cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Burch Koraidelstee
En d ischte Joohre
Met d Bösiidlung en di Jäjend hat öt at lang vöör dr Burchbouw a jevange. At em 3. un 4. Jahrhondöt hodde an di Ställ dö au Römer nö Stötzponkt. Au Mönze un Schärver zeechde dat. Mo kann dova ussjo, dat van d Hövvel uss, d Römer dr Floßß övverwachde. Dä Opdrach dozo koom möjelicherwiiß us Triir, wat damols ön Kaiserstadt jewä woch. Dat ändernde sisch em Joohr 395 als di no Mailand ömtrock. Domet vorloor Triir un och d römische Stötzponkte an d Mosel a Jeweet un woode spiidestens em 5. Jahrhondöt opjejovve. D Franke un d Alemanne hand s dann kapott jemaad. Dat ärkläärt och, woröm d leitzte römische Mönz va Kaiser Magnentinus us öt Joohr 395 stammd.
D Burch
D Burch wood em Meddelalder jebouwd. Sun Burje hosche damols Veste. Bouwhäär woch Pfalzjraf Hermann I. Dat Jrondstöck jehood öt fränkisch Könnigshuuß, zo däm och Hermann I. zalld. Dr Jrond, an di Ställ ön Burch z bouwe woch dr sälbe, dä och d Römer hodde. Van d 90 m huhe Vels hod mo önö johe Övverbleck övver d Mosel un jeschötzt woch mo do ovven och noch.
Bes zm Joohr 1140 wood d Burch va pfälzische Vögte bewonnt. Dr ischte wood van d polnische Könnijin Richeza, ön Doohtr van dr Pfalzjraf Ehrenfried äjesatze. Tösche 1140 un 1192 wooch d Burch Eejedom van öt Reich, ö Reichsjot, wi mo dat damols nannt. Dr Könnig Adolf va Nassau woch jezwonge, d Burje ä Cochem un d Burch Koraidelstee z vorfände. Hä brudde Knöpp. Su veel s d Kurtriirer en d Häng. Hein va Klotten kräät van dr Bischoff Balduin va Luxemburg d Ärlaubness, nävver d Burch ö Huuß z bouwe. Sing Doohtr Jutta und un hörö Mann Dietrich va Kesselstatt övvernomm dat Lehe. Di Wääßelei held noch ön janze Zitt a un jäng sujar noch flottr. Tösche 1410 un 1542 hodde d Ritter van d Winneburg öt Saare. 1545 övvernomm Heinrich va Hagen önö Deel van d Burch. Beij di Nachvoljer joov öt bald Kniiß. Öm däm us dr Wääch z joo vonge s a, tösche 1543 und 1547 neu Deeler van d Burch z bouwe. Däm kräät Heinrich va Hagen. Dä alde veel an d Winneburger. En d Ongerlaare us di Zitt vängt mo ön schünn Vöörjab. Venstere dörch di mo van dä alde en d neue Deel kikke kann, moote zojemuurt wääde. Kenne sollt en d Buud van d angere kikke dörfe.
Tösche 1575 un 1587 veel d janze Burch a Haust va Ulmen. Bes 1654 deelde sisch ön Ervin va Haust va Ulmen un önö Erve va Hoin va Hartenfels dat Lehe. Dono wood Johann Eberhard va Kesselstatt Häär op d Burch. d va Kesselstatts bleete dat bes 1917.
Op Belder us öt Joohr 1831 kann mo sisch ävver at bekikke, dat us di Burch ön Ruin woode es. Dr Zervall es jott z erkänne. Ö Beld va 1838 zeecht at öt Beld van ön Ruin un 1841 erkännt mo mä noch dä Bärchfriid, ö paar Türm un jätt Reste va Muure. Dat janze wood bouvällisch un 1906 schreev dr Rejiirungspräsident va Koblenz, dat sescherjestallt wääde mööd, dat nuuß dörch ömkibbende Muure un Törm passeerd. D Kesselstadts hand dorop önö Müürer dr Opdrach jejovve, dr Bärchfriid no z muure.
1917 koovde dr Ingenieur Heppner di Ruin un drooch sisch met dr Jedanke, d Burch wärm op z bouwe. Hä hod och domet a jevange, häm jäng ävver 1924 öt Jeld usu n hä mood öt a singe Kolleech Hellenbroich vorkoofe. Dä vrasselde zwar wiir, dä Bouw van ö Wonnhuuß kutt ävver isch Konsul Harney us Düsseldorf väädisch ställe. 1952 övvernomm Else Harney, d Doohtr van dr Konsul d Burch un maade do ön Wärkstatt op.
Websiije
Saachjrupp:Burch Saachjrupp:Mosel
Schottland
Schottland (Schottèsches Jäälèsch: Alba ([ˈalˠ̪apə])) is_e Land dat_zem Vrejnischden Künneschrejsch jehoot. Et befingk sèsch om nördlèsche Dreddel vun dr Insel Jrußbritannie unn jrentz im Sööde aan England. Im Osste jrentz_et aan de Noohdsee, im Noorde un Weste aan_en Attlandèsche Ohzejan unn_em Söödweste ann_et Irische Meer. Niwwen_em Fässlandt jidd_ed in Schottland öwwer 790 Insele, zm Bejspill de Nöödlischen Inselen unn_de Hèbriden.
Saachjrupp:Jruußbrittannje
Sommezick
En de Europäische Union jilt de Sommezick vom letzte Sonndaach em Määrz bes zom letzte Sonndaach em Oktober.
Ungefähr 70 Staate setze momentan zweimol em Johr de Uhr öm.
De Meddeleuropäische Sommezick (MESZ) jilt:
Maroêd (Adelsjeschläêt)
mini|[[Schloss Mâroed öm 1860, Sammlung Alexander Duncker]] Maroêd is de Noam van ee rhingsch, katholesch Uêadelesjeschläêt, wat zo d'r dütsche Huhadel jehüüre deet. Denne van Maroêd iêh Stammhuus, Kerpe aan de Ärff, weet mem Warnerus de Kerpene et iêsch töüsche 1065 on 1071 êwäänt. De Noam kütt van denne Familie seng iêschte Besetz: Et dörpche Maroâd bej Langerwehe, Krees Düre, wat fröher äckisch Rode jeheesch hätt. Vanaan em 14. Joêhhonget schrivv me de Noam de Rode dann bluß Merode (of Maroêd op Ripoaresch).
Jeschicht van et Huus Maroêd
Em Joêh 1473 koame Kaiser Friedes III. on de Häêzoch Karl dä Kööhn van Burschongk in Treier zesamme, wonoah o.a. Schäng op Marôed (hd. Johann auf Merode) zem Frejhäê on Jriet van Maroêd (Margarete von Merode) zer Frejfrau jemaaht wudde es.
Aam 19. Juni 1622 wudde Freijhäê Rikalt van Maroêd op Waroux on senge Sunn zo Richsjrafe ênangk.
Wappe
Et Stammwappe zeech viêh rude Päälchere op joldene Jrongk.
Noahwiesere
Saachjrupp:Maroêd Saachjrupp:Segg op Dürener Platt
John Adams
John Adams (* 30. Oktober 1735 ä Braintree (Massachusetts); † 4. Juli 1826 ä Quincy) woch dr ischte Vizepräsident un dr 2. Präsident van d USA.
Sii Lääve
John woch dr Sohn van önö Imijrant us Ängland. Vorhiirod woch hä met Abigail Smith. No ö Studium ä Harvard wood hä Räätsvordriiner aver hä schreev och Bösch.
Watt opvällt es, dat Adams kenn Zäng mi hodd. Dörch öt Piife hat hä di all vorloore. Dö hä kee Jebess draare woohl, hodde völl Lüüh Schwirichkeete, häm z vorstooh. Dozo koom, dat hä och onger Depressiune lett.
Salvatorberg
In Oche is direk nevve do Loußbärsh do Salvatursbärsh geleeje. Dor Salvatursbärsh is dor klindere van die zwej Bärje in Oche. Ovve op der Bärsch drup is e Kluoster dat in et Johr 996 jebaut wudde is.
John Adams
Sii Lääve
Beij d Präsidentewaahle va 1796 besiichde hä Thomas Jefferson on wood dr Nachfoljer va George Washington. Adams hod öt net eefach. Se maade öt häm ärch schwoch un hänger d Kulisse wood jäje häm jemängelt un mo kann sisch vörstelle, dat hä no di 4 Joohr d Naas voll hod. Hä kandideerde zwar noch öns ävver voloor jäje Thomas Jefferson.
Salvatorberg
Noch hüüt leeve do de Oplaten der makellosen Jungfrau Maria.
John Adams
Sii Lääve
John Adams storv am 4. Juli 1828.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
George W. Bush
D Jurend
George woss als äldstes va 4 Kenger van George H. W. Bush un Barbara Bush op. Hä besood d Jongeschüll van d Philips Akademie en dr Staat Mässachusetts un jäng dono no d Yale University, wat op Ripuarisch Hochschüll va Jeil heecht. 1968, dat woch en d Zitt van dr Vietnam Kresch, troon hä d Nationaljarde beij. Hä vlooch Vluchzeuje övver Texas. Ongerlaare us di Zitt liije en öt Prevatarchiv van d Famelisch Bush un send d Öffentlichkeet net zojänglich.
1974 vorloor hä em Alder va 28 Joohr wäje Alkohol am Steuer dr Vührersching.
George besood d Universität va Harvard un jäng dono en d Ölindustri, di sing Famelisch völl Jeld jebraat hod. 1977 liirde hä Laura Welsch kenne. Seij hiirode un leete sisch ä Midland, dat litt ä Texas neer. George wääßelde d Kersch un troon d Metodiste beij. 1978 vorsoot hä en öt Repräsentantehuus z komme, vorloor ävver d Waahle. Öt hosch, dat hä öt net schaffde, d Lüüh op öt Land a zu spräche.
Zitt als Juverneur
1994 jelong öt George d Waahle zom Juverneur z jewänne. En di Zitt wooch Bush önö Ongerstötzer van d Todesstroof. Di Positiun als Juverneur woch ö Sprongbrett vöör sing Waahl zom Präsidente.
D 1. Präsidentschaf
D Waahle em Joohr 2000 woore ärsch knapp un isch d leitzte Stemme us dr Staat Florida maade Bush zm neue Präsidente. Hä kandideerde vöör d Republikaner un domet koom öt z önö Wäähsel em Wisse Huuß. Dr vörherije Präsident Bill Clinton met d First Ladi Hillary Clinton jehood d Demokrate a. En d ischte Amtszitt va Bush veele d Anschlääch vam 11. September 2001. Dat vüürde zo önö Hoov neu Jesätze un Bestemmunge.
Im Joohr 2003 koom öt zom Irakkresch, beij dem d USA un d Ängländer Soldate en dr Irak scheckde. Do vormuude s vorboone Waffe un d Ongerstötzung van Tärroriste dörch Sadam Hussein. Em Laufe van dr Kresch koom öruss, dat öt zo Vorbreche an Jevangene jekomme woch, wobeij besongisch dat Abu-Guraib-Jevängness us d Reih danzde. Ävver och ä Guantanamo woore Denge vörjevalle, di net hödde passeere dörfe.
D 2. Präsidentschaft
En d zweide Amtszitt wäähßelde Bush önö Hoov Menestere us. Dozo jehood dr Außenmenestr. Collin Powell wood dörch Condoleezza Rice, watt op Ripuaresch Kondolisa Rais jesproche weed, ersatze. Bush vorsproch dörch singe Äsatz, dr Terrorismus op d Welt ö Äng z sätze. En di Zitt va sing zweide Präsidentschaft veele ävver och Naturkatastrofe, wi dr Hurrikan Katrina, da em Süde van d USA jruuße Schäde vorursachde.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Hersel
miniatur|100px|left|St. Aegidius ä Hersel Hersel och Herschl jenannt is ein kleines Dörep am Ring e bissche nördlich vun Bonn jeleje.
Bekannt is Hersel für dat Herseler Werth, die Insel im Ring, für die mittlerweile jeschlossene Germania Brauerei, die Kölsch ußerhalf vun Kölle braue durfte un och zu den Unterzeichnern vun der Kölsch-Konvention jehörte, für Bernd Stelter, der hier wohnt un dofür, dat et sowat wie dat Rheinische Jejenstück zum jallischen Dörep vun Asterix un Obelix is.
Saachjrupp:Dorp
Dwight D. Eisenhower
Dwight "Ike" David Eisenhower (* 14. Oktober 1890 ä Denison (Texas); † 28. Määz 1969 ä Washington D.C.) woch tösche 1953 un 1961 dr 34. Präsident van d USA.
Sing Juurend
Ike, op Ripuaresch sprecht mo dat Aik us, önö Amerikaner dütscher Herkonft, wood als dreides Kengk va David Jacob Eisenhower un Ida Elizabeth Stover ä Denison jeboore. Am 11. Juli 1916 hiirode hä öt Mamie Geneva Doud (1896 - 1979). Met hör kräät hä 2 Kenger, wobei e at vrüsch storv.
Am 14. Juni 1911 troon hä öt Militär beij un jäng no d Militärakademi va West Point. Di schloss hä 1915 met Ärfolsch aav. Donoo klomm hä en d Räng van öt Militär hüüdr und wood 1917 Käptn. Bes 1941 reichde öt zm Stapschef van d 3. US-Armee un Aik wood sujar Brijadejeneral.
Em 2. Weltkresch jäng dä Opstiich wiir. Hä wood önö Viir-Stääre-Jeneral un woch sujar vöör dr D-Dei, d Invasiun en d Normandi, zoständich.
No dr Kresch övvernomm hä dat Amt als Militärjuverneur van d US-Soldate en öt besätzde Dütschland.
Wi öt völl Amerikaner jäng, hott hä ö Küddelche met sing Sekretärin, öt Kay Summersby, ö nätt Vrommisch us Irland.
1947 wood Aik dr Präsident van d Kolambia University.
1950 wood Aik dr Chef van d NATO-Soldate ä Europa. Zwei Joohr spiidr, am 31. Mai 1952 joov hä si Militärwerk op, dänn hä mood sisch op dr Waahlkampf vöör d Präsidentschaft vörbereite.
Aik en d Politik
Aik mängelnde en Vorträje tösche d USA un Korea suwi Taiwan öröm. Usserdem sproch hä sisch jäje d Rassetrännung va Schwazze un Wisse ä Schülle uss.
Öt duurde bes 1952, iih Aik sisch entschloss, zm US-Präsident z kandideere. Dat fluppde un hä wood 1953 dr 34. Präsident van d USA.
En d Politik woch hä önö jemäßichte Präsident, dä öt d Republikaner un d Demokrate räät maade. En sing Zitt veel d Jründung van d NASA.
1961 joov hä öt Amt op. Singe Nachfoljer wood John F. Kennedy. Aik storv am 28. Määz 1969 ä Washington D.C..
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Mars
Mars eß:
Maroêd
Maroêd (op huhdütsch sääht me Merode) es en Dörp en de Jemeende Langêweh em Krees Düre, NRW. Et jehüürt zer aale Häêschaff Maroéd, die doavan och iêh Noam hätt.
Date on Fakte
Marôed jehüürt zer Jemeende Langêweh on hätt em Joar 2019 onjefähr 690 Enwonne jehott. Et es 7,68 km² jruß on ligg 144 m övve de Meeresspeejel.
Jeschicht
Maroêd es de beröhmteste Oêtschaff en de sujenannte "Häêschaff", die zoademm och uss de Dörpchere Schlesch, Jejch, Orrejejch, Ääks, Kotzedörp on Doê besteeht. Dat Dörp es äng met demm Adelshuus van Marôed verbonge, die desweeje och iêhre Noam hann. Van denne Maroêdsche Fürste dat Schloss steeht noh emme aan de Krözhäêrestroaß, aan de Usslööfer vamm Hüêtschewald.
Em zweide Weltkreech woê Marôed aan de Frongklinie em Hüêtschewald, woa van 1944 bes 1945 en jruße Schlaaht jetovv hätt.
1969 wodd et Dörp noah Dôe eenjemengk, wat ävve selefs wedderom 1972 noah Langêweh eenjemengk wodd.
Noam
De Noam Marôed kütt vamm ahlhuhdütsche Woêt Rode, wat övvesäätz suvell wie Rodung heesch (verjl. Oêtsnoame met -rath/-roa, wie z. B. Kirchroa of Herzeroa).
Johann Chrysostom Wolfgang Amadeus Mozart
Quälle
Mozart, Wolfgang Amadeus Mozart, Wolfgang Amadeus
Maroêd
Noahwiesjere
Saachjrupp:Segg op Dürener Platt Saachjrupp:Krees Düre Saachjrupp:Maroêd Saachjrupp:Jemeende Langerwehe
Ludmilla Radchenko
miniatur|left|Ludmilla Radchenko Ludmilla Radchenko (Людмила Радченко) (1. November 1978 ä Omsk, Sowjetuniun es ö Model, Könstlerin un Schauspellerin. sö wood besongisch bekannd ä Italie un em änglisch Sprocheraum.
Hör Lääve
Jeboore ä Omsk, studiirde so em Joohr 1999 Mode ä Omsk. Em Joohr 1997 wood so Miss Charm beij dr Wettkampf zo d Miss Russland. Söä sammelnd Fernsehärvahrung ä Moskau un St. Petersburch.
Nodäm sö no Italie jäng troon sö do em Fernsehe op, su em Projramm Paparissima. Em Joohr 2001 woch sö ön Dänzerin em TW-Kwiss Passaparola.
Em Joohr 2003 woch sö beij Spicy Tg op Antenna 3 z see. En d Töschezitt presenteerde sö sisch als Model ä Modeschows, 2004 woch sö önö Star beij dr Kalender va Fox. 2005 woch sö en d Realityschouw „la Talpa“ z see, wo sö ävver vreuer usscheed.
2206 woch sö önö Hauptdosteller beij “On the Road”, di ä Miami opjenomme wood, aver vöör öt italienische Fernsehe “Italia 1”. Öt Joohr dono koome “Tuning and fantasy” un “Sky” suwi “Reality Game” dozo.
Dä Venstermaacher "Fapim" sood Ludmilla als Model vöör hörö Erotikkalender us.
Als Schauspellerin woch sö ä “Il viaggio” em Joohr 2005 un 2 Filme van d Serisch „RIS – Delitti imperfetti“ z see. Kleener Rolle koome dozo.
Weblengks
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Doê
Doê (em huhdütsch sääht me D'horn) es en Dörp en de Jemeende Langêweh, Krees Düre on ligg nävve Maroêd on Schlesch.
Laje
Doê ligg össlesch van Langêweh, tireck nävve Schlesch on Maroêd am Maroêdsche Böüsch, dä selefs zem Hüêtschewald jehüürt. Et Dörp ligg op d'r Ääkse Löösplatt, onweck van Jejch, Orrejejch on Kotzedörp, die wie Doê selefs ooch zer suj. "Häêschaff Maroêd" ze zälle sinn.
Noam on Jeschicht
Dä Noam Doê (bzw. D'horn) kütt vermoodelesch vamm ahlhuhdütsch Woêt dorn, wat suvell wie "Böusch" heesch. Jenausu wie seng nöhkste Noahbaarsdörpchere Schlesch on Maroêd wodd et Dörp van de Frangke jejröndet, die en de nahejelejene Böüsch jerodet hann.
Fröher stond en Doê de ahl Kerch van de katholesche Jemeende St. Mäêtes Doê, die ävve em Zweide Weltkreech jänzlesch kapott jejange es.
Vanaan 1972 jehüürt et Dörp zer Jemeende Langêweh, doavüê woêret en Deel vamm ahle Amt Ääks - et joav ene Zeck, doa stond sujaar et Rathuus en Doê.
Noahwiesjere
Saachjrupp:Segg op Dürener Platt Saachjrupp:Krees Düre Saachjrupp:Jemeende Langerwehe
Drachefäls (Sibbejebirsch)
Dä Drachefäls es ene Bersch em Sibbejebirsch töüsche Könneschswenkte on Bad Honnef on likk en d'r Näh van Bonn. Dä Jipfel êhävv sech rongk 270 m övverm Rhing on es opjrongk van senge markante Laje woê hä en bekangk Motiv van d'r dütsche Rhingromantik. Mer kann met en Zangkroadbaan de Drachefäls eropfaare, woa sech ooch en Restaurant befengk.
Dä Bersch es dorch et opsteijend Magma entstonn, die net bes zer Äêdbovveflääch dorchbrääche kunnt on aanplaats doavan dann domaatisch êstarrt es (Vulkanoloje nenne sujet en Quellkupp). Uss'm Steen vannem Drachefäls hott mer em Meddelahle jäê jet jebout, o.a. de Dom zo Kölle.
Am nöördlesche Hang vannem Fäls, tirekk övver de Stadt Könneschswenkte stond et 1882-84 jeboute Schlauß Drachebursch.
Anime
Anime (jap. アニメ, [anime], düütsch döck [ˈanimeː], Plural: Animes) es d'r Noam füê Zejschetreckfilmche, die mer en Japan hêstelle deet. En Japan selefs meent mer met demm Bejreff ejentlesch alle Aate van Zejchetreck- on Animationsfilme/serije (also ooch diejenije, die ussehalev van Japan jemaat weede). Anime es et Pendant zem Manga (dat es de japanesche Comic).
Drachefäls (Sibbejebirsch)
Jeojrafesche Date
Van alle Berje vamm Sivvejebirsch rich dä Drachefäls am wiggeste aan d'r Rhing eraan on maêkeet dä Övvejang töüsche Meddelrhing on Nedderhing. Noah Wässte on Süüde, Riêtung Rhinguufe on Rhöndörp, fällt hä stejl av, ävve em Noorde on Noordwässte veliêt hä ma langsam aan Höh. Em Osste es dä Bersch dorch een kleen Ensattelung vannde Wollekebursch (324 m), em Noordosste weed hä dorch't Naahtigalledaal vamm Hiêschbersch (256 m) jetrennt.
Ooch interessant
Wäêvseck vam Fels: https://www.der-drachenfels.de
Saachjrupp:Segg op Dürener Platt Saachjrupp:Berch Saachjrupp:Sibbejebirsch
Joohr 1993
Wat_paßßeed_ėß
De Groote Peel wood Nationalpark.
Saachjrupp:Joohr
Waalsche Sprooch
De Waalsche Sprooch es en jallo-romansche Rejionalsprooch, die mer zo de Oïl-Sprooche zällt on die en Wallonie (Dat es dä frankophone Deel van Beljie), ävve ooch em Noorde van Frankrich jekallt weed. Et es allerdengs nit de ejnzije Sprooch, die mer en Wallonie spreche deet; em Wässte jittet noh Picardesch, em Südosste Champenois on Lotharingesch, esuwie em Osste ooch noh Dütsch.
Waalsch ongerscheed sech stark vanne Franzusesche Standardsprooch on et hätt övver de Joêre ejnije neddefränkesche on neddelängsche Enflösse jehatt.
Hückzedaach kalle onjefähr 1,2 Mio. Minsche et Waalsch.
11-Trappe-Jesesch
11-Trappe-Jesesch es önö Ussdrock, dä ä Oche jebrud weed, öm domet dä bedröppelde Jeseschsussdrock van ön Persun z ömschriive.
Wo dä Ussdrock herkütt
Op dr Öcher Maat, vöör öt Rothuus had vreuer önö Pohl jestange. Wo dä en d Ääd vassjemaad wood, kann mo hüü noch erkenne. Em 18. Jahrhondöt woode dora Lüüh vassjebonge, di jätt vorbroche hodde. Vöör dö Pohl jäng ön Trapp met 11 Stufe no öt Rothuus örop. Op di 11. Stuf stäng önö Richter, dä di Persun vorurdeelde. Dä ärme Deuvel an d Pohl erwaade döck nüüß Jotts un hod önö bedröppelde Jeseschsussdrock. Hä maade ö 11-Trappe Jesesch.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Ecser
miniatur|Ecser Ecser es e Dörb_em Kriiß Pesht en Unnjann en de Nöhde fon Budapesht. Dä unnjarrėsche Name Ecser shpresh mer äänlesch wi Ätshär. Dat Dörp hät och noch enne slovaakėsche Name, dä eß Ečer, un et lääve och en Minderhëijt fun Slovaake doh.
Lare
Ecser lidd_en södoßte fon Budapesht, noh bem engernazjonaale Flochhave Ferihegy. En de Nohberschaff sen de Ööt Maglód, Vecsés, Gyömrő, un Üllő. De Outobahn M0 löüf en de Nöhde fom Dörp laanß. Et litt och aan de Iisebahn 120a, di Budapest un Újszász un Szolnok fobengk.
Jescheshlijjet
Et eezte jeschrevve Zöüshnėß fon Ecser eß fom 15. Dezämmbo 1315, ävver dat Dörp johv_et alld_aff 896, woh de Unjann en dämm Landt aankohme, woh se hügk noch am lääve sėn. Mer ferzallt sesch e Lejënndt, donoh hät dä Jroß_Prėnz Árpád fon de unnjarresche Shtämm dämm Oot sėnge Name jebraat. Wi hä nämmlesch noh dämm Name fun däm Plaz frohchte, wo hä sesh jraad_enß förr_en Raßß nidderjeloohße hat, do kunnte emm de Ëijnhëijmesche Bewonner dä nit fozälle. Drömm saat hä zo inne: „Doot dä Plaaz noh dämm Ëijscheboum nänne, dä hee shtäijt.“ Op Onnjarresch hëis_en Ëijsh cser.
Onger de Ottomaane zwesche 1526 un 1686 shtorf dat Dörb_uß; en de Houpsaach noh dem Fall fon Buda, wat joh nit wigk woh. De eezte Bewonner kohme dann em Johr 1699 zerrök. Em Onaffhängeshkëijtßkreesch fon 1703 beß 1711 woohre och ellef Salldaate fon Ecser dobëij. En de frööje 1700-er Joohre hät dä Jraaf, dämm dä Oot doh jehoot hät, dä Jraf Antal Grassalkovich, och Slovaake do aanjesidelt.
Kultuur
Dat ëijnzejje Boudëngkmool em Dörb_eß de römesh kattoolesche Kėrresch uss_em Johr 1740.
De jannze Wälld kännt dä Follkß_Danz fon de Hiiroot fon Ecser, wadd_op unnjarrėsch Ecseri lakodalmas hëijß.
O_m Shtadtwappe sen de Kerresh, dä follekß_Dannz un dä Äijschboum. Dat sėn de drëij weshtėshßte Zëijsche för dat Dörp.
Pachtno_Shtädt
Ecser sing Pachtno_Shtädt sinn:
Saachjrupp:Stadt
Lück (Stadt)
Lück (hd. Lüttich, frz. Liège, ndl. Luik, waalsch Lîdje) es en Jrußstadt en Beljie on de Houpstadt van de jlichnoamije Provinz. Lück es de zweitjrüßte Stadt en janz Wallonie on zoademm och dä Setz van enem katholesche Bestom. Et liech am Zesammefloss van Maas on Ourthe, onjefäär 25 km södlesch van Maastreech on 39 km södweßlesch van Oche. De Stadt Lück metsamp iêh Ömlang hätt ca. 600.000 Enwonne, de Stadt selefs ävve ma ca. 197.000.
Meddelahle
De Jäjend öm Lück woê alt zer Zeck van de Röme bewonnt, die de Stadt Leodicum jenangk han. Em Joêh 717 wood et ze enem Beschofssetz on woê em Meddelahle en Zentrom füê Kultur on Politik. Späte woêret en Deel vamm Fürstbestom Lück, een Staat vamm Hellije Römesche Rich.
Ooch wenn et quasi vande spanesche bzw. österrichesche Neddeläng ömjäve woê, sin Lück on seng Längereje bes dä Napoleon koam, ene janz eijenständije Territorium jeblievve.
18. Joêhhonget
1789 koam et en Frangkrich zer franzusesche Revolution, die ooch en Lück zo Opstände jefüêt han - een Zeck, die me ooch Lücksche Revolution nenne deet. Ävve die wood 1791 van Truppe vamm HRR neddejeschloache.
1795 dann wood Lück van franzusesche Truppe besätz, woamet et Deel van de iêschte Republik van Frangkrich wood. Noahem Stooz vamm Napoleon Bonaparte 1815 koam de Stadt zem Vereijnichten Könnechrich de Neddeläng on av 1830 dann woêret en Deel vamm nöüe Könnechrich Beljie.
Städtefründschaffte
Lück hätt Partnerstädte en janz Europa, o.a. Kölle, Nancy, Rotterdamm of Pilsen on ooch zwei en Afrika, Lubumbashi on Saint-Louis.
Övve de Euregio Maas-Rhing es et zoadem äng met Oche, Heele, Maastreech on Hasselt vebonge.
Noahwiesjere
Saachjrupp:Stadt en Beljie Saachjrupp:Segg op Dürener Platt Saachjrupp:Belljie Saachjrupp:Valloni (Regijon)
De Groote Peel
De Groote Peel es ö tösche Eindhove un Venlo liijend Hochmoor, Deel van ö orsprönglich 30.000 Hektar jruuß Moorjebiit, va däm ävver mä zwei Reste övverich blävve send. Em Norde es dat de Verheven Peel. De Groote Peel es ä Holland önö Nationalpark, wobeij dä Naam ävver net zo dat paaßd, watt sönß op d Welt doronger vorstange weed. Van öt Joohr 1956 a es de Groote Peel ö Naturschotzjebiit, em Joohr 1993 wood öt önö holländische Nationalpark. Jäddes Joohr komme öm d 100.000 Lüüh en dr Nationalpark un kikke sisch dö Planze un Deere a.
Watt de Groote Peel uszeechnet
De Groote Peel woch vreuer ö Jebiit, ä däm Torf jestoche wood. Donävver jitt öt ävver och Ecke, wo Piifejraas waaßd. Vöchte un naaße Ecke vängd mo en de Groote Peel noch z Hoov, su dat do völl Veujel, doronger Kraniche, Jäns un och noch dr Brachvouwel suwi dr Rotschenkel önö Lävensraum vonge hand. Damet dat ösu bliid, send jruuße Deeler van öt Moor vöör Mensche zo bestemmde Zitte jesperrd. Ö Informatiunszentrum am Rand van dr Park es öt janze Joohr op.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Holland
Joohr 2005
Täshnigk
Am 27. Aprel vlütt dr ischde Airbus A380.
Söns
Saachjrupp:Joohr
Isaac Newton
Isaac Newton (* 25. Dezember 1642, † 20. Määz 1727), watt op Ripuarisch Isaak Njutön usjesproche weed, woch önö bökannde Füsiker, Mattematiker, Stäärekikker, Alschemis un Filosof us Ängland.
Ä sing Zitt ongerscheed öt Volk noch net tösche d Wesseschaffde un d Welt van d Dänkr. Su wood alles ä enne Pott jöworpe un alle sproche van dr Filosof Newton.
Newton un d Wesseschaff
Va Newton stamme völl hü z Dachs als normal bötrachde Denger. So hat hä sisch met d Jravitatiun böschäffticht un hat Jösätze dovöör opjestalld, Denge di hü onger dr Böjreff klassische Mechanik valle. En d Mattematik stammt d Infinetisimalrechnung us sing Väähr.
Watt öt Lett ajeehd, hat Newton ön Teorii opjöstalld, di Lett us Deelcher zösammejösatze, erkläärde.
Jätt z lääse
Michael White: Isaac Newton. The last sorcerer. Reading, Massachusetts, 1999.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Wesseschaftler
Angelique Rockas
Angelique Rockas ass eng südafrikanesch griichesch Schauspillerin, Produzentin an Aktivistin, déi zu London schafft. Si huet d'Internationalist Theaterfirma am Joer 1981 gegrënnt mam Zil grouss europäesch Drame mat multietnesche Besetzungen ze presentéieren. Als Schauspillerin sinn hir bedeitend a grondleeënd Rollen d'Medea, d'Miss Julie an d'Emma am Griselda Gambaro "The Camp". Aner wichteg Rollen sinn d'Carmen am Genet 'The Balcony', d'Lady Macbeth, d'Yvette an der Mamm vum Brecht Courage ', a Miriam am Tennessee Williams' An der Bar ofa Tolkyo Hotel '
Websiije
Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Frau
Joohr 2006
Pollitikk
Melekeok weed am 7. Oktober d Hauptstadt va Palau.
Weßßeschaff
Pluto wood am 24. Aujust zm Zwerchplanet ernannd.
Täshnigk
Öt Videoportal Youku entstäng.
Kulltuur
Lordi jewännt dr Grand Prix de Eurovision de la chanson.
Sönnß
Em April weed us d Wikikölsch d Ripoarische Wikipedia ksh.wikipedia.org.
Websigge
Saachjrupp:Joohr
Rejierungsbezirk Kölle
De Rejierungsbeßirsh Kölle ist ehne von fünnef Rejierungsbeßirken en Nochdthingwëßßfale.
Köllen, Rejierungsbezirk
Quelle
Saachjrupp:Nordrhein-Westfalen Saachjrupp:Kölle
Peffer
miniatur|Peffer Dä Peffer (oddo Pëffo, Peffe) ess et Jewöz.
Websigge
Saachjrupp:För ze Esse
Brahma
Brahma es dr Naam va enne van d Hauptjödder, di dr Hinduismus had. Zösamme met Vishnu un Shiva stelle sö d Dreijottheed Trimurti do. Besongisch ä Länder met önö huue Andeel va Hinduiste wie zm Beispell Indie weed hä voriihrd.
Brahma steehd vöör d Schöpfung, so weed hä als dr Schöpfer van d Pastürch aajeseeh. Hüüh z dachs weed Brahma winnijer voriihrd, da dr Vishnuismus, dr Shivaismus un dr Shaktismus vöör dr Hinduist mi bedüühe dönt.
Wi Brahma dojestalld weed
Brahma weed meeßd met 4 Jesechter un 4 Ärm dojestalld. Usserdäm drätt hä önö Jebättskranz un Veden, ön Sammlung va au indische Böch. Ön Jans weed döck nävver häm jezeechd, di soll häm helpe, flott no jädde Stell z komme.
Joohr 1974
Pollitikk
Helmut Schmidt wood Bundeskanzler.
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
2. Oktoober
Der zweijte Oktoober.
Websigge
1002
SA-Mann Brand
Dä Film jilt als Propajandafilm. En d Kinos koom dä 94 Minütte lange Film em Juni 1933. Jezeechd wäde Dänge, di bes zm Määz 1933 passerd send.
Wä metspelld
Heinz Klingenberg un Wera Liesem spellte d Hauptrolle, ävver och Elise Aulinger wooch z see.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Fillem
James Monroe
James Monroe (* 28. Aprel 1758 ä Westmoreland County (Virginia); † 4. Juli 1831 ä New York City woch tösche 1817 un 1825 dr 5. Präsident van d USA.
Sii Lääve
Tösche 1794 un 1796 woch hä Jesandte ä Paris. 3 Joohr spiidr wood Monroe Juverneur va Virginia. Singe jrüützde politische Ärfolch errong hä 1803 als hä ä Paris d Onavhängichkeet va Louisana ushandelnde. 1814 wood hä Menester vöör dr Kresch. Dat wood nüüdisch, denn d USA un Ängland kämpfde jäjenee.
1816 jewonn Monroe d Präsidentschaftswaahle un troon 1817 si Amt a. D Waahlärfolsch widderhollde hä 1820.
En Monroes Amtszitt veele ö paar wischtije Denge. Spanie koovde Florida un Missuri troon d Uniun beij. Dä Staat wood vreij va Sklave.
Am 3. Määz 1825 övverjoov Monroe si Amt an John Quincy Adams. Hä storv am 4. Juli 1831 ä New York.
Websiije
Monroe,James Saachjrupp:Präsident (USA)
24. Apprill
Dä fiirenzvanzėshßte Apprill.
Wat Fröjo woo
Johannes Paul II. kitt em Joohr 2004 dr Karlspriiß.
Saar enz „Flönz“
Wie ijj e janz janz klein Dizje woo, do hät ming Opi  „Saach enz „Flönz““ för mish jesaat. Ish kunnt do koum ad shpreshe, dröm künnt sish ming Antwoot villejsh esu äenlish wi „vlömff“ aanjehüürt hann. Do hätt dä Oppi drövver jelaach un ish han metjelaach un mir hatten shpaßß middeneejn. Dat hätt hä no ėmmer enz widder jefrooch — ish jleuven ish hann em dann „Flönz“ widderjesaat — un hä hätt e beßßje halv äänz der Kopp jeschöddelt un „Hnng, nää, Do beß keijne rishtije Kölsche“ jesaat un debei jelaach un mer hatten Freud. Dat Spėll jing esu lang beß ish „Blootwoosch“ sare kunnt. Ävver vill spääder, wie ijj em Kinderjaade wo, un noch wo ijj inn de Shull jejange ben, do hätteret alle paa Juubljohr norrens widder mėd mier jeshpillt.
Shpäder han ish dann jehoot wie dat zostande jekumme es. Washejnlish be eijne sunne Jelääjenhejte.
Dat kom su. Ėmmer noh dä Welltkreeje koome Lück vun anderswo noh Kölle, die uns waarhaff Jöttlijje Sprooch eetß noch liehre moote. Un Jellt han di och kejn jehatt, dat wooren Flüshlinge, di wooren ußjebomb, un miehtßdenß ärme Deuvel. Wann se üvverhaup Woosch jekouf han, dann han se de bėllije Flönz jenumme. Dat woor och ejnfacher uß ze shpreche. Blotwoosch kunnte se all nit sare un se fundten se ėmmer noch düür, nit nur e zimmlish shwiirish Woot. Un ußßerdämm eijn Woot för zwei Zoote Woosch die zimmlijj ejaal sin dat däät ene eetß enß jenööje. Sellevs wenn se dann donoh aanjevange hatte, de Kölsche Sproch jet mieh ze künne. Dröm kunnt mer se met „Sarr enz „Blotwoosch““ jet foppe. Se saaten äevenß leever „Flönz.“
Ömjedrieht däät dann och ene Schoh druß wääde dä mer sish aantrekke kunnt — „Sarr enz „Flönz““ — wä „Blotwoosch“ sare kunnt odder se koufe kunnt, jo do woo Kölsch un Kölle ad däm sing zuhuß jewoode.
Säät mer.
Websigge
Die Flönz
Saachjrupp:Kölsch Saachjrupp:Shproch Saachjrupp:Krätzje
Lewinski-Affäre
D Lewinsky-Affäre ömschriivd ä Küddelche, dat dr vreuere Präsident van d USA Bill Clinton met ö Deenstmäddche em Wisse Huuß jehadd hodd.
D 22-Jööhrije Vrau Monica Lewinsky weerkde ön Zitt lang em Wisse Huuß. Bill Clinton hodd d ischde Zitt aavjesträdde, jät met hör jehadd z ha. Dat Janze eskaleerde ösu witt, dat d Oppositiun en d USA vorsood, dr Präsident sujar aav z sätze. Dat fluppde ävver net.
Websiije
Saachjrupp:USA
4. Juuli
Der fiote Juuli.
Sankt Vith
Sankt Vith iss_en Stadt ėm Ossdejl vun dä Belljische Provinz Lüttish (Luik, Liège) unn litt im Süde vun däm Jebeet vun der Jemeinschaff vun denne, die Deutsch schwaade dunn. Di Gruuß Jemejnde St. Vith hätt im Johr 2004 öm 9090 Bewunner eröm jehatt, dä iir Jebeed_eß 146,93 km² jruuß.
Wat frööjer woo
Vum zwüllefte Joorhundert aan woo dat ene wischtijje Maatsoot för_t Ömlant.
Bes na_m zwejte Welltkreesh woo he en wischtijje Werrekstatt för de Deutsch Iisebahn un spääder fö de Belljische. De Lox un de Wääjens woote do widder haijl jemaat.
Dorweil de "Aadennen-Offensive" im Jang woo, hätt der Kammißß noch öm Weihnachte 1944 nüng vun zeen Hüüser, un di_jannze Shiene do, kapottjeschmesse. Medd_enem fürreschterlijje Teppijj_us Bombe.
Weetschafflish
De wishtishste Weetschaftsberejshe vun dä Stadt sinn der Handel, der Turißmuß, un Fabrikke, die Hollz verärbejde dunn.
Websigge
Saachjrupp:Stadt
Gin
Gin (eß änglisch, holl. Jenever) eßß en Wacholder-Schabau för de ëijne, un weed fun de Beere fum Machandel_Booum jemaat, för de anndere. Wänn_e uß em Norde kütt oddo uß Holland un Belljie säät mer Jenever, em Rheinland Wacholderkoon doför.
Saachjrupp:För ze Drinke
Joohr 1815
Pollitikk
Der Aanfang vun Neutral-Moresnet.
Sönß
Rott koom z Preuße.
Leonel Fernández
Leonel Antonio Fernández Reyna (* 26. Dezember 1953 ä Santo Domingo) es dr Präsident van d Dominikanische Republek.
Sii Lääve
Als Kengk va José Antonio Fernández-Collado un Yolanda Reyna-Romero wandernde hä en d USA uss, besood d Schüll ä New York un jäng spiir wärm no d Demokratische Republek. Dabeij liirde hä d spanische Vüührer Juan Bosch kenne, met däm hä zsamme d PLD jründe. Hä klomm en d Hirarschi van d Partei emmer hüüdr un kandeerde 1994 vöör öt Amt als Vizepräsident van d Republek. 2 Joohr spiidr fluppde öt sujar, Präsident z wääde. Dat Amt bökleed hä seid di Zitt. Am 16 Mai 2008 wood hä vöör ön 3. Amtszitt jewäählt.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Kessenech
miniatur|left|Kessenech Kessenech es e Stadtvierdel vun Bonn. Vun de Bonner Innestadt us litt et e bessje nohm Söde, et es do ävve nit wigg vun weg. Zom Beispill ka'me do vum Bahnhoff, wa'me de Linich 62 odde 61 nimmp, en e paar Minutte henfahre. Kessenech jrenz aan de Södstadt, aan Poppelsdörp, aan Dottendörp un aan de Jronau. Wa'me en Kessenich noh Westen deet lure, sitt me de Bösch un de Venusbirch.
En Kessenech jit et vill kleen Weetschafte un Restorangs, aal Jässje un och e paar Siedlunge, un et es ensjesamp janz jemötlich. En Kessenech hann se och ene Foßball-Vereen un dat es Fortuna Bonn. De Fortuna spillt em Wasserland. Dat höt sich zoirz aan wie e Schwemmbad, es et ävve nit, sondern dat wor fröher e Sumpfjebiet, dat hät me drüchjelaat un do steht jetz att lang en jruß Sport-Aanlaach. En Kessenech jit et och en janze Reih Kirche, Schulle un Jeschäftche, wat esu alles zo nem aanständije Veedel dobeijehöt.
De Hans Riegel sen. hät 1922 en Kessenech de Jummibärche erfunge un dann aanjefange, unge däm Nam HARIBO ( HA ns RI egel BO nn) Sößichkeete herzestelle. De Haupsetz vun dä bekannte Firma es hügg emme noch en Kessenech. Do dunn vill Lügg en Arbeed finge, un fröhe woren et er noch mieh. En de Stroße, die öm de HARIBO erömlijje, kütt et vür, dat et nommedaachs ens e bessje fies noh Lakritz un Schemikalien rüch. Nor wie dat su es: wa'me sich do irz ens draan jewönnt hät, kritt me vun däm Jestank jrad su e deef, hätzlich Jeföhl.
Websigge
http://www.bonn-kessenich.com/
http://feuerwehr-kessenich.de/
http://www.kessenich-tv.de/
http://www.kessenich-ist-kult.de/
http://www.kg-weissblau.de/
http://www.lindenhof-bonn.info/
http://www.weinstube-alt-kessenich.de/
http://www.markusschaenke.de/
Saachjrupp:Veedel vun Bonn
4. Apprill
Dä fiichte Apprill.
Minsche
{{†| Carl Friedrich Benz stervd em Joohr 1929.Hans Schilling wiid 1921 in Kölle jeboore.
Rösrod
Rösrod (amplisch: Rösrath) es e Städtche tirektemang nevve Kölle. Et litt esu öm die fuffzehn Kilometer südösslich vum Dom op de Schäl Sick.
Wat fingk mer do?
Halv Rösrod es ene jruuße Bösch. Em Köönichsfors un en de Waaner Heed kammer et sunndaachs un de Woch üvver wandere, loofe, mem Rädche fahre un sujar rigge. Nor Pilze plöcke es em Naturschutzjebiet verbodde. Dr hüchste Berch es dä Lüderich. 260 Meter jeiht et do erop. Fröher han se om Lüderich Berchbou bedrivve. Bes 1978 woodt hee Zink-Ääz avjebout. Och de ahl Römer han allt om Lüderich en dr Ääd jebuddelt. Durch Rösrod flüüß de Sülz
Vekier
Rösrod hät ene eije Autobahnanschluss an de. Ävver et jitt nor en Opfaht noh Kölle un en Avfaht us Richtung Kölle. För die Op- un Avfaht noh un us Richtung Frankfurt wor kei Jeld mieh do. Die Op- un Avfaht Richtung Frankfurt fingk mer doför em Nohberstädtche Luumer (Lohmar). Och en Luumer woren se kniestich. He han se de Op- un Avfaht Richtung Kölle enjespart.
Rösrod selver un Hoffnungsthal han_ene Bahnhoff un lije aan dä Linnich vun Kölle erop noh Engelskirsche, wo etwa jede Stund ene Zoch wigger, üvver Diringhause un Jummersbach bes noh Marienheed un zoröck jeiht, un en dä halve Stunde dozwesche blos bes_un vun Ovverod.
De Iesebahn zwesche Bänsberch un Rösrod jitt et nit mieh. Dä letzte Zoch es 1961 durch dr Köönichsfors jebimmelt. Aan der Stell, wo die Bahn üvver de Stroß (L170) fuhr, jov et keen Schranke. Ene Kääl met en Fahn sprong vun der Lokomotiev erav un heelt de Vekier op, sulang bes dä Zoch verbei wor. Hückzedaach triff mer op dä ahle Bahntrass Minsche, die hee wandere, loofe udder mem Rädche fahre.
Wohrzeeche
Die Pooz vum Schloss Eulenbroich es quasi dat Wohrzeeche vun Rösrod. Wann de Rösroder Bürjermeister ene Bref schriev, dan es en demm Brefkopp dat Logo vun dä Pooz avjebild. Die Pooz fingk mer och allewähs op Plakate udder Fessschreffde. Och op de Websigg vum Städtche es die Pooz ze sinn.
Joohr 1972
Sönnß
Scheevhött kütt zo Stolbersch.
Saachjrupp:Joohr
Rösrod
Schörreskaarerenne
Fröher han die Buure met de Schörreskaar schwer Körv, Kessde udder Knolle noh'm Maat jebraat. Hückzedaach fingk mer die ahl Holzkaare nor noch beim Schörreskaarerenne. Alle naslang jitt et em Berjische Land en Kirmes met enem Schörreskaarerenne. Dobei jeiht et nit nor dodröm, se flöcks de Stroß erav ze schörje. Die Kaare weede staats erusjeputz un löstije Fijure un Spröch draan- un dropjebaut. Am Engk vun demm Spektakel kritt die schönste Kaar ene Pries.
Websigge
Rosrod Rosrod Saachjrupp:Berjisches Land
Joohr 1844
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Bill Clinton
William Jefferson „Bill“ Clinton (* 19. Aujust 1946 ä Hope en dr Bundesstaat Arkansas woch va 1993 bes 2001 dr 42. Präsident van d USA. Hä, ö Metgled van d Demokratische Partei, es dr Nachvoljer va George H. W. Bush un dr Vörjänger va George W. Bush. Bill es seid 1975 met öt Hillary Clinton vorhiirod. Chelsea heecht sing Doohter.
Justizminester
1976 wood Bill Justizminester un zwei Joohr spiidr Juverneur va Arkanas, ö Amt, dat hä met 1 Ongerbrächung bes 1992 bökleede. En dat Joohr entscheed hä sisch vöör öt Amt als Präsident z kandideere.
1. Präsidentschaf
Beij d Waahle vam 3. November 1992 fluppde öt Clinton 43 % van d Stemme z kriije. Domet schlooch hä singe Vörjänger George H. W. Bush, dä mä 38 % ärheld. Clinton kömmerde sisch völl öm d Ennepolitik van d USA, d Ussepolitik maade häm winiijer Sorch. D wichtiste ussepolitische Opjaave soch Bill doren, tösche Israel un d Pälastinänsr z vormittele. Ävver och öt Zsammespell tösche d USA, China un Russland spelld ön jruuße Roll. Dütschland besood hä och döck un ongerhelld domet jo Beziehunge. Dat erkännt moch och dora, dat hä em Joohr ä Oche dr Karlspriiß kräät.
2. Präsidentschaf
1996 wood Clinton ö zweide Moll als Präsident jewäählt.
Önö jruuße Deel van sing Amtszitt wood dörch d Lewinski-Affäre bestemmt, ö Küddelche, dat hä met ön Hölp em Wisse Huuß hodd. D Oppositiun vorsooht, häm us öt Amt z werpe watt ävver net fluppde. En d Ussepolitik bestämmde öt Vorhältnes zo Vietnam, dr Krach em Nahe Oste un öt Küoto-Protokoll. D Inspektiune em Irak vonge och en di Zitt a un d ischte Bombe, di op öt Land veele, woode wäährend d Präsidentschaf va Clinton ä Opdrach jejovve.
Jäje öt Äng van Clintons Amtszitt veele d Aktivitäte va El-Qaeda op un dr Naam va Osama bin-Laade wood bekannt. op.
Bills Präsidentschaf jäng am 21. Juli 2001 z Äng.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Elise Aulinger
miniatur|left|180px|Elise-Aulinger-Brunne op dr [[Viktualienmarkt|Viktualiemaat]] Elise Aulinger (* 11. Dezember 1881 ä Münche; † 12. Februar 1965 ä Münche) woch ön Volksschauspellerin.
Hör Lääve
Elise stäng met 22 Joohr öt ischde Mol op d Büühn. Spiir speld sö döck klassische Rolle en öt Theater, su ä Stöcke va Ibsen un Joethe. Em Joohr 1924 hood mo Elises Stemm em Radio, dat woch janz neu vöör Dütschland. 3 Joohr vörhen driihnde Elise Aulinger hörö ischde Film, dä onger dä Naam „Fest auf Hederlevhuus“ em Joohr 1921 en dö Kinos z seeh woch. Bes 1965 braad sö öt op 70 Rolle, doronger Rolle ä Heimatfilme, ävver och Propajandafilme wie SA-Mann Brand. Op dr Viktualiemaat wood vöör hör ö Dengkmol opjestald. Usserdäm jitt öt ä Ramersdorf-Perlbach ön Strooß, di no hör benannd wood. Elise woch met Max Sommer vorhiirod. Bejraave wood sö ä Münche.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Dr Klänge Stowasser
Dr Klänge Stowasser, op Huchdütsch weed von Der Kleine Stowasser jesproche, es ö lateinischisch-dütsch Wörterboch, dat 1913 va Michael Petschenig no öt Model van dr Stowasser va Joseph Maria Stowasser bearbeed un örussjejovve wood. D Äleitung un Etymologie stamme va Franz Skutsch.
Z iisch en Frakturschreff jedrockd, wood Dr klänge Stowasser em Joohr 1979 neu bearbeed un ä rond Schreff (Antiqua) jesatze.
Noch eemol bearbeed wood Dr klänge Stowasser va Fritz Losek em Joohr 1994. Dr värvije Äband wood va Friedensreich Hundertwasser jestalld, dä met bürjerliche Naam Friedrich Stowasser önö Namensvetter van dr Örussjävver van öt Wörterboch woch.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Booch
Joohr 1158
Wat_paßßeed_e
Münche weed jejründ.
Saachjrupp:Joohr
Joohr 1929
Kulltuur
Salvator Dali molt dat Beld Die erleuchteten Lüste.
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Wall Street
D Wall Street es ön Stroß ä New York. Sö es dr Setz va völl Banke. Usserdäm had d New York Stock Exchange hörö Setz do, d jrüüzde Börse van d Wält. Sö had ön Längde va 600 Meter.
Jätt va vreuer
Em 17. Jahrhondöt, als New York noch dr Naam Neu-Amsterdam droch un Indianerövverväll ön Jevaahr vöör d do wonnende Mensche dostallde, entscheed sich dr Jouverneur, önö Wall zm Schotz z erbouwe. Dä vorleev entlang va d Wall Street un braad di Stroß hörö Naam en.
D Wall Street em 21. Jahrhondöt
D Wall Street es dr Meddelpunkt van d Finanzwält, un d janz jruuße Banke, di öt op d Wält jitt, send do vortroone. D Bewäjung Occupy Wall Street kämpfd jäje dat, wat töt Jeld un di, di sisch doröm kömmere, astelld.
Parlamentswaahle ä Kuwait em Joohr 2008
En dr Staat Kuwait joov öt am 17. Mai 2008 Waahle. Stämme dorfe 360.000 Lüüh aavjeävve. 275 Kandidate kämpfde öm di 50 Mandate. Doronger woore 27 Vraue.
Nüüdisch woode di vörjetrocke Waahle do öt Krach en di ald Rejiirung jejovve hod.
Städteregion Oche
De Städteregion Oche wood em Johr 2009 us dem Kreis Oche un de Stadt Oche zesamme jebrasselt. Dobei jehüüre:
Parlamentswaahle ä Kuwait em Joohr 2008
Öt Ärjebnis
Saachjrupp:Politik
Städteregion Oche
(noh_m Shtand fum 30. Juni 2005 )
Saachjrupp:Oche Saachjrupp:Kreis em Rhingland Saachjrupp:Kreis en Nordrhein-Westfalen
Faaß (Füsėk)
En de Schimii un en de Füsėk un Täschnėk kallt me fon Faase, wam_mer en Aanzahl fun Zohshtännd hät, wo e füssekaalesch Süßteem wat mer janz nommaal aanluuere odo aanpakke kann, shtökkewieß odo berëijschßwiis_em ëijne odde anndere Zoshtand eß, un ennerhallef fon esu ennem Zohshtand sen de füssekaalėsche Ëijeschaffte zemmlesch ejaal, ävver zwesche dänne ongerscheedlijje Zohshtänd, oddo Faase, do sen se janß unejaal.
E Bëijshpėll
Nemm aan, Do häß Waßßer un Öhl en e Jlaaß jeschodt, un jet jewaadt. Dann häß de en Dingem Süßteem, dämm Jlaaß, fö jewöönlesch onge dat Waße lijje, un bovve dat Öhl drop schwemme. Dat sin zwëij Zohshtänd, un zwëij foschiide Faase. Dat jannze Öhl hädd_en ëijnhëijtlijje Deeschte, Mollekulaa Struktue, Bräschongsindex för_t Leesch, un esu wigger. Dat Waßo do_dronger och. Ävver die drëij jenannte Ëijeschaffte sen zwesche dä Faase, zwesche em Waßo un em Öhl, janß foschiide. Dat süüht mer och joot, sönß könnt me die zwëij en däm Jlaaß med de Oure jaa nit ussenannder_hallde. Mer han allso hee zwëij Faase en dämm Jlaaß.
Faase un Agrejaatzohshtänd
Faase könnt mer ald enß met_e Agrejaatzohshtänd en Fobendong brenge. Kloh könne Faase ongerscheedlijje Ajrejahtzohshtänd han, moß ävver nit, un et jitt doh noch a paa weschtijje Ongerschëijdonge. Dä Agrejaatzohshtand säät onß jät övver der Zohshtand fon de Mateerije, also ham_mer jäz e Jaahß, jät Flößėjes, jät Haadeß Faßßteß, e Plaßma oddo wat? Wann zwëij Jäjende en ennem schėėmėshe Süßteem en ongerscheedlijje Agrejaatzohshtänd sėn, dann jehüüere se och bëij zwëij ongerscheedlijje Faase, dat eß klooh. Ävver nit ömjedriiht!
E Süßteem kann — oohne met de Wėmper ze zůkke — en Aanzahl Faase han, di sesch nit jrohß änndere don, un och em sällve Ajrejaatzohshtand ophallde. Unß Bëijshell fun bovve eß esu ëijn, met zwëij flößßeja Faase. En annder Beijshpell eß Dijamannt un Jraffitt, di sen beedß faßß, ävver se sen ongerscheedlijje Faase, trozdämm dat on_noch de desëllve schiimeshe Zosammesezzong han. Nuer iere röümlesch Mollekülopbou eß nit dersëllve, un de Deeschte dröm en dämm Vall och nit.
Dä Ongerscheed zwesche Faase un de Agrejaatzohshtäng eß besöndersch fun Jeweesch, wam_mer sesch med däm Gibbs sėng Faase Rääjel bevaßß, womet me de Aanzahl fun Faase en ennem Süßteem bestemme deijt.
Alljemëijn: Wat sin Faase?
Em alljemëijne sėn zwëij ongerscheedlijje Zohshtänd fon ennem Süßteem en ongerscheedlijje Faase, wann mer enne plözlejje Fo'ännderong fon ier füssekaalėsche Ëijeschaffte hät, be_m Övverjanng fom ëijne Zohshtannd noh_m anndere. Anndos_eröm sėnn zwëij Zohschtänd en desëllve Faaß, wam_mer dä ëijne en dä anndere erröver brenge kann, un dat der_oohne plözlejje Änderong mööschlesch eß.
(Klëijne Ußnaahme jidd_et ävver, süsh onge em Affschnedd_övver de Faase-Dijajramme, dä krėttėsche Pungk zwesche Flößßeschkëijd_un Jaahß eß esu ëijn.
E_beßje miih tëshnėsh ußjedrök, ėss_en Faaß enne Berëijsh oddo Affschnedd_en dämm Parrammeter_Roum fon dä füssekaalesche Variable — dermiihtß senn_et tërmodümaamėche Varrijaable — en dänne de fofööshbare (tërmodünaamėsche) Ënnäjih en annalüttėsche Fungxjohn eß. Zwesche dänne Berëijshe oddo Affschnedde, doh süüht mer plözlijje oddo schprongaatėjje Ännderonge en de Süßteemëijeschaffte, di med Onshteetėshkëijte en de eetßte Afflëijdong fon de Fungkzjohn fon de fofööshbare Ënnëjii sosamme jonn. Esu lang wi_dė fofööshbare Ënnëjii sesch annalüttėsch fohallde dëijt, sėn de tërmodünaamėsche Ëijeschaffte, wi de Ëntropih, de Wärmeoppnahmefäjėschkëijt, de Mangnetėtėsėerong, de Kompremėerbakëijt, all „aanshtändėsh“, wëijl_se övver de fofööshbare Ënnëjii odder dä ier Afflëijtonge ußjedröck wääde könne. Zem Bëijshpell iß de Ëntropii jlisch med de eetßte Afflëijdong fon de fofööshbare Ënnëjii noh de Tëmpratuur mem Förzijëijsche, esu lang wi dr Drok sesch nit ännderre dëijt.
Wann e Süßteem fon de ëijn Faaß en de annder övverjëijt, doh weed nommaal un_fö_jewööhnlej_en Schrett dohzwesche sėn, woh de fofööshbaare Ënnëjii sesh nit annalüttėsh fo'hallde dëijt. Dad_eßss_enne Faaseövverjang. Wäje dämm dat dä Folouf_fon_de fofööshbaare Ënnëjii doh nit annalüttėsh eß, wääde di op bëijde Sigge fom Övverjang dorsch zwëij ongerscheedlijje Funkzjohne daajestëllt. Allsů de ëijn oddo anndere tërrmodünaamėsche Ëijeschaff weet sėsch noh dämm Övverjang annderß fohallde. Wat mer et miihßte en dämm Zosammehang belohre dëijd_eß de Wärmekappazėtäht. Jenou em Övverjang kann die on'ënndlesch wääde, oddo schlachaatėj_obb_enne anndere Wäät shprenge, oddo enne Kneck, dad_ess_en Onshteeteshkëijt, en ier eetßte Afflëijdong han. Mieh doh drövver kam_me onger „Dünamėsche Dėfferenzkallorimetrii“ hohlësse.
Faase Dijajramm
De ëijnzelle ongerscheedlijje Faase fon_ennem Süßteem kam_mer med_ennem Faasedijajramm daashtëlle. Op dee Koodinnaate Axe drääht mer fö jewöönlesch de belangfolle tërrmodünnamėsche Varėjable op. Bëij ëijnfache meshaanėshe Süßteeme eß dat dermiihtß de Tëmperatuuer un dr Drok.