos on Audiodateie övve Rijel
Stäênekondlesche Date zem Rijel
Biodiversitäts-Konventiun
D Biodiversitäts-Konventiun, op Huchdütsch weed von d Biodiversitäts-Konvention jesproche, es önö van ön UN-Ongergrupp erstallde Vortrach zo d Ömwelt. 190 Länder send di Konveniun beijjetrööne, 168 hand dä Vortrach ongerschrävve.
Worömm öt jeet
Em Enkele heecht dat, dat di völl Zoote opjeliißt wääde un övverwacht wääde mösse, dä Schotz moss sescher jestalld wääde un d Wesseschaf moss zsammewerke, öm di Ziihle möjelichst flott öm z setze.
Jetroffe weed sisch ävver net mä doröm. Och d Finanze mösse sescher jestalld wääde.
Alle 2 Joohr treffe sisch d beijetroone Länder. Em Mai 2008 woch dat 9. Treffe, desmol ä Bonn.
Websiije
Saachjrupp:Politik
Lülsdorp
Zu Lülsdorp jehührt da Verein Jungjeselle "Einstracht" Lülsdorp.
Shprösh
Mer han zweierlei Zoote dovun, die ein sin mießtens jannze Sätz un sin son Aart Zittate oder ene fäädije Oßshproch, die andere sin mieh wat der Sprochweßßeschaffler ene „idiomatische Ußdrock“ nennt, also sun paa Wööt, die mer immer esu säät wammer dat sare well wat jemejnt es, ävver ejner der dat nit kennt un nuur wejß wat die ejnzellne Wööt för sish bedügge dunn, dä vershtejht dat nit, der vershtejht nur Baanhoff. Jo un die Zoot weet nit als_ene janze Satz jesaat, die weed inn_ene Satz enjebout un kann doröm och schunn_ens e beßßje ungesheedlijj_ußßfalle. Natüürlich jidd_et he wi övverall och Zweshetöön.
Shmėkk
miniatur|100px|Shmékk En Shmėkk eß enne dönne Stekk medd enem Jreff am eijn Eng un ennem Siiel odder enne dönne Shnuur am anndere Eng draan. Di zwäij sin unjefääer ejaal lang. Dä Jreff nemmp mer en de hand, un dann kam mer med dämm Siiel en do Luvv enne Knall maache, wem mer en plözzlijje Bewääjung määt — di moßß nuur flökk jenooch sinn. Dat weed jebruch zom Bäijshpiiel öm Pääd aanzedriive. Kam mer och Lück met äshräkke, odder bäij Prozeßßjoohne dä Lücksher en Freud maache. De Pänz bruche en Shmikk för iir Dilldöpp aanzedriive. Wemmer net oppaß un triff ene Minsch domet odder e Diier, do kam mer di shweer voläzze.
Shprösh
Ußßerdämm
Shprishwööt, Dijalekkußßdröck, Dijalekkwööt, Shprooch
Shmėkk
Schmecke jedd et en jruß un kläijn, en lang un koot, en schweer un läijsh un och in en fiilfälltije Varijannte, di nit unbedingk för de nommaale Forwänndung jemäijndt sinn. Zom Beijshpill frööer för de Follter, met viile Ledder Schnüür draan, odder met Hooke un Stäijn for et Jäijßßelle oder om wäm de Reßß ze jävve. Et jitt extra jruuße dekke shweere för em Zirrkuß odder op de Shtrooße zom Show Maache un förr et Wärreffe. Mannsch Schmėk wälle de Lück als e Shippzeush bäij em Knuutsche un esu jät hann. Natüürlich wed e jannz Däijl Shmikke för Diiere ze Dirrijiiere un ze Läijte enjesaz. Raupdiiere Dreßßiiere wöör oohne Stek odder Shmek waashäijnlish zimmlish shwiierish.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Shprösh
Ußßerdämm
Saachjrupp:Lėßß Saachjrupp:Sprooch
Joohr 1600
Wat_paßßeed_ėß
Dr Kupferhoff Schaat wood jebouwd.
Saachjrupp:Joohr
John Tyler
John Tyler (* 29. Määz 1790 ä Charles City County, Virginia; † 18. Januar 1862 ä Richmond, Virginia) woch tösche dr 6. April 1841 un dr 4. Määz 1845 dr 10. Präsident van d USA.
John koom us ön rische Buureschfamelesch un woch önö Räätsvordriiner. Hä woch at dr Vize va William Henry Harrison. Als dä storv röckde hä op un wood Präsident. Dat woch öt ischte mol, dat ösu jätt en d USA passerd woch.
Als John sisch jäje ön Nationalbank usssproch, worp häm sing enge Partei, d Whigs, öruss un hä wand sich d Demokrate zo. Spiir maade hä sujar dr bekannde Südstaate-Demokrat Calhoun zm Usseminester.
Ä sing Zitt veel d Eenijung tösche d USA un Ängland övver d Jrenz tösche dr Staat Maine un Kanada.
Am 4. Määz 1845troff häm dr Schlaach un hä storv.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Breitach
miniatur|left|Breitach em [[Wengkter]] D Breitach es önö Baach, dä dürch Österreich un Dütschland läuft.
D Breitach kütt us öt Kleinwalsertal, wo hä dörch d Bääch Derrabach, Durabach un dr Bärgundbach, dä dörch öt Bärgundtal läuft jöbeld weed. Dat passeerd en d Nöhde va Baad. An d Walserschanz kütt hä no Dütschland. Iih hä am Illerorsprong zsamme met d Trettach un d Stillach d Iller belde deed, hat hä sisch noch dr Wäch dörch d Breitachklamm önö Wääch jösood.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Floss
Baad
thumb|Baad em Wengkter Baad es ö Ortsdeel va Meddelberch un litt am Äng vam Kleinwalsertal und domet ä Österreich.
Dat Ortsdeel bösteed mä us ö paar Hüüser un d kleng Kapäll St. Martin, treckt ävver em Sommer un Wengkter önö Hoof Turiste a. Va Baad us lätt sisch em Sommer jott wandere un äm Wengkter es öt ö Paradiiß vöör Wengktersportler.
Wä met öt Auto no Badd kütt, dä moss sing Kess do stoolosse, dänn wiir kann mo net vaare. Dat Kleinwalsertal deeld sisch he ä drei Dääler, die mö z Voss z dörchwandere send.
En d Nööde va Baad träffe sisch och drei Bääch, di va do a d Breitach belde, di jo dörch d Breitachklamm bkannd woode es.
Jätt z kikke
Saachjrupp:Meddelberch Saachjrupp:Kleinwalsertal Saachjrupp:Ößtrish Saachjrupp:Breitach
Mount Cheeseman
Mount Cheeseman litt op d Südinsel va Neuseeland, onjeväär 110 Kilometer va Christchurch vott. Öt es ö bkannd Schniiveld dat 2 Lifte suwi önö Hövvel vöör Lüüh, di noch nie op Schier jestange hand. Benannd wood öt no Thomas Fredric Cheeseman, Hä werkde en öt Auckland Museum un kräät d Linnean Medalisch.
Mount Cheeseman träckd sich va 1570 - 1840 Metere övver dr Meeresspeiel. Anjeboone wäde Strecke, di zo 15 % va Aavänger un zo 50 % va normal Schiivahrer bevahren wäde können. Öm di angere 35 % öraavvahre zu könne moss mo z d Beitzde jehüüre.
Op Mount Cheeseman kann mo och övernahte. Zemmere vöör öm d 100 Persune wäde aajebohne.
Saachjrupp:Neuseeland
Zachary Taylor
miniatur|left|Zachary Taylor Zachary Taylor (* 24. November 1784 ä Barboursville en dr Staat Virginia; † 9. Juli 1850 ä Washington (D.C.)) woch vam 4. Määz 1849 bes zm 9. Juli 1850 dr 12. Präsident van d USA un önö bekannde Jeneral.
Hä, önö ußjebelde Soldat kämpfde em Kresch va 1812 un beij Kämpfe, di zm Kresch met Mexiko vührde.
1848 wood hä als Präsidentschaftskandidaat opjestalld un kutt jewänne. Hä, önö Südstaatlr un Besetzer va Sklave, storv övverraschend am 9. Juli 1850. Öt kann a jenomme wääde, dat hä an ön Lävensmeddelevorjeftung storv. Z völl Keesche un kald Zdrenke hodde vöör Dörchvall jesorcht. Dozo koom Bräche un Fiibr.
Weblinks
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Craigieburn Range
D Craigieburn Range es önö Deel van d Neuseeländische Alpe op d Südinsel. D Jäjend litt op öt Südufer van dr Waimakiri Floss, em Süde va Arthur’s Pass un em Weste von d Autobahn 73. Öt jehüüd zo dr Craigieburn Forest Park. Öt jitt önö Hoov huch Bärch en dr Craigieburn Range:
Em Oste va Hamilton Peak litt öt Craigieburn Range Schiijebiid.
Saachjrupp:Neuseeland Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch
Melechstroaß
De Melechstroaß es en Jalaksie, woa sech och et Sunnesystem met ons Äêd befingk. Zer Melechstroaß jehüüre töüsche 100 on 300 Milljarde Stäêne, die sech op en Schiev met enem Dorchmässe van 170.000 bes 200.000 Leêtjoêre öm't jalaktesch Zentrom vedeele. Vam Opbou häê, es de Jalaksie en Balkespiraaljalaksie. De Melechstroaß es ca. 13,6 Milljarde Joêre alt.
Noam
Dä Noam "Melechstroaß" kütt vam ahljriechesch γαλαξίας galaxías, wat wedderöm van γάλα gála „Melech" häêjeligk weed. De Jalaksie heesch dässwäje su, weil se van't Äêd uss jesinn wie ene Streef ussjeloofene Melech usssitt.
En't jriechesch Mytholojie es det Melech uss d'r Brüste van d'r Jöttin Hera jekumme, als dä Herkules zo stark doaran jesoucht hätt. En't jermanesch-nordesch Mytholojie wedderöm wood de Jalaksie och met de Jott Heimdall (ov Iring jenanngk) verbunge, wässwäje me de Melechstroaß och als Iringstroaß bezeechnet hätt.
Forschungsjeschiêt
Dä iêschte, dä jesaaht hätt, dat de Melechstroaß niet etwa uss Melech, sondern uss janz velle Stäêne bestong, woê de Jriechesche Philosoph Demokrit. 1609 hätt dann Jalileis Jalileo dat och met sing Fäêjlaas beobachte künne.
Herschels Willem koam 1785 op de Idee, dat ons Jalaksie eijentlesch wie en Schiev jeformb es, wat dorch sing Method (systematesch Stäênezääle) ävve äckesch e onkloar Erjebnes häêvüê jebraaht hätt. Harlow Shapley jelangkte 1919 zo d'r jrandiose Erkenntnis, dat ons Hejmoatstäê, de Sunn, nit en d'r Melechstroaß iêh Midde, sondern eher aan dä iêh Rangk jelääje es.
Opbou
Doa de Melechstroaß en Spiraaljalaksie es, hätt ze natürlesch och Spiraalärme, die wiefolcht heesche:
Ons Sunn en d'r Melechstroaß
De Sunn deet d'r Jalaksie iêh Zentrom met enem Avstond van ca. 25.000 bes 28.000 Lj ömkreese on befengk sech em Orion-Ärm, jenauer jesäät en enem relativ stuvvfreje Raumjebiet noamens 'et Lokal Bloas' (woa och velle bekannte Stäêne, wie z. B. Sirijus, Aldebaran of Archernar lije). Füê eene Ömdriehdung brucht se ca. 220 Mio. bes 240 Mio. Joêre, wat me och als en Jalaktesch Joêh bezeechne deet.
Beteijeuze
Beteijeuze (em bayersche Katalog och α Orionis) es ene rude Reesestäê em Stäênebeld Orion on weed doa och als Schultestäê vamm Stäênebeld bezeechnet. Och wenn Beteijeuze eijentlesch em Dorchschnigk net heller wie dä Rijel (β Orionis) es, weed hä als α-Stäê vamm Orion jesinn.
Noam
Dä Stäê weed em Engelsche Betelgeuse jenanngk. D'r Beteijeuze iêh Noam kütt uêspronglesch uss'm Arabesche يد الجوزاء yad al-ǧauzā, wat esuvell wie "D'r Meddlere iêh Hangk" bedöcke deet. Dorch ene Övvesätzongsfähle wodd dat dann zo Beteijeuze / Betelgeuse en de Europäiesch Sprooch.
Hee e kleene Övvesiêht övve eenije van d'r Beteijeuze si Noame:
Eijeschaffte
Dä Reesestäê Betejeuze jehüürt zer Melechstroaß on weed em Hertzsprung-Russell-Diajramm zer Klass "Rude Övvereese" jezällt. Hä hätt onjefäê dä dusendfache Dorchmesse van d'r Sunn on en ca. zehndusend su jruße Löüschkraff em siêtbaar Berejch. D'r Sunn iêh Volumen passt etwa eene Milljarde Moal en dä Beteijeuze erinn. Van ons Äêd uss jesinn, es hä de Zehnthelleste Stäê am Naachhemmel.
Demm Beteijeuze sing Radius schwangk öm ca. 15%, wesswäje och sing Helleschkeet töüsche +0,3 und +0,6m en en halevrejelmäßisch Period van 2070 Daache hen on häê wechsele deet. Nävve Antares, Mira on Altair es hä van de Äêd met Teleskope als en kleen Schiev met enem Winkeldorchmesse van 0,05 Bojesekonde ze sinn.
Zokonnef als en Supernova
Doa Beteijeuze en rude Övverrees es, weed hä sing Lävve als en Supernova beende. Wanniêh jenau mer ävve doamet rechne künne, es noh nit esu seche (Vleech att en dusend Joêhre, vleech erst en fröhestens Hongetdusend).
Doa de Löüschkraff van solche Stäêne als Supernova ca. 16.000-fach aansteije kann, wööd d'r Beteijeuze op d'r Äêd su hell wie nu dä Halevmongk schinge (Je noah Vermotonge sujar esu hell wie dä Vullmongk). Övver de Jammastraalebletz müsse mer ons hee ävve kee Sorje maache, doa de Rotationsachs van Beteijeuze nit zo ons zeicht.
Noah si Explosion weed doavan dann ene Neutronestäê zeröckblieve.
Beteijeuze en Literatur on Film
En d'r Romantrilojie "Per Aanhaale dorch de Jalaksis" van Douglas Adams es Beteijeuze et Heemoatsystem van Ford Prefect on Zaphod Beeblebrox.
Op ene Planeet vamm Beteijeuze-System speelt de Handlong van Pierre Boulles "Dä Planeet d'r Aape".
Dä Stäê kütt och en eenije Kuêtjeschischte vamm Sci-Fi-Autor Philip K. Dick vüê.