cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vols
Jesjischte
't Jronkjebeed va Vols is al lang bewoeënt. I je Vielenerbösj zint 7.000 joar ouw jraafhüjel jevónge en i Lemieësj jitt 't risjtanger va 'n Reumisje villa. Vols woeëd in 1041 oeërkóndliesj erwaeënt. D'r naam kam heij vuur in 'ne oeërkónde oeë-i keizer Heinrisj III jüter i Hozelt, Lemieësj, Viele en Mameles sjenkde aan 't Sint-Adelbertsjtif in Oche. Um d'r ungersjied tüsje de hoeëge en lieëje jrónk tse mache, woeëd 't ostlisj hoeëgjelaeëje deel Laurensbersj jenannt, dat noe e Öcher sjtadsdeel is, en 't daal woar "Vallis". I jen hückse jemingde Vols, woar 't jroeëste dörp zelf neet 't centrum; dat woar 't noaburrije Hozelt. Heij deesj me ooch reësjsjpraeëche, äwa i de vreuje middelieëwe - i d'r tsied va Karel d'r Jroeëse - deesj me dat beij 't Bokkeböschje, 'ne hujel beij jene weiler Woofhaag.
Vols loog ooch aa jen hieërbaan tüsje Oche en Mesjtreesj. Daeë waeëg is noe d'r N278, daeë i Dütsjland uvverjeet i d'r B 1. I de middelieëwe loog Vols i je Land va Hertseroa. Sjpieër jóng 't tsesame mit Hertsogdóm Limbursj, Jraafsjaf Dalheim en 't Land va Valkebersj deel oesmache van Uvvermaas, dat unger Hertsogdóm Broabant en nag sjpieër unger de Bourjondische Nedeleng veel. In 't oeëste jrensde Vols aa jen Reisjsjtad Oche. De jrenze woare jemarkieëd mit landwaeëre (sjanze) en sjtenge jrenspöalkes. Hück besjtoa nag tswantsig va de 94 exemplare. De sjanze woeëde in 1419 jejrave, um Oche tse sjütse jeje expansie va de Bourjondieësj.
I d'r Achtsigjöarige Kreeg woeëd Vols i-jenómme dursj de Sjtaatse tróppe, oeë-bei de dörpskirch jeplündert woeëd. Noa d'r Westfeliesje Vreij in 1648 woar 't neet klar, beij wem Vols jehüte, äwa in 1661 woeëd 't dörp ungerdeel va de Jeneraliteetsleng, alzoeë 't kam i Sjtaatse (Holsje) heng, oeë-noa dat ummer zoeë jeblieëve es. I d'r achtsenten jöarhóngert kame jroeëse jróppe Dütsje lutherane i Vols wónne, denn Vols loog i de relatief tolerante Sjtaatse Nederleng. De lutherane zörgde veur d'r bleuj va de textielindoestrie, en doamit ooch veur de bleuj va Vols zing economie. De mieëtste jroeëse jeboewer sjtamme oes dizze tsied. Noa d'r val va Napoleon Bonaparte, woeëd de plaatsj waeërend 't Wiener Kongres in 1813 definitief beij Nederland i-jedeeld. Oche kam beij Prüse. Van 1830 bis 1839 hoeëte Vols beij 't Belsje keunigreisj, noadat dat land ziesj in 1830 unaafhengeliesj hat erklaeët. Van 1839 bis 1919 woar d'r Dreilengereck 'ne Veerlengereck, weil 't lendsje Moresnet ziesj aa Vols jrenzde. Dat kint me nag allezelaeëve zieë aa jene Belsje ziej va jen jrens: doa zeet me in 't roeë dat 't Belsje jrónkjebeed merkieët, jeje de Dütsje jrens, e sjmaal va jrieze brikke bejrenzde sjtreif.
Etymolojie
D'r naam "Vols" is untsjtange in de middelieëwe en dursj de joare verengerd va "Vals" noa "Uals", "Vaus", "Voyls", "Wals", "Voels", "Waelsrt", "Baels", "Vaels", "Volsz" bis "Vols" (en in de sjtandaarsproache "Vaals"). D'r ootsnaam zouw tserukjoa noa 't Romanisje "valles", dat "daal" betseesjent.
Natoer, irfjód en weetsjaf
Veur de lokale weetsjaf is 't toerisme zieër wisjtisj. De lüh die de plaatsj bezóche, jont veur allem noa de Dreilengereck, de labyrint, de oetziesjteurme op d'r Völzerbersj. De jejend hat heij 'n sjoeëne laag. De oetziesjteurme, op Völzer ziej va jens jrens d'r Wilhelminatoerm en op d'r Belsje ziej d'r Boudewientoerm, bede oetziesj uvver Oche en plaatsj wie Jömelech en Bliebersj i de Platdütsje jemingden. I Vols jitt 't dursj 't toerisme vöal horecajelejehede.
Wieër mache vöal Dütsjers eur Hollandeinkauf in 't centrum va Vols.
Holocaust-Jödänkdaach
Dr Holocaust-Jödänkdaach en önö Daach, a däm dora erinnert weed, watt em Zweide Weltkresch onger ajöröm d Jüdde passeerd es. Hä weed jäddes Joohr am 27. Januar jöviird.
An dr Holocaust-Jödänkdaach weed d Jüdde, Kriste, Sinti un Roma un all d anger Lüüh jödaahd, di dörch d Vorbräche van d NS ömjöbraad woode send. Ziil es öt, dat sun Belder ni mi z see send.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Holocaus
Estera Raab
Estera Raab, met Mäddchensnaam hosch öt Terner (* 11. Juni 1922 ä Chełm ä Pole), woch ön Jevangene em Vornichtungslajer Sobibór. Estera koom am 20. Dezember 1942 zösamme met 800 anger Jüdde op önö Päädswarel em Lajer a. Sö woch enn van di winnije Vraue, di dat Lajer övverläävde.
Hör Lääve em Lajer
Als Estera em Lajer akoom, wood sö us di Reihe va Vraue, di ö paar Stond spiir hör Lääve en d Jaßkammer vorleere wöde, örusjesood un jezwonge, em Streckzemmer van öt Lajer z werke. Dono wood sö en ön Barack äjesatze, wo d Klamotte van di en d Jaßkammer jestorve Mänsche jekroomt wood. Estera beschriivd, dat sö dörch ö Venster see kutt, wi dr Kommandant van öt Lajer, Karl Frenzel önö Säuchleng dr Kopp an ön Wand äschloch.
Bei dr Opstand ä Sobibór wood Estera vorlätzd, kutt sich ävver zösamme met Hela Felenbaum-Weiss un Zelda Metz-Kelbermann us dr Stöpp mache.
Hör Lääve no Sobibór
Estera un Samuel Lerer, dä och önö Jevangene ä Sobibor jewäh woch, erkannde 1947 dr SS-Oberscharvührer Erich Hermann Bauer op d Stroß va Berlin. Sö leete häm vassnämme. Spiir had Estera Dütschland vorlosse un jäng no d USA.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Berof (Sport)
Vols
Bösj
In en beij de jemingde Vols bevingk ziesj 'n aatal bösj mit 'n totaal oppervlaak van 600 ha.:
Jet bilder
Saachjrupp:Hollesch Limbörsch Saachjrupp:Stadt en Holland
Macharaviaya
Macharaviaya es ö Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga.
Macharaviaya es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 27 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 519 Mänsche lääve do Wä ä Macharaviaya jeboore wood.
Atajate
miniatur|Wo mo Atajate op d Kaad vängd Atajate es ön kleen Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga.
Macharaviaya
Jätt z lääse
Saachjrupp:Dorp en Spanie
Atajate
Atajate es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 133 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 127 Mänsche lääve do Wä ä Atajate jeboore wood.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Dorp en Spanie
Anna Feingold
Anna Feingold († 1940 ä Lipowitze) woch d enzije Vrau, di ä dä va dütsche Soldate besatze Deel va Poole, em Zweide Weltkresch önö Jüdderoot vörjestange had.
Opjrond van dr Molotow-Ribbentrop-Pakt wood Poole tösche d Dütsche un d Russe opjedeeld. Dobeij leev d Jrenz och dörch d Stadt Przemyśl, wobeij di dörch dr Baach San jebeld woch. D meetzde Jüdde läävde op di van d Russe besatze Siij. Mä onjeväär 60 wore op di anger Siij. Sö hauste ä zwei Hüüser. D Dütsche bestänge em Joohr 1940 dorop, dat di paar Persune önö Jüdderoot belde. Dr Vörsetz hod Anna Feingold.
Watt us Anna Feingold wode es, weeß mo net jenau. Öt weed ävver dova usjejange, dat sö ä Lipowitze em Joohr 1940 erschooße woode es.
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Nazizick Saachjrupp:Pole
Joohr 1963
Pollitikk
Ludwig Erhard wood Bundeskanzler.
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Australie (Kontinent)
Außtraalije is ennen Äädäjl un enen Kontinent. Et hätt och noch ene paar Inselsche, die zo dem Festland jehöre. Fröher han de Lück Außtraalije uch Neuholland jenannt. Hück wet et äver uch Oz jenannt oder Down Under.
23. Apprill
Dä drëĳenzvanzėshßte Apprill.
Australie (Kontinent)
Füssische Jeografi
Außtraalije hät ne dröje Hinterland, äver im Osten is et bejrenzt dursch die Great Diving Range mit dem Mount Kosciuszko mit enner Hüh vun 2228m. De Berje jehen bis nooch Victoria im Südosten. Im Westen leeve nit so vill Lück, weil et einfach zo drüsch is. Da sin die außtraalije Wöste wie de Nullarbor-Wöste. In der Wöste sin äver uch en paar Hüjel wie de Macdonnel Ranges. Ene andere Hüjel es de Uluru, der is ene hilije Schtätt för de Aborigines.
De Houpschtadt vun Außtraalije is Canberra. Dat is ene jeplannte Schtadt, weil sich Sydney un Melbourne nit entscheide kunnte, wer dann nu Houpschtadt wird.
De jrößte Schtädte sin Sydney (3,7 Mio. Lück), Melbourne (3,6 Mio. Lück), Brisbane (1,7 Mio. Lück), Perth (1,4 Mio. Lück) und Adelaide (1,1 Mio. Lück).
Politische Entwicklung
Zick dem 3. Dezember 2007 is Kevin Rudd vun der außtraalije Labor Party Premierminister vum außtraalije Bund und domit is et nich mehr de John Howard. De janze Bundesstaate und Territorien vun Außtraalije sin wede uch vun Labor rejiert.
Et wet jesaat, dat et die Umweltpolitik vun John Howard wor, die den Bürjern nich jefalle hätt, un de Kevin Rudd hätt jesaat, dat er, wenn er jewinnt, dat Kyoto-Protokoll ungerschrieve deit. Wat er dann uch am eeste Dag jemaat hät.
Nationalfärv
De Jeneraljovernör Sir Ninian Stephen hät am 19. Aüril 1984 jold und jrün als de offizielle Nationalfarve vun Außtraalije erklärt (nich zu verwechsele mit den amtlichen Farven vun der außtraalije Flagge). Denn bis dahin hät Außtraalije noch keine eijene Nationalfarve jehabt. De Außtraalijer neeme jetz de Farve jern bei internationalen Wettkämpfen.
Saachjrupp:Australie
Sankt Martin (Leed)
Dat Leed vom Sankt Martin eß zwar e huhdeutsch Märtesleed, äwer et jitt och en Fassung op Platt, die uss Spass jesunge wierd:
Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin ritt durch Kappes un Schavur, doh kom 'ne Buur un schlooch en op et Uur. Sankt Martin äver wehrte sich un drosch imm Kappes en et Jeseesch.
Huhdeutsch:
Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin ritt durch Schnee und Wind, sein Ross, das trug ihn fort geschwind. Sankt Martin ritt mit leichtem Mut, sein Mantel deckt ihn warm und gut.
Schalltjoohr
Saachjrupp:Zick
Sankt Martin (Leed)
Im Schnee saß, im Schnee saß, im Schnee saß, da saß ein armer Mann, hatt' Kleider nicht, hatt' Lumpen an: "Oh helft mir doch in meiner Not, sonst ist der bitt're Frost mein Tod!"
Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin gibt den Halben still, der Bettler ihm rasch danken will. Sankt Martin aber ritt in Eil hinweg mit seinem Mantelteil.
Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin legt sich still zur Ruh, da tritt im Traum der Herr hinzu. Der spricht: "Hab' Dank, Du Reitersmann, für das, was Du an mir getan".
Joohr 1923
Kulltuur
Dä Film Tutankhamen weed jedriihd.
Sankt Martin (Leed)
Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin sporne Du uns an, dass jeder Liebe geben kann! Bring Licht in uns're dunkle Welt, dass es der Menschen Herz erhellt! Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin mach uns hilfsbereit und lass' uns teilen uns're Zeit, und mach uns immer mehr bereit, die Not zu sehen weit und breit.
Joohr 1923
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Sankt Martin (Leed)
Sankt Martin
Änglische Sproch
D Änglische Sproch, kott och mä Änglisch jenannd, es enn van d Weltsproche. Sö jehüüd nävver öt Dütsche, öt Holländische suwi öt Nederdütsche, Afrikanns un d vresische Sproche zo dr westliche Zweich van d Jermanische Sproche.
Félina
miniatur|left|Félina (2007) Félina (* 19. Aujust 1969 ä Guadeloupe; hossch eejentlich Clara Creantor) un es ön französische Schauspellerin, Sängerin un Dänzerin.
Änglische Sproch
Änglisch als Weltsproch
Öm d 340 Milliun Mänsche spräche Änglisch als Moddersproch. Öt es schwoch, di Zahl va d Lüüh a z jävve, di di Sproch als Zweidsproch spräche. Mo jeehd va 350 Milliun bes zo 1 Milliard us. Nävver Ängland weed di Sproch en d USA, Kanada, Australie, Südafrika, Neuseeland, Jamaika, Nigeria, Ghana, Irland, Indie un Pakistan jesproche. 42 anger Länder komme noch dozo. Opjrond va sing weltwitte Vorbreitung kutt sisch d Sproch isoliierd entweggele, wobeij Variatiune entstänge, di zm Deel stärk van öt Änglisch ä Jrußbritannie aavwische. Mo sprech zm Beispell van ö eeje Änglisch ä Hawai un Hongkong.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Sprooch Saachjrupp:Jermanische Sprooch
Félina
Hör Lääve
Félina vordeende hör jeld domet, als Gogo-Dänzerin un als Stripperin z werke. Ä 4 Filme woch sö z see.
Fisterenöll
Fisterenöll is_ene_heijkele Aanjelejenheet. Ävver nur wenn de ooch eijn Vrouw ov Man häß.
Félina
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Sänger
Fisterenöll
Esu weed verzallt: Fisterenöll jeiht op dat französische « fils de nöel », wat op Huhdeutsch „Christkind“ heiß, zoröck. Maria kräten Jesus - dä jo dat „Kresskind“ eß - noh „unbefleckter Empfängniß“. Et eß desderwäje nit zo sage, wä dä Vatter vun däm Klein wor. Dät einer - miehschtens de Eldere - zo enem Frauminsch sage: "Fang mer (mit däm) bloß keine Fisterenöll aan.", su hatten se Sorsch, dat Ihr Döchtersche ohne et ze welle schwanger wäde künnt - schlemmstens ohne dat mer ene Vatter für dä kleine Weckelditz finge künnt.
Wi jewööhnlesch säät mer och „minge Fisternöll“ för ene Minsch, med dämm mer e Fisternöllsche am Loufe hät.
Cocl & Seff
Cocl & Seff wore zwei Filmkomiker, di aavangs van öt 20. Jahrhondöt ä Österreich Stommfilme driihnde. D Roll van Cocl spelld Rudolf Walter, en öt Kostümm van dr Seff wood Josef Holub jestoppd.
Cocl & Seff wore önö Decke un önö Dönne, di Persune spellte, di net völl em Kopp hodde. Spiir woode sö va anger Schauspeller nojemaad. Su send Stan Laurel un Oliver Hardy ävver och Pat & Patachon op dä Mess jewaaße.
Völl va di ald Filme send vorloore jejange, ävver en d leitzde Joohre woode ö paar weervonge.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm Saachjrupp:Ößtrish
Janneken Pis
Janneken Pis es ön Brunnefijur ä Brüssel, di ö pessend Mäddche zeechd, dat Janneke heechd. Sö es öt Jäjestöck zo öt Manneken Pis, öt Woohrzeeche van d Stadt.
Dat Fijürche wood em Joohr 1985 an d Impasse de la Fidélité opjöstald. Sö had ön Hüüde va 50 cm. Denis-Adrien Debouvrie († 2008) had öt Janneken Pis 1985 jöjooße. 1987 wood sö äjöweid.
Alpandeire
Alpandeire es ö Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga.
Alpandeire es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 121 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 270 Mänsche lääve do.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Dorp en Spanie
Joohr 1879
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Mestreechs
Et Mestreechs udder Maastrichter Platt es dat Platt, wat se em ahle Deil vun dä Stadt Maastrech kalle, di jans em Sööde vun der Neederläng aan der Maas litt. De Mestreechse saare Mestreechs doför, de Nederlander Maastrichts. Et Mestreechs es ene Limborjische Dialekt, dä ävver jät mieh wi ander Limborjesche Sprooche ene jeweße Enfloß um Franzüüsesch aan sesh hät.
Et Mestreechs schingk norr_en zemlesh lebändijje Sprooch ze sin.
Jränze un Eijeschaffte
Et Mestreechs es ene Deil vum Wessjermanische Dialek_Kontinuum un dröm ähnlesch met dä Dialekte drömröm.
De Sprooche em Land öm Maastrech sin anders wie et Mestreechs. Och en dä Dörper un vörmoolijje Jemeinde Itter, Borgharen, Amby un Heer, di em Joohr 1970 noh Maastrech enjemeindt woodte, schwaade se eijene Sprooche, och wann ene Houf Maastrechter noh dohen ömjetrocke sin, die dat wall nit donn.
Typpesch Mestreechs
E paa Eijeheite hädd et Mestreechs för sesch allein, un e paa fengk mer och em Land tiräk drömeröm, ävver nit angeschwoh. För de Lück vun ußerhallef klengt dat dann „tüppesch Mestreechs.“ Doh kam_mer aanföhre:
Ongerscheide zwesche em Mestreechs un ander Lėmborjesche Dijalägde
Zwesche der Lėmborjesche Dialekte hät mer zom Dejl öhntlesch Ongerscheide ze bemärke. Maaßtresh, de Stadt, hät jlisch en Hääd Schproochejränze en singer Nöh. Doh sinn_er e paa weshtejje dronger. Esu küdd et, dat schunn Dijalägde en der Ömjävong janz anders klenge künne, wi et Mestreechs. Heh sin e paa Ongerscheidongsmärkmohle:
Ähnleschkeite zwesche em Mestreechs un ander Lėmborjesche Dijalägde
Der jrüüßte Deil vun singe Eijeschaffte hät et Mestreechs ävver met de andere Lėmborjesche Dialekte jemeinsam. :
De Tön
Jraad wi de ander Limborjesche Dialekte och, kännd et Mestreechs en janze Hääd Tön, un dobei sin_er vill sellefsluute, di et Neederlängsch un et Deutsch nit hät. Dröm han di Limborjesche Dialekte och ene Knubbel dijakrėtėsche Zeijsche, di em en Nederlängsch velleisch ens en Främbwööter liß, ävver söns nit känne deiht. Loor och onge onger de Ottojrafii.
De Einzel Selfsluute
De einzel Sellefsluute em Mestreechs Plat sinn_er:
De Dubbel Selfsluute
Et jitt ääschte un unääschte Dubbel-Sellefsluute em Mestreechs:
De Orthojrafie
Met heh dä Bochstabe un Kombinazjohne vun Bochstabe weed et Mestreechs jeschrevve:
Et Mestreechs Volksleed
Em Joohr 2002 hät de Rejierung vun Maaßtresch ofizjäll e Leed en de Mestreechse Sprooch als Hümm för de Stadt aanjenumme. Dat Mestreechs Volksleed, wi se et nänne donn. De Mussik kohm em Ojinaal vum Alfons Olterdissen, dä vun 1865 bes 1923 jelääf hät, un es de läzde Shtrof vun dä Mestreechse Oper Trijn de Begijn vun 1910.
Maastrish sing Stadtleed (Mestreechs Volksleed van 2002) Hoera! Vivat! Mestreech!!! Jao diech höbs us aon 't hart gelege, Mestreech, door alle ieuwe heer. Veer bleve diech altied genege En deilde dreufheid en plezeer. Veer huurde nao dien aw histories Te peerd op grampeer ziene sjoet. Ues ouge blónke bij dien glories · Of perelde bij diene noet. En dee vaan diech 't sjoens wèlt prijze, In taol, die al wie zinge klink, Dat dee op nui Mestreechter wijze Zien aajd Mestreech mèt us bezingk. Me zong vaan diech ten alle tije, Eus mojers zonge bij de weeg, En voolte veer us rech tevreie Daan zong ze e leedsje vaan Mestreech. Doe, blom vaan Nederlands landouwe, Gegreujd op 't graaf vaan Sintervaos, Bis weerdig dobbel te besjouwe, Gespiegeld in de blanke Maos. 'n Staar, De witste oet de klaore, Besjijnt diech mèt häör straole zach En, um diech zuver te bewaore, 'nen Ingel hèlt bij diech de wach. Wie dèks woorste neet priesgegeve, Mèh heels dien kroen toch opgeriech En ongeknak bis te gebleve, Door euze band vaan trouw aon diech. Daorum de hand us tòwgestoke, 't Oug geriech op 't stareleech; En weur dat oug daan ins gebroke, Daan beidt veur us het aajd Mestreech.
Quelle
Saachjrupp:Sprooch
Jürgen Walter
Jürgen Walter (* 23. August 1968 ä Seeheim-Jugenheim) es önö SPD-Politiker un jehüüd dr Landdaach ä Hessen a.
Berof
Walter studierde ä Mannheim un Frankfurt am Main Räät. Am Äng va si Studium werkde hä als Räätsvordriiner un hod seijd 1997 sing enge Kanzleij.
Walter en d Politik
Seijd 1987 es Walter en d SPD, z isch beij d Jusos, 1999 wood hä Landesvösetzende ä Hessen. Em Februar 2003 wood hä Vörsetzende van d Fraktiun. Dat bleed hä bes zm Januar 2003.
Änttäuschd wood Walter als öt hem net fluppde Spetzekandidaat van d SPD beij d Landdaachswaahle 2008 z wääde.
Zsamme met Carmen Everts, Silke Tesch un Dagmar Metzger joov hä am 3. November 2008 bkannd, dat hä Andrea Ypsilanti beij d Waahle zm Menesterpräsident va Hessen net ongerstötze weed.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
15. Apprill
Dä fönneftßeente Apprill.
Onjlöcke
Aavstorz van ö Fluchzeuch van d Hewa Bora Airways em Joohr 2008.
Igualeja
Igualeja es ö jrüüßer Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Dorp en Spanie
18. Apprill
Kultuur
D ischde Opvührung van D Schünnö un öt Biiß es em Joohr 1994.
Dagmar Metzger
Dagmar Metzger (* 10. Dezember 1958 ä Berlin) es ön SPD-Politikerin us Hesse un Metjled van dr Landdaach.
Huse
thumb|Wappe Huse (amptlich: Hausen) is ene Stadteel von Heimisch. Et lit jenau wie Heimisch an de Rur. Et lit am Noordhang vom Sonnebersch so wie vom Reensbersch. Et hat um de 300 Eenwohner. In de Midde vom Dörp stäht de Körsch St. Nikolaus un de Bursch. De Burg Hengebach is jeteilt, im inge Teel is ä Kaffee un ä Wohnhuus mit Stallunge. Im angere Teel is ene Saal mit enem Hotell un ooch noch Wonnunge.
Dagmar Metzger
Hör Lääve
Dagmar Metzger es ö Berliner Kengk un studiirde do Räät. S es vorhiirod. Hörö Papp es dr vreuere Börjermeestr va Darmstadt Günther Metzger.
Politik
Seijd 1990 jehüüd Dagmar Metzger d SPD un seijd 1997 Stadtvorochdnete va Darmstadt. D Waahle em Joohr 2006 holpe hör en dr Landdaach z komme.
Em Määz 2008 joov Metzger bkannd, dat s öt Andrea Ypsilanti net ongerstötzde. Dat joov önö Hoov Ärjer ävver Dagmar saad, dat Jewessensjrönd dovör vorantwortlich wööre. Usserdam höd Metzger hör Wäähler vorsproche, net met d Lenke z koopöreere. Hör Entscheedung bedüüde, dat Ypsilanti mä enn Stemm en d eeje Parteij mi höd als nüüdich wöch.
Vreede
Onger Vreede vorsteehd mo önö Zostand va Rouh, Zövreedenheed suwi öt Vähle va Kniiß, Jewalt un Kresch. Völl Mensche beträcke dat Wood Vreede ävver och op öt jooh Vordraare tösche enkele Persune un Persunejruppe.
Vreedensorjanisatiune
Zo d bekanndste Vreedensorjanisatiune jehüüd d UN, d Voreente Natiune. Hör Opjaav es öt, vöör Vreede op d Wält z sorje. Dobeij had di Orjanisatiun d Möjelichkeet, Sanktiune ä z sätze, öm Vreede hä z kriije. Hoffe dönt di Lüüh beij d UN ävver, dat d Mänsche ösu vornönftich send, van alleen, dat heeschd ohne Zwang, Vreede z halde. Döck fluppd dat ävver net.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Jevööl
Huse
Huse hat ene Anschluss mit de Bahn noch Heimisch und noch Düre. De Bahnhof jibbet sig 1903. Hingerm Bahnhof verlöft de Stroß nach Bleis, wat nörtlich von Huse lit. Beets lije se an de große Leye, wie Meyerleys Hüsje.
In Huse jibbet och ene Kinderjaade Sonnesching, wo de Kinge von Huse speele dohn. Er lit in de St-Nikolaus-Stroß, welche op Platt efach de Jass jenant wid. Wo de Kingerjaade is, wor fröder de Schul. Nebe de Kingerjaade hätt de freiwillije Feuerwähr singe Rööm.
De Ort is jepräscht durch massisch aal Fachwerkhüser, welche vüür allem in de Husener Stroß stohn. Veele Wandere dohn sich de Hüser anloore.
Wichtischste Verein vam Dörp is de MJeV (MGV), de Männerjesangsverei 1879 Huse jemischter Chor. Er probt eemal de Woch un is op praktisch jedem jroße Fest anzetreffe. Nebe dem Jesangsverein jibbet ene Juchendgrupp, welche ursprünglisch van de katholische Körsch wor. De Juchendgrupp veranstalte unger angerem e Seifekisterenne, ene Trödelmarkt un angere Feijern.
Dat Dörp Huse jewann schon det öftere bei "usser Dörp soll schöna werde". 1992 wud et Jolddörp vom Land Nordrhein-Westfalen.
Saachjrupp:Veedel
Roxelane
Roxelane (* 1505 – 1506, † 17. Aprel 1558), och Roxelana, Roxolana, Ruziac övv Rossa jenannt, hosch met werkliche Naam Haseki Hürrem Sultan. Sö woch ön Sklavin am Hoff va Sultan Suleyman I. Spiir wood sö sing Levlingsvrau.
Hör ischde Joohre
Roxelane wood em damols zo Poole jehüürende Rohatyn jeboore. Sö woch d Doohter van önö Pastur un hosch Aleksandra Lisowska. Tartare hodde sö jeklaud, no Istanbul jebraad un als Sklavin vorkooft. Dodörch koom sö en dr Harem, öt Vrauehuuß, van dr Sultan.
Sklavin un Sultansvrau
Roxelane vordriinde Suleyman dr Kopp. Dä hod zwar at ä Mahidevran ön Vrau, ävver dat speld vöör dr Sultan kenn Roll. Hä entscheed sisch vöör Roxelane. Wann dat jewäh es, lätt sisch net jenau vassstelle. Öt moss öm öt Joohr 1520 jewäh se, veleet och isch no d Jeburt va Roxelanes ischde Jong Mehmed.
Roxelane woch d ischde Vrau, di als Sklavin no dr Hoff van önö Sultan koom un dann va häm jehiirod wood. Di Huchzitt veel en öt Joohr 1534. Suleyman keck dono kenn anger Vrau mi a. Roxelane woch ävver vöör dr Sultan net mä jätt vöör öt Bett, sö beroohnde häm och wenn öt öm d Politik jäng.
Höre Duud
Roxelane storv am 17. April 1558 ä Istanbul. Sö wood en d Nöhde van d Suleymaniye-Moschee begraave.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Historie
26. Oktoober
Dä säkßuntßvantßishßdte Oktoober.
Websigge
1026
Beljie
Beljie, op huhdütsch weed va Belgien jesproche, es önö Staat ä Westeuropa. Hä litt tösche d Nordsee em Weste, Holland em Norde suwi Dütschland em Oste. Luxemburch un Frankreich stüsse em Südoste un Süde dozo. Dat Land es mä 30 528 km² jruß. 11 Milliun Lüüh lääve do (2017).
Jätt va vreuer
Beljie es enne va di Staate, di d EU met en öt Lääve jeroffe hand. Seijd di Zitt es Brüssel och dr Setz van d wechtichste EU-Institutiune.
Beljie, Holland un Luxemburg belde d Benelux-Staate.
Övver öt Land
Önö jruuße Deel va Beljie es platt Land, dat meeßd van d Buure jenotzd weed. D Ardenne send öt enzije Jebirje, da töt Land had, wobeij an d hükßde Stell 694 m erreichd wäde.
Dörch Beljie laufe ö paar Flöss. Dozo zälle dr Albertkanal, d Amel, d Gileppe, d Inde, d Maas un d Rur. Könstliche Wasserstroße send dr Kanal Brügge-Ostende, dr Kanal Charleroi-Brüssel, dr Kanal Gent-Brügge suwi dr Kanal Nimy-Blaton-Péronnes
Joohr 1955
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Beljie
De Weetschaff
D Beljer vordeene hön Jeld zo 1 % dörch d Landweetschaff, z 27 % dörch d Industri un zo 72 % dörch öt Erbrenge va Deenstleistunge. Touriste spelle ön jruuße Roll vöör d Beljer. D Nööhde zo Dütschland, Frankreich, Holland ävver och Ängland brengd völl Mensche op dä Jedanke an d Köste va Beljie z vahre. Tuure no Brüssel, Brügge, Gent und Antwerpe locke beij schünn Währ.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Europa Saachjrupp:Staat
Sobiborski Park Krajobrazowy
miniatur|left|Bleck op dr Park Sobiborski Park Krajobrazowy  es ö 11.166 ha jruuß Naturschotzjebiit ä Ost-Pole. Singe Naam had öt van öt Dörpche Sobibór. Dä Park litt en d Woiwodschaff Lublin.
Övver dat Naturschotzjebiit
Jejründ wood Sobiborski Park Krajobrazowy am 28. Määz 1983. Zo 75 % bestehd hä us Bösch, wobei meeßd Kevvere, Berke un Erle z vänge send. 10 % maache Bende us. Em Park waaße 55 selde Planze, doronger 44 jeschötzde. D Europäisch Sompfschildkröt läävd em Park.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Ennzoteere!
Museum Zenkhötter Hoff
miniatur|left|Ön au Lok drusse vöör öt Museum Dat Museum Zenkhötter Hoff es ö Museum, dat zeeje söll, wi sisch d Industrii ä Stolberch entweggelt hat. Onger dr Bejriff Industriijeschischte läuft dat Janze.
Dat Jebäude, dat ä Mönsterbösch steet, stammd sevß us öt Joohr 1830 un wooch vreuer önö Betrieb van d Zenkhött. 1991 koovde d Stadt Stolbersch öt op un maade ö Museum doruss.
Zenk
Dat Museum ongerdeeld sisch ä drei Abteilunge. De ischte had met Zenk z do. Jezeecht weed, wo dä härkütt, wi mo däm jöwännt. Alt Övvent send do nojeboud. Ä Filme kann mo sisch a kikke, wi dat en d Industrii jemaad wood. Ävver och d Jevaare send dojestallt. Ä alt Ziidunge weed jezeecht, wi sisch d Jöwännung va Zenk ä Stolberch usjewerkt hat. Ziidungen zeeje, wat op dr Buschebersch passerd es, Belder va kapotte Köö un öt Vorboot, Jömöss us dr Jaade z ärnte. Övver all d Denger kann mo nolääse.
Nolde
D zweide Abteilung van öt Museum hat met d Nolde-Industrie ä Stolbersch z do un domet derekt met dr Preem. Wä well, dä kann met jätt Hölp selver Nolde maache. Op ald Maschiine wäde d Drööht jöboohre, jöschleffe un d Oohre örennjeboort. All dat wat hü z daach op modern Maschiine z Milliune jömaad weed, maade s vreuer met d Hand. D Kraft koom van ön Dampfmaschiin. Och di jitt öt hee z see. Ön janz jruuße hat mo do opjeboud. Övvörijens: all di Maschiine loufe noch!
Messing
En d dreide Abteilung jeet öt öm dr Messing. Watt d Kupfermeestere us Stolberch jemaat hand, dat wesse d Lüüh us Stolberch jenau. Us Jalmei wood met d Hölp va Holz, Vüühr un Wasser Zenk. Zenk un Koffer joov Messing. Wi dat entstong, dat weed he jözeecht. Met d Hölp va Zenk un önö Kofferfennik weed önö Messingfennik jemaat. Dat öt och noch anger Denger us Messing jitt, dat sitt moch en ön Usstellung. Pött, Kessele, Tröötö un Käätzelöötere, all dat un noch völl mi es he z see.
En önö klenge Raum vengt mo jätt, dat zwar ke Orijinal es, ävver moch soll öt sisch jenau a kikke. Ön au Jrüll us Messing, Hondöde va Joohr alt.
Pi (Bochstab)
Pi, watt π jeschrävve weed, es dr 16. Bochstab van öt jriischiche Alfabet. Als Zaahl hod π beij d au Jriiche dä Wääd 80.
Silke Tesch
Silke Tesch (* 5. Juli 1958 ä Dautphetal-Holzhausen) es ön SPD-Politikerin ä Hessen. Si jehüüd zo d Avjeordnete van dr Landdaach.
Pi (Bochstab)
Wo öt her stammd
Ön Zösammestellung van d am meetzde jebrudde Funktiune jitt di Tabell:
Silke Tesch
Politik
Silke Tesch jehüüd d SPD a un woch Vörsetzende van dr ochtsvorein ä Breidenbach un d Zweide em Ongerbezirk Marburg-Biedenkopf, wo s Metgleed van dr Kreijsdaach es.
Pi (Bochstab)
Wo öt her stammd
Saachjrupp:Mattematigk Saachjrupp:Bioloji Saachjrupp:Schimie Saachjrupp:Fisik
Silke Tesch
Politik
Seijd dr 5. Aprel 2003 jehüüd Silke Tesch dr Landdaach ä Hesse a un es Metgled en önö Hoof Ausschöss.
Bekannd wood Silke dörch ön Ärklärung, di sö am 3. November 2008 aavjoov. Zsamme met Carmen Everts, Jürgen Walter un Dagmar Metzger vorkünd sei, dat s ne töt Andrea Ypsilanti ongerstötze kütt. Dat vüürde dozo, dat d jeplaande Neuwaahl aavjesaad wood
Websiije
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Pollitiker
Tutankhamen (Film)
Tutankhamen es önö Stommfilm us Österreich un Frankreich, dä va Raymond Dandy em Joohr 1923 jedriihnd woode es. D Hauptrolle spelle Raymond Dandy, Karl Leiter, Lixie Scott un Renée Soeré.
Watt dr Film zeechd
Raymond Dandy vängd a z drööhme un jeroohnd dobeij en öt ald Äjypte.
Dä Film had ön Längde van 30 Minütte. Hä wood ä Schwazz/Wiss jedriihnd.
Daniel Schneidermann
Daniel Schneidermann (* 5. Aprel 1958 ä Paris) es önö Ziidungsschriiver us Frankreisch.
Meetstens schriivd Schneidermann övver d Medie ä Ziidunge, di emol d Wääch örusskomme. Bes zm Joohr 2003 woch hä Fernsehkritiker un werkde vöör d Ziidung „Le Monde“, di häm ävver spiir örussworp. Hü vänngd mo sing Atikele en d Ziidung „Libération“. Och em Fernsehe es hä at öns z se.
Nävver öt Fernsehe werkd hä och jäähr em Internet. Och do vängd mo sing Artikele.
Jätt z lääse
Schneidermann Daniel
Maastricht
Maastricht (óp de mietste Limburjische dialekte: Mesjtreech; óp 't eige dialek: Mestreech) is 'n sjtad en 'n jemingde in 't zuje van Nederland. 't Is de hoofsjtad van de Hollesje provins Limburg. Óp 1 aprel 2016 houw 't 122.418 i-woeënere. D'r petroeënhillige is Sintervoas. Noa höm is de bruk uvver de revier de Maas en 'n kirch vernumt.
D'r naam "Maastricht" hat zinge oersjprung i d'r Romeinse tsied. Doamals heesjde 't "Mosa ad Trajectum", mit anger wöad e óndeef sjtökske revier.
Dialek
I j'n sjtad weëd 't Mesjtreechs jemoeld, 'n Limburjisch dialek mit hendig vöal Franzuësisje invleuj.
Weblink
Saachjrupp:Hollesch Limbörsch Saachjrupp:Stadt en Holland
Kanalinsele
D Kanalinsele send ön Inseljrupp em Ärmelkanal vöör d Köste va Frankreich. S jehüüre zo Ängland un wääde als Besetz van d änglische Kruun a jeseeh.
Wi hesche d Insele?
D Kanalinsele böstönd us d Insele Jörsei, Serk, Görnsei, Äldernei, Hörm un Jetau. D hükßde Ställ van all d Insele litt 109 m övver dr Meeresspeiel. Zosätzlich jitt öt noch ö paar Insele, di ävver ösu kleen send, dat do kenne drop wonnt.
D Jeschichte van d Insele
Als Wellem Ängland änoom, do jehoote häm och d Kanalinsele. Di Jäjende ä Frankreich jänge em Laufe van d Zitt vorloore un si Reisch bschrängde sisch op Ängland un d Insele, di bes hü bleete. Watt us d Zitt met Frankreisch bleed es d Sproch. Op d Insele bleed öt Platt, dat önö französische Ääschlach had.
Em Zweide Weltkresch woode d Insele van d Dütsche äjenomme un. Jökämpfd wood dobeij net. D Äwonner hodde vörhen d Insele vorlosse.
20. Meij
Der zvanzishßte Meij.
Minsche
{{*| Alexei Andrejewitsch Tupolew weed em Joohr 1925 jeboore. {{†| Christoph Kolumbus stervd em Joohr 1506.
Woiwodschaff Lublin
Woiwodschaff Lublin  es enn va 16 Woiwodschaffte, di öt ä Pole jitt. Sö litt em Oste van öt Land un es ä 20 Landkreise ongerdeeld. Sing östliche Nobbere send Wissrussland un d Ukraine. D Hauptstadt van d Woidwodschaff es Lublin.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Ennzoteere!
1. Sepptämmber
Der ierzte Sepptämmber.
Websigge
0901
Striptease
Woröm et beij Striptease jeeht
D Konst van dr Striptease es öt, net flott d Kleer uszöträcke. Däjennije, dä beij dr Striptease zokikkd, dä soll jespannd zokikke, mi aahne als hä em Momang sitt, kotte Momente jätt z see jlööve un doch op mi waade. Döck wäde Bänder, Schals övv anger Kleerstöcker jebrudd, öm di Spannugn op z bouwe. Jeschichte wäde van d Stripper övv Stripperinne op ön Büühn opjevührd. Dobeij spelle d Jedanke va di persun, di sich dat akikkd mä doröm, watt em näkßde Momang z see se weed. Spannung, önö nakßde Liiv see z wäde, weed opjebouwd un jehalde. Di Persun, di d Roll van önö Zoschauer vöör d Büühn änemmt, bliid beim Striptease usse vöör. En d leitzde Joohre wood dat jätt angisch. Döck wäde Lüüh op d Büühn jeroffe, öm beij öt Ustrecke z helpe övv us d Nöhde zo z kikke.
Jätt va vreuer
Dr jenaue Aavang vam Striptease es net bekannd. Öt weed ä au Bösch ävver döck dova jesproche, dat dr erotische Danz va Salome, d Dohter va Herodias, dr ische Striptease woch. So söll vöör Herodes Antipas d Hülle ha valle losse, damet d Jödder jnädich wore. Jesechert es dat ävver net.
Em Joohr 1868 troone lydia Thompson un d British Blondes ä lang Röck op un zeechde, watt sönß net möjelich woch, d Bee. Am 13. Määz 1894 wood em Divan Fayounau- Theater ä Paris dr ischde Striptease jedanzd. D Stripperin mood dovöör ön Stroof bezahle.
Va 1905 a wood d Dänzerin mata Hari dörch hörö Striptease bekannd. Beij d ischde Optrette woch dat ävver noch vöör kleen Jruppe va Lüüh un net op Bühne.
Em Berlin van d 20er Joohre wood Anita Berber dörch hörö Striptease bekannd. Nackt dojeboohne Ussdrocktänz maade öt Volk vöör d Büühn döck ösu jäck, da töt zo Tumulte koom.
No dr Zweide Weltkresch wood dr Striptease, dä damols noch „Schünnheetsdanz“ hosch dörch d Sex-Industrie jelengkd. Sujenannde Nightclubs maade ä Berlin un ä Paris op. Naame wie öt Crasy Horse woode bekannd.
Snow White
Snow White, op Ripuaresch heechd dat Schniiwiss, es önö Stommfilm us öt Joohr 1916, dä va Adolph Zukor un Daniel Frohman produzeerd un onger d Regie va J. Searle Dawley jedriihnd wood.
Dö Vörlach send d Bösch van d Jebröhr Jrimm.
D Hauptroll spellte Marguerite Clark, Creighton Hale, Dorothy Cumming un Lionel Braham. Öt Jeld vöör d 63 Minütte lange Film koom van d Famous Players Lasky Corporation.
Dä Film es bes hüü erhalde blevve.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm
Willy Millowitsch
miniatur|right|Willy Millowitsch (1987) Willy Millowitsch (* 8. Januar 1909 in Kölle; † 20. September 1999 in Kölle) wo enne Schouspiller, Sänger, Enteräjner, unn dobeij ėmmer Resjißßöeres, Shtöckeschriiver unn Baas an singem eijene Thiater en Kölle.
Skyline Chili
Skyline-Chili, watt op Ripuaresch Skailain Chilli usjesproche weed, es ön Kätt va onjeväär 100 Weetschafte, en dönö mo jätt eiße kann. Di Hüüser väng mo meeßtens en d Nööhde va Cincinnati, dat heechd en dr Staat Ohio ävver och en d Nobberstaate Indiana un Kentucky. Sälvs ä Florida hand Hüüser opjemaad. S liije also all en d USA.
Willy Millowitsch
Schaffe
Sing Schaffe eß riesisch. Hä hätt als enne Pänz ald etlijje dousend Moole op der Büün jeshtannde.
Tiater
En jannz kleijne Ußwaal vun dä Tijater Produkzjoone ußßerhallv vum Millowitsch-Tiater, di hä zom Däijl och dohäijm jeshpillt hätt:
Benamargosa
miniatur|Kerch va Benamargosa Benamargosa es ö jrüüßer Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga.
Skyline Chili
Ajövange had öt met dr Jriich Nicholas Lambrinides, dä ö Eiße ervonge hod, dat heechd, eejöntlich had hä dat us sing Heemöt metbraad. Op jädde Vall koom dat beij öt Volk ösu jott a, dat di Zaus, di hä do jöbraud hod, völl Lüüh schmaade.
Benamargosa
Benamargosa es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 47 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 1610 Mänsche lääve do.
Willy Millowitsch
Färnseen
right|miniatur|Dat [[Willy Millowitsch|Willy-Millowitsch-Dengkmool fun 1992 en Kölle am Iisemaat für em kölsch Hännesje-Tijater]] Dä Willy woo fun de aller eezte Aanfäng vum Fernseen övverhoup beß zo singem Duud dobeij, unn ėmmer widder en dä Keßß ze sinn.
Skyline Chili
Övver dä Orsprong van dr Naam Skyline Chili es mo sisch net janz em Kloore. Mo nämmt ävver a, dat dä van d schünne Bleck her kütt, däm mo van dat huch Huuß hod, ä dem di ischde Weetschaf va Skyline Chili opjömaad wood.
Benamargosa
Jätt z lääse
Saachjrupp:Dorp en Spanie
Willy Millowitsch
De Aanfäng
27. Oktober 1953 der Etappenhas, de eetzte Laif Senndung en Dojtshlannt noh m Kreesh uss enem Tijater. Seks Woche spääder woot die Senndung widderhollt — widder laif.
Em Joohr 1967 kohm de eetzte Laif Övverdraarong en Dojtshlannt en Bunt, och widder uss em Millowitsch singem Tijater.
Skyline Chili
Skyline Chili es ön Zaus, di mo övver Nuddele jävve kann. Worus di zösammenjösatze es, weed bes hü net bökannd jejävve.
Döck jitt öt dat Skyline Chili met anger Sache zösamme. Wööchjer passe jott ävver och völl Sache. 2-, 3-, 4- un 5-Jäng wääde aajöboone.
Benamocarra
miniatur|left|Wo mo Benamocarra ä Spanije vängd Benamocarra es ön kleen Stadt un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga.
Willy Millowitsch
Der Affscheed
Em Joohr 1999 es dä Willy Millowitsch nünnxish Joohr jewoode. Hä kunnt koum noch loufe unn jannz schlääsh shtonn, troz er en neu Hüffjelengk dren hatt. Hä hatt knatschwiiße Hoor krääje unn sing Jeseesh hatt sish veränndert, et woo noch runnder jewoode un mansh eijner, jannz junge Lück, dä inn noh nit kenne daat saat, hä sooch bal wi n Frou us. Do hätt der WDR för dä Willy en Jobootßdaachßpaati oppjelaat, dat woo singe letße jruuß Optrett.
Joohr 1947
Kulltuur
D Kumede wood jejründ.
Willy Millowitsch
Plaate
Plaate hät hä räijshlish jemaat, he en kläijne Ußwaal:
Joohr 1947
Sönß
D Ziidung Şalom erschingd am 29. Oktober öz ischde mol.
Willy Millowitsch
Präijse un Außzeijshnunge
Nevve hunnderte anndere Iihrunge:
Joohr 1947
Sönß
Saachjrupp:Joohr
Willy Millowitsch
Websigge
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Kölle Saachjrupp:Schauspeller
Benamocarra
Öt es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 35 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 3035 Mänsche lääve do.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stadt en Spanie
Skyline Chili
1998 leev dat Jöschäff net mi ösu jott un Skyline Chili wood vorkoovd. D Neue Eejedömmer vorsproch ävver wiir z maache un an Skyline Chili nüüß z ändere.
Carmen Everts
Carmen Everts (* 12. April 1968 ä Wilhelmshaven) es ön SPD-Politikerin us Hesse. Si jehüüd do dr Landdaach a.
Berof
Carmen studdirde Räät un Politikwesseeschaf. S promoviirde 1990 met ö politisch Teema.
Ön Zitt lang weerkde si vöör d Firma Nike, jäng dann ävver en d Politik.
Politik
Va 1989 es Carmen Metjledd van d SPD un seijd Mai 2003 Vörsetzende van d SPD äm Kreijs Groß-Gerau.
Am 3. November 2003 joov Carmen Everts bkannd, dat s zsamme met Silke Tesch, Jürgen Walter und Dagmar Metzger d Waahl va Andrea Ypsilanti net ongerstötzde.
Websiije
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Pollitiker
Lisa del Giocondo
Lisa del Giocondo (* 15. Juni 1479 ä Florenz als Lisa Gherardini; † 15. Juli 1542 en ö Kluster) woch dö Vrau van önö Koofmann.
Lisas Papp Antonio de Gherardini handelnde met Woll. Hör Mamm woch Caterina Rucellai. Met 16 Joohr hiirode Lisa em Joohr 1495 Francesco del Giocondo un wood däm sing dreide Vrau.
Lisa del Giocondo es di Vrau, di Leonardo da Vinci als Mona Lisa jömold had.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model
Joohr 1760
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Denisova-Mensch
miniatur|left|Höhl en dör dr Denisova-Mensch vonge wood Dr Denisova-Mensch woch ön Zoot Mänsch, di zo d Jattung Homo jezalld weed, ävver hüü z dachs net mi läävd. Sö es vöör onjeväär 48.000 bes 30.000 Joohr usjestorve. Van dr Denisova-Mensch woode mä zwei Stöckcher vonge, ee stammd van önö Vengerknouch un dat angere woch önö Backezaahn. Beede hand Wesseschafftler en d Joohre 2000 un 2008 en ön Hööhl ä Sibirie vonge.
Jätt övver dat, watt vonge wood
Mo nämmt a, dat sisch dr Denisova-Mensch van dr Homo erectus jetrennt had, als däm sing Lenisch sisch van dr Homo heidelbergensis un dr Neanderthaler opdeelde.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Historie
Vornichtungslajer
miniatur|250px|right|Kaat met Konzentratiuns- un Vornichtungslajer Ö Vornichtungslajer es ön Zoot va Konzentratiunslajer. Sö loore ä Pole un Wissrussland un deende mä dozo, möjelichst völl Jüdde un anger Mänsche, di öt NS-Rejiim net mi ha woohl, öm z brenge.
Ongerscheed tösche Konzentratiunslajer un Vornichtungslajer
Konzentratiunslajere bouwde d Dütsche en öt janze Jebiit van öt Dütsche Reich. Dä Zweck bestäng doren, Mänsche, di öt Rejiim us dr Wäch rümme woohl, dörch Werk kapott z mache. Öt ischde Konzentratiunslajer ä Dachau wood sujar d Wält vorjestalld, öm zö zeeje, dat mo sich Mööhte joov, Lüüh op dr richtije Wäch z bränge. Beij Vornichtungslajere woch dat angisch. Kenne solld wesse, dat öt di joov. „Geheime Reichssache“ woch d Bezeechnung, di öt Rejiim dovör vorjoov, wat op Ripuaresch met „Jeheim Reichssaach“ övversatze weed.
Kommunalkreditbank Austria AG
Ä Österreich es di Bank mä a enn Ställ vortroone dojäje jitt öt d Bank an ö paar Ställe ä Meddeleuropa.
Vornichtungslajer
Wo lore di Vornichtungslajer
Di Vornichtungslajer van öt Dreides Reich lore ä Pole un Wissrussland un woode opjrond van d Wannseekonferenz aajeladd. Öt bekanndste woch dat Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau, dat nävver sing Funktiun als Konzentratiunslajer och ä Vornichtungslajer woch. D sälve Dubbelfunktiun hod öt Lajer Majdanek. Vorjlichd mo beede, su sitt mo, dat Majdanek ön Nommer kleener als Auschwitz woch.
Kommunalkreditbank Austria AG
Em Joohr 2007 hod di Bank ön Bilanzsumm va 32,8 Mrd. €. Dat bedüüd, dat öt d aach jrüützde Bank va Österreich es.
Vornichtungslajer
Wo lore di Vornichtungslajer
Reen Vornichtungslajere wore Belcez, Sobibór suwi die Lajere Treblinka un Chełmno.
Nävver di ä Pole liijende 6 Vornichtungslajere joov öt noch 2, di ä Wissrussland lore. Dat wor Bronnaja Gora suwi Maly Trostinez.
Watt en di Lajere aavjäng
Di Lajere deente mä dozo, Mänsche ömzöbrenge. Dat solld wi en ön Fabrik aavloufe. Dobeij dorf öt kenn Schwirichkeete jävve un drusse solld kenne ervahre, watt em Lajer passerde.
Ön Övversich övver d Lajere jitt di Tabell:
Woröm Vornichtungslajer jebouwd wode
Z Aavang hodde d Dütsche vorsood, dörch Erschösse di Ziile van d Wannseekonferenz dörch z sätze. Dat fluppde ävver net. Lüüh, di angere erschoße hodde, leete bald dr Kopp hange, woode krank övv veele janz us. Däjännije, dä Lüüh ömbrängd, dä solld singe Opfere janät kenne. Usserdäm sollde di Berch va Duude us dr Wäch jerümmd wäde, watt dörch vass installeerde Övvend zr Lischevorbrännung ömjesatze wood. Beij öt Aaläje van Vornichtungslajer woode dorop jeacht, dat Baahnvorbindunge d Opfere zo d Stelle brenge kutte, wo sö ömjebraad wäde sollte.
Jätt z kikke
Saachjrupp:Holocaus
Flevoland
thumb|Flevoland Flevoland is 'n provins in 't midde van 't Hollesj. De hoofsjtad is Lelystad. De jroeëste sjtad is evvel Almere, kótbei de Hollesje hoofsjtad Amsterdam. In 2015 houw de provins 403.280 i-woeënere. Bezunger is dat 't de jungste provins van 't land is, weil 't bekans jans oes poldere besjteet in e jebeed wat vrujer de "Zuiderzee" heesjde, 'ne ehemalije bóch va j'n Noardzieë. 't Jitt drei poldere. D'r aodste polder is d'r Noordoostpolder, deë druëgjeleg woeëd in 1942. De tswai anger poldere heesje "Oostelijk Flevoland" en "Zuidelijk Flevoland" en woeëde in 1957 en 1968 ópjeleëverd. I j'ne Noordoostpolder leje Urk en Sjokland, tswai ehemalije insel.
De provins jrens in 't noarde aa Friesland, in 't oeëste aan Overijssel en Gelderland, in 't zuje aan Utrecht en in 't weste aa Noord-Holland. Tussje Noord-Holland en Flevoland litt 't Markermeer en 't IJsselmeer. Dit zint deler va j'n ouw Zujerzieë.
Saachjrupp:Holland
Kommunalkreditbank Austria AG
Dörch dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008 woch d Bank besongisch bötroffe un entscheed em November 2008, önö Kredit van dr Staat a z nämme.
Endert Pooz
miniatur|left|150px|Endert Pooz D Endert Pooz es ee va zwei noch erhalde Stadtpooze van d Stadt Cochem. Jebouwd wood di Pooz jenau wi di komm noch erhalde Stadtmuur van dr Kurfürst Balduin em Joohr 1352.
Kommunalkreditbank Austria AG
Websiij
Saachjrupp:Bank Saachjrupp:Ößtrish
Endert Pooz
Di Pooz litt hü z daachs am Rand van d Fuußjängerzoon ä Richtung Seelbahn. Völl Lüüh flaneere dörch di eng Strößjer va Cochem un werpe önö kotte Bleck op di Pooz, ävver d winnichste denke dorövver no, dat di Pooz övver 700 Joohr alt es.
Saachjrupp:Shtadtpooz
Ovid
Publius Ovidius Naso (* 20. Määz 43 v. Chr. ä Sulmo; † 17 n. Chr. ä Tomis) wood kott Ovid jönannd. Hä woch önö Dichter em au Rom.
Sii Lääve
Ovids Papp, önö huhe Häähr, dä zo d Ritter zalld, woohl, dat Ovid Beamte wood. Ovid vong en dä Berof zwar a, broch ävver aav un wood Dichter. At zo di Zitt leed sisch met Jedichte alleen net jönoch Jeld vordeene, öm zö övverlääve. Hä vong önö Jeldjevver ä Messala Corvinus.
Ovid vorsood si Lääve lang, no Rom zöröck z komme, ävver Aujustus un och singe Nachfoljer Tiberius leete dat net zo.
Ovid es öm öt Joohr 17 n. Chr jöstorve. Ä enne van sing leitzde Breefe, di övverlävverd send, sprechd hä dovan, schwoch krank zö se.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Historie Saachjrupp:Italie
Joohr 1849
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Joohr 1925
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Heidewitzka, Herr Kapitän
250px|miniatur|right|Möllemer Bötche Denkmol om Karl-Berbuer-Platz en Kölle Dat Leed vum Möllemer Böötche hät der Karl Berbuer 1936 vür'em Zweite Weltkreeg jesunge. Deswäje hätte och ööntlich Knies met de deutsche Over-Reichs-keit krääje.
Refräng: ''Heidewitzka, Herr Kapitän ''Mem Möllemer Böötche fahre mer su jän, ''mer kann su schön em Dunkle schunkele ''wenn üvver uns de Stääne funkele ''Heidewitzka, Herr Kapitän ''Mem Müllemer Böötche fahre mer su jän.
Eimol em Johr dann weed en Scheffstour jemaht, denn su en Faht, hät keinen Baat. Eimol em Johr well mer der Drachenfels sin wo köme mer söns hin? Liebchen ade, mer stechen he mem Möllemer Böötche endlich en See, un wenn et ovends spät op Heim ahn dann jeiht, dann rofe mer vör luter Freud:
''Heidewitzka, Här Kapitän...
Volldampf voraus! Et jeiht d'r Rhing jetzt entlang met Sang un Klang, de Fesch wähde bang, met hundert Knöddele dat litt klor ob d'r Hand, wink uns et blaue Band. Süch ens d'r Schmitz, met singem Fitz, die sin ald jetz su voll wie an Spritz, hä fällt dem Zigarettenboy öm d'r Hals brüllt met'ner Stemm su voller Schmalz:
Jung, ob dem Scheff ham'mer ald Windstärke 11, bal Halver Zwölf un jar kein Hölf, selvs de Frau Dotz, die met dem Wallfeschformat, wood dovun seekrank jrad. Heimlich un stell bütz doch dat Bell en der Kajütt ne knochije Böll, nä et wed Zick met uns, mer müsse ahn Land, mer sin jo wie us Rand und Band.
Em Fastelovend weed dat Leed och hück noch jän jesunge. Dä Jaljehumor dä do dren litt, dä kennt me hück blos noch wammer dä Kreeg selver metjemaat hät. Wä denk beim „Dunkele“ schunn ahn et Düüster en de Bunkere un bei de „Stään“ ahn de Stäänche vun de Schirmche vun de Bombefleejer?
Websigge
Saachjrupp:Leed
Börjerliche Demokratische Parteij van d Schweiz
D Börjerliche Demokratische Parteij van d Schweiz es enn van d Parteije, di öt en d Schweiz jitt.
Wi d Partei äntstäng
Zo önö jruuße Krach koom öt als d SVP Graubünden us d nationale SVP ussjeschlooße wääde solld. S entscheed önö eeje Parteij, d BDP, z jrüünde. Dat braad dä Stee en öt Rolle un och anger Knatone entscheede en d sälve Wiiß vör z joo. Öm d Krafft z bündele dänge sisch d enkele Jruppe zsamme un belde am 1. November 2008 d Börjerliche Demokratische Parteij van d Schweiz.
Websiije
Saachjrupp:Politik
Algarrobo
Algarrobo es ö Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga.