cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Silberling (Baan)
thumb|left|Ne Prachexemplar vun ne Silberling. Silberlinge sin ne Jattung vun Personewaare bei de DBAG. Mannshe sare och ned_janz_äänß Selvofesch do_för. Se woote et eetste mol engs de fuffzijjer jebaut. Ursprönllish wore se för de Fäänvokehr vürjesinn, ävver schon baal woote se och an Rejionalzösh jehängk, wo mer se bes hück fingk, allerdings för jewöönlesh ömlackiert in ruut. E poor eijnzelne Waare fahre ävver och noch in silber oder jrön-wieß, de Färv vun de späte 80er bei de DB. De Silberlinge sulle noch bes 2010 fahre. Et joov/jitt Silberlinge vun de eetste und zweite Klass, met Avdeijle un ohne, met Stüürköpp un ohne. Silberlingzösh wääde höck för jewöhnlesh vun de BR110, BR111, BR143 oder de BR218 jetrokke.
thumb|right|Ne ruute Silberling_Zorr_en [[Düx (Kölle)|Düx em Baanhoff. De mieste sin höck esu us.]] thumb|left|Ne Silberling vun inne. Dat Beld zeijsh bereits en ömjebaute Waare.
Saachjrupp:Baan
Pisepampel
Ne Pisepampel nännt mer enne Minsch, dä ivisch jet ze bejöömere hätt un et einem öm de Uure schläiiht, däm_mer nix rääsch maache kann, dä dor jannze Daach schlääsch jelauend eßß, wänn de_n jät frööschß sääte 'Nää'. Och wänn de_n nit frööschß kann_t joot sinn datt_e dier oddor dingem Noohber verzallt, watt_e jääje disch hät, un hä hät et jo ald emmer jewoß un ald füür feezisch joohr, wo du ens … ejaal wat. Et bäß eß mer hüüot nit zooh.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
A 57
De Autobahn A 57 jeit vun Kölle noh Nühß.
57
Dalai Lama
Dr Dalai Lama, wat op Ripoarisch ösu völl wi “Öt Meer va Vorstand” heecht, es önö relijiüse Titel, dä ävver och met d Welt z do had. Denn do heecht dat och, dat hä en d Welt z saare hat. Dat stämmt ävver hü z daachs net mi, denn d Situatiun ä Tibet maat dat onmöjjelich.
Beij d Budiste es dr Dalai Lama önö hue relijiüse Titel.
Wi dr Budismus dr Dalai Lama sitt
Em Budismus es dr Dalai Lama dr wärm en öt Lääve als Mensch zröck jekommene Nirmanakaya. Hä had Metleed met d Mensche. Als Mensch es hä komme, öm Angere en dr Schlamassel z hälpe. Nüüdich hat hä dat net. Hä kütt och en dr Kreiß van d Reinkanatiun äträäne ävver dorop vorzichtet hä.
Wä weed Dalami Lama?
Dr neue Dalai Lama es d Reinkanatiun van dr alde Dalai Lama. Dat heecht, dat dr 14. dood se moss, eh mo no dr 15. söcke kann. Mönche vange no dr Duud a un söcke onger d neujeboore Kenger, di op ön opvällije Art jeboore woode. Öt weed en ö Kluster ärtrocke un liird alles övver dr Budismus, wat öt wesse moss. Ävver och öt Lääve ä Tibet un d Sproch van d Tibeter moss öt kenne.
Jät us d Jeschichte van dr Dalai Lama
Dr ischte, dä dr Titel Dalai Lama kräät (dat woch em Joohr 1578 hosch Sonam Gyatso. Dä besot damols d Tümed-Monjole. Dalai Lama woch önö Iihretitel van d Monjole. Sonam Gyatso verleide sälvs önö Iihretitel an d Monjole. Op di Art un Wiiß koom och dat Reisch van dä Monjolestamm onger dr Schotz van dr Dalai Lama un hä kräät dr Schotz van d Monjole.
D 2 Vörjänger van Sonam Gyatsos ernannt moch em Noöree noch als Dalai Lama, so dat dr ische läävende Dalai Lama d Nommer 3 onger d Dalai Lamas woch.
En di Reih van Dalai Lamas joov öt manchmol önö Hoof Dörje on manchmol wood vorsoot, önö paaßende Dalai Lama op d Positiun z sätze. Ö paar woode sujar us öt Land jescheckt.
Websiije
Saachjrupp:Religiun
Ingmar Bergman
Ernst Ingmar Bergman (* 14. Juli 1918) ä Uppsala; † 30. Juli 2007 op Fårö) woch önö Regisseur us Schweede.
Si Lääve
Ingmar Bergmans Papp woch dr Pastuur Erik Berman, sing Mamm hosch Karin Bergman. Met 19 Joohr jäng hä no Stockholm un studiirde Literatuur. Dat leev ävver net wi hä sisch dat vörjestallt hot un hä maade dat net bes zum Äng.
Ingmar hot at immer Spass an öt Theatr un jehood zo ön Studentejrupp, di Theatr maade. Hä woch do d ischte Hölp van dr Rejissör. Än di Zitt koom dr Film op un hä vong och domet a.
Nävver si Wärk met Filme werkte hä völl an öt Theatr, wobei hä besongisch ä sing Heemöt Helsingborg un och ä Göteborg un Malmö völl werkte. Va 1963 bes 1966 woch hä dr Chef van öt Theatr ä Stockholm. Tösche Joohr un 1985 woch Bergman am Residenztheatr ä Münche. 1995 trock hä sisch janz vam Theatr zoröck.
Ingmar woch vönfmoll vorhiirod un hott nüng Kenger.
Bermans driinde övver 35 Filmö un schreev och Driiböch zo 6. Ä Dütschland wood hä bekannt dörch Filme wii Weld Älbörö (Smultronstället) un Krach en d Ehe (Scener ur ett äktenskap). Vöör sii Wärk kräät hä 58 Filmpriise.
Ingmar Bergman storve am 30. Juli 2007 met 89 Joohr op d Insel Fårö.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Regisseur
Achterhoeks
Achterhoeks, dat spresch mer Aachterhukß, es enne Sproochejropp en de Nederläng. Wi dä Name schonn säät, kallt me se em Achterhoek, däm Stöck fon de Provinß Gelderland em Oßte van de jeldersche Eijssel, beß noh de Jrenß fun Dütschland.
[[Datei:Achterhooks.png|thumb|333px|Et Sproochjebeed fom Achterhoeks em [[Gelderland (Provincie)|Jelderland]] (noh'm Jo Daan)
En dämm helljöhne Jebeed eß dä Dijaläk jet mieh med jeldersche Ėnflöß,
en dämm donkeljöhne Jebeed eß dat Aachterhukß dem Twentß äähnlijjer. ]]
Dijalägte on Forwanntschaffte
En däm Jebeed jidd et vill foschiidenne Dijalägde, di all beij et Achterhux jezallt wääde. Em Norde un Oßte eß dat däm Jrafschafter Platt em düütsche unn em Twentß odder em Sallands us de Neederläng zemmlesch äänlesch, di doh aanjrenze don. De weßßlijje Dijalägde wääde och ald beij et Oß Vellühwß jeräschnet un komme jedd obb et Jelldersche. En faßjelaate oddo offizjäl Schriifwiiß han se em Aachterhuks nit, ävver em weesentlesche bruche se wall all deselve Aat, ier Sprooche ze schriive un bochstabbėere, un dat eß noh de Jrundrääjelle vom Nederlängsch esu wi mmer et schwaadt, ävver med Saache uss em Dütsch dobeijenomme, woh dat Nederländesch nit rik.
Wi deijt mer t enzotėere?
Et Aachterhuukß zallt zem Nedersaksisch fon de Nederläng un domet zo de Nederfränkesche Sprooche fun de kontinentaale Weßjerrmaanėsche Sprooche.
Fille donn et Wäßfäälesche, oddo winnėschßtens et Wäßmönßterlänndesche em düütsche Sproochroum un et Twents em neederlängsche mem Aachterhukß zesamme alß eijn Sprooch aalooəre, ävver eß klooh, zick länger ald sen di sesch ussenneeijn am äntwekkelle, un en de miehtßte Väll eß de Jränß zwesche der Staate och zėmmlėsch noh aan de Jränß zwesche de nöüjerre Öngescheed en de Sprooche
Dä Kohd noh dä Norrəm ISO 639-3 förr et Aachterhugs eß.
Mussik
Der Achterhook kent völl Bänds, di de eijen Sprooch bruche, zem Bäjspöll: Normaal, Boh foi toch, Jovink en de Voederbietels, de Spitfires, un nit zoläz Old ni-js wo Medspeller beij sėn, di j och beij Normaal ode Boh foi toch jewääse woohre.
Jrammatik
De Jrammatėk fom Aachterhuks eß annders wi em Neederlängsch un annders wi em Düütsch oddo Neederdütsch. Se eß ööhnzwoh dozwesche. Hee e paa Beijspöll:
Donn Wöht
De Kunjugazjohn fun de Donn Wöht hät en de MeerZahl alldewiel de jlische Vorrəm wi de Du-Forrəm en de Eijnzahl:
Ömluute
En annder Eijeaad eß dä Ömluut, janns äänlesch wi beij onß un och em Lėmmborjesche, dä ävver em Neederlängsch un Holländesch jannß onbeėkannd eß. Wi heh kütt hä en de Fokleijnerongßforrme un en de Dėngwööd ier Mihzahle för, ävver angėsch jeschrevve wi beij onß, dröm han di winnijer Püngksche:
Et Vatter Onser
En Winterßweik, dat heijß op Aachterhuugß Winterswiek un op Nommaal-Holländesch Winterswijk, bett mer et „Fatter Onser“ esu:
Unzen Vader in de hemelen, laot dienen name eheilegd worden; laot dien könninkriek kommen; laot dienen wille gebeuren op de eerde zo as in den hemel. Gef uns noo uns dageleks brood en vergef uns unze scholden zo as ok wi-j vergeft wee bi-j uns in de schold staot; en breng ons neet in verzeuking, maor maak uns vri-j van 't kwaod. Want van Di-j is het könninkriek en de krach en de glorie noo en alle dage. Amen.
Quelle
Saachjrupp:Sprooch
Engornät
En der 1980-o Johr kohm dat Engornät unger der Fachlüü op, un en de 1990-o Johre en de Bewölkerung. Da all bei de Amis jet ijerter wi en Europpa, eets en Finland, dann England un dann och bei uns en Holland und Döötschland. Hük ess_et uß de moderne Kommenekazjohn nit mieh fotzedängke, un mer krit alle Naaß langs enn Adräß em Engornät unger de Naaß jedeut.
Saachjrupp:Internet
Melanie C
miniatur|150px|left|Melanie C Melanie Jayne Chisholm (och Melanie C jenanndt) eß enne Sengerin vun London, jeboore en Merseyside bei Liverpool am 12. Jannowaa 1974. Vun 1994 bis 2001 eß se e Mitjlied dä änglesche Pop Bänd Spice Girls, donoh wor se dann enne solo Sängerin. Ire bėkannßte Leeder sinn „Never Be The Same Again“, „I Turn To You“, „Next Best Superstar“ un „First Day Of My Life“. Jez jraad tritt Melanie en Kannada op. Se wor schoh oft Kölle un andere Shtädte em Rhingland wie Bonn oder Düsseldorf besuche.
Websigge
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger
Dr Herr dr Ringe
Dr Herr dr Ringe is ene Fantasy-Roman vun de J. R. R. Tolkien. Dat eezte Band vun dem Booch, De Jefährten, erschien am 29. Juli 1954, Band 2 (De zweij Törm) am 11. November im selve Johr. De Uhrzick es nit övverliefert. Bes dann och dr dritte Deejl, jenannt de Rückkehr vun dr Künning, erus koom, hät et dann bis zum 20. Oktober 1955 jeduurt. Dennoch hät dr Tolkien darup bestande dat et sich beij demm Werk nit öm ne Trillojie handele däät.
Wat passeet in däm Boch?
Die Bööcher erzähle de Jeschichte vun demm eene Ring, dä de Maach övver singe Träger an sich rieße dät. De Jeschichte dät in ne usjedaachte Welt namens Meddelääd spillen, aanjelehnt an et Meddelalder in Europa.
Vür ne lange Zick hät dä böse Herrscher Sauron einije Ringe aanjefäädisht, die hä der Völker in singe Welt schenke wullt. Dreij vun denne Ringe hät hä de Elbe jejovve, janz jewetzte minsheähnliche Wesen, die beinoh unsterblich wore, usser me däät se ömbringe. Nüng Ringe han de Minshe bekumme, denne nix wischtijer is als ihre eijene Macht. Schließlish an de Zwerje och no sibbe Ringe jekräht. De Zwerje wore plumpe Fijuren, die in ihre Höhle als Bershlück arbeijde dun. Wat all die Kreature ävver nit wusste, wor, dat dr Sauron noch eene Ring aanjefertisht hät. Un diese Ring wor nur jeschaffe öm de andere zo kontrolleere un der ihre Träjer zo schwäshe. So kunnt dr Sauron in ne koote Zick janz Meddelääd unger singe Jewalt brenge. Ävver wie am Eng schon allet verratz schien han sich de letzten Armeje vun Elbe und Minshe zosamme jedonn üm Sauron in ner letze Schlacht jäjeövver zo stonn. Mie odder winniger durch Zofall jelang et dann Isildur, ne Künning vun de Minshe, Sauron de Finger vun de Hand avzuschnigge un dr Ring jleish met. Doch anshtatt dä Ring nu kapott zo maache - immerhin woorer jo direkt am Shicksalsbersh, dem Ort wo dr Ring jemaat wood un zujleish dem eijnzije wo me denn zerstöre kann, hät hä dä Ring an sich jenumme in de Hoffnung op Ruhm, Macht un ewijet Lääve. Doch dr Ring brahte Isildur schon baal singe Duud, und versank in de Morast op de Jrond vun ne Fluss. So wor dä Ring mit dr Zick en Vergess geroode.
Einije dausend Johr später sullt er övver diverse Ömwäje in de Häng vun däm Hobbit Frodo Büggels jelange. Weil dr Sauron inzwische och wieder en jefährliche jeistige Kraff bekumme hät, es allerhüüste Ieserbahn dr Ring zoröck noh Mordor zum Schicksalsbersh zu drage un hen do in et Füür zo schmieße. De lange Reise eijmol vum eijne End vun Meddelääd zöm aandere Eng nemmp ihre Aanfang. Ensjesamp nüng jefährte maache sich op dr Wäg, vun denne nur de klüjste wesse, dat et eijjentlesh jar kinn Hoffnung jitt.
Dann gitt et ne Haufe Schlaachte un Krieech un de Jefährten deile sich öp. Sam un Frodo marschiere heimlich Richtung Mordor, während de Ress Saruman bekrieecht un Sauron avlenke muss. Frodo un Sam fange dä fiese Gollum, der eine Wäg noh Mordor kennt un inne hilf. Am Eng bedrüg hä se zwor, avver de Haupsaach es dat Frodo dä Ring en dä Schicksalsbersh rein schmieße deit.
Wer spillt all met?
En koote Övversicht övver de Lück in Meddelääd
Frodo Büggels
Frodo Büggels (op Engelesh Frodo Baggins) es dr Ringträjegr un somit de Houpkaraktor in där Böocher. Hä is ne Hobbit ussem Aueland.
Samwieß Gamshie
Sam es de beste Fründ vun Frodo un och sing Gääsch. He spinks durch en Finster wenn Gandalf em Frodo singe Opdrag gitt, un muss doröm metkumme.
Meriadoc Brändibock & Peregrin Tuck
De zwei Hobbits sin och Fründe vun Frodo un wolle unbedingk mitjonn um im beizustonn.
In der Filmversion vun 2001 treffe se Frodo un Sam als et Paar vun de Ringjeister stifte jonn und kumme met.
Gandallf dr Gries
Gandallf es eijne vun de weijseste Lück in janz Meddelääd. Ne jroße Deil singe Weijsheijt schöpf hä us singe lange Läävenserfahrung, die ihm fass propheteshe Fähichkeijte verleihe däät. Dorövver hinaus kann hä zaubere. Später weed Jandallf dr Grieß zo Jandallf dr Wieß.
Arajorn, Sunn vun dr Arathorn
Arajorn scheint zonäjst ne Walltlööfer zo sinn. En Wirklechkeijt is hä ne Nohkumme vun Isildur un doher der eijentliche Künning vun Jondor. Hä wieß öm de Schwäche die Isildur singezick jezeijt hät, un befööshtet im Äänsfall de selve Schwäche zo zeije. Övver sing Arbeid als Walltlööfer hät hä sing Schätzche Arwen kennejeliert und woodt dr elbische Sproch mächtig.
Boromir
Dem Boromir sing Vatter hätt im befolle dat hä de Waffe (de Ring) mopse sull, doröm weed hä och ene Jefährte. Wenn de Orks de Jefährten aanjriefe dun, stellt hä avver fess dat dat en fiese Plan es. Boromir striv dobei wie hä de Hobbits beschötze deit.
Lejolas
Lejolas is en Walltelb. Hä es dr Bojeschötz vun dä Jefährten.
Jimli
För de humoristeshe Elemente en dä Bööcher sorg Jimli, ne Zwersh us däm ungeridische Labbürint vun Moria. Hä verteijdesht sich selvs un de Jrupp met singe Ax.
Sauron
Dä Haupbösewich vun de Bööcher es Sauron. Sauron well de janze Meddelääd ungerjoche. Vör langer Zigg hätt der Isildur in fast ömjebracht, ävver weil dr Ring net zerstürt woodt, hat Sauron üvverlevvt. No es Sauron zoröck.
Saruman dr Wieß
Saruman is Gandallfs Baas un noch weijser. Hä läv em Turm Isengard un övver de Bööcher stellt sich erus dat der Saruman eijentlich op Saurons Sigge es! Merry un Pippin föhre Krieech jäge Saruman un bezwinge in zosamme met dä Baumheeten.
Gollum
Gollum es en fiese Kreatur de de Ring fröher hätt. Hä verzällt Sauron vun Frodo un setzt dä Jefährten dann noh. Sam un Frodo treffe Gollum und nemme hä met. Saachjrupp:Booch
Vings (Kölle)
Vings (ofijzell: Köln-Vingst) es e Veedel vun Kölle, dat op de Schäl Sick em Oste vum aachte Stadtbezirk vun Kölle lidd. Zur Zigg wunne övver 11,500 Minsche in Vings.
Wo litt dat?
Vings es op dä Schäl Sick jeleje un jrenz an Kalk, Hühebirch, Uustem un Jrembirch; markante Jrenze sin hee de Bahnstrecke un dä Vingster Ring.
Geschichte
In ner Schenkungsurkund vum Etzbishof Heribäät vun Kölle wood Vings als Vinhem et etze Mol im Johr 1003 erwäähnt, ävver et jitt Vermutunge, dat et schon zur Römerzigg bestund un d´r Name sich vun dem lateinische Wood Vinitor für „Winzer“ avvleit. Och sprich dofür dat die heutije Kuthstrooß schon in d´r Römerzigg als Deil vum Handelswääch Frankfurt noh Antwerpe bestund.
Nohm Zweite Weltkrech wooden schnellstmöchlich neu Wunnunge für de Arbeider vunn dä Fabrike in Kalek un Müllem jebruch. Do et in Vings vill Freifläche joov, woode drei jrooße Wunnsiedlunge jebaut. Die zuetsjebaute Siedlung an d´r Wöötzburjer Strooß bestund us Övverjangsbaute - die widder avjerisse weede sullte, wenn jenoch andere Wunnraum vorhande wor. Do in d´r 60er un 70er-Johr ävver immermieh Jastarbeider in die billije Wunnunge injetrocke sinn, hätt mer die Laubejäng nit affjerisse. In dä 70er-Johr sinn in die Hüüser zosätzlich noch vill Kraade injetrocke, su datt Vings zick demm als eins dä schlemste Kraadeveedel vun Kölle jilt. Etz mit umfangreiche Sanierungsmaßnahme aff 1995 wood dämm schlächte Roof jätt entjääjejewirk. Im Johr 2010 woore fass all Sanierungsmaßnahme in Vings affjeschlosse, nur noch e paar Hüüser an der Lustheider Strooß sinn noch nitt fäädisch.
Weblinks
Saachjrupp:Veedel vun Kölle
Pittersbersh
miniatur|left|Piitersbersh Dä Pittersbersh issenne Berj im Sibbejebirje. Hä is 331 meter huh. Op de linke Sick es et Bundesjästehus vun dä Bonner Rejierung, esu 2/3 der berjerop. Nu sin di aff noh Bärlin un dat Jästehus ess och en Hottel jewoode, wo jeder erinnkann. Wänner et Jäld dofö hätt. Su jesinn kann do koum Eijner erinn.
Fun Nidderdolledörp jeiht enne Wääsh zwesche däm Falkenbersh, dm nördlijje Nohbor fum Pittersbersh erop zwesche die zväj Bersh, un fun dämm aff kammer fun Norrede op dä Pittersbersh klimme. Do kammer och eröm un nohm Hottel hin jon.
Fun Könißwinnter kammer op ennem Foßwääsh am Tännisplaz förbäj op en Schtroohß kumme, da kütt mer och fum Wintermülenhovv us mottorisiert drop, dä Wääsch serpentient sisch jet der Berj erop un dann kammer do parreken un övver ne janze jraade Wääsh huh, dä kütt dann unger däm Jästehus Hottel op däm sing Zofaatßschtroohß. Fröhjer kohmer do nit dorresch, schwäijßjonit, wi dat hügg eß.
Da Wald om Pittersbersh is fass nur Laupwald, et jiddem Norrde och jätt Naadelwalld un Mischwalld.
Websigge
Websigg vum Jästehuus-Hottel
Saachjrupp:Berch Saachjrupp:Bonn
St. Helena
St. Helena es ön Insel un litt em Südatlantik. Im Joohr 2016 hod öt 4.534 Äwohner.
St. Helena jehüüd zo d änglische Jebiite ä Övversee, weed ävver zösamme met Ascensoin un Tristan de Cunha verwalt. D Insele liie öf Dusende Kilometr usseree.
Wenn moch övver St. Helena spreecht, dann moss moch bedänke, dat d Insel mä 122 km² jruuß es un entstange es dörch vulkanische Aktiviteit.
St. Helena speelt an sisch komm ön Roll ävver eemoll hand d Lüü övver d kleng Insel jesproche. Napoléon Bonaparte wood 1815 van d Alliierde heehänn en öt Exil jescheckt. Em Joohr 1821 storv hä och op d Insel.
St. Helena wood van d Portujiise entdeckt jehüüd ävver seijd 1833 zo Ängland.
Weblinks
Saachjrupp:Staat
Anika Moa
thumb|150px|left|Anika Moa Anika Moa (* 21. Mai 1980 ä Christchurch) es ön Läddchermaacherin uss Neuseeland.
No hör Schöllzitt noohm Anika an önö Wättbewärb deel, schnett jott aav un kotte Zitt spiidr schloss öt singe ischde Plaatevordrach aav.
Pimock
Enne Pimock es enne Jaßßabbaiter. Aanfangs kohme di met de Preuße, wi de Franzuuse fott wohre ussem Rhingland, un hann op de Felder jeärrbed en de Ärrntezick. Di kohme domohls us em Oste un uß dä Lünerburjer Heet. Vill vun inne kunnte koum lesse un schrihve un rechne. Spääder kohme Pohle en t Rhingland un an de Ruhr un han em Bershwerk jeschöpp. De ein- odder anndere Nochditaljähner woh och dobei. Jo, ävver och noh Rhingbach kohme se un noh Jerreshem, för Jlas ze bloose, us Poole, Oßßpreuße, vun de Elbe un us Italie. Wi me dä Hitler endlig loß hatte, kohme se us em janze oßdeutsche Reich, wat hüg Pole, Rußland, Tscheschich un Oßdütschland es.
Anika Moa
Ä Dütschland wood öt dodörch bkannt, dat öt dat Läddche song „Anchor Me“, dat op ön Plaat va Jreen Piiß drop es.
Pimock
Wi dat eröm woh, woten dann et ihz janz vill Pimocke us Italie an der Rhing jehollt, un dann kohme de Spanier un Pochtujiese, un zolez de Törke.
Ed joder Letz, do et met de DDR am Engk woh, kohme dann widder de Oßdeutsche.
Anika Moa
Anger Läddcher heeche:
Pimock
All wunne se he un han ihr Ärbed.
Anika Moa
Websiije
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Musiker
Vesuv
Dä Vesuf eß enne Wulkahn en Ittalije. Dä Ittalljäner sät do Vesuvio für.
Hä lit tiräg näve Nejapel wi mer om Belld süüt un bedroht aktoäll öm de nüng Milljohne Minsche. Et weed domet jeräshnet, datte bahl, zweshe hück un en joot 100 Johr, widder ußbräsche weed. En de meddlere Römerzick hät e ald zwej Städt met dausende Lück un Vieh un alle Schtrooße un Hüüser lebendisch bejraave, Pompeji un Herkulaneum.
Saachjrupp:Italie Saachjrupp:Berch Saachjrupp:Vulkahn
Ußdrock
Ene Ussdrock ess ene Bezejschnong för en Woot. Et weed jään bej Saachen vowändt, die esu ene Aat Laboaat ess, nor dat et mejß ej woot es.
Saachjrupp:Sprooch
ISO 639-6
ISO 639-6 ess_enne ingenazjonale Shtanndat dä jraad_opjebout weed. Hä jehüüert en de Rëij fun de ISO 639 Schtanndatß, di sesch all med de Minsche ier Sprooche beschäfftejje, di_jet eesu jitt.
De ISO 639-6 eß besönndoß jood zem Aanwënnde, wann_et öm jëtt_jëijt, wat automaatesch löüf. Domet, dat_te Kompjuterre emmo mih enjesazz weede, eß do Bedarrəf am waahße, dat mor de Shproochejroppe, Shprooche, Dijaläkte — de su jenannte Sprochweßßeschafflijje_Jäjeshtänndt — joot, reshtesh, un jenou, äkänne un zotėere kann. Dat weet ėmmo weshtijjo.
Tenzin Gyatso
Tenzin Gyatso (* 6. Juli 1935 ä Taktser en d tibetische Provinz Amdo), dat schriivd sisch ä Tibetisch བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ wood als Lhamo Dhondrub jeboore. Hä jehüüd d Gelug-Schüll a un es seid 1940 dr 14de Dalai Lama
ISO 639-6
De ISO 639-6 weed op de Stanndads_op_boue, di alld_do sinn. Dat hëijß, Kënnzeijshe, oddo Affköözonge uß de älldere Norrme weede övvonůmme un ennjebout. Förr_e Bëijshpell, de ISO 639-3 schriif  för Ënglesh, de ISO 639-6 weed, wi_de ISO 639-1,   schriive.
Tenzin Gyatso
Sii Lääve
Tenzin Gyatso wood en ö kleng Dörp jeboore un woch et zweide Kengkvan Dekyi Tsering un Chökyong Tsering. Se hodde ösu völl Knöpp dat mo sem als risch bezeechne kütt. Hä hod noch 4 Brööhr un 2 Schwestere. Enne Broohr un enn Schwester send at duud.
ISO 639-6
The ISO 639-6 eß aan am Pëijle, dat se winnishßdenß öm de 25 Dousend fun unsere 'Sprochweßßeschafflijje_Jäjeshtänndt' affbellde kann, wat_schunn_enß enne_jruße Fochtschredd_eß, jäjeöver bloß 7643 Shprooche un Shproochejroppe uß dä ISO 639-3 ier Lėßß. Öm domet joot hantėere ze künne, well mer di_jenn_en sujenannt hirarscheshe Shtroktuho daashtälle. Di_weed am ëijne Äng de Shprooche_Famillėje ënthallde, unn_am anndere Ängk Dijalägkte, di_mer nur schwaade dëijt, un di nidd_enß Ëijne op_schriif.
Tenzin Gyatso
Sii Lääve
Als hä zwei Joohr alt woch wood hä van 2 Mönche als d Reinkarnatiun van Thub-Idan-rgya-mtsho weererkannt. Met 4 Joohr wood hä en dr Potala-Palast no Lasa jebraat un met 6 ½ Joohr zom 14 Dalai Lama jemaat. Singe offiziälle Naam es Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso, wat op Ripoarisch ösu völl wi Hällije Häär, jüddije Häär, metvöölende Vorteiliger van ö Jejloode heescht.
ISO 639-6
Sachjrop:Sprooch
Tenzin Gyatso
Sii Lääve
Met 15 Joohr wood hä och dr weltliche Häär va Tibet.
Tenzin Gyatso vorsooht ö jooh Vorhältnis zo China z ongehalde un es döck dörch öt Land jereißt.
Beij dr Opstand am 17. Määz 1959 entkoom dr Dalai Lama en öt Äxil no Indie. Öt Orakel soll häm dozo jeroone ha.
Sing politische Vörstellung
Tenzin Gyatso setzt sisch wiir vöör do Onavhängichkeet va Tibet en d Vulksrepublik China en. So vorkündichte hä am 10. Määz 1963 en an d demukratische Prinzipie orinetiirde Vorfassung. Hä solld dr Chef van öt Land se.
Sing Tuure dörch dütschsprochije Jäjende
Tenzin Gyatso reissde ö paar Moll dörch Jäjende wo Dütsch jesproche wood. Su besood hä Wissbade, Hötteberch ä Kärnte, Hamburch un Mönster. Net jäär jeseeh wood öt Treffe am 23. September 2007 va Angela Merkel met dr Dalai Lama van d chinesische Rejiirung. Dat joov Kniiß.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Religiun
Plemm
En Plemm eß e Jeveer oddo en Büx. Dä Jääjo däiht do med em Valldt op et Villdt scheeße. Kannze ned esu äinfach hann bruchß de ne Jachtsching dorfüür un enne Waffebesizkachte.
Kan mer och Plämm oddo Plem schrive.
Wä su e Dinge hät, moß do joot drop op paßße, do darref mo ander Lück un Pänz nit draan lohße. För zo scheeße bruch me Patroone. Di moß mer extra woh andeß enschleeße, domet nix paßeeot. Dä Scheeßprüüjel sellve moß mer nattüürlijoch fott schleeße. Di jid et en jruß un kläin, en lang un koot, met äinfache un dubbel louf, fö Kuurelle un Schrott ze verscheeße. Jeveeolisch sinn se all.
Jenua (Provinz)
D Provinz Jenua litt än d Regiun Legurien. D bekanntste Stadt es sescherlich Jenua selves ävver di anger jruuße Städte send Rapallo (30.000 Äwohner), Chiavari (25.000 Äwohner), Sestri Levante (20.000 Äwohner), Lavagna (13.000 Äwohner) un noch a paar klennere. Met övver 600.000 Lüü es d Stadt Jenua d wichtigste Stadt van d Provinz un d Houpstadt.
Saachjrupp:Italie
Plemm
Saachjrupp:Technik
Kaufingerstrooß
Wä no Münche kütt, da well sisch sescher ö paar Ställe jenau akikke. Dozo jehüüd dr Stachus, öt Hofbräuhuus, dr Donisl un sescher och öt Roothuus am Mariepleij. Wat all di Ställe vorbengt es enn Strooß. Öt es d Kaufingerstrooß.
D Kaufingerstrooß es enn van de äldste Strooße ä Münche. Singe Naam hat d Strooß van Chunradius Choufringer, dä do ö Huus jehat ha söll. Ävver dat woch öm 1239 un litt at ösu lang zöröck, dat manche net dora jlööve. Alles es voll va Jeschäfter un mo kann koofe, wat töt Häzz bejeehrt un dr Jeldbüll herjitt.
All d jruuße Kaufhüüser vängt moch an d Kaufingerstrooß. Besongisch schünn es öt en d Zitt vöör Weihnachte. Do send völl van d Hüüser met bonte Lampe vorseeh un öt sitt ö su richtisch kuschelisch us.
Enn Attraktiun hat de Ställ wo die Kaufingerstrooß op dr Stachus stüsst. En d Wääche vöör Weihnachte weed do ön jruuße Iisbahn opjeboud un hondede Lüüh send do met Schlittschoon ongerwääß. Äldere met nön Kenger jenau ösu wi Kenger alleen.
Pittermännsche
E Pittermännche es e kläj Bierfass. Dat Fässje hät för jewööhnlisch esu zeen Litter Kölsch, ävver mer kann et och met fönnef, sibbe unn e hallef un fuffzeen Litto, un med Alt odder Pils hann. Mer kridd et em Jetränkemaat, em Handel, un och ens bei de Brouereije. Pittermännsche sin hügg uß Iese. Frööer hät mer se och uß Hollz jehatt. Jän hollt mer sij e Pittermännshe wem mer jet ze fiere hät met der Fammillisch odder met singe Frünnde, un wenn e jrooß Faß ze fill un Fläschebier nit esu schön wöhr. Dat Pittermännche kütt en der Köhlschrangk bes et jebruch weed, un do däät e rischtish Faßß nih erinnjonn. Och bei Betriepsfiere hallde mer dad esu. E lekker Bier jezapp eß doch jemöötlijjer un beßer wi us de Fläsch!
Saachjrupp:Bier
Southern Sudan Air Connection
D Southern Sudan Air Connection (SSAC), op Ripuarisch heecht dat “Vluchvorbindung van dr Südsudan” es ön Vluchjesellschaft us dr Sudan. Öt jitt s isch van dr 31. Januar 2007 a. Jevloore weed met 2 Vluchzeuje.
D SSAC vlütt va Juba d Stätte Rumbek, Bentiu, Yambio, Awil, Malakal, Wau un Bor a. Dabei weed ön Beech 1900C un ön  Dornier 228 bönotzt. Di enn Maschin hat Platsch vöör 18, d anger vöör 19 Lüüh.
Önö Aavsturz
Am 2. Mai 2010 meld d Jesellschaft önö Aavsturz van ön Beech 1900 onjeväär 375 km va Juba vott. Dat Vluchzeuj woch van ön Delejatiun van vreuere Rebelle van d Sudans Piples Libereition Muvment (Sudan People’s Liberation Movement) jelinnt woode. Öt solt va Wau no Juba vleeje. Met en d Maschiin woch Dominic Dim, önö vreuere Vorteilijungsminestr us dr Südsudan. Hä koom zsamme met noch 18 anger Lüüh öm öt Lääve.
Websiije
Saachjrupp:Vluchjesellschaff Saachjrupp:Afrika
Colonius
thumb|left|Bleck op dä [[Colonius fum Medijaparrek/vun Jereejon uß]] thumb|Bleck övver [[Köln-Ehrenfeld|Ihrefelld op dä Colonius mem Dom dohenger]] Dä nöüje Fernsetorrem fun Kölle wood aanfangß der 80er Johre fun de Minnsche en Kölle ned esu aanjenumme. Mer saat, hä däät dem Dom en der Seesh shtonn, der Hemmel zostëlle, et Shtadtbelld foschengliere, un wat nid_all. „D'r Pimmel vun der Poss“ han de Bläck Fööss övver inn jesonge. Ävver de Poßß un en kölsche Zëijdong hann enne Wettbewerreb ußjeschrevve för enne schöne Name för dat dönne Denge un enne Prëijß ußjesazz. Su kohm dann dä Name Colonius obb_et Tappee, hät de Waal jewunne; un dä eß beß hück janz sëbbsfoshtänndlesch jewoode, un Jede kännd_un brurr_en.
Saachjrupp:Kölle Saachjrupp:Krätzje
Kommunalwahl
Wat d Kommenahlwahl is, äföllt dr Forfaßongßopdraach noh_m Atikkel 28 Afsaz 1 Saz 2 fom Jrondjesäz fann Düütshlannt. Noh dämm möße d Landkriise un d_Jmäjnde en_Foträddong fom Follek hann. D Wahle för de Kommenahl_Foträddonge hallde mer — wi de anndere Wahle och — noh de Jronndsäz fon de alljemäjne, fräije, jehäjme, jlische, un onmeddlbaahre Wahle aff. D Rääjelong förr_et Wähle en d Polletek eß söns_em Lanndesjesäz jemaat. Dröm eß och et Beld fon de Ußjeschtalltong fon d Wahle ongerscheetlesch, Z fenge eß:
D Kommenahlwahle ämööschlesche wäje de bejränzte Mateerije fom Kommunalrääsch och Wählerjroppe, wo nit dr Schtattoß fon_ene Pattäij han, aan de Wahle deejlzenämme. Dat sen de su jenannte Roodhuuspattäije. Pattäije un Wählerjroppe, di nit in dr beträfende Foträddongskörperschaff odder em Bundeßdaach odder en_ennen Lanntaach vertrodde sen, möße en d Rääjell Ongerschtözongs_Onterschreffte förwiise künne, öm fö_de Wahl zohjelohße ze wähde.
För noh ze Lässe
Saachjrupp:Politik
Muusböch (Stolbersch)
Mo weeß, dat Muusböch us ön fränkische Siedlung entstange es. Spiir had öt zo Mönster jehood. D Kupfermeestere notzde dr Jalmei em Boom un hand do jejraave. Tösche 1809 un 1919 entstäng d jrüütze Kull, Diepenlinchen jenannt.
Wä no Muusböch kütt, da sollt öns an dr Muusbier Hoff vorbeijoo. Dä äntstäng öm öt Joohr 1000 dörch dr Apt va Mönster. Dr Hoff wood zwar 1689 kapott jemaat, ävver 1730 va Alfons Suys, önö angere Apt, wärm opjebout. Dürch singe Wappestee kräät dr Hoff dr Naam Bursch va Muusböch.
Jätt z kikke
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Mutatis mutandis
Dä Ußdrock oddo Wëndong  mutatis mutandis  weed ußjeshproche mutatīs mutandīs, allso med lange „i“s, eß Lattëijnėsch.
En jraad_linnije Övversäzong op Kölsch wöhr: „med dä Saache (ald/noch) jeänndott, di_j_et Ännderre nüüdėsh hann.“ E beßje mieh esu jesaat wi de Minsche de Schnüß schwaade, wöhr_et: „met_de nüüdėjje Ännderonge.“ Dobëij eß fö_jewöönlėsh ald jesaat woode, wat dat dann för Ännderonge wöhre, wam_mer dät „mutatis mutandis“ bruche dëët, oddo et es su_wi_su kloh, un mer wëijs_et uss_em Zosammehang. Wat dat sinn soll weed ävver nit ëijnel opjezallt — dat wöhr ze ömshtändlesch — sönde mer wëijs_et em Övverblėk. Wä dä Ußdrock mutatis mutandis bruch, dä dëngg_un wëijß dat sing Zohüürer oddo Lësser forschtonn, wat med dä Änderonge em Prėnziip jemëijnd_eß. Et kütt öff enn_ennem Zosammehang för, wo mer draan dëngk, dat mer op enne Aanzahl vun Ongerscheede en dersëllve Aat zwesche däm wat doför jesaat wood, un dämm wat nu jesaat weed, obacht jevve soll — och, oddo wann se janz fill Äntshpreshonge hann.
Bëijshpell
Esu jät weed jähn fun ongerjeochtnete Ojjanisazjoone un fun Nohfolljer jemaat, domet mer nid_enne Täx dubbel un drëijfach hann moß, wo ëijentlėsh ald_em övverjeochnette odo em älldere Täx drėn shtunndt, wi Alleß jerääjelld_eß. Dat bedück: uß „Däm Mann sing Pääd“ weed „dä Frou ier Pääd“, Schoof, Koh, un esu wigge. <!--
Barack Obama
Barack Hussein Obama, Jr. (* 4. Aujust 1961 ä Honolulu, Hawaii) wor de 44. Präsident von d USA. Hä jehüüd d Demokratische Partei a un wor dr Nachvoljer va George W. Bush un dr Vörjänger va Donald Trump.
Mutatis mutandis
Zittaat
We can in fact only define a weed, mutatis mutandis, in terms of the well-known definition of dirt - as matter out of place. What we call a weed is in fact merely a plant growing where we do not want it. ~E.J. Salisbury, The Living Garden, 1935
Barack Obama
En öt Joohr 2004 wood hä Senator vöör dr Staat Illineus. D Afraamörikaner es domet dr vönvte schwazze Senator, däm d USA jehatt hand.
Em Februar 2007 joov hä sing Kandidatur bökannt un sing Ärjebnisse beij d Vöörwaahle spräche dovöör, dat hä jo Möjjelichkeete hat, vöör d Demokrate als Präsident z kandideere.
Mutatis mutandis
Süsh och
Saachjrupp:Latein
Barack Obama
Sii Lääve
Barack Obama wood ä Honolulu, dat litt op Hawaii, jeboore. Singe Papp koom us Kenija un hä jehood zo dr Stamm van d Luo. Sing Mamm woch ön wisse US-Amörikanerin. Sing Äldere hiirode op Haweij zo ön Zitt, wo Schwazze un Wisse noch nät ä jedde Staaht van d USA hiirode dorfe.
Sing Äldere leete sisch scheede un Barack jäng zsamme met sing Mamm, di töschebee önö Ölmännäjer us Indonesiö jehiirod hott, no Jakarta. 2 va sing Jeschwister woode do jeboore, enn, Maya, hat spiir ä Heidelberg studeert, di anger läävd ä Nairobi, Kenia.
1971 trock Obama no Hawaii zoröck. Sing Om trock häm do op. Hä maade singe Avschloss op d Huchschüll met d beitste Nuute.
Dono studeerde hä 3 Joohr lang Räät an d Räätsschüll va Harword un schloss met „Summa kum Laudö“ aav.
2004 wood Obama ä Illinois zm Senator jewäähld.
Politiker ä Illineus
Va 1992 a woch hä en d Politik aktiv. Hä orjanisieerde Saache, di sisch met d Rääte van d Afraamörikaner befassde. 2000 verlooch hä beij d Vöörwaahle vöör öt Repräsentantenhuus jäje Bobby Rasch (Bobby Rush). 2002 wood hä en dr Senat va Illinois jewäähld un ongernomm önö Hoov Denger, di Illinois holpe. Obama sproch sisch jäje dr Kresch em Irak uss un held däm vöör önö domme Kresch. Obama jewonn d Vöörwaahle vöör d Senatswaahle em Joohr 2004 met 52 %.
Em Senat
Beij d Senatswaahle troon hä jäje Jack Ryan a. Am 25. Juni 2004 joov Ryan op un Obama woch dr enzije Kandidat van d Demokrate. Hä troon jäje Alan Keyes a.
Obama jewonn d Waahl met su jruuße Erfolsch, dat hä selvs Kandidate ä anger Staate ongestötze kutt.
Demokrätik Nätchional Conväntion
2004 helt Obama d Jrondsatzreed vöör dr Demokrätik Nätchional Conväntion ä Boston. Bekannt wood dä Deel van d Reed, wo hä saat, dat sing Famelisch an dr „American Dream“ jlöövd. Am 4. Januar 2005 wood Obama Senator va Illineus. Am 30. Januar 2007 stallt hä önö Plan op, öm sisch us dr Irak zöröck z träcke.
D Kandidatur vöör d Präsidentschafft
Am 10. Februar 2007 joov hä bekannt, dat hä Kandidat vöör d Präsidentschaft em Joohr 2008 es. Obama woch siihr ärfolgreich beij die Vöörwaahle un kräät bes zo d Waahle vam 19. Februar 2008 1157 Delejiirdestämme. Hillary Clinton bleed sing jrützde Jeschnörin in d Vöörwaahle. Hä wood em November 2008 zm 44. Präsidente van d USA jewähld un noh vier Johr em November 2012 widdejewähld.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Schomet
D Schomet es ee va 19 Naturschutzjebiet en d Nöö va Breenisch. Öt litt em Kreijß Ooche bei Stolbersch (Rhingland).
Vreuer woore dat 4 Steebröch. En di janze Jäjend hand s vreuer Blaustee jebroche. Däm brudde s vöör d Hüüser, ävver och öm Kalk z bränne. Enn van di Kulle hat moch janz zojeworpe, un moch erkännt nüüß mi dovan. Ävver die angere send noch jott z see. Ä änn van di Steebröch es hüüzödach önö See. Vreuer jänge d Kenger dorän schwömme, ävver hüü hat Stolbersch jo ö Schwömmbad.
En di Kulle stönd selde Planze, un Orchidee jitt öt do och. A manche Stelle vängt moch och Fossilie.
Saachjrupp:Naturschotzjebiit Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)
Invalidendom
miniatur|left|Invalidendom Dr Invalidendom wood tösche 1679 un 1708 va Jules Hardouin-Mansart jeboud. Dr Könnig va Frankreich hod dä Opdraach jejovve, Vorletzde us dr Kresch ä Heime ongerzöbrenge. Dr Invalidendom jöhood zo di Hüüser un Kersche, di dozoo entstange send.
Ävver öt sollt net mä ön normal Kersch wääde. Dr Könnig woohl och ha, dat he d Helde us dr Kresch jeiirt woode. Us dä Jrond joov öt Böreiche vöör öt normale Volk un vöör d besser jestallde Lüü.
En dr Invalidendom woode völl bekannde Lüü bögraave. Su litt Napoléon Bonaparte en d Kersch. No singe Duud op St. Helena ärlaupde d Ängländer d Franzuuse isch 1840 Napoleon en dr Invalidendom z begraave, 19 Joohr no singe Duud. Ävver och noch angere us d Famelisch Napoléon send he begraave. Su litt Napoléons Brooch Joseph un och Jérôme he.
1940 wood dr Sohn va Napoléons I., Napoléon II. och he begraave. Adolf Hitler soll dovöör jesorcht ha, öm singe jooe Well vöör d Franzuuse z zeeje. Zo d Famelisch va Napoléon komme noch völl anger Persönlichkeete, di he begraave woode.
Saachjrupp:Jöbäude Saachjrupp:Paris
Roothuus (Münche)
Öt Roothuus va Münche litt an dr Mariepleij un domet an d Kaufingerstrooß un en d Nööde van öt Hofbräuhuus. Va do us kann moch no öt Donisl speue. Ösu noo es dat. D U-Bahn häld jenau dovöör.
Dr Häär van öt Roothuus es dr Bürjermeester. Dr Stattroot hat och singe Sitz doren.
Jeboud wood dat Roothuus tösche 1867 un 1909 va Hauberissers Schorsch en dr neujotische Stil. Wi mo sitt, hat öt ewisch jeducht, i öt vädisch woch. Em Zweide Weltkresch hand sö dann wärm önö Hoov dovan kapott jemaat, dat dann wärm jefleckt wääde mood.
Puderzucker
Wa mer en med Unkroutpullever vermangt kann dat explodiiere. Un do druß kammer schweer jefeerlijje Knaller fö'op Silwester maache. Pänz loot de Feenger dofun, sönß sin se flöck Fott, un oohne Feenger lääv sisch schlääsch, wemmer et övverhoup övverlääf.
Roothuus (Münche)
Ön besongisch Attraktiun es öt Jlockespell en dr 85 Meter huhe Turm. 85 Jlocke spelle, wobeij 43 Fijuure sisch do ovve driine.
Websije
Saachjrupp:München
Puderzucker
Saachjrupp:För ze Esse Saachjrupp:Schimie
Esperanto
Esperanto es de am wiggesten verbrejt intonationaal Plansprooch. Ihr Noom lejt sisch vum Pseudonym af, unger dämmm Ludwik Lejzer Zamenhof (im Düggschen manschmool: Ludwig Lazarus Samenhof) 1887 de Jrondlaache vun d'r Sprooch veröffentlischte. Sing Absesch wor et, ene lejsch erlierbaare, nüütraale Sprooch för de ingernationaale Kommunikation ze entwickole, die äwwo anndere Sprooche nit äsätze sulld. Zamehoff hätt ene ingonationaal Sproochjemejnschaff jemaat, die dat Esperanto sigghär för ville Zwäcke anwändt: Vür allem för Rejse, Breefrüngkschaffto, ingonationaale Träffo on kulterällen Usdousch (Literatuur, Mussik u. a.). Bald fand diss Sprooch uch Verwänndong in Radiosendongen un spätter im Ingonet.
Websigge
Saachjrupp:Sprooch
Dütsche Jachtmuseum
miniatur|left|Öt Jachtmuseum Medde en d Kaufingerstrooß ä München litt an önö Eck öt Dütsche Jacht- un Veschereimuseum. Wä sisch dat Museum va drusse akikkt, dä hält dat mi vöör ön Kerch. Dat litt dodra, dat do vreuer ön Kerch van d Aujustinermönche woch. Ävver dat es at lang her. 1934 hand sö dat opjemaat.
Wä sisch dovöör enteresseerd, dä kann sich övver 500 Deere bökikke. En dr Zweide Weltkresch hodde sö di jott vorstoche. Wat nett vorstoche woode woch, dat es jeklaut woode. Ävver d Münchener hand noch öns Flupp jehad. Hü luhnd öt sisch önö Bleck örä z wärpe.
Equatorian Guinea National Guard
D Equadorian Guinea National Guard, watt op Ripuarisch ösu völl wi “D Nationaljarde van Äkwatorial Juinea” heecht es ön Vluchjesellschaff us dr afrikanesche Staat Äkwatorial Guinea.
Dr National Guard had ö paar Vluchzeuje un Hubschrauber. Dat send em Enkele: enne A109 Hubschrauber, enn Boeing 737, enn Ce-337 Skymaster, enn Falcon 50, enn Falcon 500, zwei Enstrom 480B, zwei L-39C Albatross, enne Mi-17 Hubschrauber, viir Mi-24V Hind Hubschrauber, zwei Su-25 Frogfoot (dat heecht op Ripuarisch Su-25 Vreuchevöss) un zwei Su-25UB Frogfoot. D meetste Vluchzeuje un Hubschrauber wääde d Vorteilijung van öt kleng Land äjesatze.
Eisch
Eisch moss e ahl Woord senn, dänn en de Städt saren se Äsch un Eisch.
Saachjrupp:Ennzoteere!
Equatorian Guinea National Guard
Aavsturz vam 16. April 2008
miniatur|left|Ön Antonow 32 Am 16. Aprel 2008 stürzde en Antonow 32, ö Vrachtvluchzeuch met 2 Propällere, aav. Desmol soold di Antonow ävver mä Lüüh transporteere. Dat Vluchzeuch woch op dr Vluchhaave va Beta jestart un op dr Wääch no d Anabon Insele. Do es öt ävver net mi akomme. Beij d Landung, öt hott ärsch jeräänt un jestürmt, rutschde de Maschiin van d Baahn. 13 Lüüh koome dobeij öm öt Lääve.
>
Saachjrupp:Vluchjesellschaff Saachjrupp:Afrika
Weeth (Stolbersch)
Weeth, amptlich heecht dat Stadtdeel va Stolbersch Werth, jehüüd va 1972 a zom Kreijß Öche. Dat Dörpche hat unjöväär 1.000 Äwohner.
Weeth litt tösche Gressenich, Muusböch und dr Donnerberch.
Bes Joohr 1794 jehood Weeth zu Nuthberch. Op Huchdütsch heecht dö Ort Nothberg. Donoo koom öt bes 1815 zu Jressenisch. 1816 ändende sich dat wärm. Weeth wood dr preußische Landkreijs Oche zojeschlaare. Va 1972aa jehood öt dann zo Stolberg.
Jät z Kikke
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Gajewniki-Kolonia
miniatur|left|Önö Bleck op et Dörp Gajewniki-Kolonia, op Polnesch weed dat ɡajevˈɲikʲi kɔˈlɔɲʲa ussjesproche, es ö kleng Dörpche en dr Bözirk va Gmina Zduńska Wola. Dat litt en öt Jebiid va Zduńska Wola County, Łódź Voivodeship ä Zentralpole. Gajewniki-Kolonia es onjeväär 4 km östlisch va Zduńska Wola un 38 km südwestlich van d Rejiunshauptstadt Łódź z vänge.
Jätt z läse
Saachjrupp:Dorp en Pole
Joldene Linnisch
D Joldene Linisch, amptlich heecht di Goldene Linie vam 22. Dezember 1666 wooch ön Jrenz tösche Ostfriesland un Oldenbursch. Sei entstong em 17. Jahrhondöt un besteht hüü noch als Jrenz tösche d Kreijse Wittmund un Friesland.
Dr Jrund vöör di Jrenz wooch, dat öt bei öt Ädeische kenne Stritt tösche Christine Charlotte va Ostfriesland un Graf Anton Günther va Oldenbursch jävve sollt. D Jrenz leef jenau van d Aavang van dr Deisch tösche d Insele Spiekeroog un Wangeroog.
Trotz di Jrenz hat öt noch ön Zitt lang Stritt tösche di 2 Städte jejovve. Dä wood isch Joohr 1743 beänd als Oldenbursch 11,000 Taler a Friesland zahlde.
D Laach van d Insele hat sich verschobe un de Joldene Linnisch läufd hüü dörch Spiekeroog.
Websigge
Saachjrupp:Oßßfriißland Saachjrupp:Nordsee
Minsh
Dr Minsh, op Stolberjer Platt weed van önö Mänsch jösproche, es ö Lääveweese, dat zo d Seujödeere jözalld weed un en d Ochtnung Primate välld. Hä weed d Famelisch Hominidae zojöschrävvö un jöhüüd d Aart Homo a.
Dr Mänsch weed met Homo sapiens jönau bözeechnet, wobeij Homo vöör Mänsch steehd un sapiens dorop häwiißd, dat hä Jrips (Vorstand) had.
Vorwandschaff
Kikkd mo sisch dat Ärvjott van d Mänschö a un vorjlischd öt met anger Läävewese, dann välld op, dat d nökßde Vorwandte van d Mänschö d Aape send. Ävver och do weed ongescheede. Schimpanse, Orang-Utans un Jorillas send nööder vorwandt als anger Aape.
Sing Äntwäggälung
Dr Mänsch had sisch ävver net mä van önö Vöörvaar van d Aape äntwäggöld. Hä had sisch och sälvs en d leitzde Dusönd Joohre jöändert. Dat vüürde dozo, dat dor Homo sälvs en Äntwäggälongsrei opstalld. Su entstänge un vorjänge vorschiidene Zootö va Mänsche. Janze Reihö bouwde sisch op, woorö d beitzde, di öt övver Jahrhondöde joov, iih sö wärm va noch bässörö aavjölöst woodö. Sälvs dor Mänsch van öt 21. Jahrhondöt weed erjöndwann net mi jott jönoch see.
Öt weed ongerscheede tösche
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Kengk
Züklon Nargis
miniatur|left|Dr Züklon am ischte Mai Dr Züklon Nargis woch önö Wirbelstorm em Indische Ozean. Dä Storm entstong ö paar Daach öm dr 27. Aprel öröm. Va do a trock hä dörch dr Ozean, wood öns schwächer un dann wärm stärker. Op sing Tuur troff hä jenau op öt vreuere Burma, dat hü z Daachs Mianmar heecht. Jenau d Medde van dr Storm soot sisch singe Wääch övver Rangun, d vreuere Hauptstadt.
Sing hüxte Jeschwindigkeet loch bei 215 Kilometer en d Stond. Am 3de Mai löößde sisch dä Storm wärm op.
Schäde
Mo ka sisch vörstelle, dat Nargis en di paaar Daach önö Hoof kapott jemaad hat. Öt vong ä Sri Lanka, öt vreuere Zeilon a. 4500 Famelie vorloore d Heemööt, 3 storve. Ä Mianmar hand övver 21.000 Lüüh hön Lääve vorloore. Hondötdusende stönd do onö ö Daach övver dr Kopp. D Voreinte Natiune hand vorsoot z helpe ävver dat es schwoch. Mianmar hat ön Militärrejiirung un es ärm. Öt wood jedoo watt jäng. Ä Thailand es bes hüü nüüß övver Duude bekannt ävver onjeväär 1000 Lüüh mösse sisch ön neu Wonnog sökke.
Saachjrupp:Meteoroloji
Tyr
Dä Tyr (uêjermanesch weddehäêjestellt: *Teiwaz, *Tiwaz) es ene Jott uss'r jermanesch Mytholojie. Hä es dä jott vamm Kreech, vamm Hemmel on vamm Thing. Týr es doabej ävve bluß senge ahlnordsche Noam, em Ahlängelsch heesch e Tiw on en d'r Ahlhuhdütsche Sprooch vleech *Ziu. Sengem Noam noah wôê dä Tyr fröhere ene vell wichtijere Jott, ävve en de skandinavsche Sajaliteratur spellt hä kenge su bedöggsam Roll mieh.
Noam on Etymolojie
Dä Noam Tyr kütt van de wedderhäêjestellte, proto-jermaansche Forêm *Teiwaz of *Tiwaz, wat wedderöm dä selêve sproochliche Uêsprongk wie angere indojermaansche Jötte, z. B. dä römsche Jupiter odde dä jriechesche Zeus hätt. Hüggzedaach es senge ahlnordsche Noam ävve et bess bekanngk. En d'r meeschte jermaansche Sprooche fengk me d'r Noam vamm Jott vüêallem em Dengsdaach wedde (z. B. Ängelsch: Tuesday; noarwäjesch: Tirsdag, alemannsch: Zischtig). En d'r dütsche Sprooch kütt dä Noam vamm Thing, et jermaansch Volêksträvfe, dat mim Tyr döckes verbunge weed. Tyrs Noam heesch övvesätz esu vell wie "Jott" (vejlich et met lat. Deus of ahljr. Zeus).
Tyr en et ahlnordesch Mytholojie
Övve Tyr si Mutte es en d'r Eddas net vell bekanngk on och wäê dann si Fader es, es net esu räêt jewiss. Et jitt Quelle, die saache, dat et dä Odin selêvs es, och jitt et ävve wedderöm Verzällcher, en denne stonn, dat et dä Ries Hymir wöê.
Tyr on dä Fenriswolêf
En de nordsche Sagas es dä Tyr vüêallem füê de Jeschiêt bekannt, woa he d'r Fenriswolêf aan de lejendäre Faddem Gleipnir benge deet. Doadorch verliêt dä Tyr ävver leggere seng rääkse Hank, wesswääje mer'n daröm och dä eenhängije Jott nenne deet.
Loksasenna
En d'r Lokasenna (dat es en Verzällche uss Snorri Sturluson sing Prosa-Edda), säät dä Loki, dat Tyr och en Fromminsch hätt, ävve et weed net jesaaht, wie dat ens jenau heesche deet. Grimms Köbes hätt zwoar jeschrivve, dat demm Tyr seng Frou vleech de Jöttesch Zisa sinn künnt, ävve janz jenau wees mer't net.
Ragnarök
Em Ragnarök (dat es dä Weltongejang van d'r jermaansch Mytholojie) bejäänt Tyr de jruuße Hellehonk Garmr. Albeeds brenge seech dann enejem blootije Kamp jäjeseggisch öm.
Asteroid
Dä Asteroid (4092) Tyr es noa'm Jott benöämt.
Vewiese
Saachjrupp:Jermanesche Jott Saachjrupp:Jott Saachjrupp:Segg op Dürener Platt
Napoléon Bonaparte
Napoléon Bonaparte (* 15. Aujust 1769) ä Ajaccio op Korsika; † 5. Aujust 1821 op St. Helena. Hä woch önö Staatsmann un Veldhäär.
Em singe Name weed op Franzüüsesch wie ußjeshproche.
Als Kengk
Napoleon wood als Napoleone Buonaparte ä Ajaccio op Korsika jeboorö. Sing Äldere woore Carlo Buonaparte un Laetitia Ramolino. Hä hott Zwölf Jeschwistere wobei hä dr Zweitäldste woch. Napoleon besoot d Schüll ä Ajaccio un hott Spass am Läse un an Jeschichte. Singe Papp hott vreuer davöör jekämpft, dat Korsika van d Franzuuse unavhängisch wood. Dä Jedanke hat Napoleon lang em Kopp jehatt.
Als jonge Mann un bei öt Militär
Napoleons Papp schaffte öt, dat Napoleon bei öt Militär van d Franzuuse usjebeld wood. Em Dezember 1778 koom hä zösamme met singe äldere Brooch no Autun, öm do d französische Sproch richtisch z liire. Ö Jooch spiir jäng hä als jonge Soldat no Brienne, öm do usjöbeld z wääde. Hä koom bei di ange jong Soldate ävver net jott a.
Än d Schöll wooch hä mä em Rechne un en Jeschichte jott. En ö paar Fäscher wood hä isch jar net jeprööft. Watt häm ävver siir jott jöveel woch en Jeschichte d Kämpfe va Alexander dr Jruuße un Julius Caesar.
Hä packte ävver d Pröfung un sollt en d Marine joo, ävver sing Äldere schaffde öt, dat hä no d Artillöre koom. Joohr 1784 wood hä an d beitste Militärschüll va Paris ajönomme.