cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vanessa Beecroft
Vanessa Beecroft (* 25. Aprel 1969 ä Genua) es ön Pörformanz-Könstlerin. Vanessa studiirde tösche 1983 un 1987 Architektur ä Genua. Dono, dat heechd tösche 1988 un 1993 liirde sö wi ön Büühn opjebouwd wäde moss ä Mailand. No öt Joohr 1994 vong sö a, nakße Vraue un Männer als Modele als Deele van dr Raum z fotojrafiire. Dobeij maade sö ävver d Belder net sälvs. Sö kroomde d Persune mä.
Hör Wärk kütt däm va Spencer Tunick no. Vanessa maad hör Belder ävver döck ä Räum un net wi Tunick drusse. Usserdäm vordeene di Modele va Vanessa Beecroft Jeld vöör hör Wärk.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Berof (Konst)
Katharina II.
Wi sö Zarin wood
Am 1. September 1745 hiirode Katharina hörö Mann. Watt sö sisch domet aadäng, woss di jong Vrau zo di Zitt noch net. Peter woch noch ä halv Kengk un woss met Vraulüüh janüüß aazövange. En öt Tareboch va Katharina stäng, dat hä en d Huchzittsnaad met Spellzüch jöspelld had un Katharina en ön Uniform an d Döör oppaaße mood, dat kenne örä koom. En d ischde aach Joohr had Peter net eemol met Katharina jöschloffe.
Peters Mamm Anna Petrowa waade jädde Daach dorop, dat di zwei ö Kengk häkrääte, ävver öt däng sisch nüüß. Am 1. Oktober 1754 wooch öt ösu witt. Önö Jong wood jöboore. Öt wood zwar vorzald, dat Peter janet dr Papp woch, dat Katharina ö Küddelche met Sergei Wassiljewitsch Saltykow jöhad hod, dä dr Papp woch, ävver Peter un Katharina saate, dat dä Jong Pawel Petrowitsch, dr spiidere Zar Paul I. va hönö woch. Spiir wood noch ä Mäddche jöbore, dat sö Anna nannte, dat ävver no 9 Mond us öt Lääve scheed.
Als Peters Mamm storv, wood hä dr neue Zar. Hä stald alles op dr Kopp, watt möjelich woch. Su kämpfde dö Russe jäje dö Preusse un wore kott dovör, dä Kresch zö jöwänne. Peter entscheed, dat Vreede se sold un mo di Preusse net platt mache solld. Ävver och sönß laad hä sich met alle Traditiune a. Katharina woohl hä net mä kalt stelle, hä saat hör och, dat sö en ö Kluster sold, öm do bes an öt Äng van hör Lääve zö bliive.
Katharina däng sisch met ö paar huch Jeneräle zösamme un maade sisch zo d Kaiserin. Hörö Mann wood kotterhand aavjösatze. No ön kotte Zitt em Kitsche storv hä. Am 12. September 1762 wood Katharina dö neu Zarin va Russland.
Wat sö vöör Russland däng
Katharina vorsood dovör z sorje, dat öt dö Russe besser jäng. So leed Schülle bouwe. Dank hör woode Landkaate va Russland jözeechnet un öt Volk jözalld. Sö entscheed, dat völl Bure hön Land vorlosse sollte, öm an anger Stelle neu aa zö vange. Mo brutt net z saare, dat kenne van di Bure dat woohl. Öt koom zm Pugatschow-Opstand. Dat öt Wolgadütsche jitt, litt a Katharina, di zojölosse hod, dat Dütsche an d Wolga siidele dorfe.
Jruuße Kresche jäje d Türke vorholpe hör dozo, Russland bes an öt Schwazze Meer z vorjrüüßere. Dozo jöhood och d Halvinsel Krim. Dörch d Deelung va Pole kutt sö noch ens onjöväär 1 Millium km² Land jöwänne.
Hör Küddelcher
Katharina hod jo met Peter II. net jraad dat, watt sisch ön Vrau va hörö Mann wönschd. Sö hod ävver önö Hoof Küddelcher met anger Männer. Völl dovan worö mä jott vöör enn Naaht, ävver Katharina woch ösu jäck op Sex, dat sö ni jönoch dova kräät. Övver all hör Leevschafte schreev sö en hör Tareboch.
Katharina dö Jruuße storv am 17. November 1796 an önö Schlaach. Pawel Petrowitsch, hörö Jong, wood dr spiidere Zar Paul I.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau
Kørsel med Grønlandske hunde
Watt dä Film zeechd
D 10 Minütte lange Film zeechd önö Mann, Johan Carl Joensen, dä met önö Schlett ongerwääß es, dä va Möppe jetrocke weed. Z iisch vährd hä ä Richtung van d Kamera, veehrd dann us öt Beld un kütt dann van ön anger Siij wärm en öt Beld. Dat janze spelld em Fælledparken ä Kopenhagen.
Noch jätt övver dr Film
Elfert driihnde Film met ön sälvs jebouwde Kamera. Dä Film es janz erhalde blävve.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Stummfilm
Schleverbrett
En Schleverbrett es en jröössere Truffel. Die weed met zwei Häng jepack, öm domet de Zemmerdeck zo veputze. Dat Denge bruch de Pütze open Bau. Fröher woor manch Schleverbrett zemmlich jruuss, domet se schneller wigger koome, weejen dem Akkood, den se mießtens hatte. Denne sen dann oowens de Ärme affjefalle. Dann jingense op de Eck eene schnappe.
Saachjrupp:Technik
Arnoldswiele
Arnoldswiele (amplisch Arnoldsweiler) es ene Stadtdeel on Bezirk von der Stadt Düre em Kreis Düre en Noodrhing-Wäßßfaale. Öslich vom Dörp litt dat Huus Roath, wat och noch zo Arnoldswiele jehüet. Am 31. Dezembe 2017 dähte 3.185 Mensche en Arnoldswiele lävve. Dat französische Partnerdörp von Arnoldswiele heeß Cormeilles on litt en der Normandie.
Lage
Arnoldswiele litt em Norde von Düre. Em Weste von dem Dörp litt Birkesdörp, em Norde Huchem-Stammele, Ovveziê on Elle, em Oste Muschenich on Meazenich on em Süde Düre. Nördlich verlöif die A 4 on em Nord-Osten die Bahnstreck Oche-Kölle. Janz em Osten litt och ene fröhe siehr jruße Böisch, me nennt en och Bürjewald odde die Böresch.
Geschichte
En Arnoldswiele levve ahlt siehr lang Mensche. Su es 2010 en steinzeitliche Siedlung fonge wudde. Archäöloge hant erussjefonge, dat ahlt vüe 7000 Johr Mensche zwesche Arnoldswiele on Elle levve dähte.
Dat heutije Dörp ess 922 dat iezte Mol en en Urkund erwähnt wudde. Jedoch wudd et damols noch Ginizwilre jenannt. Höckzodaach deht die Ginnizweilerstroß ahn der ietzte Name erennere. En der Urkund wudd och ahlt en Kerch jenannt. Us der Kerch is die Ahl Kerch von Arnoldswiele entstande. 1168 heiß et en en angere Urkund ävve ahlt Wilre Sancti Arnoldi on em Lauf der Johre es os Wilre Sancti Arnoldi Arnoldswiele wudde. En Arnoldswiele litt och der Mann en der ahl Keresch bejrave, der dem Dörp der Name johf. Der Mann hosch Nöll (Arnold) on widd noch höck en der Ömjejend besondersch veriehrt, denn Nöll es ene Hellije on widd och Arnold von Arnoldswiele, op Huhdütsch Arnold von Arnoldsweiler jenannt. Jestorve es hiar öm datJohr 800.
Em Zweide Weltkreech johf et och e Kriegsgefangenenlager, wo vill Löck ihe Lävve losse mosste, vor allem Russe, Pole on Franzuse. Em Februar 1945 es Arnoldswiele von der Nazziherrschaft befreit wudde, wudd dobei ävve och stärek beschädisch.
Am 1. Januar 1972 es die Jemeinde Arnoldswiele dann opjelös wudde on der Ort kom ahn die Stadt Düre.
Kerche
En Arnoldswiele jitt et zwei Kerche. Allebehtse heße St. Arnold. Die klehn Kerch widd ävve meistens Arnolduskapell jenannt on die jruße Groß St. Arnold odde enfach die (Pfarr-)Kerch.
Die Arnolduskapell es die ähltste Kerch em Kreis Düre. Dat Ongerjeschoss vom Turm wudd vermutlich em 10. odde 11. Jh. jebout on die Övverjeschosse stamme oss dem 12. Jh. Sumet es der Turm romanisch. Dat Arnoldusjraf steht och en der Kapell on es usem 15. Jh. Besondersch mäht die Kapell, dat der beröhmpte Kirchenmaler Peter Hecker der Innenraum usjemohlt hätt.
Die jruße Kerch wudd zwesche 1899 on 1902 erbaut. Der Boumeeste woar Theodor Roß us Kölle. Der Jrundsteen wudd am 8. Oktobe 1899 jelaht on jeweht hät se am 15. Juni 1902 der Weibischof Antonius Fischer von Kölle. Zwesche 1911 on 1913 es och die jruße Kerch von dem Künstler Heinrich Nüttgens us Angermund usjemohlt wudde. All die schön Jemälde sent 1959 wiss övverstreche wudde. Die Orjel es och jett besondersch. Orgelbau Johannes Klais hätt se 1915 en de Arnoldswiele Kerch opjestellt.
Enrichtunge
Em Dörp jitt et die Städtische Katholische Grundschule St. Arnold, der katholische Kengejahde St. Arnold on der Kengejahde Aktive Wichteloase von der AWO. En der Kapell es die Katholische öffentliche Böcherei ongebraht.
Quelle
Saachjrupp:Sigk jeschrivve wii mer t sprisch
Vincent van Gogh
Sing Kengheed
Vincent jäng ä Tilburg zor Schüll, broch di ävver aav. Jrönd send net övverlävverd.
Ischde Berofsjoohre
Em Sommer 1869 vong Vincent van Gogh a, en ö Konstjöschäff sing ischde Fennije zö vordeene. Singe Ohm jöhood önö Deel va dä Lade. En di Zitt liirde hä dö Konst kenne un ongerscheede, watt jo Belder un watt Schruuh es. Vincent reiste döck dörch d Wältjöschichte un koom dobeij och no London, wo hä vorsood, ö Küddelche met d Doohter va singe Huußhäär a zö vange. Dat stoss häm ävver vöör dr Kopp un Vincent kutt dä Schlaach en öt Jöneck ni vorjeiße. Sing Äldere, di hä 1874 bösood, veel dat op un sö kutte dörchsetze, dat Vincent va London no Paris vorsatze wood.
Ä Paris mullde Vincent komm met d Mänsche un hä vong a, döck en d Bibel z lääse. 1875 vorloor hä sing Ställ un vorsood drei Joohr lang, jätt neutz zö vänge. 1876 trock hä zöröck no Ängland, wo hä oohne völl Vreud werkde. 1878 vorsood hä ä Brüssel si Jlöck, packde dat ävver och net. Erjendwi schaffde Vincent öt, Helfspastur ä Borinage (d. h. em Pütt) z wäde. Hä hod Metleed met di schwoch werkende Mänsche, verschenkde sing Kleer, kekk net op sing eje Klamotte un läävde als ärme Söck tösche ärm Söckö. Sing Vorjösetze soche dat ävver net jäähr un hand häm örussjöworpe... Em Herbst 1880 emtscheed Vincent van Gogh sich, Moler z wäde.
Van Goghs ischde Joohre
Vincent vong beij sing ajöhiirode Kusin Anton Mauve ä Den Haag ö Daach övver dr Kopp. Di zeechde häm, wi mo Aquarelle mold un met Ölvärv ömjeed. Als van Gogh ö Vorhältnes met d Nutt Sien hod, dorv hä net mi länger bei sing Kusin bliive. Alle scheene Vincent kwitt wäde zö welle. Em Herbst 1883 trennde hä sisch och van Sein, un trock iisch no Drenthe, dann no Nuenen, wo övver 180 Belder entstänge.
1885 trock öt häm no Antwerpe.
Sing Zitt ä Antwerpe un Paris
Vincent läävde drei Mond ä Antwerpe. An d Konsthuchschüll helte sö häm vöör önö koomische Hellije. Hä woch ävver vruuh, erjendwi dörch zö komme. Jeldnut zwong häm, no Paris zöröck zö jo, wo hä beij singe Broohr ongerkoom.
Ä Paris liirde Vincent völl anger Moler kenne, sujar Vrönde vong hä do. Sing Aart zö mole ändernde sisch en di Zitt. Hä liirde dr Impressionismus kenne, dä met sing hell Värve dovöör sorchde, dat och di Belder va van Gogh net mi ösu düster werkde.
13. Aujußß
Der drüxeenteAujußß.
Vincent van Gogh
Sing Zitt ä Antwerpe un Paris
Van Gogh volt sisch ävver en ön Stadt net döheem. Öt woch z laut un zövöll Lüüh wore öm häm öröm. 1888 trock hä no Arles em Süde va Frankreich.
Arles
Van Gogh entscheed sisch, no Südfrankreich z trekke, wo hä hoffde dörch di völl Sonn di hell Värve z vänge, di hä vöör sing Belder sood. En di Zitt molde hä 187 Belder. Wi bo övverall väälde häm och ä Arles öt Jeld, un hä kutt kenn Modelle bözaahle. Dat zwong häm, Landschaftsbelder z mole, ävver och anger Moler woode va häm op d Lingwand vassjöhalde.
Singe Droom van ö Atelie em Süde, beij däm sisch anger Künstlere zösamme setze un zösamme mole, kutt van Gogh ä Arles ömsetze, ävver mä Paul Gauguin bösood häm do. Van Gogh un Gauguin wore ävver Querköpp un leete sisch nüüß saare. Öt joov döck Kniiß. Beij ö sunö Krach soll sisch van Gogh önö Deel va si lenke Uuhr aavjöschnedde ha. Gauguin reiste no zwei Mond wärm aav.
Dat Vincent at zo di Zitt krank woch övv krank wood, leite völl Lüüh us si Vorhalde met dat Uuhr aav. Öm net alleen bliive zö mösse, trock hä en öt Spital no Saint-Rémy-de-Provence, ö vreuer Kluster, ä däm sisch koom änä öm häm kömmernde.
Saint-Rémy
Ä Saint-Rémy molde van Gogh Belder van dr Klusterbouw, van d Jäjend öm öt Kluster un Belder us si Venster. Zweimol vorsood hä, sisch öt Lääve z nämme. Jeftije Värv woohl hä eiße.
Vincent volld sisch wi önö Jövangene un hod net dä Ädrock, dat häm dörch dat Lääve em Spital jöholpe wööd. Als Avangs 1890 sing Belder ä Paris usjöstalld woode un Aklang vonge, hä bökannd wood, entscheed hä sisch, Saint-Rémy zö vorlosse un no Auvers-sur-Oise zö träkke.
Auvers-sur-Oise
Ä Auvers, wo hä em Mai 1890 akoom, werkde van Gogh wi önö Jäck. Hä molde ä 70 Daach mi als 80 Belder un 60 Zeechnunge. Hölp dörch önö Doktor Gachet, di häm vorsproche wood, kräät hä net. Dä notzde häm ävver us un leed häm vöör sisch mole. Am 6. Juli 1890 bösood hä noch ens singe Broohr. Dä hod ävver sälvs jönoch Ärjer un Vincent reiste kott dono wärm aav. Belder, di dono ä Auvers entstänge, zeechde ön düster Jäjend. Bökannd es dat Beld va Koorvelder em Räähn.
Am 27. Juli schoss van Gogh sisch ön Kowel en dö Bross un storv zwei Daach spiidr. Wisu hä sisch ömbraad, weeß kenne.
Van Goghs Belder em Wandel va si Lääve
En di ischde Joohre, dat heechd tösche 1880 un 1885, molde Vincent van Gogh meeßd mä aav. Hä kopiirde Belder, di hä jott vong. Belder va Rembrand hodde öt häm ajödo un hä vorsood, däm sing Aart un Wiiß zö övvernämme. Hä notzde düstere Värve, meeßt Brung, Jrau un Schwazz. Öt wood net jönau jömold, Enkelheete spelte kenn Roll, watt zalld, woch dä Jösamtädrock. Dä mood vormeddelt wäde un stemme.
En sing Belder jäng öt Vincent van Gogh öm di normal Lüüh, Persune, di ärm woore, ärm wi hä. Völl zeechde Buure un dörö Lääve, dat us Werke, Werke un noch ens Werke böstäng. En di Zitt molde hä 1885 dat Beld Die Kartoffelesser, watt op Ripuaresch D Ädäppelseißer heechd. Sing Belder sollte önö Ädrock, ö Jövööhl vormeddele, meeßd woch domet d Ärmod jömend.
Ä Antwerpe un Paris ändernde sisch sing Aart z mole. Dr Impressionismus, däm öt Volk zo di Zitt jäähr soch, notzde hell Värve un vormeed schärpe jözeechnöde Jrenze. Alles vorleef, watt ävver van Goghs Aart z zeechne, wersproch. Zm Deel övvernomm hä di hellere Värve ä sing Belder, di mi un mi us kotte Lenie un Punkte böstänge.
Vörlaare vöör sing Belder vong hä jönoch en d jruuße Städt, wobeij hä och öt Ömland va Paris vassheld. Zosätzlich övvernomm hä Deele van önö us Japan stammende Stil ä sing Belder. Hezo jöhüüd, dat Denge op di Belder met dönn Lenie ömfassd wäde. Va di Zitt a vängd mo dat ä jeddes va sing Belder.
Äfloss op angere Möler
Kott no singe Duud woch Vincent van Gogh at ösu bökannd, dat jruuße Usställunge van sing Belder ä Paris, Berlin, Amsterdam un Köllö z see wore. Mi un mi Moler orienteerde sisch a häm un notzde sing Aart un Wiiß zö mole. Mo dänkd mä öns a Lüüh wi Henri Matisse, d Expressiuniste us d Jruppe va d Brücke suwi dr Blaue Reiter. Ävver sälvs önö Eduard Munch un Pablo Picasso jörondo onger singe Äfloss.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Möler
Copernicium
Copernicium es ö chemisches Element. Öt drätt dat Zeeche Cn un had d Ordnungszaahl 112. Domet jehüüd öt zo d Transactinoide. Am 10. Juni 2009 wood dat bekannd jejovve. Singe vreuere Naam Ununbium es domet hänvällich. Bes zm Juli 2010 es Copernicium öt schwödzte anerkannd Element.
Wi öt jemaad weed
Dat Element Copernicium wood am 9. Februar 1996 ä Darmstadt dörch öt Beschösse va (70Zn) met 208Pb jewonne. Watt vöör ön Reaktiun dobeij aavleef, weed he jezeechd:
Öt jitt ävver och noch anger Möjelichkeete, Copernicium her z stelle.
Watt mo övver Copernicium weeß
Öt es schwoch, jätt övver Copernicium z saare, da mo mä 2 Atome dovan jemaad had. Doruss erjoov sich ävver, dat öt sich wi Queckselver vorhäld, wobeij di 2 Atome dörch Beschoss va Plutonium met Calcium entstange send un ön Halvwertszitt va 4 Sekonde hodde.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Schimie Saachjrupp:Metall
Michele Merkin
Michele Merkin (* 25. Juni 1975 ä Santa Clara County, Kalifornien) es ö Model. Michele es och Schauspellerin un Moderatorin.
Hör Lääve
Met 15 Joohr vong Michele a, als Model zö werke. Belder vöör Ziidunge woode jömaad. Beij Wettbewerbe wood sö zo dö 100 nettzde Vraue jöwäähld.
Em Joohr 1990 spelld sö Nävverolle ä Filme. 2003 vong Michele a, em US-Fernsehe dö Lüüh zö ongerhalde.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Hollywood
Hollywood litt en d Nobberschaff va Los Angeles ä Kalifornie en d USA.
Jätt va vreuer
Di Jäjend öm Hollywood hosch vreuer Cahuenga. 1866 vorjoov Harvey J. Whitley dä Naam Hollywood. 1910 entscheede sisch di Lüü va Hollywood, dat sö zo Los Angeles jöhüüre woohle. Dat sescherde dönö Wasser un Strom zo, dänn dat woch knapp.
Anna Petrowna
Anna Petrowna (* 27. Januar 1708 ä Moskau; † 15. Mai 1728 ä Kiel) woch d Doohter va Peter dr Jruuße un d Mamm va Zar Peter II.
Hollywood
Jätt va vreuer
En dat Joohr, dat heechd 1910, koom David Wark Griffith no Hollywood, öm do önö Film zö driihne. Dat schünn Wäähr un di lang Daach wore vöör di Filmlüüh öt beitzde, watt sö venge kutte, denn öt joov noch kenn Lampe, öm ön Platsch vöör öt Filme uszölööhte. Ä Hollywood woch dat kee Problem. At 1911 koom d ischde, 1912 koome övver 10 Filmjösellschaffte, öm ä Hollywood Studios opzömaache. 1915 woode bo all Filme ä Hollywood jödriihnt.
Anna Petrowna
Anna woch d äldste Doohter va Zar Peter dr Jruuße un Katharina I. Vorhiirod woch sö met Friedrich Karl von Holstein. Als äldste Doohter höd sö Zarin wäde solle, ävver Katharina I. böstämmde dorop, dat Peter II. di Positiun bökleede sölld. Seij wood jözwonge, Russland zö vorlosse.
Hollywood
Jätt va vreuer
Nävver dö Studios entstänge jruuße Kinos, di d janze Stadt vorändernde.
Anna Petrowna
Anna hod ee Kengk. Hä wood 1762 zm Zar Peter III.
Hollywood
Watt mo jöseeh ha moss
Als Turist moss mo ens övver öt Hollywood Boulevard jöjange se. An d Vine Street litt dat va Welton Becket jöplande Capitol Records Building, dat us öt Joohr 1956 stammd. Önö Bleckvang es dat 15 m huhe un 137 m lang Hollywood-Zeeche övver d Stadt. Öt brengd 220 Tonne op d Wooch. Wä Vreud an di Stärche had, di Hollywood örussbraad had, dä moss övver der Hollywood Walk of Fame jo un kann sisch do all di bökannde Schauspeller öruss sökke, di do hörö Stär en d Stroß äjölosse hand.
Anna Petrowna
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Historie
Partei des Demokratischen Sozialismus
Saachjrupp:Politik
Marc-Antoine Berdolet
miniatur|left|Dr jemolde Bischoff Marc-Antoine Berdolet Marc-Antoine Berdolet (* 13. September 1740 ä Rougemont-le-Château; † 13. August 1809 ä Oche) woch önö kattolische Pastur un Bischoff va Oche.
Jätt va vreuer
Marc-Antoine wood als Jong van dr Liihrer George Berdolet un sing Vrau Marie Jeanne geb. Gatois ä Frankreich jeboore. Nodäm hä sing Schüll aavjeschlooße hod, woohl hä Pastur wäde un wood spiir dozo jeweihd. Sing ischde Ställ kräät hä ä Phaffans, wo hä och als Dechant wonne bleed. Hä wood ärch dörch di Ideee van d Opklärung beäflossd. Sing Vörstellung veehle ävver ösu op, dat hä van d Jakobiner beij d Französische Revolutiun vassjenomme wood. Isch als Robespierre sing Positiun opjävve mood, koom hä vreij.
No önö Entscheed van ö Nationalkonsil wood Berdolet zm Bischoff jewähld un am 15. August 1796 ä Colmar jeweihd. Hä leed sisch ä Soultz-Haut-Rhin neer, ävver opjrond van öt Konkordat woch hä em Joohr 1801 – zösamme met all di anger Bischöff – jezwonge aavzödanke.
Met Hölp va Joséphine, dö Vrau va Napoleon, wood Berdolet 1802 dr ischde Bischoff va Oche. Singe Kenntness van d dütsche Sproch holp häm dobeij. Dö Öcher kutte häm jott liihe, un öt es övverlävverd, dat hä döck dörch si Bistum reisde.
Beij ön Tuur va Koblenz us no Oche em Joohr 1808 erledd Berdolet önö Blottsturz. Öt Joohr dropp storv hä am 13. Aujust un wood op dr Öcher Ostkerchhoff bejraave.
Knooppunt Arnhem-Nijmegen
Knooppunt Arnhem-Nijmegen, affjekööz: KAN, eß der älldere Name, Stadsregio Arnhem-Nijmegen der neue, ävver de Äffköözong eß de sellve jeblevve. Wi onß der Name sääht, eß dat en Jääjend, wo de Shtädt Arnhem un Nijmejen bëij sen, un noch öm de 20 Jemëijnde dröm eröm, faßß all uß de Provinß Jelderland en de Nederläng, tiräk aan de deutsche Jränß jelääje.
De KAN eß ëijn vun de deckßte Shtädteknubbel en de Nederläng ier Randstadt. Hee lääve op 1,000 km² 736.107 Minnsche.
Di Shtädd un Jemëijnde do hann sesch zom KAN zosammejedonn, öm ier Stadt_Äntweklong, der Verkehr, un ier Weetschaff zesamme ze förrderre.
Saachjrupp:Ennzoteere!
College Rolduc
College Rolduc woar ing sjoeëlejemeensjaf i Kirchroa mit gymnasium, atheneum, havo en vmbo. De jemeensjaf tselde ónjeveer 2.400 lierlinge, versjpreid uvver versjillende locaties i Kirchroa, nemliech 't Tsentroem (Hoots en Rolduc) en Kirchroa-Wes (d'r Campus en 't Elbereveld). Vanaaf 2001 vele alle sjoeële vuur ’t voortjezats ongerwies i Kirchroa onger College Rolduc. Vruijer woare ze versjpreid uvver zieëve versjiedene sjoeële. In 2009 woeëd de sjoeël ópjeheëve en same mit 't Eijkhhagen College oet Lankjraaf ópjejange in 't Charlemagne College.
Óngerwies
College Rolduc is ing van de aodste óngerwiesinsjtellinge i Nederland. Óp Rolduc woeëd al vanaaf 't 12e joarhónged les jejoave.
Óp de locatie Elbereveld vingt me de toepassingsjerichte havo. Went me dis riechtóg volgt, kriet me e normaal havo-diploma, mer durchdat inne praktiesje komponent heij aa weëd tsouwjevogd is d’r ing nóg bessere ansjloes op ’t hoëjer beroepsongerwies.
Óch wat vmbo betruft ken me óp College Rolduc tsereët vuur alle richtinge. Zoeë legt d’r theoretisje lierwèg d’r noadruk op de theorievakke en sjpieëder eventuel anschloes óp 4 havo. In d’r jemiesjde lierwèg volgt me neëver de theorievakke óch ee praktijkvak, terwijl in de kader- en beroepsjerichte lierweëje de praktijkvakke centraal sjtunt. Durch dizze praktisje jerichtheet sjpreche vuur da och van ing vmbo-plus opleiding, die lierlinge nóg besser vuurbereid op ing mbo-opleiding aan ing van de Regionaal Opleidings-Centra (ROC’s) in de noabersjaf.
Biezongerhede
College Rolduc kenmerkt ziech durch ing lang jesjiechte in ’t óngerwies, ’t historische abdijjebouw en de klingsjaaligheed. Óch woare d’r inkele extra-curriculair activiteite op College Rolduc, zowie tswai sjoeëlkrante (Vox Rodenses en Stopwatch!), Showtime, LOIS sjilderijen en d’r Avond der Muzen (inge culturele oavend vuur en durch lierlinge). Óch woar d’r e samewerkingsverband tusje Roda JC en aasjtormend voetbaltalent op College Rolduc en hat College Rolduc e eeje sjoeëlorkest: ‘t Schoolorkest College Rolduc.
Referentie
Saachjrupp:Kirchroa
Joohr 1302
Wat_paßßeed_ėß
Euskirche weed Stadt.
Saachjrupp:Joohr
Spencer Tunick
Tunick maade 1988 singe Aavschloss an öt Emerson College em Fach Konst. 1992 vong hä a, nakße Lüüh ä New York z fotojrafiire. Sing Opnahme made häm bekannd, wat dozo vührde, dat hä seijd 1990 op d janze Wält sun Fotos made. Bes 2010 send 65 Installatiune, wi hä sing Opnahme nennd, entstange. Tunick sitt sing Belder ävver net als Aktfotos. Hä sprechd va Belder van ön Landschaff.
Watt d Modele va Tunick usszeechnet, es, dat sö kee Jeld vöör hör Werk kriije. Jedde Nackte kitt ee Beld met ön Ongerschreff va Spencer Tunick.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann
Palau
Palau es ön Republik em Stelle Ozean. Di mi als 200 Insele liije onjöväär 800 km östlich van d Filippine. Öt es enne van d jöngßde Staate, di öt op d Wält jitt.
Jätt va vreuer
Övver Dusende va Joohre hodde dö Vraue op Palau öt Saare. Dörch Vraue wood alles vorärvd un sei böstämmde och, wo öt lang jäng.
Övver d ischde Joohre va Palau weeß mo net völl. Sälv övv 1543 dä us Spanie dörch d Wält reisende Ruy López de Villalobos di Insele vonge had, es unsecher. Secher es, dat em Joohr 1783 önö Ängländer, Henry Wilson, beij önö Scheffsongerjang, op enn van di Insele a Land jäng. Hä joov d Insele och dr Naam Palau.
Em 19. Jahrhondöt resse sisch d Spanier, d Ängländer un dö Dütsche Palau onger dr Naahl. Als öt zo jäck zojäng, solld dr Papst entscheede, wäm Palau jöhüüre soll. Hä joov öt d Spanier, di angere dorfe öt ävver notze. 1898 vorloore d Spanier di Insele ävver wärm a dö Dütsche, di dat Land bes zm Äng vam Ischde Weltkresch bösooße. Japan övvernomm di Insele bes zm Äng vam Zweide Weltkresch. D UN woore dono di, di vöör Palau zoständich wore. 1994 entscheede sisch d Lüüh op Palau dovör, önö onaavhängije Staat z belde. Seijd di Zitt es Palau ön Demokrati met önö jöwäählde Präsident. Öt jitt ävver ön äng Zösammöarbeed met d USA.
Em Joohr 2009 wood övver Palau jömuld, öt hod 17 Jövangene us Guantanamo opjönomme.
Öt Staatsjöbiit
Palau weed ä 18 enkele Vorwaltungsjöbiite ongerdeeld. Öt jrüützde es Koror, ä däm 2/3 van d Lüüh lääve.
D Natur op Palau
D Natur op Palau es noch meeßd onjöstürd. Sälde weed jömäld, dat Lüüh met Dünamit Visch vange. Dr ischde Natiunalpark vöör Haivesche wood op Palau jöjründ.
Weetschaff
Öt Jeld weed op Palau dörch d Turiste un dr Veschvang vordeend, wobeij d Reffe un d jösonke Scheffe us dr Zweide Weltkresch d Deere atrekke. Schnorchele un Tauche maad he völl Vreud.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Staat Saachjrupp:Palau
Frankfurt am Main
Frankfoot weed jän FFM odo Ff/M' affjekööz, nohdämm et am Main litt.
Dä Fooßballverein vun dä Frankfochto, datt es de Eintracht Frankfurt.
Joohr 1777
Kattaßtrofe
Saachjrupp:Joohr
Model
Ö Model es önö Berof, dä dozo deend, singe Liiv zo zeeje, öm dodörch Reklame zö maache, mi zö vorkloppe övv dö Schünnheed hervörzöhävve.
Mannekön
Ö Mannekön es ön Persun, di hööre Liiv zeechd, öm z. B. Kleer z zeeje, öt Volk kloor z mache, wi di neu Saache aajötrocke ussend. Dobeij spelld öt kenn Roll, övv dat Mannekön vöör d Kamera steehd, öm dat watt öt do söll, op Belder övv op önö Laufsteech zö zeeje.
Modele en d Kunst
A sisch valle Modele en d Kunst net onger dä Böjreff Model. Sö deene net dozo, Werbung z maache övv mi zö vorkloppe. Seij send mä dozo do, öm d Kunst z deene, dä Künstler di Möjelichkeet z beene, dat zö mole, watt hä vöör si Beld, sing Idee brutt. Su es vöör d Aktmolerei ön Persun, öt Aktmodel, nüdisch, di reuisch stoh kann.
Nackt- un Erotikmodel
Nackt- un Erotikmodels koome dörch Ziidunge wi dr Playboy op, di nackte Persune zeechde, öm domet dr Leser azöträcke. Hä solld Spass an di jözeechde nackße Persune vänge, di Ziidung dodörch koofe un Werbung, di en di Ziidung vorstoche es, zosätzlich lääse.
Supermodel
Dr Naam va Modele kennd mo döck janett. Weed ö Model ävver su bökannd, dat van hem jömuld weed, dat dä Naam zo enne Böjreff weed, dann sprechd mo beij önö huhe Bökanndheetsjrad van öt Supermodel. Zo di Jrupp jehüüre Persune wi Alessandra Ambrosio, Heidi Klum un Gisele Bündchen.
Öt Äkomme
Jooh Modele wääde siihr jott bözaahld. Öt had sisch ävver jözeechd, dat en dä Berof, angisch als ä völl anger Berofe, dö Vraue besser bäzaahld wäde als dö Männer.
Watt öt Modele schwoch maad
Wä als Model, Modele en d Kunst send do usjönomme, werke well, dä moss schünn usseeh. Dat bödüüt, dat sö net deck se dörfe. Öm d beitzdmöjeliche Fijur z kriije, dönt Modele öff mi als nüüdisch. Aavnämme, aavnämme un wärm aavnämme, dat vüürd döck dozo, dat sö krank wäde, majersüchtig, wi d Wesseschaff sätt.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Berof
Joohr 1802
Sönß
Marc-Antoine Berdolet weed dr ischde Beschoff va Oche.
Saachjrupp:Joohr
Mangneet
Ene Mangnet ess_en Saach udder en Mattrijaal med enem Mangeneetfëld_öm sesch eröm. Dat Fëlld kam_mer nit sinn, un nit föhle, ävver wam_mer ene andere Mangneet erinn brängk, doh kam_mer sinn un fööhle, dat dä dofun aanjtrokke odder fottjedäut weedt. Ußerdämm äänlesch, ävver nidd_esu doll, maache dat mangnetiseerbaa Saache o Mattrijaalije, för e Bëijshpell kleij Shtöckelsche uß Iiser, di ävver nuur aanjetrokke wäde künne. Di Kraff fum Aantrekke un Affshtüßße hängk aan dä Shtärk fun dä draan bedëijleschte Mangneetfelder zosamme jenůmme.
Dä Name Mangneet kütt uss_em ahle Jriischesch, do kenne se dä μαγνήτης λίθος, ene mangnesesch Shteijn.
Mer kënne duuerhafte Mangneete, Pämanäntmangneete, di ier Kraff un ier Fëldt övver en lange Zick behallde, un mer kënne Färromangneete, di nur dann e mangneetesch Feld opboue, wann se vun enem andere Mangneet singem Fäldt dozoh aanjerääsch wäde. Zo dänne Färromangneete jehüüre de allermiihßte Metalle. Dat Bläsch en de Köhlschrangkdöör un ene Flippschaat ess_en Lejierong do druß, drömm kam_mer doh och ene Mangneet draan klääve.
En annder Zoot Mangneet sen de Elläkromangneete. Tüppesche Ußföhrunge sen uß enem opjeweckelte issoleerte Droht, woh eläktresche Shtroom dorsch jeiht. Esu lang, wi dat der Fall es, ess_esu en Schpool mangneetesch. Hööt dä Shtroom op, eß Schloß domet, un dä Mangneed_eß affjeschalldt. En_et Ennere fun enem Elläkromangneet shtish mer öff enne Kähn uß Ieser, Stohl, odder enem anndere färromangneetesche Zeusch. Dat määt dat Mangneetfälldt kräfftejer, wat fun dämm shtromdorshflosse Droht ußjëiht.
Pämanänte Mangneete määt me uß „haadem“ färromangneeteschem Mattrijaal, wat doför bikannt un jemaat eß, dat et sing Mangneetfelld övver en lange Zigk faßhäält. De „wëijshe“ fëromangneetesche Shtoffe, wi wëijsch Iise, wäde zwa fun de Mangneete aanjetrocke, ävver se dunn fö jewööhnlesch nit mangneetesch bliive, wam_mer se widder uss_em Mangneetfeld fott nemmp.
Wann och ene Mangneet et fëromangneetesche Mattrijaal allëijn doll jenooch zoh sesch trick, dat mer jewööhnlesch sare dëiht, et wöhr mangneetesch, su donn doch och alle andere Zoote Mattrijal och e klëij beßje op däm sing Mangneetfeldt reajeere. Wi, dat eß ungerscheedlish, un et jitt och doh doför Name för de Aate. Parramangneetesch Mattrijaal weed e Fizzelsche bëij dä Mangneet hen jetrocke. Allu un Sauershtoff sen, för e Bäijshpell, parramangnetesch. Diamangneetesch Zeush, wi Kooleshtoff un Wassershtoff un ene Houfe Krohm söns, deut dat Mangneetveld e janz höösch beßje fun sesch fott.
Saachjrupp:Technik
Kölsche Kraat
Enne köllsche Kraat eß en Kraat uß Kölle. Wä hädd et jedaach. Mer weed nit äwaade dörrve, dat te Kölsche jet besönndoßß sinn, su wääde en Kölle jenou esu Kraade zwesche sinn, wi en anndere Jäjende, Städt, un Jemëijnde. En Kölle hät mer ävver en joode Schangß alld allëijn do dorrsch alls enne Kraat aanjesinn ze wääde, dat mer uss em reschtijje — oddo fokiierte — Feedel kütt — wim mer t nimmp. Wat fö n kölsch Veedelle dat jäz sinn sůlle? Dat weßße Mer zwa, ävver dat foroode mer Üsch hee doch nit.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Ouldtaimer
thumb|Önö Ouldtaimer Ouldtaimer send au Pkws, LKws, Busse, Motorräähr övv Träkkere met ö Alder va mi als 30 Joohr no öt dütsche Räät. Ä anger Länder sitt dat manchmol jätt angisch uss.
Watt es önö Ouldtaimer
Wä an önö Ouldtaimer denkt, däm valle möjelicherwiiß d Zitte va Charlie Chaplin övv va Oliver Hardy enn ävver ösun au Keste send ja net nüüdich, öm önö Oldtimer z haa. Ö Auto dat älder als 30 Joohr es, jällt at als Ouldtaimer.
Völl denke, dat önö Ouldtaimer ö Auto see moss, dat jott ä Schoss es ävver dat hat domet nuuß z do. Dat Alder zällt un ön au Kess, di en önö schlääte Zostand es, kann och önö Ouldtaimer se. Mä send d meetste Ouldtaimer em Besetz va Lüüh, di sun Autos sammele, s jott flege un jäddes Stöbbche van öt Blech votthalde.
Ouldtaimerklasse
Dat Alder van önö Ouldtaimer spelld ön Roll, wenn öt sisch öm d Ouldtaimerklasse jeet. Dobeij weed ongerscheede tösche Watt jönger es un zo d Ouldtaimer jehüüd, wööd Klass H ävver bes hüü jitt öt di noch net.
Wora erkännt mo önö Ouldtaimer
No öt dütsche Räät es ö Auto önö Ouldtaimer, dat älder als 30 Joohr es. Trefft dat vöör di Kess zo, dat hat dä zujelossene Vaahrer dat Jlöck, vöör singe Ouldtaimer winnijer Stüühr zahle z mösse. 191,73 EUR es dat, watt häm si Auto dann op öt Joohr kooßt. An d Vorsecherung brutt mo och döck net osu völl z övverwiise. thumb|Ö Ouldtaimerkennzeeche Döck sitt mo ävver dat Alder van ö Auto net op dr ischte Bleck. Watt mo ävver flott erkännt es, dat önö Ouldtaimer ö anger Kennzeeche hat. Ö jruuß H hänger di Zaahl wiißt dorop hen.
Shintoyone Damm
miniatur|left|Dr Shintoyone-Damm Dr Shintoyone Damm es önö Staudamm ä Japan. Hä litt en d Nöhde va Toyone en d Regiun Archi.
Övver dr Staudamm
Dr Damm entstäng tösche 1969 un 1972. Hä had ön Hühde va 116,5 m un ön Breede va 311 m. Hänger häm wäde 53,5 Milliun m³ Wasser opjevange. Turbine könne Enerji lävvere. Dobeij entstönd bes z 1,125 MW Strom. Öt Wasser us ca. 136 km² va d Nobberschaff van dr See weed jesammeld. Usserdäm weed öt Wasser van dr Floss Tenryu opjevange.
Saachjrupp:Japan
Clovis-Kultur
D Clovis-Kultur es d ischde övver ön jrüüßere Jäjend sisch ärstreckende Kultur va vöörjeschichtliche Mänsche op dr amerikanische Kontinent.
Irland
Irland (Amplisch:Poblacht na hÉireann (Irsch), Republic of Ireland (Inglisch) es ö Land unn Insel ä West-Europa, westlisch der Inseln Jrüßbrittanniens. Öt Land hat en Jrüde va 70.273 km² unn 2016 hat Irland 4.761.865 Lüüh. Republik Irland omfässd unjeväär 80 % der Insel Irland dat litt töösche dr Atlantische Ozean (em Weste) unn dr Irsches Meer (em Oste). D öövrige 20% es Nordirland, datt Ongerdeel es va öt Voreenigt Königrich. Hauptstadt es Dublin, wo mier als 553.165 wonne (2016). En d direkte Omgeevung va dr Hauptstadt wonnd eng Drittel dr Irsche Bevölkerung.
Clovis-Kultur
Dr Naam
Dr Naam Clovis kräät di Kultur van dr Ocht Clovis än dr US-Staat New Mexiko, wo d ischde Spärspetze, di di Kultur usszeechnede, jevonge woode. Met d Hölp van d 14C-Method kutt vassjestalld wääde, dat di Mänsche en d Clovis-Kultur voor ongeväär 11.000 bes 11.500 Joohr jeläävd hand.
Öt Lääve van d Mänsche en d Clovis-Kultur
D Mänsche us d Clovis-Kultur fluppde öt, en mä 500 Joohr Nord- un Meddelamerika z besiidele, ussjenomme woore d Iißfläsche em huhe Norde un d Iißpanzere op d Rocky Mountains. Övverlääve kutte s mä dörch d Jaacht op Mammuts, RiiseVuuhldeere un vöör allem öt Bison.
Irland
Kultur unn Geschichde
Aaf 1100 kääm Irland onger jrüße Normandisch-Inglischer Herrschaff, wobei dr fruuschtbohre Jääjend va Dublin wääd konfiszeeht dörch d Ingelsche Herrscher. De Irsche Bevölkerung wor vertriibt no öt berjricher West-Irland, wo dr Boden stengejer (unn deshalv wenijer fruuschtbor) es. Dr Ingelsche Herrschaff bekääm steets mier Engflöß en Irland, wo en 16. Joohrhonnert d Reformatiun stattvong, die Irland nitt beengflößd hat. Datt bedeutet datt de jrüße Mierheet va dr Irsche Bevölkerung hücksche Daag noch steehts anjehöörisch es zo dr Katholische Kirche, en Jääjestaand zo Jrüßbrittannien die mier Protestantisch es.
En Midde 19. Joohrhonnert (1845), wor dr Irische Bevölkerung jetrovve dörch enge Hongersnot. Vüül Lüüh stäärve oder worre ousjewannert no onner angerem d Voreenigten Staaten, wo sii nahfahre eng jrüß Deel va dr Bevölkerung hückse Daag sinn. Öt entstohn va d Hongersnot wääd hückse Daag ooch noch als Vorwürf gebrouscht jääje d Britte die bis 1921 öt Land beherrschde, als en Ierland eng Bürjerkrisch (1919-1921) ousbrusch wobei 1.200 Lüüh stäärve. No d Aavkomme am Eng dr Krisch, wääd dr Irsche Republik jestiif, wobei Nord-Irland bei Jrüßbrittannien bliev. Hei is öt Konflikt töösche d (Protestantische) Ingelschen en (Katholische) Ire noch stehts lewendig, en wor öt eng Krisch va 1969 bis 1998 (the Troubles). Zier nüüh es datt dr Irsche Sprooch stehts mier gekallt wääd nääve Inglisch.
Clovis-Kultur
D Spärspetze
D Spärspetze send d wechtichste Anzeeche van d Clovis-Kultur. Bes z 20 cm jruuß wore di. Meetzdens send di us Veuerstee jemaad.
Irland
Öt Jebiid
Öt Irsche Jebiid es hövelejisch und mier berjricher an dr Köste va dr Atlantischen Ozean em Weste. Dr hükßde Stell, dr Carrauntoohill (1041 N.N.) es em diese Lage ooch zo finde. Öt Klima is sihr mild, unn deshalv es dr Insel Jrün, also dr wääscht vüül. Vieh (Rind) hat noch en bedeutender Rolle en dr Weetschaff, sowie en jeringer Maß Ackerbou. Dr Shannon es mit 370 km Länge dr jrüßde Flöß. En öt Weste sinn mierder Seen, wo va de Lough Corrib mit 200 km² de jrüßde es. 84,2% dr Bevölkerung is dr Katholische Kirche anjehöörisch unn 2,8% es dr Anglikanische Kirche anjehöörisch. Öt jiev ooch eng zier klenge (Düütsch) Lutheranische Jemengschaff va 50 Lüüh en dr Hauptstadt Dublin.
Clovis-Kultur
Öt Äng van d Kultur
Als no öt Äng van d Iißzitt völl Deere usstorve, jäng öt och met d Clovis-Kultur z Äng. Dat woch onjeväär 11.000 Joohr vöör Christi-Jeburt. No ön Teori schloch öm di Zitt önö Meteorit enn, watt dozo vüürde, dat d Deere ussstorve.
Websiij
Saachjrupp:Amerika
Irland
Quälle
Saachjrupp:Europa Saachjrupp:Staat
Alindao
Alindao es ö kleen Städtche en d Zentralafrikanische Republik. Öt jöhüüd zo dr Bözirk Basse-Kotto.
Watt Alindao z beene had
10532 Äwonner läävde ä Alindao em Joohr 2000, un öt es Beschoffssetz. Usserdäm had öt önö kleene Vluchhafe.
Enerjivorsorjung
Singe Strom böträckd Alindao van öt Wasserkraftwerk ä Mobaye, dat zo d Demokr. Republik Kongo jöhüüd.
Weetschaff
D Mänsche ä Alindao lääve dova, Planze a zö bouwe. Meeßd es dat Kaffee, dä hee waaßd. Ävver och dörch Veschvang un öt Jaare kütt Jeld en öt Huuß.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stadt en Afrika
Gelenkhüü
thumb|miniatur|left|D Fijur van dr Gelenkhüü Gelenkhüü, dä met richtije Naam Khainzangiin Gelenkhüü (Хайнзангийн Гэлэнхүү) hosch (* 1877; † 1938), woch och als Gelenkhüü Shükherch (Гэлэнхүү Шүхэрч) bekannd. Gelenkhüü es ön Jestalt, di net jenau z packe es. Sö soll em Norde van d Mongolei jeläävd ha. Öt weed völl övver häm vorzalld. Su sätt mo, dat hä met sälvjemaade Vleuele jevloore see.
Si Lääve
Jeboore em Joohr 1877, woss Gelenkhüü ä Sain Noyon Khan Aimag's Dalai Choinkhor Khoshuu op. At als Kengk veel hä als hell Köppche op. Hä vorbraad ön Zitt en ö Kluster, wo hä öt Vrekkele avong. Em Kluster wood hä bald vöör d Dööhr jesatze. Hä kömmernde sich z winnich um d Relijun. Gelenkhüü woch vorhiirod un hod 6 Dööhtich. Dat hä kenne Jong hod, stongk häm ävver ösu, dat hä 2 Joohr dörch öt Land trock, sing Famelisch hänger sich leed un Shamane opsood. Als hä no heem koom, braad hä ön Shamane-Vrau met, di bald schwanger wood un häm wärm zm Papp van Doohter maade. Di had Gelenkhüü ävver bald wärm vorlosse, dä ävver Schess hod, dat dä Shamanespökes häm schade kütt. Hä bouwde dorophen en d Nöhde va si Huuß ö Dengkmol vöör di Vrau. Dat steehd hü z dachs noch.
En d 20er Joohre adopteerde Gelenkhüü önö Jong, dä em Joohr 2000 noch läävde.
Singe Vluch
Beij dr Opstand van d Mongole tösche 1925 un 1938 soch Gelenkhüü öt ischde Mol Vluchzeuje, di häm ösu jott jeveele, dat hä sich sälv Vleujele bouwde. Schofswoll un Adlervähre brudde hä dozo. Domet vorsood hä van önö 170 m huhe Väls z vleeje. Hä övverläävde dä Sprong.
Dr Gelenkhüü storv em Joohr 1938.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Joohr 1595
Wat_paßßeed_ėß
D Ellchermölle wood jebouwd.
Saachjrupp:Joohr
Joohr 1902
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Alkalimetall
En sojenanntes Alkalimetall es en Zoot fun scheemėsch Ellemännt, wad en jeweße Ähnlėshkëijt med der Metalle hät, ävver för jewööhnlesch fill rejakßjohnfreudijer eß. Dröm kumme Alkalimetalle en de Natuur nörjentwo onnjebonge vöör, ävver mer fengk se aan rëijshlesch Stëlle en scheemėsche Fobendonge.
Jebruch wääde se en dô Ėnndůßtrii en fillfälltijje Wëijse, zum Bëishpell määt mor Battriije un Akkuß druß.
De miihßte Alkailmetalle sinn metallesch uß, sin avver wëijsch, noh wëijscho wi Blëij, un loohße sesh joot schnigge.
Wäm_mer e Shtöck Alkalimetall puur hät, un lööht dat en_et Waßßer falle, dann oppjepaßß, flöck de Oure zoo, un fott_rënne. Dat Zeuch fäng op der Momënnd aan wi jeck op dämm Wasser eröm ze titsche, ze brënne un jefftisch Jaaß ze bellde.
De Alkalimetalle sin:
De Ellemënnte uß dr Shėmii
Saachjrupp:Schimie Saachjrupp:Metall
Toyone, Aichi
Am 27. November 2005 vorschmolz öt Dörp Tomiyama met Toyone
Dr Shintoyone Damm litt beij Toyone.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Japan
Eipbach
miniatur|100px|left|En Eitorf es dä Eipbach en enem Kanal Dä Eipbach is nevven d'r Sigg un is joot 10 km lang.
Eriesee
Dr Eriesee es dr viirdjrützde van di vönf jruuße Seee ä Nordamerikka.
Eipbach
Fröher wor dä Inmündung vum Eipbaach en de Sie nevven d'r Brückenstrooß.
Eriesee
Wo hä litt
Dr Eriesee ställd ee Stöck van d Jrenz tösche Kanada un d USA do. Si Wasser kitt hä dörch dr Detroit River, övver d Niagaraväll weed öt Wasser en dr Ontariosee aavloufe jölosse.
Eipbach
Saachjrupp:Floss
Eriesee
Wo hä litt
Em Norde van dr See litt dö zo Kanada jöhüürdende Provinz Ontario, em Süüde send öt d US-Staate Ohio, Pennsylvania un New York.
D jruuße Städt Cleveland, Buffolo, Erie un Toledo liije a si Ufer.
Jätt övver dr See
Dr See hat ön Jrüüde va 25.745 km², hä es 388 km lang un had ön Breede va bes zo 92 km. D deepste Stell es 64 m, em Dörchschnett send öt 19 m.
Jätt z lääse
Saachjrupp:USA Saachjrupp:See
Joohr 1752
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet
Dr Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet wood am 2. Februar 1913 ongerzeechnet. Öt bestonge ävver Zwiivl övv di Ongerzeechnet dat Räät hodde, vöör d Völer z verhandele.
1982 wood dr Text van dr Vordrach van d Mongolei bekannd jejovve, no dem dä bes dohen ö Jehimnis blävve woch. 2007 wood dat Schriive och en d Tibetische Sproch öffentlich jemaad.
No dr Vall van d Qing Dünasti em Joohr 1911 erklärde sisch Tibet un d Monjolei onavhängich onger ö Ovverhaupt, dat önö Lama es. China had d Onavhängichkeet ävver ni zojestämmt. En d Vordrach tösche beede Länder hand sisch d Monjolei un Tibet beede akzepteert un hön Onavhängichkeet aerkannd. Dr 13. Dalei Lama saad spiir, dat hä kenne dozo ärmachtichd had, sunö Vordrach z ongerzeechne. Watt noch ön jrüüßer Roll spelld, woch, dat wedder dr tibetische Staat noch d religiüse Stelle dä Vordrach raatifizeerd hand.
Wi och emmer, d Onavhängichkeet van beede Staate wood van d meetste Staate net a erkannd. Em Jäjedeel, d Staate hand emmer akzepteerd, dat China ä beede Länder z saare hat.
Websiij
Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch Saachjrupp:Asie
Leopold-Kafee
miniatur|left|Leopold Cafe Dat Leopold-Kafee es ö Kafee ä Bombei un lid do en dr Bzirk Kolaba. Öt es önö Träffpunkt va Turiste, di met dr Rucksack ongerwääß send, Backpacker saare s an di Lüüh.
Websiije
Saachjrupp:Ennzoteere!
Elisha Cuthbert
Elisha Cuthbert (* 30. November ä Calgary, Alberta). Sö is ön Filmschauspellerin us Kanada.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Latting
Et Latting es de Schprohch vun de ahle Römer. Bes en et Johr 503, mansche saare och 507, erin, han di och bei uns aam Rhing et Saare un de Härschaff jehat. Dann kohme de Franke un hanse vum Rhing verjahch. Latting wehd hük noch en de Kersche, on en de Weßeschaffte jeschwahd un aan Scholle jeliehrt, weil et als de Jrondlaahch för all Jrammateke un Schprohche en Europpa jelld.
Saachjrupp:Sprooch
Nüggel
thumb|Nüggel Enne Nüggel schtischt mer de kleine Kinder in der Mongk, domet sen hallde un nit eso brölle un krische dun. Däer Nüggel soll enen Ersatz sin. Lödschen se an der Schpitsen von der Mämmen sinse jo jlögglisch, avver de Mam avver nit, ode an der Fläsch lödschen wäeren leever, avver der Nüggel mämense ouch, domit se der Daumen bemm Lödschen schonen.
Der Nüggel häet drei Deil: Een Ring zom Hallde, en Schief, domet däer Sehver drunger uußder Seesch blievd, un en Jumistück füer in der Mongk zem dun. Kam mer och käuje, avver de Kleen heen jor nor kein Beißerschen unso dun sem nix.
Weblink
Saachjrupp:Kengk
Malz
miniatur|left|malz
14. Apprill
Dä feetßeente Apprill.
Malz
Malz eß jekiemp Jetreide (Jäärsch ode Weize), bei dämm sich die Stärek beim rösste en Zucke ömjewandelt hätt. Jäärschte-Malz un Weize-Malz bruch me haupsächlich zom Bierbraue, me kann äwe och Kamelle un Ersatzkaffe doruss maache.
Kaffebunn
Kaffebonne sen die fermenteete un jeröstete Kääne von de ruude Kaffeebeere, die aam Kaffeestruch waaße. Dä Kaffestruch wiers haupsächlich en dä Länder am Äquator en Süddamerika un Afrika.
Saachjrupp:Planz
Joohr 1884
Kulltuur
Öt Beld Kerch va Nuenen weed jemold.
Sönnß
Öt wood aajevange, dr Reichsdaach ä Berlin z bouwe.
Martin Klebba
miniatur|Martin Klebba (2007) Martin Klebba (* 23. Juni 1969 ä Troy) es önö Schauspeller us d USA dä och önö Stantmän es.
Klebba liid onger Klengwükßigkeet.
En Amerika wood hä dörch völl Rolle ä Filme bkannd. Ävver och en sujenannde Riäliti Schows troon hä op.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Schauspeller
Jürgen Zeltinger
miniatur|left|De Zeltingers Plaat op dä Demmo „Kölle shtellt sesch queer“ em Johr 2008 De Zeltingers Plaat ( * 25. Mai 1949 un jedeuf als Jürgen Zeltinger, es ene kölsche Kraat, Mussiker, Jrönder un Namensjevver vun de Zeltinger Band, die zick 1979 op Fasteloovend vum Inßaider-Tip zom Shtadtjeshprääsh wood, un woh hä bes hück aam Senge es. Hä ess_enen bekennden Schwuulen, un hät met rckijje, päsöönlesche Leeder sing jröößte Äfollje jeviert — „Esch ben en Tunt, be käänjesund“ — „Esch ben_ne Asi met Niwoh, lessen Lürrik op em Klo“ — un esu en dä Aat hüert sesch dat aan. He es zwa nit besöndersch jruß, ävver en opvällejje un beeidrockende Äscheinung. Wo hä opdouch föllt hä dä Roum uß, un de Lück loore noh emm. Lang hät mer en koum ens oohne ene Hoffshtaad_uß flöcke Junge öm en en de Öffentleschkeit eröm loufe jesinn.
Laurent Nkunda
Laurent Nkunda och Laurent Nkundabatware övv Laurent Nkunda Batware (* 2. Februar 1967) jenannd es önö vreuere jeneral us dr Kongo. Hüü z dachs es hä Schäf van d Rebelle, di en önö Deel van öt Land alles op dr Kopp stelle.
Jürgen Zeltinger
Saachjrupp:Mann
Laurent Nkunda
Em Oktober 2008 stönd sing Soldate vöör Goma, en jrüßere Stadt van dr Kongo un send dobeij, d Stadt ä z nämme.
Bezëijschnung
Ene Bezeischnung nimmp mer wämer wat oon Name het, odde me wiss inn net. Dan secht ma nit "där Här Jan-Joseph Jömmischnee", der Name wiss ma jou net, sünders ma secht "et fiese puckelisch Krademinsch wat keeine lige kan, met där Schriff 'Jüppsche' op singem Ti-schöht". Dat is dan kenne Name äever en Biezeeschnung. Un esu kammer ouch wess, wäe et eß.
Saachjrupp:Shproochweßßeschaff
Melissa Wolf
Melissa Wolf (* 14. Aprel 1964 ä New Westminster, British Columbia, Kanada) wood als Lisa Ann Taylor jeboore un es ö Model, dat sich dobeij döck nakß zeechd. Sö werkd och als Schauspellerin.
Opjewaaße ä Vancouver vong sö em Alder va 18 Joohr als Model a. Em Juni 1985 erscheen sö öt ischde Mol en d Ziidung Penthouse.
Melissa wood em September 2008 d Usszeechnung „Hall of Fame“ van d Usjevalle Dänzerin Ongerhaldung vöör Erwaaßene vorlinnt.
Als Schauspellerin troon sö en önö Hoof bellije Horrorfilme op.
Am 3. Januar 2007 koome d Polisse en hör Huuß ä Atlanta, Georgia un nomm sö wäje Prostitutiun un Besetz va Rauschjeff vass. Sö bekannd sisch schöldich un wood zo ön Stroof va 150.000 $ vorurdeeld.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model Saachjrupp:Schauspeller
Æa
Æa — mir däte wall Äa schriive — eß dä römesche udder lateijne Name för en jriischeshe Ensel → Aia
Kühl
Kühl, op Huchdütsch weed va Grünkohl jesproche, es ön Zohd Jemöss, di meeßd em Wengter jesse weed.
Wo Kühl herkomme
Kühl, wi sö hüü jesse wäde, woode us weld Planze jetrocke. Di vängd mo öm öt Meddelmeer, entlang van d europäische Atlantikköst bes hoch no Ängland. Suja op Helgoland stönd weld Kühl.
Wi Küühl jesse wäde
Vreuer, met os Kühl va hüü es dat net mi nüdisch, mood jewaad wäde bes d Planze dr ischde Vrooß metkräje hodde, ih sö en d Kösche jebrud wäde konnte. Jesse wäde sö met Ädäppel un Metwosch. Jott schmache och ängelade Öljer dozo.
Saachjrupp:Planz
Hondebier
En Holland es et Hondenbier jenou dat, wat de Naam säät, jät ze Suffe för der vierbejnije Frünnd.