cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brunei
En Brunei läve ätvar esu vill Minshe wi en Bunn un Joodesbersch un en dä Dörfer tiräck droömröm zosamme jenumme, dat sinn goodt 357 douwsendt. Se lääve joodt, fun Äädööhl un Äädjahß|-jahß un jleuven faßß all an Alla.
Dä Sultan vun Brunai eß dä Schäff doo un hätt et Saaren. Dä Sultaan is risch un jild als dä rischste Minsch op de Äät met mieh wi zeen mool esu fill en de Täsch wi de andere nüng vun de zeen rischste Lück diejet jävve sull.
Dä Shtaat Brunei eß Mitjliid em Commonwealth of Nations, vun dä UN, ASEAN, un OIC. Hä woo beß 1984 en Koloni vun Änglandt un hät sish donoh nit däm Shtaatebund vun Malaisija aanschleeße welle, selfß wänn ömm en römm nur Malaihsija litt.
Brunei Darussalam hät di fiier Deeile:
Zoppe
Zoppe es jet enn_et Wasser erinn donn un widder eruß holle. Also jenou jenumme moß dat keij Wasser sinn, Kaffe un öönds_en annder flößish Zeüsh dääd_et och. Houpsach erin un tireg widder eruß oone dat sisch fill jedonn hät.
Äänlijje Wööd: Tunke un Shtippe.
Em chwemmbad kannß de jruuße Pänz de Kleeijne zoppe sinn.
De Omma deijt de aale Brüütsche zoppe, en de kaffe_taß, weil se se sönß net biiße kann. Ävver Seij säät Schtippe doh füüer. Se kritt jo nidd e janz Brüütsche en di kaffe_taß erinn.
Wenn de Omma en Hänn hätt, die jluckisch am weede es, dann zopp se dat Diier, unn hoff, dat hüert baal widder op.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Tomburch
miniatur|left|Aale Muure op dä Ruine Tombursh
De Tomburch (aamplish: Tomburg) iss enn aale Ritterburch bej Rheenbach. Dä Tomberch iss enn vulkanisches Terziärjebilde uss Basalt. Hä iss avv dämm 4. Johrhungert besiddelt jewess unn um 900 is de Tomburch jebaut woode. Zuääz hätt dä Pfalzjraf Ezzo do jewonnt, späte de Jraafe vun Kleve, vun Müllemark un vun Tomburch. Dä Hääzoch von Jülish hätt die Burch injenomme unn 1473 jeschpräänk. Donoh wor se ne Steenbruch för die Umjevung.
De Pänz kenne de Tomburch wejl se jään Kruug esse. Un op dä Packung vun ener bekannte Firma (Grafschafter Goldsaft) ka ma de Tomburch bewundere.
Woröm heiß et Tomburch? Dat is ja nit jrad ne tüppische Nome he sondern en englische Aavkürzung vunn Thomas. Ävvä ma weiß nit, wo dä Nome heäkütt.
Saachjrupp:Burch
Brüßßel (Regijon)
De Houpshtadtregijon Brüßßel (ob_flämish u_nederländisch: Brussels Hoofdstedelijk Gewest, op franzüüsish: Bruxelles-Capitale, op wallonish: Redjon Brusselwesse, op deutsch: Hauptstadtregion Brüssel) eß en Regijon en däm Shtaat] Bellji_en Europa.
De Regijon Brüßßel jehüert zo nem Dejl bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt, zo nem Dejl bej de Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt]] un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-BRU.
Se hät käjn Provinße.
Saachjrupp:Belljie
Brunei
Saachjrupp:Staat
Wäßßflaandere (Provinß)
Wäßßflaandere (ob nederländisch: West-Vlaanderen, op franzüüsish: Flandre occidentale, op wallonish: Flande Coûtchantrece, op deutsch: Westflandern) eß en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Shtaat Bellji_en Europa.
De Houpshtadt fun Wäßßflaandere eß Brügge (ob nederländisch: Brugge, op franzüüsish: Bruges, op deutsch: Brügge)
De Provinß Wäßßflaandere jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VWV.
Saachjrupp:Jääjendt Saachjrupp:Flanndere (Regijon) Saachjrupp:Provinß en Belljie
Pils (för ze drinke)
miniatur|left|100px|En schön lekker Pils inn_ener Tullepe En Pils datt ėßß en Bier dat schwer noh Hoppe schmäckt unn unngerjäärisch jebrout ėßß. Et hätt sing Nohm vunn dä tschäschische Stadt Pilsen (Plzeň).
Frööer woor dat Pilsener Bier esuh fiiß dat mer än beijrische Broumeijster noh Pilsen jehollt hätt för en besseret Bier ze broue. Datt woor dä Josef Groll ußß Vilshofen. Dä hätt 1842 en schön sampftet Mallez jenomme, vill Hoppe unn dat Bier lang unn kööhl jelaarert. Vunn dämm Momang woor das Pilsener datt beleevdesde Bier op dä Ääd unn heijß överall Pils. Nuur in dä Schwejz moot mer Spezialbier saare weijl doföör de Schäscheij dat Woot Emmentaaler nėt brouch däät.
Ė Rhingland weed faaß keij Pils jemaat. Et jivvt äwwer Lambertus Pils ėnn Linnich unn Landfürst-Pils ėnn Kriewel. De jröößte Brouereije in dä Näh vumm Rhingland datt sė Könisbacher en Kowwelenz unn Bitburger (Bitte ein Bit) ėnn Bitbursch.
Pils brouch sibbe Minute för jezapp ze wääde. Mer drėnk_et ußß_enor Tulpe.
Saachjrupp:Bier
Nikolaus von Myra
Dä Brauch, dat de "Helije Zinte Kloas" am 6. Dezember de Pänz besöke deet, eß em Meddelalder entstande. Domet deet me aan de hl. Nikolaus von Myra erinnere, dä em 4. Jahrhundert en Kleinasië jelääf un ärm Lück beschenk hätt.
Nikolaus von Myra eß de Schotzhelije von de Scheffsfahrer un Seelück.
Pi (Kräjßzal)
De Krëißzahl π eß bissje mieh wi 3,14. Se eß faßjesaz woode als jenau dat Forhälltniß fun Ömfang zem Dorschmässor en ennem jeometrische Kriiß en de Mattematigk. Dat Forhälltniß be bëij jedem Kriis et sëllve.
Saachjrupp:Mattematigk
Nikolaus von Myra
En Holland fiert me de "Sinterklaasavond" am 5. Dezember janz besonders. Ne als Bischoff verkleete Mann kütt d'r Legend noh extra mem Scheff uss Spanië un brengk dä Pänz de Jeschenke met, die en Deutschland am Helije Ovend et Chrisskind brengk.
Uss Holland kütt och de Spekulatius, dä me en de Adventszick un Weihnachte eiße deet.
Weblink
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Spekulatius
Spekelatius eß e alt Weihnachtsjebäck, dat me nur en Holland, Beljië, em Rheinland un Wessfale kennt. Regione, die sprochlich eng verwandt sen.
Die Plätzje bestonn uss e nem Mürbdeech, dä en Spekelatiusforme met weihnachtliche Motive jedröck wudde eß. Am bekannteste eß de Jewüürzspekelatius, dä von Kardamon, Jewüürzneleke un Zimp singe typische Jeschmack kritt. Botte- un Mandelspekelatius werde äwe och jään jejeiße.
Dat Woord Spekelatius kütt vom lateinische speculum, dat heis Speejel, weil me dä Deech en Backförmsche dröcke deet, die jenau speejelverkiert jemaat wudde sen. Spekelatiusforme jitt et als jeschnitzte Holzbrädde für kleene Menge, ode als jefräßte Metallrolle für Spekelatiusmaschine, durch die dä drüe Deech jedrieht wierd.
Saachjrupp:Jebäck Saachjrupp:För ze Esse
Büllingen
Büllingen litt ėn dä Belljische Provinz Lüttish, un do ėn dä ihrem Ossdejl, un eß och ene Deijl vun dä Jemeinschaff vun denne die in Belljie Deutsch schwaade dunn. Et weed op Frannzüüsisch Bullange jenannt. Unger dä Jemeinde in dä Jemeinschaff vun denne die in Belljie Deutsch am schwaade sinn, eß Büllingen hückzedach 2005 de jöößte — dat heijß vun_denne verbruch se der mießte Platz, op der Ääd. Dat kütt dovun dat dat eijentlish ene Houfe eijen Jemeijnde jewääse sinn beß do, wo se ėm Joor 1977 vun dä Belljier zosammejelaat woote. Dat wooren:
Jäjent
Büllinge litt om Huhe Fenn. Ene jröößere Deijl dovun eß ėm Nattuurparrek vun dä nöchtlijje Eijfel drėn. Op däm ville Lant, wat all bei Büllingen beihööt, lijje etlishe Bersh, die sin esu öm 600 Meeter huh, un mieh. Op Leuters]] bej Mürringe — jenau em Norde do_vun — eß 656 Meeter huh, dä Wiieße Shtejn sujaa 689 Meeter, ävver do litt de bövverßte Shpetz jraad nit mieh en Büllinge, söndern op de andere Sick vun dä Strooß die do de Jränz markeere deijt.
Om Lant vün Büllinge lijjen de Kwelle vun
Janz bekant äess de "Böllénger Wäend" (véll Jedöns).
Et Wopen
Oum Wope sinn ze finnde (uß dä Seesh fun däm, dä't dräät):
Wat frööjer woo
Ėm Winnter vun 1944 un 1945 wo de Aadennen-Offensive he övverall am wööde. Ėn dä Zick sin vill vun denne Ööt vun wat hück Boulanger eß schlemm jetroffe woode un ettlijje han se beijna tottaal kapott jemaat. Jannz besönders schlėmm hädd_et Rocherath-Krinkelt ewwisch. Do woo baal nix mieh vun övverisch.
Weetschaff
he in dä Jäjend jidd_et:
Bööscher
„Altes Land an der Work — Der Königshof Büllingen im Rückspiegel der Zeit“, St. Vith, 1990, 384 Sigge (op deutsch)
Websigge
Saachjrupp:Stadt
Christusmonogramm
Et Christusmonogramm, ΧΡ, och Chi-Rho ode Konstantinisch Krüx jenannt, eß noh em Krüx un dämm Fesch (griechisch: ICHTHYS ἰχθύς]]) dat am mießte jebruchte Symbol för Jesus Christus, besonders en d'r Spätantike.
Deutscher Hotel- und Gaststättenverband
Allß Deutscher Hotel- und Gaststättenverband odder DEHOGA hann sesh sibbezeen Landeßfobänndt un drëĳ FaachFobänndt zesamme jedonn, un sinn domet dä deutsche BrangscjenFobanndt fö de Hotälls_un et JaßßJewärrbe en Deutschlanndt. Zu singe Aktiviääte jehüüre:
Christusmonogramm
Zom chrissliche Symbol wutt dat Christusmonogramm, weijl die Ligatur ΧΡ de ierschte zweij Buchstabe vum Woord Χριστός („Christus“) sin.
Deutscher Hotel- und Gaststättenverband
Hä hädd_en Feedelmilljoon Medjleeder, esu ättvo.
Christusmonogramm
Die Laute „Ch“ un „R“ weede em griechische Alphabett met dä Buchstabe Χ (Chi) un Ρ (Rho) jeschriwe, die jenau su ußsehe wie em lateijnische Alphabett et X (Ix) un et P (Pe).
Et Christusmonogramm witt zick em 2. Jahrhundert n. Chr. vun de Christe jebruch, öm ihre Glaube aan Jesus Christus zo bekenne, un öm sich unger_enander zo erkenne.
Deutscher Hotel- und Gaststättenverband
Websigge
Saachjrupp:Orjanisatiune
Christusmonogramm
Saachjrupp:Krißßlish
Äßbaa Ongerzeusch
thumb|200px|Dat [[Slip|Bözje es uß Zockerpähle]]
Unger Äßbaa Ongerzeusch voschtejt mer Ongerzeusch för zem Äße.
Ehr jleuvt nit, daddet dat jitt? Jiddet: Di Pluute sen usennem äßbare Mattrijal jemaat, unse sin doför jedaach, dat mer se singem Leevste vum Liev erunger fodere kann, wämmer sesch am nööher kumme eß. Esu weed der Fisternöll, ußjetrokke, un et jit jenooch Jelääjehejte, ande schöönßte Schtelle et Bütze, et Nüggelle unnet Lötsche] aanzefange. Dat määt Loss op mieh!
Et jit Lück, die schengke sesch esujet unger sesch. Et sull ävver och Minsche jevve, die maache sejjun Allen Freud drus un donnet, ätwa bej Huuhzicksfiere, künne och jolldene sinn, aan e Paar unger ier Frünnde voschenke.
Die äßbaa Pluute kannsde fö Männer un för Weeschter hann. Jemaat wääde se övvuß Schellatiin, wo dann Foderfärve dren sinn domet mer jet süüht, un Arroma för der Jeschmak. Daddeß dann esu äänlesch wie Wingjummi. Ävver do kann och Zockerzeusch 'enjeniiht' wääde, un Äßpapier, un Feddere uß fresche Zockewaddeschtökelsche. De Schnettmußte föht äßbaa Ongerzeusch sen desellve wih föjewöönlisch bej de Ongerwäsch un bej Reizwäsch üüplisch.
Saachjrupp:Kleer Saachjrupp:För ze Esse
Ääd (Planeet)
Dä Planet up däm mir levve heeß Ääd (Symbol: ). Hä is de dritte Planet vun aach in unserem Sunnesystem. Hä is im Middel rund 150 Millione Kilometere vun de Sunn entfeernt un broch 365 Daach un eh paar Stund bis hä eijmool drömeröm is.
Sing Nooppere im Weltall sin op dä ene Sick de Venus un op dä andere Sick dä Mars. Öm de Ääd eröm kreis unser Moond. Mir han nur eene davun nit su wie andere Planete.
De Ääd is der einziste bekannte Planet op däm et Levve jitt. Et levven üver 7 Milliarde Minsche op ihr.
Saachjrupp:Plannet
Kashmiri
Di Shprooch Kashmiirėsch odder Kashmiri (कॉशुर kŏśur, un कश्मीरी kaśmīrī; کٲشُر) weed in Kashmir jeschwadt, in bäijde jruuße Deijle, em indische un em pakißtaanische, un en däm kläijne Shinesishe Deijl, un och in däm indische Bundeßlant Jammu. Kashmiri eß äijn vun dä dräijunzvanzish jruße offizjälle Ampßshprooche vun Indije.
Joot fiier Milljoon sexhundertdousend schwaade Karmiiresch. En Indije lääven — Shtand 2002 — knapp fiir Milljoone fiierhundotdowsent Minsche, denn ir Mottershprooch Kashmiirėsch eß. Nättöolish en dä vun Indije su jenannte Profinß Kashmir, un en Jammu. Em Pakißtaanische Däijl vun Kashmir lääve villäijsh hundotunfünnef Dousend, di Kashmiirisch schwaade. Dä Räß fodäijld sish. Et sůll och en paa zish dowsent Ußjewanndüte jeve.
Kashmiirėsch hüert bäij de dardische Shprooche unger de indische Sprooche unger de indoarische Sprooche unger de indoiranische Sprooche unger de indojerrmaanische Sprooche.
Kasmimiri eß äijn vun de sujenannte SVO-Sprooche, esu wi english, do eß do Sazbow emmer: Subjäkk-Pädikaat-Opjäkk, allso: Wä jet däijt, wat e Däijt, u zoläzz Womet odder Wofüür er et däijt, jenao en dä Räijen Folsh en ennem jeede Saz.
Schreff
Kashmiri weed hück miitßdenß en Devanagari jeschrevve, ävver och en arabisch met Sönderzäijshe, un se han och en äijen Schreffsüßteem, Sharada jenanndt, wat ävver praktisch nim mih jebruch weedt.
Dijaläkkte
Kashmiiresh hätt en jannze Aanzal Dijalekkte. Dat Shtandat Kishtwari is dat Kashtawari, Kistwali, Kashtwari, Kathiawari. Et jitt Övverjangkß Dijaläkkte noh m Pandsjaabi. Un sönß hann se di jruuße Dijalekkte Bakawali, Bunjwali, Miraski, Poguli, Rambani, Riasi, Shah-Mansuri, Siraji of Doda, Siraji-Kashmiri, Zayoli, Zirak-Boli.
Tradizjoon
Et jitt en jruuße un rishe Tradizjoon en kashmiiresche Övverliiferungk, vür allem Deesh Kunnß un Leeder für Äjnzelne un för Koorjesang, vun de vershiidenßte aale Deeshtere un Sängere. Vill dovun kütt vun Sufi Müßtikkere un uß dänne ir Zick. De äälßte Schreffte di noch ähallde jeblevve senn sinn Jedeeshte vun Lalleshvari uß däm 14. Joohunndot. Ävver en de läzzte Zick eß Kashmiir esu shlääsh draan, och dorrsh de polittische fohältnißße, dat dat zimmlish affjenumme hät. De Kunnß, Kashmiri ze schriive, eß dröm ald uß am stėrrve. Et jitt och jaa käjn ööndlijje Ußbilldung mieh en kashmieresch. Et weed zwa noch jewschwaadt, un dat es hück och de äjnzijje aat wi di Shprooch jenuz weed, ävver et vääde och ėmmer vinnijer Lück, di di Shprooch schwade.
Weblinks
Saachjrupp:Sprooch
Rievkoche
miniatur|left||Rievkooche Rievkooche sen e traditionell Esse. Se bstonn vür allem uss jeschällte, jeriwene Ääpel, die met Eije, Mäll, Ölisch, Salz, Peffer und Muskat zo_nem Rievkoochedeijsch vermengk, un en_ner_ner Pann met heeßem Ööl ussjebacke weede. E bißje Klatschkies em Deijsch dräät dozo beij, dat die Rievkooche net ze schwer em Maare lieë.
Miestens weede Rievkooche met Appelputsch jejässe, em Rhingland äwer och op_en traditionelle Aat: Op_e_ner Schief Schwazbruut met Röbekruck. Dat kütt doher, weil die Rööpe em Vüürjebirsch un em Berjische ävve och hingerem Sibbejebirje un sonzwo präschtisch jedeihe.
Rievkooche ka_me em Rheinland fass an jedem Imbiss-Büdsche koufe, op d'r Kermes dürfen se beijm Fröhschobbe näwen 'nem frischjezapp Kölsch oder Larerbier net fäähle. Och de Bläck Fööss hann e Leed öwer de Rievkooche jemaat: "Mamm, Mamm, schnapp d'r de Pann, mir woulle Rievkooche hann“.
Saachjrupp:För ze Esse
Zwiivöll
miniatur|left|Dr Zwiivöll
Dr Zwiivöll, amptlich heescht dat Veedel va Stolbersch Zweifall es e va 19 Stadtdeele un hott Ängß 2008 (do hant sö öt leitzte mol jezallt) jenau 1.646 Lü, di he wonnde.
Mo weeß net jenau, wii dr Zwivöll a singe Naam kütt. Enn Erklärung wöör di, dat dä Höttemeester, dä em 13. Jahrhondöt op dr Zwivöll ö Hammerwerk boude, net jenau woss, wozo dr Zwiivöll jehütt, z Jüllisch öf z Monschau. Hä wooch em Zweifell. Hüüzödach jehüüt dr Zwivöll zo Stolbersch.
Wä öns dörch d Eefel veehrt un dörch dr Zwiivöll kütt, da söll sisch d ävanjellische Kerch va 1683 akikke. Dr Altach uss wisse Marmor sitt doll us. Nett verpaaße darf moch, dat Kluster op dr Zwiivöll zo besöcke.
Dr Spetznaam van d Zwiivöller es Eeschekülle.
Jät z Kikke
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Adam Wrede
Adam Wrede (* 12. April 1875; † 21. Dezember 1960) hät Jeschichte, Jermanistik, Philologie un Jeografie en Bonn un en Münster studeet. 1896 woodt hä zo enem Metjlid vun der KDStV Novesia Bonn, ener katholische Stundenteverbingung. Vun 1903 bes 1927 hät hä als Oberlährer odder Studienrat em Schillerjymnasium en Kölle jearbeidt. Singe Doktor (Dr. phil.) hätte 1905 en Tübingen jemaat. 1915 hät hä sing Habilitation an der Kölsche Handelshuhschull jemaht, me'm Werk Südniederländische Einflüsse auf die Kölner Schriftsprache (Wie de Niederländer uns kölsche Sproch verändere). Vun 1921 aan wor he Professor aan de Uni en Kölle. Der Wrede wor e Metjlid vun der NSDAP zick 1933 un sing Publikatione widderspeejele et, för e Beispill hät hä 1936 Deutsche Volkskunde auf germanischer Grundlage geschrieben. 1960 es der Wrede jestorve. Mer kann singe Jrav om Melate-Fridhoff en Kölle finge.
Im zo Ihr jit et hückzodaach en Köln-Nippes en Adam-Wrede-Stroß. Dat es janz en der Nöh vun der Flora (Botanischer Garten).
Däm Wrede singe Sprachschatz
Berümp es dä Mann wäje singem Neuer kölnischer Sprachschatz, dä 1956 erschunge es, ävver esujar vör dem Zweite Weltkreeg för et Dröcke bereit wor un dä fass en enem Husbrand bei dem Wrede 1942 afjebrannt woodt; dat es ävver nit passeet un dat Werk kunnt endlich veröffentlich wäde. Op 1103 Sigge hät dä Professor kölsche Wööd, Usdröck un Sprüch jesammelt. Drei Böcher sin dodruss jewoode. Der Wrede hät nit nor kölsche Bejreffe linguistisch verklört; hä hät esujar biojrafische Saache üvver kölsche Stroße, Jebäude un Fijore (de "kölsche Orjenale") esuwie de kölsche Jescheech opjeschrivve. För e Beispill kammer üvver dat Fleuten-Arnöldche nohlese: wie dä richtich heeß, wann hä jeboore un jestorve es, dat dat en Suffkraad wor, dä sich met Flöte spille jet Jeld verdeene dät … un noch vill mieh hät dä Wrede üvver dat Fleuten-Arnöldsche erussjefunge. Wä Loss hät, kann et nohlese. För die Lück, die de kölsche Sprooch studeere welle, darf dä Wrede em Böcherschaaf nit fähle.
Der Dam hät och Forschunge zor ahlkölsche Sproch jemaat, die hä och veröffentliche wollt. 1914 wor dat Ding alt bereit för et Dröcke, ävver bes 1954 hät hä immer widder Neues dozo jedonn un hä storv, bevör singe esujenannte Altkölscher Wortschatz erschung. Dem Wrede sing Dokumente loge dann vun 1980 bes 2005 em Historische Archiv vun Kölle, bes der Stefan Winter se entdeck hät, dä se och veröffentliche wollt un dä met der Akademie för uns kölsche Sproch jearbeidt hat, för dat ze schaffe. Leider es och hä jestorve, bevör dat Werk erschunge es; der Winter storv 2006 aan ener Krankheit.
Websigge
Wrede,Adam Wrede,Adam Saachjrupp:Kölsche Sprooch
Prummetaat
miniatur|300px|left|Quetschekooche Prummetaat unn Quetschekooche sinn rheijnische Spezialitäte, die beij keijnem Kaffeeklatsch em Sommer fähle dörfe. Me kann se och als "Rheinische Pizza" bezeijchne, denn dä Deijsch weed janz ähnlich jemaat. Zonäx määt me uss Mäll, Häff, Milesch, Botte, Zucke un_ne_ner Pries Salz e_ne söße Häffdeijsch, dä me für zirka fuffzehn Minutte jonnlätt. Donoh rollt me dä Deijsch rond uss, dat_e jenau op_e Koocheblech pass. Während dä Deijsch jejange eß, hat mer jenooch Zick Prumme ode Quetsche ze entsteijne, die jetzt, vun ussen aanjefange, kreisförmisch en dä Deijsch jedröck weede. Wäm'mer en d'r Mette aanjekumme eß, lätt me die rüühe Prommetaat noch_ens fönef Minute jonn, un back se dann zirka 20 Minutte em vürjeheizte Backowwe. Noh_em affköhle streut me Zucke gemisch met Zimp doröwer un serveet dat Janze met_e_nem Klätsch stiefer Sahn un_e_ner jooden Tass Kaffee.
Saachjrupp:För ze Esse
Lenkeln
miniatur|Lenkeln (1910) Lenkeln (amplisch Lindlar) es en Jemeinde im Westen vum Oberberjischen Land im Nuudrhing-Westfale un litt etwa 30 Kilometer ööstlich vun Kölle.
Jeographee
Lenkeln litt zweesche 7°15' un 7°28' östlicher Läng suwie 50°58' un 51°5' nördlicher Breite.
Noahberjemeenden
Städte dee an Lenkeln jrenze sin Gummersbach, Wipperfürth un Overath, Nachborjemeinde sin Engelskirchen, Marienheide und Küürden.
Jemeinderoht
Dr Roht dä Jemeinde hät 36 Sitze, 19 davon sin dä CDU, 10 dä SPD, 4 den Jrööne und 3 dä FDP.
Kirche
In Lenkeln jitt et sechs katholische Kirche : in Lenkeln, in Freelingsdorf, in Süng, in Linde, in Schmitzhüh und in Huhkeppel. Evanjelische Kirche jitt et in Lenkeln und Freelingsdorf, ene evanjelisch-freikirchliche Jemeinde jit et uch.
Saachjrupp:Ennzoteere! Saachjrupp:Berjisches Land
Gerhard Romilian von Kalcheim
Gerhard Romilian von Kalcheim, gen. Leuchtmar (* 5. 1589 in Spich bei Siehburch; † 18.  1644 in Berlin) wor ene doitsche Juriß un Diplomat.
Sing Leve
Kalcheim wor dä Sohn vun Wilhelm vun Kalcheim un singer Ehefrou Agnes, en Dochter vun Wilhelm von Hanf, gen. Spich.
Kalchheim ees en Duisburch en de School jejange un hätt anschließend vun 1607 bes 1609 an de Huhschool vun Kölle Philesophie studeert. Bes 1613 hätt hä am jlische Oort noch eh Studium vun de Rechtweßßeschafte jemaat. Als hä dat jeschaff hat, jing hä bes 1617 op Wanderschaff dorch Frankreich, Italie, Holland un England.
1620 ees de Kalcheim enem Verwandte, däm Oberstleutnant Wilhelm vun Kalcheim, jenannt Lohausen, en de Böhmische Kreech jefollech. Dobei dät hä sich mieh als Diplomat denn als Soldat usszeichne.
Noh'm Kreech dät de Markjraff Johann Georg von Brandenburg dä Kalcheim als Kämmerer zo sich roofe. Noh dessem Duud dät dä Kalcheim als Hoffbeamte noh Berlin wechsele. 1626 dät dann de Prinzessin Chatarina hiiroode, un unser Kalcheim wutt als deren Erzieher un Hoffmeester medt noh Sibbebürje jeschick.
Zwei Joohr späder wor hä äver ad widder en Berlin. Dä Kurfürst Georg Wilhelm von Brandenburg hätt en dann zom Kammerjerichtrat befördert. Kurt donoh wudd hä sujar zum Direktor vun all Kreechssaache. En der jlische Zick hätt de Kalcheim die Jraffschaff Ruppin verwaltet. Noh'm Prager Frieden wudd hä äver wejen singer politischen Einstellung vun Adam vun Schwarzenberg uss_em Amp jedeut.
Em Alter vun 55 Joohr stirv Gerhard Romilian von Kalcheim am 18. Oktober 1644 in Berlin.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
Röggelche
Dat Röggelche eß e dunkel jebacke Brütsche uss Röggemäll un en kölsche Spezialität. Et witt em Paar aanjeschobe jebacke, domet me et besser deijle kann. Röggelsche werde nur unzerdeijlt verkouf.
Dä Ursprung vum Röggelsche hängk domet zesamme, dat die Kölsche fröher kee Jeld hatte, öm sich düür Weizemäll ze koufe, un su hätt me die kölsche Brütsche uss däm billijere Röggemäll jemaat. Em Jäjensatz ze fröher hann die mietste Röggelsche hückzedaach e_ne kleenere Röggemällaandeel vun 10 bis 20 %.
Röggelsche met Ahlem Holländer, Öllisch un Mosstert kritt me en Kölle als Halver Hahn serveet.
Saachjrupp:För ze Esse
Münster
Münster in Wäßßfale is ene Kreijsfreije Stadt im Bundesland Noodrhing-Wäßfaale. Vun 1815 bes 1946 wor Münster Houpshtadt vun dä domalije pröißische Profinß Wäßßfale. Münster litt medden im Münsterland. Durch de Stadt fließ dä Bach Münstersche Aa.
Münster is sigg 1915 offiziäll Jroßshtadt; doa wunne jetz um de 316,000 Innwohner.
Münster is e jroß Dienstleijstungs- un Forwalldongsstamdocht met mehrere Huhschulle, däm Verfassungsjereechshof, däm Ovverforwalldongs-Jereech, däm Lantshaffßfobannt Weßßfaale-Lippe und ene Bezirreksrejierung.
Münster hätt ene kathoolische Bischoff. Et Bistum wood 799 jejründet, un de eegste Bischoff woor dä hillije Ludjerus.
Münster is amfürsish bekannt als Stadt wo der Wäßßfählische Friede jeschloße woohd (nevve Osnabrück) sowie för sing historisch Rothuus. Mer kennt et ouch als Fahrrad-Shtadt.
Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Zweschestaatlije Unterschäjdungkszäjsche op Autos un Aanhängere
miniatur|left|180px De  Zweschestaatlije Unterschäjdungkszäjsche op Autos un Aanhängere mösse hinge lingks op Autos (KFZ) un iier Aanhängerre aanjepapp oddor opjeschruuv sinn, wäm mer domet en t Ußlandt faare well. Dat Schildt sellver ess en Ovaal, kweerfommaatisch, wiiß, mem dönne schwazz Rannd un meddsen dren enne Boochstaave odder zwäj oddor dräj.
Wooch
En Wooch oder och Wagge ees eh Jerät öm de Masse vun irjendjet fess ze stelle. Et jitt zwei jrundsätzlich ungerschiedliche Aarte.
Verjleichsmessung
Für en Verjleichsmessung bruch me zem Beishpill en Balekewooch. Domit ka me dann die ze messende Masse vun e nem Körper mit e ner bekannte Mass vun e nem Verjleichsjeweech verjlische. Dozoo witt an e enem wajerechte Stab, dä in de Midde jelachert ees an beide Sigge en Woochschal anjehange. Dä Avvstand vum Middelpunk muß op beede Sigge jlisch sin. En die ene Schaal witt dat ze wejende Objekt errinjeläch un in die andere Schall kommen de Verjleichsjewichte. Die jitt et vun 0,1 mg für Apotheke bis zo 10 kg für de Wooch om Wochemaat. Wenn dä Baleke dann in de wajerechte ees dann sin die zwei Masse jlich. Wichtich ees dat die zwei Woochschale em jlische Schwerkrafbereich lieje müsse.
Et jitt noch andere Möchlichkeeijte als en Balekewooch. Die beruhen äver all op däm Hebeljesetz.
Jeweechsmessung
We me et Jeweech vun e enem Körper messe will un keeijn Verjleichsmessung maache kann. Muß me unbedink wisse in watt für nem Schwerkrafffeld me sich befink. Me miss nämlich die Kraff mit der die Masse op dä Bodem drück. Op dä Ääd ees dat fass üverall jlisch. Dann ka me zem Beishpill en Fedderwooch nemme un dä Körper do dran hänge. Jenachdem wie wick die Fedder dann ussenander jetrooke witt, öm so schwerer ees dä. Nachdeel vun dä Wooch ees, dat se jeeich werde muß. Dat heeß met e enm Verjleichsjeweech muß die Skala eenjemesse werde. Öm et Jeweech ze messe jitt et noch andere Möchlichkeite, die äver all op dä verformung vun ener Fedder, Membran oder nem Kraftsensor basiere. Dat sin:
Et Jeweech witt in dä Rejel och in Kilojramm anjejowe, watt äver eijentlich verkiiert ees. Et mött eijentlich in Newton anjejowe werde. Dat bedöck: Ene Minsch dä op de Ääd 80 kg Masse hätt weech he 800 N. Om Moond hätt he zwar emmer noch 80 kg, hä weech do äver nur knapp 130 N watt op de Ääd 13 kg entspreche dät.
Saachjrupp:Technik
Allaaf Rögholl Bänntshe
Dat Alaaf_Rückhol_Bändshen hann en paa wishtijje kanevalißte an iihre Uniforrme oddor Koßtüühme. Wat eß dat? Enne Jummi dä mer bovve un unge faßßmaache kann. Wo eß dat joot för? Tjaa, wenn su enne wishtijje Minsch om Paraadewaaren fiert, dann weet dämm zojejuubeldt un hä jrööß zoröck. Et sinn beijna nuur Männe, un ed jeihd_och nuur öm Männe ier Kläjde.
Wink dä kandidaat, do rötsh sing Himp no bovve, jrööß_e jaa met de Häng noh Bovve, rööv_och noch „Alaaf!“ do_bäj, dann rötsch_em de jannze unniforrem_jagg_üvver der Jöödel_erop. Jäz hüüert_e op, lööt de Häng sinngke, un dann? Et Himp knubbeld övver_em Jöödel, dä Fraaß shtaud sijj_övver_em Buch ( di Lück han emmer decke Büsh, jlöüv_et mer ) un baahl süüt dä jannze kanevalißß jet fo_fröönßelld_uß. Bah nää, dat moßß nit sinn! Jez kütt dat Alaaf_Rügk_Holl_Bänndshe un tredd_en Akzjoon, wem_mer_et do_füür inne aan der ungershde Knopp fum Wööbshe un aan dä Hooke oddor Knopp meddsen zwesche de Beeijn aan de Botz määt (dä joode Shniider sääd_em Shrett, mir Nomaal_Minsche saare wall unger_em Sack, senn jo all aal Männer, felleijsh esset och jeshrummpelß) allso do weed dat Allaaf_Rögholl_Bänntshe draan jemaat.
Weijl_t uß Jummi eß, trigg_et däm Joode mann sing Himp un Jack widdor noh unge, wann hä de Scholldor äntshpanne deijt, nooh_m Winke un Jrööße un füürallem, noh_m „Allaaf“-Roofe. Dröm Heijß dadd_esu, dröm sinn di wishtijje Aktiive och emmer esu jood_uß, wi fresch jeböösh un jraad_enß uß de Kläjdor_Kamme_Jehöpp, sellevs noo Shtunnde om Waare un_nohm Äng_fum Zoch.
Saachjrupp:Fastelovend
Diminutiv
De Diminutiv es, wann mer zeije well dat jet kleiner es als nomaal. En de Sprooche vum Rhing kenne mer drei Diminutive Müjjelich sin: -che, -je un -elche. Dat es anders als em Huhdütsche, do heiß et -chen of -lein. Diminutive wääde off jebruch, wa'mer Sympathie usdröcke well.
Aat un Oot vum Auslaut
Wat för en Endung jenomme weed, hängk dovun av, wat för ene Auslaut dat Grundwort hät. Bei däm Auslaut weed ungerscheede zwesche dä Aat un däm Oot:
usserdäm - durch Velarisierung zostand jekumme
Velarisierung bedügg, dat Konsonante wie /r/, /l/ udder /n/ hingen em Raache un am Jaume attekuleet wääde. Bei de rheinische Velarisierung wääde Vokale jesängk. Zom Beispill: us /u/ weed /o/ ("Wurst" > "Woosch"). Un noch e Beispill för Konsonante: us /t/ weed /k/ ("Kraut" > "Kruck"). Em Zesammehang met de Velarisierung sprich mer och vum sekundäre k, ng un sch.
Kluster Maria Regina
miniatur|left|Kluster Maria Regina Dat Kluster Maria Regina op dr Zwivöll jehütt dr Karmeliterorden, dat heescht dr Orden van os leev Vrau op dr Karmelbersch. 1954/1955 boude 12 öv 13 Nonne zösamme met Hölp van Stolberjer un besojisch Zwiivöller dat Kluster op öne Hövvel. Öt ess änä van d schünnste Stelle, di dr Zwiivöll z beene hat.
D Nonne hant vorsproche, dat Kluster nie opzöjävve. Jeld verdehne se dodörch, dat se Hostie backe un bo a jedde Kersch vorkoofe.
En d leitzte Zitt hat dr Orden ä Rom versoht, dat Kluster zo zö maache. Ävver d Nonne jävve net op un dönt alles, öm wiir do lääve zö könne.
D leitzde Nonn hat Ängß 2022 dat Kluster vorlosse. Öt wood an önö Prevatmann vorkoovd un es ke Kluster mi.
Jät z Kikke
Saachjrupp:Kerchejöbäude
Komeet
Ene Komeet ees ene kleeijne Himmelskörper, dä in ener stark unrunde Ömlaufbaan öm de Sunn kreis. Dobei kann hä Ömlaufzigge erreiche die mieh wie 100 Millione Joore duure. Wenn su_ene Komeet en de Nöh vun de Sunn kütt, kamer_ren meistens jott an singem Schweif erkenne. Dowejen heeß hä och Schweifsteern. Dä Schweif besteht us Jas un Stübb der vum Sunnewind fottjebloohse witt un kann bees zo 100 Millione Kilometere lang werde.
Eendeeilung vun Kommete
Meh ungerscheed zwei Aarte vun Komeete:
Wodruss besteht su_ene Komeet
Ene Komeet ees meistens nur eh paar Kilometer jruß un besteht us Stübb, Iis un jefroenes Jas (z. B. Methaan un Ammoniak). Meh nennt ene Komeet och dräckije Schniiball.
Bekannte Komeete
Hä wor dä iirzte Komeet dä entdäck wudde ees vum Edmond Halley.
Hä wor dä letzte joot mim bloose Ooch ze sehende Komeet. Hä wor vun 1996 - 1997 insjesamp 18 Moond am Himmel ze sehen.
Saachjrupp:Astronomie
Sülz (Floss)
De Sülz es ene Fluss, dä zwei Quelle hät. Die lijen allebeids em Berjische Land. De Kürtener Sülz kütt südwesslich vun Wipperfürth us dr Ääd un flüüß donoh an Kürten verbei. De Lindlarer Sülz kütt vum Hauerberg en dr Nöh vun Marienheide un flüüß an Lindlar verbei. Bei Lindlar-Hommerich kummen die zwei Flussärm zosamme. Dat Flüssje schlängelt sich wigger durch Overath-Untereschbach un Rösrath. Un en Lohmar, koot noh de Autobahnbröck, münd de Sülz en de Agger, die dann späder en de Sieg eren stüss. Insjesamp kummen för de Sülz esu öm die 48 Kilometer zosamme, wammer am Hauerberg aanfängk ze zälle.
Met de Badebüdd de Sülz erav
Eimol em Johr, em Mai, jitt et en Hoffnungsthal op de Sülz ene siefnaaße Buhei met knatschjecke Lück, die nit Bang sin, dat se öntlich naaß jemaat weede. Nevve orjenal Zinkbadebüdde sin och Büdde met löstijem Aanbau dröm eröm zojelosse. Domet dat Janze kein drüje Aanjeläjenheit bliev, weeden die Metmaacher zosätzlich öntlich naaß jemaat, wie ehr aan demm Beld nevvenaan sinn künnt.
Saachjrupp:Floss Saachjrupp:Berjisches Land
Ääpel
Ääpel, Ärpel oder Äädäppel un Ädäppelle sinn en Planz ußß dä Jattung Naachtschatte, Fammillisch Naachtschattejewääße. Zu dä Fammillisch jehüüre och Tomätscher, Paprika unn dor Tabak, äwwer ned dä Topinambur, di och Süßkatoffel jenannt weed unn esuh äähnlisch ußsieht.
De Äärpelplanz hätt Beere, di mer äwwer nit eßße ka, se sinn föör de jeschlääschlijje Vermäärung zoständisch. Med dä Knolle di mer och ißt kann se sisch kwaasi unjeschlääschlisch vermehre. All Deijl vunn dä Planz di bovve vun dä Ääd waaße sinn jiftisch weijl se Alkaloide enthaalde.
In Meddeleuropa eßß dä Ärpel dat wischtischste Foder. Op dä Ääd weede pro Joohr 300 Mio. t jeerntet. Dobeij woor se fröher beij üüß övverhoup ned bekannt, se kütt nämmlij ußß Südamerika. Von do hätt se wer alß Zierplanz mitjebraacht. Eääß im 18. Johrhungert hätt mer se aajefange föör landwertschaaflisch ze brouche. In Proiße hätt vüür allem dä aale Fritz medjehulfe datt se hückzedaach dat eßß watt mer am Sunndaach zem Broode eßße.
Websigge
Saachjrupp:Planz Saachjrupp:För ze Esse
Woot (Kalle)
En Woot es wu sesch de Sprooche druss opbouwe. En Woot beschtejt us Sillbe. Et künnt nur ejn sinn: Bej däm Woot "et" un däm Woot "Woot" zom Bejschpill. Et künne och mih sinn: En däm Woot "Kanalljemöschtijall" ätva. Un en Et künne och jannz fill sinn: wi en dä Wööter "Kanarijefüjescheszüngelscheszüppsche" un "Bovverrhingdammfschiffaatskappitähnsfisternöllscheshöötsche". An dänne kammer och lihjere, dat mer Wööt zesamme säzze kann, öm neu Wööter ze krijje. Dä Bovverrhing, de Damfschiffaat un dat Kappitähnsfisternöll jidd et jeede och för sijj allejn. Met un oohne Höötsche.
Et jit ettlijje Aate fun Wööt:
1. Houpwoot. Di Houpwööt han e Jeschlääsch. Et hejß "Dä Rhing", "Di Kirresch", un "Dat Fisternöll". Do kammer dat Jeschlääsch drann äkkänne. Dä Rhing es männlesch, dat Fisternöll en Saach, ävver blooß en de Jrammatig. Em rischtije Lääve kann dat Fisternöll enne Kääl sin, un e Määdsche, un jenauesu jood en Saach, odder en Zick unn enne Plaz.
2. Donnwoot, och Zickwoot jenannd. Di Wööter saare wat paßeet, un wann et paßßeet, fun däm mommänd uß jesinn, wo mer dat Woot en enne Saz beusch.
3. Sönß. Die sönßtijje Wööt sin zem Bejschpill de Füüerwööt. „Misch“, „Ding“, „Dä“, „Däm sing“, un esu.
Wämmer ettlijje Wööter zosamme dejt, do küt entvede Keu ruß, odde me kridd enne Saz. Wämmert rischtisch määt, sull heijße, wämmer de Sprooch schwaade kann, weed et ne Saz.
Wööter sin ungerscheedlesch zwesche de Schprooche. Se jehüüere dormiehtß en ejn Schprooch. Nemm etva dä „Kühl“ da'se Woot wat mier bruche, ävver de Buure en Holland saare op holländesch "Boerenkool" för de sellve saach, un op englisch heijset "Kale". Di zwej Wööt kumme jäz en unse Schprooch nit füür.
Saachjrupp:Shproochweßßeschaff
Leemjörresse
D Leemjörresse es dr Spetznaam vöör d Veeter, dii, dii en öt Stolberjer Stadtdeel Veet wonne.
A völl Stelle op d Veet jitt öt Leem. Da kütt, su denke d Lüüh, van dr Vichtbaach, dä dörch d Veet läuft un dä Leem he aavjelahne hat.
Vam Joohr 1935 a jitt öt op de Veet dr Karnevalsvorein „Närrische Leemjörresse“ un wä op d Veet Karneval viire well, da kennt dat Lättche „Alaaf d Veet“. Doren kütt an a paar Ställö Leemjörres vöör.
Saachjrupp:Shpeznaame Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland) Saachjrupp:Kreijß Oche Saachjrupp:Rhingland
Eeschekülle
Eeschekülle es dr Speetznaam van d Lüüh, di op dr Zwiivöll wonne. Dr Jrond es, dat dr Zwiivöll medde än dr Bösch litt. Vreuer woore dat meestens Eesche. Dat Holz wood jebrutt, öm öt z vorstouche, öm öt zo sääje. Völl Holz wood jebrutt, damit d Kupfermeestere ä Stolbersch un di en d Hammerwerke Holzkoohle hodde un werke kutte.
Selves hüü send d jrüütze Firme op dr Zwiivöll Sääjewerke. Jäjenövver vreuer hant sich a paar Dengr jeändert. Eesche jitt öt nämmi völl he. An de meetste Stelle waaße Dänne. Dr Naam Eschekülle hant de Zwiivöller ävver selv hü noch.
Saachjrupp:Shpeznaame Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)
Döppekoche
Döppekoche (rhingfränkisch Dippedotz oda Duppes, huhdeutsch och Topfkuchen oda Kesselsknall) iss en Äädäppeljerisht dat im Rhingland unn im Neuwieder Becken am Festdach vumm Hillje Meätes (St. Martin) jejesse weed.
Saachjrupp:För ze Esse
Veet
thumb|D Veet D Veet, amptlich heecht dä Ort Vicht es änö va 19 Stadttdeele, dii zo Stolbersch jehüüre. Als moch Ängs 2005 jezallt hat, wii völl Lüü do wonne, do kohm moch op 1900.
D Veet litt tösche dr Zwiivöll un d Kreuzung am Nahtijällche.
Dr Naam Veet kütt van dr Vichtbaach, dä a zwai Ställä dörch dr Ocht läuft.
Mo nämmt a, dat at d au Römer he jelääft hant, denn öt joov ön Römerstrooß no Breenisch, di övver d Veet jäng. Sescher es op jedde Vall, dat 1322 de Veet „Feischt“ hosch. Suu steet öt en au Bösch. 1537 baude de Stollewerks Bröhr zwei Wasserrähr vör ön Öl- un Koormölle op de Veet. Raitmeestere, di us IIsor Plaate maade, joov öt op dr Junkershammer, Neuenhammer un Plattenhammer.
Tösche 1755 un 1757 maade Erdbebn op d Veet völl kapott.
Op de Veet jitt öt völl Lehm. Dat es dr Jrond dovöör, dat mo di van de Veet d Leemjörresse nennt.
Jät z Kikke
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Dröppelminna
thumb|240px| En Dröppelmina med drej Fööß
En Dröppelminna iß en beshtemmpte Aat Kaffekann. Se es_uß Zinn jemaat, se hädt_ene decke runde Buch, es no ovve zo mießtenß jet schmaler, jewöönlish met runde Jriffe fö_aanzepacke, dat mer sisch de Finger nit draan verbrennt, di weet nämmlish hejß. Ovve kam_mer se opmaache. Ungendrunger sin drei Fööß noh de Sigge, dat se jot stonn kann; bei neuere Modelle och enß bloos_ejner meddsendrunger. Unge aan der Sick hät se ne klejne Krane, do zapp mer sisch dä Kaffee erußß.
En dä decke Buch kütt näämlish hejß Waßßer un Kaffemähl erin, dat jitt also Kaffee, wä_mer_et lang jenoch stonn jelooße hätt un dä Kaffee jetrokke eß.
Se weet em Berjische jään jebruch, un do bovven saren die och enz Dröppelmina dofür.
Offizijell leuf dat unger Kranenkaffeekann wäjen däm klejne Zappes.
Hückzedach weed se och nit mieh dröppele mößße, mer deiht hügg_ene Fillter erin un dann verstopp do esu schnell nix.
Die Form vun dä Kann eß uß Holland inn_et Bärjische jekumme. Zigk_dämm dat Kaffedrinnke_ėm nünnxeente Johrhundert widder jet mieh Usuß wood, weil_et och billijer jewoode_woo, eß die Kaffekann oder ävens de Dröppelminna mieh en der Meddelpunnk vunn_enem jedeckte Desch jeröck. Se weed och de „Künnijinn vun de Bärjishe Kaffetafel“ jenannt, wenn se do esu feßßlijj_övver Saaneschüßßele un [affele luuhrt, wo se zwesche_der Milsch unnem Zuckerpöttche stejht, ömringk vun de Kaffetaßße un Tellere wie ennem klejne Hoofstaat.
Websigge
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Willi Ostermann
Wilhelm „Willi“ Ostermann jeboore am 1. Oktober 1876 en Möllem aam Rhing (hückzedaach Köln-Mülheim); jestorve am 6. August 1936 en Kölle) woor eene vun dä joodjeliggenste un erfolgreichste Kölsche Leedermaacher un Karnevals-Komponeeste.
Lääwe
Ostermann es en dä elderlichen Wonung en Möllem als Sounn vum Peter Ostermann, dä bej de Iisebahn wor, un singer Frau Gertrud, geb. Paas, jeboore. 1878 troock de Familisch noh Düx, wo singe Vatter en bessere Stell jefunge hat. Düx wor domols Garnisonsstadt, un su kom Willi Ostermann schon vun Kindsbeen aan en Kontack met Militärkapelle, die durch de Düxer Stroße troocke, un däät schnell Spass aan dä Musick finge. Vun 1883 bes 1891 hätt_e de katholische Voleksschoull en Düx besööck. Wejl hä e klee Füssje wor, jowen die Pänz em schnell de Spetznaam "Ostermanns-Fuss". Schoullkamerade dääten späder öwer inn sare, dat hä alt in de Schoull neujelierte Saache nohmaache, un immer de neuste Fastelovendsleedscher usswendisch wesse däät.
Noh singer Schoullzick hätt Willi Ostermann en Liehr em Elektrohandwerk aanjefange, äwer se noh paar Moont affgebroche, wejl e Krach met singem Mejster jekrääje hätt. Doropp häät_e en_ne_ner Düxer Druckerej Stereotüpör un Galvanoplasticker jeliehrt. Bes 1900 moss_e singem geliehrte Berof nohjegange sen, jenaueres wees me äwer net.
Zick 1895 wor Ostermann Metglied en_e_ner Laienspilljrupp, un hatt usserdämm Erfahrunge met singem ejene Poppetheater jemaat. Öm e paar Jröschelsche zo verdeene troote en Düx op Familijefeste un en Wiertschafte op, hätt sich äwer immer nevenbej öm faste Engagements in Varités ode Theatere bemöht. Dänne Kölsche es_e et ierschte Mohl 1899 durch sing Leed Et Düxer Schötzefeß bekannt gewoode, dat_e beijm Düxer Schötzevereijn vürjedraare hätt.
1903 hätt Ostermann sing Frau Katharina Maria Striebeck jehierod, un wutt doropp vum Vürsetzende vun de Kölner Karnevalsjesellschaff „entdeck“. Dä jof_em och dä Tipp för de Session 1906/1907 e Fastelovendsleed ze schriewe. Dat Erjebnis doruss wor dat Leed Dämm Schmitz sing Frau es durchjebrant, dat zom Ruusemondaachshit 1907 wärde soullt. 1908 kräät_e en Auszejchnung för_et beste "Kölner Mundartlied" Wer hätt dat vun der Tant gedaach!
En dä Johre dorop wuud Ostermann immer bekannter; hä schriff un komponeete Stimmungs- und Fastelovendsleeder, die hä och selefs russbränge däät, öm singe Läwensungerhalt ze verdeene. Die mieste Leeder sung_e selewer vür, äwer och für andere Künsler dät_e Leeder schriewe. Weil_e in_ne_ner Agentur jeboch wor, es_e in janz Deutschland bekannt jewoode, un däät net nur kölsche sondern och janz normale Stimmungsleeder un Walzer schriewe. E paar Schallpallte vun imm woren für die domolige Zick außerordentliche Kasseschlager.
Jään het Engk vun der 20er Johr vum 20. Jahrhundert wor och Ostermann vun d'r Weltwirtschaftskries betroffe. Hä kräät wenijer Auftritte un wenijer Jeld. Öm överläwe ze künne braat_e för andere Komponeeste in singem eijene Verlag Note russ. 1930 kom_e op die Idee e humorvoll Wocheblättche met däm Naam Tünnes und Schääl russzejäwe, dat äwer 1931 enjestallt werde moht, wejl et keener lääse woult.
Erzquell-Brouwerei
D Erzquell-Brouwerei es ö Brouwereiongernehme met Setz ä Bielstee em Ovverberjische Kreis ä  Nordrhein-Westfale un ä  Niederschelderhütte em  Landkreis Altenkirchen beij  Siege.
Willi Ostermann
Lääwe
Am 6. Aujuss 1936 es Willi Ostermann im Krankehuus jestorve. Bej singer Beäädigung am 10. Aujuss hann mie als Zehndausend Kölsche dä Wääsch vum Trauerzoch vum Nüümaat bes noh Meloote aan de Oochener Stroß jesühmp. En_e_nem Nohrof am oppe Graaf drooch e_ne Fründ dann zom ierschte Mol dä Refräng vun singem letze Leed, dat zo singem bekannteste Leed wääde soult, för: „Heimweh nach Köln“.
Erzquell-Brouwerei
Jätt va vreuer
D Erzquell-Brouwerei, wi mo sö hüü kennd, entstäng em Joohr 1976 au dr Zösammeschloss van d Bielsteener (bie uss Billstingern säht mà Billsting daför) Brouwerei met d Siegtal-Brouwerei.
Willi Ostermann
Lääwe
Dat Leed jilt en de Köln-Bonner-Bucht, dämm ehemolige Kur-Kölle, wo_mer de Dom noch sin kann als inoffiziell rheinische Hym, wejl all rheinische Junge, die em Zwejte Weltkreesch fään vun de Heijmaat aan de Front sooße, Trone kriesche dääte (un dunn), als se dat Leed em Radio hüüre dääte.
Erzquell-Brouwerei
Jätt va vreuer
D Erzquell-Brouwerei Bielstee wood em Joohr 1900 van dr Urjrußpapp Ernst Kind van dr jeschäftsvührende Jesellschafter Axel Haas onger dr Naam Adler Bouwerei jejründ. Ernst Kind hod ön Spennerei un Riißerei ä Bielstee. Di koom ävver komm rond un su vorsood Ernst em Alder va 50 Joohr önö Neuaavang. Hä liirde ä Bayere beij Weihenstephan öt Biirbrouwe. Nodäm ö Wasserröhr jelaad wode woch, dat bes hüü z dachs weech Quellwasser vöör öt Biir us Beilstee lävverd, koom am 5. Februar 1900 öt ischde Biir us öt Suudhuuß. 1936 ändernde Kinds Schweijersohn Carl Haas dr Naam van d Brouwerei ä Bielsteener Brouwerei, weil öt ö Köllö at ön Adler Brouwerei joov. 1976 schloss sich d Bielsteener Brouwerei met d Siegtal-Brouwerei us Mudersbach-Niederschelderhütte zo d Erzquell-Brouwerei zösamme. Dobeij wood noch ens dä Naam ä Erzquell-Brouwerei jeändert. En d Brouwerei werke 90 Arbeeder, doronger viir Brouwmestere.
Willi Ostermann
Kiik och hee ens
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Musiker
Erzquell-Brouwerei
Jätt va vreuer
D Erzquell Brouwerei Siegtal wood em Joohr 1885 va Hermann Burgmann un Heinrich Wildenberg als Siegtal-Brouwerei jejründ. Dat Jeschäff leev en d ischde Joohre ösu jott, dat Jeld vöör dr Usbouw jebrud wood. Su wandelnde d Jründer hör Brouwerei en ön Aktiejesellschaff öm Malzlävverunge van d damalije Bielsteener-Brouwerei woode met Aktie bezahld, su dat em Joohr 1930 d Bielsteener Brouwerei öt saare beij d Siegtal-Brouwerei AG hod.1976 schlosse sich d Siegtal-Brouwerei un d Bielsteener Brouwerei zo d Erzquell-Brouwerei zösamme. Vorkoovd weed dat Biir en d Jebiite Ovverberjische Kreis - Rheinberjische Kreis - Rhein-Sieg-Kreis - Kreis Siegen-Wittgenstee - Landkreis Altenkirche - Westerwald - Berlin
Di Liiß enthäld d Zoote va Biir, di jebrouwd wäde:
Usserdäm maad dat Ongernehme onger Luuhnbrouw vöör d Dom-Brouwerei ä Köllö och d Kölsch-Zoote Dom, Rats un Giesler.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Bier
Fesch
En Fesch läv em Wasser, es en Wirbeldier un dät üvver Kieme odeme. Die Hälvte vun dä bekannte Wirbeldierarte sin Fesch. Die ältste Fischfossilie sin 450 Millionen Johr ahl. Haie un Roche sin Knorpelfesch, dä Reß sin Knochefesch. Och Wale weede mänchmol Fesch jenannt, sin äwwer Säugediere. Fische hän Kive, dröm es dat bekannte Nüngauch wat en de Flöß läv kei Fisch zundern ene Kivelose.
Fische em Rhing sin dä Lachs un dä Zander. (Dä Walfisch kütt, angersch wie oft jedaach wedd, em Rhing nur zu jannz seltener Jelejenheiten vühr.) In d'r Noodsee läv dä Hirring.
Saachjrupp:Deer
Troisdorf
Troisdorf is de grüüßte Stadt im Rhing-Siesh-Kreijß un litt öößlich vunn Bonn unn Kölle. Me fingk et im Südooßte vunn dä Kölsche Bucht unn nördlich vumm Wääßterwaald. Zur Zick leeve 76.596 Eijnwohner (31.12.2005) in dem Industriestädtje em Grööne, su wie die Trooßdorfer ihr Städtje selever nenne.
Trooßdoorf hätt zwöllef Stadtdeel, die sich opp en Fläch von 62,17 km² verdeele.
Die Veedel heeßen:
Dat Veedel witt och ruude Kolonie jenannt. Dat litt an dä Daachziejele, die he all en Ruud jehalle sinn. Trooßdoorf Wess ees eener dä jüngste Veedel vun Trooßdoorf. Et wudd iirz em Oktoober 1999 noh de Kommunalwahl vum neue Shtadtrat jejründ. Früher dät dat Jebiet deelwies zo Overloor un zo Trooßdoorf jehüüre. Aleroth hätt en bewäächte Jeschisch hinger sich. Et wor nämlich en janze Zick lang jaanitt bewunnt, weil de Soldate em zweite Weltkreech Platz brooten, öm ze üübe. Dat däten die en de Wahner Heed un en Aleroth. Dat Dörfje wud äver noh'm Kreech widder besiedelt. Av 1969 jehüürt Aleroth zo Trooßdoorf. Dofüür dät et bei Luhmer jehüüre. Die Eenwunner vun Aleroth werde Sandhase jenannt. De Eenwunner vun Sieshloor werde Ööchs jenannt. De Hött ees öm 1900 als Arbeedersiedlung vum nohjeläjene Stohlwerk jejründ wudde. Dat Werk heeß hückzedaach Klöckner Mannstaedt Werke. Die Arbeeder komen us Kölle, uß Kallek. De Hött witt och de Schwaaze Kolonie jenannt. Dat hänk met dä Daachziejele zesamme. Die sinn nämlich doorchweg schwaaz. Bes 1969 dät de Hött bei dat Amp Mengde jehüüre. De Eenwunner vun Spich werde Bleimöps jenannt. De Eenwunner vun Kreesdorf werde Lehmträtscher jenannt. De Eenwunner vun Müllekove werde Krööh jenannt. De Eenwunner vun Berchem werde Frösch jenannt.
Die letzte drei jehüüre zom sujenannte Balkan, zo dämm och Mondorp un Nidderkassel zälle.
Wat ees he alles passeert ?
Trooßdoorf wudd et irtzte Mol eem Joor 1075 en_ener Uurkund vun de Benedektiner Mönche us'em Kluuster in Siebursh erwähnt. Äller sin nur die Veedel Eischem un Sieshloor. Die zwei wutten ad 832 urkundlich erwäähnt.