cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maria Kroiseti
Maria Kroiseti sooß em Jraßhuuß als Jevangene en. Öt Jericht tachde en d Acht im Huuß Brüssel an d Eck Maat/Pontstrooß suwi am Katschhoff/Ritter-Chorus-Strooß.
Maria Kroiseti wood am 20. Aujust 1604 vassjenomme un vorbraad 36 Dach ä Jevangeschaff. Sö woch ösu schwach, dat sö jädde Daach Eiße vöör 3 Aachener Mark kräät. Am 13. September braad mo sö en d Acht, wo sö jefoltert wood. Am 14. September joov sö zo, ön Hex z see.
Öt Urdeel wood Maria Kroiseti vöör öt Rothuuß „op dr Blaustee“ vorkünd. D Vorbrennung wood usserhalb van d Stadtmuur vöör öt d Könnispooz op dr Galgeberch en d Nöhde van dr Muffets Hoff jemaad.
D Koste, di entstange wore, woode jenau opjeschrävve:
Jätt z lääse
Saachjrupp:Hexejachd Saachjrupp:Frau
Appel
Dä Appel es en aale Kulturplanz op dä janze Äd. Normal meint mer wann ma Appel säät dä Aat Kulturappel. Dat es en Kreuzung vunn verschiddene Äppelaate. Dä Kulturappel kütt ußß Aasijen. Mer weijß nėt wi hä noh Europa jekumme ėßß. In_et Rhingland hätt hä dä Römer jebraacht. Sigg däm 6. Johrhungert weed hä vill anjebout, sigg däm 16. Johrhungert och jehandelt. Em 19. Johrhungert hätt et vill mieh Soorte Äppel jejevve wi hück, in Preußen 2,300, unn op dä Ääd mieh wi 20,000. Hückzedaach wääde in [[Bundesrepublik Deutschland|Deutschland nur no 1,500 Soorte aanjebout, nur 60 davun och jehandelt.
Vill Äppel jitt_et im Füürjebersh, zem Beijspill zwesche Meckenheim unn Rhingbach.
Tee
Tee is ene Jesöff, dat weed jemaat midde Jedöhns von ne Teejeströpp un heeze Wasser. Vom Tee jibbet ne janze Menge Soote, de kumme faas all us Asije.
Saachjrupp:För ze Drinke
Ramsj
Cd's
Saachjrupp:Bänd
Sambsdaach
Dä Sammpßtaach oddor Sambsdaach eß dä säkßte Daach enn dor Woch. Ed ess enne Fierdaach oddor Fräj för de miißte Lück bäj uns em landt. Oßßjenůmme Jeschäff, woh mer jät ennkoufe kann. Di hann ze ärbejde, ävver öff weet ald am frööje Nommentaach schloßjemaat un en dä Fiier Oovendt jejange. Ußßodämm kënndt mer en Döütschland noch dä Lange Samsdag fum Ladeschloß.
KUBX-LP
KUBX-LP es ön onaavhängije Fernsehstatiun us Salt Lake City em US-Bundesstaat Utah. Sö övverdrädt op dr Kanal 58 vöör d Jäjend öm Salt Lake City öröm. Jejrönd am 22. Januar 1992, jehood sö d Equity Media Holdings.
Sambsdaach
Saachjrupp:Daach
KUBX-LP
Bes zm 4. Januar 2009 woch KUBX önö Deel van öt Retro Television Network RTN, dat als Rondfunk Övversätzer vöör d Four Points Media Group woch, di KUSG us St. George jehood. A dä Dach joov öt Kniiß wäje dr Vordrach tösche Equity un Luken, di em Juni 2008 RTN jekoovd hodde, watt dozo vührde, da töt Projramm äjestalld wood. Dorophen vorlajernde Luken RTN no dr Hasuptsetz ä Chattanooga, Tennessee. All di Deeler, di zo Equity jehoote, leed Luken valle. Dozo jehood och KUBX. RTN kutt bes zm Joohr 2009 op KUSG wiir ä Utah jehood wäde. Do wäßelnde dat ävver zo This TV. Hü z dachs weeß mo noch net, wat KUBX vöör d näkßde Zitt pland.
Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011
miniatur|left|200px|Ö Vluchzeuch wi dat, watt en dä Onvall vorweggeld woch Zo önö Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011 koom öt am 16. September 2011. Winnichstens 3 Lüüh vorloore hön Lääve un övver 50 woode vorletzt.
KUBX-LP
KUBX wood am 16. Aprel 2009 a Daystar Television Network vorkoovd, wobeij dorop häjewesse wood, dat sich öt Projramm ändere kütt.
Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011
Watt paßeerd woch
Ön P-51D Mustang, ö Vluchzeuch us dr Zweide Weltkresch stürzde beij ön Vörvührung en ön Tribün met Zoschauer. Dobeij storv dä Pilot, önö 74 jöhrije Mann suwi 3 op d Tribün. Öt Renne woch vorbeij, als dr Pilot ö Nutsignal sand un kott dorop aavstürzde. Op a Video, dat spiir och op Youtube z see woch, es z erkenne, dat d Mustang met d Naas no onge, en d Menschemeng stürzd. Feuerwehrlüüh woch zwar ä kotte Zitt zr Ställ, ävver usser Lösche kutte sö net mi völl do.
KUBX-LP
Em Joohr 2011 kann mo KUBX net hüüre.
Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011
Watt paßeerd woch
Dat Vluchzeuch hod at völl hänger sich un woch beij völl Renne z see, di bes op öt Joohr 1946 zöröck jänge.
Öt Renne wood no dä Onvall aavjebloose.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Onjlöck
Sommer
Dr Sommer es nävver dr Wengkter, öt Vröschjoohr un dr Herbst enn van d viir Joohreszitte en d jömääßichde Zone van os Ääd.
Op d Nordhaalbkowel vängd dr Sommer am 21. Juni a un hüüd am 23. September op. Op d Südhaalvkowel välld en di Zitt dr Wengkter. Dojäje had d Südhaalvkowel dr Sommeraavang am 21./22. Dezember un weed am [21. Määz vang öt Vröschjjohr aavjölöößd.
D Längde van dr Nordsommer un dr Südsommer ongerscheed sisch jett. Dä op d Nordhaalvkowel es ö Ideeche länger ävver och jett melder als dä op d Südhaalvkowel. Dat had met d Ussrichtung van d Äädaaß zo d Sonn z do.
Wi di Joohreszitte zstand komme, zeechd dat Beldche:
Saachjrupp:Joohreszitt
22. Novemmber
Dä zweijenzwanzichste.
Minsche
†Mario Minniti stervd em Joohr 1640.
Vröschjoohr
Öt Vröschjoohr es enn van d Joohreszitte Vröschjoohr, Sommer, Herbst un Wengkter, di mo en d jömääßichde Zone van os Ääd vängd.
Op d Nordhaalbkowel vängd öt Vröschjoohr am 21. Määz a un hüüd am 21. Juni op. Op d Südhaalvkowel es dat angisch. Do weed dr Wengkter am 22./23. September dörch öt Vröschjjohr aavjölößd un vängd si Äng am 21. Dezember.
Wi d Positiun van d Ääd un d Richtung van d Äädaaß zo d Joohreszitte vüürd, zeechd dat Beldche:
Pro-oplöößbare Jrupp
Dä Bejreff Pro-oplöößbare Jrupp weed en önö Deel van d Mathematik, d Aljebra, jöbrud. Ön Jrupp bözeechned mo als pro-oplöößbar, wenn sö isomorph es zo dr inverse Limes van ö invers Süstem va oplößbar Jruppe:
Jätt z lääse
Boston, Nigel: The Proof of Fermat's Last Theorem, Madison, Wisconsin, USA: University of Wisconsin Press
Joohr 1259
Wat_paßßeed_e
Am 3. Määz weed aajevange, dr Altenberger Dom z bouwe. Saachjrupp:Joohr
Sonndaach
miniatur|right|Sonndaach Dä Sunndaach, Sůndaach, oddo Sonndag eß dä lëzde Daach enn_dor Woch — mansch ëijne süüd_en och allß dä nůllte. Ed_eß de ëijnzijje jarranteete Fierdaach enn_dor Woch för de allo_miißte Minsche op dor Wälldt, och wann bëij onß en dä Jääjend fö_fille dä Sampßdaach och frëij_eß.
Mer säät, dat et dä Daach woo, wo dor Härjott sich oßjeraudt hätt un de Schöönheijdt fun singe Wälldt jeneeße dääjt, di_je en dä Woch do_für jeschaffe hätt.
Bëij de aale Järmaane woo hä dä Sunn iere Daach, di och als_enne Jott aanjesinn woor.
Alefte
miniatur|Alefte Alefte (Alfter) is ene Jemeijnd am westlische Stadtrand von Bonn. Saachjrupp:Bonn
Paul Weelen
Paul Weelen is inne sjriever oes Kirchroa. e Antsaal van zieng bucher zunt oes-joave bij Uitgeverij TIC in de Limburgse Literair Lies.
Heë sjrieft al 25 joar. Heë woar hoofdredacteur va Veldeke dat óphool tse besjtoa in 2006. Heë woent in Mastrich. D'r Weëlens Päöl woeët jeboare in Calgary, Canada, mar zieng eldere woare van d'r Beusj (tusje Sjevemet en de Vink) i Kirchroa en jónge doahin tseruk in 1961. Heë jong noa 't Anthonius Doctor College en sjtoederet doanoa Hollendsje lieteratoer, ieësj i Utrecht, doanoa in Zitterd en doanoa werm in Nijmege. Noa zie aafsjtoedere jong heë ee joar noa Brazilië, wail heë ziene vrunk d'r Luiz Oliveira noa wool joa. In 1989 koame ze alletswai tseruk en vónge de oes-jeëverij TIC aa. De LiLiLi, de Limburgse Literaire Lies, tselt al mieë wie zivvenenvóftsieg bucher in versjiedene Limburgse dialekte.
Heë maachet 22 joar lank moeziek mit Weerwaas, doanoa óch nog mit Ramsj en Toepjoep. Tseer 2004 maat heë mit d'r Wiel Hamesj moeziek ónger d'r naam Oes De Ef.
Bibliografie
Wieër zunt van hem nog oes:
In 't Hollendsj:
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Schriiver
Joohr 1708
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Botanische Jaade va Mérida
Hä wood em Joohr 1991 van d Universidad de los Andres jejründ damet d Deer- un d Planzewält böwaahrd weed. Hä sold och d Forschung deene. Vöör öt normal Lüüh wood hä am 8. Dezember 2002 opjeschlooße.
D bekannde Sammlung van dr jaade ömfassd völl Bromelie, di ä mi als 600 Zoote vordroohne send. 600 enkele Planze jitt öt dovan. Öt es d jrützde Sammlung va Bromelie ä Südamerika.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Südamerika Saachjrupp:Jaade
27. Apprill
Sönß
Em Joohr 2005 vlütt dr ischde Airbus A380.
Herbst
Dr Herbst es enn van dö viir Joohreszitte, di mo en dö jömääßichde Zone van os Ääd vängd. Dr Herbst litt tösche dr Sommer un dr Wengkter.
Dr Aavang van dr Herbst op dö Nordhaalvkowel es am 23. September, si Äng had hä am 21. Dezember. Op dö Südhaalvkowel es dat angisch. Do vängd dr Herbst am 21. Määz a un hüüd am 21. Juni op.
Wi dö Positiun van dö Ääd un hör Aaß zo dö Joohreszitte vüürd, dat zeechd dat Beldche.
Saachjrupp:Joohreszitt Saachjrupp:Wikipedia Jesproche Wikipedia
15. Meij
Der fuffzeente Meij.
Maria Hemmelvahrdskerch (Mosta)
miniatur|left|Öt Rondell va Mosta D Maria Hemmelvahrdskerch, di och onger dr Naam Rondell va Mosta bekannd es, es ön Römisch Kattolische Kerch en d Stadt Mosta op Malta. Öt es dr nüngjrützde sisch sälv opräät haldende Kerchebouw op d Wält.
Dat us öt 19. Jahrhondöt stammende Joddeshuuß wood van dr us Malta stammende Architekt Giorgio Grognet de Vassé entworpe. Hebeij hod Grognet öt Pantheon va Rom vöör Oohre. Met d Konstruktiun vong hä em Mai 1833 a un hod alles 1860 vädisch. Am 15. Oktober 1871 wood d Kerch äjesähnd.
Öt Wunder va Mosta
Am 9. Aprel 1942, em Zweide Weltkresch veel ön 200 kg Bomb dörch dat Keerchedaach. Zwei angere titschde dova aav. Kenn explodiirde. 300 Mänsche, di no Kerch jo woohle, hödde bo hön Lääve vorloore. Öm dat net z vorjeiße, es önö Noobouw van d Bomb en d Kerch opjestalld woode.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Kerchejöbäude
Wochedaach
Enne Wochedaach eß enne Daach fun der Woch. De Woche hann bëij ůnß sibbe Daare. Dat eß ävver och sönß woh op der Wält dor Vall. Drömm nemmp mer och aan, dat dat med dä sibbe Dääsh ald janns amm Aanfang fun der Minschhëijdt esu jemaat woode eß, un dat sesh do nix draan jeänndot hät, wie sesh de Minsche övver de Konntinännte fodeejlt han.
Saachjrupp:Daach
Mario Minniti
Op Sizilie jeboore, trock hä em Joohr 1593 no Rom, wo hä Vrönd, Metarbeeder un Model van dr Möler Michelangelo Merisi da Caravaggio wood.
Watt Minniti bekannd made, es di Aart un Wiiß, wi övverlävverd wood, dat öt häm jejovve hod. Dodörch dat hä Model stäng, jitt öt völl Belder, die häm zeeje. Dozo jehüüre Belder wi Jong met dr Körv voll Opß un Dr Waahrsaajer.
Sing Zitt als Model hood em Joohr 1600 op, als hä – su weed aajenomme – hiirode. 1606 woch Minniti ävver en ön Schläjereij vorwäggeld, beij dr öt önö Duude joov. Dorophen weed aajenomme, dat hä sisch us dr Stöpp maade un no Sizilie reisde. Do maade hä ön Könstlerwerkstatt op. Sing Werke woode bekannd, un hä weed op Sizilie siihr jeschätzd.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Möler Saachjrupp:Model
Julia Gillard
Julia Gillard (* 29. September 1961 ä Barry, Wales, Ängland) es ön Politikerin us Australije, di d Australian Labor Party ajehüd. Am 24. Juni 2010 wood sö d ischde Premiermenesterin van dat Land.
Hör Lääve
Julias Famelisch wandernde em Joohr 1966 us Ängland no Australije us un wonnde z iisch ä Adelaide. Sö studiirde Konst un Räät. Dat holp hör Räätsvordriiner wäde z könne. Sö kräät 1987 hör ischde Stell un övvernomm em Joohr 1990 önö Deel van d Kanzlei.
1983 wood Julia Gillard, ön onvorhiirode un kengerlos läävende Vrau, öt ischde Vrommisch, dat zweide Vörsetzende van d Jewerkschaff Australian Union of Students wood. Usserdäm werkde sö an d Spetz beij d Socialist Forum met. Tösche 1996 un 1998 werkde sö em Vörstand van d damalije Oppositiun met.
Als em Joohr 2007 d Labor Party huußhuch siichde, wood Julia Vize-MP suwi Menesterin vöör öt Wärk. Dörch dr Röcktrett van hörö Chef schaffde Julia Gillard öt, Premiermenesterin va Australije z wäde.
Jätt z lääse
Gillard, Julia Saachjrupp:Pollitiker
Joohr 1574
Wat_paßßeed_ėß
Öt Beld Hans va Oche weed jemold.
Saachjrupp:Joohr
George Washington
George Washington (* 22. Februar 1732 op önö Hoff Wakefield ä Virginia; † 14. Dezember 1799 op dr Landsetz Mount Vernon) woch dr 1. Präsident van d USA.
Kengkheed
At als kleng Kengk jehood George Washington zo d Rische ä si Land. Sing Äldere koome us Ängland. George hod ävver dat Pesch, dat singe Papp at vrösch storv un hä met 11 Joohr singe Halvbrooch Lawrence als Vörmond kräät.
George had d Schüll net lang besood, vorstäng zwar jätt va Mattematik ävver vöör z stüüte woch öt net. Vöö Lüüh saate, dat sälvs als Jruuße George dr Vorstand va ö Kengk en d Jrondschüll hod. Hä vordeende si ischte Jeld als Vormeißer. Dat Wärk holp häm, dr Wäät va Land, wat hä emmer als dr jrüützde Besetz aasoh, schätze z liire.
Met 16 Joohr passeerde jät, dat Georges Lääve op dr Kopp stald. Hä liirde öt Sarah Cary Faix känne, ön Vrau uss ö noch rischer Huuß. Singe Halvbroor Lawrence hiirode enn Doohtr, öt Ann, us d Famelisch un op eemol jehood George zo di janz Rische en dr Staat. Als 1752 Lawrence storv, övvernomm George dr janze Besetz, ön Fläsch, di bo 9 km² jruuß woch.
Sarah, 19 Joohr un ö beldhöbsch Vrommisch, woch zwar vorhiirod ävver George hod mä Oohre vöör d Vrau. S braad häm all dat beij, wat hä ösu brudde, öm net als Döömes tösche d Lüüh z stooh. Konst, Jedichte un önö Hoof anger Denger liirde hä dörch Sarah.
Kresch met Frankreich un d Indianer
Dr Juvernör va Virginia Dinwiddie joov George dä Opdrach, d Franzuse, di ö paar vöör d Ängländer wichtije Positune besatze hodde, zm Aavträcke z bränge. Wi mo sisch vörstelle kann, fluppde dat net. Dinwiddie woch ävver net kniißtisch un vortraude George ön Jrupp va Soldate an, di d Franzuse beobachte solld. Öm dat vornönftich hä z kriije, leet Washington Forts, dat es ön Zood va Kasern bouwe. Dat vonge d Franzuse ävver net ösu schünn un öt joov ön Schösserei beij dr önö Offizeer van d Franzuse si Lääve vorloor. Dat woch dr Aavang van önö Kresch dä va 1754 bes 1763 duurde. George woch ävver net bang und at sproch sisch flott rond. Trotzdem hood hä beij d Soldate op un jäng als Avjeordnete en öt Parlament va Virginia.
Met öt Sally fluppde öt net mi lang, s reisde met höre Mann no Ängland, un su entscheed hä sisch am 6. Januar 1759 si Ja-Wood öt Martha Dandridge Custis, enn van d rischste Vraue us Virginia z jävve. Eeje Kenger hodde di zwei net ävver hä nomm 2 Kenger van öt Martha us ischte Ehe a. "Dr Düüvel schiißt ni op önö kleene Hoof". Su och beij George. Hä ärvde noch mi un wood enne van d rischste Lüüh va Virginia.
Em Joohr 1774 jäng hä als Avjeordnete va Virginia zo dr Kontinentalkonjress.
Am 15. Juni 1775 wood George zm Kommandeur van d Kontinental-Armee en dr Onavhängichkeetskresch. George woch kenne Veldhäär wi Napoleon ävver vorstäng öt, ön Armee z orjaniseere.
6. Sepptämmber
Der säkßte Sepptämmber.
Websigge
0906
George Washington
Kresch met Frankreich un d Indianer
Sing Armee schaffde öt, d Ängländer us Boston vott z jaare. 1776 kräät hä s ävver drövver un vorloor d Schlacht va Long Island. Als hä sisch noch met d Ängländer kloppde, hod sisch Benedict Arnold met d Franzuse jeklöppd un jewonne. Di ärkannde Amerika als onavhängige Staat a. Us dä Jrond kut hä sisch met d Franzuse zsammedo un beede schaffde öt, d Ängländer en drövver z jävve, su dat och Ängland Amerikas Onavhängichkeed akzepteere mood.
Men (Jott)
miniatur|left|Dr Mondjott Men Men es ön Jottheed, dö vöör allem em Weste va Anatolie aajebeehnd wood. Öt Jlööve a Men jeehd zöröck op öt 4. Joohrduzend vöör Christi Jeburt.
Joohr 1728
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Men (Jott)
Meeßd weed Men met önö Halvmond dojestalld, di wi Hööre op sing Schoore aabraad send. Hä es, su wood jejlood, dr Häär övver d Monde. Aav un zo weed hä zösamme met Bulle un Löwe dojestalld.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Religiun
George Washington
Vorfassungskonvänt
Washingtons Lääve ändernde sisch op enne Schlaach. Uss dat reuisch Lääve op öt Land wood dat Jetümmel van ön Jesellschaft, di em Opbroch woch. Träffe, Konjresse, Empfäng, all dat watt hä un sing Vrau ejentlich janet ha woohle. Ävver op sing reuije Art un Wiiß vorstäng hä öt, önö Staat op d richtije Art z vüüre.
Singe Duud
Ängs 1799 wood George Washington krank. Hi denke d Lüüh, da töt dr Keehlkopp woch, dä sisch entzünd hod. Op jädde Vall storv George am 14. Dezember 1799 an di Krankheed op singe Hoff ä Mount Vernon.
Websiij
Washington, George Saachjrupp:Präsident (USA)
Saint-Nazaire
[[Beld:Blason ville fr Saint-Nazaire (Loire-Atlantique).svg|miniatur|150px|right|Öt Wappe van Saint-Nazaire ]] Saint-Nazaire es ön Haafestadt ä Frankreich, di an d Loire litt.
Em Zweide Weltkresch
D Dütsche hodde ä Saint-Nazaire em Zweide Weltkresch önö Stötzpunkd aajölaad. Dä wood van dütsche Soldate bes zm Äng vam Kresch jöhalde un däm jitt öt hüü noch.
Ärbus-Produktiun
Ä Saint-Nazaire wäde och Deele van dr Airbus A380 jöbouwd. Dobeij wäde di Deeler zm jruuße Deel met öt Scheff aajölävverd. Zosätzlich weed he och an dr Airbus A318, Airbus A321, Airbus A330 un Airbus A340 jöwerkd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stadt en Frankreich
Sjevemet
Sjevemet (Holsj: Chevremont) is e vruier Dörp, noe e vieëdel, i jen jemingde Kirchroa i Zuud-Limburg. D'r naam zou kómme van 't Latiense cavatum montem, dat betseesjent "berg mit sjtiel hellinge die (hei) aafdale nao enne haole weeg of grach". Op Sjevemet ligke ca. 1.000 hoezer.
Saachjrupp:Dorp en Holland Saachjrupp:Kirchroa
1. Meij
Der eezte Meij.
Sara Nuru
miniatur|200px|left|Sara Nuru em Joohr 2009 Sara Nuru (* 19. Aujust 1989 ä Erding) es ö Model un Mannekön. Beij d Show Germany’s Next Topmodel em Vröschjoohr 2009 hod sö jöwonne.
5. Novemmber
Dä fönnefte Novemmber.
Sara Nuru
Hör Äldere, beede us Äthiopie, wonnde met hör iisch ä Erding, dann ä Münche. Als Sara Nuru Germanys Next Topmodell woode woch, wood sö va Opträch övverhöövd. Su werkde sö vöör Sony Ericsson un Gillette. Vöör C&A wood sö öt Jesesch vöör ön neu Modeserisch.
Sara well d ongerbroche Schüll vädisch mache un dann studiire.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model
Ruuhkowelturm
Dr Ruuhkowelturm ovverhalv van d Kerch|miniatur|left D Ruuhkowelturm, op Huchdütsch weed van dr Rotkugelturm' jesproche, woch önö Turm, dä zo d zweide Stadtmuur va Oche jehood. En di au Bösch droch öt ongerschiidliche Namme. Su hosch öt „Rothkugelsthurm“, „Ruekogelsthorne“, „Rohkogelsthurm“ oder „Schouenthorn“. Dr Turm wood em 19. Jahrhondöt aavjeresse, als an di Platsch ön Jlasfabrek jebouwd wood..
Dr Rotkugelturm stängt ösche d Stadtpooz Adalbertspooz un öt Wirichsbongardspooz un besoss mä jeringe Wäät vöör d öt Militär.
Wo dr Namm herkoom
Em 14. Jahrhondöt läävde ä Oche ön Famelisch Roytküygel, di dä Turm singe Naam jejovve ha kütt.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Jöbäude Saachjrupp:Historie Saachjrupp:Oche
Schang Jülich
miniatur|left|Dä Schang em Johr 2007 Dä Schang Jülich wor eine vun de letzte vier Edelweißpirate uß Iehrefeld, di 2010 noch am Lääve wore. Hä es am 18. Aprell 1929 in Kölle jeboore woode. Do es hä och am 19. Oktober 2011 jestorve.
Em Johr 2003 förbereidt, hät hä 2004 dat Komitee för en demmokrattische UNO unger däm Club of Budapest singe Schermhächschaff met jejröndt, un wohr dann för zwei Johr do em Beirot dobei.
Hä angjascheete sesch zosamme met em Gertrud Koch un em Schäfers Peter doför, dat de Minsche sesch bewoß blieve, wat em Nazidütschland jewääse es, et Jedëngke aan de Edelweißpirate oprääsch ze hallde. Doför han di Bööscher jeschrewwe, un diverse Vördrääsch jehallde, Akßjuhne un Veraanschtalltone jemaat. Dr Landschaffsfoband em Rhingland hät dänne dröm em Mai 2007 der Rhinglanddaler als en Ußzäjschnong jejovve.
Am 9. Septämbo 2006 kräät dä Schang dä Severins-Bürgerpreis 2006 folije för sing Angaschemang em Vringsveedel.
Hä wor dä Baas fun de klejnßte Fasteloovendsjesellschaff] en Kölle un en Eurasije, woh hä och der Prässidänt, der Litteraat, der Schatzmeister un der Kaateverkeufer eß, hä eß nämmlesch der einzije en dä Jesellschaff. Ävver die Jesellschaff schavvte_et, jedes Johr en jrooße Sezung en de Müllemer Shtadthall op de Bejn ze brenge. Doh määte dann dä Schang de Sezungslejter un sprengk och en enn, wann sejj_enne Künßler jet verspät. Ene Elverrot hätte sing Jesellschaff och, dä setz och met op de Büühn. Et woren ävver alles Poppe.
Weblink un mi
>
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Nazizick Saachjrupp:Kölle
Joohr 575
Sönß
Saachjrupp:Joohr
Tij Kools
D'r Mathijs Albertus (Tij) Kools (Deurne, 21 meëts 1937) es 'ne Nederlandse sjriever en publicist oes Veghel (Broaband). Heë is ópjewase i Deurne. Heë is bekankd jewoeëde durch versjiede publikatiejoeëne uvver feëlere va de jemingde Deurne.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Schriiver
Roda Kerkrade
Roda JC (voloes: Sjport Verainiejoeng Roda Juliana Combinaatsiejoeën Kirchroa, bij-jenaamd D'r Sjtoots và 't Zuude) is inne Hòllensj-Limburjer foesbalverain oes Kirchroa deë oeskunt in de Ieëredivies. D'r verain is ontsjtànge op d'r 27e joenie 1962 oes ing fusie và Rapid JC en Roda Sjport. Và 1973 aaf sjpilt d'r verein ònaafjebròche in de Ieëredivies. D'r jruëtste erfolg woar 't behoale va de tswaide plaatsj hinger Ajax i 1995 en 't tswai moal jewinne va d'r KNVB-Becher i 1997 en 2000.
Stadion
Vanaaf de oprichting spielde Roda JC op sportpark Kaalhei. D’r officiële naam vuur Kaalhei woar Jemeentleijk Sportpark, ‘t stadion woeët Kaalhei jeneumd umdat dizze wijk kaal woar. In ‘t stadion woar ploats vuur 20.000 toeschouwere, woavà è groet aantal stoanplaatsje. ’t Huidìje stadion va Roda JC hit Parkstad Limburg Stadion en hat ing capaciteit va 19.979 üvverdekte zitploatsje. D’r naam và d’r architect is Jan Dautzenberg. ’t Stadion woëat op déésdig 15 aujoes 200 jeöpend mit ing openingswedstrijd teëje ’t Spaanse Real Zaragoza. (2-2) D’r ietsjte spieler deè ing jool máchet woar d’r Samir Ouindi. De tribunename zunt: noord (lang zie, sponsors), oost (kotte zie, bedriever/fanatieke aahang ), Theo Pickée tribune (lang zie, families) en west (kotte zie, fanatieke aahang). In ’t stadion bevingt ziech ’t groetste videoscherm và de eredivisie. ’t Mit 7.68 bij 5.10 meter en ’t kosset ing kling 2 miljoen Euro.
Wieër
Roda JC hat sait joar en daach vul Afrikaansje sjpillere in d‘r trènoengsprojram. In e sjpèl in d'r sezòng 2005-2006 hauw d'r verain d'r primeur van alling mar nit-Nederlensje sjpillere òp tse sjtelle.
Extern links
Saachjrupp:Sport
Weerwaas
Weerwaas woar inne sjlajerband oes Kirchroa.
't Besjtóng ieësj oes d'r Jochem Amkreutz, d'r Wiel Hamers, d'r René Schillings, d'r Paul Weelen en d'r Tei Hanssen. Durch de joare heer maachete zie popmoeziek in 't plat (2 plate: de jrus oes Kirchroa en Kinger van 't vrugjoar) mar miesjete dat al jauw mit vasteloavendsmoeziek: Falederalde Löares-je, In de Büt, ''Wits te wat vier dunt? Vier junt en Vuur de joeks, de sjpas en 't plezeer'' heesje hön bekankde lidsjere.
Noaderhanks dónge óch mit: Luc Wiertz, Bart-Jan Bartholomeus en Luiz Oliveira. In 2003 maachete ze de letste CD: Adieë wa.
Hans von Aachen (Beld)
250 px|miniatur|left|Sälvsbeldnes va Hans va Oche Dat Beld Selbstbildnis von Hans von Aachen, op Ripuaresch Sälvsbeldnes va Hans va Oche, es ö Beld, dat dr Könstler va sisch sälvs gemold had. Öt entstäng öm öt Joohr 1574 un es ee van di vreue Belder, di Hans va Oche jömold had. Övv dat Beld ä Kölle övv ä Italie entstange es, kann net met Sescherheed jösaad wäde.
Watt beij öt Beld opvälld
Opvallend es, dat en öt Beld Kopp un Krach hell bölööd send. Dodörch entsteehd önö jruuße Ongerscheed tösche dr Hengerjrond un dä jemolde Käll. Di Aart un Wiiß, wi Hans sisch molde, paaßd zo di damols vorbreide nederländische Molerei. Dojäje vängd mo em Hängerjrond met dat Ovendruuh jätt, dat zo di Molerei paaßd, di d Könstlere ä Venedich notzde. Doher kann us dat Beld net jöschlooße wäde, övv öt en d dütsche Zitt övv en d Zitt ä Italie entstäng.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Möler
Terwinsele
Terwinsele (Nederlands: Terwinselen) weëd och wal D'r Sjtaat jeneumd en is ing vieëdel in de jemingde Kirchroa. In Terwinsele loog de sjtaatskoel Wilhelmina, de aodste en klingste van alle sjtaatskoele. Bis 1969 woar de koel de jroeëtste werkjeëver óp d'r Sjtaat.
I 1939 is in Terwinsele d'r Botaniesje Jaad Kirchroa aajelaat, jejründ op d'r Engelsje landsjapsjaat.
Extern linke
Saachjrupp:Holland
Verdens Ongerjang/Dat jöngßde Jericht
Verdens Ongerjang/Dat jöngßde Jericht, op Huchdütsch heechd dat Weltuntergang/Das jüngste Gericht, es önö Stommfilm, dä em Joohr 1916 ä Dänemark jedriihnt woode es. Hä beschriivd öt Vorhalde van d Mänsche, als önö Meteorit op d Ääd välld.
Critical Tit
250px|left|Dr Critical Tit en d Wüste va Nevada Critical Tit, op Ripuaresch wööd mo van ön Ussreichend jruuße Zahl va Bröss spräche, es ön Voranstaltung, di jeedes Joohr zösamme met dr Burning Man aavjehalde weed. Hebeij vahre als Demonstratiun Hondede Vraue ovve ohne övv nakß op Vahrräähr dörch d Wüste va Nevada un hand dobeij hörö Liiv bekläävd övv bemolt.
Wöröm jeehd öt beij dr Critical Tit?
Singe Naam had dr Critical Tit no ön Voranstaltung, di sich Critical Mass nennd un em Joohr 1962 öt ischde Mol stattvong. Domet solld met Vahrräähr protestiird wäde. Zo önö bekanndjejovve Zittpunkt troffe sich suvöll Mänsche wi möjelich met öt Vahrrad a enn Stell un vohre va do us loß. Kütt ön bestämmde Zahl va Radvahrer zösamme, su läufd op d Strooß nüüß mi vöör d Autos. ön bestämmde Zahl, d “Critical Mass” es nüdich, öm alles z blockeere.
Met dr Critical Tit welle d Vraue dorop opmerksam mache, dat sö net d sälve Rääte wi d Männer hand. Sö dörfe en d USA net Ovve ohne römloufe, jätt, dat vöör dr Mann en dat Land kenn Schwirichkeete doställd.
Verdens Ongerjang/Dat jöngßde Jericht
Övver dr Film
D Rejii vüührde August Blom. Hä werkde no öt Boch va Otto Rung un saad dr Mann hänger d Kamera Louis Larsen, watt hä zeeje sold. D Schauspeller wore Olaf Fønss, Carl Lauritzen, Ebba Thomsen, Johanne Fritz-Petersen, Thorleif Lund, Alf Blütecher un Frederik Jacobsen. Dobeij entstäng önö Schwazz-Wiss Film va 1525 Meter Längde, dä em Kino 82 Minütte duurde. Öt Jeld vöör d 35 mm-Film koom van d Nordisk Films Kompagni ä Kopenhagen.
Critical Tit
Wi dr Critical Tit aavläuft
Beij dr Critical Tit mache mä Vraue met. Sö bemole hör Bröss, su dat sö ussend wi Jänseblömcher. Angere bemole hörö Liiv met Flamme un Kreis. Weer angere send va Kopp bes Voss ä Verkensrosa övv Selver bemolt. Dodörch dat sö zo önö Hoof opträne, weed di Vraue di Secherheed jejovve, di hön em normal Lääve vähld.
Jätt z lääse
Saachjrupp:USA Saachjrupp:FKK
Mariana Bayon
Mariana Bayón (* 1991 ä Torreón, Coahuila) woch d ischde Jöwännerin van Mexicos Top Model. Dodörch had öt Mariana 100.000 US$ als Priiß kräje. Zosätzlich dorv öt beij enn van d beitzde Modelajenture vörspräche. Ön Reiß no London un San Francisco woch och noch vöör Mariana dren.
Verdens Ongerjang/Dat jöngßde Jericht
Watt dr Film zeechd
Als önö Meteorit op d Ääd zorassd, weed öt d Mänsche flott klaar, dat öt met öt Lääve bald vorbeij se weed. Onger öt Volk send ö paar Riche, di di Opreejung dozo notze, an d Börse önö Hoof Jeld z vordeene. Angere, di ärm Söck, vorsöcke sich met Jewalt dojäje z wääre, z wääre bes zm Äng van öt Lääve op dr Planet. Jezeechd weed, dat di Wält no dr Äschlach em Wasser vorsüffd.
Mariana Bayon
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model
Verdens Ongerjang/Dat jöngßde Jericht
Watt dr Film zeechd
En dr Film lädt sich siihr jott di onjewesse Situatiun van d Mänsche en d Zitt van dr Ischde Weltkresch erkenne. Angß un Onsecherheet spelle sich en dat Lääve weehr. Jeweehd weed och dorop jelaad, dat di Maschine (van dr Kresch) sich jenau wi dr Meteorit net ophalde losse.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm Saachjrupp:Dänemark
Karolína Kurková
miniatur|left|Karolína Kurková Karolína Kurková (* 28. Februar 1984 ä Děčín, Tschechoslowakei) es ö Model.
Hör Lääve
Karolína Kurková koom mä dörch Zovall zm Modele. Önö Bökannde hod hör, oohne dat sö öt woss, beij ön Ajentur aajömeld. Sö wood jönomme. Dat leev ösu jott, dat sö no kotte Zitt vöör d Ziidung Vogue werkde un at em Joohr 2001 ön Wönneck ä New York bötrock. 2001 kutt öt Volk öt ischde Mol Karolinas Beld op d vöschde Siij va Vogue see. Victorias’s Secret noohm hör onger Vordrach un sö wood zm Supermodel.
Em Joohr 2009 wood Karolina d Mamm van önö Jong.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model
Naftala
[[Beld:Naftalan City in Azerbaijan 2021.svg|300 px|thumb|Naftala ä Aserbaidschan]] Naftalan es ön Stadt ä Aserbaidschan. Sö litt em Weste van öt Land en d Nööhde van dr Klenge Kaukasus.
Konzentratiunslajer Vught
Jätt va vreuer
Öt Lajer entstäng em Joohr 1942, wobeij dat Jeld dovör vörhen Jüdde aavjenomme wood. Am 5. Januar 1943 woch öt vädisch. Öt wood en enkele Deeler opjedeeld. Su ongerscheed mo tösche öt Vrauekonzentratiunslajer, öt Jeiselelajer, öt Jüddedörchjangslajer, öt Dörchjangslajer van d Polisse, öt Schotzhafflajer suwi öt SD- un Studentelajer. 45 Usselajere jehoote zo öt Konzentratiunslajer. 31.000 Lüüh, doronger 12.000 Jüdde, wode en öt Lajer äjesperrd. Dörch Zwangsarbeed vorsoote sö, dö Mänsche kapott z kriije. Völl werkde vöör d Firma Philips, di öt ermöjelichde, dat öt Lääve van d Jevangene net janz ösu schlemm aavleev. 750 Persune storve em Lajer, deels dörch Honger, deels dörch Krankheet. Angere wode erschooße.
Naftala
Wo dr Naam herkütt
Naftalan had singe Naam van öt Jriichisch Wood naphta, dat met Öl övversatze weed. Dad düüd op dä Ölrischdom en di Jäjend va Aserbeidschan hen.
Ölbäder
Ölbäder mache Naftalan bökannd. At seijd öt 12. Jahrhondöt bade Lüüh en di Jäjend ä Öl. Mo sätt, dat öt jott vöör d Knouche un Jölänke es. Dat vüürde dozo, dat at seijd lang Zitt Mänsche no Naftalan reisde, öm Ölbäder z nämme. Sujar Marco Polo schreev at dovan. Dat Öl brud ä Naftalan net us d Ääd jöpompd z wäde. Öt kütt ä völl Platsche su us dö Ääd. Dat Öl kann ävver net jöbrud wäde, öm zö brenne, dovöör es öt z stiiv, z viskos, wi dat jönannd weed.
Konzentratiunslajer Vught
Jätt va vreuer
2 Vörväll wode bekannd, di sich em Lajer zojedraare hand. Am 6. un 7. Juni vorleete 2 Zoch öt Lajer met zösamme 1269 Kenger. Di wode all em Vornichtungslajer ä Sobibór ömjebraad.
Naftala
Ölbäder
D Wesseschaff warnd ävver vöör Ölbäder un nämmd a, dat dörch dat Öl Krebs ussjölößd weed.
Konzentratiunslajer Vught
Jätt va vreuer
Önö zweide Vörvall zeechd, met watt vöör önö Jrell d SS jäje d Jevangene vorjäng. Em Vrauelajer woch ön Vrau, di, öm öt net janz ösu schwoch z ha, aav un zo at öns jätt an d Wachpersune vorzalld. Dat koom öruss, di Vraue schnappde sich di enn un een van di Vraue schnee hör d Hoore aav. Di, di döck jätt vorroone hod, beschwerde sich, un dann wood di Vrau met di Schiir en ön Zell jestoppd. Di anger Vraue beschwerde sich un saate, dat sö all bestrovd wäde möte. Sö stöche all dohänger. Do koom dr Övvischde van öt Lajer un leed all di Vraue, öt wore 89 Vraue, en ön Zell va 5 m² stoppe. Öt paaßde ävver mä 74 do örän. Di angere 15 woode en ön zweide jestoppd. 10 Vraue us di voll Zell övverläävde dat net. Als sich dat drusse örömsproch, moot dr Övvischde singe Hott nämme, hä wood vorsatze.
Am 5. un 6. September 1944 wode d Jevangene us öt Lajer vott no Sachsenhausen jebraad. Ö paar Dach spiidr, am 8. September överjoove d Dütsche dat Lajer an öt Ruh Krütz. Vreij wood Vught ävver iisch dörch Soldate us Kanada, di am 27. Oktober 1944 äröckde.
Ron Weasley
D'r Ron zieng tswai bitste vrung op Hogwarts (Zweinstein) zunt d'r Harry Potter en 't Hermione Ganger (Hermelien Griffel). D'r Ron en d'r Harry zient ziech vuur 't ietsjt in 't ietsjte bóch, went d'r Harry perron 9 3/4 zukt; op 't Londens King's Cross Station. Ze deële ing coupé in d'r Hogwarts Express (Zweinsteinexpres). D'r Ron lit d'r Harry kennismaache mit zieng tsaame rat (Scabbers, Schurfie) en d'r Harry deëlt sjnuuts mit d'r Ron.
Konzentratiunslajer Vught
Jätt va vreuer
Am Äng vam Zweide Weltkresch wood dat Lajer als Möjelichkeet jenotzt, Lüüh z enterneere.
Ron Weasley
Waarsjauwóng: Heiónger könne details van d'r aafloop van de jesjiechte sjtoan.
Naftala
Ölbäder
Ä Naftalan woode en d leitzde Joohre völl Hotels un Kuranlare jöbouwd. Mo well us dat Öl Jeld mache.
Konzentratiunslajer Vught
Jätt z lääse
Saachjrupp:Holland
Naftala
Probleme ä Naftala
Naftalan liid onger dr Kresch en Bergkarabach. Va do us komme völl Lüüh, di vöör dr Kresch vottloufe.
Ron Weasley
Alle personages in de bucher neume 'm ¨Ron¨, mit oetzondering van 't Luna Lovegood (Loena Leeflang) dat 'm ummer ¨Ronald¨ neumt, en d'r Ron zie ex-vrundinsje, 't Lavender Brown (Belinda Broom), dat 'm ummer "Won-Won" (in de Nederlandsje uvverzetsoeng ¨Ronnieponnie¨) neumt. D'r Ron is d'r zoon van d'r Arthur en 't Molly Weasly (Wemel), en d'r broor van d'r Bill, Charlie, Percy, Fred, George en 't Ginny.
D'r Ron zienge pap, Arthur Wemel, woar bis bóch 6 't hoofd van de Afdeëling Misbroechpreventiejoeën Dreuzelvuurwerpe binne 't Ministerie van Tsauberkóns, ing lieëg functie mit inge al eëve lieëg loën. As jevolg doava mótte de Weasleys vuur d'r Ron vöal dinge tswaidehangs aasjaffe, jet dat bij d'r Ron erg jeveulig likt. I zie 6de sjoeëljoar weët d'r Arthur jepromoveerd en weët heë 't hoofd van de Afdeling vuur de Opsjpoeróng en Ibesjlaagneëmóng va Vervalsjte Verdediejóngssprüch en Beveiligte Vuurwerpe.
Naftala
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stadt en Aserbaidschan
Ron Weasley
D'r Ron hilt va Tsaubeneerssjaach en liert d'r Harry sjaache. Heë is erg bang vuur sjpinne, durchdat zienge bròoor Fred oeëts (wie d'r Ron nog kling woar) zienge teddybeer in ing jroeësse sjpin hou je-änderd. D'r Ron veult ziech jerejeld 'd'r mindere' i jezelsjaf. Heë sjteet - vuur zie jeveul - in d'r sjatte van zieng auwere breur; en is doadurch op zuk noa succes. Heë jenist d'rva um in de publiciteit tse sjton, en reageert loeter jet jaloers went angere in 't middelpunt van de belangsjtelling sjtunt, zelfs went 't um d'r Harry of 't Hermione jeet. D'r Ron zieng loyaliteit en vrunksjap tegenuvver d'r Harry en 't Hermione is evvel jans jroeës, heë jeet vuur ze durch 't vuur.
Op Hogwarts (Zweinstein) deelt d'r Ron inne sjlofzaal mit d'r Harry, Neville Longbottom (Marcel Lubbermans), Simon Filister en (Dean Thomas) Daan Thomas.
Bross
D Bross van d Vrau jöhüüd zo d Jöschlächtsdeeler. S deene dozo, dovöör z sorje dat ö kleng Kengk, önö Säuchleng, jätt z eiße kitt. Drüse en d Bross sorje dovöör, dat Melch entsteehd.
Bröss entstönd at beij d Entweggelung us öt Ei en dr Modderliiv, su dat Jonge un Mädcher Bröss hand. Dat send am Aavang ävver mä kleng Knübbelcher, di sisch beij beede komm ongerscheede. Isch en d Pubertät, dat heechd beij d Entweggelung vam Kengk zm jonge Ärwaaßene, waaße d Bröss van d jong Vraue, beij d Jonge bliive si wi so wore.
Dat beij Vraue Bröss jrüüßer un kleener send hat domet z do, dat mi övv winnijer Vett äjölaajert weed. Di Vrau ka nüüß dovöör. Ävver och anger Äflöss ändere d Form. Kitt ön Vrau höör Daach, dann kann dat at d Form van ön Bross ändere.
Vraue vorsöcke döck, d Form van d Bross z ändere, damet se mi Vreut an hön hand. Sälvs d Mode.
Saachjrupp:Körperdeel
Middelfränkesche Sprooche
Als Middelfränkesche Sprooche deet me zesammen et Ripoarisch on et Moselfränkesch bezeechne. Se wääde von de deutsche Dialekkwessenschaff als en eng verwandt Jrupp verstande. Dä wichtiste Ungescheed zweschen innen ess et Foljende: Wann irjends em Ripoarisch -rp udde -lp- vürkütt, dann hann de Moselfränkesche Dialekte do die Kläng -rf- on -lf. Zom Beispill sät me anstatt Dörp, Hölp do unge Dörf, Hölf.
Von de Dialekkwessenschaff wör dat all alles. Natüerlich jit et von Dörp ze Dörp noch mieh Ungescheed.
Sergei Michailowitsch Eisenstein
Sergei Michailowitsch Eisenstein (* 22. Januar 1898 ä Riga, Lettland; † 11. Februar 1948 ä Moskau, Russland) woch önö Regisseur us Russland.
Joohr 1656
Wat_paßßeed_ėß
Saachjrupp:Joohr
Sergei Michailowitsch Eisenstein
Si Lääve
Sergeis Papp woch önö bökannde Architekt, dä ä Riga bökannde Bouwwerke bouwe leed. Su koom öt, dat hä rische Äldere hod. 1918 jäng Eisenstein no d Ruuh Armee, woch ävver net mä Soldat, hä zeechnede och.
Spiir trock öt Eisenstein nom Theatr. Hä bouwde Bühnebelder un kräät do dö Naaß an dr Film. Eisenstein notzde sujar Filme, öm sö em Theatr ä Stöcker ä zö bouwe.
Hydrophobie
Hydrofoob is ing benaming vuur ing sjtof dee bang is vuur wasser. Saachjrupp:Schimie
Sergei Michailowitsch Eisenstein
Si Lääve
Singe ischde eeje Film entstäng em Joohr 1923 met öt Tareboch va Glukow. Bökannder wood ävver dr Film Straik us öt Joohr 1925. Eisensteins Dörchbroch koom em sälbe Joohr met dr Film Panzerkreuzer Potemkin, ävver och Oktober un Iwan dr Schreckliche, dä us zwei Deeler böstäng, hodde jruuße Äfloss op dr Film.
Eisenstein storv am 11. Februar 1948 an önö Häzzschlach ä Moskau.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Regisseur
Kirchröadsj
thumb|'t Rienlandsj sjproachlandsjaf 't Kirchröadsj plat is 't Ripuarisch dialek, dat i Kirchroa en umjeëving jekald weëd. Óch i Hertseroa, i Dütsjland, weëd 't jekald. 't Liechent vöal op 't Ucher plat. De sjprechere van 't Kirchröadsj numme hun sjproach noeëts "Ripuarisch" mar ummer "Limburgsj", plat of jeweun Kirchröadsj. Van oeërsjprung jitt 't ejentlich keen "Kirchröadsj". 't Joof vöal óngersjiede tussje de dörper, oeë de sjtad Kirchroa hüts oes besjteet. Noe zint de dialekte en die dörper evvel zoeë noa-eenanger jejruid, dat me jemekkelijerwies sjpreche kan van 't Kirchröadsj dialek.
Konsonante
Kirchroa ligk jet zuudlisch va j'n Benrather Linie. Dees issojlos markiert de jrens tussje -k en -ch. Doadurch jehoeët de sjproach tsoe 't Ripoarisch, en nit tsoe 't Limburgsj. Me zaat alzoeë "mache" en nit "make", wie me dat i Heële al doeë. Dees jrens jeet durch Limburg hin, jleisch ónger Heële en Lankjraaf. Boches, Zumpelveld en Vols ligke i Limburg, mar in 't Ripoarisch dialekroem. Óch typisch is dat 't [-t] e [-ts] weëd. Dat zeet me i wöad wie "tsiet". I Heële en anger Limburgse dialekte is 't "tied". 't Limburgsj "oet" weëd "oes" en 't [-p] weëd [-f], alzoeë: hope-hoffe. Dit versjinsel zeet me evven nit bei kótte vokale, alzoeë 't Dütsje "das" blieëf "dat". Natuërlisj is óch de oessjproach van 't [-g] jód huurbaar. Dat weëd e [-j].
Vokale
De Limburgse klank [oo] weëd óp 't Kirchröadsj [ó], verjeliesj "good" en "jód". Óch de [eu] weëd angesj: greun-jrung.
Woadsjat
't Kirchröadsj hat vöal Dütsje wöad, die 't in vöal anger Limburgse dialekte, oesjezóngerd 't Heëlesj, nit jitt.
Beisjpiele
(Hollesje sjpelling NL-D: u=è; oe=u; i=ì; uu=ü; ie=i)
Quelle
Saachjrupp:Sprooch vum Rhing
Kooche
miniatur|right|Kooche, enne [[Baumkuchen|Boumkooche opjeschnedde]]
Kooche udder Koche weed vom Bäkker us Deisch jebacke oder vom Kondittoër zesammejebaut un dekorirt, mit Sahn dropp unn_esuh. Kooche krißße em Café, do drönkese ne Kaffe doh bei.
Kooche kannze net bruche öm der Wollefjangk Niedehken vunn BAP en dä Kaanewall ze lokke.
Websigge
Saachjrupp:För ze Esse
Allegorie des Friedens, des Wohlstandes und der Künste
Öt Beld Allegorie des Friedens, des Wohlstandes und der Künste, watt op Ripoaresch met D Dostellung van dr Vreede, dr Wollstand un d Könste övversatze weed, es ö Beld van Hans va Oche us öt Joohr 1602. Öt es ä Öl jömolt.
D Jöddin van dr Vreede litt, önö Mai van önö Ölboom en d Häng, puddelnakß tösche zwei anger Vraue. Dobeij kikkd s us öt Beld öruss no dä, dä sisch dat Beld jraad akikkd. Dodörch weed mo als Akikker en dat, watt op öt Beld jözeechd weed, ä bötrocke.
Enn van di anger Vraue es d Jöräätichkeed. S hat ö Schwärd en d Häng. Di Vrau hänger d Jöddin van dr Vreede es bökleed. Hans va Oche övvermaalde önö Deel van öt Schwärd, dat s en d Häng häld, met önö Jlobus un moolde zösätzlich önö Pinsel un Värvpöddcher en d anger Hand. Dodörch maade hä di Vrau zo ön Persun, di d Wesseschaff en hör Zitt dostelle söll. D Waffe dojäje liije kapott op d Ääd öröm. S wääde net mi jöbrudd.
Di dreide Vrau, s had d Bross öruss, steed vöör dr Wollstand un paaaßd op, dat öt d Konst jott jeed.
Dat Beld solld d Situatiun zo d Zitt van Kaiser Rudolf II. dostelle, en dör öt Vreede joov, Jöräätichkeed Vörrang hod un d Wesseschaff ön jruuße Roll speld.
Saachjrupp:Beld
Straik (Film)
Straik es önö Stommfilm, dä ä Russland em Joohr 1925 entstange es. Dr Regisseur woch Sergei Eisenstein.
Woröm öt en dä Film jäng
Dä Film zeechd d Situatiun van öt werkend Volk en d Zarezitt. D Lüüh könnö vrassele un do watt sö welle, sö schaffe öt komm, am Vorhöngere vorbeij z komme. Usser Werk jitt öt nüüß en öt Lääve van önö Mänsch. Angisch hand öt mä di Rische. Dozo jöhüüd dr Chef van ö Werk. Hä deed alles, damet sisch nüüß ändere deed. Als hä d Naaß dora kitt, dat erjendjätt ä si Werk vörjeet, scheckd hä ön Informatiun an sing Vorjösätzde, di dorophen Spiune en öt Werk schecke, öm vassstelle zö könnö, watt d Mannslüüh vörhand.
Ön Zitt lang weed alles op kleen Flamm jökoud, ävver als enne Arbeeder sisch öt Lääve nemmd, weil hä jököndichd woode es, losse sisch di Arbeeder net mi zöröckhalde. Sö straike. Jözeechd weed, wi d Lüüh en di schwoch Zitt zösammehalde, ävver mo erveerd och, dat dr Chef kenne Schrett op sing Lüüh zojeed. Am Äng weed öt Militär jöroffe, öm di Straikende wärm an öt Werk zöröckzöholle.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm Saachjrupp:Rußßlandt
Nina Badrić
miniatur|left|Nina Badrić Nina Badrić (* 4. Juli 1972 ä Zagreb) es ön Popsängerin us Kroatien.
At als Kengk song Nina jäähr un troon en önö Mädchenschor op. Steil berchop jäng öt met hör, als sö beij ön Voranstaltung, di Crovizija heechd, z see woch.
1995 erscheen hör ischde Plaat, met d dreide schaffde sö öt, d eeßdvorkoovde Plaat van d Joohre 1997 un 1998 örus z jävve. Met öt Läddche „I’m so excited“ wood sö och usserhalb van hör Land bekannd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger
Daughters of Today
Dä Film Daughters of Today woch dr ischde Film, dä ä Lahore entstäng. Hä vorholp d Stadt dozo, dr Meddelponkt van d Filmindustri z wäde. Hüü z dachs weed va Lollywood jesproche. Em Joohr 1924 wood Lollywood opjebouwd, koom ävver isch 1928 zm Äsatz.
Saachjrupp:Stummfilm
Ääzezupp
Ääzezupp ess en deck Zupp udde Duerjeneen us Ääze on Erpele. Miestendeels ess och Fleesch dren, Wuesch on ande Jemöös. Ääzezupp ess e bellich Esse, wat me jood wärm hale kann on wat trotzdäm jood schmeck. Doröm wiërd se off jemat on aanjebudde, wo vill Lügg zesamme esse, zom Beispill op ene Veranstaltong, en de Kantien udde bem Miletär. Am beste schmeck se natüerlich, wann se däheem jekoch ess. Hüggzedaach fingk me Ääzezupp och fäädich jemat us de Dos. De sujenannte Ääzewuesch (Erbswurst) wor sujar em 19. Johrhondet et iëschte Fäädichjerich övvehaup.
Saachjrupp:För ze Esse
Zweide Weltkresch
Dr Zweide Weltkresch woch dr zweide jruuße Kresch em 20. Jahrhondöt, em däm all di damalije Jruußmächde vorwäggeld woore. Bes zm Joohr 2008 joov öt kenne Kresch, ä däm ösu völl Lüüh öm öt Lääve komme send. Bes 2008 wood alleen mä en dä Kresch met Atomwaffe jekämpfd. Usserdäm, watt ävver och at em Ischde Weltkresch passeerd woch, woode biolojische un chemische Waffe bönotzt.
D jenau Zaahl van d Duude us dr Zweide Weltkresch es net bkannd ävver öt weed dova ussjejange, dat tösche 55 un 60 Milliun Mensche hön Lääve voloore hand. Wä sisch jenau akkikt, wi dä Kresch aavleev, dä ställt vass, dat Kreschvorbräsche vöör völl Duude vorantwortlich woore. Völl Ziviliste twoore betroffe. Zosätzlich veel en di Zitt van dr Zweide Weltkresch dr Holocaust, watt met Konzentratiunslajer wi öt Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau vorbonge es. Dörch dr Holocaust storve onjeväär 6 Milliun Mensche.
Dä Zweide Weltkresch vong z ongescheedliche Zitte a. Em Joohr 1937 jäng di Schösserei tösche Japan un China looß. Dat woch onjeväär 2 Joohr bevöör dr Kresch ä Europa ussbroch. Am 1. September 1939 övverveel Dütschland dr Nobberstaat Pole, dr Aavang van dr Zweide Weltkresch ä Europa.
Watt zm Zweide Weltkresch ä Europa vüürde
Uss dr Ischde Weltkresch woore Staate ä Europa entstange, di angisch woore als vöör dr Kresch. Dütschland, vöör dr Kresch en van di stärke Länder, kräät s drövver un mood zaahle un aavjävve. Mo kann sisch vörstelle, dat d Dütsche dat ösu flott wi möjelisch ändere woohle. En di Zitt koome d Nationalsozialiste met Adolf Hitler op d Büühn. Hitler kutt mulle un vorzalld, watt d Lüüh hüüre woohle. Ävver d NSDAP woohl völl mi als ö paar Jrenze zörät rökke. S woohle ön neu Struktur ä Europa opbouwe.
En di Zitt veehl zosätzlich d Weltweetschaftskriiß. D bes dohen stärke Staate vorloore a Jeweet. D Staate USA, Frankreich un |Ängland schoffe ö Süstem, dat oohne Dütschland usskoom. Em Versailer Vordraach wood Dütschland vörjeschrävve, wat öt z do hod. Öt joov kenn Diskussiun tösch Partnere. Öt joov mä önö Zäddel met Opjaave, di Dütschland aav z werke hod. D Onmodd ä Dütschland woch jruuß ävver öt joov kenne Wäch us d Schlamassel. Dütschland wood alleen d Schold an dr Kresch jejovve.
En di Zitt schleefe ävver och di Lüüh ä Europa net, di di Situatiun vöör sisch notze woohle. Su koom ä Italie Mussolini a d Macht un d NSDAP notzde d Probleme va Dütschland och, öm stärkr un stärkr z wääde.
Watt d dütsche Vörstellung woch, kutt met knappe Wööd beschrävve wääde als „Danzisch un Ovver-Schlesie mösse zöröck“.
D Situatiun van d NSDAP vöör dr Zweide Weltkresch
D Ziile van d NSDAP losse sisch en ö paar Sätz opschriive:
Watt vöör d NSDAP ön jruuße Roll spelld, woch, dat s d Kontroll övver d Armee krääte. Dat woch ee van d ischde Ziile.
Su stalld Hitler an d dütsche Armee dä Opdrach, ä 4 Joohr äsätzbar z see un d dütsche Weetschaf solld och no 4 Joohr en d Laach se, önö Kresch us z halde. Am 5. November 1937 saad hä:
''Öt Ziil van d dütsche Politik es d Sescherung un dr Erhald van d dütsche Volksmass un s z Vormeehre. D dütsche Not hängd ävver van d Väälende Plaatsch aav. … D dütsche Zokonft weed doher mä dörch d väälende Plaatsch ussjelöößd. … D enzije Lösung litt dorän, neue Läävensraum z jewänne. … Dat lätt sisch ävver mä dörch Jewalt lüüse … dann bliid mä noch di Antwood op d Vroch „wann“ un „wi“. Solld dr Vüührer noch am Lääve se, dann su es öt singe Beschloss, spiidestens bes 1943/1945 d dütsche Raumvrooch z lüüse. Öm d militärpolitische Vrooch z vorbessere, moss op jädde Val löt ischde Ziil d Vorwäggelong en önö Kresch se, d Tschechei un Österreich mööte neerjeworpe wääde, öm sisch d Siije no Weste vreij z halde.''
Met di Wööd hod Hitler at dütlisch op d Vorbräche henjewesse, di hä vöör hod.
No öt Münchener Aavkomme vam September 1938 hod Hitler dr Ängländer Chamberlain jesaad, dat hä känn Anspröch op Jebiite ä Europa mi höd. Dat woch ävver jeloore, denn at em September 1939 jrevv hä Pole a.