cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alexander Petscherski
Si Lääve
Alexander studiirde Musik un Theatrwesseschaff ä Rostow am Don. Als dat fluppde, werkde hä als Leiter van öt Kulturamt, wo hä völl met Laieschauspeller zu do hod. Als d Dütsche em Zweide Weltkresch Russland övverveele, wood hä äjetrocke un steech no ön kotte Zitt zm Leutnant op. Enne Mond spiidr jeroohnde hä ä Jevangeschaff, vorsood vott z laufe, wood ävver jeschnappd. D Dütsche scheckde häm en ö Lajer no Borissow. Als d Dütsche erkannde, dat hä önö Jüdd woch, wood hä en öt Jetto va Minsk jebraad. D Deportatiun en öt Konzentratiunslajer Sobibór stäng am 23. September 1943 a, wo hä met ca. 1500 angere Jevangene aakoom.
Jeschlechtsorjan
Ussere Jeschlechtsorjane
Dr Pimel ömschössd d Harnröhre. Dr Sack litt ongerhalv van dr Pimel un ömschössd d Hode. Alles es van d Schamhoore ömjävve.
Dormaje
miniatur|right|Bleck op Dormaje met St. Michael Dormaje, op Huchdütsch Dormagen, es en Städtche zwesche Kölle un Nüss. Et jrenz ahn de Städte, Kölle, Nüss, Pullem, Rommerskirche, Langenfeld un och Düsseldörp. En Dormaje leeve ca. 63000 Lück. Et jitt 13 Veedel en Dormaje. Zöm ärbigge jonn de mieste Lück in et Bayer-Werk, hück weed et Chempark jenannt. Fröher jovv et he en kleen Brauerei (Bürger-Kölsch, Kess-Kölsch un Garde Kölsch) un en Zockerfabrik (Pfeiffer & Langen). En Dormaje weed och vill jefiert. Schötzefess un Fastelovend weed he en jedem Veedel ördentlich jefiert. Ävver jedes Veedel häld op singk Eijenaat. Su säät ma en z. B. Delve Alaaf un in Delrod Helau un en Strabörsch Bösch Bösch.
Jeschlechtsorjan
Ennere Jeschlechtsorjane
Nävver d Hode zälle och d Nävvehode zo d ennere Jeschlechtsorjane.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Körperdeel
Alexander Petscherski
Si Lääve
60 Jevangene, doronger hä, woode dörch Selektiun vöör d Jaskammer böwaart. Sö moote als Zwangsarbeeder vöör d Dütsche werke. Di angere storve noch am sälve Dach dörch Jas. Zo di Zitt hod sisch at rondjesproche, dat d Dütsche 6. Armee beij Stalinjrad opjerevve wode woch un dat Heinrich Himmler dr Bevähl erlosse hod, Sobibór zo ö Konzentratiunslajer z mache. Spure us di Zitt als Vornichtungslajer sollte vottjeschafft wäde. D Jevangene jlote, dat all Lüüh, di di Zitt meterläävd un övverläävd hand, ömjebraad wöde. Sö entscheede, dat di enzije Möjelichkeet, dörch z komme, d Flucht wöch.
D Jevangene maade önö Hoof Plän, wat mo do kütt, ävver kenne vorstäng jenoch van öt Militär, öm jätt jäje d SS un d Bewacher us d Ukraine do z könne. Do koom Petscherski jrat zo d richtije Zitt. Hä entworp ä mä 6 Wäche önö Plan, di em Lajer werkende 17 SS-Lüüh öm zö brenge, d Kommunikatiun z ongerbräche un sich jenoch Waffe z beschaffe, damet di em Lajer vassjehalde 600 Jevangene ön Möjelichkeet hand, aav z houwe.
Petscherskis Plan jäng op. 150 van di 600 Mänsche schaffde öt, en dr Bösch d Kouwele van d Jewehre z entkomme. 47 va dönö läävde am Äng vam Zweide Weltkresch noch.
Petscherski fluppde öt, sich no Russland dörchzöschlare, wo hä zösamme met Partisane jäje d Dütsche kämpfde. No ö paar Mond troff hä op russische Soldate un schloss sich dönö a. Als hä em Aujust 1944 schwoch am Bee vorletzt wode woch, scheed hä us d Armee us. Zöröck ä Rostow hiirode Petscherski ö zweide Mol. Va sing ischde Vrau hod hä sich vöör dr Kresch scheede losse. Hä noom Kontakt z anger Lajerflüchtlinge op, watt ävver z Stalins Zitt vorbone woch. Dorophen vorloor hä sing Stell als Liihrer un mood sich met Jeläjenheetswerk dörchschlare. Iisch 1953 kutt hä wärm als Musikliihrer werke.
1963 saad hä vöör Jericht jäje Dütsche em Lajer va Sobibór us. Nom Weste dorv hä net reise.
Petscherski storv em Januar 1990 ä Rostow am Don.
Jätt z lääse
Petscherski Alexander Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Övverläävende van dr Holocaus
Dippeliinchen
miniatur|left|Dippeliinchen Öt Dippeliinchen es ö Stadtdeel va Stolbersch un och ö Ortsdeel va Muusböch. Öt litt em Nordweste van dr Ort, direkt op dr Bersch. Vreuer joov öt he Berschbau, un moch hat no Jalmei jejraave. Hü send dö meetste Kulle zojeworpe woode, un öt hand sisch völl Fabrikke he neerjelosse. So vängt moch dat Industriejebiit van Muusböch he.
Met dr Berschbau vonge at dö au Römer aa, un en dö Mädde van öt 19. Jahrhondöt woch dö Kull Dippeliinchen siihr bekannt. Bo jädder us dö Jäjend vong he Werk. Ävver dat es hüü vorbei.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Traugott Simon Kölsch
De Marrk Traugott Simon Kölsch hälld_ennen Jetränke_Jruß_Hänndlor_uß Kriiwel aam ongere Rhing, der Trinkgut („Drenk_Joot“)
Dippeliinchen
Saachjrupp:Wikipedia Jesproche Wikipedia
Traugott Simon Kölsch
Dä lööht sesch fum Sünner en Kölle e Bier för die Marrək bräue. Em Kaßte op Fläsche jetrokke brängk hä dat zig nöüßtem för e Drettel winnjo onger de Lück — en singe ëije Läde, ävver nuur ußerhallef_fun Kölle. Hä hädd_och annder Kölsch_Zoote em aanjebott, ävver äävenß düürter.
Dat „Traugott Simon“s eß e reschtisch Kölsch noh de Kölsch-Konvention von 1986. Ed_eß ävver met Affseesch nit wi dat Ojinaal Sünner jemaat, och wänn_et bemm Sünner jemaat weed. Et sůll jët milldo_sinn, un_esu „flößßesh“_schmekke, wi_j_et Reisdorf, sare manshe Lück. Och bëij de Ettikätte künnd_ëijnem schwendelėsh wääde, esu_wi_di do her kumme; un mansch ëijne dëngk fəllëijsh bëij sesh: Och, do hät joh der Früh, odder dem Reisdorf singe Ettikätte_Mooler Pate jeshtannde.
Qwälle und Wëbsigge
Saachjrupp:Bier
Samtkrage
Samtkrage es en Schabäuche, dä uss einfache Korn met einem kleine Schoss "Underberg" ovvedrop besteht.
Saachjrupp:För ze Drinke
Tripper
Tripper, dä och dr Naam Gonorrhoe drätt, es ön Jeschlechtskrankheet.
Watt d Krankheet uslößd
Usjelößd weed Tripper dörch ön Bakteriezoot, di sich Gonokokke nennt. Dörch di Övverdrachbarkeet tösche Mänsche had sich Tripper op d janze Wält vorbreit. Sö kütt mä beij Mänsche vöör, kann dobeij ävver z. B. van ön kranke Mamm op hör onjebore Kengk övverdrare wäde. Tripper vängd mo net mä beij sujenannde Risikojruppe, woronger mo beispellswiiß Prostituiirde un Lengkße vorstehd. Mo vängd di Krankheet beij all di Jruppe, di öt met wäßelnde Sexualpartnere z do had. Dat kann och ön Persun se, va dör mö öt janet erwaad. Kondome vorhindere ävver öt Övverdrare van di Erreger.
Wat di Krankheet an dr Liiv maad
Beij dr Mann klääve di Bakterie van dr Tripper an dr Schlimm van d Harnröhr, beij d Vrau an dr Jebährmodderhals. Di Bakterie wäde zm Deel vam Liiv aavjevange un kapott jemaad, ävver zm Deel övverläve sö och un schade di Zelle, a dönö s kläve.
Beij dr Mann zeechd sich di Krankheet dörch ön Entzündung am Pimel. Eiter dröppd do öruss un vorursachd Ping. Beij önö kleene Deel van d Männer es di Krankheet net z erkänne, sö kann ävver doch va dönö övverdrare wäde. Tripper kann och dovör sorje, dat d Prostata ajejreffe weed un dä Mann kenn Kenger mi zeuje kann.
Beij d Vraue bövalle d Bakterie d Schlimmhutt van dr Jebärmodderhals. Eiter weed jebälld un da vorklävd dr Eileiter, watt dozo vühre kann, dat di Vrau kenn Kenger mi krije kann.
Watt sich jäje Tripper do lätt
Wä dörch Tripper krank weed, moss no dr Doktor jo, un dä ongersöckd di Persun. Dann weed ö Antibiotikum vorschrävve. Vreuer woch dat meeßd Penicillin, ävver di Bakterie, di Tripper vorursache, hand sich döck dora jewendt un us dä Jrond mösse Kombinatiune va Antibiotika ajewandt wäde. Oppaaße moss mö, dat Mann un Vrau dat Antibiotikum kriije, sonß stäche sö sich jejendseitich wärm a.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Medizin Saachjrupp:Säkß
Purity
miniatur|left|Audrey Munson en dä Film Purity (op Ripuaresch weed va Reenheet jesproche) es önö em Joohr 1916 en d Staate jedriihnde Stommfilm. Dat Boch wood va Clifford Howard jeschrävve, d Regie vührde Rae Berger un d Hauptroll wood va Audrey Marie Munson jespelld. Dä Film wood dörch sing Nacktopnahme bekannd. Purity koom am 23. Juli 1916 en öt Kino.
Woröm öt en dä Film jäng
Ö Mäddche vam Land kütt en d Stadt un werkd do als Model. Önö jonge Poet vorkikkd sich en höm, jerohnd ävver usser sisch, als hä ervehrd, dat öt nakßd poseerd. Dat ändert sich ävver, als hä ervehrd, dat sö öt Jeld us dat Werk dovöör brudd, sing Jedechte onger öt Volk z brenge.
Dr Zostand van dr Film
Bes vöör kottem wood jejlood, dat dä Film net mi erhalde blevve wor. Vöör ö paar Joohr vong mo ävver ön Kopie ä Frankreich, di bes hüü ä Ordnung jebraad weed.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm
18. Oktoober
Websigge
1018
Öcher Puttes
Dä Öcher Puttes eßß Öcher Blotwoosch med Speck, ned wi en Kölle wo mer fröher Puttes för de Blootwoosch ohne Späck jesaat hätt. Woröm hann di Ööscher dann en eijjen Noom doför? Wejl dor Ööscher säät: Lejjv Kenk hant vööl Name.
Mer eßß dä Puttes em Stomp of en jebroen Schievje än Wachelter, med Kompes of eijfach esuh. An dä jebroen Puttes säät mer ou Öcher Kaviar.
Schrievwies
De Öcher Fleijschereije schrieve et Öcher, mer säät äwwer Ööscher.
Joohr 1644
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Kärkraftwerk Fukushima-Daiichi
Dat Kärkraftwerk Fukushima-Daiichi (福島第一原子力発電所), es ee van d jrützde Kärkraftwerke, dat ä Japan stehd. Öt litt onjeväär 250 Kilometer nördlich va Tokio en d derekte Nöhde van dr Stelle Ozean. Öt Kärkraftwerk Fukushima-Daini es 12 km va do vott.
Övver d Reaktore van d Anlach
Ä Fukushima I stönd 6 Reaktore op ä Jebiit va ca. 3,5 km². Öt wood övverlaad, önö Deel van d Anlach stell z lääje. Stattdesse vorlängernde mo d Laufzitt öm zosätzliche 10 Joohr.
Em Joohr 2002 veel öt Kärkraftwerk op, als öruss koom, dat Berichte övver d Secherheet jefälschd woode wore. Alles mood neu jepröfd wäde. Am 16. Mai leef ön Reaktor wärm aa. Zosätzlich stäng en d Ziidung, dat dr Bouw va 2 zosätzliche Reaktore vorschobe woode woch. Onväll, di vörkomme wore, sollte dodörch vortuschd wäde.
Australien
Australien, op Ripuaresch weed va Australie jesproche, es ö Land, dat zm Ärddeel Australien jehüüd. Öt es öt sääßjrützde Land van os Ääd. Nävver öt Land op dr Kontinent ömfassd öt noch Tasmanie suwi d pazifische Norfolkinsel, d Kokosinsele, d Weihnachtsinsele, d Ashmore- un Cartierinsele em Indische Ozean. Zo Australie jehüd usserdäm d en d Antarktis, och onger dr Naam Südpol bekannd, liijende Macquarieinsel un Heard und McDonaldinsele. Australie sätt, dat zo si Jebiit och önö Deel van dr Südpol sälvs jehüüd.
Kärkraftwerk Fukushima-Daiichi
D Onväll no öt Ärdbebe vam 11. Määz 2011
No öt Ärdbebe va 11. Määz 2011 koom öt zo ön Serisch va Störunge. Öt vong domet a, dat d Köhlung ussveel, d Wärme net mi aavjevüührd wäde kutt un sich dodörch Druck opbouwde. Erjendwann vührde dat zo ön Explosiun, di d ussere Hüll van öt Reaktorjebäude kapott ress. Dat passeerde net mä ä enne van di Reaktore. Bo ä jedde leef d Onjlöcksserisch aav. Strahlung un radioaktive Stöpp troon us un vorseuchde d Ömwelt.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Onjlöck
Australien
Ö paar Date
Australie es 7,7 Milliun Quadratkilometer jruuß. Va Norde no Süde messd öt 3700 Kilometer, va Weste no Oste send öt 4000 Kilometer. Mi als d Hälvde van öt Land es platt un meeßd Wüste (Große Sandwüste, Gibsonwüste, Große Victoriawüste un Nullarbor-Wüste).
Öt Wäähr va Australie
Opjrond va d Jrüüde va Australie un sing Laach ongerscheed sich dat. Dr Norde had öt vöchde Klima va d Trope, dat no Süde drüer weed, jemäßichd, wi d Meteorolore saare. Südaustralie es knochedrüüh. Do vänge sich d Wüste van öt Land.
Öt Ozonlouch övver d Antarktis weed vöör Australie zo ö jruuß Problem.
Wä ä Australie läävd
Medde Juli 2006 läävde ä Australie 20,5 Milliun Mensche, wova övver 90 % europäische Orsprong had. Vreuer wood dat Land mä van d Aborigines bewonnd. Australie es enne van d Staate, di zm Kommonwelth jehüüre. Dodörch entstäng ön jruuße Aavhängichkeet zo Ängland.
Politik
Australie es ön parlamentarische Monarchie. Am 24. Juni 2010 wood Julia Gillard Premiermenesterin.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Staat
Suure Kappes
Suure Kappes  as Kappes, den jenau wie Suure Bounne unn Salzjurke durch Mileschsäurejärung haltbar jemaat weede. Se jehüren zom Suurjemööß.
Hej wääde de Kappesköpp jehobelt unn denooch dann med Salz in ennen Pott jestampf. Nach en paar Wuch ess de Järung fäddijj.
Annere Rejione
En andere Rejione wie dä Balkan unn de Türkei kaa me suure Kappes as janze Köpp ferdisch enjelaat em Lade koufe. En Korea kennt me suure Kappes as Kimchi.
Kwälle
Saachjrupp:För ze Esse
Karius un Bactus
miniatur|left|Karius un Bactus Karius and Bactus es ön us Norweje stammende Kengerjeschicht, di met Belder va Thorbjørn Egner vorseh woode es. Öt Boch wood em Joohr 1949 öt ischde Mol vorlaad un 1954 als önö 15 minütije Zeechetrickfilm va Ivo Caprino örussjebraad.
Di 2 Persune, öm di öt jeehd, send Karius, dat es dä met d schwazze un Bactus, dä met ruuh Hoore. Beede lääve en di Läuscher, die en di Zäng van der kleene Jong Jens send. Vöör beede es dat öt Schlaraffeland, besongisch dann, wenn Jens jätt Sösses esst un sich dono net d Zäng putze deed. Iisch als dr Zahnklemptner sisch Jens si Jebess vornemmt und di Läuscher zomad, jeed öt Karius un Baactus an dr Kraach. Sö wääde us d Mull va Jens vottjespold.
Di Jeschichte va Karius un Bactus weed jebrudd, öm d Kenger kloorzmache, dat sö d Zäng putze mösse.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Ennzoteere!
Koohlbüsch (Stolbersch)
miniatur|left|Dr Koohlbüsch Dr Koohlbösch, amptlich es dat dr Kohlbusch, es ö Stadtdeel va Stolbersch. Dr Naam kütt van dat Wood Koohle, denn vöör dr Koohlbüsch wooch vreuer ön jruuße Hald met Klütte. Di jitt öt ävver hüüzödach nett mi.
Dr Koohlbüsch besteht mä us ö paar Strooße un jrenz direkt an öt Stadtdeel Hamm.
Em Norde van dr Koohlbüsch läuft d Inde.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Mullefluppet
Dor Mullefluppet eßß en Oche wer dä ärsch vill mullt. Esuh en Aat Waschwiev. En dor Aachener Zeitung jitt et en Kolumm vumm Mullefluppet wo hä jädde Daach mulle doot wi hä well.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
20. Juuli
Der zvanzishßte Juuli.
29. Juuni
Der nüngunzvanzishßte Juuni.
Ußßerdämm
D Kerch viird Peter un Paul.
Oecher Penn
miniatur|left|Pinn-Zeldaat De Oecher Penn of eefach Penn sinn de Stadtzaldaate vun Oche - so wi en Kölle de Funke.
Printe
Printe sinn ene süüße Spezjalität uss Oche. Lück voh ußwääz donn se jään mit Lääwkooch verjleishe, wejl se en ähnliche Färv han unn jewisse Ähnlishkejte in dä Konsistänz. Awwä dä Jeschmack ess komplettemang angers. Printe wääde mit Sirup jesööß (Lääwkooch mit Honish), unn dä Jewöözmishung is angers, se besteht uss Anis, Kardamon, Nelke, Orangshat, Ingwa, Korijanda unn suh wigger, de jenaue Zesammesätzung is jehejm. Ußßer dä Sirop sinn kejenerlej flössije Zodote dobeij. Ma loss dä Tejsh för e paar Doch lijje, dann weed hä wie Koujummi. Ääshte Printe sinn haat ("Haatprinte"), unn man doot se jään inn dä Kaffee stippe. Äwwer et jitt och wäjshe Printe ("Wäjshprinte"), vüür allem föör Turiste op dä Wiehnochßmaakt, unn dä sinn dänn Lääwkooch, sarish, jet ähnlicher. Die jitt et dann och mit Schokkolaat, Zuckäjlasuur und Haaselnööt.
Oecher Penn
De Oecher Penn wood 1857 opjestellt (doröm weed et ou esuh alltmodisch med "oe" jeschrieve). Se hätt jrad 450 Mann unger Waffe. Et Houpkwartier eßß en deä Marschierpooetz. Dä Kommandant eßß Hauptmann Jürgen Brammertz, Jürgen va Marschierpooetz.
Printe
Dä ääßte Printe wurde vermutlish im beljishe Dinant jemaat. Äwwer de Öcher Saareschatz säät, dat en Öcher Bäckerjesell dat Rezept mit dä Hilf vom Düüvel us dä Jruft Karls des Jrooßen gekläut hätt. Dä hätt doföör de Seel von dä Jong wolle. Äwwä da lüeße Öcher Jong hätt ihm et Bläsh Printe ze esse jejewwe, unn dä jecke Düüvel hätt et Bläsh mitvershlonge. Vüür Buuchwääh hätt hä de Seel nit mäh nemme könne. Diese Sare is baseet op dä Dombouw- und dä Loußbärchsaare, wo dat Motto is: "Dä Öcher is dä Düüvel ze lüeß."
Oecher Penn
Penn hejß se ned wejl se penne doot sonden weijl fröher de ääschte Stadtzeldaate nevve dä Aarbejt kleij Pinnsche jeschnitz unn verkouf hänn för mieh Jeld ze krijje. Da hätt mer se Pinn-Zeldaate jenannt.
Printe
Websigge
Saachjrupp:För ze Esse
Oecher Penn
Weblink
Saachjrupp:Fastelovend Saachjrupp:Oche
Stiir
Met d Stiir, op Huchdütsch weed va Stirn jesproche, es dä Deel van dr Kopp jemend, dä ovverhalv van d Oohre un ongerhalv van d Hoore litt.
Beij d sujenannde Stiirronzele belde sich op d Stiir Valde, di em hühere Alder emmer mi hervöörträne. Önö besongije Muskel, dr Musculus Frontali, sorchd dovöör, dat di Bewäjung van d Stiirhut övverhaupt möjelich es.
Jätt z kikke
Saachjrupp:Körperdeel
Arthur (Iowa)
Arthur es ö Örtche em US-Bundesstaat Iowa. Öt litt em Bezirk Ida County. 245 Mänsche lääve op di 0,4 km² jruuße Fläch.
D Schnellstrooß Iowa Highway 175 jeet a Arthur vorbeij.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Iowa
Jurk
En Jurk is en jröhne, langjewachsene Stöckche Jemöhs. Ma mäht off Schlot druss, ever ma kann en Jurk ooch kleen stiwwele un in ne Dip rin stippe. Ma kann dat Jemöhs zuhuss im eijene Jewächshuus anboue, oder man jeht in dä Supermaat, oder op dä Wochemaat und koof sich do en Jurk. Koss en paa Cent, im Winter ooch mieh, weijl de Jurke dann von Spanien kumme, weijl et do wärme is wie he. En Jurk schmeck eijentlisch keijne eijene Jeschmack. Ma muss schon jet mit Jeschmack drupp donn, domit et noh jet schmeck.
Saachjrupp:Planz
Luiza Andaluz
Luiza Andaluz (* 12. Februar 1877 ä Santarém; † Aujust 1973 ä Lissabon) woch ön kattolische Nonn.
Höör Lääve
Luiza jründe em Joohr 1915 dr Orde Congregação das Servas de Nossa Senhora de Fátima. Beij hörö Duud bestänge 30 Jemeenschafte va dä Orde ä Portujal un Mosambik.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau
Mölle (Stolbersch)
miniatur|Bleck op d Möllö D Möllö es ö Stadtdeel va Stolberch un hott Ängs 2005 unjeväär 6.500 Lüüh.
Chaat
right|thumb|Ene junge Mann en singem Shtand woh hä Chaat verkäuf en Mussoorie en Indije. Doh kam mer (op Hindi) lässe „Bhel Puri“ un „Sev Puri“. En däm Plastikbüggel sen Puri för Panipuri. Dat jääle es Sev. De knackisch jebroode Pläzje sin Papdi. Dat Wiiße es Puffriiß, un de annder Saache sin opjeschnedde Öllije, Limoone, un Tomaate. Chaat (op Hindi: चाट) es jet zem Esse, e Schößßelsche, udder ene Deller voll, met lecker jewöözte Häppsche un knackijje Plätzje met enem kräftejje Jeschmack, di mer en Indije, en Pakkistahn, un och sönß en Oßß-Aasije, för jewööhnlesch laans de Shtrooße, fun Shtänd, Büüdche, un fleejende Händler kritt. Dat Woot „Chaat“ kütt vum Hindi] चाट, dat schpresch mer cāṭ, un et bedügg „schmeck joot, joot schmecke“, un vun चाटना, dat schpresch mer cāṭnā, dat bedügg „schmecke, ich schmecken jet“, un vum Prakrit चट्टेइ, dat schpresch mer caṭṭei, un bedügg „lout Esse, un met vill Spaß Esse“.
Mölle (Stolbersch)
D Möllö es dat, wat moch och Ongerstolbersch nennt, mä dat do noch ö paar Strooße dozo komme. Bekannt es d Mölle dörch d Salmstrooß, enn van d Haupteekoofsstrooße ä Stolbersch.
Chaat
Chaat jidd et en ville Zoote. Di sen all vun jebroode Deijsch jemaat, met ene Houfe annder Zohtahte för der Jeschmack. De ojinaal Chaat sen jemölsch uß kleijn jeschnibbelte Ääpelle, en Zoot jebroode Knäckebruud, Minni-Bunne un Jewööz. Andere jähn jenumme Aate enthallde Aloo Tikkis — met Öllisch un [Kurjändersche janneet un scharf Jewööze un enem Priißje Klätschkieß] — Bhel Puri, Dahi Puri, Panipuri, Dahi Vada, Papdi Chaat, un Sev Puri. Et jit divärse Jemeinsamkeijte zwesche dä Zohtahte vun dä Väsjohne woh Dahi, udder Jockert, dren es. Dat sin jeschnibbelte Öllisch, un Kurjändersche, dann Sev — dat sin janz klëjne, jedrüschte jääle Nuudelle — un Chaat Masala. Dat es en Masala, alsu en Jewöözmeschung, woh mer tüppisch Amchoor — jedrüsch jemohle Mango — Kumiin, Schwaz Salz, Kujändersche, jedrüsch un jemohle Ėngver, Sallz, Schwazze Päffer, un Kapsikum — ne ruude Peffer — dren hät.
De Zohtahte wäde zosamme jodonn un op enem kleine Däller uß Ieser säveet udder op enem Banaaneblatt, wat jedrüsch un zoh enem Kumpe jeforremp es.
De miihßte Zoote Chaat kumme uß däm Uttar Pradesh hää, un uß Gujarat, ävver mer eß se hück en janz Sööd-Aasije. Einije sin uß ongerscheidlije Kultuure zosamme jekumme, för e Beijshpell, Pav Bhaji zeije ene pochtojėėsėsche Ennfluß, se han de Forrem vun enem Brüütsche]. De Bhel Puri woodte vun enem Ußwanderer uß Gujarat äfonge, nohdämm dä noh Mumbai zohjetrocke wohr.
De Shtädt, en dänne de Lück jähn Chaat äße, doh jidd et bikannte dhabas — miir dääte Chaat-Reßtorangs saare — als e Beijshpell en Mumbai et Chowpatty Beach. De Chaat-Spezjallitääte sen ongerscheidlesch vun eine Shtadt noh de andere. Chaat uß Agra un Chaat uß Mathura sin en jan Indije berühmp. En Heiderabad em Andhra Pradesh maache en de Houpsaach Lück Chaat, di uß Bidar shtamme, un wat Wunder, met widder en janz ander Jeschmacksreeschtung.
Quelle
Saachjrupp:För ze Esse Saachjrupp:Indie
Suzanne Toase
Suzanne Toase ( * 1979 ä Lancashire, Ängland) es ön änglische Schauspellerin. Sö woch en d leitzde 3 Harry-Potter-Filme en d Roll van d Alecto Carrow z see.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Fleuth (Stolbersch)
Ön Soldatedenkmool met önö klänge Kerschhoff va Soldate us dr Ischte un Zweide Weltkresch litt op önö klenge Hövvel.
Isch 1972 koom Fleuth z’samme met Muusböch zo Stolbersch.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Ursulakapell
D St.-Ursulakapell stehd ä Jressenich beij Stolberch. Dä Brochsteebouw stammd us öt 18. Jahrhondöt. Em Zweide Weltkresch wood sö kapott jeschoße, neu opjebouwd un Fronleichnam 1954 äjeweihd. D Kapell, ön wi mo op Huchdütsch sätt, Votivkapell, entstäng us Dank dovöör, dat Jott Jressenich beij ön Övverschwemmung dörch dr Omerbach beschötzd hod. Onjewönnlich es di Art un Wiiß, wi öt Kapellsche jebouwd wood. Dä Brochstee stammd zwar us Kulle en d Nöhde un paaßd zo di Hüüser en d Nobberschaff, ävver dat dat Joddeshuß en önö jotische Stil entstäng, paßd kom zo d damalije Zitt. D St.-Ursulakapell es öm d 7 Meter lang un 3,70 Meter breed.
Makrosprooch (ISO 639-3)
En Makroshprooch es en dä Norm ISO 639-3 en Zoot Sprooch, woh etlijje einzel Shproche zosamme jenumme un med enem jemeinsamme Köözel versorresch woode sen. En dä Norm krijje Shprooche Köözelle us drei kleine Boochstabe verpaß. Dat künne einzel Shprooche udder Makrosprooche sin. En einzel Shprooch witt nit ongerdeilt, en Makroshprooch hät en Aanzahl einzel Shprooche, die se ußmaache. Dat sin jewöhnlesch verwandte Sprooche, un jelääjentlesch och Dialäkte vun dä Makroshprooch.
Mem Stand zik 2009 han se 55 esu en Makrosprooche opjeföhrt.
Ähnleje Bejreffe
En de Weßeschaff vun de Shprooche jiddet dä Bejreff Makroshprooch nit, doför ävver en Makrofamillesch vun Shprooche, un dat es jät angersch.
Mer deiht do och von Jroppe vun Shprooche kalle, för jewöhnlesch sin dat verwandte Shprooche noh dänne ier Herkunnf, udder Nohbershprooche, udder Shprooche med Ähnleschkeite of verwandt udder nit. Dä Bejreff es jrüüßer, ävver mer kann de Makroshprooche noh de ISO 639-3 als ene Shpezjaalfall vun en Jropp vun Shprooche betraachte, wammer esu well.
Öff kammer dä ISO 639-3 ier Makroshprooche en su jenannte Jropp vun Dijaläkte us der Fochschong övver Shprooche un Dijaläkte zohoodene, ävver lang nit all de Jroppe vun Dijaläkte, die de Weßeschaff känne deiht, sen als Makroshprooche en de ISO 639-3 dren.
Ene andere Bejreff us dä sozjolooersche Fochschong övver uns Shprooche heis Daachshprooch. Daachshprooche han oche ens en Ähnleschkeit met dä Makroshprooche us de ISO 639-3, och wann nit janz jenou et sällve sin künne.
Wolfram Grandezka
Wolfram Grandezka (* 17. Dezember 1969 ä Saalfeld/Saale) es önö deutscher Schauspeller.
Makrosprooch (ISO 639-3)
Wat määd en Makroshprooch us?
Domet mer einzel Shprooche en en Makroshprooch en de ISO 639-3 zosamme bränge kann, möße di en nohe Verwandschaff meddeneijn han. Ußerdämm bruch mer winnichsdens eine vun dä Punkte heh:
Dobei kumme noch Fäll, woh mer sesch beim SIL udder anderswoh övver di Frooch nit eins wohr, es et ene Knubbel Dijaläkte udder en Aanzahl einzel Shprooche? Dann küd et vör, dat en Makroshprooch druß jemaat wood. För e Beishpell, et Zapoteekesch wood eez ens als en Sammlong vun bahl sexisch einzel Shprooche opjenumme, vun dänne ene Deil jraad noch ens e dozend udder winnijer Lück schwaade udder verstonn künne, ävver en dä Bööscher övver di Shprooche en dä Jääjend wohd och emmer vun eine Shprooch Zapoteekesch jeschrevve.
Wolfram Grandezka
Als Schauspeller es hä dörch d Fernsehserich Vorboone Leevde bekannd wode, ä di hä seijd Januar 2004 als dr Ansgar von Lahnstein ön drachende Roll spelld. Va 1998 bes 2000 spelld hä en d RTL-Seefeoper Onger os, wo hä dr Doktor Roman Klingenberg woch. Zövöör kutt mo häm en d RTL-2-Seefeoper Alle zösamme – enne vöör sich en d Roll van dr Edmund Kerner seeh.
Makrosprooch (ISO 639-3)
Henwies
Saachjrupp:Sprooch
Wolfram Grandezka
Tösche 1998 un 2005 woch Grandezka met öt Fotomodell Nadja Auermann vorhiirod. Sö hand zösamme önö Jong.
Ongerstolbersch
miniatur|left|Bleck op Ongerstolbersch met d Möllö Dr Bejreff Ongerstolbersch, op Huchdütsch weed va Unterstolberg jesproche, steeht vöör d Deel van Stolbersch, dä onger dr Bastinsweiher avängt un ömfasst hauptsächlich d Mölle un önö Deel van d Rothhuussstrooß un d Stadthall.
Ongerstolbersch es kee Stadtdeel va Stolbersch sondern mä önö Sammelbejreff.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Bahkauv
Et Bahkauv ėßß en fieset Onjeheuer ußß Oche. Des Naachz jang et op Jück unn määt dän Mannslückscher di zevill jedronke hänn en Riesendrißß. Froue unn Pänz loßß_et en Roh.
Dat Bahkauv sieht ußß wi_en jrooßet Kauv mėd enem schuppijje Fäll unn Kralle wi_en Katz. Also, eijjentlisch sieht_et nėt jraad ußß wi_en Kauv, äwwer et heijß evve_suh. Wenn_t donkel ėßß trekk_et dorsch de Stadt unn sätz sisch dä besoffene Manner op de Schullder. Di mööt_et dann mit sisch traare. Wann se dann bedde donn däut et noh_mieh op de Schullder. Däsderwejje mööt ma fluuche unn dä Düüvel maache, dann ėss_et jet leishter noh Hußß ze jonn. Wann dann dat Wiiv fraare doot ''Wo bėßß do jesinn? Weijß do eijentlisch wivill Uhr et ad ėßß?, dann ka dä Mann saare, Wie, wivill Uhr? Paß op, Wiiv, isch hänn dä Bakhauv dorsch de halve Stadt jetrekk, weijß do eijentlisch wi schwär dat dat Ding ėßß?!''
Dat Bahkauv hätt en Huuß am Büschel, et wohnt in_enem Bronne. Hückzedaach jitt_et och en Dänkmaal ußß Brongse, jleisch nevve_m Kreiswährersatzamp unn däm Paarkhußß, damet de Turiste weßße wi dat Ding ußßseht watt se dann später beläßtijje doot. Da speijt_et Wasser, äwwer nit ußß_m Muul sondern ußß komische Drüüse am Schwaanz.
Saachjrupp:Oche Saachjrupp:Deer Saachjrupp:Krätzje
Hamm (Stolbersch)
Dat Stadtdeel Hamm jehüüd zo Stolbersch. Öt litt tösche d Stadtdeele Mönsterbösch un Atsch. Hamm besteht mä us a paar Strooße.
Em Weste va Hamm läuft d Inde an öt Veedel vorbei. Do litt och d Nepomicasmölle. Hü es dat ävver känn Mölle mi. Dat es ö Woohnveedel woode.
Hamm jränzt direkt an dr Koohlbüsch un öt es schwooch z saare, wo dä aavängt un Hamm ophüüd.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Boochstabezupp
Bohchschtahbezupp säht mer för en Zupp met Bohchschtahbenuhdelle dren. Esu Wöht, wi „Boochschtahbenuhdelzupp“ udder „Bohchstahvenöödelscheszupp“ bruch mer nit, och wann se och paße dähte. De Bohchschtahbezuppe sen et mihts op ene Bulljong jemaat, un söns jähn söns en klohre Zupp, domet mer de Bohchschtahve do dren och joht äkänne kann.
Websigge
Saachjrupp:För ze Esse
Han Hollander
Hartog "Han" Hollander (* 5. Oktober 1886 ä Deventer; † 9. Juli 1943 ä Sobibór) woch dr ischde Radio Sportreporter us Holland. Hä storv en d Jaßkammer van öt Vornichtungslajer Sobibór.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Holocaus Saachjrupp:Jestorve dörch dr Holocaus
Judikje Simons
Judikje Simons (20. August 1904 ä Den Haag; † 3. Määz 1943 em Vornichtungslajer Sobibór) woch Metjlett van dö holländische Olympia-Mannschaff em Joohr 1928. Sö jehood zo dö Jymnastikgrupp.
17. Dezemmber
Dä sipzeente Dezemmber.
Judikje Simons
No dr Transpochd no Sobibór wood Judikje zösamme met hörö Mann Bernard un hör vönfjöhrije Doohter Sonja suwi dr dreijöhrije Jong Leon ömjebraad.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Jestorve dörch dr Holocaus Saachjrupp:Berof (Sport)
Larissa Riquelme
Larissa Mabel Riquelme Frutos ( *22. Februar 1985 ä Paraguay) es ö Fotomodel un ön Schauspellerin, di döck em Theater ä Asunción z see es.
Hör Lääve
Larissa veel öt ischde Mol beij ö Vossballspell van d FIFA Cup 2010 op, als önö Fotojraf Belder va hör zeechde. Sö viirde jraad d Tore, di beij ö Spell tösche Paraguay un d Slowakei jevalle wore. Dobeij stoch Larissa hör Handy tösche hör Bröss. Va do a resse sich d Fotojrafe op d janze Ääd öm di Vrau, di dr Spetznaam D Vröndin van dr Worldcup vorpaaßd kräät. Opjrond van ö Vorspräche leef sö nakß dörch Asuncion.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Model
Liester
miniatur|left|Bleck op dr Plai vöör d Kersch op d Liester D Liester es kee richtisch Stadtdeel va Stolbersch ävver öt es ö Veedel dovan. Öt litt tösche Mönsterbösch un Bösbisch.
Industrie jitt öt op d Liester kenn. Do weed mä jewonnt.
D Medde stellt d Kersch do. D Pfarr heescht St. Hermann Josef
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
19. Määz
Der drüxeente Määz.
Kirshejoor
Hl. Josef - Namensdaach von Jupp ode Jüppsche
Backe
Öt Backe es dä Deel vam Jesech, dä ongerhalv van d Oohre litt. Sö wäde van d Uuhre, d Naahß un öt Kenn bejrenzd.
Vöö Lüüh denke, us d Värv van d Backe jätt övver dr Jesondheetszostand van ön Persun ussaare z könne. Su soll ön rosije Värv zeeje, dat di Persun jesond es. Wä blass es, werkd iihr krank. Vraue benötze döck Rouge, öm beij d Värv jätt no z helpe.
Saachjrupp:Körperdeel
Duvventr
miniatur|left|Bleck övver dr Duvventr Dr Duvventr, op Huchdütsch weed vam Duffenter jesproche, litt äm Norde va Stolbersch un s ö Veedel dovan. Duvventr litt tösche dr Donnerbersch un Eischwiller. Isch seijd öt Joohr 1935 jehüüd Duvventr zu Stolbersch.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Michael Jackson
Michael Joe Jackson (* 29. Aujußß 1958 ä Gary, Indiana) woch önö Sänger us d USA.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Sänger
Robert Sylvester Kelly
Robert Sylvester Kelly (* 8. Jannowaa 1967 ä Chicago, Ilinois) woch önö Sänger us d USA.
New Bremen
miniatur|left|Bleck övver dr Miamikanal no New Bremen New Bremen, op Ripuaresch weed dat Nju Breme usjesproche, es ö kleen Örtsche en dr US Bundesstaat Ohio.
25. November
Der 25. Novemmber.
Kullttur
Di usserjewönnliche Denge, di Saturnin Farandola erläävde wood em Joohr 1913 öt ischde mol jezeechd.
New Bremen
Op onjeväär 5,5 Quadratkilometere lääve knapp 3.000 Lüüh. Singe Naam hat New Bremen no d dütsche Stadt Bremen. New Breme litt an dr Miamikanal.
25. November
Politik
Aavstämmung vöör mi Autonomi va Jrönland em Joohr 2008.
New Bremen
Ä New Bremen vängd mo en ö Museum d jrützde Sammlung öm öt Vahrrad. Em Joohr 2005 maade New Bremen dörch dr jrützde Kürbiskoch va sisch mulle. Dä braad 1010 Kilo op d Wooch. Dat reichde, öm en öt Guinessboch z komme.
Saachjrupp:Ohio
25. November
† Jeshtorrve
{{*| Barbara Pierce Bush un Jenna Bush woode em Joohr 1981 jeboore. {{*| Carl Friedrich Benz wood em Joohr 1844 jeboore.
Fitschbunne
miniatur|left|Fitschbounne Unger Fitschbunne versteht me em Rhingland kleen jefitschte, längs jeschnibbelte grööne Bunn, jekoch met_ener decken Schief durchwaasenem Speck. Affjefeinert witt dat janze met Bounnekrouck un sößsuurem Appelputsch. Dohzo serviert me "neue Ääpel" (Äärdääpel), die em Juli / Aujuss zor jlichen Zick rief sen, wie die grööne Bounne.
Joohr 1615
Weetschaff
D Brouwerei Grolsch maad öt ischde Biir.
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Fitschbunne
En Norddeutschland et dat Sommerjereesch als Birre, Bounne un Speck bekannt.
Mönsterbösch
Bekannt wood Mönsterbösch dörch d Zenkhött un en d leitzte Joohre dörch öt DLRZ, öt „Dienstleistungszentrum“.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Hamilton (Ohio)
miniature|200px|right|Kaad va Ohio met öt Hamilton County ä Ruuh Hamilton County es önö Vorwaltungsbezirk van dr US-Bundesstatt Ohio. Cincinnati es d Hauptstadt van dat County.
Wo öt litt
Hamilton County litt em Südweste va Ohio un jrenzt a d Bundesstaate Kentucky un Indiana. Öm Hamilton liije d Counties Butler County, Warren County, Clermont County, Boone County (Kentucky), Kenton County (Kentucky), Campbell County (Kentucky) un Dearborn County (Indiana).
Dr Naam
Singe Naam kräät Hamilton no d Politiker Alexander Hamilton, dä em 18. Jahrhondöt jeläävd had. Hä woch dr ischde Finanzmenester van d USA.
Wä do läävd
Em Joohr 2000 wode d Lüüh äm Hamilton County jezalld. Öruss koom, dat 845.000 Mänsche do wonne. 72 % send Wisse, 23 % Schwazze, 1,6 % send Asiate.
Jätt z läse
Saachjrupp:Ohio
Linux (Bedriefsystem)
Linux, dat klengk:, um_mer säät och GNU/Linux doför. Et is en friejes Multiplattform-Miehbenutzer-Bedriefsystem, dat de Linux-Kään verwende dät, op GNU basiere dät un Unix-ähnlich sin dät. Erztmals in größerem Stil ingesatzt wood dat Linux 1992 noh de GPL-Lizenzjierung von de Linux-Kään. Dat modular opgebaute Bedriefsystem wed wigger usgebaut, von Softwareentwicklern op de ganze Welt, welche bei de verschiddenen Projekte mitmache däte. Do sin dan Ungernehmen wie och Non-Profit-Organisatione un Enzelpersonne beteiljigt, die dat dan als Hobby betreivve. Im Leeve werde dann miest sogenannte Linux-Distributione genutzt, in denne dan verschiddene Software fix un feddich parat gemacht wudde sinn. Aal von denne Distributione enthale somit quasi Linux also genau gesacht de Linux-Kään. Von denne Linux-Distributionen gibt et wirklich ärch viel, evver für de aktuelle Kernel 2.2.x, 2.4.x un 2.6.x gidet immer nur en stabille, in aktiv gepflechte und en wigger entwickelte Version – dobei wird de (stabille) 2.6.16er-Zweich noh gepflegt un et wede Patches für de vorherje Versionen parat gemat. Evver viell von de Distributoren und von de versierte Benutzer mache sich de Bedriefsystemkään mehr oder wenniger für ihre Zweck selvs parat.
Linux kanste quasi övveral gebruche, so op dinge Desktop-Rechner, op nen Servern, in en Mobiltelefon, oder nen Router, op Multimedia-Endgeräten un in enem Supercomputer. Dobei sinn die Ungerschide in de verbreitung von de enzelne Bereich at äch drastisch. So is dat Linux op dem Server-Maat ne feste Größ, wobei et op de Desktops un Notebooks (also esu Dinnge för dem de gerad sitze däst) bislang nur ein kleen   Roll spillt. Dazu kütt dat de wirtschaftliche un de geographische Lage ener Region e wichtige Roll spille dät. So wille zeerzt südamerikanische Schwelleländer de Insatz von de Linux ärch verstärke donn.
Geschicht
Janz jenou fengk mer et op dä Houpsigk övver → dem Linux sing Geschicht.
Wat is fürher passeet?
Anno 1983 hät de Richard Stallman ens e Projekt in et Lääve geroofe, und hät de ganze Rötsch GNU-Projekt genannt, för dat et dat Zill wor, en dem Unix ähnlichet Bedriefsystem für ze mache, wat sich mit dem POSIX gut vertrare sollt dät. Zwor wor at am anfang von de 90er Johr en ordentlich Rötsch vun Programme geschrieve wode, evver de wichtige Bedriefsystem-Kään, wor noch e Idötze, un koom nur langsam fürran.
Jo un dan wor da noch de Berkeley Software Distribution, de hät sich at in de 80er entwikelt, dat wor och en frije Programm, evver de bedötschte Advokate hadde sich noh in de Hoor, un wie dat wod wede sollt, kund och noch kener sage, sodat dat och kee Altanativ för e frijet Bedriefsystem wor.
Jo, un so koom et dann, dat am Beginn von de 90er Johr kee einziges frijet System do wor, wat vollstandig sinn dät, un esu för dat de Entwikler intressant hät sinn könne.
Un wat is dann passet?
Do gov et in de Stadt Helsinki dat is in Finnland, ne statze Käärl de wo Linus Torvals heiße dät, un de hät sich nu 1991 gefrocht wie dat de singge Kompjuda den esu innedrinn so funkzeniere dät, oder genauer gesacht, wie dat de singge Proßessa arbeide dät. Jo esu koom et dann, dat he angefange hät e sogenannte Terminal-Emulation für ze schrieve.
Als de dan so e Zick dran entwikele dät, do komm he dadrupp, dat dat genze op de beste Wech is e Bedriefsystem för ze wehde, un wat dät de Jung, he sazt in de Aanwender -Themengrup för et Bedriefsystem Minix e Meldung wo dat he singge Bedriefsystem ankündege dät.
De Linus hät sich dat esu gedaacht, dat dat Bedriefsystem noch im Septemba vun dem Johr op e'nem Server för denne jestallt wede sult, die sich daför interessiere däte. Un he hät sich och gedaacht, dat de ganze Pröll op de Nom Freax odder Buggix hüre sult, evver de Ari Lemmke, dat wor de Fetz wo domals de Administrato von dem FTP Server wor, dem geviel dat nitt, un esu het de dann de ganze Rötsch inne e ein Vezeichniß ze verfügung gestallt dat he Linux genannt hät.
De Linus hät gesaat dat he dat net gut finde dät, evver no koter Zick hät he et dann doch för gut befundde, he meint dat Linux doch e besser Nom för et dat wör.
Zeezt hät de Linus dat Linux wie et jazt heiße dät noch ungger eigene Lizenz erussgegevve, wobei he verbidde dat, dat mo dat Linux benutze dät för Geld domit ze verdinne. Nu wor et evver esu dat dat nit esu jot för de entwicklung von dem Linux wor, un so koom et, dat he sich gedaat hät, ma sullt de Entwickler ärch viel mi Freirüüm losse. För dat ze werwirkliche dät he mit de anderre zesamme de mit em drann arbeide däte, dat ganze dan ungger de GNU GPL stalle. Esu kunnt ma nu hingon un dat Linux mit de Projamme us dem GNU-Projekt zesamme don, un so dat ezte frieje Bedriefsystem för anzebidde. Jo su kunnt ma jetzt dat ganze viell besser modifiziere und verbreede un dat wor nun för e viel größere Zahl vun Entwikla interessant. Dat dät sich at esu gut entwikele, dat de Linus sich gedaht hät ma müßt noch e Maskotsche han, do he nun Pingoinne ärch jot ligge kunnt, wollt he och e'ne Pingoinn, un su hät he dann 1996 ne Wettbewerb ussgeschrieve, un als Sieger is dann de Tux doruss erfür gegangge (dat is de Jung do bovve räschts op de Sigg he).
Ma sollt veleicht noch sage, dat de Lück dat Linux so gut fande, dat ze ne Asteroid, de ze am 12. Oktober 1994 entdeckt hann noh dem Linux dann de Linux genannt hann.
Un warööm heißt det nun och GNU/Linux ?
För de egentliche fum Linus geschievene Kään, hät de Linux gesaat, un de Kään wood och zeezt op dem Minix eingesazt. Nohdem de Jungens 1992 dat Linux dann unger de GNU GPL erussgegieve däte, wood de Kään in dat GNU intregiert. Un dat wood nu ratz fatz zu de am mieste genutze Variannt, do et zu de Zick noch kei andere frije Kään gof de fluppe dät. So koom et dat de Lück un och de Linus dat ganze dröm un dran dan nur noch enfach Linux nenne däte. Evver de Richard Stallman, also de Begründer von dem GNU-Projekt wollt nu dat ma dat allet zesamme GNU/Linux nänne dät sollt, do jo dat GNU e wichtige Roll spielle dät, un dat sollt nit vegesse wede. Dat GNU-Projekt selfst un och dat Debian-Projekt han dat och dereckt gedonn, evver de mieste Entwickler un och andere Linux-Distributoren (dat sin de Lück de de Linux-Kään nimme un mit andere Projamme zesamme patschich paraat gemaat erussbringe) wullte dat nit un han sich och oft einfach drübber hinwegjesazt. De han gesaat, dat ze dat nit wille, weil dat jo einfacher wör dat nur Linux för ze nenne (wie pragmatisch dat müsse kölsche gewesse sinn), un usserdem wör et jo esu, dat ze in de Zwichenzick och ne ganze Rötsch an Projamme be de Kään donn de nit us dem GNU-Projekt kumme däte.
Wie süd dat hück us?
De Linus is de houpsächlich verantwordliche för de Linux Kään, un damit he och genuch Zick hätt sich daröm för zu kümmere, wed he vun de Linux Fondation bezahlt, de Fondation is gemeinnützich. Jo un de andere Entwilkla de werde oft fun ene Firma bezahlt för dat se sich mit dem Linus zesamme öm de Kään kümere däte. Luurens de Andrew Morton de dät z. B. för Google am Linux Kään arbeide, un is dobei im sogenannte Merge Window för dat sammele vun alle Änderunge zuständich, un mot die dann an de Linus wiggergevve.
Jo esu wigg de Kään, evver och noch andere Lück sinn mit de Linux beschäftigt, denn esunne Känn för sich allein genomme nötz de Aanwänder noch nit esu viell. So kütt et dat et do esu Sache gift wei de versidenne grafische Desktop's dat sinn grafische Aanwenderbovverfläche wie dat KDE oder de Gnome, de sinn daför gemaat, dat et at wirglich einfach is mit enem Rechna ümzejonn. Jo un de vielle Distibutionen, de sinn oft esu gemaat, dat et och für enem Aafänger jans einfach wör för dat kommplette System för ze installiere also op de Rechna druff för ze mache, un de ganze Rötsch för inzestalle.
Dat is at wat, evver et git noch mie, op de ganze Welt donn sich de Lück zesamme un donn och noch andere Projamme schrieve, un och ärch viel über dat Linux un alles dröm un drann för ze Dokomentiere. Un ne ganze Rötsch vun Firme don de ihre Software also de Projamme esu ömschrieve, su dat ze op dem Linux laufe däte. Un dat alles don se miestens als frieje Software mache, un dat Geld daför kut us Firme die dat sponsere däte, oder vun Stiftunge, de vun Spende un och odder vun Sponsore sich finanziere däte. Un wat och anders is als bei andere Sofware is dat sich de Lück ärch vill mie üvver dat Intranet zesamme findde däte, un och esu zesamme arbeide.
Websigge
Saachjrupp:Kompjutorëij
Chile
Chile (spanisch Chile [ˈt͡ʃile]; amplich República de Chile, dütsch Republik Chile) es ene Staat em Südwesse Südamerikas dat litt em Südkäjel. Et Land jrenz im Wesse un Süde aan der Pazifische Ozean, em Norde aan Peru (op ene Läng vun 160 Kilometer), im Nordoss aan Bolivien (861 Kilometer) un em Oss aan Argentinien (5308 Kilometer). Och zällt dozo zom Staatsjebiet die Osterinsel (Rapa Nui), die Insel Salas y Gómez un die Juan-Fernández-Inseln. Chile belähs laut UN-Bereech, unger däm Human Development Index, et hät dä eetse Stell benne Lateinamerikas.
Etymologie
Dä Name Chile singe Herkunf es nit klor jewentt. der bejohe vürschlag es, dat der name vun der Aymara Sproch stammp un et dät bedügge, wo die Welt ehr Engk litt. Och könnt et sin, dat der Name vun Chile lautmalerisch et Quidelle vun däm Vugel "Trile" es.
Jeographie
→ Haupartikel: Physische Geographie Chiles
Chile breide op däm südamerikanischen Kontinent üvver 4275 Kilometer em Nord-Süd-Richtung eröm der Anden und däm Pazifischen Ozean us ävver et is meddelwäät eckersch aproximativ 180 Kilometer breid. Die schnackste Stell im kontinentalen Chile  bedräht 90 Kilometer, die breidste Stell öm 440 Kilometer.
Metbörjer/ bevölkerung
Die aam meisten besidele Stadt vun Chile heiß Santiago, do wonnt vum Land die Hälvde der Metbörjer, et es wall 6.16 Millionen Enwonner (2015).
Saachjrupp:Staat
Atsch
miniatur|left|D Atsch D Atsch es ö Stadtdeel va Stolbersch un litt Richtung Wööschele.
Wichtisch wood d Atsch dörch d Steekoohle, di s do öm 1850 avjebout hand. Domet wooch öt ävver 1870 vorbei.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Joohr 1876
Minsche
Saachjrupp:Joohr
Joohr 1591
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Joohr 1661
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Burch Kinzwiller
D Burch Kinzwiller es ön ald Wasserburch ä Kinzwiller, önö klenge Ocht beij Eischwiller em Kreis Oche.
D Burch wood van d Famelisch va Palant jebouwd, did at Jölände met ö paar Hötte van d Ärve van d Ritter va Kinzwiller koovde. Öm 1500 bouwde s di Wasserburch, di zo d jrüützde em Kreis Oche un Düüre wood. Em 18. Jaahrhondöt wood d Burch ömjestalld, wobeij jotische un barakke Deele zsammekoome.
Töschebe had d Burch ön Zitt lang Rheinbrung jehood, di jruuße Deele aavjeresse un ömjebouwd hödde.
Seijd 1981 jehüüd d Bursch vönf Famelie, di Wonnunge doruss maade.
Z lääse
Saachjrupp:Burch
Nadja Auermann
miniatur|left|Nadja Auermann (2007) Nadja Auermann (* 19. Määz 1971 ä Berlin) es ö dütsch Fotomodell suwi ön Schauspellerin.
Hör Lääve
Sö wood no öt Abitur em Joohr 1990 beij Opnahme entdeckt. Em Oktober 1991 stäng sö vöör öt Maganzin Vogue Model un woch ee Joohr spiidr op öt Deckblatt van d amerikanische Ussjaav z see. Anger jruuße Ziidunge schlosse sich a. No Claudia Schiffer, Heidi Klum un Tatjana Patitz es sö ee van d bekanndste Fotomodels, di öt ä Dütschland jitt. Dodörch wood och öt Fernsehe op hör opmerksam.
Als Model met d längßde Bee jäng sö en öt Guiness Boch ee. Sö brengd öt op 112 cm. Dä Rekord bestehd ävver hüü net mi.
Nadja woch tösche 1998 un 2005 met Wolfram Grandezka vorhiirod. Di zwei hand önö jemeinsame Jong. Usserdäm had Nadja ön Dohter va Olaf-Björn Tietz suwi önö Doktor us Bonn.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Model
Pannekoche
miniatur|left|Pannekooche Föör Pannekoche säät mer och Eijekooche. Dat eßß jätt för ze äßße, watt mer op dor janze Welt kennt.
Dozoh verklopp me Eijer, Mäll, un Milesch zo_nem jlatte flössije Dejsch, deet en Pries Salz un Zucke dobeij, un back dat Janze joldjelev en_e_ner jefettete Pann ußß. Wenn dä Kooche ußß de Pann kütt, deet me_en met Puderzucke, Marmelaat ode söößem Sirup op dor Desch.
En Holland eßß dä Pannenkoek en Nazijonaljereesch un mer kann_et en jeder Weetschaff met divärrse Beläsch (Zucke un Zimp, Äppel, Ahornsirup) äßße.
En besondere Spezijalität senn rheijnische Appelkööjelsche. Dat es unjefähr dä jliche Dejsch wie beijm Pannekooche, nur deet me noch jätt Häff un kleijgefitschte Äppel ode ander Oppß (z. B. Kiersche, Proumme, Wollbere) een d'r Dejsch.
Saachjrupp:För ze Esse
Schünnheet
Onger Schünnheet vorstehd mo önö Bejreff, dä jätt beschriivd, dat önö anjenehme Ädrock beij önö Mänsch hängerlätt. Dat kann ö schünn Beld, ön anjeneehm Värvzösammestellung övv ön schünn Persun see.
Alljemeenes övver Schünnheet
Watt Schünnheet meent, hängd döck van d Zitt aav. Ä ee Jahrhondöt es jätt schünn, watt ö Jahrhondöt spiidr net mi als schünn aajeseeh weed. Jott sitt mo dat beij Modeartikele. Su woch dr Minirock ä ee Joohr dr leitzde Schrei un ö paar Joohr dono driihnde sich kenne mi no ön Vrau en dat Kleerstöck öm. Wesseschaffte wi d Soziologie un d Ästhetik, önö Deel van d Psychologie vorsöcke Schünnheet en Aavhängichkeet van d Zitt z ongersöcke. Anger Wesseschaffte werke dönö zo.
Völl Jeneratiune hand sich at met dat Wood Schünnheet örömjeschlaare un vorsoote z beschriive, watt mo doronger vorstooh kann. Bekannde Mänsche, di sich Jedanke dozo jemaad hand, send Alexander Gottlieb Baumgarten, Gottfried Wilhelm Leibniz suwi Immanuel Kant, dä z. B. Schünnheet als Jäjestand van ön Tätichkeet van d Urdeelskrafft beschriivd.
Schünnheet un Konst
Schünnheet en d Konst es dat schünn jemaade, dat watt d Lüüh vöör schünn halde, dat watt als schünn beschrävve weed. Völl schünn Denger z. B. beij Belder ongerliije önö Wandel un wäde mä vöör schünn jemaad. Dr Wäch zm Kitsch es dann net witt.
Wä sich au Belder akikkt, dä ställd vass, dat z. b. dönn Mänsche zo bestämmde Zitte als schünn ajeseeh wode, zo anger Zitte dojäje iihr decke. Dat Beld van ön schünn Persun ongerlitt önö Wandel. Mo sprechd va wäßelnde Schünnheetsideale.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Jevööl
Funz
Onger d Funz (op Huchdütsch weed van d Vulva jesproche) vorstehd mo d Jesamtheed van d ussere Jeschlechtsorjane beij d Vrau.