cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lokomotiv
Ersatze woode s z isch dörch Dieselloks. Di maade net ösu völl Dreck, brudde känn Koohle un kee Wasser. Un flotter woore so suwisu. Dann komme d Loks, di Strom brudde. Di schaffde öt en noch köttere Zitte van Stadt zo Stadt z vaahre. Strom woch immer do.
Websijje
Saachjrupp:Baan
Milli
Dat Wöötsche milli… odder Milli…, affjekööz med m, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e dousenztel, oddo 10−3. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite
Saachjrupp:Moohß
Jrovvötsnäähl
miniatur|left| Jrovvötsnäähl övv Soom van dr Vliidr Jrovvötsnäähl es önö Ußdrock, dem moch selvs en öt Stolberjer Platt mä noch sälde hüüt. Dr Jrund es, dat öt ö ussstervend Wood es, dat mä noch di janz Alde ä Stolberch känne un bruche.
Onger Jrovvötsnäähl vorsteet moch 2 ongerscheedliche Saache.
Eemoll es dat jätt us d Kösche. Nälke, di moch vöör dr Suurbrone brutt, wääde van d Alde Jrovvötsnäähl jenannt. Vreuer hood moch döck, dat äne saad: „Dönn och 2 Jrovvötsnäähl dozo. Dann schmaad öt bässer“. Hü saare d meetste, dat moch 2 Nälke dozo do söll.
D zweide Saach, di Jrovvötsnäähl see könnö, es dr Soom van dr Vliidr. Manche saate och an dr Vliidr selvs Jrovvötsnäähl. Dat hüüd moch hü och net mi, denn d Lüü, di dat Wood känne, sterve us.
Saachjrupp:Planz
Deka
Dat Wöötsche deka…, odder Deka…, affjekööz med dä klëĳne lattëĳnische Boochshtaven da, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et zeenfache.
Saachjrupp:Moohß
Nübbelshe
En Nübbelschen och wenn et sisch esu aanhüürt, eß keijne kleijne Nubbel. Wenn Der enne besönders kleijne Nubbel övver der Wääsch läuf, dann kannß De doch: ,Wat bes Du dann för e Nübbelsche´ saren.
Poppe (Důnn)
Dat Woot poppe steit för en Saach, wo nen anständije Mensch nit drövver sprisch. Dodröm jo'me do och nit wigger drop en. Et enzije, wat noch ze sare bliiv, es, dat dat Woot us'm Kölsche kütt un sesch jetz att en dä janze Bundesreppeblik usjebreit hät, sudat dat jeder versteit un och selvs benötz.
Nübbelshe
E Nübbelshe es en Aat Knübbelschen, wäm_mer esu well, äver widder janz eijen. En Nübbelschen eß immer ööhnzwo drahn, un steijt dann füür. Et hälldt jet faßß, odder stish erus, jedenfalls.
Poppe (Důnn)
Poppe don Mann un Frou, miihßdenß jedenvallß, wann se sesch janz besönndeß jään han. Vörher un hengerheer un zweschedren weed öff jeknuutsch un jebütz. Dobëij kritt dä Mann enne Shtiive un dä kütt en dä Frou ier Funz. Wann hä dobëij affshprez, ävver och sönß, han di zwëij en Schangß, dat se e Kinnk bemm Poppe zeuje. Wä dat net well, nemmp de Pill, ene Pariser, odder de ůnfrůchbaare Dääsh.
Saachjrupp:Säkß
Nübbelshe
Lejo_Shtejn han Nübbelscher bovven drop. Öff sin de Shläjer bäj_m Tishtänniß nit jlatt un han op de platte Sigge_sun Nübbelshe uß Jummi drop. Matte wo mer sish für_m Huß odder für der Düür der Shohn met affpuzz, di han öff Nübbelsche uß Jummi aan der Unger_Sigg, do_met_ße nit fott_rötsche sulle. Bäj Täppijje uß Kokoßß un Sihsahl leufß_De övver Nübbelsche. Dürre fun Klejdershränk, Shuplaade, Shpeejelshränkshe em Badt un so_n Zeush, wänn de di zo määhß, do deuß_De am Eng jet övver e Nübbelsche erövver, su dat dat Dinge nidd_esu leejsh fun sellver widder op jeiht. Wenn De ne Shaav_ussem Boumark odder ussem billije Möbelhuß zesammebouß häß De der nooh esu fiese Shruve ze sinn, ußßer, wä di nit dauondt aanluuhre well, dä shtägg_esu_n Plastik_Nübbelsche drop, do met mer de Shruuve un ier Lösher nit mieh süüht.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Nubbel
Ävver et nemmb en traurisch End met däm Nubbel.
Mölmsch
Mölmsch weed in Möln/Ruhr jeschwaadt, dat is denne Müllemer doo ihr Shprooch.
Nubbel
Wenn der Faßtelovend eröm eß, dann schterreb dä Nubbel janz plözlijj_un_unerwachtet. Opwol nattülij_jall_ald lang bescheid_weßßen un reschzeejtig beß halver zwöllef en der Kneip opjeloufe sinn. Janz plözzlisch häddem der Schabau beß do hen aanjeföllt, wo doführ noch de siehl jesässe hätt. Da hat di keejne Plaz meih, dat woh dä zo naas_un aklohlisch jewoode, do woohr_se fott un hädden forloohße.
Mölmsch
Mölmsch iß ene Süüdjeldersche Dialekk unn allso jood verwandt med däm Arneemsch zom Beijshpill, un dää Shprooche vun Nijmegen odder Zevenaar. För dat Södjelldersch weet och Deutschneederlänndisch jesaat, wat ävver och ene Bovverbejreff eß, wo et nuur beij hüürt. Mölmsch is och eijne vun dä Oßßberrjische Sprooche, wo ußßerdämm noch dat Waddisch un dat Kettwijjer Platt, beij hüüre. Dat sin Neederfränkisch Sprooche, wo dat Berrjisch ene Ennflußß drop jehatt hätt, keijn Wunder wo dat Jebeed sintemool enne Deeijl vun em Bärrjische Lannd jewääse eß.
Nubbel
Un mir bringen dann dänn_Nubbel noh drußße un do weet_or ennet Jraab jedrache un jede ess_am flänne un am kriische. Uns Nubbel eß Duuuht! Au wei Au weih Auh wei! Wat wooh hä doch för ene joode Fründ jewäähse! Au wei Au weih Auh wei! Suffe hädder künne wie 10 Mann nit! Au wei, auh wei!
Mölmsch
Die Süüdjelldersche Shprooche un die Limburjische Dialekkte maache zosamme och de Südneederfränkische Dialekkte op, die widder beij et Neederdeutsch odder Plattdeutsch jezallt weede.
Nubbel
Dor Heeijn Zwo määt der pastuur un hälld_en Rätt. Un wänn dä net doh eß, dann määd_et et Zilla. Di kann dat noch besser, su met baat un jannz deefe Stemm. Un schtish_jen aan. Dä Nubbel kritt nämlij_en Feuerbeshtattung. Au wei Au weih Auh wei! Dä arme Nubbel.
Mölmsch
Op de andere Sick, Holten un Sterkrade, Deijle von hück Ovverhause, un Ruhrocht, hück noh Düüßbursch ėnnjemeijndt, han zominnßtens frööjer en Kleverlänndische Sprooch jeschwaadt. Dat Kleverlänndisch jilld och alls ene Deutschneederlänndisch Shprooch.
Nubbel
Un wenn dat Füür uß es, do jommer norr_ens hääjm füür die kneip, janz shtell, weejl mer Fröh jo keejne schtüühre welle, un och unß Feuerwermann küüt med, da kritt jeder noch ej Bier odder eine Kleejne Kloohre, dann jommer all ent Bett un der Äschermettwoch hätt aanjefange.
Mölmsch
Wadden un Këttwish jehüüre hück zo Essen, ävver in Essen weed alld, als wie en Osterfeld, wat hück och ene Deijl vun Ovverhausen eß, mieh ėnn en Aat Weßßfäälijje Shprooch, en dat Fränkisch-Weßßföölisch, jekallt. A jood Beispiel dafö es dat Borbecksch. De nöchtlishßte Linnisch, vun dämm — wie mer säät — Rheinische Fäsher, dat eß de Eijnheijzplurrallinnisch. Se weet nommaal als de Kannt vun däm Jebeedt aanjesinn, wo de Lück Weßßföölisch schwaade.
Nubbel
Weblsigge
Saachjrupp:Fastelovend Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Mölmsch
Mölmsch Leeder
Et bekanntste Möllemsch Leed iß dat Zinnt Määtes Leed „Ssinter Mätes Vögelsche.“ Dat is wie dat Leed „Der hillije Zinte Määtes“ e Leed wat beijm Kötte jesunge weed, hüürt beij de histoorische „Heischeleeder“, un sing Woozele kumme uß dä Zick vun de aale Jermaane. Et iß jööß bekanndt vun Flandere övver Brabant, un Limburg un der ungere Rhing.
Websigge
Saachjrupp:Sprooch
Carolinensiel
Carolinensiel es ö kläng Dorp ä Ostfriesland. Öt litt em Kreijjs Wittmund ä Niedersachse. Carolinensiel wood 1730 jejründ.
Limburg (Provincie, Nederlandt)
Limburg (óch Lèmbörg) is ing van de 12 provinse va Nederland en liegkt in 't zuudoste van 't lank, mar 't is óch ing van de tieën provinse van 't Belsj, oeë 't en 't oste liegkt. 't jedilte i Nederland houw óp d'r ieësjte jannewaar van 2019 ónjeveeh 1,1 mieljoeën i-woeënere.
Carolinensiel
Wat druss wood
Carolinensiel litt siihr wenkjeschötzt, un dat maade dat Stättsche zom beitste Haafe va Ostfriesland. Besongisch Koor, Jömöss un Ädäppel woode vorschefft un Hoolz un Koohle a Land braat.
Limburg (Provincie, Nederlandt)
't Zudelig deel van de provins Limburg deet mit i j'n Euregio Maas-Rien. Noard-Limburg en Midde-Limburg dunt mit i j'n Euregio Rien-Maas Noard. De noardeligste jemeende dunt mit i j'n Euregio Rien-Waal.
Carolinensiel
Wat druss wood
En di sövve Joohre no 1806 sorchte Napoleon met sing Kontinentalsperre dovöör, dat dr Haafe bo kapottjäng. Sing beitzte Zitt hott Carolinensiel en d Medde van öt 19. Jahrhondöt. Bo 60 Scheffe loohre em Hafen un 2 eeje Werfte boude Scheffe. Övver 50 Kapitääne voore öruss. Iisch als Dampfscheffe flötter woore, jäng d Zitt va Carolinensiel z Äng.
Limburg (Provincie, Nederlandt)
D'r naam 'Limburg' zouw besjtoa oes de sjtamwöad 'leem' en 'burg' en oersjprunglieg verwieze ha nao ing oes leem ópjetrokke burg.
Carolinensiel
Wat druss wood
Hü es Carolinensiel önö Turistenort. 1983 wood Carolinensiel als Nordseebad amptlich aerkannt.
Weblinks
Saachjrupp:Dorp
Eduard Dschabejewitsch Kokoity
miniatur|left| Eduard Dschabejewitsch Kokoity Eduard Dschabejewitsch Kokoity (* 31. Oktober 1964 ä Zchinwali) es önö Politiker us Süd-Ossetie. D vreuere Sportliihrer wood em Joohr 2006 zm Präsidente van öt Land, dat enternatiunal net a erkannt weed, jewäählt. Singe Opstech en d Politik flüppde dörch d Hölp van dr Klan va Tedejew. Di hand jenoch Knöpp, om hem in d richtije Ämter z hävve. Enn Hand wecht di anger un su maade Kokoity dä Klan vöör dr Zoll und r Schotz van dr Jüterverkiihr zoständich.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Zchinwali
miniatur|left|Ö Beld us Zchinwali Zchinwali es d Hauptstadt va Süd-Ossetie. D Stadt litt em Norde va Jeorgie en dr Kaukasus.
Ä Zchinwali lääve onjeväär 35.000 Lüüh un domet bo d Hälvde van d Äwoohner, di Süd-Ossetie hat.
Dörch dr Kresch em Joohr 2008, beij dem z iisch jeorgische Soldate en Süd-Ossetie ä marschiirde un kott dono d russische Armee en öt Land koom, storve bo 1500 Mänsche. Usserdäm woode jruuße Deele van d Stadt kapottjemaad.
Websiije
Saachjrupp:Stadt en Asie Saachjrupp:Houpstadt
Oschi
Ne OSCHI es alles, wat jruuß eß. Allso, wat Besönderß jruus_eß.
Öff schprisch mer su: Do hammer Iis jejäße, un die Kuurelle, dat woren ESU OSCHIES! un dann zeejsch mer net der Finger odder met de Häng, wi jruuß dat die Dinger woore. Odder e beßje mih. Küt jo nit drop aan.
Wenn de Angeler angele jonn, dann sinn di emmer de Fesch_em Wasse sthonn, un dann wolle se di decke Oschis hann. Ävver kijje dunn se etmeejß nur de dönne un de nomaale. Jo, ävver SUUen OSCHIS hätte se hann künne!
Esu zimmlesch jedes Ding kann enne Oschi sinn, houpsaach jrüüßer wi nommaal, wobei, för rischtisch kommplezeet zosammejeboute Saache, wie Hüüser un Schtädt säät mert iier nitt.
En Kölle un em Süde un Weste fun Kölle saren se och Wrängel.
Em Pott saren se orrens Oschäg odder Oschinsky. Em Norde saren se och Trumm, un beej de Franke och.
Et jääjedeej fun ennem Oschi es e Schtümpsche.
Saachjrupp:Regiolekk
Kraftverkehr Wupper-Sieg AG
thumb|right|Bußße fun de KWS AG en [[Lëvverkuse]] De Kraffvokehr Wupper-Siesh, avjekööt wupsi oder KWS, es e Busongernemme dat im Jebiet Levverkuse un Berjish Jlabbach ungerwäjs es. Et bedriejv de Linienvokehr in der beijde Shtädt un teijlwies em berjishe Land. E poor Linie vun dänne fahre och no Kölle erin un en de Ööt aan de Siish un aan de Wupper suwisu.
Wëbsigge
Saachjrupp:Verkiihr
Hecto
Dat Wöötsche hecto…, odder Hecto…, oddo hekto…, odder Hekto'…, affjekööz med däm klëĳne lattëĳnische Boochshtaaf h, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Hunndotfache, oddo 102.
Saachjrupp:Moohß
Shof
E Shof es landweetschaffleshe Dier. Singe Nutze litt huopsäshlesh dorin dat et Woll jitt. Et jitt ävver och Millesh, wo me dann Kies druss maache kann odo me drink se esu wie se erus kütt. Me kann e Shof och esse, zom Beijspill in ne Döner.
Saachjrupp:Deer
Carlo Buonaparte
Carlo Maria di Buonaparte (* 29. März 1746 ä Ajaccio; † 24. Februar 1785) woch dr Papp va Napoleon I..
Sii Lääve
Net lang no d Huuchzitt sooht Carlo Kontakt zo Pascal Paoli, önö korsische Aführer un Rebell. Hä wool häm als Jurist zor Sii stoh un wood als Jesandte no Rom jescheckt, öm do vöör d Unavhängichkeet va Korsika z sprääche. Dr Papst hott Korsika Jenua jölinnt un mä hä kutt övver Korsika entscheede.
Ävver öt koom angisch. Am 15. Mai 1768 vorkoofte Jenua Korsika an d Franzuuse, un va do a kämpfte Paoli jäje Frankreich. Carlo di Buonaparte jäng met sing Famelisch en d Bersch un wood önö Partisan.
Oßßnilootish (Shprooch)
De Oßßnilootish Shprooche sin dä däjl vun de Nilootish Shprooche, di em ößßlishe jebeet vun denne Oßßnilootish Shtämme odder Fülleker jekallt wääde.
Carlo Buonaparte
Sii Lääve
E Jooch spiidr jreffe d Franzuuse weer a, un Paoli vorloor, Carlo di Buonaparte heelt länger dörch. Am 23. Mai 1769 braate d Franzuuse häm ö Anjebot met Graf Vaux z verhandele. Vaux vorsproch alle Rebelle Vreede un saat zo, dat sö normaal lääve kütte. Carlo di Buonaparte stämmde zo un bleed än Ajaccio.
Oßßnilootish (Shprooch)
He iß wi se en do Weßeshaff enjedäjlt wääde:
Carlo Buonaparte
Hä weed Franzuus
Am 15. Aujust 1769 wood singe Sohn Napoleon jeboore. Carlo di Buonaparte wood französische Advokaat, am 10. Mai 1771 wood hä Richtr ä Ajaccio. Am 13. September 1771 wood hä französiche Adlije un hosch va do a Charles-Marie de Buonaparte. Hä weed asuu bekannt, dat hä selvs dr Könnig Ludwig XVI. un Marie Antoinette ä Versailles trefft.
Oßßnilootish (Shprooch)
Saachjrupp:Sprooch
Carlo Buonaparte
Hä weed Franzuus
Am 24. Februar 1785 stirvd Carlo Buonaparte a Maarekrebs ä Montpellier. Do weed hä och böjraave, ävver spiir weed singe Särch no Ajaccio jebraat.
Websigge
Buonaparte,Carlo Buonaparte,Carlo Buonaparte,Carlo
Viktor Dyk
miniatur|left|Et Denkmål för der Viktor Dyk en [[Mělník]]
Vatter unser
Et Vatter unser eß et wichtigste Jrundjebätt von de Christe, dat von Jesus Christus persönlich vürjesproche wudde eß, wie me bädde soll:
Viktor Dyk
Viktor Dyk wo ene tschechische Deeshter, Prosaschrriver, Dramatiker, Politiker, un Rääshßanwallt. Hä wood am 31. Dezember em Johr 1877 in Pšovka bei Mělník jeboore un es aam † 14. Mai em Johr 1931 op de Ensel Lopud en Jugoslawien jeshtorve.
Vatter unser
Uuse Vatte em Himmel jehellisch soll Ühre Naam sin. Ühr Köningkreich soll komme, Ühre Will soll passere, em Himmel wie op d'r Äärd. Jätt uus jeden Daach uus Brut. Un verjätt uus uus Schuld, suwie me dänne verjäwe, die uus jätt jedonn hann. Un stellt uus net op de Pröfung, äwe erlüüst uus von dämm Öwel.
Ajaccio
Ajaccio es d Hauptstadt van d Insel Korsika. Em Joohr 1999 wonnde ä Ajaccio onjöväär 52.800 Lüüh. Öt jehüüd zo Frankreisch. Ajaccio litt em Weste va Korsika.
Vatter unser
(Denn von Üsch eß et Köningkreich, die Kraff un die Praach, en Iwichkeet.)
Viktor Dyk
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker Saachjrupp:Schriiver
Ajaccio
Jeschichte
Em Joohr 1492 wood Ajaccio van Lüüh us Jenua jejrönd. Ävver öt duurde bes en öt 17. Jahrhondöt un 18. Jahrhondöt, bes moch övver Ajaccio avong z mulle. Dat hott met de Franzuuse z do. 1768 övvernomm Frankreisch d Insel un Ajaccio wood ön wischtije Statt, 1811 ön Art Hauptstadt.
Vatter unser
Amen.
Ajaccio
Jeschichte
Napoleon wood ä Ajaccio 1769 jeboore.
Vatter unser
Et „Vatter unser“ en e nem andere ripoarische Dialek:
Ajaccio
Jeschichte
Va 1982 a es he öt korsische Parlament.
Vatter unser
Vatter User, dä Do beß boven em Hemmel, Dinge Nam es hillisch! Ding Risch sull zo uns kumme! Dinge Welle es Jesetz, em Hemmel un up de Äed. Et dääschlesch Bruud jev ons och hück widder. Un vorjiv ons ons Scholde, esu wie mier och ons Scholdije verjeve donn. Dunn ons nit en Vorsoochong brenge, söndorn nemm dat Übel fun ons fott.
Ajaccio
Fooßball
En de Stadt Ajaccio jidd_et ene Fooßballverein, dä AC Ajaccio.
Vatter unser
Do bes dä Här, et es Ding Risch, un Ding Maach, un Ding Härleschkeid en Ieweschkeid, Ame.
Ajaccio
Websiije
Saachjrupp:Stadt en Frankreich
Vatter unser
Websigk
Saachjrupp:Krißßlish
Paijaßß
Ne Paijaßß es_e su ne ärme Käärl wie dä Nubbel. E_ne Söndebock dä för alles herhalde moss. De Nubbel weed aam Engk vum Fastelovend verbrannt, de Paijaßß am Engk vun_e_ner Kirmes.
Paijaßß es äwer och e_ne Naam för e_ne fresche Panz ode Käärl.
Luuer och
Paijaßß
Süd-Ossetie
Süd-Ossetie es ön Regiun, di tösche Nord-Ossetie un Jeorgie litt. Singe Status es net jekläärt. Jeorgie sitt öt als Deel va si Land a ävver van di jruuße Länder hat mä Russland Süd-Ossetie als eejeständisch Land akzepteert.
Juri Ionowitsch Morosow es dr Premiemenester, dr Präsident Eduard Dschabejewitsch Kokoity
D Hauptstadt va Süd-Ossetie heecht Zchinwali. Janz Süd-Ossetie es 3.885 km² jruuß. Mä 75.000 Lüüh lääve en dat Land.
Ö paar Moll koom Süd-Ossetie en öt Interässe van d Welt. Su passeerde dat em Joohr 2008 als öt zo önö Kresch koom. Em Aujust mascheerde Soldate us Jeorgie en öt Land örenn. Dat leete d Russe ävver net zo un d russische Armee besatz Süd-Ossetie en ö paar Daach.
Websiij
Saachjrupp:Staat
Altenberger Dom
200px|left|Ahleberjer Dom D'r Ahleberjer Dom es'en fröhere Kluhsterkirch unn jehührte zo ner Apteij von demm Zisterzienserurden. De Kirch leht omm Ahleberch, nitt wigg fott von demm Platz, wo im Fröhmiddelalter de Stammburch vun den Jraafen vun Berch jestangen hätt, mit denn singen Steenen d'r Ahleberjer Dom uch deelwies mitjebout wuurden is. Ahleberch selver is enn Ue'tsdeel vun d'r Jemeend Odenthal em Berjische. De Kirch würd zwar hück Dom jenannt, is äver kinne Bischofskirche unn jehührt zum Erzbistum vum huhhillijen Kölle, äver jenausu zo d'r Rheinischen Landeskirche, weil ett hück enn Simultansakralbou is.
De Historie vun demm Dom
Em Joahr 1259, jenau jenommen am 3. Mährz 1259 wuurd unger demm Jraaf Adolf IV. vun Berch doamit aanjefangen, de Kirch, de mer hück Berjische Dom nennen dunnt, ze boue.
Wä sisch denn Dom aanluuren deht, dä ställt fast, dat häh im jotische Stil jeboud wuurden is. Em Chor sinn de äldesten Finster ze fingen. Watt doabäi uppfällt, is, datt de äldeste Finster noch kinne Färven hannt, datt äver mit fallend Alder de Finster immer bunkter un kräftijer jemoahlt sinn.
thumb|Altenberger Dom em Joohr 1925 Em Joahr 1803 koom ett zo d'r Säkularisierung, datt däht heeßen, datt d'r Besitz vun denn Klühstern verkooft wuurd. Su is'ett uch demm Ahleberjer Dom erjangen. D'r Pleunissens Juhann Hinrich, d'r enn Koofmann woar, koofte de janze Apteij unn de Chemiker Johann Goffried Wöllner unn Friedrich Mannes dähten dat Jelände pachten. Su koahm ett, datt doa enn Fabrik entstangen is. Durch enn Fühjer em Joahr 1815 jing bahl alles kapott, unn datt, watt överich blivv vom Kluhster, verfeel immer mie. Em Joahr 1834 koofte d'r Franz Ejon vun Fürstenberch-Stammheem de Kirch unn braht wichtije Deele widder in Schuss. D'r Preußenkünnich Friedrich Wilhelm III. joahv uch noch enn Hoofen Jeld doabäi. Äver doaföhr moahten emm äver versprächen, dat de Kirch uch vun de Evangjillsche jenutzt werden durf. De ierschte evangjillische Mess wuurd am 13. Aujust 1857 aavjehahlen.
De janzen Ärbeeden runk ümm de Widderherstellung vom Ahleberjer Dom jingen noch innet 1894, 1912 unn uch noch inz' in denn 1960er Joahren wigger.
Vill Ärbeed feel 1987 aan. De Brasseläi duherte bes zum Summer 2005, unn am 25. Aujust 2006 fieherte de Kirchenjemeende de ierschte Mess in d'r Kirch.
Monika Hauser
miniatur|left|Monika Hauser Monika Hauser (* 24. Mai 1959 ä Thal en d Schweiz) es ön Vraueärztin un d Jewännerin van dr Alternative Nobelpriiß em Joohr 2008. Hüü läävd Monika ä Kölle.
Öt Monika jründe dr Vorein „medica mondiale e.V“. Dä setzt sisch vöör d Rääte van d Vraue enn.
Hauser solld öt Bundesvordiinstkrüzz vorlinnt wääde ävver Monika leehnde dat aav.
Oßßflaandere (Provinß)
Oßßflaandere (ob flämish u nederländisch: Oost-Vlaanderen, op franzüüsish: Flandre orientale, op wallonish: Flande Levantrece, op deutsch: Ostflandern) eß en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Shtaat Belji en Europa.
De Houpshtadt fun Oßßflaandere eß Jänt (ob flämijj u nederländisch: Gent, op franzüüsish: Gand, op deutsch: Gent)
Saachjrupp:Jääjendt Saachjrupp:Flanndere (Regijon) Saachjrupp:Provinß en Belljie
Alternative Nobelpriiß
Dr Alternativer Nobelpriiß weed jäddes Joohr a Lüüh un Orjanisatiune vorjävve, di jätt Praktesches vöör d Mänsche deed. D viir Jewänner pro Joohr könne sisch dat Priißjeld va 200.000 € deele.
Jakob von Uexküll hat 1980 dat Jeld gestiffted dat jäddes Joohr a d Jewänner ussjejovve weed.
Jenau wi dr Nobelpriiß weed och dr alternative Nobelpriiß en öt Reichsdaachsjebäude va Stockholm verjävve.
Websiije
Saachjrupp:Iehrung
Gabi Pauli
Öt Gabi Pauli (* 26. Juni 1957 ä Schweich) es ön Politikerin us Bayere. Se woch ö paar Joohr lang Chefin van dr Landroot en dr Kreijs Fürth. Em November 2007 troon se us d CSU uss un troon d Vreier Wäähler va Bayere beij.
Öt Gabi wood dörch hör Kritik jäje Edmund Steuber bekannd. 2007 woohl Pauli sujar vöör dr Parteivösetz kandideere. En öt Waahlprojramm dat vörjestalld wääde solld, stäng onger angerem drenn, dat ön Ehe jedesmoll mä vöör 7 Joohr aavjeschlooße wäde solld. Dat joov Kniiß en d CDU un vüührde dozo, dat Pauli us d Parteij usstroon.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Pollitiker
Bir
De Bir (Opß) (Pl. Birre) (Pyrus) es en Planntzejattung, die zor Ungerfamelisch vun dä Käärnoppsjewäärse (Maloideae) jehüürt, uss dä Famelisch vun de Ruusejewäärse (Rosaceae). Birre bruche köhle Temperature, öm_e_ne Fruchtaansatz ze bilde. Wejl Birrebööm fröher als Äppelbööm blöhe, sen se met Äppel vergliche (wat me eijentlich net darf) jätt empfindlicher.
Weblinks
Saachjrupp:Planz
Peta
Dat Wöötsche peta…, odder Peta…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf P, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Billjardefache, oddo 1015.
Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite
Saachjrupp:Moohß
Höhner (Bänd)
De Höhner sin e kölsche Bänd.
Mitjlieder sin: Äx-Höhner sin enzwesche:
Weblinks
Saachjrupp:Bänd
Dötsch (Minsch)
Unger 'nem Dötsch versteht me em Rheinland e'ne Minsch, dä e bissje verdötsch eß un en kleene Macke hätt. Dötsch eß ävve kee Woord, met dämm me schänge deet, sondern it eß ironisch, jootjemeent.
Elsa Scholten
Et Elsa Scholten (* 28. Febrowaa 1902 in Homberg (hück e Veedel vun Duisburch), † 14. Oktoober 1981 in Kölle) wor en Schauspillerin un dät zo d'r Stammbesetzung vum Millowitsch-Theater jehüre.
Dötsch (Minsch)
En Övverraschung eß, dat de Professor Adam Wrede en singe Böcher dat Woort add en de fuffzijer Johre für Kölle als ussjestorve kennzeichnet, während et om Land hückzedaach noch emme jebruch wierd. Em Kölsche säät mer hückzedaachs ävver noch off jenoch: „Dad ess_enne Verdötschte.“
Elsa Scholten
Besonders belieb wor se bei de Lück wäjen ihrem esch kölsche Humor. En dä Stöcksche beim Millowitsch dät se mietstens die Roll vun dä Fraue met Hoor op de Zäng, äwer jrußem Hätz, verkörpere.
Dötsch (Minsch)
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Elsa Scholten
Wer wesse will, wie et fröher en der ahl kölsche Veedele zojejange eß, der sollt sich unbedingk dat Stöck „Em Nachtjackenveedel“ anluure.
Websigge
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Genua
miniatur|left|Kaat van Italie met Jenua Jenua amptlich heecht dat Genua, es ön Statt ä Italien un hat onjeväär 650.000 Lüüh em Centrum un knapp 800.000 en d Nöö wonne. Ävver öt jitt och ön Provinz met dr selbe Naam. Jenua litt em Nordwesten va Italie en d Regiun Ligurien.
Dr Hafen va Jenua es ene van d jrüütze an öt Meddelmeer un wä ön Kreutzvaart maad, da vängt di meetstöns em Hafen va Jenua a. Ävver och völl Contäner wäde he vorlaane.
Wä öns no Jenua kütt, dä soll sich d Altstatt akicke. Öt es zwar völl vorvalle ävver d Altstatt es en van d jrüütze am Mittelmeer un öne Besökk wäät.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stadt en Italie
Exa
Dat Wöötsche exa…, odder Exa…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf [E, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Trilljohnfache, oddo 1018.
Saachjrupp:Moohß
Kevelaer
Kevelaer (jesproche „Käwela“ mem rheinische Dehnungs-e) es e klee Städtche am ungere Niederrhein em deutsche Jelderland. Näwen Altötting en Bayere es Käwela eene von de wichtischste Marienwallfahrtsoorte von Deutschland. Besonders em Erzbisdom Kölle un en de Nohperschaff en Holland witt do e „Gnadenbild“ von de Luxemburjer Modderjoddes, de „ Consolatrix Afflictorum “, veriehrt. Jedes Johr zo Maria Himmelfahrt am 15. Aujuss trick fass et jesamte Rheinland noh Käwela, öm do de Modderjoddes en Käärz aanzemaache.
Em Mai 1987 wor suja de sellije Paps Johannes Paul II. en Käwela, öm d'r Modderjoddes en Kääz aanzemaache.
De Originalfijur von de „Consolatrix Afflictorum“ steht en de Kathedral von Luxembursch.
Luurt och:
Luxemburjer Modderjoddesoktav
Saachjrupp:Stadt am Rhing Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Pasquale Paoli
Filippo Antonio Pasquale de' Paoli (Pascal Paoli) (* 6. Aprel 1725 ä Stretta/Morosaglia; † 5. Februar 1807 ä London) woch önö korsische Revulutionär.
Sii Lääve
Dr Papp va Paoli woch önö Art Rejierungschef op Korsika als dat noch onger dr Könnig Theodor I. ön Monarschii woch. Wä d Jeschicht va Korsika kennt, dä weeß dat d Insel nät lang on Monarschii woch un als Paoli 1755 us Neapel no Korsika zöröck koom, da wooch öt met d Monarschii at vorbei. Paoli kämpfte als Aaführer van d Girilla jäje Jenua, dat do öt Saahre hott. Heebei hott hä övverraschönd völl Erfolsch.
Paolo versoot ön Demokratie ä Korsika äzöfüüre. Heebei holp häm Carlo Buonaparte. Hä wooch Paolis rääte Hand un versoot, ä Rom vöör Korsika z spräche.
Singe Jechner änderde sisch als Jenua am 5. Mai 1768 Korsika an d Franzuuse vorkoovde. Paoli kämpfde va do a jäje Frankreich. Isch al 22,000 Mann van dr Graaf Vaux akoome moot hä opjävve. Am 9. Mai 1769 joov hä op un jäng en öt Exil no Ängland. Ä London storv hä am 5. Februar 1807.
Websigge
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
Schloss Eulenbroich
Schloss Eulenbroich litt em Städtche Rösrod em Berjische Land. Die nobel Adress es de Jot Stuff vum Städtche.
Wä hät hee jewonnt?
En en ahl Urkund vun 1401 es dä Name Stael von Holstein dokumenteet. Die Famillich Stael von Holstein hät en zweite Burch met Wasser dröm eröm jebout. Bes 1762 hät die Famillich en Eulenbroich jewonnt.
Dan kom Johann Werner Freiherr von Francken un hät us dä ahle Burch usem Meddelalder e schön Barockschlössje jemaat.
Vun 1851 aan wor Schloss Eulenbroich zickwielich et Bürjermeisteramp vun Rösrod. Dä Bürjermeister Robert Rohr kom us Kölle. He hott do en Fabrik.
1908 es Emil Biedermann en Eulenbroich enjetrokke. Tirek nevvenaan hätte dan en Ledderfabrik jebout. Demm kölsche Architek Hermann Pflaume (d.J.) hätte dä Auftrach jejovve, dat Schlössje ömzeboue. Erusjekumme es dobei en staatse Villa för ze strunze.
Nom Zweite Weltkreech wonnten en demm Jebäude beljische Mädche. Die jinge em benohberte Haus Venauen en dr Schull.
Vun 1955 aan hät för en lang Zigg keiner en demm Huus jewonnt. Dobei es dä Bou ärsch erungerjekumme. En düür Renovierung wor nüdisch, domet Schloss Eulenbroich 1984 för de Rösroder Bürjer zojänglich jemaat weede kunnt.
Die Pooz
Die Pooz vum Schloss Eulenbroich es quasi dat Wohrzeeche vun Rösrod. Wann de Rösroder Bürjermeister ene Bref schriev, dan es en demm Brefkopp dat Logo vun dä Pooz avjebild. Die Pooz fingk mer och allewähs op Plakate udder Fessschreffde. Och op de Websigg vum Städtche es die Pooz ze sinn.
Hückzodaach
miniatur|left|Die Pooz op enem Plakat Hückzodaach kamer en Eulenbroich standesamplich hierode un donoh em Schloss met alle Mann öntlich Huhzigg fiere. Alle naslang weede kulturelle Veraanstaltunge aanjebodde. Kunsausstellunge, Thiaterstöckelche, Literaturovende un Musik jitt et ze basch. De Musikschull Rösrath/Overath es en Eulenbroich zo Hus. Usserdemm jitt et noch en richtije Zauberschull em Schloss. En dä Pooz hät de Jeschichtsverein si Bürro.
Websigge
Eulenbroich
Giga
Dat Wöötsche giga…, odder Giga…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf G, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Milljardelfache, oddo 109.
Saachjrupp:Moohß
Fernando Lugo
Lugo en d Politik
2005 jäng Lugo en d Politik. Dr Präsident vorsoot dörch ön Änderung van d Vorfassung länger dr Övvichte z bliive. Dat paaßde Lugo ne tun hä troon d Oppusitiun beij, joov sing Stell beij d Kersch op. Dat maade öt meujelich, dat hä vöör öt Präsidenteamt kandideerde. Hä wood dr Kandidat van d Oppusitiunsparteie, di sisch zsamme jedoo hödde. Lugo kräät 40,8 Prozent van d aavjöhovve Stemme. Dat reichte, öm neue Präsident z wääde.
Zetta
Dat Wöötsche zetta…, odder Zetta…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf Z, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Trilljardenfache, oddo 1021.
Saachjrupp:Moohß
Yotta
Dat Wöötsche yotta…, odder Yotta…, jotta…, odder Jotta…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf Y, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Kwadrilljohnfache, oddo 10 24.
Saachjrupp:Moohß
Medica mondiale
medica mondiale es ön Orjanisatiun, di sisch vöör d Rääte van d Vraue äsätzt. S wood em Joohr 1993 van Monika Hauser jejründ. medica mondiale informeert ävver och övver d Situatiun van Vraue en anger Länder van d Welt.
D Orjanisatiun vong domet a, dat s sisch öm Vraue en öt vreuere Jugoslawie kömmerde. Ä Bosnie bouwde Hausers Vorein ö Vrauezentrum Zenica. medica mondial woch ävver och em Kosovo un ä Albanie tätich. Ävver och ä Afjanistan, em Irak un Ujanda vängt mo Lüüh van dä Vorein.
Em Joohr 2008 wood medica mondiale dr Alternative Nobelpriiß vorlinnt.
Websiije
Saachjrupp:Orjanisatiune
Nahtijällche
Öt Nahtijällche, ejentlich heescht dat jo Nachtigällchen, kennt ä Stolbersch jedder. Öt wooch seit Iwichkeete ö Restorang, looch ävver ön Zitt läch.
Dä Besetzer van öt Nahtijällche hat en d leitzte Zitt a paar Moll jewääßelt. Ön Zitt lang, su saate völl Lüü, joov öt he dr beitste Suurbroone va Stolbersch. Hüü kann moch öt Nahtijällche miite, wenn jätt z viire es.
Von Asten
miniatur|left|D Dollartshammer un 2 anger Kupferhöff Von Asten woch ön Famelisch va Kupfermeestere us Stolbersch.
D von Astens hodde ä Oche net dat Räät, hön Religiun us z vüühre un so koome s no Stolbersch. Do hodd von Astens Nöll seijt 1648 at önö Kupferhoff un singe Broohr dä Häns bouwde noch enne, dr Kupferhoff Frankedaahl. Önö Deel van dr Dollartshammer jehood hönö och.
Von Astens Jüll maade met Lynens Kress d Firma Von Asten & Lynen op.
Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)
Milesch
Milesch es_en Flössigkeet, die weibliche Säujedier uss Drüse] (Mileschdrüse) affjäwe un met dä se zonäx ihr Jungdiere föödere. Milesch es_en Emulsion uss Fett-Dröppsche un Wasser. De Mottemilesch es för Säuschlinge et wichtischste Fooder en de ierschte Levenswoche, weijl se met ihrer Nährstoffe zom Oppbau vum Immunsystem beiträsch.
En Meddeleuropa versteht me unger Milesch haupsächlich Kohmilesch. Em Handel darf als „Milesch“ nur Milesch vun Köh bezeichnet wäärde. Beij Milesch vun andere Säugedier moss die Dierart (Jeese, Schööf, Päärd, Büffel etc.) zosätzlich aanjejoffe wäärde.
Saachjrupp:För ze Drinke
Jesus Christus
Jesus Christus (griechisch Ἰησούς Χριστός (Iēsous Christos, Jesus, dä Jesalefte)) dat es unsere Härjott. Hä wod vun singer Mutter, dä Maria, jebore, obwohl die noch jar nit met enem Mann zesamme jewäse wor. Nen Engel wor dä Maria erscheene un hatt ehr jesat, dat se e Kind op de Welt brenge wöd un dat dat dä Messias un de Küning vun Israel wör. Wie dä Jesus jebore wor, moote singe Vatter un sing Mutter met em flöchte, weil dä Küning vun Israel vürhatt, all Pänz ömzebringe, domet dä Jesus nit Küning wäde künnt. Wie e su drissisch Johr aal wör, hät dä Jesus aanjefange, dä Minsche ze predije. Hä sat enne, dat et enzichwichtije em Levve de Leev wör: de Leev zo Jott, de Leev zo dä andere Minsche un och de Leev zo sich sellevs. Vill Lügg hann em Jesus jejläuv un sinn dä neue Liehr jefollech, ävver mänche vun dä Jode hät die Liehr nit jefalle un se hann sich zesammejedonn, dä Jesus aan de Römer verrode un me hät en jequält un aam Eng dutjekrüzich. Nohdäm wat mir Christe jläuve, es dä Jesus för unser Sönde jestoove un aam dretten Daach widder vun dä Duten operstande. Keesche hann sich jebild, die sich op en berofe hann, un Konfessione sinn entstande, die sich öm en jezank hann, un bes hügg es Jesus Christe einer, vun däm all Minsche att et ein of andre jehöt hann.
Webbsigge
Saachjrupp:Krißßlish
Christine Charlotte
miniatur|left|Christine Charlotte Christine Charlotte wood am 21. Oktober 1645) ä Stuttjart jeboore un storv am 16. Mai 1699) ä Bruchhausen. Dat litt än d Grafschaft Hoya. Se rejiirde Ostfriesland no dr Duud van höre Mann övver 25 Joohr un jallt als kenn joo Herrschörin. Christine wool immer mee Macht ha, mo kutt met her net vernönftisch mulle un sei joove z völl Jeld us.
Her Lääve
Met 17 Joohr hiirode Christine am 10. Mai 1662 Georg Friedrich von Ostfriesland. No 3 Joohr storv Georg ävver. 3 Kenger kräät Christine van häm en di kotte Zitt. Di 2 Mädscher storve, ävver dr Christian Eberhard wood ö paar Mond no dr Duud va singe Papp jeboore.
Christine vorsoot Ostfriesland wi önö klänge Tyrann z rejiere. Dabei koom öt bo zo önö Bürjerkresch. Als dr Kaiser dat merkte sorchte hä dovöör, dat Christian Eberhard flötter an d Rejierung koom.
Dörch d joldene Linisch, amptlich sprecht moch van d „Goldene Linie“, wood d Jrenz tösche Ostfriesland un Oldenbursch neu jetrocke ävver öt holp och, neu Land an öt Meer zu jewänne.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau
Laetitia Ramolino
Maria Laetitia Ramolino, völl saahre och statt Laetitia Letizia (24. Aujust 1750 ä Ajaccio op Korsika; † 2. Februar 1836 ä Rom). Sö woch d Mamm va Napoleon.
Hö Lääve
Laetitias Papp woch änö van d Rische of Korsika un woch ön Zitt lang Chef van d Jarnisuun ä Ajaccio. Als hä storv, do hiirode Laetitias Mamm ö zweide Moll, desmoll Franz Fesch, dä us d Schweiz koom.
Laetitia Ramolino hiroode am 2. Juni 1764 ä Korsika Carlo Buonaparte. Sei helt immer zo häm selvs als hä met Pascal Paoli jäje Frankreich kämpfde. Laetitia bleed su lang öt jäng op Korsika. Dobei holp hör dr zweitäldste Sohn Napoleon, dä d Famelisch Jeld scheckte. Als Frankreisch Korsika verloor mood Laetitia d Insel vorlosse.
Laetitia kreet 13 Kenger, 8 övverläävde ävver mä. Öt woore öt Alder no:
Joseph Bonaparte, Napoléon Bonaparte, Lucien Bonaparte, Elisa Bonaparte, Louis Bonaparte, Pauline Bonaparte, Caroline Bonaparte un Jérôme Bonaparte.
Laetitia vorstäng sich net jott met her Schweierdooter Josephine un koom doher och net no d Krönung van hörre Sohn zom Kaiser.
Letitizia storv am 2. Februar 1836 ä Rom.
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Historie
Heimisch
miniatur|200px|Heimisch
Heimisch (amplisch: Heimbach) es en Stadt im Süde vom Krees Düre. Et es die kleenste Stadt in NRW. Et hät öm de 4.800 Eenwonnere un bestejt us de Ortsdeele Bleis, Düdeling, Hasefeld, Heerjade, Heimisch selvs, Huse und Vlatte. En dr Käänstadt selvs lävven 1.200 Lück. Heimisch is ene aanerkannte Luftkurort.
Di Stadt litt in enem enge Daal aan dr Rur. Dä Floß witt op em Stadtjebèt zwejmôl opjeschtout on beldt deswäje zwej Sìe. Dr Rursì Schwammenouel es dr zwejtjrüetsde Schtousì in Dütschland. Di jìhe Bärresch, vun denne Heimisch omjävve es, senn bes zo 525 m hù. Se senn met Böisch bedeck on jehüre zom Deel zom Nazionalpark Eefel, dä vun drej Sigge aan de Stadt jränz.
Medden en dr Stadt litt op enem jìhe Vääls di Burresch Hengebach, di dr historische Kään vun Heimisch es. Öm di Burresch eröm träcke sech di enge Strôße on Jaesse vun dr Altstadt, di nô’m Zweede Wäältkrèch wedde em aale Faachwärrekstil opjebout wôede es.
Bekannt is Heimisch evefaals für et Kloschter Mariawald. Dat Klooschter lit zwejsche Heimisch und Jemüngk.
Websiij
Saachjrupp:Stadt em Rhingland Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen Saachjrupp:Krees Düre
Pfaffemöötz
Saachjrupp:Rhing
Maijlöcksche
Et Maijlöcksche (Convallaria majalis) es en kleene 15 centimeter huhe Plantz, die wild em Bösch ze fingen es, äwer och als Jaadeplantz gehalde weede kann. Em Boddem breed se sich met_e_nem krüschendem Wuurzelstock uss. Zwei breede parallellnervije Blädder stonn aam Foß vum Blöhtestill. Et Maijlöcksche es schwaach jeftig.
Blööht
Die Blööhte vum Maijlöcksche sin wiieß, jlockevörmig un rüsche joot. Een Blöht weed circa 8 Millimeter lang.
Froucht
Uss dä verblöhte Blöhte waasen em Sommer ruude Beere met kleenem jäälem Soome.
Websigge
zo.
Saachjrupp:Planz
Mega
Dat Wöötsche mega…, odder Mega…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf M, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Milljohnefache, oddo 106. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite
Hillary Clinton
Hillary Diane Rodham Clinton wood am 26. Oktober 1947 ä Chicago en dr US-Bundesstaat Illineus jeboore. Damols hosch se noch Hillary Diane Rodham. Sei es ön Juristin on Politikörin van d Demokratische Partei. Tösche 2009 un 2013 woch se Usseministerin von dr Vereenichte Staate va Amerika
Tösche 1993 un 2001 woch hörö Mann Bill Clinton dr Präsident von dr Vereenichte Staate va Amerika un Hillary d Först Leidi. Tösche 2001 un 2009 woch Hillary Senatorin van dr Staat Nju Jork.
Hillary kandideert vöör d Demokrate vöör d Präsidentschaft en öt Joohr 2008, joov ävver spiir op. Ooch en öt Joohr 2016 kandidiertse sie vöör de Demokrate vöör d Präsidentschaft, ävver verlor. Donald Trump es dr republikänische Nachvoljer va dr Demokrat Barack Obama.
Hör Lääve
Hillary woss als Hillary Rodham ä Park Ridge en dr Staat Illineus op. Sei jehüüd zo ön methodistisch Famelisch. Hörö Papp jöhod ön kleng Firma. Hillary jäng no öt Elite-Kolledsch. Dat es enn van d bekanndste van d Sövve-Schwesterö-Schülle. Hörö Doktor schreev Hillary övver „Saul Alinski“.En d Sövvezijer Joohre studiirde Hillary Räät an d Jeil Universität. Do liirde se hörö spiidere Mann Bill känne. Sei hiirode 1975. 1980 wood hör Doohter Tchelsi jeboore.Hillary woch Räätsanwältin beij d Kanzlei Rous ä Little Rock un Professorin an d Rääts Schüll an d Universität va Arkansas ä Fajettvill. Do kräät sei dr ischte Kontakt zo d Politik va Washington.
Als Bill dr Präsident va Amerika wood, trock d Famelisch en öt Wisse Huus no Waschington. Hillary övvernomm d Opjaav d Jesondheetsreform z plaane. Dat fluppde ävver net ösu wi se sisch dat jewönscht hott. Hillary deng völl vöör d Rääte van d Vraue un d Rääte van d Mänsche. Ävver öch d Känger koome net z kott.
Völl Ärjer hott Hillary dörch d Lewinski-Affäre ävver hörö Mann und Hillary braat dat nät usseree.
Höör Karriär
Em Joohr 2000 kandideerde Hillary vöör öt Amt als Senatorin va New York. Öt fluppde direkt un sei kräät 55 Prozänt van d Stemme. 2006, als noch öns jewäähld wood schaffde Hillary suujar 67 Prozent
Kandidatur vöör d Präsidentschaft
Am 20. Januar 2007 joov Hillary hör Kandidatur bökannt. D Waahlerjebnisse wore bes zm Schluss net ösu, dat moch entscheede kutt övv Hillary oder Barack als Kandidat vöör d Demokrate aträäne weed. Isch Ängs Vröschjoohr 2008 joov Hillary op.
Josephine Baker
Josefin Beiker, ä Änglisch hosch sö Josephine Baker (* 3. Juni 1906 ä St. Louis, Missouri, [USA; † 12. April 1975 ä Paris) wood als Freda Josephine McDonald jeboore un woch ön Tänzerin un Schauspellerin uss Frankreisch.
Em Theatr fluppde alles. Met 16 Joohr troon s ä Philadelphia op. Wiir jäng öt met New York, Paris, Brüssel un Berlin. Öt Volk woch böjeistert un s sproche van d Schwazze Venus.
Am 8. April 1975 wood hör Lääve än d Schau „Josefin“ opjevüürt. Dat solld an 50 Joohr op d Büühn erinnere. Josefin Beiker storv am 12. April 1975 ä Paris und wood ä Monacco bgraave.
Websiije
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Tänzer
Stachus
Dr Stachus däm och völl Lüüh als dr Karlspleij ä Münche känne es en van d bökanndste Ställä van d Stadt.
Tösche Roothuus un Bahnhoff am Äng van d Fuußjängerzoon litt d Ställ. Singe Naam hat hä va Eustachius Föderl, dä do va 1755 a ön Weetschaft, dr Stachusjaade, hot.
Dörch d Karlspootz jeet öt derekt dörch d Kaufingerstrooß no dr Mariepleij. Wä jäähr Jeschäfte kikkt, dä es he jenau richtisch. Ävver völl Jeld moss moch metbrenge. Wä emmer noch net all sing Fänije usjejovve hat, da kann dat onger d Ääd do, denn onger dr Stachus send Hömmele va Jeschäfte.
Op d anger Sii jeet öt no dr alde botanische Jaade un dr Justizpalast.
Jät z Lääse
Saachjrupp:München
Norberto Rivera Carrera
miniatur|left|Norberto Rivera Carrera (2013)
Norberto Kardinal Rivera Carrera (* 6. Juni 1942 ä La Purísima en Mexiko) es dr Ärzbischoff va Mexiko-Stadt. Norberto studiirde, öm Pastuur z wääde un maade sujar singe Doktor. 1966 schaffde hä dat alles.
1985 maade dr Papst Johannes Paul II. häm zm Bischof va Tehuacán, un 1995 wood hä Ärzbischoff va Mexico-Stadt.
Am 21. Februar 1998 noohm dr Papst häm en singe enge Kreiß va Kardinääl op. 2005 wäählde dä Kreiß Benedikt XVI. beij öt Konklaav zm neue Papst. 2013 wäählde dä Kreiß Franziskus zm neue Papst.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Bischof
Pongk
E Pongk, Punk, hallef offezjäl Pfund es e hallef Killo, e Jeweech. Jraad om Maat kriß de vun de Buure et Zeuch en Ponk on nid en Killo afjewoore.
Saachjrupp:Fisik
Paveier
Di Paveier sin en Bänd uß Kölle. Se senge vill op Kölsch ävver nit nuo. Se dunn fill em Kanevall shpille, hatte haufewies Faßtelooventßtophits, se sinn ävver och sönß joot dobäij un shpillen_et_jannze Joohr övver. Zick ville Johre jehüühre se zo dä Top-Bänds us d´r Domstadt - däm kölsche Kleeblatt.2013 weed die Bänd 30 Johr alt. Am 2. Juni dunn se kräftisch Jebootsdach fiere - met enem Open-Air am Tanzbrunne.
Dä Vädejangk
De miißte vun dä Junge kumme ürshprönglij_uß Dellbrück, nur dä Minibömmel kütt wall uß Sölz. Die hatte ald alß Pänz en_de Scholl meddenann_ze_donn_un Mussik jemaat. De Bänd hät et ald vüür dä Jründung 1983 jejovve un do hät se sich noch de Colonia Rangers jenanndt, un se han füür_allem Kanntri Mussik op Kölsch jemaat, met ier winnish Äfollesch.
Nohdämm se sish dä Naame aveier verpaßß hatte — noh dä Paveier di_t Plaßter op unß Shtrooße maache — do hann se dä Kanntri fottjelohße. Dä Naame hätt övverijjenß et Heidi Knipp uss_em Kölsch_Nohkiksel eruß_jesöök.
Koot drop hät dä Günter Ilgner se en sing Gerig Musikverlage jehollt un op däm Läjbel PAPAGAYO produzėet. Hee jov et en jannze Räij joot bekannte, un Leeder di aankoome_un de Pavaijer beqannt jemaat han, wi_dat Danzleed „Beim Toni aan d'r Iesbud“ vüür_allem ävver 1986 dä Supper_Fasteloovenz_Hit „Heut' brennt mein Iglu … (Snappköppskassörsken)“
Plaate
Dat eß nuur en Ußwaal:
Websigge
Saachjrupp:Bänd Saachjrupp:Kölle
Kilo
Dat Wöötsche kilo…, odder Kilo…, affjekööz med däm klejne lattëĳnische Boochshtaaf k, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Dousendfache, oddo 103. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite
Saachjrupp:Moohß
Donisl
Dr Donisl es hü z taachs en van d bökanndste Weetschafte va Münche. Völl jönt do noch lävver hen als no öt Hofbräuhuus.
Wi öt dozo koom
Em Joohr 1315 stäng do vreuer ö Huus e dem Wing verkoovd wood. Doher kütt och dr Naam Wingstrooß, dem öt hüü noch jitt. Ävver moch kutt do net mä koofe, öt wood och önö Hoof do jödronke. Su wi sisch dat vöör ön Wingweetschaft jehüüd. Dat änderde sisch 1715. Do vonge s öt Zappe va Biir ä Münche a un en dr Donisl stänge s däm ä nüüß no. Damols hosch di Kneip „Zo d alt Hauptwach“. Singe Naam Donsil kräät d Weetschaft dörch Dionysius Haertl. Dat woch önö stattbökannde Weet, dä tösche 1760 un 1775 sing Lüüh ösu jott vorsorchte, dat singe Naam övvernomme wood.
Websije
Saachjrupp:München Saachjrupp:Weetschaff
Justizpalast
Dr Justizpalast ä Münche litt en d Nööde van dr Stachus un nävver dr Alde Botanische Jaade. Öt es ö Jerichts- un Vorwaltungshuus.
Vreuer stäng an di Ställ ö kleng Schlöößje, dat se Clemensschlöößje jenannt hodde. Ävver dat jitt öt net mi.
Nävver dr Justizpalast wood öt „Neu Justizhuus“ jesatze. Dr Justizpalast wood jo bald z kleen.
En d Nazi-Zitt maade dr Folksjerichtshoff en dr Justizpalast sing Schauprozesse. Jäje d Lüüh van d „Wisse Ruuse“ wood he vorhandelt.
Websije
Saachjrupp:München
Aujustinuskeller
D Aujustinusbrouwerei es d äldste Brouwerei, di öt noch ä Münche jitt. D Weetschaft dr Aujustinuskeller van d Brouwerei litt en d Haupt-e-koofsstrooß, direkt tösche dr Stachus un öt Roothuss.
Wi öt dozo koom
Wi ösu döck vonge d Mönsche met öt Biirbrouwe a un onjöväär 1328 laate d Aujustinus-Mönsche ä Münche domet loos. Uss e Biir woode önö janze Hoof. Dat jäng jott bes 1803. Do woode d janze Klustere dörch d Säkolarisirung zo jemaat. Biir wood prevat wiir jebroud. Va 1829 a deng dat d Famelisch Wagner. Hü jehüüd 51 % van d Firma ön Stiftung, d Rest es op önö Hoof Lüüh vordeehlt.
Wat hüü druss woode es
D Aujustinusbrouwerei maad 8 Zoote Biir. 2005 woode 950,000 Hektolitr vorkoovd. Öt meedste jäng no Bayere.
En dr Aujustinuskeller kann moch jott eiße un a jo Biir jitt öt och do.
Websiije
Saachjrupp:Weetschaff Saachjrupp:München
Suure Bounne
Soore Bunne sen jröne Bunne, die jenau wie Soore Kappes und Salzjurke durch Mileschsäurejärung haltbar jemaat weede. Se jehüren zom Suurjemööß.
Em Rhingland ka_me Suure Bounne ferdisch enjelaat em Lade koofe, en andere Regione vun Deutschland kennt me se jaanitt, un se soullen laut dä Jemößfabrikante doh och jaanitt ze verkoufe sen.
Di kleij gefitschte Boune wääde koot jekoch unn dann med Salz in ennen Pott jestampf. Nach en paar Wuch ess de Järung fäddijj.
Traditionell määt me Suure Bounne unger_e_nander miestens em Winter als defftige rheinische Stampp-Pott, wie me die och en Holland kennt. Dohzo koch me die Bounne met jepökeltem Fleesch, wie durchwaasenem Speck, Kasseler ode Mettwoosch, un schött die Bröh en_en Kump aff. Nevenbeij hätt me Ädäppele jekooch, stampp se ze Püree un mengk die Bounne dohrunge. Anschließend jitt me suvell Ääpelsbröh jemisch met Suure-Bounne-Bröh dobeij, bes dat Janze ne mangse Püree es, dä net ze salzig schmecke darf. Dann läät me die Kasseler ode dat andere Fleesch dohropp, un hätt e defftisch Winteresse.
Saachjrupp:För ze Esse
Blindtex
Blindtex pack mer do hin, wo jet shtonn sull, wat die Tex ußß_süüsh, wo et ävver nit drop aankütt, wat dat für ene Tex iß, un dat dä övverhoup ene Inhalld hätt. Blindtex iß nit för ze Lesse, dä sull nuur för Aanzeluure jood sinn.
Ene andere Bejreff för Blindext eß Plazhallder —dä hällt der Plahz emm Sazz, denn_emm Bleij_Sazz däät dä Raame der oohne waasheinlijj_ussenannderfalle, weil_et zo labberish wöör. Unger Plaatzhallder vershteijt mer allerdinx nit nuur ene Blindtext-Bereijsj_alleijn, et künne och Freijschläähsh för Billder unn_su domett jemeindt sinn.
Lorem Ipsum
Dat „Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur, adipisci velit … “ iß enen jannz bekannten un övver je jannze Wellt jebruchten Blindtexx. Dä jidd_et in dousenderleij Wäsjoone. De äälßte sin zick däm Sexeente Joohunndert en jebruch. Hä es en verkiehrtem Lattajn, allso süüht uß wie Lattajn, ess_ävver keijn.
Drömm joov_et och övver de Zick ėmmer widder neu zerääshjemaate un in Kleijnishkeijte aanjepaßßte Fassunge, miehtßtens wooten einjach he unn doo e paa Boochstaave — ävver och Keijle — öönzwoo et jepaßß hätt, dozweschejedeut.
In der 1960er Joore noch wooten Lorem Ipsum Texx vun Letraset, Bertram, un anndere jebruch, öm ihr Schrefftüpe vüür_ze_vüüre. Kloor, datt die dann och op Kommpjutere jebruch woote. Unn Hück määt mer Enntwüürev_vör Websigge domet.
E Beispill
He iss_ene längerre Beispilltexx för ene Blinntexx met Affshnitte dren. Wem_mer_t nit jenauu lißß, fallen_di Widderhoolunge jaa_nit op:
Websigge
Saachjrupp:Ennzoteere!
Tera
Dat Wöötsche tera…, odder Tera…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf T, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Billjohnefache, oddo 1012. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite
Saachjrupp:Moohß