cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jakob Stöckl
Dä Jakob Stöckl wood 1946 jeboore. Hä es Professor en Bayere un en de Millschweetschaff tätesch, un es do och ene Verbandsfunksjonähr. Hä es katoolesch.
Si Läve
Dä Jakob Stöckl hät aan de Technische Universität en Münche op Ajraa-Inschenjör mem Schwerpunk Milschweetschaff studeet. Dat Studijum es ävver nit en Münsche sellver, sönder en Weijeshtefan. Em Johr 1973 hät hä en Weijeshtefan beim Institut för de Bedriefsweetschaffsliehr fun de Söddeutsche Versoochs- un Fochschongsaanstalt för de Millschweetschaff aanjefange. Em Joohr 1991 wood hää Assistent fun de Geschäffsleidong fun de Bayerische Milsch-Industrie-Jonosseschaff (BMI) en Landshut un es zick 1994 doh der Baas fum Vörstand.
Sing Wirke
Dä Stöckls Jakub määt sesch för de Landweetschaff un de Foderweetschaff stärek, en Dütschland un Europpa. Hä es näve singem Berof och noch zick 1995 em Vörstand vum Milchindustrieverband (MIV) en Dütschland un 1996 em Präsidijum vum Dütsche Raiffeisenverband (DRV), un zick 2001 em der Vörsetzer em Kuratorium fun der Frünnde un Förderer fun Weijeshtefan.
Iehrunge
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Manager
Landschaftsverband Rheinland
Dä Lanntshaffßfobannt Rhinglant, offizzjäll: „Landschaftsverband Rheinland“ odder LVR, eß en Jedeedtßkörreposhaff em Rhingandt ennerhallef vun Noocht Rhing Wäßßfaale. Hä sull, su weet jesaat, 'Rigijonaale Oppjaave' övvernämme uß dä su jenannte 'Kommunale Sellevßforwalldunge', dat määt hä zom Bäjshpill aß ene Bowdrääjer odder Krankehusdräjer unnesuwigger. De Äjn sare dat eß domet de Jemäjnde nit zo mäshtish wääde, de anndere sare et eß öm dä Jemäjnde unnüüdish koßte un lück ze shpaare un övverhoup op en bäßßer Kvallitäät ze kumme, un öm jemäjnsəm Saache övverhowp fädish ze kiije, di jede_fö_sijj_alläjn mih_wi ärresh fimpshish, am_eng, ußfalle mööte.
Zaale un Fakte
Dä Landshaffßferbannt woot 1953 jejründt. Zoshtändish eß_e fö_dä Nodht_Däjl vun de aale Rhingprovinz vun de Proüße, di_t zick däm Zwäjte Weltkreesh jo nit mieh jit. Hä häldt etwa achzeen Dousend Lück aanjeshtelldt. Hä hät singe Houpsez en Düx en Kölle, ävver ungerhäldt a paa Ußßeshtälle, un bej Bedrarref och Boushtelle. Jeede Lantkring jeed Shtadt em Rhinglant sin Metjleed em LVR, un dä LVR eß dann domet och för di zoshtändish.
De Metjleeder vum Fobanndt
Hee sinn (Shtanndt af Medde 2004) de Metmaachere bäjem Lanndschaffßfobannt un dozoo iir offizzjälle Noome un de Aanfangß_Boochstaave vun dänne iir Awto_Nummere:
Websigge
Saachjrupp:Rhingland Saachjrupp:Nordrhein-Westfalen
Pief
En Pief eß dat Rüühr, wadd ussem Ovve ruß küt, wo do heijße Quallem dorsch trick un de Buud och noch jet wärremp.
Die Pief jeijt fö jwöönlesch en de Wannd errinn. Do jeijt se en en annde Pief. Die Piefe en de Wäng jonn noh unger beß en der Keller eraf. Do unge sammt sesch dä Dräk un Ruß. Noh bovve zu jon se jraad ussem Daach eruß, un sen do offe, do jeijd dä Qualem fun der Övve eruß en de Luff un deijt unß de Schadtluff fopäßte, jedenfallsem Winnte. Minsche hann och noch af un ann Piefe em Muul. Do dunn se et sellve wi de Övve, qualleme. Der Mische dun Tabbak en der Piefekopp stuppe. Dann zonde se dä aan un piefe sesch eijn. Wät maach.
Em Orscheßto hann se och Piefe, ävver di maach emussik, keijne quallem. Em Fasteloovend, do hann se Piefe un Trommelle, die maach esch besöndors jään.
Weblinks
Saachjrupp:Technik
Eisen
Eisen / Eise is dat chemische Element mit de Oednungszahl 26, affjekütz Fe (vun Lattëijnesch, Ferrum ). Et deutsche Wort kütt entwede vun de Kelte isorai üe kütt vun de indogermanesche Wort eison vör glänzend.
Wofür witt et jebruch
Iise witt överall jebruch wo jett jebaut witt. Do ees z. B. un noch veele andere Saache. Eijentlich witt dofür jo Stoohl jebruch un där witt us Iise herjestellt.
Wodruss witt Iise jewunne
Dat Iise witt us Iiseäärz jewunne. Dat ees etmiizt ene rude Steen där rech öff op de Ääd vürkütt. Dat Äärz witt dann em Huuhove zo Rühiise jeschmoolze. Dobei werde die janze unerwünschte Bestanddeel em Äärz vum Iise jetrennt.
Leddig
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Bad Honnef
Bad Honnef is en Stadt am Rhing met 4 jrusse Haupbezirke un eijnije Veedel. Dat Stadtjebiet bedäck de südlische Deel vum Sibbejebirje. An de südlische Stadtjrenz jeht et vun Noodrhing-Wäßßfaale noh Rhingland-Pallz, de Rhing-Siech-Kreis höört do och op, on do köss no de Kreis Neuwied erinn. Dä Räss jrenz an Königswinter un de Rhing.
Em Rhing jiddet de Insel Jrafenwerth. Do kösste ze Foß övve zweij Bröcke hin. Dann kannze op dr Insel innet Freijbad jonn ode een vun die Kneipe besoche, die et do jitt. De KD-Schiffe hann do och en Aanlejestell. Do kannze dech och op en Bank sätze, de Rhing on die Scheff aanluure ode dat Kloster vun Nonnewerth, dat lösch op dr angere Insel em Rhing, dereck jejenüvve. En dem Kloster es och en Schull drin, on do köss do nur met enem Bott do erüvve. Em Wingter hann de Insele manschmal „Landunter“, wenn dä Rhing Huuwasser hätt.
Websigge
Saachjrupp:Stadt am Rhing Saachjrupp:Stadt em Rhingland Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Vänwääje
Wä sisch Vänwääje op de Kaat akikkt, dä erkännt, dat ön Hauptstrooß, d L 12, dörch Vänwääje läuft, ajövange an dr Hönigerhoff bes no dr Birkenhoff, wo mo jott eiße kann. Rääts un Lenks van dii Strooß send a paar kleng Ströößjer.
Mo weeß net jenau, wo dr Naam Vänwääje herkütt, nämmt ävver a, dat önö Wääch va Mönster en öt Venn vreuer dii paar Hüüser d Naam joove. Op jädde Vall hosch Vänwääje 1303 at Venweghe. Tösche 1794 un 1972 jehood Vänwääje zo Münster, koom dann ävver zu Stolbersch.
D Kersch, di als Denkmaal jeschötzt es, heescht St. Brigida un wood 1784 ejeweid.
Vänwääje hot ön eje Schüll, di van Vänwääjener un Breenijerberjer Känger besood wood. Vöör ö paar Joor wood di ävver zojemaad. D Schüllkänger mösse hüzödachs no Breenisch en d Schüll jo.
Wä no Vänwääje kütt, dä söllt sisch dat Kluster Huus Maria em Venn akikke. Dozo jehüüt ön Kirsch, önö Kengerjaade un ö Huus vöör alt Lüü.
Jät z Kikke
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Pomp (Maschin)
En Pump (Pomp) eß en Maschien, wo mer jät met bewäje kann, wat mer sönß och schödde kann, ävver och Luff. Bänzin, Jertraide un Määhl, Bier un Wing, Stöbb, dat weed all met Pumpe bewääsh. Rin in dä Silo, rus us däm Silo, rin en dä Kahn, en der Waaren, en der Tank oder zom Verjaaser, övverall sin Pompe am Werreke.
Endeilung vun de Pompe
Me kann Pompe noh verschiedener Aarte endeele. Et jebräuchlichste ees die Endeilung noh däm Funktionsprinziip.
Verdängunspompe
Dat Funktionsprinzip erkläärt an dem Beishpill vun Wasser en_ener Kolevepomp: En Kolevepump besteijt us enem Zylinder, enem Koleve, enem Rückschlachventill, eh bischje Rühr un enem Pompeschwengel. Dä Pompeschwengel is vun bouven an dem Koleve befestich un kan dä en enem Rühr erop un eraf bewäje. Jeijt dä Koleve jetz erope, dann widd en däm Roum unger däm Koleve ene Ungerdruck erzeuch. Dodorch widd Wasser dorch eh Rühr anjesauch. Bewäch sich dä Koleve jetz noh unge, widd dat Rückschlachventill opjedröck un dat Wasser kann en dä Roum över däm Koleve jelange. Ändert dä Koleve jetz widder sing Richtung widd dat Wasser över em wigger huhjedeut, weil dat Rückschlachventill zoh jeijt un dat Wasser nit zeröck loufe kann.
En Verdrängerpomp verdrängk also emmer ene bestimpte Roumeenhalt. Dä ees avhängisch vun dä Baujröße vun dä Pomp. Die Pompeaart ees en de Rejel selevesaansauchend. Andere Verdrängerpompe sin:
Andere Funktionsprinzipie
Ene Sunderfall sen die sujenannte Strohlpompe. Dobei widd dorch zem Beishpill ene Wasserstrohl Jaas metjerisse un somit avjesauch. Et jitt do:
Andere Eendeilungsmöchlichkeite
Meh kann die Pompe natürlich och noh däm eendeele, wat se pompe. Su jitt et dann:
Oder meh benennt se noh dä Anwendung wofür se jemaat wudde sin. Wie zem Beishpill:
Joe Biden
Joseph Robinette „Joe“ Biden, Jr. (* 20. November 1942 ä Scranton, än Bundesstaat Pennsylvania) es önö Politiker us d USA van d Demokrate. Hä es de 46. Präsident von d USA un es dr Nachvoljer va Donald Trump.
Hä had Räät studeert un Senator von der Staat Delawär. Biden wood am 23. Aujust 2008 als Vize-Präsident va Barack Obama bekannd jejovve.
Jätt us si Lääve
Biden studiirde an d Universität va Newark en dr Staat Delawär un dono an d Sürakus Universität, wo hä singe Avschloss maade. 1969 wood hä Räätsvordriiner ä Delawär.
Bidens ischte Vrau und sing Dootr storve 1972 beij önö Autoonvall, 2 van sing Sööhn övverläävde. 1977 hiirode hä öt Jill Tracy Jacobs. Us di Ehe stammde önö dreide Soohn.
En d Politik
1973 wood hä öt ischte Moll Senator. Va do a hat hä dat vönfmoll jeschafft.
Am 23. Aujust joov Barack Obama bekannt, date m Vall va sing Waahl zom Präsidente, Biden singe Vize wääde solld.
Biden Joe Saachjrupp:Pollitiker Saachjrupp:USA
Enzym
En Enzym (von jrieschisch εν~, en~ „in” und ζύμη, zýme: suure Deijsch) eßß janz praktisch jesehe en bioljischer Katalysator. Mer sääd_och Ferment förr_e Enzym, je_Noh_dämm, woo_t för jraadt_jebruch weedt.
De wenichste Reaktione in de Natur könne selvsttätisch (ohne Katalysator) stattfinde, esu notze de Plante wie och de Diere un de Minsch Enzyme för beijna alle Reaktione domit die ovverhaupts anfange un och schnelljenoch feddich sin z. B. vör Esse zu verdaune, zu verwerte, selvs Stoffe herzestelle odde avzebaue.
Saachjrupp:Schimie
Noodrhing-Wäßßfaale
Topojrafie
Em Norde vun Noodrhing-Wäßßfaale litt et Wäßßfaalische Tiefland. Em Oste et Sauerland, et Bërjėsche Lanndt un et Siejerland em Södoste, met vell Böum un huhe Bersch vun 500 bes öwer 800 Meter.
Em Wäßßte hamme de Eefel und der Niederrhing. In de Midde von Noodrhing-Wäßßfaale litt et Ruhrjebiet mit dä Shtädt Bottrop, Jelsenkirshen und Herne, suwie Marl am Nordrand, Dortmund, Hamm und Hachen im Oste, Bochum, Essen, Overhuse und Möllem aan de Ruhr in de Midde un Duisbursh im Wäßßte. Wiggersh hammer im Norde Mönster, im Oste Bielefeld und Paderborn, im Südde Seije un im Södweste Bonn, Kölle, Oche, Mönschejlabbach un Kreiwel. Usserdem die bërjėsche Städt Wuppertal, Remsched un Solinge, zojoderlez vun Köln der Rhing araff de Landeshoupshtadt Düsseldorf.
Noohbere
Noodrhing-Wäßßfaale jrenz em Norde aan Niddersaxe, em Oste aan Hesse un em Südde aan Rhingland-Pallz. Em Weste jrenz et aan et Köningkrejch vun Beljie un em Nordweste aan et Köningkrejch dä Nidderland.
Regione
Em Jäjesatz zo andere Bundesländer wie zom Bejspill Bade-Württemberg besetz Noodrhing-Wäßßfaale nur zom Deel Regione, weil dat Land 1946 noh_em Kreesch vun d'r Britischen Militärverwaltung schnell jemaat werde moot, domet et Ruhrjebiet net unger_ne Viermächtestatus kom, un de Franzuuse för vollendete Tatsache jestallt wutte, weil die et janze Rheinland, Norde wie Südde, zo Frankreich schlaare, un de janze Rhing zo_r französischen Ossjrenz maache woullte.
Deshalef besteht Noodrhing-Wäßßfaale uss_em Nordrhingland, Wäßßfaale un dämm kleene Herzoochdomm Lippe, dat iersch 1947 dobeij jekomme es.
Bersch
Hüxte Bersch es d'r Langenberg (843,1 m) em Rothaarjebirsch, jefoulesch vum Kahle Asten (841 m).
Landesverwaltung
De Landesverwaltung en Noodrhing-Wäßßfaale besteht us de
Little Milton (Bostock)
Dä Panz Gerald Bostock hät dä Shpeznahme Little Milton aanfang do 1970er Joohre krääje — noh däm Deeshter Milton. Dat kohm, weejl hä voshiidentlish bäij Vätbevärrbe metjemaat un och jewunne hät, wi hä noch käjn Aach Johr allt woo, un woo sujet wi_n Berümphäijd_en St. Clive, en Ängland, woo hä domols lääve daat. Hä woot ävver 1972 plözlijj_övver de jannze Wält pikannt.
Noodrhing-Wäßßfaale
Bezirksrejieronge
Noodrhing-Wäßßfaale ess in fönf Rejierungsbezirk opjedeilt:
Little Milton (Bostock)
Saachjrupp:Mann
Noodrhing-Wäßßfaale
Bezirksrejieronge
Et hätt ens sevve Rejierungsbezirk jejevve (1816), vun denne 1822 d'r Rejierungsbezirk Kleve met demm [Rejierungsbezirk Dösseldörp un om 1. Juli 1972 d'r Rejierungsbezirk Ooche met demm Rejierungsbezirk Kölle verejnisht woode sinn.
Am 1. April 1947 wurden die Verwaltungen des Regierungsbezirks Minden und des ehemaligen Freistaates Lippe in Detmold vereinigt (Bedingung des ehemaligen Freistaates Lippe). Der Regierungsbezirk Minden wurde somit um die Kreise Detmold und Lemgo vergrößert und am 2. Juni 1947 in Regierungsbezirk Detmold umbenannt.
Schon seit einiger Zeit wird diskutiert, die Zahl der Regierungsbezirke auf drei zu reduzieren. Alle Kommunen im Ruhrgebiet, die im Regionalverband Ruhr organisiert sind, sollen danach in einem Regierungsbezirk zusammengefasst werden. Die übrigen Teile des Landes sollen dann den Regierungsbezirken Rheinland und Westfalen zugeteilt sein. Die Landschaftsverbände sollen hierbei aufgelöst werden.
Die Umsetzung dieser Idee ist von der 2005 gebildeten CDU / FDP-Landesregierung bis 2012 angekündigt worden. Danach soll es künftig drei Regionalpräsidien Rheinland, Ruhrgebiet und Westfalen geben, die die noch aus preußischer Zeit übernommenen Regierungsbezirke anpassen sollen. Diese Planungen berühren allerdings auch historische und staatsrechtliche Fragen, da sowohl der betroffene Regierungsbezirk Detmold als auch der Landesverband Lippe im Rahmen des Beitrittes des ehemaligen Freistaates Lippe nach Nordrhein-Westfalen 1947 in den Lippischen Punktationen *1) mit klaren Zusagen an Lippe geregelt wurden. Daneben gibt es regionale Widerstände, welche die angesprochenen Verwaltungseinheiten als zu groß und zentralistisch kritisieren.
*1) über die moralische und staatsrechtliche Bedeutung gibt es unterschiedliche Auffassungen
Kommunale Selbstverwaltung
Die Kommunale Selbstverwaltung wird in Nordrhein-Westfalen wahrgenommen von den Kreisen, den kreisangehörigen Gemeinden und Städten, den kreisfreien Städten, den verschiedenen Zweckverbänden, z. B. dem Regionalverband Ruhr, dem Verkehrsverbund Rhein-Ruhr und dem Verkehrsverbund Rhein-Sieg sowie den beiden Landschaftsverbänden Rheinland und Westfalen-Lippe.
Kreise und kreisfreie Städte
Das Land Nordrhein-Westfalen gliedert sich in 31 Kreise und 23 kreisfreie Städte, die nicht zu den Kreisen gehören.
Kreise
Kreisfreie Städte (En der Klammere es et Auto-Kennzeiche) <!--
Shtädte und Jemeijnden
Noodrhing-Wäßßfaale hätt 396 Shtädte und Jemeijnden, davun sin 23 kreijsfreije Shtädte un 373 kreijsangehörige Shtädte.
Jrußshtädte
siehe -->
Jründung vum Land
Nohm zweite Weltkreech wudd vun dä britische Militärrejierung am 23. Aujußß 1946 die Verodnung Nr. 46 erlosse. Die dät sech met dä Auflösung vun dä ehemahlije Provinze vum Land Preuße en dä Britischen Zoon un deren Neubildung als selevsständije Länder befaßße. Uss dem nöördlische Deel vun dä preußischen Rhingprovinz un Weßfaalen wudd Nordrhein-Westfalen jebildt.
Am 21. Jannowaa 1947 koom met dä Militärverordnung Nr. 77 dat Land Lippe bei Nordrhein-Westfalen dobei.
Noodrhing-Wäßßfaale hatt domols 11,8 Millione Eenwohner.
Ministerpräsidenten
De Ministerpräsident vun Noodrhing-Wäßßfaale is Hannelore Kraft. Sä is am 14. Juuli 2010 de Nachfuljer von Jürjen Rüttjers jeworre.
Wahlergebnis am 22. Mai 2005
Et amptliche Enderjebnis dr Wahl is:
Luur uch Landtagswahl in Nordrhein-Westfalen 2005
Luur uch Landtagswahlergebnisse aus Nordrhein-Westfalen seit 1947
Mieh Infos jiddet beim Landeswahlleiter NRW
Wappen und Flagge
ET Landeswappe jitt die räumliche Zusammensetzun vum Land wieder. Et besteht op dr linke Sigg aus em Symbol führ de Rhing, op dr rächte Sigg us däm Pääd, däm Symbol für de Rejion Wäßßfaale, un im ungere Winkel us dr Lippishe Ruus für et Lipperland.
De Landesflagg is wie et Wappe grön-wiß-ruot; de Landesdienstflagg träch och noch et Landeswappe.
Luur uch
Saachjrupp:Bundesland (Dütschland)
Yousaf Raza Gilani
Makhdoom Syed Yousaf Raza Gilani (* 9. Juni 1952), ä Urdu weed dat  مخدوم سيد يوسف رضا گیلانى  ) jeschrävve, es dr zwövde Premiemenester va Pakistan. Jä woch vreuer dr Spräächer van d Nazionalvorsammlung. Menester es hä och öns jewääh.
Am 25. Mai wood hä va dr Präsident Musharraf voreidicht. Hä es dr ischte Premiemenester da us ön Jäjend kütt, wo Sareike jesproche weed.
Gilani es och dr zweide Vörsetzende van d Pakistan Piples Parti.
Gilani kütt us ön Famelisch die völl Jeld un Äfloss hat. Hä wood a Karachi jeboore. Hä jäng no ö paar jo Schülle un maade do önö joe Avschloss.
Elektron
Eh Elektron ees eh Elementardeelsche watt nejativ jelade ees. Zesamme met dä Protone un dä Neutrone bilden de Elektrone de Atome vun dä verschiedene schemische Elemente. Eem jäjensatz zo dä Neutrone un Protone hätt eh Elektron keeijn räumlische Ussdehnung. Veelmieh schwirrt eh Elektron en ener sujenannte Elektronewulek öm dä Atomkeern eröm. En Metalle ees dat Elektron nitt fess an eeijn Atom jebunge. Dorus erjitt sich dat Metalle elktrische Strom leite künne. Üvverhaup ees elektrischer Strom die Bewejung vun Elektrone.
Yousaf Raza Gilani
En d Politik werke hä sisch langsam huch un wood tösche 1985 und 1986 Menester. 1988 troon hä d Pakistan Piples Parti beij. En d Zitt van Benazir Bhutto woch hä Menester vöör d Turiste un dono Menester vöör öt Werk. En di Zitt wood hä och dr Sprächer von d Nationalvorsammlung. Dat bleed hä bes Februar 1997.
Elektron
Saachjrupp:Fisik
Yousaf Raza Gilani
Em Februar 2001 koom hä en öt Jevängnes. D Militärrejierung worp häm Kuddelei met öt Jeld vöör. Dat söll Pakistan jeddes Joohr 30 Milliun Rupiä jökooßt ha. Völl Lüüh saare dat dat ärvonge es. No 6 Joohr koom hä vrei, 4 Joohr vreuer als s öt erwaad hodde.
Am 22. Määz maade d Pakistan Piples Parti häm zm Premier Menester van öt Land. Öt jitt Lüüh, di saare, dat hä mä vöör ön kotte Zitt dä Poste hat un bald Asif Ali Zardari Platsch maad. Öt weed sisch zeeje.
Weblinks
Saachjrupp:Mann
Baaß
Op der Baas moß De hüre. Der Baas deit bestemme. Wat der Baas sät, dat weed jedonn.
Wä sage soll un kann, wat jemaat weed, wie et jemaat weed un wo et lahns jeiht, dat es der Baas.
Der Baas von de janze Welt, mem Universum dren, esu jeit der Kall, es der Leeve Jott.
Esu, jetz weßt Ühr et.
Loor och hee
Saachjrupp:Ennzoteere!
Limburrsh (Provinß, Belljie)
Limburrsh (ob flämish u nederländisch: Limburg, op franzüüsish: Limbourg Belgique, op wallonish: Limbork, op deutsch: Limburg) eß en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Shtaat Bellji en Europa.
De Houpshtadt fun Limburrsh eß Haßßelt (ob_flämijj_u_nederländisch: Hasselt, op franzüüsish: Hasselt, op deutsch: Hasselt)
De Provinß Limburrsh jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VLI.
Saachjrupp:Flanndere (Regijon) Saachjrupp:Provinß en Belljie
Hääzwasser
Hääzwasser (med. Ödem) eßß wann de Fööß deck jeschwulle sinn öm dä Knöschel eröm.
Oft kütt dat vumm Hääz, däswäjje säät ma Hääzwasser dobei. Äwwer wi överall jitt_et och aandere Jründ doföör:
Saachjrupp:Medizin
Vowelsänger
miniatur|left|Vowelsängerdenkmool ä Stolbersch Ä Stolbersch kännt jädder dr Vowelsänger. Vör di, di net us Stolbersch komme moss mo saahre, dat dr Vowelsänger amptlich Vogelsänger heescht. Hä wooch önö Mann, dä op dr Hammerbersch läävde. Dr Jesang van d Väuel op dr Bersch (un domit es nävver dr Hammerbersch och dr Finkebersch gemeent) joov häm dr Naam Vowelsänger. Manche Lü saahre och, dat dr Vowelsänger met d Väuel zösamme jesonge hott. Ö Denkmool nävver öt Rothuus maat d Stolberjer op dr Vowelsänger opmerksam. Ävver öt jitt och ö bekannt Leddche ä Stolberg, dat „Dr Vowelsänger“ heescht.
Weblinks
Saachjrupp:Dengkmool Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)
Euregio
Unger Euregio forshteijt mer en Regijon en dä EU, di fun dä EU, oddo med dä EU, extra faßßjelaat woode eß, un fö_jewöönlijj_en Jränzrejon eß, woh mieh wi eijne Shtaat, ennen Aandeijl fun hät. Bejspill:
Saachjrupp:Europa Saachjrupp:Euregio
John F. Kennedy
John Fitzgerald Kennedy (* 29. Mai 1917 en Brookline, Massachusetts; † 22. November 1963 en Dallas, Texas, durch e Attentat) wor d'r 35. Präsident vun d'r Vereijnischte Staate vun Amerika (1961 – 1963) un Metjlied vun d'r Demokratische Partei. Hä wor ne Soun vum Joseph P. Kennedy un Rose Kennedy, dä Dochter vum fröhere Bürjermeester vun Boston. Em Zweite Weltkreesch hät'e beij de US-Marine em Pazifische Ozean als Kommandant vum Schnellboot PT 109 gedeent. Am 12. September 1953 hät'e et Jacqueline Lee Bouvier jehierot. Bis hück kumme us dämm jruße Kennedy-Clan vel beröhmte Politicker.
Kennedy hat vel Fisterenölsche am loofe, vun dänne och sing Frau woss. Me säät em och eens mem Marilyn Monroe noh.
Wäjen dämm spektakuläre Attentat, singer beröhmten Rätt für_em Schöneberjer Rothuus en Berlin, d'r Kubakries, un singer Aankündijung vun d'r ierschten Landung om Moond zällt_e trotz singer kuurten Ampszick zo de bekannteste Minsche un als eener vun d'r populärste US-Präsidente vum 20. Johrhundert.
Websigge
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Et kölsche Jrundjesetz
Et Jrundjesetz vunn Kölle:
§1: Et es wie et es!
§2: Et kütt wie et kütt!
§3: Et hät noch immer jot jejange!
§4: Wat fott es, es fott!
Fastelovend e Spillsche, Allerhelije e Bildsche
Dä Saz: „Fastelovend e Spillshe, Allerhillije e Bildshe“ eß e Shprichwoot.
Et kölsche Jrundjesetz
§6: Kenne mer nit, bruche mer nit, fott domet!
§7: Wat wellste maache!
Fastelovend e Spillsche, Allerhelije e Bildsche
Et wooh doch nuur e Fastelovendß_Spillshe.
Et kölsche Jrundjesetz
§8: Maach et jot, ävver nit ze of!
Fastelovend e Spillsche, Allerhelije e Bildsche
Saachjrupp:Sprooch
Et kölsche Jrundjesetz
§9: Wat sull dä Quatsch?
§10: Dringste eine met?
§11: Do laachs dich kapott!
'''Dann jitt et do noch die volljende Zusatzartikelsche: '''
§12: Wat däm ein sing Ül eß däm andere sing Naachtijall.
§12a: Mir sin ävver nit aaberjläubisch!
§14: Mer weiss et nie, mer stich nit drinn.
§15: Jede Jeck es anders.
§16: Dröm Jeck loß Jeck elahns!
§17: Och dä raderdollste Aasch hät sing Visaasch!
§18: Jeddem Dierche sing Pläsierche.
§19: Dat jitt et nur, nur, nur in Kölle!
§20: Dat sull ech jesaat hann?
§21: Du bes Kölle!
§22: Der wiess nix
§23: Hammer nit, künnemer nit.
Loor och heh
Saachjrupp:Kölsch Saachjrupp:Rhingland
Eurosklerose
Dä Bejreff Eurosklerose bruche manshe för de Zick vun_etva 1973 beß 1986 en de Europa_Pollittik vun de EWG-Staate ungerennejn, dat woore domols Deutshland, Frankreish, Italije, Belljie, de Nėderläng, Luxembursh, Jruußbrėtannje (alsu Änglant), Irrlant un Däänemark, Jriishelant kohm 1981 offizjäll dozoo. Betoont weede sull domet, dat nix esu rääsh wigger jing. De ejnzellne Shtaate han sijj_ene Deijl prakktish veraffsheed vun dämm wat se enß jemeijnsaam beshloßße hatte an Visjoone un Plän. Keijner vullt fun de Rääshte un_em Eijnfluss_em eijene Land aan de EWG jet affjevve.
Eijfel
200px|miniatur|Esu süüt de Ejfel uß De Ejfel is en Mitteljebirsh unn jehüürt zum linkrhejnischen Jebiet vum rhejnischen Schieferjebirsh.
Ömjebung
Zesamme mit de Ardenne es et en jrooße Jebirshskett zwesche Rhing unn Musel. De Ejfel bestoht usß Vulkanejfel, Waldejfel, Huheijel unn Schnejfel. Vür allem in dä Vulkaneijfel is vill vulkanische Aktivität ze besishtije, zem Bispill Maare wie dä Laacher See.
Em Norde un em Süde hät se en Jebeed, wat de Föhreijfel jenonnt weed. Em Norde eß dat, wo et em Land öm Erff on Maaß noh dämm Norrdeutsche Plattland un Neederland jeed, fun Öskerche, un Düere, beß noh Jüülisch. Em NW em Osste hinger de Errff trik sesh fun Rhingbach un Mäkkeheejm bes noh Walberbärresch un Liblaa de Ville hen, di als nit beij e Eijfeler Landschaff jereschnet weed, och wenn se huh es un ööhndlish Wald drop hät.
Städt
Wishtije Städt in dä Ejfel sinn: Maye, Mennech, Weive, Wittlich, Bitburch, Prömm, Jerolstejn, Maria Laach, Monschau, Roetchen, Heimisch, Jemünd, Schleede, Hellendal, Adde. Wishtije Städt in dä Vürejfel sinn: Öskerche, Düre, Oche, Rhenbach, Meckem, Mönsterejfel, Zöllech. De nääßte Jrooßßstädt sinn Kölle, Düsseldorf, Oche, Kowwlenz, Bonn, Trier, Luxembursh.
Websigge
Saachjrupp:Jebirje Saachjrupp:Rhingland
Hans Rudolf Knipp
Dä Hans Rudolf Knipp (* 10. Mai 1946 en Möllem † am 2. Dezember 2011 en Altenkirchen ) hät Leeder un Texte jeschriwe, en de Houpsaach en Kölsch. Hä däät zosamme met met singer Frau Heidi en Kölle wonne.
Hans Rainer Knipp wor e'ne 68-er, denn domols funge sing jruße Erfolje aan. Dozo jehüüre:
Zesamme jenomme hät hä ald mie wie 700 Leeder jeschrevve, och för ene Hoofe andere Lück, di en Kölle odde em Faaßteleer e'ne Naam hann. Ävver och för andere Affnämmer hät hä jeärbeit. Dä Tex von dämm Tittelleed „Wartesaal der Träume“ uss dämm ZDF singer Sendung „De Weltrings vum Haupbahnhoff“, wat de Höhner jespellt hann, es och vun imm..
Hä hät de Willi-Ostermann-Medallje en Jold jekrääje. Em Joohr 1998 kräät hä de KölnLiteraturPreis.
Em Joohr 2005 hät de Kreissparkass en Kölle en CD en dänne ier Reih „Kölsche Evergreens“ eruss jejovve nur met Leeder vum Hans Knipp drop, di hä zem Deil sellever vürjedraare hät.
Websigge
Katejori:Mann Katejori:Musiker
Benedikt XVI.
Benedikt XVI. bürjerlisch Joseph Alois Ratzinger (jeboore am 16. Apprell 1927 in Marktl am Inn) is d'r 265. Paps vun d'r Katholische Kirsch. He is Paps sit de 19. Apprell 2005, wo'r vum Konklave jewäält wood. Sinne Voorjänger woor Johannes Paul II..
2 Joor nach d'r Jeboot zooch de Familie eesch naach Tittmoning, dann naach Aschau, un als_er 11 woor, naach Traunstein. 1941 wood_er vun d'r Hitlerjugend injezooche un 1944 zum Arbeijtsdinnst innet Burjenland nach Ößtrish jeschick. Danach hätt_er vun 1946 - 1951 Theolojie studeet un woot am 29.Juuli 1951 zesamme mit singe Brooder Alois Ratzinger zum Priester jeweiht. Im Juni 1977 wood'r dann vun Paul VI. zum Kardinaal ernannt. Benedikt XVI. woor bis zuletz_ene enge Vertrudde vun Johannes Paul II..
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Papß
Pott (Köch)
Ene Pott es jet, wo de jet eren dun kanns. Jewöhnlich bruch mer ene Pott för ze esse ze maache, zom Beispill för ze koche, ze brode udder ze schmore. Avver mer sät Pott och för ander Jedöns, wie dr Blomepott udder dr Pott vum Auspuff (Luur och: Pott (Wat es dat?).
Ene Pott för ze koche hät zwei Jriffe an de Sigge. Hät hä nor eine, dann es et en Pann udder e Schäppche. Hä es us Stohl, Kupfer, Iese udder och us Jlas jemaat. Met däm Deckel kannste en zo maache. Enne dren hät hä hück ze Dach mihts en Schich us Teflon udder su enem Jedöns, domet dat Jemös, wat de kochs, nit anbrennt.
Pött jitt et zick de Brongsezick. Domols hät mer se us Brongse jemaat.
Jet Besonders es dr Römerpott. Dä es us Ton jemaat för en dr Ovve ze dun.
Saachjrupp:Kösch
Boverbärjische Kreiß
Em Boverbärjische Kreiß wo mer en de älldere Zigge et Pukkelije Land för jesaat han, lijen: Dä Kriiß hüüert bëĳ de Landschaftsverband Rheinland un lidd em Regierungsbezirk Kölle.
Saachjrupp:Kreis em Rhingland Saachjrupp:Kreis en Nordrhein-Westfalen
Flämesh Brabant (Provinß)
Met Flämesh_Brabant (ob_flämish u_nederländisch: Vlaams Brabant, op deutsch: Flämisch-Brabant) mejnt mer_en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Staat Bellji en Europa.
De Houpshtadt fun flämesh_Brabant eß Löüven. De Provinß flämesh_Brabant jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VBR.
Wäpsigge
Saachjrupp:Flanndere (Regijon) Saachjrupp:Provinß en Belljie
Fastelovenzjeck
thumb|Fastelovenzjecke em Zoch (1890) Onger önö Fastelovenzjeck vorstehd mo önö Mensch vöör däm dr Fastelovend mi wäät es als jedde angere Daach em Joohr. Do spelld öt Wäähr kenn Roll un do moss och dr leitzde Urlaubsdaach dra jlööve.
Vöör önö Fastelovenzjeck väng dr Fastelovend am 11. November öm 11:11 Uhr a. Mo trefft sisch an enn aavjesproche Stell, döck es dat dr Maat un do weed beij ö Jläsje Biir, dö Kölsche bestönd do op Kölsch, d Düsseldorper op hön Altbiir, jeschunkeld un jesonge. Dat duurd dann ö Stöndche övv zwei un dann jeet öt en d Altstadt, öm do dr Daach ussklenge z losse.
D Weihnachtsdaach halde önö Fastelovenzjeck zwar van öt Schunkele aav ävver met sing Jedanke bliid hä ni witt vott van d vönvde Joohreszitt.
D Daach va Vettdonnersdaach bes Veilchediinsdaach jehüüre d Fastelovenzjecke un kenne weed s dova aavhalde, 24 Stond dr Daach op Jöck z see. Vöör völl Fastelovenzjecke es dr Rusemondaach met singe Zoch dr wichtichste Daach van öt Joohr.
Am Aschermittwoch es vöör önö Fastelovenzjeck dr Fastelovend z Äng un mo jeed zm Veschesse.
Websiij
´
Saachjrupp:Fastelovend
Hötter Platt
Dat Hötter Platt iß en Sprooch di op de Hött, ėn ennem Deijl vunn Jerresheijm en Dößßeldorrəf jeschwaadt wood. Et eß wall am ußßshtėrve, et jitt 2005 blooß nooren paa winnije Lük, di et schpreshe künne, di sinn all ällder unn lääven för sish, su dat se et eijentlish nit mieh bruche.
Dat jannze shpillt sijj_aff en ennem Jebeed, wat hück ze Jerresheijm hööt. Iih doo dat Hötter Platt jeschwaadt wood, doo woo doo 1864 „de Hött“ opjemaat woode, di Heyesche Glashütte, di jiddet em Joohr 2005 hück ėmmer noch. Op die Hött koomen baal dousende Jlaaßblööser för ze ärrbeejde. De miehzde koome met iire Fammillijje funn wigk_heer aanjetrokke un hann sish dann do needejeloße. Öm di eijentlishe Hött errömm entshtundte Hüüser, unn ettlijje Ärrbeejder_Sitlunnge. Dii krääte dann och dä Naame „de Hött“, su wie die Lück vun do, de „Hötter“, un äävenz iir Sprooch.
Di Jlaaßblööserfammillijje koome zem allerjröößder Deijl ußß Jääjende wo me
Nėėderdeutsche Shprooche shprooch, di sish sellver och
Plattdüütsche Shprooche nenne. Ößßlish vun dä Elbe, zem Beijshpill vill ußß Pommere, uß Mekklenborsh, un uß Weßß_Preußße. Dänne iir Shprooche hann sijj_op dä Hött flöck en en eijen Munndaart vermängk. Di däät di Ongersheed jet ußjliishe. Vunn däm jannz anndere Dijalekk uß dä Ömjääjent do hann se dojääje koum jet opjenumme, eijentlish nix. De Hötter blieten zimmlish unger sish, un shprooche för lang Zick nuur dat Hötter Platt. Esu eß ėn_enner Jääjent met eijentlisjj_ennem ripoarsche Düßßeldorver Dijalekk en Dijalekk_Innsel entshtannde, medd_enner Shprooch, di winish met dämm Dößßeldorver un däm Bärjischen ze donn hatt.
Nohjelasse hätt dat domet, dat dat Jerreheijm jewaaße eß un de Hött nit mieh esu isoleet woo, dat dat Düßßeldorf dat Jerreheijm ennjemeindt hätt, unn dann me_m Zweijte Welldkreesh nattüüerlish.
För noh ze Lesse un noh ze Hüüre
Saachjrupp:Sprooch vum Rhing
Ibizängkesh
eivissängkish (op katalan: eivissenc, op spanish: ibicenco) iss_en Sprooch, di weed op Ibbiza jeshwaadt. Ibbizza ess_en Ėnnsell_em Meddel_Meer di beij de Baleare gezälldt weed un pollittish beij Shpaanije hüot.
Ibizzengkisch jilld_alls_enne_Dijalägk fun de katalanishe Sprooch un eß äänlish wi_t Mallorkiinish (op katalanish: mallorquí) unn_t Menorkiinish (op katalanish: menorquí).
Saachjrupp:Sprooch
Luhme
Luhme (amplisch: Lohmar) es e Städtche em Rhing-Siech-Kreis. Et lich zwesche Rösrod em Norde on Siechburch em Süde.
Luhmere Platt
E paa Ongescheede zwesche'm Kölsche on Luhmere Platt:
<br style="clear:left;" /> E Luhmerer Mundartwörterboch jit et noch net. Äve dea Bernhard Walterscheid-Müller hät am Eng von sengem Boch Lohmarer Mundart in Reim und Prosa övve 900 Wöd opjeschrevve.
Kiek och noh de Wenker Säz op Luhmere Platt un de Swadesh Lėßß för et Luhmere Platt.
Wappe
Dat Wappe hät zwei Deel. Ovve süüt me de Berjische Löwe. Net nue en Luhme vengk me dat Deer em Stadtwappe. Wemme sech de Wappe em Berjische Land beluet, dann jit et dodren dökes ne rude Löwe. Onge süüt me die Stell, wo de Sülz on de Aache zesammekumme. <br style="clear:left;" />
Websegge
Saachjrupp:Stadt em Rhingland Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Lousberg
Dä Loußbärsh (huhdeutsch Lousberg) is ejner vunn de zweij Hüjel im Ööscher Kessel. Dä andere is dä Salvaturbärsh.
Dä Loußbärsh is en promminente Bärsh wejl hä kwaasi mittedren in däm Ööscher Becke lisht. Ma kann_en vunn wejt wesh erkenne unn bovve iss en Reßtorang zem in de Landschaft ze luure. Datt eßß op enem ehemalijjen Waßßerspiischer monteet, däm Drehdurm Belvedere. Dä wood 1956 vunn däm Arschitekten Wilhelm K. Fischer jebout.
Dän Loußbärsh hätt da Düüvel opjehäuft. Nohdem hä vumm Ööscher Stadtrat noh dem Duumbou jehörish övvers Uhr jehoue worde ess woor hä zimlish wößt unn hät sish räshe wolle. Daföör hätt hä zwei Sandsäck vunn dä holländische Küste jehollt unn hätt se op Oche werfe wolle. Äwwä wejl dat suh_ene wigge Wääsh woor is hä ad mööd jesinn wie hä an de Jrenz koom unn hätt de Säck nur noch hinger sish hää jetrokke. Do hätt er en aal Maatwiiv jefraacht: „Sach sar_enß, ish sök do wejsh no Oche, kaste mich dem_ens verade? Is_et noh_ene wigge Wejsh?“ Unn sie hätt_en jleish erkannt, vun wäjje dä Huf am rääshte Bejn unn wejl hä suh noh Schwefel jestunke hätt. Da hätt se op ihre aale Schuh jezeisht unn hätt jesaat: Luur_enß hä, die hann ish in Oche jekouft unn sinn losjeloufe, unn jätz sinn se ad kapott. Da hätt dä Düüvel kej Looß mieh jehatt föör wigger ze jonn unn hätt de Säck jrad lijje losse, paar Killomeeter wesh vunn Oche. Unn wejl dat Maatwiiv suh lueß is jesinn säät ma zo däm Bärsh Loußbärsh. Unn dä Shproch jäht esuh (op Ööscher Platt): Dor Ööscher iss dor Düüvel ze lueß.
Saachjrupp:Oche Saachjrupp:Berch Saachjrupp:Krätzje
Daach von de Unscholdije Pänz
Am 28. Dezember bejonn de Christe de Daach von de Unscholdije Pänz.
Hückzedaach wierd och dä Pänz jedaach, die wäjen Krankheet ode Kreech fröh jestorwe senn.
Ne ahle Brauch eß, dat Eldere am „Daach von de Unscholdije Pänz“ ihr eejen Pänz en de Kirch bränge un sääne loße.
Saachjrupp:Daach
Läng
Die SI Basiseinheit vun de Läng ees ene Meter oder och Meeter. Et Formelzeiche ees dat l un dat Zeeche für de Einheit ees eh m.
Wie ees ene Meter fessjelech
Ene Meter witt hückzedaach fessjelech als die Streck, die et Leech em luffleere Raum en 1/299.792.458 Sekunde zoröcklech.
Wie wor fröher ene Meter fessjelech
Fröher wor ene Meter anders erkläät wudde. Em Middelalter woren de Länge unjenau avjemesse wudde, weil die Jrundlaach vun der Vermessung woren die Ärm un Been vun de Herrscher jewäss. Hat meh ne jrusse Könich su hat mer och ene lange Meter, wobei dä domols noch Schritt oder esu ähnlich jenannt wutt. Irz em 17.Joorhundert kom dann dä Wunsch op dat janze ze vereinhetlische, weil emmer wedder de Lück betupp wudde woren. Em Joor 1793 wudd ene Meter dann als dä 40 millionste Deel vum Längejrad dä durch Pariss durchläuff fessjelech. Sechs Joor spädder wudd dat Mooß dann in Platin jejosse un als Urmeter en et Museum jelääch. Höck weeß me dat dat Urmeter eh kleij bissche ze kuurt wor.
Em 19.Jahrhundert wudd dä Meter neu fessjelech. Jetz wor nimie de Ääd als Jrundlaach sundern zwei Strichjruppe. Dat Mooß wudd dann och als internationaler Meterprototyp och en Metall jejosse.
1960 han sich de Weeßenschaftler dann üvverläch, dat et jenauer ees, wenn meh dat Nuklid Krypton 86 nimmp un die Strahlung die dat usssendet met 1.650.763,73-fache malnemme deijt. Wat dann dobei erus kütt ees ene Meter.
Dat blivv dann esu bis 1983. Do koom dann die oven ad jenannte Erklärung zom Zooch.
Wie kann me ene Meter messe
Öm erus ze krieje wie lang irjendjet ees muß me et messe. Dozoo bruch me Messwerkzeuch. Jetzt ees et jo zeemlich schwer dat met dem Leech ze maache. Also hätt me eh Vergleichsmooß dat em beste Fall vum Eichamp zoojelosse ees wie zem Beishpill:
Juri Alexejewitsch Gagarin
Juri Alexejewitsch Gagarin, ä Russisch schriivd sich dat Юрий Алексеевич Гагарин, wood am * 9. Määz 1934 ä Kluschino ä Russland jeboore un hä storv am 27. Määz 1968 ä Nowosolowo. Gagarin woch önö russische Kosmonaut und r ischte Mensch em All.
Sii Lääve
Juri Gagarin wood en öt kleng Dörp Kluschino jeboore. Singe Papp woch Zemmermann, sing Mamm koom van önö Buurehoff. Hä hott zwei Brööhr un enn Schwester, di alle 3 jözwonge woode, ä Dütschland z werke. S koome wärm jesond no Heem zröck.
Hä liirde en ön Jesserei, studiirde dono ävver Jessereitechnik.
Am 3. Juni 1955 liirde hä ä Saratov öt Vleeje, koom no d russische Soldatö. Do bösoot hä d Schüll vöör Vleejer ä Orenbursch. Zwei Joohr spiidr hiirode hä Valentina Gorjatschowa, 1959 wood sing ischte Dooter Jelena jeboore, 1961 sing zweide, öt Galja.
Tösche 1960 un 1961 wood hä usjebeld, öm Kosmonaut z wääde. Am 12. April 1961 jäng öt loos. Si Raumscheff Wostok 1 vlooch ä 108 Minütte öm d Ääd un koom en öt Woljajebiid wärm örav.
Bes 1963 woch Gagarin dr Kommandant van d russische Kosmonaute un studiirde an d Militärakadömi vöör Injeniöre van d Loffstreitkräfte.
Gagarin voronjlökde selves als hä met ön MIG-15 onjerwääß woch un storv. Hä wood an d Muuch van dr Kreml ä Moskau bjraave.
Websije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Raumvahrer
Jabatan Telekom Brunei
De Jabatan Telekom Brunei (JBT) (BruNet) eß en Firrma di sez en برني دارالسلام, odder Brunei Darussallam, wi mier shriive. Nävve anndere Jeschäffz_Zwäĳje důnn di .bn em Internet fowallde, dat eß fun Brunei di Top Level Domain.
Short Messaging System
Dat Short Messaging System is e Ding wo de dinge Partner en Noochrischt schicke kanns die dä uch direkk lässe kann. Dat janze klapp üvert Handy. Do musste die janzen Boochstove indäue und dann die Tellefonnummer injäve und dann kütt die Noochrischt bei demm op et Handy. Un esu häste en SMS verschick.
Saachjrupp:Nätzwärrək Saachjrupp:Kompjutorëij Saachjrupp:Kommunikatiun
Asterix op kölsch
Mer schrieven et Johr fuffzich vör Christus. Üvverall en Jallie han de Römer sich breid jemaat. Üvverall? Enä ... do jitt et e klein Dörpche met luuter widderbööschtije Einjeborene, die denne Römer alle naslang en ööntliche Traach Prüjel verpasse. Die Rabauke Asterix un Obelix dun et leevs Römer vermöbele. Dä wetzije Verzäll üvver die Klopperei vun denne zwei Pooschte met de römische Zaldate jitt et och op kölsch.
För ze lese un ze laache
Saachjrupp:Booch Saachjrupp:Kölsch
Schälse
Et Schälse (op hochdeutsch: Schelsen) is e Dörrep, dat zick 1975 beij Jlabbach jehüert. Dovüür jehuede Schälse met Jiesekereke nohm Rheedt. Janz vröer joev et e Amp Jiesekereke-Schälse, datt huede bejm Kreis Jlappach-Lank.
En de Nohberschaff lick Jiesekereke, Meerkamp, Stennesse, Lebberesch, et Steevent, Schlisch, Nöenhoeve on Waat.
Em Schälse läeve jet mieh wie 2,300 Lüüt.
Decker un Horster Schälse (on de Hu-esch)
Dä wässlische Deel vom Schälse huet vröer, also bess die Franzuese koeme, bej Deck (op hochdeutsch: Dyck) on heesch dässhalleff Decker Schälse. Opp die anger Siet lick Horster Schälse, dat vröer bei Kurkölle huet. Noch hüüt kalle die Lüüt vom Decker Schälse vom "angere Dörrep", wenn se et Horster Schälse mejne. Ömjekiet es et jenauso. Wo jetz jenau die Jrenz tösche die zwei Deele ess, ess komplezeet. Jedenfalls jehüert die Schloss-Deck-Stroot beim Decker Schälse un die Horster Stroot beim Horster Schälse. Beijm Horster Schälse jehüere och die Hoonschafte von de Hu-esch: Duuvehött, Leppershött, Looshoff on Stadt.
Watt em Schälse loss ess
miniatur|left|Kerch Schälse En Schöll jivv et alt önjevier vittzich Joer nemmieh, 1969 hant se die alde Volleksschöll an de Katzebuer-Stroot tojemäck. Jätz mötte die Blaare memm Buss nohm Jiesekerke vaare. Näeve die ahl Schöll lick ene Sportplaaz, do spellt der SV Schälse, dä et zick 1983 jitt, dä äver noch nie högder jekomme es wie Kreislija.
Ävver en kattollesche Kerrek es noch do. Die wued 1938 jebout on heesch Zink Jupp. Bloos enne eje Pastuer hatt Schälse zick 1978 nemmieh, av en to kütt dä vomm Jissekerreke on dejt en Mäss läese. Die evvangjellische Schälser - odder wie die kattollesche saare: die Blaue - jehüere bej die Kerrek em Kellzeberresch, watt beij Jöösche jehüet, un lotte sesch och do om Kerrekhoff bejraave - dobei ess ett Jiesekereke vüll nöer.
Am ieschde Sonndaach em Aujuss ess emmer Kerremess. Dä Kerremessmaat es treck am Ortseinjang, wennze von de Hu-esch kütts.
Schälser Platt
Em Schälse kalle die Lüüt Schälser Platt, so wie die Siet he jeschrieve ess. Datt ess önjevier et selleve wie Rheer Platt. Die Lüüt saare also hee: "Mer eäte mött dämm Läepel uut dämm Äetkäetel." Schälse lick jenau an de Benrather Linnisch: e besske mieh süütlisch on östlisch kalle die Lüüt alt bald wie em Kölle un saare also: "Mer ääße met dämm Lääfel uss dämm Ääßkääßel." Wemmer also meijnt, de Benrather Linnisch wüür die Jrenz von de ripoarische Sproch, dann jehüere die Schälser nemmieh dobej.
Ingernazional Jaadebau-Ußshtellung
En Ingernazional Jaadebau-Ußshtellung odder op dütsch, de Internationale Gartenbau-Ausstellung, affjekööz: IGA es en Veraanshtalldung, woh Bloome, Flanze, un öff och Möbelle un Jeräätschaffte för der Jahde jezeish wääde. Et jit se etwa zick 1837, woh en Jënt de eetste ingernazjonale Bloomeußshtëllung fun de belljesche „Société d'Agriculture et de Botanique de Gand“ ojanniseet woode wohr.
Schälse
Loop, Möller, loop
Saach Jong, halt mech dat Päed ens an! Loop, Möller, loop! Ech mott ens nor der Müele jonn! Loop, Möller, loop!
Ingernazional Jaadebau-Ußshtellung
De Kölsche han de Ußshteëllung ald als e Motto för der Fasteloovenzoch em Joohr 1876 jenumme, dat wohr nammlesch: „Internationale Gartenbau-Ausstellung“.
Schälse
Loop, Möller, loop
On du löpps wie de löpps, Höllepes Kenger, wie de löpps, Schopp on Schüer övverhoop Loop, Möller, loop!
Ingernazional Jaadebau-Ußshtellung
Saachjrupp:Ennzoteere!
Schälse
Loop, Möller, loop
He breng ech üsch dä Haaversack Loop, Möller, loop! Dä sollt err mesch ens mahle strack Loop, Möller, loop!
Konzentratiunslajer Barth
Dat KZ Barth woch ö Usselajer van öt Konzentratiunslajer Ravensbröck. Öt wood em Joohr 1943 en d Nööhde van dr Ocht Barth opjebouwd, öm bellije Lüüh z kriije, di vöör d Heinckel-Werke mallohrde.
Schälse
Loop, Möller, loop
On du löpps...
Konzentratiunslajer Barth
Wi öt aavong
En d NS-Zitt jäng öt d Lüüh en d Jäjend va Barth ärsch jott. Do woode Wärke jeboud un öt koom Jeld onger d Lüüh. Su maade s am 10. Juli 1936 do önö Vluchplatz am Rand va Barth op. Dä wood meetstens va d Heinckel-Werke jenotzt, denn di hodde en d Nööhde hön Werk.
Öt Konzentratiunslager
Dörch dr Zweide Weltkresch woode Lüüh, di zopacke kutte emmer knapper, dä Drock op d Firme ävver emmer jrüüßer. Su moote d Heinckel-Werke flotter un flotter Vluchzeuje bouwe. Damet dat övverhaupt meujelich woch, satze s Jevangene us öt KZ enn. Dozo woode 6 Halle van dr Vluchhaafe ömzüngt, damet kenne vottloufe kutt. D ischte Lüüh, meetstens woore dat Jüdde un Zijeuner koome em November 1943, 200 Mann, öm jenau z see. Ö paar Dach doropp koome noch ens 300. Un ösu held sich dat dra. Zsamme woode do övver 7000 Jevangene zm Werke jezwonge, Zwangsarbeeder, wi damols jesaat wood. 20 Natiune woore vortroone.
Schälse
Loop, Möller, loop
Von dat Leed jövv et och noch mieh Stroofe, ävver datt he sin die dreij, die emmer em Schälse jesonge weäde. Natüürlisch senge se datt Leed och noch angischterswo. Wennze ens juurele dees, fengsse och, wo.
Konzentratiunslajer Barth
Öt Konzentratiunslager
Di Lüüh jäng öt siihr schleet. Op 15 Quadratmetr moote 20 Persune en onbeheizt Zemmere schloffe. Jädder kräät 1 Däck, 1 Strüühmatt un ö kleng Koppkesse.
Schälse
Kiek och noh
Hallo; en Glaabach seengt man: wie du lööpst wie du lööpst möt dat Mängke on die Schöpp Schopp on Schüer over hopp loop Möller lopp.
Konzentratiunslajer Barth
Öt Konzentratiunslager
12 Stund wood 7 Daach d Wääch jewerkt, Daach un Naat.
Schälse
Wäpsije
Saachjrupp:Veedel vun Jlabbach
Konzentratiunslajer Barth
Öt Konzentratiunslager
Z Eiße joov öt ö dönn Züppche, jätt Muckefuck un 100 Jramm Bruut. Met völl Jlöck woch do jätt Botter, Marmelad övv Kiiß dropp. Woosch soore s sälde. Jädde Daach leefe d Jevangene met Honger öröm.
Wenker Säz
Dä Shprooche Fochscho Georg Wenker hädd em Joor 1876 dömet aanjefange, singe Atlaß fun de döütsche Shprooche ze schaffe. Dozoh hätt e unge di Säz jebruch. Di sulle hëlleve, de Ungescheed zwesche de Shprooche en de ungescheedlijje Jääjende un Lannschaffte en Döütschland klooh op ze zëije. Di weede in jeede Sprooch fun jeedem Öötsche övversazz, ojeschrevve un zigk dämm dat mööschlėsh eß, och toonmäßėsh oppjezëijschnedt. Op di Aat un viiß ëntschtund enne riisijje Schaz an Weßße övver di Shprooche, dä fö Shproochfojlëijshe, fö t Dokemämtėere fun de Foänderonge aan de Shprooche un ier Äntwekklong, un för t Faßßläje fun Shproochejroppe und Shproochjränze, un och noch fill mieh jebruch wääde kunndt, un noch ėmmer jebruch weed. Dänn dämm Wenker sing Ärbëijdt jëijdt wiggo, och wänn dä Mann sellver ald lang dud eß.
Konzentratiunslajer Barth
Öt Äng van öt Lajer
Am 30. Aprel 1945 wood öt Lajer opjejovve. D Kranke hod d SS kott dovöör erschooße. Ä 3 Kolonne trocke d Männer van öt Lajer vott ä Richtung Rostock, enn Jrupp Vrouwe kott dohänger. Enn Jrupp Vrouwe vorbleed em Lajer. Di solld als leitzte looß jo. Op eemol woore em Lajer all d SS-Lüüh vott un öt vluppde di Vrouwe, aav z houwe. Sei leeve en d nöxde Statt. Dat woch Ribnitz. Ävver do schnappde d Hitlerjurend d Vrouwe wärm un wool s allermol erschösse. D verblävve Lüüh va Ribnitz maade dönö ävver önö Strich dörch d Rächnung. Kenne passeerde jätt. Di anger Vrouwejrupp koom ongerwääß och vreij.
Jedänkstätt
1955 wood ön Jedänkstäät do jebouwd, wo öt Lajer vreuer stäng. Duude, di moch vonge hodd, woode vornönftich bejraave. 1966 entstäng ön neu Jedänkstätt un d Duude woode wärm öns ömjebädd un zsamme met welche us ö Massejraav, dat moch töschebee vonge hott, bejraave.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Nazizick Saachjrupp:Holocaus Saachjrupp:Konzentratiunslajer
Wenker Säz
Websigge
Saachjrupp:Shproochweßßeschaff
Sester Pääd
miniatur|left|Ke Sester Pääd ävver e van ön anger Brouwerei Dä Ussdrock Sester Pääd bedüüd, dat enne stämmisch, deck, met anger Wööd ösu jebouwd es wi d Pääder van d Sester Brouwerei ä Kölle.
Bkannd wood öt Sester Pääd dörch dat Läddche van d Paveier „Beinah, beinah (hädd ich se jebützt)“. Do kütt drä vöör „Doch dat Rita häd e Föttsche su wi ö Sester Pääd“.
Dat Sester Päd vöör Jerich
Dat Sester Päd stäng sujar öns vöör Jerich. Am 31. Januar 1984 troon ö Pääd van d Sester Brouwerei jäje öt Auto van ön Vrau us Kölle. Dat koom vöör Jerich. D Brouwerei mood vöör dä Schade opkomme un 1950 DM zaahle.
Jätt z Lääse
Das kölsche Liedbuch, LUND Verlagsgesellschaft mbH, 2005, ISBN 3938486007, 9783938486009, 48 Seiten