cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sester Pääd
Websiij
Saachjrupp:Krätzje
Et kütt wie et kütt (Sproch)
Et kütt wie et kütt es önö Sproch. Ä Kölle jilt „Et kütt wie et kütt“ als zweide Parajraf van öt Kölsche, manche saare och öt Jrundjesetz vam Rhingland. .
Wat öt bedüüd
Dä Sproch bedüüd, dat mo kenne Schess vöör dat ha soll, watt op enne zokomme kann. Dat lädd sisch doch net ändere. Alles weed ösu paßeere, wi öt vorjeseeh es. „Et kütt wie et kütt!“
Lüttish (Provinß)
right|miniatur|120px|Et Wappe fun de Profinß Bëlljish Lüttish
Wenker Säz op Kölsch
Dä Shprooche Fochscho Georg Wenker hätt fö singe Atlaß fun de döütsche Shprooche di Säz hee ußjedaach, fö de Ungescheed zwesche de Shprooche fun de ungescheedlijje Jääjende un Lannschaffte op ze zëije.
Lüttish (Provinß)
Lüttish (ob flämish u nederländisch: Luik, op franzüüsish: Liège, op wallonish: Lidje, op deutsch: Lüttich) eß en Provinß en dä Regijon Valloni en däm Shtaat Bellji en Europa.
Et kütt wie et kütt (Sproch)
Fastelovend
Dä Sproch „Et kütt wi öt kütt“ woch öt Motto van dr Kölsche Fastelovendszoch em Joohr 1992.
Lėßß met de europäeshe Komeßjone
De Jemejnshaff wääßeldt aff un ann der naame, de Komißßjoone wääßele iir Bedeutunge un jannz sellde weed orrenß ene äjnßellne Komißa ußjewääßeldt. Benanndt sinn di entßelne Komißßjone noom Shef, dəm Füürsezzende, dänn se der Präsidenndt fun de Komißßjon nenne. Aso ėmmer wennet ne nöüje joof, fänngk en neu Komeßjoon aan. Kütt derselve Baaß widde, fön neue Ampßzigk, da krijen sing Komeßjoone en röömishe nummer aanjehange.
Wenker Säz op Kölsch
Däm Wenker sing Säz op Kölsch en de luutmäßije ripoarische Schriifviiß
Op Kölsch hëijße de Wenker Säz:
Lüttish (Provinß)
De Houpshtadt fun Lüttish eß Lüttish (ob flämijj u nederländisch: Luik, op franzüüsish: Liège, op wallonish: Lidje, op deutsch: Lüttich)
Lėßß met de europäeshe Komeßjone
Beij de läzde Komißjon eß dat Johr vum Eng noch dat waddet wääde widd wenn würrəklish de jannze jeplaandte Ampßzigge och ennjehallde wääde wööte, … evve väjß meret?
Wenker Säz op Kölsch
Däm Wenker sing Säz op Kölsch en de Schriifviiß noh'm Willi Ostermann oder esu?
Op Kölsch heiße den Wenker sing Sätz:
Lüttish (Provinß)
Saachjrupp:Provinß en Belljie Saachjrupp:Valloni (Regijon)
Et kütt wie et kütt (Sproch)
Quelle
Saachjrupp:Shproch
Lėßß met de europäeshe Komeßjone
Ußßerdämm
Saachjrupp:EU
Flashmob
Dat Woot Fläshmop küdd_ussem_änglish fun Amärrika zo unß. Do häjs_et flashmob fun flash, dä Blez, un mob, dä Pöbel, ävver orr_enne Minsche_Knubbel, dä Radau määt.
För Aanungßlooß Lück, di do erömshtonn, süüt dat esu uß, allß wi wenn sijj_enne jruuße Aanzal Minnsche obb_en jehäjmißvolle Aat ob_äjnmoohl äjnish sinn, dat_se all_et sellve důnn un sijj_ejaal forhallde. Wat_se donn_eß janns_öff jät koomishet. Oohne Jrund op äjnmool Bäjfall klatsche för zwäj Menutte, oddor_e Leed senge, all mem Hänndi am lenke Uur met de Shweejemotte övver ruute Ruuse schwaade un dorbäj övverm_Kopp met de rääshte hannd_en de Luvv_eröm_fuchtelle, su jät.
Esu_enne Fläshmob eß nommal flöck widdo_föerbäj, un_di Lücksher jonn ööhnzwohen, allß wi wänn nix jewääse wööh.
Aanjevange hädd_et em Amiland, un övver_en Kunns Akzjoohn en New York City en USA em Juni 2003 met allorläj Medije Äsho koohm en jannze Wäll fun Flashmopß flögk noh Europa erövver_jeschwapp. En alle jröößere Shtädd_un Mettropoole joov_ed_se, Koppenhaaren, en Züerish, Rom, Atteen, Wien, Bällin, en Düßßeldorv_un Kölle, dä Shtadt Münßtor.
Och wänn di Wäll flögk widdor noohleeß, joov_et doch norre_paa ingernazjonaale Fläshmops fordäjld_op ungerscheedlijje ööt en de Wääldt, wi_jo_m 25. Oktoober 2003 unn_o_m 18. Juuni 2004.
Enzwesche hann och Firrme dat Flashmobbing för sijj_äntdägg_unn mache Reklame domed_un dofüür: Am 9. Dezember 2005 um 13:06 Uur (MEZ) hät dä Färnsee_Sändor Eurosport med Swatch en ettlijje Jruuß_Städd_en Europa Flashmopß orrjaniseet, wääje enne Ußloosung för de Fooßball_Wääldt Mäjsorschaff fun_de FIFA.
Websigge
Saachjrupp:Internet
Kaasch
Kaasch (amplisch: Kaarst) is ene Stadt in Nordrhing-Weßßfale un litt beij Nüss.
Em Foljenden wööd zwische Kaasch un Büttsche ungerschiede. Dat heiß dat usser bei d'r Schull un d'r Politikk de Date un Fakte für Büttsche in_ne separaade Aatikkel besproche weede.
Jeschech
1218 wööd Kaasch (amplisch: Kaarst) et eetste Mohl erwännt, do hees et Carlesforst. Worum jraat Carlesforst, is bis hück noch nit janz jeklärt. De inne saache, et küüm vun Karl dem Jrooßen, de angere saache, et kütt vun jet angisch. Inne Dreißischjährije Kriesch wood Kaasch uch in Mitleideschaff jezoje. Een Mohl sin die Hesse jekumme, han de Pfarrer jelünscht un de Kirsch verusselt. 1877 hät Kaasch sin eetste Ihserbaan bekumme, wat et Jewärbe un de Industrie nach Kaasch jebracht hät. 1936 woode Kaasch un Büttsche zum eetste Mohl zesamme jeleesch, dat wood nach_em Kriesch ävver widder rückjängisch jemaat. 1975 ävver woode se dann ahls widder zesammejedonn, wat de Büttscher övverhop nit jood fande, weijl se bis dohinn selbstständisch wohre und dat uch blivve wullde. Büttsche verloor nit nur sinne Selbstständischkeit, se hadde uch e Dreddel vun der ihrem Territorium afzotreede (an Kooschebröök un Willisch). Noch hück sin de Büttscher deswäjje drissisch op de Kaaschter, obwull die dofür ja joornix kunnte, weijl de Rejierung in Düsseldorf dat enschiede hadde. 1989 hät Kaasch dann_ene Paatnerschaff mit de franzöisische Oot La Madeleine afjeschlosse, un sitdemm besööke sich Schuule un Vereine rejelmäßisch. Bis 1993 hat Kaasch de Poozleitzahl 4044 jehatt, jetz heeß se 41564.
Politikk
Kaasch woor un is ne Hoochbursch vun d'r CDU. Dat lisch daran, dat Kaasch chrislisch, ävver vur allem katholisch is un woor. Uch de joode Kaufkraff vun de Bürjer maake d'r CDU ville Wählerstimme. Dä SPD versöck zwor immer nach obe zu komme, schaff dat ävver nie, weijl hee einfach zu wennisch Industrie un domit verbunne Arbeijer sin. Kaasch is also schwatt wie de Naach.
Schull
Et jivv 8 Jrundschulle, 1 Hauptschull, 2 Realschulle, 2 Jümnasie, 1 Schull für Lernbehinderte un 1 Schull für jeistisch Behinderte Kinger un Jujendlische.
Schötzefess
Em zwedde Wuchenend im Juuni hät Kaasch sing Kirmes, wo üvver 2000 Schütze marschiere dunnt.
Sprooch
De Kaaschter shpräsch_ene Dialekt vum Ripuarische, der ävver stark vum Süüd-Nidderfränkische beeinfluss wööt. Vun d'r Jrammatik jehorscht dat Kaaschter Platt däm Ripoarische wejen sinner Nähe zum Nüsser Platt, mansche Usshprooche hüüre sisch ävver an, als wenn_se ussem Niederfränkische käme.
Luur uch op Platt in d'r Jemeinde Kaasch.
Spruut
Spruut (us de Aat Brassica oleracea) es, wann mer et biologisch anluurt, ene Broder vum Kappes. Hä süht och us wie janz kleine Kappesköppe, esuh deck wie ene Dume oder och zwei. De Sprutekühl es jrön un de Blatt-Adere sin jälwieß. Waaße dunn die op Stengele, die sin esuh deck wie en Fenger oder jet mieh. Do setze se dann esu spiralförmich eröm, un mer kann se afplöcke. Bovve drüvver hätt die Planz noch en paar jroße jröne Blätter. Die mösse jot stonn, söns hätt die Planz nit jenüjend Wasser. Die janze Planz weed nit janz kniehuh.
De Sprutekühl kütt us de Jejend von Brüssel en Beljie. Et jitt se sick dem eezte Drittel vum 19. Johrhungert. Vun do han se sich flöck üvver janz Europa usjebreitet.
Ungerm Johr kritt mer Sprütche nur selden ze koufe. Se weede noh de Ieshelije em Mai jeplanz un nohm eezte Frost em November jeärnt. En Deutschland ensjesamt weede nit esuh vill Spruute jeärnt, em Rhingland ävver deutlich mieh.
Schprütsche kann mer esse, dofür weede se eets ens jekoch. Do schmieß mer brunge, welke, un drüjje jäle Deile fott, schnigg dä Fooß jlatt un schnigg en krüzwies en. Dann af en et Salzwasser. Serviere dot mer de Sprütche met ene Bechamelzauß us de Spruutebröh, met Botter oder Speck, Milch, Salz, Peffer un Muskat.
Saachjrupp:Planz
ISO 3166
De ISO 3166 ess_en ingernazjonaale Norrem.
Se eß vun dä ISO opjeshtallt woode, weed och offizzjäll vun dä ISO fowalldt.
Do dren wääde Äffköözunge för Shtaate faßjelaat, jenowjenumme:
ISO 3166-1
Di Affköözunge sinn emmer zwäij Boochshtave lang odder dräij. Jeede Shtaat hätt zwäij Affköözunge, äijn vun jeede Zoot. Di häijße dä ALPHA-2 Kood un dä ALPHA-3 Kood. Do_bëij kütt noch, och fö_jeede Shtaad,_en_Nummer.
De ALPHA-2 Kooz weede nommal met Jruußboochshtave jeschrivve, moß ävver nit unbedingk. För_n Bäishpill en Domäijnß em Ingernet sinn se kläjn.
De ALPHA-3 Kooz weede nommal met kläijne Boochshtave jeschrivve, moß ävver och nit unbedingk.
Jebruch wääde di Kooz an ville shtälle, janz öff or_als_enne Däijl en anndere Kodes. Doför luur orr_enß bäij IBAN, ISO 639, ISO 4217, ISO 7372, ISO 9375, ISO/IEC 7501-1, de UNO iir LOCODE un dä WIPO iir ST.3 Shtanndad, RFC 3066 sin Country identification un Region identification allso Kooz för Shtaat un Jääjendt, RFC 1591, un etlijje mieh.
ISO 3166-2
Dat ess_e stöck Ourewesheräij. Zoshtänndish för et Norrmėėere vun dä Umgerdäijlunge sinn näämlish de Shtaate sellver, di důnn dermiehts iir Kantoone, Provinze, Bundeslänndere unn_esu_jätt nämme — un dänne iir Affköözunge weede dann medd_ennem Shtrish ('-' odder '_') dozweshe, hinge aan dä ISO 3166-1 Kood eraan_jepapp.
Deutschland
De Deutsche hann natüülijj op en welltwäijdt jülltijje Norrem noch eijne dropjesatz un hann sish de DIN EN ISO 3166 shtattdäßße jejovve. Dat ess_en deutsche Övversäzzungk, woo_fillish drißßish Staate vun zwäij_hunndot e_kläij_beßßje anndoß jeschrivve sinn wi em Orrijinaal.
Vertell doch mal
Vertell doch mal is en Schriefwettbewerb, dä fum NDR all Joahre eijmoal jemaat weed. Dat eetste Moal joav et Vertell doch mal em Joahr 1988. De Jescheeschte fun de Jewenner weede alle Joahre met 1000, 750, 500 un tsweemoal 250 Euro beloont. De 25 beste Jescheschte brengk der Wachholtz-Verlaach als e Booch erus. Em Joahr 1994 hett di Aksjoon der Neederdütsche Literaturpries fun de Shtadt Kappelle kreje.
Weblengk
Saachjrupp:Ennzoteere!
Schavur
miniatur|left|250px|Dä Schavuur enn dä Kösch Schavu (och Schavuur, vun Savoyer Kappes un us dä Art Brassica oleracea) op Hochdeutsch: Wirsing) es vumm biolorische Standpunk en Brooder vumm Kappes. Hä hätt jewellte bzw. kruse Blädde, sunz es hä jröön-blou.
Schavuur kütt vumm Mittelmeer unn et jivvt hä sick däm 18. Johrhungert em Rhingland unn övverall op dä Äd. De Blädde vumm Schavuur sinn fing unn däswäjje flöck mangs jekoch. Ma broucht hä föör Roulade, Zupp oder als Biilooch.
Schavuur kritt ma ėm janze Joor, em Fröhjoor jet milder, em Härbst jet fester. In Deutschland wääde jedet Johr esuh öm 50.000 t jeärntet.
Saachjrupp:För ze Esse Saachjrupp:Planz
Lėßß mėt de Baane
Lißß med Naame vun Baane (Iisebaane un Strooßbahne un su jett, unn denne iir Affköözunge)
Baan Saachjrupp:Baan
Lėßß met de europäeshe Komeßaare
De Jemejnshaff wääßeldt aff un ann der naame, de Komißßjoone wääßele iir Bedeutunge un jannz sellde weed orrenß ene äjnßellne Komißa ußjewääßeldt. Benanndt sinn di entßelne Komißßjone noom Shef, dəm Füürsezzende, dänn se der Präsidenndt fun de Komißßjon nenne. Aso ėmmer wennet ne nöüje joof, fänngk en neu Komeßjoon aan. Kütt derselve Baaß widde, fön neue Ampßzigk, da krijen sing Komeßjoone en röömishe nummer aanjehange.
He sinn der EWG, der EG un de EU ier Komeßjoone opjelėßß. De äälßte et iertß, de jraad ėm Amb_sėnn_et_läz.
Do drunger senn de Kommeßaare nom Alfabeet opjefüüert, un zwa noh iere Noonaame. Wenn eijner keijn komplete ampßzick jemaat hat, do sinn fürjänger un nachfoljer jenannt, un dat ės hee nit wigger zo erkänne. Su ne Klejnkroom un wä för wat zoshtändish ess_odder woo, dat fingkder beij de ejnelne Komißjoone.
Beij de läzde Komißjon eß dat Johr vum Eng noch dat waddet wääde widd wenn würrəklish de jannze jeplaandte Ampßzigge och ennjehallde wääde wööte, … evver väjß mer dad ad?
Websigge
Saachjrupp:EU
Plënke
Plenke odder Plänke deiht mer bemm Schriive, wammer Zwescheröüm tipp, wo_er kein henjehüüre, vör odder henger enem Sazëijshe odder annder esu äähnlesch Zëijsche.
Henger Aanföhrungszëijshe, Klammer-Op, Trennshtesch, un mansche Bendeshtresch jehüüre bei uns kein Zwescheröüm. Vör Komma, Punk, Shtreshpungk, Roofzëijshe, Froorezëijshe, Afföhrungszëijshe, Klammer-Zoh, un mansche Bendeshtresch shtonn beij uns kei Zwescheröüm.
Wann dann doh doch eine eß, weed dä och ene Plenk ov Plängk jenannt. Dat Woot kütt fum änglesche blank, wat genou „Zwescheroum“ odder Leddisch-Zëijsche bedügge deiht.
Wam_mer et Jääjedeil määt, alsu Zwescheröüm fott löht, di do hen jehüüre, dann säät mer, mer dëiht „Klëmpe“.
Em Dütsch sen de Zwescheröüm bem Tippe un Schriive un em Schreffsaz en der DIN 5008 jerääjellt, un mir hallde uns hee em Kölsche och do draan. Vill ander Shprooche dunn dat jenou esu uddder janß ähnlesch maache, ävver lang nit all, nit ens di och uns Lateinesche Schreffzëijshe bruche donn.
Saachjrupp:Schriive
Schepp (Köch)
En Schepp, oder wann et nit esuh jroß es, en Scheppche, es ene Aat Pott met ene Stiel wie en Pann. Mehschtens hätt mer noh en Deckel för drop ze donn.
Saachjrupp:Kösch
Jeweech
Et Jeweech vun e_nem Körper jitt an wie schwer hä ees. Dat ees zemindest de landläufije Meinung. Richtijer ees, dat et Jeweech oder och Jewich aanjitt met wat für ner Kraff dä Körper op dä Bodem drück.
Wie jeht dat jenau ?
Jeder Körper hätt en Masse. Die witt en Kilojramm anjejowwe. Die Masse ees unabhängich vun dä Schwerkraff, bliev also emmer jlisch. Kütt dä Körper jetz een eh Schwerkrafffeld, so witt hä aanjetrocke vun dä Schwerkraff. Op unserer Ääd ees dat Schwerkrafffeld bis op janz kleeine Avweichunge jlisch. Me säät och Fallbeschleunijung dozoo. Bei uns sin dat 9,81 m/s². Wenn jetzt zem Beishpill ene Minsch 80 kg Masse hät, dann moß meh dat met 9,81 m/s² mol nemme un me kritt unjefähr 800 N dobei erus. Dat heeß dä Minsch drück met 800 N op dä Bodem. Wenn dä jlische Minsch jetzt äver om Moond eröm löff, ees sing Masse emmer noch 80 kg. Die Jeweechskraff die hä op de Moondoberfläch usüb ees äver nur 130 N. Su kamme dat jetzt für jede Himmelskörper durchrechne, we_me de Fallbeschleunijung kennt.
Saachjrupp:Moohß
Jean Claude N'Kolde Kibala
Jean Claude N'Kolde Kibala wood en Kamituga em Konge jeboore unn eßß als Student noh Deutschland jekomme med enem Stipendijum vunn dä Bundeswehr. Do wood hä Oberleutnant unn hätt sing Studium als Ingenjör aafjeschlosse. Sigg dämm lääv he en Trooßdorf med sing Frou un sing Pänz.
Leijder hätt hä sing Wahlkreis ned könne jewinne, äwwer hä well och künftisch in dä kongolesische Politik blieve.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Fringse
Fringse heijß jet herbeijzoubere ohne daßß de weijß wo et her kütt. Oder angers jesaat: jet nähme watt do jläuvs datt do et hann sullst äwwer net dörfs, vumm Jesätz heä. Noh_m Zweijde Welletkriesch hätt mer vill jefringst, äwwer hück ka_ma dat o_noh donn, zem Beijspill wa_mer sisch vunn dä Bouställ paar Steijn hollt oder en Sack Zement, dat eßß ja net diräkk Diebstahl äwwer och net rischtisch.
Fringse kütt vum Joseph Kardinal Frings. Vunn dämm hätt mer jejläuv dat er fringse janz joot fingk, obwohl so pauschaal hätt dä datt nit jesaat.
Donoh wo dat da esu shtell in Engelbäät dat mer jaa nix mih_hüüre_kunnt, nix, on_nit:
Dat hät wall käjne metkrääje. Se woare all_tso beshäfftish, innerlish Bäjfall ze klatshe un dat Fringse en jedanke tse orrjaniseere. un shtatt met zwej Klütte — en jede Hand äjn — wi dat dä Frings dat villääjsh gedaach hät, jo do sinse met Bollerware, Säkke om Rögge, sujaa met Läjderware vull Klütte, uß Gereon erus_jeshleshe_kumme.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Düsseldorfer Platt
Düsseldorfer Platt eßß dä Limburssh Dialäkk dä mer en Düsseldorf schwaadt.
Orijinaal eßß et eijentlich Süd-Niederfränkisch. Dä Sproochwesseschaftler Schorsch (Georg) Wenker hät de Jrenze em 19. Johrhundert zwesche Ripuarisch (Kölsch) on Platt (Düsseldorfer Platt) jetrocke, unn zwar entlang dä „Benrodher Leenje“ lüppt die Jrenze.
Ever enzwesche hant sech de Dialekte ziemlich anjenähert, so dat mr en Düsseldorf jeläejentlich so ne Art "Mischmasch" tösche Kölsch (Ripoarisch) on Orijinal Düsseldörwer Platt schwaade hüert - äwwer et jöv noch jenoch Ongerschied, zom Bejspeel saren die Kölsche "maache", en Düsseldorw es dat äwwer "maake". Ook sare se en Kölle "loss" (losse mr dr Dom en Kölle), enen eschten Düsseldorwer schwaad "lot" (lot os noch en Altbier drenke).
Manch eine nennt och dat, wat hück jeschwaadt wet, et Düsseldorfer Rheinisch, son neumodische Art von Regiolekt, un lößt dä Bejrefff Düsseldorfer Platt für dat aahle Platt, wat nööter am Berjesch es.
Jold
Jold ode och Jolt/Jollet' eßß dat schemische Elementdingens mit de Oednungszahl 79. It wörd affjekürz Au (vun Lattëijnesch: Aurum ). Dat huhdeutsche Wort kütt vun de Indojermanische ghel, wat suvill hes wie jlenzend ewwer och jälev.
Jold is ene edle metall, dat heß, dat et nit jern mit de andere Elemente reajiert un deshalv in de Natur jediege vorkütt. Deshalv wör et och ene der erste Metalle övverhaupts, die de Minnsche jefungen un jenutzt han. Esu is es sig tuusende von Johre en Metall vör Münze un Schmukstücke.
Saachjrupp:Schimie Saachjrupp:Metall
Frittös
Watt bäck mer in dä Frittös? Fritte, äwwer och Muuzen, Krapfe, Fleijsch unn aanderet Zöijs.
Saachjrupp:Kösch
Niederfränkisch (Sprooch)
Afjrenzung zöm Ripoarische
De Jrenz zwesche däm niederfränkische un däm ripoarische Shproochruum in Döitshlandt wööt durch de Uerdinger un de Benrather Linie jekennzeichnet. Dozwische jitt_et en Reih vun Mischforme zwische däm Niederfränkische un däm Ripoarische. Dat heeß, dat de Lück die nördlisch vun d'r Uerdinger Linie wohne, für "Ich" op Hochdöitsch vun d'r Usshprooch nit "Ich" odder "Isch" saare, sondern "Ik". Süüdlisch vun d'r Benrather Linie wööt zwische "make" un "mache" ungerschiede. Beide Linien sin im Rheinischen Fächer zusamme mit noch vill angere shproochlische Trennungs-Linie opjeführt.
Verbindung zöm Neederlängische
De niederfränkische Dialeck in Döitshlandt un et hüggije Neederlängische han ville Jemeinsamkeede, die man uch op Anhieb erkenne kann. Se kumme all vum Salfränkische, dat im Meddelalder ene jängije Shprooch im Handel woor. Doch dat hätt disse Lautverschiebung ja nit mitjemaach. Un weijl Neederlängisch uch_ene niederfränkische Shprooch is, jivv_et dadurch de Verbindung züm Neederlängische.
Mischdialekte
De foljenden Dialekte weede kinner Shproochjruppe zujeordnet, weil se sowohl Elemente vum Nieder- als uch vum Mittelfränkische (Ripoarisch) enthalde donnt.
Dat sinn:
Dat däm ierschden Punkt doarnäwe keen "Ängere" stonn had un och keen "Ändere", ös doar wel neks te änderen, äwwel souövööl ös mech kloar, Kriewel, Jlabbach, Kaarsch, Mierböösch, Viersche, Hinsberjisch, die leije d'r nit "östlisch" van däm Rhin(g/k) op d'r schääl Sii(k), die sue schääl af jääl (gelb) joarnit ös, wat de "blühenden Landschaften" aanjeit, äwwel en d'r Frusuose-Tiid "neidisch" woaren jewess op de frusuosische Reveluzziongs-Vräiheiten op de "westlische" Sii(k) van däm Rhin, wuo al sinds 1794 de Repupbikk sttjevongen had. Jarnit suo verkiert ös uut fruosüösische "Sicht" (Sigg/Säeit, dat'r'dat nit möt Seik verwässelen dut), als de Finales van de Wöörd fruosüösisch em Proffenzaalesche Akktsänng, suo als "dömäng-mattäng" (demain matin) uutjeschpoake jewess wuore, suo dat uut "Kind" (niederfänkisch: "Kend") de Uutsproach "Käng" wörd, wuoröm de Känjeruuhs dan doch en Australie läewe, äwwel enne Pariser, däm juut "deutsch" sprek, hüert däm en Kölle nömmes aan, dat dat keene Köllsche wüer. Dat de Rejjjonaal-Schproach am Noordrhing suowiesuo een Miks- of Meesch- af Misch-Schpoach wüer, dat ös bekennd sinds de Fruosuose-Tiid, une mélange de Flamand, Braband et Allemand (régéstes de l'armée de la terre, 1024, série memoires et reconnaissances, Paris)... un ömmer noch van öwwer 30% jeschproake un 'öt mäkt neks wat füür'n Ortekofftajraffie (Orthokoftagraphie) doarvan jemäkk wörd...
Saachjrupp:Sprooch
Faßtelovendßzoch
miniatur|left|Faßtelovendßzoch Enne Faaßteloovenß-Zoch geiht em Fasteleer dorrsch der Oot. De Jecke schtohn aan de Sigge näve däm Zoch un sen raderdoll noh Kamälle. Em Zoch siner och Jecke un drare ier Koßtühme op, schpille Mussick, mansche danze, rigge, schwänke un schmihße met Vaahne. Och Ware vahre med, un ob däm hüüßde un bontßde Waare es dr Prenz, de Prenzässenn oder wä am Oot am et miehß verääht öß äm Kaanewall.
Wenker Säz op Cleefs
Dä Shprooche_Fochscho Georg Wenker hätt fö singe Atlaß fun de döütsche Shprooche di Säz hee ußjedaach, fö de Ungescheed zwesche de Shprooche fun de ungescheedlijje Jääjende un Lannschaffte op ze zëije.
Em Wenker sing Säz op Cleefs
Op Cleefs hëijße de Wenker Säz:
Wäpsije
Saachjrupp:Shproochweßßeschaff Saachjrupp:Wenker Säz
Breenich
Breenich. op Huchdütsch weed va Breinig jesproche, es ö Stadtdeel va Stolbersch un hott Ängs 2005 jenau 4,987 Äwohner. Domit es Breenich e van d jrüützte Stadtdeele, di zo Stolbersch jehüüre. Ö Ortsdeel va Breenich es dr Breenijerberch, dä ävver och als Stadtdeel va Stolbersch zällt. D Breenijerheed jehüüd och zo Breenich, äs ävver net unavhängich un weed immer z Breenich jerechnet. thumb|Alt-Breenich met sing Brochsteenhüüser
Kikkt mo en d alt Bösch, dann sitt moch, dat Breenich 1303 öt ischte Mol optaucht. Ävver d au Römer kannte Breenich at als „Britiniacum“. Reste va Hüüser un va Öffent us di Zitt hat mo jevonge. Ön Strooß, di van d Franzuse, damols hosche di jo Gallier un van Bälje koom, jäng dörch Breenich un dr Breenijerberch övver Gressenich un Düre no Kölle.
Janz vreuer, dat heescht va 817 a, jehoote di paar Hüüser, di spiir Breenich woote, zo Mönster, jenau wi Bösbisch und dr Brand. D Kupfermeestere holpe d Breenijer dozo, Werk z vänge. An dr Schlangeberch soohte se Jalmei in d Kulle un Stolle. Dodörch koom Jeld no Breenich.
Em Dreeßichjöhrige Kresch, öt woch jenau im Joohr 1648, wood Breenich jöplündert un völl wood kapott jemaat. 1756 maade ö Erdbeben wärm önö Hoof Hüüser kapott.
1858 wooch öt ösu witt. Breenich kräät ön richtije Kersch, di di Kapell va 1731 ersatze hat. Va do a jehood St. Barbara zo öt Beld va Breenich.
Wä Breenich besöckt, dä moss dörch Alt-Breenich jo. De Hüüser send bo all us Brochsteen jebout, dä meestens us dr Schomet koom. Em Schomet vängt mo Blausteen, un dä weet no ön Zitt schün wiss un sitt asu jott us, dat de Strooß Alt-Breenich jeschötzt es. Mi als 90 Hüüser send ä Ordnung jebraat woode. Dat es su jott woode, dat sälvs öt Fernsehn en de Stroße Filme jedrient hat.
Jät z Kikke
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Ketteplöck
Ketteplöck (Taraxacum sect. Ruderalia) es en miejöhrige Planz uss d'r Familisch von de Korbblötejewääße (Asteraceae). Die miejöhrige Planz witt zwesche 10 un 30 cm huh. Ihr Blädder sehe säjezahnartisch uss, un driewen rond öm_en Poohlwuurzel uss. Aam Engk vom leere met Mileschsaff jefüllte Stengel setz_e'ne jääle Blötekopp, dä nur bei Sonneleesch opjeht. Blöhe deet de Ketteplöck von April bis Oktober. Wenn dä Ketteplöck verblöht es un Sohme jebildt hätt, zeich sich die sujenannte „Pustebloom“ met dä Kinder jään spille, indäm se dä Sohme öwe de Wiss bloose. Ketteplöck es fass öwerall ze finge. Hä wiers op suure Wíese, langs de Wääschränder un en Jäärde in Europa, Asien un Nochtamerika. En de Bersch wiers'e bis zirka 2.800 m öwer NN.
Esse un net Esse
Die Stängele sen drinne hool, un ed_es en Aat Millesch dren, die jeftisch es. Äwev de Blädder, vür allem, wänn se jung sen, kamme esse un e'ne Schloot druss maache, ode se en de jrööne Schloot donn, öm de Jeschmack jätt aanzehäwe. Dat schmeck jood un es schwer jesond.
Fiftyfifty (Jallerri)
Bikannte Künnßßlo, wi dä Jörg Immendorff, Jünther Uecker, Otto Piene, Markus Lüpertz, et Katharina Sieverding, un dä Felix Droese hann wëllshe fun ier Wërrəke fö_di Jalleri jeshtiff un dänne domet jehůllfe.
Ketteplöck
Websigge
Saachjrupp:Planz
Fiftyfifty (Jallerri)
Websigge
Saachjrupp:Konst
Füürjebersh
Dat Füüerjebėrsh oddor Vüürjebirsh eß dat Jebeed_öm Borenheijm, Wallewerbersh, Sääshtem, Määrte, Walldörp, Rösbärsh, Brenish un Alefter. Dat litt süüdlish fun Brühl un nöchtlish fun Bonn, un trick sėsh esu aan de Ville lang, am Oßßrand. Ess_en schööne Jääjendt, met Land, Fellder un Jääde, vill Oppß_Aanbou un Boumschulle, en jannz wäreme Jääjendt, wo dor Frööling rishtish fröö em Joohr kütt, un och met Wällder un Wanderwääje för de Ähoolung fun unß Shtädtor.
Em Vüürjebirsh schwaade de Lück en jannz äijen Platt, med haadem Knall en de Konnsonannte un jerolltem RRR oddo nem ballkijjem R un vill lange un dubbelte Vokaale. Dat hänn de Bläck Fööss esuh schön in däm ihre Leed Buuredanz nahjemaat. Dat spillt en Birkesdorp, ad faass op dä Ejfel.
Manche Lück saaren och do noch Füüejebersh füüo, wo de Lück dat äänlijje Platt schwaade důnn — dadd_eß beß baal erunger noh Kölle en Hüürt un jäjd och e jannz Stöck Rishtung_Ooche erövver beß en de Jääjende fun Jüülishj_un Düüore.
Saachjrupp:Jääjendt Saachjrupp:Rhingland
Jläbbisch
miniatur|Dat ahle Rodhuus en Jläbbisch Jläbbisch (och ad ens Gläbbich jeschrevve, amplisch: ) es en Stadt em Berjische un de jrößte Stadt em Rheinisch-Berjische Kreis. Zick däm 9. Aujus 1895 es Jläbbisch en Stadt. 1856 wonnten hee jraad ens 5.000 Minsche. 2006 fieren se en Jläbbisch et 150-jöhrije Stadtjubiläum. Üvver 110.000 Lück wonne hückzedaachs en Jläbbisch.
Kreisstadt
thumb|right|200px|Dat Hus med dä Verwaltong vom Rheinisch-Berjische Kreis Jläbbisch es Kreisstadt vum Rheinisch-Berjische Kreis zick 1933. 1932 han se die ahl Landkreise Wipperfürth un Müllem zesammejelaat un dodruss ene neue Kreis, der Rheinisch-Berjische Kreis, jemaat.
Dat Berjisch vür däm Jläbbisch
Em Meddelalder han die Lück em Berjische nor der Usdrock Jläbbisch jekannt. Domet mer dat Städtche nit met andere verwähßele kunnt (zom Beispill Mönchengladbach) han die Preusse 1863 dat Bergisch vür däm Gladbach dozo jeschrevve. Zickdäm heiß dat offiziell Bergisch Gladbach.
En jereimde Unjereimpheit
Der Usdrock Schäbbisch Jläbbisch weed vun Lück jebruch, die usserhalv wonne un die Jläbbisch jewöhnlich üvverhaup nit richtich kenne. Dat Schläächmaache hät eijentlich keine sachliche Hingerjrund. Mansche jläuve, der Stussverzäll weed trotzdäm jään jemaat, weil et sich esu schön reime deiht.
Sport
1981 han die Fraue vum SSG09 Bergisch Gladbach em Foßball de Weltpokal jewonne.
Koltur
En de Villa Zanders jitt et alle naslang Kunsausstellunge. Dat koss Jeld. Un en Zigge, wo se all vum Spaare schwaade, weed de Kultur allemolde zeeesch jestriche. Su es et och bei de Villa Zanders. De Stadt kann dat Huus nit mieh finanzeere. Ene Förderverein hät protesteet. De Öffnungszigge weede reduzeet. Dat Personal arbeid nor noch ehrenamplisch. Un Sponsoren weede jesök.
Vekehr
Üvver de Autobahne, un  kütt mer janz flöck noh Jläbbisch. En 20 Minutte es mer met der S-Bahn en Kölle.
Websigge
! Jlabbisch Jlabbisch
Fiftyfifty (Zëijdung)
De fiftyfifty iss_en Shtrooße_Zëijdu]], di weed_en Düsseldorf jemaat un en dä Shtädt Düsseldorf, Düüsbursh, un Ëßße un drömröm fun Minsche en Nuut un Obdachlose fokouf.
Do hinger shtish ein jemëijn_nözzijje Jallerie fun de Ärrme Brööder fum Hillije Franziskuß.
Saachjrupp:Ennzoteere!
Namür (Provinß)
right|miniatur|120px|Et Wappe fun de bëlljishe Profinß Namür
Namür (ob flämish u nederländisch: Namen, op franzüüsish: Namur, op wallonish: Nameur, op deutsch: Namur) eß en Provinß en dä Regijon Valloni en däm Shtaat Bellji en Europa.
De Houpshtadt fun Namür eß Namüür (ob flämijj u nederländisch: Namen, op franzüüsish: Namur, op wallonish: Nameur, op deutsch: Namur)
De Provinß Namür jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-WNA.
Saachjrupp:Provinß en Belljie Saachjrupp:Valloni (Regijon)
Langefääl
De Stadt Langefääl (Rhingland) litt em Bundesland Noordrhing-Weßßfaale un is ene Mittlere kreisangehörige Stadt vum Kreis Mettmann em Regierungsbezirk Düsseldorf.
Jeojrafie
De Stadt Langefääl litt em Sööde vun Düsseldorf, em Weste vun Solinge un em Noorde vun Levverkusse un em Oste vun Monnem am Rhing. Langefääl es us denne beide Ootschafte Richroth un Rösroth jemaaht woode. Die wore fröher dürsch e lang Fääl ( vun do kütt och dä Nome) usenanger. Et Rääsch sech Stadt ze nenne krooch Langefääl 1948.
Jeschich
In Langefääl - "do jeijht de Poss af, do es dä Löw loss!" Dä Sproch es en Aanspeelung op et Wappe vun Langefääl - dä Berjische Löw steijht för de Jrafschaf Berch un dat Posshoon zeijsch op de lang Tradition em Posswäse vun dä Stadt. Et Geschichsbooch vun Langefääl jeit bis in de Johre vun 1100 zoröck. Et ältzte wat mer esu römstonn han, is dä Türm vun dä Kirch vum hillije Määtes en Richroth. Dä han se öm 1150 opjestallt.
Dat Langefääl es us denne Kirchspeele Richroth un Rösroth jemaaht woode. Richroth is ävver äälder wie Rösroth.
Zwesche 1090 un 1120 es et eezte Mol dä Name Richroth en en Oorkund jeschrivve woode. För Rösroth han se de eetzte Oorkund eesch 1281 jeschrivve. Dat Ding han se em Kluuster en Aaldeberch jefunge. Övver de Kölle-Aanheijmer-Schossee (hück B8) un dä Verbindung Hitdöper Rhinghaafe (Levverkussen) un däm Berjische Land sinn fröher Possreijter jeridde un Posskotsche jefahre. De eetzte Poss en dä Jeschich vun dä Stadt wood 1774 als "Kayserliche Reichs-Posthalterey" vun dä Häärre von Thurn und Taxis opjemaaht.En dä blööt öm de Midde vum 19. Johrhondert wore en dä Poss övver 90 Pääds. Sick 1845 wor de Köln-Mindener-Eisenbahn dä stärker Konkerrent.
Wo mer hin muß
Wasserburch Huus Jraven
De Wasserburch "Huus Jraven" wööd zem eetzte Mol em Johr 1334 en en schreff jenannt. Se wood ald en Retterburch wahrscheinlich öm 1300 opjestallt; de rischtije Johreszohl hät noch kinner jefunge. Noh däm Wesse vun Hück, kammer dovun usjehe, dat se dä Nohfoljebaou vun dä Holzäädburch, dä „Motte Schwanenmühle“ us em Mettelalder es. Se litt esu ömm 800 m vum Huus Jraven fott, en Rächtong Schwonemööhl. Dä U-förmije Backsteenbaou es aan dreij Sigge vun briete Wasserjräve ömjovve. De Hüüser em Söödweste, die noch do sin, kumme us em 16. un 17. Johrhondert. De Wasserburch Huus Jraven ess en Privotbesetz. Rinkicke derf mer ligger nit. Standort: Langenfeld-Wiescheid, Graf-von-Mirbach-Weg.
Schwonemööhl
De Schwonemööhl wööd jät 1341 en en Oorkund em Zusammehang met Huus Jraven jenannt. Se es domet de eetzte Mööhl us Langefääl, wo mer jet schreflich jefunge hät. Se stunnt fröher beij dä Wasserburch "Huus Jraven" un wor lange Johr et Eijentum vun de Jrafe vun Mirbach. Standort: Langenfeld-Wiescheid (Krüdersheide), Zur Schwanenmühle 1
'''Kath. Kirche St. Martin, Langenfeld-Richrath '''
Further Moor
Dä Kään vum Natoorschotzjebiet Further Moor hät 43 Hektar Fläche un stallt en em Kreis selde Heidemoor- un Üvverjangsmoorfläch met gefäähdete Planteaate dor. Öm dä Kään läät sech schötzend ne dechte Wald us ongerscheedleche Boomaate.
Am mieste fingt mer ne feuüchte Moorbirkewald un en dicke Kruutschech met Torfmoose drin un richtich vill dudes Holz. He wähs stellewies och dä Mittlere Sonnentau. De Feuchtheide- un Övverjangsmoorfläche sin dürch aahnjefangene Rejenerationsaahnstrengunge (u. a. Widdervernässung) zem Deijl ärsch nass un miestens önwechsam. Op däm mieste vun dä Fläch kam mer nit jon. De Wäje em Further Moor sin miestens jot usjebaout un även. Se sin doher jot zem fahre mi m Drohtessel un zem Dschogge. Et Further Moor is en tüpisch Neederrhinglandschaf un et letz Stöckche vun en em jruuße zesammehängend Moorgebiet. Hück is et fass dä letzte Läävensraoum för selte jewodene Plante un Deere un ald huhwertich Biotop e bedeutend Natooschotzjebiet. Deere un Plante die mer angerswo koom süht, han he e Stöckche zom Övverlääve jefonge:
Torfmoos un Jarelstruuch bedecke de Moorschich, dat Jefleck Jongekruut un dä fleeschfressende Sonnentau blöhe unjestört. Libellen, Frösch un Eidechsen lääve en dä Moorjäjend. Vill Vurelaate, dobeij och selten Jäss wie dä Kleinspecht un de Waldschnepfe brööte he. Doröm müsse die Lück och op dä usjewiesene Wäje blieve.
Dückeburch
En fröhere Wasserburch an dä Rösrother Stroß. Bess en et 15. Johrhondert zoröck is de Jeschich ald erforsch. Standort: Langenfeld-Reusrath, Reusrather Straße
Baouwzick: vun 1792 bis 1794. De Jründung vun dä evangjillische Kirschejemeijnd fällt in et Johr 1553, 1625 jangk se unger un wood 1683 neu jegründt. De evangjillische Kirschejemeind is eijn vun de ältzte em Berjischen Land. Et Kirschehuus steijht unger Denkmolschotz, vör allem wäjen dem kossbare Orjelprospekt, dä de Kirschejemeind 1803 jekööf hät. Standort: Langenfeld-Reusrath, Trompeter Straße
Gut Hecke
Baouwjohr: 1717. Dat Huus is e sujenannt "Vorlaubenhaus", rischtisch selte en dä Jäjend, aan dä B 8 in Rösroth. Dä Vürbaouw es en Deel vom Huus, mäht e Dach övver dä Trottewaar un litt op jroße Pöhl. Fröher kome do de Pääds un de Kutsch drunger. Mer sääht, dat Napoleon en dämm Huus jeschlofe han soll. Standort: Langenfeld-Reusrath, Opladener Straße
Baouwdenkmöler en Langefääl Dä "Umweltschutz- und Verschönerungsverein Langenfeld e.V." hät schon aan e paar Hüüser Denkmoolschildches dranjemaaht öm de Lück jet övver de Hüüser ze verzälle wemm se jehühre un wat fröher met denne Hüüser wohr:
Texte der Denkmaltafeln und Fotos der Baudenkmäler
Berches
Dat Veedel jrenz em Noorde an Düsseldorf, em Weste an Monnem-Boomberch hät övver dä Dumme 5.649 Lück un et jitt ald besondesch e Dreijjesteen dat Helau rööf.
En de Jemarkung Berches jehüüre de Ootschafte Wulfet (Wolfhagen), Fuhrkamp, Stefenshofen und Langfort.
En Berches jitt et ne zimmlisch joode Spochtvereijn - dä "SSV Berghausen" -, de eetzte Fußballmannschaff spillt en dä Bezirkslija, dä Kirschenchor Hillije Cäcilia, dä Männerchor MGV Philomele Berghausen gegr. 1880 un dä Heijmotvereijn Kirmesjonge Berghausen gegr. 1929.
Berches is e Dörp en dä Stadt. Ofwoll en de letzte 20 Johr vill neuje Lück en et Dörp jekumme sinn, es dä Karackter vum Dörp immer jeblieve. In Berches wööd ne eijene Faasteleer met Dreijesteen un Zoch am Sunndach jefiert, un jed zweijte Wocheeng em September is Kirmes mit Fesszelt un Fahrjeschäff (2-3). De Fessfolch is immer et selve:
Samsdachnommiddach öm Dreij is Fassaanstich, öm fünnef en Fessmess in uns Heimotsproch un hingerher ene Fesszoch dörch et Dörp. Em aahle Dörp wööd dä Zachäus usjebuddelt un dä Fesszoch jeiht dann in et Fesszelt zem danze. Am Sunndach is ömm zehn Kranzniederlejung am Ihremol un ab ellef e Schürreskarrerenne. Nommeddachs is dann de Siejerihrung un widder Danz. Am Monndach wööd ne Kranz am Ihremol en Wulfet hinjelaaht, un aanschleeßend is Tombola un widder Danz. Oovens af aach wööd dä Zachäus widder unger de Ääd jebraach un de Kirmes jeiht met Füerwergk un Danz ze eng.
Rösroth
D'r Ootsdeijl Rösroth is dä Ootsdeijl vun Langefääl, dä janz unge em sööde litt. Rösroth jrenz do unge tireck an Levverkusse. In Rösroth is de "Kölsch-Alt-Jrenz", un och de "Alaaf-Helau-Jrenz". E Beijspill: Rösroth is d'r eijnzije Ootsdeijl vun Langefääl, wo em Faasteleer "Alaaf" jerofe wööd. Die angere nähme leever dat Düsseldorfer "Helau". In Rösroth jitt et och en Fasteloovenszoch d'r "Lichterzoch": Am Karnevalssunndaach wenn et dunkel weed, jonn die Rösroder Jecken mit ville kleene Lichter jeschmückt durch et Dörp. Vill Lück die do lääven schmücke och de Jääden un fiere do schon lang befor d'r Zoch kütt.
En de Jemarkung Rösroth gehüüre de Ootschafte: Mählbruch, Jieslenberch, Hapelrath un Furth.
Weetschaff
Langefääl hät en jood Vohältnis vun kleijne, mettlere un jroße Betriebe. Doher is Langefääl och de penunsemässich am beste opjestellte Stadt öm 60.000 Lück en dä ganze Republik. Sick dem 3. Oktover 2008 is Langefääl de eetste Stadt met en Eijnwohnerzohl zwesche 50.000 un 100.000 die kinn Scholde mie, dofür eije Jeld hät.
Weijl e neu Endostriejebeet em Fuhkamp en d'r nöh vun Düsseldorf-Hellerhof opjemaht wood, kunnte vill neuje Ongernähme jewunne wääde (u. a. Goldbeck-Bau, et Postverteilerzentrum vun d'r deutschen Post, Orthomol).
De jrößte Aarbeijtjevver
Inkoofe
En Langefääl jütt et en d'r Stadtmett einije jrößere Plätz wo mer joot Inkoofe kann. Do es de Maathall op demm Maatplatz, de Maatakaade, de Stadtjalerie un sick dem Herbs 2008 noch e neu Inkoofzentrom, et Maatkarree.
Kultuur
En d'r Stadtmitt vun Langefääl is en d'r Stadthall d'r Schaupatz, wo Kabarett un Musikvoanstaltonge jemaht wäde. Tireck dobei es de Böchereij. Schräch jejenövver ham mer dat REX Kinno, dat och vun d'r Stadt ongerstötz weed. Kons em öffentleche Roum es en Langefääl e jroß Ding. 2007 wood met demm Opbouw vum Wiescheeder Kotte, dämm Huus vum letzte Langefääler Schaleschniggo Wilhelm Jakobs en ner jroße un modään Vopackung us Jlas, jenau wie d'r Opbouw vun de sujenannte „Schwaadlappe“ vum Langefääler Könslo Franz Leinfelder en Immichroth an d'r B8 zwei wechtije Konswerk neu opjestallt. 2008 - zem 60. Stadtjubiläum - is en 16 Meter huh un onjefäär 600.000 Euro düüre Fijur vum ingonazional bekannte Könslo Heinz Mack als Schänkong vun zwei wechtije Langefääler Ongernähme opjestallt woode.
Wie m'r hin kütt
Em Öffentlische Persunnenohverkehr is de Stadt övver die Haltestëlle „Langefääl (Rhld)“ und „Langefääl-Berches“ aan de S 6 Essen – Rotinge-Oss – Düsseldorf Hbf – Düsseldorf-Benroth – Langefääl – Kölle Hbf – Kölle-Nippes aanjebonge. Ußerdämm verkehre einije Buslinie. De Stadt jehüürt zem Verkehrsverbund Rhein-Ruhr. Beij Fahrte noh Levverkusse und Leijchlinge jelte de Preijse vum Verkehrsverbund Rhein-Sieg.
En sing Eijeschaff als Schnettstell zwesche denne Verkehrsverbönde Rhein-Ruhr un Rhein-Sieg hät Langefääl (Rhld) im ÖPNV zimmlisch jroße Bekanntheijt jekritt.
Em Stroßenverkehr wööd Langefääl dürch de Bondesautobahne A 3, A 59 un A 542 aanjebonge, wie och dürch die Bundesstraße B 8 un B 229.
Johannes Kepler
Dä Johannes Kepler wohr enne Weßßeschafflo. Hä hät fum 27. Detßämber 1571 beß aam 15. Novämber 1630 jelääf, en de Houpsaach en dohmohlß Düütschland un wat hück Östrisch eß. Hä hät janß besönders bëijedraare, dat en sing Zick de Ääd em Ovendland nit mieh als_en Schief aanjesinn wohd, un de Planeete sesh nit nur en de Relitäht, söndonn och en en de Köpp fun de Minsche öm de Sonn ze driije aanfenge.
Langefääl
Wie m'r hin kütt
Aan de Fluchhäfe vun Düsseldorf Düsseldorf International(ca. 28 km fott) - dat is dä jrößte in NRW - un Kölle Köln-Bonn (ca. 35 km fott)kütt mer och schnell draan.
Johannes Kepler
Hä wohr ene Mattemaateker, Aßtronohm, un Aßtroloore. Em Sibbezeehnte Johungert wohd de Aßtronommie ömjekrämpelt, un der Keplers Johann hät doh enne jruuße Aandeil draan jehatt. Noch hück kallt mer fun däm Kepler singe Jesäzmäßeschkäijte fun de Planeete ier Bahne, di shpääder norr_ens neu nidderjelaat woode sin, ävver opjebout sin op däm Kepler singem eije Wärrek, dä Bööcher: wat he sällver op Lattein jeschrevve hatt, de Shprooch fun de Weßechaff en singe Zick. Däm Kepler sing Jesätz fun de Planetebewääjung wohr de Jrundlaach, op dä shpääder Leibnitz un Isaac Newton et alljemäijne Jesätz fun de Jravitazjuhn jefonge un opjeshtallt han.
Langefääl
Schull
En Langefääl jütt et e Jümasium, en Jesambpschull, zweij Realschulle, dreij Hauppschulle, en janze Meng Jrundschulle un en Schull för Pänz die besonder Hülp zem liere bruche.
Liss vun dä Langefääler Schulle
Spocht
Et jütt u. a. foljende Spochtvereine: TC Grün-Weiß Langenfeld (Tennis),Golf am Katzberg e.V. (Golf), FC Langenfeld (Badmintonbundesliga), Langenfeld Longhorns (2. Football-Bundesliga), Kanu Club Langenfeld, SG Langenfeld (eigenes Bewegungszentrum), darunter die SGL Devils (1. Skaterhockey-Bundesliga Herren und auch 1. Skaterhockey-Bundesliga Damen), GSV Langenfeld (inzwischen zugehörig zur SGL), Tuspo Richrath, VfB 06 Langenfeld, SSV Berghausen, SC Germania Reusrath, HSV Langenfeld, SCP Panther (alle Fußball), DJK Unitas Langenfeld (Tischtennis), Judo Club Langenfeld eV, Bogensportgilde Langenfeld eV un Wasserski Club Langenfeld.
Städt mit denne ne Klüngel ess
Städtefründe sinn:
Websigge
Langefaal Langefaal
Hofbräuhuus
miniatur|left|Önö Bleck en d Schwemme van öt Hofbräuhuus
Ävver dat Hofbräuhuus jitt öt at ärch lang. 1589 vonge s domet a un seit di Zitt hat dat Huus at völl erläävd. Wat vöör ongevöäär 500 Joohr domet aavong, dat dr Adel nät özu völl Jeld vöör Biir bzaale woohl braat en d nächste Joohr önö Hoof Jeld än.
Wä hüü en öt Hofbräuhuus jeet, dä jeet en d Schmemme, dat es önö Saal vöör unjeväär 1,000 Lüü, di do eiße und drenke könne. Öt weed at völl do jesoffe ävver d Köböse hand dat at jodd em Jreff. Moch darv net vorjeiße, dat bes zo 35,000 Lüü op dr Tach op ö Biir komme.
Ävver d Schmemme es mä önö Deel van öt Hofbräuhuus. Do jitt öt och noch önö Festsaal. Do kann jeviird wääde. Wä jätt koofe well, da kann dat och maache. Op d rääte Sii van dr Ängang ex ö Jeschäft. Do jitt öt völl Kroom.
Op jädde Vall moss mo saare, dat öt sich luuhnt, öns op ö Biir kikke z komme.
Websije
Saachjrupp:Weetschaff Saachjrupp:München
4. Meij
Der firte Meij.
Wat frööer woo
Opstand ä Carúpano em Joohr 1962.
Fritten
miniatur|300px|Fritte ohne ruud_wieß
Scheffsweihnaatsmaat
miniatur|left|Scheffsweihnaatsmaat Wä än d Vöörweihnaatszitt nö Köllö kütt, da darv dr Scheffsweihnaatsmaat nät vorpaaße. Dä eß angisch als dr gruuße vöör dr Dom övv dä op dr Neummat.
Fritten
Fritte sinn Ääppelstäbscher di ma freteet, datt heijß in kochend_Ööl jebaakke hätt.
Scheffsweihnaatsmaat
Watt derekt opvällt es, dat moch bezaahle moss, öm sisch dat a z kikke. Ävver op all d Etaje van dat ömjeboude Scheff send Ständ opjebouwd un öt jitt önö Hoov z luure un z koofe. Wä jätt drenke well, da kann dat och do. Vöör Jlüühwing un ö Wööchje weed op d övvichte Etage van öt Scheff och jesorcht.
Fritten
Zem rishtisch Fritte maache ėßß et wishtisch de Fritte zweijmol in dä Frittöös ze frittiere unn zweschedorsch aavzekööle. Weijl nur esuh wääde se rishtisch mangs. Se mööte doföör eijn beß zweij Zantimeeter dick sinn. Wennste_t janz rishtisch maache wellz möötß do de Fritte eäz beij 140-180 Jraad, dann jet heijßer broode. Äwwer im Büdschen weede eh Fabrik-Fritte jemaat, di sinn ärsch vüürjebroode unn weede nur koot inn_et Fett jeleijt. Doför krißß_de se ennjepack un nomaal norr_e Frittejäffelshe do_bei. Wann de Fritten selver maache wellß, jannz komfottaabel, dan_nemmß_de_n Frittööß, sönß nemmß_de_n Pott odder_n Pann.
Scheffsweihnaatsmaat
Manchmol duucht öt jätt, i moch op öt Scheff jo kann, denn ön kleng Schlang steeht döck an d Kass ävver aavhalde soll dat kännän.
Nomen nominandus
Dat lateinische  nomen nominandus  weed affjekööz med N.N. oddo n.n. un dat steijt för ene Name, dä noch ze nenne eß, zom Beijshpill wenn enne Poßte bėkannd eß, ävver eß noğ unnbikannd oddor unsėshor, wä dä nu krijje weed, dann steijd en dä Päsonnal-Lėßß, odder em Vüülesungs-Forzäijshniß dä Här, oder de Frou, n.n. dren.
Scheffsweihnaatsmaat
Saachjrupp:Weihnachte Saachjrupp:Kölle
Fritten
Fritte kütt vunn französisch pommes frites datt heijß sinnijerweijs fritteete Ääpel, klaa. Ma_säät dat se in Belje erfunge woode sinn.
Nomen nominandus
Ußßerdämm
Saachjrupp:Latein
Fritten
Fritte ėßß maa met Saalz, Ketschapp oder Majo. Tüppisch im Rhingland sinn Fritte Ruut-Wieß (wie de kölsche Färv), im Ruhrpott säät man dobeij Pommes Schranke. In Holland unn däsderwäjje och in Oche ėßß ma jään Fritte spetzjaahl (ndl. Fritte speciaal) mėd ruhe Öllsche. Ma_ka och Jägerzauß, Zejeunerzauß, Essisch oder Mostrisch dobeij holle. Öwwerall in Deutschland ėßß ma jään Körriwoosch oder Gyros bzw. Tzatziki dobeij.
Saachjrupp:För ze Esse
Johannes XXIII.
Papß Johannes . börjerlich Angelo Giuseppe Roncalli jeboore am 25. November 1881 en Sote il Monte jestorve am 3. Juni 1963 em Vatikan woo fun Oktober 1958 beß Juni 1963 de 261-te Oppfoljer vum Apostel Petrus un Owerhaup vun d'r Katholischen Kirch (Noh de Kirresh iier offizzjälle Zälerëĳ fun hügk) In d'r 1930-er Joohre woo_re röömėsche Nunnzėjuß en Parrißß, wo hä och Kölle besöök hätt. Späder Patrijarch fun Venedish beß_e zom Papß jewählt wudde es.
Johannes woor em Volek jenau su jood jeligge, wie de Kadinaal Frings en Kölle, weijl hä öwer sich laache kount, un och Wetzje maache däät:
Als während de Kuba-Kries 1962 de Welt kuurz för_em 3. Weeltkresch stond, hätt_e an de USA un de UdSSR vum singem Finster em Vatikan oppgeroofe oppzohüüre, un zo bedenke, wat ze op et Spill setze wütte, wenn se met Atomwaffe drohe dääte. Die Kries wor späder Anlass zo singer beröhmten Enzyklika Pacem in terris (Vrede op Äärde).
Em Joohr 1971 es en Kölle de Roncalli-Plaz noh imm benannt wudde, dä zwesche_em Süüt_Pottaal fum Dom unn_em Dom_Hotel, em Heijnzelmännshe Bronne unn_em Herder unn_em Römisch_Jërrmanische Musejum litt, weijl hä enß Kölle besöök hatt. Hä dät däm Dom enne koßßbare Reng schëngke, en singem Täßtamändt.
Am 3. September 2000 es_e vum Papß Johannes Paul . selisch jesproche wudde, dat es no_em Kircherääsch die Stuf beför me helisch jesproche weed.
Websigge
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Papß
Jrööhne Minna
miniatur|left|Jrööhne Minna En Jröne Minna säät mer em Volleks_Monnd für enne Polizei_Waare. Dä Ußdrock küdd_oss_em Bälliineresche en Oßß_Deutschland un woohr do alld föör_em eetßte Wëlltkreesch jeleufėsch. Mer kann en zem Bëijshpell enn dämm Roman fum Erisch Käßßner: „Emil und die Detektive“ fenge. Kloohr shtammp_e uss_en zick, woh de Schmiier noch med jrööne Autos ungerwächs wore.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Jiesekerke
Jiesekereke (op hochdeutsch: Giesenkirchen) es ene Deel von Jlabbach. Bess 1975 huet Jiesekerke ävver beijm Rheedt. Et hätt bald 16.000 Innwohner un besteht uut Jiesekerke, Schälse on Meerkamp.
Saachjrupp:Veedel vun Jlabbach
Kosovo
Dr Kosovo s öt neuste Land ä Europa. Dä vreuere Jugoslawische Deelstaat wood dono önö Deel va Serbie. Am 17. Februar 2008 had hä sisch vöör onavhängisch erklärt. Seid di Zitt es dr Kosovo d Republik Kosovo. Serbie hat dat nett a erkannt un nennt dr Kosovo wiir d „Autonome Provinz Kosovo un Metochien“.
Ön Reih va Staate akzepteert d Unavhängigkeit, önö jruuße Deel deet dat nett. D meetste hand sisch noch nett entscheede.
Seid dr Kreesch em Kosovo em Joohr 1999 hot d UNO övver dr Kosovo z saare.
Dr Naam Kosovo weed em Dütsche als Amselfeld, wat Mällebend heecht, övversatze. Ejentlich heescht dat „zo d Mäll jehüürend“.
Wo litt Kosovo?
Kosovo hat 10,877 km² un es domet klenger als manch dütsch Bundesland. Huuch Berch prääje dat Land. Dr hüüxte Berch es dr Djeravica met 2,656 m. Dr jrüütste Floss s dr Wisse Drin.
Joseph Kardinal Frings
Joseph Kardinal Frings jeboore am 6. Februar 1887 en Nüüß, jestorwe am 17. Dezember 1978 en Kölle, wor von 1942 bes 1978 Ärzbischoff von Kölle, dänn die Kölsche ärsch joot ligge konnte, jään hatte un veiehre dääte.
Kosovo
Wä läävd em Kosovo
En öt Land lääve onjeväär 1.9 Milliun Mensche (2014). Völl Lüüh us dr Kosovo lääve ä Düschland, Amerika, Österreich un en d Schweiz. Kikkt moch sisch d Zsammesetzung von d Lüüh a, so sitt moch, dat 88 % Albanier, 7 % Serbe un 5 % us anger Ecke van d Welt komme.