cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cornelis Harold Riedewald
Cornelis Harold Riedewald (12. Januar 1933 ä Paramaribo, † 8. Dezember 1982) woch önö Räätsvordriiner us Surinam. Hä woch ee van d Opfere van d Dezembermorde.
Hä hod ön schünn Kengkheed un jäng no d Räätsschüll va Surinam, wo hä sisch besongisch vöör Straafräät interesseerde. Spiir kömmerde hä sisch doröm, dat och kleng Firme hön Waar zo önö vornönftije Priiß vorkoofe kutte. Em Februar 1980 no önö Ömsturzvorsuch vorloor hä si Amt.
No önö Jäjeputsch weed Riedewald vassjenomme un noch en d sälve Naat erschooße.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Gression
Jression (odde och Gression) es de Noam van en läjendäre Stadt, van de me säät, dat sej sech vüê lange Zegg em Jrußroom Oche-Düre-Kölle befunge hätt. Me weeß net jenau warömm, ävve erjendwann es de Stadt dann dorch een jruß Katastrophe ongejejange.
Noam
Gression kennt me och onge de Noam Gressiona, Gressionau of Grasigrone. Me es sech net seche, woa jenau de Stadt jeläje woê, ävver döck weed jesaaht, dat et kleen Dörpche Jressenesch bej Stolbersch d'r Uêsprong van det Noam es.
Lejende
Övve d'r Stadt verzällt me sech, dat se sehr rich jewäse es. Dat koam vüêallem vamm Avbou van velle vescheedene Mineralie on Ääze, wat wichtesch es, wemme bedengk, dat die Rejion öm Aischwiele on Stolbersch heräm och höck noh füê seng Berschbou bekanngk es. Wäje demm Richdom es de Stadt ävve dann och ongejajange - wie jenau, darövve es me sech net esu seche, ävve et hätt jewiss wat met en Jottesuêdeel ze donn. Et jitt Kwälle, die saache, Jression wöê dorch en Sintflot kapott jejange, angere wedderom saache, dat dat dorch feindliche Truppe jeschähe es.
Dichtung
Gression kütt en zwej Jedichte vamm Bündgens Pitter (ca. 1920) vüê, ussedämm spellt de Stadt en jruße Rolle en de Romantrilojie "Richarda von Gression", die van Kriegers Jünther uss Langerwehe jeschrivve wood.
Verwies
Saachjrupp:Segg op Dürener Platt Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)
Rhing
Dä Rhing is een von dä aam mitzte befahrene Wasserstrooße vun Europa. Er is insjesamp 1230 km lang, wovun 833 km mem Schiff befahrbar sin. Sing Wasser sammelt hä uss enem Jebiet wat 252.000 km² gruuß is.
Wo dä Rhing överall vorbei kütt
Hä entsprink in de Alepe us zwei kleene Flüssje, die Vüdder- un Hingerrhing heesse. Die Zwei enspringe im Wääste von Graubünden, wat eh Kanton vun de Schweiz is. Av Reichenau, wo die zwei Flüssje zesamme kumme, heeß hä dann Aleperhing un mündet donoh bei Hard in Österreich in dä Bodensee.
Huuhrhing
Wen dä Rhing usem Bodensee erus lööv witt hä Huuhrhing jenannt. Er mäht singe Wääch dann eh jot Stück durch de Schweiz, wo hä bei Schaffhausen am Rheinfall rund 23 m eraff fällt. Bis Basel is de Rhing dann Jrenzfluss zwische Deutschland un dä Schweiz.
Overrhing
In de Nöh vun Basel mäht dä Rhing ene Knick no Norden un me säht dann Overrhing ze im. Hä is jetzt Jrenzfluss zo de Franzuuse. Dat bliev hä bis Lauterburch. Donoh trennt hä bis Mannheim Baden-Würtemberch un Rhingland-Pallz vonenander. Un av Mannheim trennt hä Rhingland-Pallz un Hessen.
Middelrhing
Wenn dä Rhing Bingen erreich hät witt hä Middelrhing jenannt und flüss durch et Rheinische Schiefferjebirch bis Bonn. Links von em litt et Hunsrück un rächs fink me de Taunus. Dä Middelrhing is bei de Touriste am bekannteste un is zwische Rüdesheim un Kovelenz zom Weltkulturerbe ernannt wudde.
Nidderrhing
Vun Bonn ahn sprich me vom Nidderrhing un dat bliev och su bis hä in Millingen in Holland in et Rhingdelta över jeht. Am Nidderrhing liejen so bedeutende Städtje wie Kölle, Bonn, Duisburch, Düsseldorf un Xante. In Duisburch finge me dann och dä jrüsste Binnenhafen vun Europa.
Rhingdelta
Et Rhingdelta fänk in Millingen in Holland an. Do trennt sich de Rhing in zwei jruuse Ärme uff, die äver bei Rotterdamm widder zesamme kumme. Bei Hoeck van Holland hätt dä Rhing et jeschaff un mündet do in de Nordsee.
Wat em Rhing alles drine ess
Dä Rhing wor en Zick lang en ziemlich widdelije Brüh, weil die janze Fabrike un Städte ihr Avwasser in der Fluß erinnjepump han. Sitt 1960 wit hä äver no un no immer sauberer. Dat litt doran, dat immer mie Kläranlage jebaut werde. Höckzedach kame widder üver 40 ungerschidliche Fisch im Rhing finge. Trotzdem passeert et immer ens dat eh Unjlück passeert. Dat letzte mol wor dat 1986 als in Sandoz, dat litt in de Schweiz, en Fabrik avvjebrannt is un die fleissije Feuerwehrmännche han mit ihrem Löschwasser der janze Chemiedreck in de Rhing jespöölt. Do hatten die Fisch un die andere Lebewese im Rhing et janz schön schwer ze överleve.
Sunnderfälle:
Mitte dä Sechzijer Joahr (jenau jenumme 1966) is och ens enne Walfisch emm Rhing jewäss. (Datt ess zwar verdamp lang her, unn dä wor da uch nitt für lang, äwwä weil ett enne ziemelije Brassel jewesse ess (unn ja uch sonns niddesuh vill passiere däht) vezällt dä Kölsche ooch hück noch jään davunn.)
Wenn dä Rhing uns besöcke kütt
„Eih mol im Johr kütt de Rhing usem Bett,...“ dat singe at de Bläck Fööss in enem vun ihrer Liedjche. Un dat is och esu. Fass jedes Johr is mindestens eenmol Huhwasser. Manchmol is et äver besonders heftich un dä Rhing steich besonders huh. He is en Liss mit der gruuße Huhwasser vum Rhing:
Saachjrupp:Rhingland
Rääjel vum Metcalfe
Dem Metcalfe sing Rääjel säät jät övver der Noze, dä mer vunenem Netz hät, wie Tellefonn, Fax, un Internet, je nohdämm, wivill do söns noch draan metmaache. Metcalfe es Englisch un mer spresch et wie Mett un Kalv, ävver dä Robert Metcalfe hät nur aam Rand domet zem dooe, Dä George Gilder hät die Rääjel em Johr 1993 et eets opjeschevve, un hä hät dobei jesaat, se köhm vum Metcalfe. Doh jeng et öm Ethernets. Däm Metcalfe sing Rääjel wood et eets opjeschtalld_ömm_et Johr 1980 eröm, ävver nit em Zosammehang met Metmaacher, sönders met kumpatibelle Jerääte för sesch meddenejn ußzetuusche, zem Beishpell Faxjerääte.
Saachjrupp:Ennzoteere!
Joohr 1751
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Baden-Baden
Baden-Baden is inge Schtatt in Bade-Wöötebersch met 55.123 Enwohner (31. Dez. 2018). Et läät an de Oos em Schwarzwald. Bekannt is de Shtadt duch sin Casino un sin "Festspielhaus".
Quellen
Saachjrupp:Stadt en Dütschland
Lengeschdörp
Lengeschdörp es ene Stadtdeel van Düren on ligg em Südde, töüsche Rölsdörp, Nedderau on Krockhuuse. Et hätt 3704 Enwonne.
Jeojrafie on Laje
Lengeschdörp befengk sech em Südde van Düre on jränz em Osste aan Nedderau on Krockhuuse, em Noorde aan Rölsdörp on aan Bäêzbuir em Süd-Wesste. Em Südde ligg zoademm de Jemeende Krötzau on et kleen Dörpche Kofferoêt.
Dorêch Lengeschdörp fleeße zwej Jewäßßerche: de Rur on dä Lengeschdörpe Mölledejch.
Jeschichte
De iêschte Moal, dat Lengeschdörp uêkondlich jenanngk weed, es em Joêh 1005, als dä Kaiser Drickes II. (Em huhdütsche Heinrich II.) eenije lengeschdörpe Juutshhaufe aan't Adalbertsstift en Oche avjejääve hätt. 1246 hätt dä Kaiser Friedes II. (hd. Friedrich II.) dann de janze freje Richsstadt Düre metsamp Lengeschdörp aan de Häêzööje van Jöllesch vepängk.
Aanfang vamm 17. Joêhondet wood en Lengeschdörp een Ieserehütt jebout. En de zegg vanne Industrialisierong wood em Oêt een van de bekanntste Stoahlhütte en Öropa bedrieve, en d'r fass alle Schiene vamm dütsche Iesebahnnätz jejosse wodde sinn. Em Joar 1820 hant de Bröde Everhard on Willem Hoesch et Werk jekoof on Willem senge Sunn Leopold hätt dann 1871 dä Hoesch-Konzern en Doêtmongk jejröngk. Die Hütt en Lengeschdörp ävve wood en de zwejde Hälevde vamm 20. Joêhondet jeschlosse.
Infrastruktur
Lengeschdörp hätt ene Bahnhauf aan d'r Rurdaalbahn-Linie, die töüsche'm Houpbahnhauf Düre on Heimisch hen on häê fährt.
Joohr 1688
Kulltuur
Dr Kupfermeesterkerchhoff wood aajelaad.
Lengeschdörp
Infrastruktur
Zoademm jitt et een Jrongkschüll on drej Kengejaade.
Joohr 1688
Sönnß
D Burch Schwartzenburch wood van d Franzuse kapott jemaad.
Saachjrupp:Joohr
Lengeschdörp
Museie
En dä Oêt jitt et zwei Museien: de Dürener Fastelovend-Museium on et Füêwehrmuseum.
Städtefrönkschaffte
Lengeschdörp hätt vanaan 2012 een Stadtfröngschaff met de bayrische Jemeende Lechbruck am See.
Russland
Russland (Russian : Россия) es önö Staat ä Asien un Europa. Öt Land hat en Jrüde va 17.125.191km². 2020 wonnde d'r 146.748.590 Mellion Lüüh.
Laura Bush
Laura Bush (* 4. November 1946 ä Midland, en dr US-Staat Texas hosch als onvorhiirode Vrau Laura Lana Welch. Seij s d Vrau van der 43. Präsident van d USA George W. Bush.
Russland
Websigge
Saachjrupp:Staat
Laura Bush
Laura Bushs Papp woch Harold Bruce Welch (1912 – 1995), hör Mamm es Jenna Louise Hawkins (* 1919). Öt Laura woch Liireren ä Dallas un Houston. An d Universität maade sö önö Avschloss en d Wesseschaft van d Böschereie.
Laura liirde 1977 höre spiidere Mann kenne. Seij hiirode am 5. November em sälve Joohr. D Zwillinge Barbara un Jenna Welch woode am 25. November 1981 jeboore.
Weblinks
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Metjled van ön bekannde Famelisch
Rämmel
Ene Rämmel es ene Remmel es ene Decke Ballke odder e riisisch Schääf. Dä weed jebruch öm en jruuße odder schwääre Pooz zozemacche, dat mer se vun usse un inne nit mieh opdäue kann.
Dä Rämmel läät mer kveer rövver övver di jannze Pooz fun de ejne Muur noh de Muur op de annder Sik vun dä Pooz. Dröm sinn mansche Rämmele en meddsen vun dä Pooz fass jemaat un künne jedrieht wääde. Wänn se schäijf jedrieht sinn, da es di Pooz vräij un jäihjd op, ävver wemmer se jraad drieht, da jriiefen se hinger de Wäng un hallden die Pooz zo. Esu äänlisch funkzjoniiere Remmele di mer en Hooke hinger die Pooz erinn litt. Di jonn och nit unbedingk övver di jannze pooz erüvver. Et rigk, wämmer balleke hät di nuur jät längor sinn wi di dä Pooz ior Flüüjele. Di sin nammlijj och billijor. Norren anndere Bouwaat Rämmele sin och an dä Pooz draan, un jonn dermiiz met dä Pooz odder ior Flüüjelle op un zoo. Janz sellde sinn se och wi e Schääfje aan de Wand nävve dä Pooz und janz un jaa sellde bovve drövver. En Ußnoohn hätt mer bäij Pooze en Schtadtmuure un ens bäij aale Burrje, wo esu en Dinge jlisch en Aat Jedder uß fille Böüm es, di mer vun Bovve falle loohße kann. Jedenfalls kammer di Aat emme nuur aan Schtälle brusche, wooh nit de Angele setze un woo nit hen jetrodde weed.
Saachjrupp:Huuß
Asbach (Wingbrand)
miniatur|left|Asbach Asbach es_e_ne altbekannte Weinbrandt uss Rüdesheim am Rhing.
Wejl de Wöörd Konjak un Schampanjer vun de Franzuuse jesätzlich jeschötz sin, moss mer en Deutschland Weinbrandt un Säk sare, obwohl ejentlich alles et selevde es.
Saachjrupp:För ze Drinke
Roncalli Plaz (Kölle)
Dä Roncalli eß enne Plaz en Kölle, dä litt zwesche em Süüt Pottaal fum Dom unn em Dom Hotel un em Heijnzelmännshe Bronne, Herder unn em Römisch Jërrmanische Musejum. Dä Naame Roncalli Plaz eß no nit besöneß allt, hä wood em 1971 offizzjäll jejovve, wi dä röömėsche Nunnzėjuß uß Parrißß Kölle besöök hätt, dat woo dä Angelo Guiseppe Roncalli, dä dann spääder dä Papß Johannes XXIII jewooden eß. Do füür hätt dä Plaz offizjäll këĳne name jehatt.
Om Ronkalli shteijt hügk de Kölsche Klaremuur, die de Kirrəsh nit ligge well, un dat beijnaa doo, wo frööer de Hacht woo. Un sönß sin de kölsche Juurend met de Roll Brädder ungerwäähß.
Et weeden er äver och Foanshtalldunge jemaat op däm Plaz. Zem Beijshpill dä WDR hädd e riisish open Äär Konnsächt medd em Gianna Nannini jemaat.
Saachjrupp:Kölle
Joohr 1666
Pollitigk
D Joldene Linnisch wood am 22. Dezember jebeld.
Saachjrupp:Joohr
Antoniuskapäll
miniatur|left|Antoniuskapäll ä Mönster D Antoniuskapäll es ön Kapäll ä Mönster. S steeht op dr Wäch va Mönster no Breenich.
Dat Kerchehüssje wood em Joohr 1718 jebouwd, ävver ösu richtich väädisch es dat damols net woode. Dörch ö Ärdbeebe wood öt wärm kapott jemaad. Öt had dann ön janze Zitt jeduurt, ii dr Abt va Mönster dr Opdrach joov, d Kapäll wärm op z bouwe. Dat woch em Joohr 1781.
D Sendung met d Muuß
miniatur|right|D jruuße Muuß op d Büühn D Sendung met d Muuß es ö Fernseehprojramm, dat d ARD vöör Kenger ussstraahlt. Ajesproche wääde solle Kenger em Alder va önjeväär 5 bes 100 Joohr un äldr.
Antoniuskapäll
Dono had sisch ävver noch döck jätt an d Kapäll jeändert. Dobeij wood us ö Dreiäck di Form, di mo hüü op dat Beldche sitt.
D Sendung met d Muuß
Jätt va vreuer
Öt ischte mol leef di Sendung em Joohr 1971. Ziihl es öt, d Kenger Spaß am Liire z vormittele. Seij solle op ön schünn Art un Wiiß liire, dat öt Vreut mache kann, jät z ervaahre. Di Sendunge komme van alle möjeliche Fernseehanstalte, dat heecht van dr WDR, dr RBB, dr SR un van der SWR.
Öm watt jeet öt en d Sendungen?
Am beitste vorsteeht mo dat, wenn ma sisch Theme akikkt, övver di je jät jezeecht weed. So wääde Vroohre beantwood wi „Woröm es dr Hemmel blau?“, „Wisu vlütt ö Vluchzeuch?“ övv „Wisu es ön Banan scheev?“. Dörch d Sendunge kann d ARD ävver och önö Hoof Knöpp vordeene, denn anger Länder zaahle jäähr düühr Jeld dovör.
D jruuße Muuß
Nävver d Muuß em Film treent d Muuß och op d Büühn op. Önö Mänsch en ö Kostumm van ön Muuß sorcht vöör Vreud beij d Kenger vöör d Büühn.
Antoniuskapäll
Websiije
Saachjrupp:Kerchejöbäude
D Sendung met d Muuß
Websiije
Saachjrupp:Fernsehn
Lesotho
Lesotho es ö kleen Land em Süde va Afrika. 2.135.000 Lüüh lääve do (2015).
D Hauptstadt va Lesotho heeschd Maseru.
Övver d Jäjend
Lesotho had kenn Köst an ö Meer un och kenne See. Beij dat Land sprechd mo van ö Benneland, watt bedüüh, dat dat Land mä va Land ömjävve es. Dr janze Handel met Lesotho moss met Vluchzeuch dörch d Loot övv övver Land aavloufe.
Kikkd mo sich ön Landkaat va Lesotho a, so sitt mo jätt Onjewöngeliches: Öt es janz va Südafrika ömjävve un had kenn Jrenze zo anger Länder. Mo sprechd dobeij van ön „Enklave“. Sun Länder komme selde vöör, ävver Lesotho jehüd dozo. Dat bedüüd dat Lesethos Vorhältnis zu Südafrika vöör beede Länder ön jruuße Roll spelld.
Lesotho had völl Berch un es sujar ee van d Länger op d Ääd met d meetzde Berch. Lesotho litt winnichstens 1.400 m övver dr Meeresspeijel. D Lüüh reise dohen, öm em Wengkter do Ski z vaahre. Dö völl Berch ä Lesotho bedüühe ävver och, da töt völl rähnd. Lesotho brudd önö Deel va si Wasser dozo, öm Strom z maache, dä dann no Südafrika vorkoovd weed.
Jätt va vreuer
Em Joohr 1818 wood Lesotho ö sälvständich Land, dat damols aver noch “Basutoland” jenannd wood. Önö Mann, dä dr Naam Moshoeshoe droch, braad völl Jruppe va Mensche zösamme. Hä belde ö neu Land un maade sich zm Könnig. Dat neu Land wood va anger Länder aajejreffe, un Moshoeshoe vroode em Joohr 1868 Queen Victoria va Ängland vöör Hölp. D Ängländer maade dat, joove ävver vöör, dat Lesotho Deel van öt änglische Reich wood.
Am 4. Oktober 1966 wood Lesotho onaavhängich. Hüü z dachs es öt ö Metjlett van dr Commonwealth. King Letsie es dr Könnig va Lesotho.
Saachjrupp:Staat
Zeeland
Zeeland (dt. Seeland, zeeuws Zeêland) es en Provinz van Nedderland on ligk janz deef em Süddwässte vam Land aan de Noordsee. Met 383.224 Enwonne hätt et de kleenste Bevölêkerong van janz Nedderland. De Hoofstadt van Zeeland es Middelburg, ävver de jrößte Jemeende es Terneuze.
Jeojrafie
Zeeland bestonn uss velle Inselche on Halêfinsele, esu z. B.:
Łomazy
miniatur|left|Łomazy Łomazy es ö Dörp em Bözirk Biała Podlaska ä Ost-Pole. Łomazy litt onjeväär 16 km südlich va Biała Podlaska un 84 km nordwestlich va Lublin.
Eurotransplant
miniatur|left|Staate, di zo Eurotransplant gehüüre (blau) Eurotransplant es ön Orjanisatiun, di em Joohr 1967 va Jon van Rood jejründ wood. Se had d Opjaav, vöör d Vorteilung va Orjane z sorje, di zur Transplantatiun a stönd. Zo d Länder, di ajeschlooße send jehüüre Dütschland, Belgien, Luxemburg, Niederlande, Österreich, Slowenie un Kroatie.
Łomazy
Ä Łomazy lääve 1.700 Mänsche.
Eurotransplant
All Krankehüüser weede informeert, subald ö Orjan zur Vorfüjung steeht. Su hat Eurotransplant tösche 1967 un 2007 vöör 122.000 Lüüh orjane vormeddeld.
Zeeland
Jeojrafie
Zoademm jitt et noh de Rejion Zeeuws Vlanderen em Südde van de Provinz, die jeng Insel on och jeng Halêfinsel es. Zeeuws Vlanderen jrenz em Südde aan Beljie on es bluß dorch dä Westerscheldetunnel on per Schiff met de Räß van Zeeland verbonge.
Łomazy
Dat Dörp wood dörch dat am 17. Aujust 1942 stattjevongene Jemätzel va Lomazy bekannd.
Jätt z lääse
Christopher Browning: Ordinary Men, 1992, p. 80
Rafael Correa Delgado
Rafael Correa Delgado (* 6. Aprel 1963 ä Guayaquil, önö Bezirk va Ecuador). Hä es em Joohr 2011 Präsident va Ecuador.
Jemätzel va Łomazy
Zo öt Jemätzel va Łomazy ä Ost-Pole koom öt em Zweide Weltkresch am 17. Aujust 1942 en d Stadt Łomazy. 1.650 Jüdde wode dobeij ömjebraad.
Łomazy
Jätt z lääse
Saachjrupp:Dorp
Schnuppe
Wä ene Schnuppe hät, dä hät sech verkält. Do leuf de Nas, un mer hät veleich Temperatuur, un mer föhlt sich nit esu, öm nit ze saage schlääsch. Schuld draan sin de Backteerije. Di flieje en d Luf eröm, un wä der Schnuppe hät, dä streut se eröm beim Hooste un beim Nieste.
Zeeland
Sprooch
En Zeeland spräche de Löü uêspronglich de zeeuwse Mongkaate, die zo denne nedderfrängkische Sprooche jehüüre (wie och Neddelangsch of Kleverlängsch).
Joohr 1597
Kulltuur
Öt Beld Jupiter, Antiope un Amor weed jemold.
Joohr 1604
Kulltuur
miniatur|left|50px Dat Beld Bildnis der Erzherzogin Anna weed jemold.
Rafael Correa Delgado
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Joohr 1597
Sönnß
Saachjrupp:Joohr
Adolf Hitler
Adolf Hitler (* 20. Aprel 1889 ä Braunau am Inn; † 30. Aprel 1945 ä Berlin) woch önö dütsche Politiker. 1921 wood hä Chef van d NSDAP un 1933 Reichkanzler van öt Jross Dütsche Reich. Hitler wood zm Diktator, woch vöör dr Holocaus vorantwortlich. Hä braad sich 1945 ä Berlin öm.
Sömmert
Sömmert (amplish: Simmerath) es de jrüüßte Jemeinde vum Kreis Oche. Die Jemein hät en lang Jeschich. At die Römer woren do! Sing eeste Nennung bekohm Sömmert at 300 Johr nohm Christkingche. Nochem Johr 1300 wurd et sing eijen Kierchejemein. Sick 1972 is de Jemein, wie se hück is.
Adolf Hitler
Sing Kenkheed
Hitlers Famelisch stammde van d Jrenz zo Böhme. Hä koom öm 18:30 Uhr am 20. Aprel 1889 en d Weetschaf Pommer als viirdes va säähs Kenger zr Wält. Singe Papp hosch Alois, sing Mamm Klara. Van di 6 Kenger woode ävver mä Adolf un sing Schwästr Paula erwaahße. Di angere storve vreuer. Adolf hod ävver noch 2 unehelije Jeschwistere.
Hitlers Stammboohm es net jeseschert. Su woss Hitler net, wä singe Jrusspapp woch. Hitler vorsooht immer, sing Vorjangeheed z vortusche.
Sömmert
Quälle
Saachjrupp:Stadt em Rhingland Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Adolf Hitler
Als jonge Mann
Ä Wien liirde hä d Schrefde va Liebenfels kenne un domet singe Rassewaahn. Ä häm entstäng dr Jedanke, dat d Arier die beitzde Mänsche wöre.
Als sing Mamm jestorve woch un hä an d Schüll net opjenomme wood, jäng häm öt Jeld us. Hitler woch jezwonge, ö Obdachluseheim op z söcke. Mä met öt Moohle van ö paar Beldcher vordeehnde hä ö paar Jröchelcher. Damols hassde hä d Jüdde ävver noch net ösu. Su es bekannd, dat hä döck Belder an Jüdde vorkoovde.
Am 5. Februar 1914 wood hä no öt Militär ä jö trocke. Dr Ischte Weltkresch broch us un hä melde sisch als Soldat.
D Zitt van dr Ischte Weltkresch
Met 25 Joohr hot Hitler Spass dora, dat dr Kresch ussbroch. Am 16. Februar troon hä d bayrische Armee beij. He hot hä ischte Ärfolje un wood zm Jefreide jemaad, kräät sujar öt Isere Krütz 2. Klass vorlinnt. 1916 wood hä vorlätzt un koom en ö Krankehuuß.
Als hä do entlosse wood, vreude Hitler sisch wärm dorop, kämpfe z dörfe. Flott veel hä op un kräät ö paar Orde. So wood häm öt Iserne Krütz 1. Klass vorlinnt.
1918, kott vöör öt Äng van dr Kresch, wood Hitler beij önö änglische Anjreff met Jeffjas vorletzt un mood wärm en ö Spital.
Hitlers Opsteech en d Politik
Öm net no öt Militär wärm op d Stroß z setze, vorsoot Hitler ösu lang als möjelisch, en d Kasern bliive zu dörfe.
Öt duurde net lang, do kräät hä ischde Kontakte zo Ernst Röhm. Dä sooch ä häm önö Käll, dä nationalestische Idee onger öt Volk bränge kutt. Hitler wood ussjebeld, vöör önö Hoof Lüüh mulle z könne. Usserdem brudde s häm als Spetzel, öm z ervahre, watt en anger Parteie vöörjäng.
D DAP wood op häm opmerksam un Hitler troon dönö 1919 beij. En di Zitt wuss och sing antisemitsche Vörstellung. Dörch Hitlers Hölp woss d DAP mi un mi. 1920 benannt s sisch en NSDAP öm. 1921 jaahrde Hitler d Parteichefs zm Deuvel un wood sälvs Vörsetzende.
D weetschaftliche Situation ä Dütschland woch siihr schläät un Hitler erwaade, dat sing politische Idee van öt Volk ongerstötzt wööde. So putschde hä met sing Vrönde am 8. November 1923 ä Münche. Vöör häm wood dat ävver önö Schlaach en öt Jeneck. Am nächsde Daach wood hä vassjenomme un solld vöör 5 Joohr en öt Kitsche jo, brudde ävver mä 1 Joohr aav z setze. En di Zitt entstäng dr ischde Band va „Minge Kampf“.
Zeeland
Verwies
Saachjrupp:Segg op Dürener Platt Saachjrupp:Holland Saachjrupp:Zeeland
Anschlääch vam 11. September 2001
D Anschlääch vam 11. September 2001 jehüüre zo d vorheerendste Anschlääch, di Terroriste en Amerika ußjevüürd hand. Jeplant woode di Anschlääch van d Jrupp al-Kaida. Et ka komm jesaad weede, wivöll Lüüh hönn Lääve beij di Anschlääch vorloore hand, ävver öt weed va onjeväär 2600 jesproche. Völl wääde ni jevonge wääde.
Watt passeerde
Mo ka sisch vörstelle, dat d 2 Türm van öt World Treid Centr direkt brannte. Watt kenne erwaad hot, passeerde öm 10:28 Uhr. Dr Nordturm stürzde enn. Öt duurde bes 17:20, eeh och dr zweide Turm zsammebroch.
Schnuppe
Saachjrupp:Medizin
Anschlääch vam 11. September 2001
Watt passeerde
Zo di Zitt woch dr Fluch UA-93 at entfüührt, un öt weed ajenomme, dat dä öt Wisse Huuß treffe solld. Ävver di Maschiin stürzde vörhen en ö Veld en d Nööde va Pittsburch.
Zaahl va Duude
D jenau Zaahl va Duude weed komm öruss komme. Mo schätzt, dat en de Türm zsamme 2590 Lüüh jestorve send. Dovan kutte ävver mä 1600 edentifizeerd wääde. Em Pentajon storve 125 Persune. 246 Passajeere woore en d Fluchzeuje. Dozo koome 19 Attentäter.
Adolf Hitler
Hitlers Opsteech en d Politik
Dörch d Mullerei övver dr Hitler-Prozess wood d NSDAP noch bekannder. Dr Dörchbroch koom ävver dörch d Wältweetschaftskriise. D Rejiirung broch usseree un öt koom met dr Brüning önö Rejiirungsvösetzende, dä mä dörch dr Hindenbursch am Lääve jehalde wood.
Anschlääch vam 11. September 2001
Usswerkunge
Als Usswerkung van d Anschlääch woode dörch dr Präsident George W. Bush önö Hoov Jesätze vorschärft. Manch neu Jesätz koom dozo. Dodörch soll dovöör jesorcht wääde, dat öt Terroriste schwöödr jemaad weed, en d USA e z reise. Dr Chef van El Kaida, Osama Bin Laden, wood ä Vorstecke en Afjanistan vormuud. Öm hem do z vänge un d Terroriste us öt Land z driive, scheckde dr US-Präsident Soldate en öt Land. Öt fluppde ävver net, Bin Laden ä si Vorsteck z vänge. Völl Terroriste hand d Soldate ävver jeschnappt un vassnämme könne.
Websiije
Saachjrupp:USA
El-Qaeda
El-Qaeda es ö Nätzwerk va Terroriste, di a völl Ställe op d Welt Anschlääch usjevüürd hand. Am bekanndste send di Attentate op öt World Treid Centr un öt Pentajon, d Anschlääch vam 11. September 2001. Dobeij storve onjeväär 2600 Mänsche.
Adolf Hitler
Hitlers Opsteech en d Politik
Hitler hod 1925 sing Staatsbürjerschaf als Österreicher opjejovve un öt duurde bes 1932, eh hä Dütsche wood. Ösu lang woch hä Staateluuß. En dat Joohr wood d NSDAP beij d Waahle su stärk, dat Hitler sisch zm Reichkanzler maade. Dä Dörjee en d damoohlije dütsche Demokrati maade öt Hitler janz einfach, en stärke Positiun z kriije. Sälvs Hindenbursch ongerstötzde häm dobeij. Domet jäng d Zitt van d Demokrati ä Dütschland vorbeij un en schlämm Diktatur stäng öt Volk bevör.
Jemätzel va Łomazy
Watt passeerde
D Wonnege van d Jüdde en d Stadt Łomazy woode van öt 101. Polisse-Reserviste-Batalliun onger Major Wilhelm Trapp ömschlooße. Onjeväär 1.650 Persune woode vassjenomme un moote sisch op dr Schüllhoff opstelle. Öt woch ösu heeß a dä Daach, dat völl Lüüh zösammejebroche send. D Polisse hand ön Jrupp Männer örussjesood, di en önö Bösch önö Jraav usshävve moote. En di Zitt hand di Lüüh van öt 101. Battaliun sisch met ö Spell ön Vreud jemaad. Sö worpe ön läch Flasch en d Jrupp va Mänsche op dr Schüllhoff. Dijenije, di jetroffe woode, woode örussjetrocke un vöör d Oohre va di angere erschooße. Als d Jraav usjehoove woch, vong öt Erschösse a. D Mänsche moote sisch ussträcke un woode va Polisse met Külle dörch d Strooß no dä Jraav jejachd. Völl wore am bloode un at halv duud. En d öt met Wasser jevüllde Jraav moote sisch di nakße Mänsche kneee un krääte önö Schoss en d Kopp. Neu Mänsche moote sisch op di Duude läje, un d Polisse stänge kneedeep em Blod.
Adolf Hitler
Diktatur
Am 28. Februar 1933 brand dr Reichsdaach un d NSDAP schob dat d Kommuniste en d Schoohn. Öt joov ön Notvorordnung un domet hod Hitler di Möjelichkeet jeschaffe, Rääte, di d Demokrati öt Volk jitt, usser Kraft z sätze. Öm sich sing Positiun z seschere, schob d NSDAP öt Ermächtijongjesetz hängerher. Dörch ön manipuliirde Waahl koom dat Jesetz dörch.
Röhm, däm Hitler mitlerweil jevresse hod, wood en d Naaht van d lang Mäzzer ömjebraad. Ävver en d Naaht rollde noch önö Hoov Köpp. Völl, di jäje Hitler opponiird hodde, moote dra jlööve.
Sing janze Diktatur woch dörch dr Antisemitismus jeprächt. Hä hassde d Jüdde un däng alles, öm s öm z bränge. Op d Wannseekonferenz wood beschlooße, dat alle Jüdde ömjebraat wääde sollte. Dr Holocaus stäng ö Völ bevöör. Önö Nam wi Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau weed ni mi vorjeiße wääde. Hitler un sing Parteij maade ävver och Zijeuner, Homos un Lüüh, di anger Parteije a jehoote, kapott. Ön Mordindustri entstäng, em Jruuße wi ä Auschwitz, ävver och em Kleene, wi öt Beispell van öt Konzentratiunslajer Barth zeecht. Övver 6 Milliun Jüdde send dobeij ömjebraad woode. Met d Aktiun T4 woode alleen ä Dütschland 190,000 Nervekranke ömjebraad.
En di selbe Zitt rüste Dütschland op. Öt woode Waffe jebouwd un d Armee wood stärker un stärker. 1933 ongerbroch Hitler d Jespräche övver Avröstung, hä mängelnde beij Putsche ä janz Europa met un sorchde em Määz 1938 dovöör, dat Österreich a Dütschland veel, zr Ostmark wood. Em Herbst 1938 erzwong hä, dat och öt Sudeteland a Dütschland veel.
Dr zweide Weltkresch
Am 1. September 1939 woch öt ösu witt. Dütsche Soldate övverveele Pole un no komm 14 Dach woch dat Land jeschlaare. Wiir jäng öt met Dänemark, Norweje, Beljie, Holland un Luxemburch. Öt soch ösu uss, dat öt kenn Probleme vöör d dütsche Armee joov. Hitler held sich vöör onschlaachbar.
1940 vorsoot Hitler en önö Luftkresch Ängland en d Knee z zwänge, bess sisch äver dora d Zäng uss. Ävver dat jelaade Vüür brand noch wiir. Em Balkan un ä Jriecheland jäng öt wiir. Am 22. Juni 1941 övverveel Hitlers Armee Russland. Am Aavang leev öt noch janz jott un d Dütsche send bes kott vöör Moskau komme. 1943 komm dann öt Äng met d vorloore Schlacht öm Stalinjrad.
Ä Dütschland velle jetzt d Bombe van d Alliierde un völl Städt woode ä Schutt un Eisch jelaad.
Am 6. Juni 1944 entstäng van d Normandi uss ön zweide Front un d Dütsche vorloore Schlacht övver Schlacht. Mo hat ussjerechnet, dat övver 55 Milliun Mensche en dä Kresch hön Lääve verloore hand.
Hitlers Duud
Hitler woch krank un Ärzte saare hüü, dat hä onger Alzheimer ledd. Am 19. Määz 1945 joov Hitler dr Beveehl d dütsche Infrastruktur kapott z maache (dr Nerobefehl), damet dr Feind nüühß mi vörvänge kann, dat hä bruche kütt. Dat wood ävver net mi ömjesatze.
D Beveehle, di va Hitler koome, woode emmer jäcker un sing Kommandante satze di zm Deel jar net mi öm. Hitler jlood, dat hä va sing eeje Lüüh vorroone woode woch. Am 22. Aprel 1945 hott hä önö Nervezosammebroch un wees a, all sing Papiire un Dokumente z vornichte.
Öt jäng nun flott. Hitler maade si politisch Testament un schreev och noch ö paar prevate Wööd. Am 29. Aprel hiirode hä sujar noch sing Vröndin Eva Braun. Öm 15.30 Uhr braad hä sisch met Jeff öm. Sing Lisch hand s em Hoff van d Reichskanzlei vorbrannt.
D russische Armee had d vorkoohlde Reste va Hitler usjejraave un op ö Kasernejelände beij Magdeburg bejraave. 1970 woode s noch ens ussjejraave, janz vorbrannt un d Eisch en önö Baach jestreut.
Websiije
Hitler, Adolf Hitler, Adolf Hitler, Adolf
Jemätzel va Łomazy
Watt passeerde
Am Äng vam Daach wood Łomazy vöör jüddevreij erklärd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Holocaus
Wuhan
Wuhan es ön Stadt ä China un di Hauptstadt van d Provinz Hubei. Met 6,6 Milliun Äwonner un 9,9 Milliun, wenn mo ö Ömveld äböträckt, es Wuhan d jrützde Stadt ä Zentralchina. Mo vängd öt em Oste van öt Vlachland va Jianghan, jenau do wo Yangtze un Hanshui zsammeloufe.
El-Qaeda
D Orjanisatiun
Öt wood vreuer dova jesproche, dat Osama Bin Laden d Orjanisatiun leite däng. Hüü z Daachs jlöövd moch dat net mi. El Qaeda hat ön eeje Dünamik entwäggelt, di kenne enkele Chef mi nüüdisch hat. Völl enkele Jruppe sollte onger dä Naam zsammejefasst wääde. Dat Jeld, dat jebrudd weed, stammt döck us dr Handel met Droje. Ävver och öt Jäld van Osama Bin-Laden, dat send onjeväär 300 Milliun Dollar, steeht d Orjanisatiun zor Verfüjung.
Wi öt aavong
Aajevange hat dat domet, dat d Russe no Afjanistan koome. Öt entwäggelde sisch önö Weerstand jäje di Soldate. Dozo jehood Osama Bin-Laden, da vorsoot, us Pakistan öruss, Afjanistan vrei z kriie. Langsam woss dä Weerstand jäje anger Natiune. Dozo jehoote och d USA.
Wuhan
Wuhan lidd op ön Fläsch va 8494,41 km², meeßd es öt flach Land mit Hövvle un Seeö an ö paar Ställe. D Monsum sorchd dovör, dat d Stadt subtropisch Wäär had.
El-Qaeda
Wi öt aavong
Öm di Ziile z erreiche, vong el-Qaeda a, Anschlääch z vorübe. Dozo jehüüre:
Wuhan
Jät va vreuer
D ischde Lüüh koome onjeväär vöör 3000 Joohr en d Jäjend. In d Han Dünasti wood Wuhan ön Haafestadt. 3000 vöör Christi Jeburd vong he d Schlachd van d Ruuh Aavhäng statt. En di Zitt vong mo a, Muure öm d Stadt z bouwe. D Schotzmuure sorchde dovöör, dat öt Vorkoofe ä Wuhan sescher wood un sisch Kooflüüh he aasiidelnde. Domet koom Jeld en d Jäjend. Zosätzlich läävde he Dischtr un Künßtler.
Am Äng van öt 19. Jaahrhondöt wood d Baahn no Wuhan jebouwd un völl Waach van öt Scheff op d Jleise vorlaane.
Em Joohr 1938 joov öt schwoch Kämpf em Kresch tösche d Schinese un d Japaner. 1944 jäng önö jruuße Deel van d Stadt dörch Bombe van d Amerikaner kapott. Önö leitde jruuße Paav kräät Wuhan em Joohr 1967 als d Kulturrevolutiun Spure hängerleed.
Brögge
Opjrond van d Nööde van di 2 jruuße Flöss spelle Brögge ön jruuße Roll ä Wuhan. Dozo jehüüd d First Bridge, d Ischde Bröck wi mo op Ripuarisch sädd. S övverkwerd dr Yangtze. Dozo komme aver noch ön Zweide un d Dreide Bröck, di mi als 4.500 m un 3.500 m lang send.
Baahn
D Stadt had 2 Baaahnhöff, di en d vreure Städt Hankou un Wuchang liije. Dat beddüd, dat däjennije, dä no Wuhan met dr Zoch veerd, oppaaße moss do dr Naam Wuhan nerjens optauchd. Em Joohr 2006 wood ajevange, ön neu Statium z bouwe.
Ongerjrondbaahn
No d Städt Peking, Tianjin, Shanghai, Guangzhou un Shenzhen krääd Wuhan als 6de Stadt ön Ongerjrondbaahn.
Vluchhafe
1995 krääd Wuhan önö eeje Vluchhafe. Va do us vleeje Vluchzeuje en öt Ussland. 2008 wood ö zweid Vluchhafejebäud väädisch.
Autobahn
D Autobahn 318 jeed dörch d Stadt.
Usbeldung
Usbeldung speld ä Wuhan ön jruuße Roll. Su jitt öt he 35 Huchschülle. Dozo jehüüre d Universität va Wuhan un d Huazhong Universität vöör Wesseschafte.
Websiij
Saachjrupp:Stadt en Asie
Ruusemoondaach
miniatur|left|Ruusemoondaach am Rhing Ruusemoondaach saare de Minnsche am Rhing för dä Moondaach füür_emm Äschermeddvoch. Zick 1823 jilld hä alß Höhepunk vum Faßteloovend, un do jëĳht bëĳ dënne em Dörrəbb_odder em Shtädtshe ne wunderschöne Faßteloovendszoch.
Dat Komitee troof sich in der Faastezick am Sunndach Laetare, dä och Ruusesundaach jenannt weed, weil hä jenau in de Mette vun de Faastezick litt. Et Resultat vun dämm Treffe wor, dat me em nächste Johr am Daach för Fastelovend ne Zoch durch Kölle veranstallte wollt. Un su es 1823 de ierschte Karnevalszoch am Moondach für Fastelovend durch Kölle jetrocke.
Weijl dat Komitee sich am Ruusesunndach jetroffe hat, bekom der Moondach für Äschermettwoch schnell dä Naam Ruusemondaach, un och die andere Karnevalsdäsch krääten schnell ne Blömschesnaam: Veilchendinnsdaach usw.
Saachjrupp:Fastelovend
Michael (Erzengel)
Am 29. September fiert de Kirch et Fess vom Erzengel Michael (op Hebräjesch: מיכאל; op Lateinisch Quis ut Deus; op Arraabesch: ميكائيل/ميكا „Mika'il/Mikaal“; en Platt: „Hä eß wie Jott?“) Bei all drei Relijone, die op de Abraham zeröck jonn, spelt'e en wichtije Roll. Für de Christe jilt'e als dä Engel, dä de Düwel en de Höll jestusse hätt un am Jöngste Daach met singem Schwert, joode Minsche von schläächte Minsche deele deet. Zick dä Schlaach om Lechfeld am 10. Auguss 955 eß'e de Schutzpatron vom Helije Römische Reich un Deutschland, bekannt als „De deutsche Michel“. Am 29. September fiert me och de Namensdaach von dä andere Erzengele Gabriel un Raphael.
Für Buure eß de Michelsdaach ne besondere Daach, aan dämm me de Äärnt en de Schür hatt, Paach bezahle, un fiere däät.
Siebursch mem Kluster om Michelsbersch hätt de Erzengel Michael em Stadtwappe.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Perwis Kambachsch
Perwis Kambachsch es önö Ziidungsmänsch us Afjanistan. Hö wood van ö afjanisch Jericht zm Duud vorurdeelt. Dat Urdeel wood ävver en d Töschezitt ä 20 Joohr Klingelpötz ömjewandelt.
Perwis Kambachsch hod us öt Netz van ön islamische Siij önö Artikl öraavjelaane un dm sing Ziidungskolleje zr Diskussiun jejovve. Öt jäng öm d Rääte, di Vraue em Islam hand. Öt Jericht sooh öt als ärwesse ä, dat Perwis Kambachsch sisch dörch di Texte övver dr Islam lostisch jemaat had. Hä wood zm Duud vorurdeelt.
No dat Urdeel joov öt önö weltwitte Opstand. Dat Urdeel woch ävver su entstange, wi öt dr Islam zo jesteeht. Öt wood sujar van dr Senat bstäticht.
Am 22. Oktober 2008 wood bkannd, dat dat Urdeel ä 20 Joohr Jevängnis aavjeändert wood.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Vröstöck em Jröne
Dat Beld Vröstöck em Jröne stammt van dr französische Mooler Édouard Manet. Hä mohlde dat em Joohr 1863. Hü hängt öt em Musée d'Orsay ä Paris.
Vöörjeschichte
Manet vorsood, dat Beld em Joohr 1863 vöör ön Ausställung dr Pariser Salon a z beene. Dat Motiv, ön nackde Vrau tösche 2 bekleede Männer, woch ävver ön Vreschheed en d Oohre van d damalije Zitt un d Usssteller leende öt aav. Sujett passeerde ävver net mä Manet. Och anger Mooler woode zöröck j wesse. Dova ervoor Napoleon III. un hä entscheed, dat all di Belder, di di anger Musee aavjelehnt hodde, en dr Salon des Refusés gezeechd wääde sollte. Öt Volk koom kikke, völl laade, völl reechde sisch sujar dorövver op.
Watt dat Beld zeecht
Dat Beld zeecht Manets Broohr Eujin un singe spiidere Schwojer Ferdinand Leenhoff. Di Vrau vööre em Beld es Louise Meuran. Dat Beld solld an sisch Dr Vlotte Viirer heeche, watt erklärt, watt do jemoold wood.
Websiije
Saachjrupp:Beld
Universidade Federal de Goiás
miniatur|left|Universidade Federal de Goiás D Universidade Federal de Goiás es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Goiânia un domet en dr Staat Goiás, Brasilie.
25486 Studente mööhe sisch he aav.
Jätt z Lääse
Saachjrupp:Brasilie
Brings
Brings ess en kölsche Rockband, die 1990 vun Peter un Stephan Brings jejründt woodt. Die miehste Texte vun Brings sind en kölscher Sproch verfass ävver zick 1995 han se och op Deutsch jesunge. En de 90er wohr Brings en Kölschrock-Band die mit der kölsche Fastelovendszen nix ze dunn hatte, änhlich wie BAP em vörherije Johrzehnt. Peter Brings hät vun dä Zigg jesaht: „Jeder direkte Bezug zu Köln wäre tödlich gewesen. Da hätten wir uns gleich zur Prunksitzung mit Prinz Karneval anmelden können.“. Durch de 90er Johre blevv Brings usser der Karnevalsszen, un woodte ziemlich bekannt. Bekannte Leeder vun dä Zigg sin Nur mer zwei, Katharina, Nix is verjesse, Ehrenfeld un Handvoll ze fresse. 2000 hät sich dat all dramatisch verändert, wie dat Party-Leed Superjeilezick zom Karnevalshit vun däm Johr woodt. Superjeilezick han se nit avseechlich als Karnevalsleed jeschrevve, et Leed wohr nor als Jebootsdaachsständche för de Band jedaach. Trotzdäm hatten se ene jroße Hit. Flöck han se sich en en Stimmungsband verwandelt un ehr Leeder sin hügg explizit för Fastelovend jedaach. Nohm Erfolch vun Superjeilezick woodt Rockmusick em alljemeine en akzeptabel Stil för Karnevalsleeder un vill hüggije Karnevals-Bands wie Kasalla, Lupo un Cat Ballou spille Musick met Rock-Enflöss. Em "neue Stil" woodte Leeder wie Su lang mer noch am Lääve sin, Poppe Kaate Danze, Mer trecken op der Mohnd un Su ne Daag, esu schön wie hück unger andere populär. För de Kölner Haie han se e Leed jeschrevve, die hügg noch wie ehr inoffizielle Hymne jilt (Hoch - höher - Haie!).
Gouwe
Dat Städtshe Gouwe litt en de Jemeente Opmeer en de Profinß Nooed Holland en de Nederläng. Et litt öm 11 km em Noodwäßßte fun Hoorn. En Gouwe un Ömjäävung lääve öm de 210 Minnsche.
Qwälle
Saachjrupp:Stadt
Porta Nigra
Wi di Pooz jebout wood
thumb|left|e Modell, wi de Porta Nigra en de [[Römerzick, em veete Johongert looch]] Mer schriive et Johr 180, onjevähr, un wat mer hück als Trier kenne, heeß noch Augusta Treverorum, dat es lattäjnesch för em Augustus sing Shtadt em Land fun de Treverer. De Treverer wohre enne järmanesche Shtamm en dä Jääjendt. Do woht ene neue Zohjang en de Shtadt fum Norde, un ene neue Ußjang, jebruch. Mer wohr nämmlesch jrad en neu Shtadtmoor aam opreschte. Dodoför woht Sandshteijn jenumme. Spääder es dat en Verjesseheit jeroode, wann di Pooz jenou jebout wood, un mer hät en Zick lang aanjenumme, et wöhr eets em drette udder esujaa em feete Johongert jewääse, dat hät sesch ävver nit dorschjesatz.
Anna Schnidenwind
Anna Schnidenwind, geborene Trutt (* öm öt Joohr 1688 ä Wyhl am Kaiserstuhl; † am 24. Aprel 1751 ä Endingen am Kaiserstuhl) woch en van d leitzde Vraue, di ä Dütschland als Hex ömbraad wood.
Porta Nigra
Wi di Pooz jebout wood
Di zweij Name för di Pooz, Porta Nigra un Porta Martis, sin ävver et eets en enem Booch uss_em zwöllefte Johrhongert ze lässe jewääse, dä Gesta Treverorum. Do heijs_et övver de Treverer:
Anna Schnidenwind
Sö wood am 24. Aprel 1751 ä Endingen am Kaiserstuhl em Breisgau vorbrannd (nodäm sö vörhen erdrosseld woode woch). D 63jöhrije Burrevrau wood önö Düvelsbond suwi Brandsteftung vörjeworpe. Mo worp hör vöör, vöör önö Brand am 7. Määz 1751 vorantwochtlich z se, dä möjelicherwiiß beij öt Röche usjelößd woode woch. Dat Vüühr maade önö jruuße Deel van öt Dörp kapott.
Z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Hexejachd
Porta Nigra
Wi di Pooz jebout wood
„''Se nannte se de Mars-Pooz noh däm Mars, dä se als dä Jott fum Kreesch ansooche; wann se erus trockke för en der Kreesch ze jonn, do sen se uß dä Pooz eruß mascheert. De Schwatze Pooz woot se ävver jenannt wäje dä Truuer, met dä se dorsch di Pooz zeröck heim kohme, wann se uss_em Schlaachfeld fott jerannt, un affjehoue wohre.''“
Et weed wall esu sinn, dat de Jrönd för di Name e betzje en Lejänd sin. Jedenfalls hät dä Schriiver dohmohls jejleuf, dat die Shtadt Trier em Johr 2003 för Krestus fun dä Treverer jebout woode wöhr. En Wohrheid eß se öm 16 för Krestus eröm fun de Römer jejröndt woode.
Websigge
Saachjrupp:Shtadtpooz
Dominik Brunner
Dä Dominik Florian Brunner wood en Ergoldsbach aam  18. Mäi 1959 jeboohre, un aam  12. Säptämber 2009 en Münche om S-Baahnhoff Fürstenried-Solln duudjeschlaare, nohdämm hä vier Pänz jäje Schlääjer en Schoz nämme wullt. Hä wohr dohmohls eine unger drei Jeschäffßföhrer vun dä Erlus AG en Neufahrn en Nidderbayere, en Ferrma, di Zijjele määt.
Sing Levve
Dä Dominik Brunner es en ner Famillesch vun Ongernehmer en Ergoldsbach opjewahße. Hä wohr e Einzelkend. Singe Vatter wohr dä Oscar Brunner. Hä schtundt zigk däm Aanfang vun de 1960er Johre en Leidungpusizjuhne en dä Erlus AG, di en de Houpsaach Daachpanne määt, wi shpääder singe Sonn.
Ußbeldung un Berohf
Noh singem Abituur, wat hä en Landshut jemaat hat, hät hä Juresterei schtuddeet aan de Ludwig-Maximilians-Universität en München. Donoh jingk hä bei de Erlus AG, woh singe Vatter aam ärbeide wohr. 1994 kohm hä en de Föhrungs_Etaasch vun dä Ferrma un wohr doh zohschtändesch för de Beraiche Jeld, Ojanisazjuhn, Päsonaal, Rääsch un Eijkouf.
Quelle
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Hex
Öt Volk jlöövd, da tön Hex zaubere kann un met dr Düüvel önö Bond jeschlooße had. Döck send Hexe Vraue, Persune, di Schlätes brenge un nohm chrestliche Jlaube vorfolchd wäde mösse. Männer, die Hexe send, draare dä Naam „Hexemeester“.
Watt Hexe usszeechnet
Öt wood jejlood, dat Hexe sisch va normal Mänsche dörch vorschiedene Denge ongerscheede. Hezo jehüüre:
Hexevorfoljung
Övver Joohrhondöde woode d Hexe vorfolchd. Hexeprozesse vührde döck dozo, dat Hexe öt Lääve vorloore. D leitzde Hex, di no önö Hexeprozess ä Dütschland öt Lääve vorloor, woch Anna Schnidenwind.
Hexe ä Märcher
Ee van d bekanndste Märcher, ä däm ön Hex metspellt, es Hänsel und Gretel, ävver och d Hexe vam Blocksberch send övverlävverd. Wä hüü z dachs öt Boch Harry Potter opschleed, dä vängd do och Hexe.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Ennzoteere!
Rénmínbì
Rénmínbì (schinesisch 人民币 rénmínbì, wötlisch Volkswährung) is dat Jeld vun dä Schineesen in dä Volxrepublik Schina.
Noh der ISO 4217 weed et mėt „CNY“ affjekööz. In China selvs bruchen se ävver „RMB“ dovür. Dat Sümmbol för Rénmínbì eß ¥.
Jezällt weed dat Jeld in Schina in Yuán (formell: 圆, dat eß Einheit, söns jewöönlish: 元). Ene Yuán sin 10 Jiǎo (角) un dat sin widder 100 Fēn (分).
Wäm_mer janz jewöhnlish de Schlabberschnüßß schwadt säät mer fö_dä Yuán öff Kuāi (块, dat es Stöck) un fö_de Jiǎo dann Máo (毛).
Hebräisch (Sprooch)
Saachjrupp:Sprooch
Rénmínbì
Wat de Aanpacke kannß
Et Mönnzjeld eß 1 Yuán; 5, 2 un 1 Jiǎo; un zolez 5 un 1 Fēn-Shtöck.
Dat janze Fēn-Jeshräppel — Metall- wi Papierjelld — weed winnish jebruch un mer kridd_et bloß noch sellten ėn de Finger.
Beschänkunge
Rénmínbì jidd_et bloß in Shina. Anderswo darf mer se nit hinbrenge oder metnemme un dröm kammer se och nit kriije. Wenn de Jelld noh Shina metnemme schecke odder övverviese wells, mußte en andere Wäerung nemme. Dat jeiht.
Ömwääßele
Zick 1994 es dat Shinesische Jeld met der Ammis ihre Dollaars verbonge.
Falsch_Jellt
Nohjemaate Sching jiddet öffter. Besönderß de neüe 50 un 100 Yuán Rénmínbì hannet der Fällscher aanjedonn. Wann ene Frembde domet aankütt, dann luuren de Schineesen janz besönders joot drop — Mißßtraue. Och ėn der Spaarkaßß kannß_De ėn Schina nit sicher sinn, dat_De kein verkierte Sching aanjedrieht krißß. Extra oder Doofheijt, dat weet mer nit weßße.
Websigge
Saachjrupp:Jeld Saachjrupp:China
Meckem
miniatur|150px|Dat [[Wappe fun Meckem]] miniatur|left|140px|Do litt Meckem en [[Bundesrepublik Deutschland|Dückschland]] Meckem (amplisch Meckenheim) es en Stadt em Rhein-Sieg-Kreis bei Bonn. Durch Meckem flees eh kleene Bach, de hees Swist. Usgrabunge usem 19. un 20. Johonndot zeije, dat et Meckem schon vuur 4000 v.Chr. jejovve hätt. Över de Swist hätt et en Aquädukt jejovve, dat mieh wie 1 km lang wor. Ne kurt Stücksche han se in de nüngziger Johre nohjebaut. Meckem hätt 24.820 (30. Juni 2007) Inwunner un en Bevölkerungsdichte vun 711 Einwohner je km². De Stadt Meckem is uch bekannt für de „Grafschafter Goldsaft“, de in Meckem produziert widd.
Saachjrupp:Stadt em Rhingland Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Rockmusik
Die Rockmusick, och koot Rock, ess en Zoht vun populäre Musick, die am Engk vun de 60er Johre en de Vereinichte Staate vun Amerika erfunge woot. Et ess der Nohfoljer vum "Rock and Roll" vun de 50er, dat selvs singe Ursprung em Blues un en andere Zohte vun Musick, die de Schwatze spillte, ävver och vum Country, dä de Wieße spillte. Dat ess för amerikanische Musickzohte typisch, dat se en Meschung vun "schwatzer" un "wießer" Musick sin. Der Rock hät sich och vun andere amerikanische Musickzohte beënflosse lohße, wie Elektro-Blues un Folk, späder och noch vum Jazz un vun der klassische Musick. Et zentrale Instrument vun der Rockmusick ess die E-Jitta, wo de miehste Bands er zwei han; en Rhythmus-Jitta, die de Akkohde spillt, un Lead-Jitta (englisch för "Leitungsjitta"), die de Melodie spillt; et kann och Bands jevve, die nor ein Jittaspiller han. Schlaachzeuch un E-Bass sin de zwei andere Instrumente, die am öfteste optauche, un die Band weedt met Jesang vollständich. Wiggere Instrumente kammer en Rockbands och spille; et Keyboard ess besonders populär un mer hööt se en de miehste mudääne Rock-Aufnahme. De Rockmusick ess off för Texte bekannt, die sozialkritisch sin un vill Rockleeder han als "Hymne" vun zallriche Jugendbewäjunge jejolte. Späder hät sich Rock in zallriche kleinere Zohte entweckelt; Heavy-Metal un sing eije wiggere Entweckelunge sin ein vun der jrößte.
Efeler Platt
Efeler Platt enne Bovverbejreff för Dialekte en de Efel. Wi övverall, es dat Platt bal en jedem Dörp un Städtsche eijen. Wammer kweer dorsh de Berje trik, hööt mer, wi dat Platt noh un bei angersch wit. Et verbindt dat Muselfrängkesch aam Rhing met dämm en Luxembursch em Süde un di zwei wider met däm Ripoaresch tiräg aam Rhing un däm öm Oche eröm. Et deiht sech bovve en de bäljeshe Efel mem Wallonesch un em Franzüsesch mölsche.
Rockmusik
Rockmusick op Kölsch
En de 80er han e paar Bands aanjefange, och en kölscher Sproch Rockmusick ze schrieve. Am Bekanntste ess wahrscheinlich BAP met Leeder wie Kristalnaach, Verdammp lang her, Jupp usw.. Em Kuntrass met de miehste Musick op Kölsch hatt de Kölschrock oft ääntzhafte Texte un wohr vun der Fastelovendszen deutlich jetrannt. 1982 hät BAP e Leed jesunge, die explizit kritisch jäje der kölsche Fastelovend wohr ("Nit für Kooche (bliev ich Karneval hee"). En de 90er woodt de Band Brings jejründt, un se ess flöck populär jewohde. Brings hät domohls noch Texte un Leeder jeschrevve, die för Fastelovend nit jedaach wore; 2001 ävver woodt ehr Partyleed Superjeilezick zom Karnevals-Hit vum Johr un domet woodt Brings flöck zo ener Fastelovend-Band. Brings' Erfolch met Superjeilezick wohr der Aanfang vun der Mudäänisierung vun der kölsche Fastelovendsmusick, och wenn se damals nit avseechlich ens e Fastelovendleed jeschrevve han. Dat hät de Trennung zwesche de zwei Jruppe vun kölscher Musick etwa kapott jemaht un hück jilt Rock als typische Deil vun der Karnevalsmusick. Och BAP, die domohls sich esu jäje Karneval jestellt hat, spillt hück jään vör enem Fastelovendpublikum.
Efeler Platt
Mer sääd em Efelplatt noh, dad et en janz ahle Sproch wör. Och wann de Efeler jood em Reise un Handel wore, sin doch koum Frembde do hen jetroke, un esu kunnte de Sproche en de Dörpcher do lang blieve, wi se wore.
Drommerter Platt Eh jangs ehje Platt hätt Drommer, ob Huedütsch "Dreiborn" en der Efel. Do jet et noch vell Wört die uhs Eldere on Altmoder on Altvader (Oma und Opa) noch jekallt hahn, die ever langsam ussterve. Vür hongdert Johr woren noch vell Wöhrt us dem Franzüsischen die jeden Dahch jebrucht wuhre.
Us deäm Bööscherschaaf
Saachjrupp:Sprooch vum Rhing
Burch Koraidelstee
D Burch Koraidelstee, op Huchdütsch heecht di Coraidelstein, es ön vreuere Burch an d Mosel. Hü z Daachs es öt mä noch ön Ruin. Burch Koraidelstee litt beij dr Ocht Klotten.