cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Weihnachte
Weil Weihnachte en d'r Kirch e Huhfess eß, fängk et met e_ner Waach medden en d'r Naach, d'r Chrismett, aan. En Kölle wierd dat besonders fesslich jemaat: kuurt vür zwöllef fängk d'r Decke Pitter vom Dom aan ze lügge, un all Kirchejlocke von d'r Stadt stimme noh un noh en singe Klang en.
Fass met Weihnachte verbunge eß d'r Hellichowend, aan dämm me met d'r Famellisch öm d'r Chrisboom met_e_nem Krippsche setz, sich beschenk un joot eiße un drinke deet.
En d'r Kirch, em Radio, em Fernsehe un och zehuus wierd de Weihnachtsjescheech vürjedrare:
== Et Weihnachtsevangelium (Lukas 2, 1-20) Latein/Bönnsch ==
(1) Domols, en dänne Dare, doh erleet de Kaiser Aujustus e Jesetz, dat se de janze Welt opschriewe un zälle sollte. (2) Et wor et ierschte Mol, dat se jezällt hann, un wor zo dä Zick, als Quirinus de Övverschte von Syrien wor. (3) All jingen se hin, sich opschriewe ze losse, jeder in sing Stadt. (4/5) Och Joseph trock met Maria, singem Mädche, dat in Ömständ wor, von Nazareth in Galiläa erob noh Judäa, en die Stadt vom Könning David, noh Bethlehem, öm sich doh endrare ze losse. Se mooten dohin, weil de Joseph von doh eß; us dämm Huus un d'r Famellisch vom Könning David. (6) Als se ävver in Bethlehem aanjekomme wore, passeerde et, dat die Daach von de Ömständ ze End jinge. Maria kräät ihr Kind. Dat Kind wor ene Jung un et ierschte Kind, dat se ze Welt jebraach hat. (7) Se dät em Windele öm un laat en in en Voderkripp, weil se en ene Härbärsch keene Platz jefunge hatte.
(8) Un en dä säleven Jäjend wore Hirte om Feld, die heelten Naachwaach bei ihre Schööf. (9) Doh trot ene Engel vom Herrjott zo inne, dat inne de janze Praach vom Herrjott im Jeseech jeschrewe stont. Se wore ärsch bang, (10) ävve dä Engel saat zo inne: Sedd net bang! Denn ich bränge üsch en jruße Freud, von der all Lück jätt hann solle. (11) Denn hück eß üsch in der Stadt vom Könning David de Heiland jebore, de Messias, uuse Herr. (12) Dat sollt'r als Zeiche hann: Ihr weerd e Kind finge, dat en Windele jeweckelt en ehne Voderkripp litt. (13) Un op eemol woren bei dämm Engel noch janz veel andere Engel, su vell, dat me se net zälle konnt. Die däten de Herrjott lobe un sproche: (14) Ihr soll em Herrjott em Hemmel senn, un die Minsche op d'r Äärd, die joden Willens senn, solle Vridde hann.
(15) Un als die Engel widde von inne zeröck in de Hemmel jejange wore, saaten de Hirte zo sich: „Loot uns noh Bethlehem jonn un luure, wat de Herrjott uns opjedrare hätt.“ (16) Se maaten sich iilich op de Wääsch un fungen Maria un Joseph un et Kind, dat en ehne Voderkripp looch. (17) Als se et ävver jesenn hatte, saaten se alle Lück dat, wat me inne von dämm Kind jesaat hat. (18) Un all die et jehüürt hatte, hann sich jewondert, wat die Hirte verzohlte. (19) Maria ävve hätt all die Wöörd in ihrem Hätz bewaart.
(20) Die Hirte jinge zeröck un sunge em Herrjott e Leed, für all dat, wat se jehüürt un jesenn hatte, su wie et inne jesaat wudde wor.
22. Jannowaa
Der zwäjunzvanzishßte Jannowaa eß och dä zwäjunzvanzishßte Daach em Joohr.
Muuzemändelche
Muuzemandele eßß ma an Fastelovend im Rhingland.
Nüsser Platt
Dat Nüsser Platt wöd jekallt in dr Stadt Nüss am Rhing. Et jid Quelle, die behaupte, datt de Nüsser Sproch utsterve det in e paar Johr. De junge Lütt kalle nämlich ki Platt mi. Datt is kaum verwunderlich, wenn se dänne doch ald in de Scholl statt_dem jode alde Platt et Hochdöitsche beibringe. Nit zulätz is dat esu, weijl völle Lierer hückzoodaach nit mi uss_em Rhingland, sondern vun sonswoher komme.
Muuzemändelche
Muuzemandele sinn wi kleij Muuze unn wi en Mandel jeformt. Äwwer dä Muuze sinn knusprisch, unn dä Muuzemandele sinn mangs. Domet dat so eßß mööt in dä Muuzedeijsch jet Marzipan rinn unn je nohdämm ouch Mandelstöckjes oder Ruusewasser.
Nüsser Platt
Kiek och noh
Nuusser Platt
Muuzemändelche
Saachjrupp:För ze Esse Saachjrupp:Fastelovend
21. Jannowaa
Der äĳnunzvanzishßte Jannowaa eß och dä äĳnunzwanzishßte Daach em Joohr.
Neutron
Eh Neutron ees eh Elementardeelsche watt keeijn elektrische Ladung beseetz. Zesamme met dä Protone un dä Elektrone bilden de Neutrone de Atome vun dä verschiedene schemische Elemente. Neutrone bestonn uss Quarks. De Neutrone un Prottohne dunn de Masse do_beej, allso och et Jeweesh, un_zwa unjevääer halve halve, de Elläkrone maache do faßß nix mieh uß.
Saachjrupp:Fisik
Olive Schreiner
miniatur|left|Olive Schreiner Olive Emilie Albertina Schreiner (* 24. Määz 1855 en Wittebergen en Südaffrikka; † 11. Dezember 1920 in Wynberg och en Südaffrikka) woor en Schriiveren en Ängland_un Süüdaffrikka.
Sëĳ woor_et sibbente Kinnd vun ennem Mißßjonar_uß Deutschlannd_un Doochter fun enner Doochter fun ennem änglishe Paßtuur.
Em Joohr 1881 trogg_et noh Ängland_un fingk doh et Schriive aan, med joode Äffollje. Et eetßte Booch „The Story of an African Farm“ vun 1883 — op deutsch med däm Tittel „Geschichte einer afrikanischen Farm“ erruß_jekumme — jilldt alls_enne halləv_autobijojraafische Roman. Hä kohm unger däm Künßßlo_Nam Ralph Iron errußß.
En de Joohre zwesche 1907 un 1913 däät se widdo en Südaffrikka lääve, en_De Aar. Em Joohr 1911 kohm en annder Booch, „Woman and Labour“, esußß, wat jood opjenůmme woode es.
Olive Schreiner woohr_en Feminißßtin, en Sozjilißßtin, un woohr jääjen de Kirrəsch]. Se wooh orr_en Fruünndin fum Eleanor Marx, däm Karl Marx sing Doochter. Se woohr_em Füürshtanndt fun de Democratic Federation, enne Sozzjlißßte-Foäĳn, wo shpääder de Labour Party druß wood, di_jet hügk_noch jitt.
Web Links
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schriiver
24. Febrowaa
Der fierunzvanzishßte Febrowaa eß och dä fönnevunfuffzishßishßte Daach em Joohr.
Minnsche
{{†| Carlo Buonaparte stervd em Joohr 1785.
Hahnepooz (Kölle)
miniatur|left|De Haahnepooz öm 1900 miniatur|right|Et Hahnetor (2007) De Hahnepooz ov Hahnentor eß de wäßleschßte fun der aahle Shtadtpooze fun Kölle uss_em Meddelalldor, un shtëijt jäz noch — dëijlß widdor opjebout — aam Ruddolfplaz dem Verkehr un der Shtrooßebaahne em Wääsh, die fun de Oochener Shtrooß un Richard Wagner Shtroohß en de Shtadd_erinn op der Nüühmaat aan odder övver de ZäzillijeShtroohß un retuur wolle.
Websigge
Saachjrupp:Shtadtpooz
Nirmer Tunnel
Dä Nirmer Tunnel trekk dän Öchern zefolje de Jränz zwesche Oche unn dä eurasische Steppe. Et iss en aale Eisebahntunnel, 1841 in dä Bärsh jesprenk unn noh immer in Betrieb umm dän Kölnern klaa ze maache wuh dat Rhingland uffhört - je nohdämm vunn wo ma luure tuut.
Saachjrupp:Jöbäude
Moond (Astronomie)
Enne Hėmmelzkörrper dä sisj_ömm_enne Planneet am driehe eß, weil_er_en ömrundt, dat ess_ene Moond. Unß Ääd hätt eijne. Diverrse anndere Planneete vun unß Sunn hann_er och wellshe, zom Deijl ettlijje.
Moonde im unsəm Sunnesüßteem
von inne noh ußße:
Beij der Veenuß
De Veenuß hätt_ere och keeijn.
Beij de Ääd
Beij de Ääd leuf eijne Moond med öm de Sunn, däß heiß och noch „Moond,“ un woo lange, lange Zick der eijnzijje, dä mer jekannt hätt. Etß der Gallileo Gallilei met der Fernrüühr hätt die Einzishaadishkeijt beendt. Ävver noh unsəm Moond heißen all die anndere Moonde jemeinsaam Moonde.
Beij_em Machß
Dä Machß hätt zwei Moonde die en ömkreise. Die heeßen:
Beij_em Satturrən
Dä Satturrən hätt 43 Moonde öm sich eröm. Och hee de jrützte oppjeliss.
En Besuunderheit bei dä Satturrənmoonde is dat die Moonde Janus un Epimetheus alle vier Joor ihr Ömlaufbaan tuusche dun.
Beij_em Urranuß
Öm dä Urranuß kreise 27 Moonde. Die 4 jrützte heeßen:
Beij_em Nepptuun
17 jrössteteils kleeijne Moonde ömkreise dä Nepptuun. Die dreij jrötzte sin:
Dä Triton lööff entjejenjesetzt zo dä Driirichtung vom Nepptuun. Dat is einmalisch in unserem Sunnesystem.
Beij_em Pluuto
Dä Pluuto hätt eene Moond un dä heeß Charon.
Moonde in anndere Sunnesüßteeme
Moonde in anndere Sunnesüßteeme sinn_er bißheer keijn entdekk woode. Unß Technik künnt dat fö_de_Mommeng on_no_nit.
Saachjrupp:Astronomie
Möhn
En Möhn ode Möhne nennt me em Rhingland en verhieroote un aahle Frau.
De hüükste Fierdaach för de Möhne es de Donneschdaach för em Ruusemondaach, och Wiewerfastelovend jenannt. Noh dämm de Möhne en der Stadt ode om Dörp de Molli jemaat hann, fiere se ihre Möhneball.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Kneip
En Kneip es en Weetschaff, wo mer ze Drinke kritt, ävver nix jruß ze Esse. En Kneipe wod vill jerouch, ävver di Flöpperei es et Neuste verbodde. Wann en Weetschaff mieh met Esse ze dunn hät, wie mim Drenke, dann säät mer Restorang för se, un nit Kneip, ävver öf jenoh weiß mer et nit esu rääsch.
Domet mer se jot fingk, sin Kneipe jän op Ecke, un don domet och zo mieh Stroße op eimol jehüre, esu krijje se och mieh Jäß, weil die nit en en frembde Stroß jon müsse. Ene Jass es, wä en de Kneip kütt, öm sich do jet drinke ze jonn. Dä Weet stellt singe Jäß et Bier hen, un wat se söns bestelle. Wann dä Lade knubbels voll es, wie em Fasteleer, oder fröher noh de Kirch, dann hät dä Weet och ens ene Kellner odder en Kellnerin loufe. Künnt och ene Köbes sin.
27. Jannowaa
Der sibbenunzvanzishßte Jannowaa eß och dä sibbe_unzwanzishßte Daach em Joohr.
Kulltuur
Dr Holocaust-Jödänkdaach weed aavjehalde.
Johann Christoph Winters
thumb|Johann Christopf Winters Jraavstee Johann Christoph Winters († 5. August 1862) es dr Jründer van öt Hännesje Tiater.
Als Bönnsche Jung hann isch misch met däm Hännesje Tiater usenen jesetz on dann zeiers vell jeläse on datt dann och em Karnevalistenforum.de enjestellt. Datt mieste äwwe hann isch us enem Sessionshäff von der KG UHU jeliert.
Hans Pohl, Hauptfeldwebel im Bonner Stadtsoldaten Corps von 1872 _____________________________________________________________________________________________                                 Wenn all de Pöppcher danze ...!
Wenn hück ene von Kölle sprisch, dann verzällte och janz bestimmp vom KÖLSCH HÄNNESJE THEATER. Dat jehührt zo Kölle wie de Dom odde 4711 on Tünnes on Schääl. Doch losse me zesamme ens de Zick zoröck drieje bis an de Anfang von däm janze Spellsche. Me schriewe dat Johr 1772. En onserem schöne Bonn am Rhing wurd domols ene CHRISTOPH WINTERS em Kuhle Dom jedööf. Weil me jo jätt öndlisches liere moht, es de Jung dann zeiersch Schnieder jeworde. Dat Ehrbare Handwerk der Mainzer Schneiderinnung hätt em dann am 24. Juli 1798 de Gesellebreef usjestellt. Domols stond en esuenem Breef och noch drenne wie dä Jesell ussieht.
( Et joov jo noch keene Personalausweis : Er erscheinet von Statur gross und blonedt, er ist allhier treu, still, fleißig friedsam undt ehrlich geweset )
Wie dann die Zick kohm, dat me op de Walz jing, do es Winters wohl och en Flandern jewess. He hätte wohl et ierschte Mohl sujett wie Poppespeel jesenn. Dat hätt em joot jefalle.
Am 22. Juni 1800 wuurd dann en Bonn jehieroot. Sing Braut wohr de ehrbare Mamsell ELISABETH THIERRY us Kölle. Der ihre Vatte hat en sujenannte SPEZEREYE-Handlung en Kölle op de Gereonsstroß Nr. 3617, wie et enenem Adressboch] von 1797 ze läse es.
De Winters hat et nett leesch als einfache Handwerke bei de kölsche Bajaasch anzekomme. Die meenten nämlisch, se wöhren jätt besseres on vellesch sujar irjendwie e bissje adelisch.
Weil de Christoph domols keen Arbeed fungk, on äwwe de Kamin qualme moht, hätte enenem Bittbreef an de „ BÜGER MAIRE „(de Bürgemeeste) jeschrewwe: „ Der Unterzeichner - Tagelöhner seiner Profession nach - hat die Ehre, Sie hiermit zu ersuchen, ihm die Erlaubnis zu erteilen, in der Ritterzunft (gemeint ist hier die Ritterzunft Himmelreich) ein sogenenntes Krippenspiel für kleine Kinder anzustellen, da wegen Abgang anderen Verdienstes hiermit auf eine redliche Art sein Brot zu gewinnen sucht, darf er mit Zuversicht erwarten, daß Sie Bürger Maire ihre Genehmigung nicht abschlagen.“
Bereits em Winter 1808 hätte dann nochens esuene Breef öm „ sein zukünftiges Winterbrodt „ an de Bürgemeeste jeschrewwe. Et moß wohl ärsch nüüdisch jewess senn, dat esuene Breef jeschrewwe wurd. Domols wohr et bahl esu schlemm, dat de Familisch nix mieh ze käue hat on me öm jede blanke Penning luure moht. De Text von dem Breef es ons fass komplett erhalde.
„ ...habe ich ein schönes eingerichtetes Bobbenspiel, welches allen Menschen wohl gefällt, weil ich auf keine einzige verführerische Art, kein Mensch mit meinem Spiel, beleidige, weil ich vor alle unartige anständt besorget bin,denn mein Spielhaus ist wohl mit Licht versehen und auch zwei aufmerksamen  Männern, welche gute Subordination beibehalten. Dieses Spiel ist eine gute Erfindung für mich, weil ich in dem betrübeten Winter meine Frau samet der drey Kinderen nothdürftig ernähren kann.Übrig ist davon nichts, da der Eingang nur ein Stüber ist....“
He ess et anzemerke, dat de Obrischkeet jenau dodropp luure däht, dat en de Theatere nett och nur e bissje jefummelt werde konnt. Dorömm leefe die zwei Käärls met ene lange Stang en de Händ emme erömm on dähten de Pärsche, die sisch ze eng jesezz hatte, usenande fäje. (Dat Stangedinge nannten se em alljemeine de Sittlischkeitsschmeck) Su jing de Zick erömm, on seitdem 1823 de ierschte Ruusemondachszoch leef, hat sich dat Programm von de Kreppespellsche schon schwer jewandelt. Et jov mettleweile schon de KNOLLENDORFER SIPPSCHAFF. Die komische Jesellschaff bestond domols schon uss de selve Fijure, wie me se hück noch erlewwe kann. Op et no de Speimanes odde de Besteva (Großvatte), et Mariezzebell on et Hännesje ess. Me könnt sisch füe laache nass mache, wenn op de Bühn dat Spellsche lossjeht. En Johr befüe de Bönnsche Stadtsoldate jejründet worde senn, also schon 1871, joov et dat sujenannte „Fliegende Hännesje Theater“.
De Christoph Winters wohr 1862 am 5. August jestorwwe. Et jitt keene Nachweis, woh dä ärme Deuwel bejrawe worde es. Datt wierd wohl en Armenbestattung op Melaten jewese senn. Weil et nett emme esujot leef, wie me et sisch jewönsch hat, moht dat Poppespell des öfteren ömtrecke. (De Noberschaff hatt sisch öfters beschwert, on manschmohl konnt och einfach de Meet nett bezahlt werde.) De Nachfolleje vom Christoph Winters wohr jezz met däm janze Krohm en de Mauthgasse on dann op Lyskirchen Numme 14 jetrocke. Op emohl däht sisch och de bekannte kölsche on och em Theaterspell aktive Famillisch Milliwitsch (erst später Millowitsch) bemöhe, öm ene Anspruch op dat Poppespell anzemelde.
Ene tireckte Vewandte vom Winters wohr de Steinmetz Peter Klotz. Dä hat nämlich 1849 die Enkelin vom Winters, Magdalena geb. Königsfeld jehieroot. Anno 1863 hätte dann in de Glockengasse opjemaht. Sing Wittfrau däht dat wiggeführe on trock och von he noh do en janz Kölle öm. Veschiede Lück us de Familisch hann dann och noch en Zick lang dat Theate wiggerjeführt. Me kennt z. B. noch e Textboch von 1852.
28. Jannowaa
Der aachdunzvanzishßte Jannowaa eß och dä aach_unzwanzishßte Daach em Joohr.
Johann Christoph Winters
Esu jingk et emme wigge, bis de ierschte Weltkreech ussjebroche es. De kölsche Obrischkeet hat längs erkannt, wie schön on och wischtisch dat Hännesje Theater füe de Stadt wohr. Dä kölsche Industrielle Max von Guilleaume wohr ene von de jroße Jönner vom Theater on hätt wohl mansche Reichsmark en de Kass jedonn.
Em Johr 1912 dann dähten sisch zwei kölsche Veeine - Heimatverein Alt-Köln und Kölnischer Geschichtsverein - zesamme. Unge de Schirmherrschaff vom Obebürgemeester Max Wallraf wuurd ene Ausschuss „ um das früher von jung und alt so bevorzugte Kölner Hännesches in alter, gediegener Form zu neuem Leben zu erwecken „  jegründet.
Am 2. Oktober 1913 konnten dann met Ungerstützung von ALT KÖLN zwei Stöcke von Wilhelm Räderscheidt jespellt werde.
Obwohl esu mansche Veänderung stattjefunge hat, so blevten doch die Tüüpe vom Hännesje emme desellewe. Wämme hück em Hännesje sezz on die schöne Stöckelcher sitt, die do jespellt werden, dann ess schön ze wesse, dat me he am Rhing ahle Tradizijone huhhält on dodrop luurt, dat se nett kapott jonn.
Schön datt et esu ess. He well isch de ierschte Vezäll affschleeße. In spädere Zigge jeht et dann wigger met der „STORY“ vom Hännesje.
Weblink
Winters Johann Christoph
Australian Network Information Centre
Außtraalije jiddet och em Internet, et hät doo .au alß sing Top Level Domain.
Websigge
Saachjrupp:Australie Saachjrupp:Internet
29. Jannowaa
Der nüngunzvanzishßte Jannowaa eß och dä nüngunzwanzishßte Daach em Joohr.
Wat frööer woo
Em Joohr 1886 melde Carl Friedrich Benz öt Auto zm Patent a.
Sebastian Vettel
miniatur|left|150px|Sebastian Vettel Sebastian Vettel (* 3. Juli 1987 ä Heppenheim) es önö dütsche Vaahrer en d Formel 1.
Dörch singe Siich em Aujus 2008 ä Monza wood hä dr jöngste Jöwänner däm d Formel 1 bes dohen jehad hod.
Websiije
Saachjrupp:Mann
Mämme
thumb|Mämme Kännder enne runde Ungescheed zwesche der Minsche? Äejne womet de de Ähwaaßenne hallef un hallef enndeele kannß? Ejo, die eejn hann Mämme un de anndere Hällevde hädd er kinn,de Männe sinn do jet flachbrößtijjer.
Die Fraulück hann Mämme weijl se de Pänz krijje un fö dänne iier eezte zigg op de wält, wääß en de Mämme de Millesch eraan, do met di jet zom Driengke hann. Beijm Schtille hann de Babadizzje et Schnüüßje aan de de Motte ier Mämme un nüggele. Dobeij kütt de Millesch uß dä Mämme en dat kleeijne Schnüütsche. Dat klapp, weil die noch keen Zängng hann, doför ävver en horrände Kraf en der Muul, ömmet dubbelte mieh wie enne Ähwaaßene, un domet träkke di iier Fooder uß dä Mämme errus.
Enne schööne Nevveneffäk fun de Schtillereijes jo dat dat de miihße Fraulück och noch Schpaßß määt.De Mämme un de Nippelle hüüre beij de su jenante errojene Zoone un et fööld sesch jood aan, wemmer draan nüggele deijd odder mem weishe Bäkshe draan litt odder sannf drövver schtreijsh, wijet de jannz kleine Päns esu jään donn. Wenn e Weech jraad keijne Pands hätt, lööt et och jään alls dä Mann raan.
Hewa Bora Airways
thumb|left|Öt Lojo van d Hewa Bora Jösellschaff D Hewa Bora Airways es ön Vluchjesellschaff us dr Kongo. D Fluchlenisch vlütt no 14 Städt.
Barmen
Barmen iß hügg enne Veedel vun Wuppertal. Barmen hät houpsäschlisch zweej Veedel, dat iß Overbarmen (Oberbarmen) em Oßten un bovven am Berj_un Unger_Barmen (Unterbarmen) mih weßlij_un mih em Tal, un dozweschen litt Barmen di ẞittii, wenn_de su_willß.
Hewa Bora Airways
Hewa Bora Airways entstong 1994 us 3 Jösellschafte, Zaire Airways, Zaire Express un Kongo Airlines. Dr schlääte Zostand van d Vluchzeuje woch dr Jrond dovöör, dat d EU Hewa Bora vorboon, en Ländr van d EU z lande.
Mämme
De miiehßde Kääls schtonn op Mämme, un wenn se se sinn, krijjen se jlish de schööne äennerunge aan iier zick als Pänz un kumme en schtemmung för ze Knuutsche. Dat sinnde Fraulück, un präsenteere de Mämme, un lockke mem Dekolltee.
Weblink
Saachjrupp:Körperdeel
Barmen
Bööse Zungen behaubten, Overbarmen köhm vun Gott Erbarmen, weil do de Lück jo so ärm wööre. Dat mach enz rischtisch jewääse sinn, eß ävver em für fürije Johundort ald nimmih esu jewääse, un do joov et Wuppertal als Name för die Stadt no ja nitt, do woh dat nur där Wupper ihr Tal.
Friedrich Engels dä Sozjaliß, däm Karl Marx singe Busenfreund, Suffkumpahn un Autor fun filosoffische un polittisch-ökonomische Texte, kütt us Barmen, och dä Chirurg un Aaz, Professor Ferdinand Sauerbruch.
Saachjrupp:Veedel
Hewa Bora Airways
D Vluchzeuje
Hewa Bora Airways hat 11 Maschinö, 9 Boeing 727, 1 Lockheed L-1011 un 1 Douglas DC-9. Met dönö vlütt d Jösellschaft no d Städte Gemena, Goma, Kananga, Kinshasa, Kisangani, Lubumbashi, Mbandaka un Mbuji-Mayi. Als d EU öt noch zoleet joov öt och noch Vlüüje no Brüssel, Douala, Johannesburg, Lagos, Lome un Abuja.
Websiije
Saachjrupp:Vluchjesellschaff Saachjrupp:Afrika
Centi
Saachjrupp:Moohß
Robert Lynen
Robert Lynen (* 1851, † ä Stolbersch) woch ö Kengk us d bökannde Kupfermeester-Famelisch van d Lynens. Hä woch met öt Lorsbachs Lina vorhiirod. Dat Paar bouwde em Joohr 1911 en d Stadt d Villa Lynen. Als Robert storv hat hä dat Huuß a singe Brooch vormaat.
EUREGIO
De EUREGIO — oohne enne besönnerre Name — wood 1958 jejröndt, un eß de eezte Euregio, di_jet_joov. Di shpääder koohme hann_dann ëkßtra Naame krääje, esu wi di nöüre Euregio Rhein-Maas-Nord un de Euregio Rhein-Waal, di sesh med_te 'EUREGIO zem Dëijl övvorlappe.
30. Jannowaa
Der drißßiishßte Jannowaa eß och dä drißßiishßte Daach em Joohr.
EUREGIO
En de EUREGIO' fundte sesh övver 130 Körrposchaffte uss_em nöchtlijje Wäßßte fun däm Fäßßland fun Europa zesamme un sėnn do fotrodde. Ed_ess_en Jränzrejon fun Shtaate, Bunndeßlänndor_un Profinnße un mieh, nämmlijj_enne janz aale Weetschaffsroum un Shproocheroum — onjevääo_de Jääjend, wo me fröjo et Deutschnederlängsche jeschwaadt hät, ävvo orr_e beßßje mieh, unn_e beßßje winnijor.
Wä dobëij eß, es uss
Wëbb_Sigge
Saachjrupp:Europa Saachjrupp:Euregio
3. Määz
Der drette Määz.
St. Rochus
Dr Hellije Rochus *6. Aujust 1295; † 16. Aujust 1327 weed och St. Rochus jenannt. Eejentlich hosch hä Rochus va Montpellier. Än ön Lejende weed verzallt, dat hä bei ön Piljervaard völl pestkranke Lüü jeholpe hatt.
Aujuss
Dä Aujuss eß dä aachde Moohnd en unsem Kalländer, un dat sig joot 2000 Joohr. Dä Gaius Julius Caesar hät dä Kallender fassesu ennjeföhrt, wie je jäz norr eß, ävver dä Moohnd Aujuss es vill ällder, wohr bloos ens dä 6. un nit dä 8. Moohnd jewääse. Ä hät och fröher andersch jehejße, nämlij Sextilus, un es eets em Kaiser Aujustus vun Ruhm ze huldije en Aujus ömbenannd woode. Su jesinn ess e ne Schworer fun däm Naame Aujuß för Minsche, och wemmer se lang ald verschieden ußschprisch.
3. Määz
Wat frööer woo
Em Joohr 1259 weed aajevange, dr Altenberger Dom z bouwe.
Aujuss
Dä Sextilus hät noch 29 Daare jehatt. Met dem zäsa singem jullianishe kalländer kohm hä dann op 30 Daach. Alls ävver dä Aujußß singe neue Nahme kräät, han sen norrene Daach länger jemaat un dröm hät hä beß hück 31 Daare.
St. Rochus
Watt moch öruss jevonge hatt
Rochus va Montpellier es önö katholische Hellije un en d Kersch weed dr 6. August em Jedächtnis a häm jeviirt.
Aujuss
En Schaltjoohre han Fävroa un Aujuß de Wochedare ejal, ußßer de letzte 2 fum Aujuß natührlish.
St. Rochus
Watt moch öruss jevonge hatt
Hä wood als rische Sohn ä Montpellier, dat litt bei d Franzuuse, jeboore. Als hä met 20 Jooch sing Äldere verloor, do hat hä öt janze Jeld verschenkt un es en dr Orden van dr Franz von Assisi äjötroone. 1317es hä no Rom jepiljert un hat ongerwääß völl Pestkranke jeholpe. 1322 woch hä op dr Wääch Heem no Piacenza un wood selvs pestkrank. Kenne hat häm jeholpe. Hä jäng en ön Hütt un Ängele solle häm jesond geflecht ha bes hä wärm wiir wandere kutt.
Aujuss
Em Aujuss es de haißeßte Zigg em Joohr. Ed eß di Zick wo de Korn-Fellder prall shtonn un de Ärnte enjefaahre weed. Dä Aujußß hät met de längeßte Daare em Joohr un immer vill Sunnedaare dobej. De Minsche schwejßte bäj der Ärbed. Wääje dä Ärntezick han die Buure fun de aale Jermaane Ärnting för die Zick em Sommer jesaat, di hügg em Aujuß litt, un em Norde ßekelmond un Zekelmond, fun wäje dä Seshele met dänne se em Jaade zojang woore un op de Äkker jingke.
St. Rochus
Watt moch öruss jevonge hatt
D Pest hott häm ävver asu verändert, dat häm kenne mii erkannt hott un moch hem vöör önö Spiun jehalde hat. Hä koom vöör vönf Joohr en ö Jevängnis i hä storv. Isch als hä duud woch erkannt moch, dat hä dr Rochus va Montpellier woch.
Hennef (Sieg)
Hennef (Sieg) es en Stadt em Rhein-Siesch-Kreis, met 91 Ortschaffte, am Fluss Siesch. Die Zahl 91 entsprich dobei net jenau dä Aanzahl vun der tatsächliche Ortschaffte, söndern setz sich och uss Jruppierunge vun kleenere Dörppe zesamme, die vun d'r Stadt jebildt wudde sen, su datt die eijentliche Zahl noch vell hühter litt. Uss dämm Grund dräät Hennef och dä Beijnaam „Stadt vun dä 100 Dörppe“.
Bahnhoff vorstonn
Met Bahnhoff vorstonn weed usjesaad, dat ön Persun nüüß övv janüüß vorstehd. Dä Satz stammd us der Ischde Weltkresch. Vöör di kreschsmöde Soldate woch dr Jedanke an dr Baahnhoff d enzije Vreund, denn dat bedüde, dat sö heem dorfe. Jedder, dä övver jätt angich als Fronturlaub sproch, dä kräät mä dä Satz "Hald d Mull, ich vorstönn mä noch Bahnhoff" z hüüre.
Charlie Chaplin
Charles Chaplin (* 16. Aprel 1889 ä London; † 25. Dezember 1977 ä Vevey, Schweiz) woch önö änglische Schauspeller un Rejisseur. Hä produzeerde ävver och sing eje Filme un jolt als änä van d beitste Komiker, di öt jöjovve had.
Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland
De Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland e. V. säät se eß en freje un unaffhängeje Intrëvertreddung för islamesche Studënte en Dütschland. Se süht sesch sellver als en islamische Institution. Weil der ier Affköözung MSV esu öff förkütt, kööze se sesch sellver jähn met M.S.V. aff.
Deci
Dat Wöötsche deci… odder Deci…, odder dezi…, odder Dezi…, affjekööz d, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e zeentel, oddo 10−1.
Heiliges Römisches Reich deutscher Nation
Heiliges Römisches Reich wor die offiziell Bezeechnung von däm Herrschaffsjebiet von dä Römisch-deutsche Kaiser vom Meddelalder beß zom Johr 1806. Dä Naam von däm Reich hätt me em Meddelalder dovon affjeleit, dat me sich op die Tradition vom antike Römische Reich beroofe wollt. Dat Helije Römische Reich eß d'r Ursprung dä jetzije Nationalstaate Deutschland un Österreich. Zor Ungerscheidung von däm 1871 jejröndete Deutsche Reich säät mer en d'r historischen Forschung och Altes Reich.
Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland
Dä Verein wood 1964 ėn Münche jejründt, sez ävver enzwesche em hillije Kölle. Dä es och Metjleed_en_de Islamische Jemeinschaf en Dütschland, affjekööz IGD — do drövver saare di Schlapphööt fun em Ennemenester fun Noodrhing-Wäßfaale singem Verfaßongßschoz en Düsseldorrəf, dat doh de Muslimbroderschaff iere äjjėpptesche Afflääjer, äver schwer et Sare hann soll.
Heiliges Römisches Reich deutscher Nation
Dat Reich hätt sich em 10. Johrhundert unger dä Dynastië von d'r Ottone uss dämm ahle karolingische Ostfrankenreich erussjebildt. Dä Naam Sacrum Imperium eß schon 1157 un dä Tittel Sacrum Romanum Imperium 1254 ierschmols urkundlich beläsch. Zick em 15. Johrhundert däät sich allmählich dä Zosatz Deutscher Nation entwickele.
Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland
De Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland es och em dä Föderation Islamischer Organisationen in Europa dobei, affjekööz heiß dat FIOE, un en de International Islamic Federation of Student Organization, dat heiß „De Studente ier Ojanisazjuhne iere ėngernazjonale Bund“, un se don et met IIFSO äffkööze.
Heiliges Römisches Reich deutscher Nation
Weil dat Reich ene övvernationale Charakter hatt, konnt et sich nie zo'nem moderne Nationalstaat, wie m'r en hück kennt, entwickele, sondern eß immer e monarchisch, ständejebungenet System uss Kaiser, Reichsständ un wenije jemeinsame Reichsinstitutione jeblevve.
Deci
Saachjrupp:Moohß
Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland
Dä Baas fun dä M.S.V. es ene jeweße Ibrahim El-Zayat un singe Shtällfoträdder es dä Mehmet Sabri Erbakan, dä doför ens dä Jeneralvörsėzer en de IGMG jewääse eß.
Heiliges Römisches Reich deutscher Nation
Schon aff d'r fröhen Neuzick wor dat Reich politisch nimmie fähich sing Maach un Jebiet durch Kreesch ze verjrößere. Doher hätt me dä Rääschsschutz un de Vriddenswahrung als eijentliche Zweck vom Reich betraach. Dat Reich sollt für Ruh, Stabilität un d'r friedlichen Oplüsung von Konflikte sorge, endämm et dämm Maachstrebe Enhalt jebeede däät. Ungerdahne sollt et von d'r Willkür von d'r Landeshääre un kleenere Reichsständ vür Rääschsverletzunge stärkerer Ständ un dämm Kaiser schötze. Weil zick 1648 och Nohpere als Reichsständ singer Verfassungsordnung beijetrodde wore, hätt dat Bestohn vom Reich och noch d'r Vridde en Europa jesechert.
Ellchermölle
miniatur|left|Ellchermölle anno 1865 D Ellchermölle es ön vreuöre Kupfermölle ä Bösbisch. Jebouwd wood s öm 1595. Wä dat jedoo hat weeß mo nät ösu jenau. Op önö Stee steeht dat dat Becks Wellem jewääh es, önö Kupfermeester. Dä hat ävver di Mölle net lang jehad. Dä Baach, dö Inde, hod döck net jenoch Wasser, so dat sisch dat Wasserrad net flott jenoch driinde. Ön kotte Zitt dono woode Nollde en di Mölle jeschuurd, dono Määhl jemaahle.
Bröl
miniatur|300pix|left|De Bröl bei Hennef-[[Allner]]
4. Oktoober
Der veete Oktoober.
30. Oktoober
Websigge
1030
Bröl
De Bröl, och Brölbaach jenannt, eß e knapp 45 km lang Bächelche un mönd bei Hennef en de Sie.
Ellchermölle
Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)
Bröl
Bröl eß ävve och e'ne Stadtdeel von Hennef. Ahle Hennefer saare: „Die Lück wonnen en de Bröl“.
4. Oktoober
Websigge
1004
Bröl
Bekannt eß de Bröl durch et Bröltalbähnsche, e Schmalspurbähnche, dat fröhe vom Bahnhöffje en Bonn-Beuel övve Hangelor, Niddeplees, Buußdörp un Hennef noh Waldbröl jefahre eß.
4. Määz
Der feete Määz.
Bröl
De Berjische Jung säät immer: „Zwesche Wupper, Agger un de Bröl, wonne Minsche met Jeföhl.“
Et Wilhelmus
Wilhelmus van Nassouwe (Willem vun Nassau) es de Nationalhümm vun de Niederlande, affjeküürz Het Wilhelmus.
Bröl
Saachjrupp:Floss Saachjrupp:Veedel
Frömmich
Frömmiche (och Frauminsche) sin Fraue, Minsche vum weifliche Jeschlääch. Et kann och ene Panz sinn. Frömmiche sin dat Jejedeel va Männ. Mit Frauminsch is immer eine allein jemeint. Will mer jet alljemeines üvver en Schmölzje vun „Frauminsche“ sare, dann säht mer nit „Frauminsche“ sondern Fraulück. Der een o´r angere, sät mar Frau-Lue doavür.
Et Wilhelmus
Dä Tex vum Wilhelmus es zwesche 1568 un 1572 ze Iihre vum Willem vun Oranije-Nassau beij e_nem Opstand jään die Spanijer jeschriwe wudde, och bekannt als de Achzischjöhrige Kreesch.
Aujuss
Saachjrupp:Moohnd
Frömmich
Frömmiche sin mar jot, für et Huus in Oddnung te haute, öm Sakes eedejelle, un für Kenger de kreje. Mit die Frömmiche spellze als Put fonge, mar laater jüt´se met se frije, en irjeswann trut´se se mar. Een jrutte Deel va die Männ seggt mar det et en crux is mit die Frömmichs. "Truu dich mar neet", segge se, wenn de in het dörp anne Thek sats un huers demm calle.
6. Jannowaa
Der sexte Jannowaa.
Et Wilhelmus
Dä janze Tex met 15 Strophe bildt e Akrostichon, weil me uss dä Aanfangksbuchstabe vun dä 15 Strophe dä Naam Willem van Nassov läse kann.
St. Rochus
Watt moch öruss jevonge hatt
A völl Stelle stönd Kersche un Kapelle, di an dr Hellije Rochus erinnere.
Hennef (Sieg)
Jeografische Laach
Hennef litt zwesche em Bergische Land un em Westerwald am Engk vum Sieschtal, zirka 30 km Lufflenisch südösslich vun Kölle un zirka 14 km Lufflenisch ost-nordösslich vun Bonn.
Bahnhoff vorstonn
Bekannd wood dä Satz dörch d va Hans Fallada stammende Roman Wolf onger Wölf (op Huchdütsch: Wolf unter Wölfen.
St. Rochus
Jätt z lääse
Saachjrupp:Hellije Saachjrupp:Mann
Hennef (Sieg)
Jröße vum Stadtjebiet
Et Jebiet vun Hennef es zirka 105 Quadratkilometer jruß.
Nopperjemeinde
Im Weste jrenz Siebursch un Zint Aujustin aan et Stadtjebiet, em Norde die Jemeinde Nüngkirche-Seelscheid un Ruppischterott, em Oste die Jemeinde Eitorff, em Süd-Oste die Verbandsjemeind Asbach en Rheinland-Pfalz un em Südde Köningkswinte.
De Shtadt ier Jliederung
Dä städtebauliche Kään vum Stadtjebiet bilde Hennef im Nordweste, Jeestinge em Südweste suwie im Oste de Waath, dämm Vringsveedel vun Hennef. Jeestinge un de Waath op d'r eene Sigck un et ahle Hennef op d'r anderen Sigck sen durch die ahle Iiesebahnstreck Kölle - Frankfurt am Main jetrennt, op dä noch en de 1970er Johre Dampflocks enjesatz wutte un de janze Waath en Schwadem lääje dääte. Die Bahnlenisch kann aan mietere Bahnöwerjäng un_e paar Bröcke öwerquert wääde.
Bahnhoff vorstonn
Jätt z lääse
Saachjrupp:Sprooch
Hennef (Sieg)
De Shtadt ier Jliederung
Hennef litt an d'r Siesch, kuurt Sie jenannt. Zick 2005 besteht en durchjängije Uferpromenad am Chronos-Areal, die vun Radfahrer un Fußgänger benotz werde kann. Äwer och op andere Wääsch kütt me aan de Siesch. Em Dörppsche Weingartsgasse jitt_et en Weetschaff direk am Ufer vun d'r Siesch. Am Sie-oppwäärtijje Engk fumm aale Jöderbaanhoff krüzz dä Hanfbach be Baanlinnish un unger de Ääd och de hennfer Houpshtroohß, un flüß dann en de Siej_erinn. En de 1990-er Joohre woohr dofun nix ze sinn, dat woor all unger de Ääd jelääje. Dann hätt en Huhwasser noh ennem schwere Räähn di Hüüser aan de Sie övver em Hanfbach half zosamme falle loohße. Se woodte do_noh jannz affjebroche un esu hät mer jez e beßje Jröön do, un kann däm Hanfbach singe Louf op de läzde Meeter norr_ens sinn.
Charlie Chaplin
Si Lääve
Hä woch öt Kengk va Charles Spencer Chaplin un öt Hanna Härriet Chaplin, di beede Künstlere woore. Kott no d Jebuurt va Charlie trännde s sisch. Do sing Mamm nät jesond woch, vorbraad Charlie d meetste Zitt ä Heime. Met 5 Joohr troon Charlie öt ischte Moll en ö Teatr op. Sing ischte Titlroll kräät hä 1901 als Elfjööhrije.
Asteroid
Ene Aßteroiit, Asteroiid oder och Asteroid ees ene planneetenäähnlische Körrper dä en_ener Ömlaufbaan öm de Sunn ess.
Heiliges Römisches Reich deutscher Nation
Dat sich dat Reich zick Mette vom 18. Johrhundert immer wenijer jäjen innere un äußere Määchte schötze un wehre konnt, wor singe jrüßte Nohdeel un eene von dä Grönd, dat et letzendlich ungerjejange eß. Durch die Besetzunge vom Napoleon un dä Gröndung vom Rheinbund wor'et fass handlungsunfähig jewudde. Et Heilige Römische Reich Deutscher Nation eß aam 6. August 1806 met d'r Hinläjung von d'r Reichskron durch Kaiser Franz II. ungerjejange. Die övverich jeblevvene Reichskleinodië wie zom Beispell de Reichskron, d'r Reichsappel un esu wigger, kamme hück en Wien em Museum bewundere.
Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland
Quelle
Saachjrupp:Orjanisatiune
Asteroid
Se werden och noch als Planetoiit oder Kleenplanneet bezeichnet.
Taro Aso
Tarō Asō (麻生 太郎), Asō Tarō; * 20. September 1940 ä Iizuka, Präfektur Fukuoka) es önö japanische Politiker van d LDP.
Heiliges Römisches Reich deutscher Nation
Wäbblinks
Saachjrupp:Historie
Herzogtum Geldern
miniatur|right|Herzogtum Geldern (1350) Et Herzogtum Geldern wor e Jebiet vum Helije Römische Reich deutscher Nation.
Taro Aso
Va Ängs September 2008 a es hä dr Chef van d Rejiirung. Vörhen woch hä dr Ussemenester van öt Land.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Frömmich
Saachjrupp:Frau
Hennef (Sieg)
De Shtadt ier Jliederung
Die övrige Dörppe sen miestens en sich jeschlosse un uss ehemolige Buurehöff entstande. En Ussnahm maache Uckeroath], Bierth un Lichtebersch. Weil doh et Land und die Grondstöck billisch wore, sen doh emme mie Immis hinjetrocke, su datt die Dörppe bahl zesamme waaße. Uckerath wor att imme e eeje Dörpp un es hück et grüßte Subzentrum vun dä noh de Jemeindereform 1969 neujebildeten Stadt Hennef. Et litt direk aan de Jrenz vun Nordrhein-Wessfale zo Rheinland-Pfalz aan de B8, wat de Houpshtroohß en der Westerwald eß, en dä Jääjend. Do wääßeld och de Sprooch zwesche dem Wäller Platt öm Aalekirrshe un däm ripoarėshe Platt fun Eitorf, Ukkerood, Uthwieler, un Niederpleiß, pakktesch jenou met de Landeß_Jrënz.
Barbara von Nikomedië
miniatur|left|200px|St. Barbara, Schotzhelije von de Berchlück
Ave Maria
Et Ave Maria (Sett jejröß Maria) eß dä lateijnische Aanfangk vun e'nem Jrundjebädd vun d'r katholischen Kirch, öm Maria de Mamm vum Jesus Christus unsem Heijland aanzeroofe.
Charlie Chaplin
Si Lääve
1913, dat woch beij ön Reiß dörch d USA, wood Chaplin vöör dr Film entdäkkt. Hä driinde sing ischte Filme vöör d Kiistoun Filmjösällschaft (Keystone). Dat jäng ävver net lang jott. Hä kräät Krach met Mäck Sennett. Chaplin woohl sing Fijur „Dr Trämp“, watt ösu völl wi „Dr Römmdriiver“ heecht, öruss stelle. Do dä beij öt Voolk jott akoom, wood Chaplin och Rejissör, schreev d Driibösch un maade dr Schnett - alsu alles, watt vöör önö Film wichtisch es.
Hennef (Sieg)
Jescheesch
Dä Naam vun Hennef leitet sich vum Hannefbach aff, dä se fröher Hanapha jenannt hann, un aan dämm Hannef für de Kleeder aanjebaut wutt.
Barbara von Nikomedië
Dä Barbaradaach, dat eß dä 4. Dezember.
Ave Maria
Opbau
Dat Jebädd hätt zweij Deel: Dä ierschte Deel besteht uss däm Jroß, dä de Erzengel Gabriel beij de Verkündung vum Herr aan Maria jerisch hätt (Luk. 1,28), suwie uss däm Jroß vum Elisabeth als Maria zo Besöök kom, wie et Elisabeth mem Johannes en Ömständ wor (Luk. 1,42). Dä zweijte Deel eß em 15. Jahrhundert aangehange wudde, öm e'ne Beijstand en d'r Duudesstond zo erflehe. Et Ave Maria jehüürt noh em Vatter unser zom mietzjesprochene Jebätt vun dä Christe un eß och Bestanddeijl vum Ruusekranz.
Barbara von Nikomedië
Als Erinnerung aan dat junge chrissliche Mädche, höllt me deshalef am 4. Dezember Obbszweich uss em Jaade en et Huus, stellt se en wärm Wasse, bis se dann Weihnachte ze blöe aanfange.
Asteroid
Em Moment sin unjefähr 220 000 Aßteroiide bekannt. De Weßßenschaftler schätze äver, dat et över_en Million sin. Se verdeeile sich över et janze Sunnesystem. Et jitt allerdings zwei Hauptballungsräum. Dat ees dä Asteoridejüddel zweesche Machß un Juppitter un dä Kuiperjüddel, dä sich hinger der Ömlaufbaan vum Nepptuun befink. Äver och noch en andere Ecke sin Asteroide ze finge.
6. Febrowaa
Dä sëkßte Febrowaa eß och dä Sibbenundrėßßishßte Daach em Joohr.
Charlie Chaplin
Si Lääve
Charlie wood ösu bekannt, dat hä sisch vöör Ajeboote komm rätte kutt. 1915 wääßelde hä no öt Essanay-Studio. Do liirde hä öt Edna Purviance kennä. Met hör driinde hä 35 Filme. 1917 vong hä ö Küddelche met hör a.
Hennef (Sieg)
Jescheesch
Saachjrupp:Stadt em Rhingland Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Herzogtum Geldern
Laach
Et däät em Norde aan de Zuiderzee, em Oste aan et Fürstbistum Münster, et Kurfürstentum Köln suwie de Herzogtümer Kleve un Jülich jrenze, un em Südde aan et Herzogtum Limburg, em Weste aan et Herzogtum Brabant un de Vereinigte Nidderlande.
Asteroid
Wie sin se entstande
Lang hätt me jejlööv de Aßteroiite us em Asteoridejüddel wären noh enem Zesammestuuß vun zwei Planneete entstande. Dat kann äver nit sin, weil die Masse vun dä Aßteroiide insjesamp noch kleener ees als die vun unserem Moond. Doher nimp me aan, dat dä Juppitter durch sing starke Schwerkraff dofür jesorch hätt dat sich dä Stüb un Dreck nitt zo enem Planneet zesammeklummpe kunt. För dä Kuiperjüddel ees et ähnlich nur dat dä Juppitter nit esu veel domit ze dun hätt.
Wodruss besteht su ene Aßteroiit ?
Ene Aßteroiit besteht em wesentlische us verschieden Jesteinsaarte. Hauptsächlich kumen Kohlenstoffverbindunge un Silikate für. Dä Keern vun enem Aßteroiit besteht öff uss ungerschiedliche Metalle. Miistens Iise.
7. Febrowaa
Der sibbente Febrowaa eß och dä aachundrėßßishßte Daach em Joohr.
Asteroid
Trojaner
Dat ees en Grupp vun besundere Aßteroiide die op dä jlische Ömlaufbaan öm de Sunn sin wie ene Planneet. Dobei befingen se sich en enem bestimmpte Punk dä vun de Weßßenschaff Lagrange-Punk jenannt witt. Berühmte Trojaner vum Juppitter heeßen Aeneas un Achilles. Och dä Machß hätt ene Trojaner dä Eureka jenannt witt. Et jitt äver noch mieh dovun em Sunnesystem. Trojaner vun de Ääd sin bees hück noch nitt bekannt.
Zentauren
Zweeschen Urranuß un Satturrən befingen sich de Zentauren. Dat sin Aßteroiide die wahrscheinlich us_em Kuiperjüddel stamme un vun dä Schwerkraff vun dä Planneete en die jetzije Ömlaufbaan jetrocke wutten.
Vulkanoiden
De Vulkanoiden sin leider noch nitt beobachtet wudde, äver meh jeeht zemindest theoretisch dovun uss dat se innerhalb vun dä Merrkurbaan existiere donn.
Charlie Chaplin
Si Lääve
Öt duurde net lang, do wääßelde hä wärm. D First National boone häm ösu völl Knöpp, dat hä net weerstoo kutt. 1921 driinde hä „The Kid“, watt „Öt Kengk“ heecht, önö Film övver ö Kengk, dat kenn Äldere mi hat un zsamme met önö Trämp, däm Charlie speld, vorsöckt dörch öt Lääve z komme.
Barbara von Nikomedië
Et helije Barbara zällt zo de 14 Nut-Helefer un eß Patronin von de Berchlück. Em Kollepott un en andere Berchbaujäjende wierd de Barbaradaach besonders fesslich jefiert.
7. Jannowaa
Der Sibbete Jannowaa.
Ave Maria
Vertonunge
Et Ave Maria eß vun vell Komponiste zo alle Zigge vertont wudde. Die beröhmteste Melodieë, die jään beij Huhzigge jespillt weede, stamme vum Franz Schubert un Charles Gounod.
Charlie Chaplin
Si Lääve
1918 hiirode Charlie Mildred Harris. Met höör kräät hä Norman Spencer, dä ävver drei Daach no d Jebuurt storv. Charlie un Mildred bleete nät lang zsamme. Seij leete sisch am 13. November 1920 scheede.
Et Wilhelmus
Aan dämm Tex ka_me äwe och joot erkenne, wie zweschen em Rhing un d'r Maas en Lautverschiebung vum Mittelfränkisch (Ripoarisch) en et Nidderfränkisch (Holländisch) stattfingk.
Charlie Chaplin
Si Lääve
Als dr Vrdrach met First National ußjelauve woch, maade Chaplin met Mary Pickford, Douglas Fairbanks Senijor un D. W. Griffith ö eeje Studio, d United Artists op.
Herzogtum Geldern
Laach
Geldern, Herzogtum
Ave Maria
Vertonunge
Weijl Ripoarisch (Mittelfränkisch) un Holländisch (Niederfränkisch) vell ählere Sprooche als et Deutsch sen, läss sich dä Täx uss'm Holländische vell besser öwersetze, als dä Täx uss'm Deutsche.
Et Wilhelmus
Hee dä Tex vun d'r ierschten un d'r sechsten Stroph, die miestens jesunge wääde:
Christoph Kolumbus
Christoph Kolumbus (ital. Cristoforo Colombo, span. Cristóbal Colón, port. Cristovão Colombo, enjedeutsch Kolumbus; * waahrscheinlisch zwische_em 25. Aujuss un_em 31. Oktoober 1451 in Jenua; † 20. Mai 1506 in Valladolid) wor ene italienische Seefahrer em Deenst vum Spanische Könich. Unjewullt hätt hä dä Europäer dä Wech in et bis dohin unbekannte Amerika eröffnet. Hä hatt führ no Wääste zo sejele öm vun Europa noh Ossasie ze kumme. Dobei komm hä 1492 op en_er karibische Insel erruß. Hä seleves hätt bis ze singem Dud doran jeglöv, dat hä dä Wääch noh Hingerindie enddeck hatt.
Et Wilhelmus
Wäbbsigge
Saachjrupp:Leed Saachjrupp:Holland
Charlie Chaplin
Si Lääve
1924 liirde Charlie beij dr Film Joldrausch Lita Grey kenne. Öt duurde net lang un Lita erwaade ö Kengk va Chaplin. Charles Spencer Chaplin Jr. wood jeboore. Ävver d Ehe tösche Charlie un Lita duurde mä bes 1926 un wood jescheede.
1936 koom dr Film Modern Times öruss, watt Moderne Zitte heecht. Charlie kömmerde sisch do öm bo alles. Än Amerika wood völl övver dr Film jeschubbt. Hä wöch jäje d neu Zitt äjestallt.
1936 hiirode Charlie sing dreide Vrau, Paulette Goddard. Dat wood ävver net an d jruuße Jlock jehange, dänn no sing leitste Scheedung wood hä van öt Volk en d Loot zresse.
Charlies ischte Film met Tuun komm 1940 öruss. Dr Jruuße Diktator (The Great Dictator). Hä sproch sisch jäje Hitler uss. Hä maade häm önö Hoof Ärjer. D amerikanische Böhörde woohle dr Film net vreijävve.
1942 wood Charlie va Paulette Goddard jescheede. Kott dorop leered hä Oona O’Neill känne. Seij hiiroode un beede krääte noch 8 Kenger.
Va 1947 a vong ön schwooch Zitt vöör Charlie a. Öt Antitrustkommitee woohl häm d Jöneemijung enttrecke, ä Amerika z lääve. Hä wood vordächticht, vöör d Kommuniste z see. 1952 dreende hä Amerika dr Röck. Hä woohl mä vöör ö paar Daach no Ängland, ävver d Amerikaner leete häm net mi en öt Land zröck. Charlie bleed nüüß angisch övverich: hä bleed ä Europa un trock no d Schweiz.
1957 entstäng Chaplins vöörleitzte Film, dr Könnig va New York, 1967 singe leitze met „D Jrääfin va Hong Kong“.
Weihnachte 1977 storv Chaplin em Aldr va 88 Joohr ä Vevey en d Schweiz.
Ave Maria
Sett jejröß Maria
Saachjrupp:Kattoolesch
Charlie Chaplin
Si Lääve
Zwei Mond no si Böjräbnes wood sing Lisch jestoohle. Öt solld Jeld erpresst wääde, ävver d Lischeräuber woode jeschnappt un Charlie ö zweide Mol böjraave.
Barbara von Nikomedië
Saachjrupp:Daach
Charlie Chaplin
Websiije
Chaplin Charlie Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Regisseur
Asteroid
Wie jruuss sin die Asteroide?
Die Aßteroiide sin em Schnitt nitt jrüüsser als 100 km em Doorchmesser. Et jitt natürlich och welche die deutlich jrösser sin. Dat sin de zehn jrüützte:
Kurköln
Dat Land Kurköln (och: Erzstiff un Kurfürstentum Köln) wor eent von dä sibbe Kurfürstentümer vom Hellije Römische Reich Deutscher Nation. Et wor dat weltliche Herrschaffsjebiet von de Erzbischöff von Kölle un eß vom vell jrüßere Erzbistum Köln ze ungerscheide.
Dat Kurfürstentum bestond vom 10. Jahrhundert beß zom Reichsdeputationshauptschluss em Johr 1803 un däät von 1512 aan zom Kurrheinische Reichskreis jehüüre. Sing Käänjebiet looch links vom Rhing zwesche Rheinberg em Norde un Andernach em Südde.
Micro
Dat Wöötsche micro… odder Micro…, affjekööz med däm klëĳne jriishishe Boochshtaf µ, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Millohnßtel, oddo 10-6. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite
Kurköln
Et nordöslich jelägene Vest Recklinghausen wor'en Exklav vom Kurfürstentum. Et Herzogtum Westfalen haupsächlich et Sauerland däät och zom Herrschaffsjebiet vom Kurfürs jehüre, doch konnt dat Jebiet sing Eejenständigkeit un e paar Sonderrechte bewahre.
Micro
Saachjrupp:Moohß
Kgalema Motlanthe
Kgalema Motlanthe (* 19. Juli 1949) es önö Politiker us Südafrika. D vreuere Vize-Vörsetzende van dr ANC wood am 25. September 2008 dr. 13. Präsident van öt Land. Hä wood domet dr Nachvoljer van Thabo Mbeki.
Kurköln
Luurt och
Saachjrupp:Rhingland Saachjrupp:Historie
Luxemburg (Provinz)
miniatur|Provinz Luxemburg Unger Luxemburg (Provinz) forshtejdt mer_en Provinß en dä Regijon Valloni en däm Shtaat Bellji en Europa.
De Houpshtadt fun belljish Luxembursh eß Aalong.
De Provinß belljish_Luxembursh jehüert komplättemang bej de "Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt" un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-WLX.
Saachjrupp:Provinß en Belljie Saachjrupp:Valloni (Regijon)
Christoph Kolumbus
Sing fröhere Bezeichnung als dä europäische Enddecker vun Amerika witt höck koom noch jebruch. Dat litt doran dat hä nitt dä iirtzte Europäer wor dä noh Amerika jekumme is. Doch sing Faahte em Auftrach vun dä spanische Kroon hann bewirk, datt et Weltbild vun dä Europäer sich unheimlisch jeändert hätt un dat die anjefange hann de Neu Welt zo kolonisiere.
Et iss un witt veel över inn deeskoteert, weil ob dä eene Sick hätt hä mit veel Mood un Enddeckerdrang sich un sing Mannschaff in jänzlisch unbekannte Jewässer jefüürt, ob dä andere Sick hätt hä domit och quasi Schold an dämm Völkermord dä Indiaaner im Zoch vunn dä Koquista.
Singe Werdejang bess 1480
Noh lange un jäjensätzlicher Debatte öm Ocht un Zick vun singer Jebuurt, neich de Forschung hück in dä Miehzahl dozoo, dat de Kolumbus im Joor 1452 in Jenua op de Welt kom. Hä hat nämlich 1479 in_en_em Prozeßß anjejove, hä wör 27 Joor un hätt 100 Julden in de Täsch. Jenau_esu witt dorööver spekelliert us watt für_n Verhältnisse hä kom un watt hä em Leeve führ singer jrandiose Enddeckung jemaaht hat.
Hee die Version ees wohl am plausibelste: Dämm Kolummbuß singe Fatter woo dä Wollwäbber Domenico Colombo († 1498) uß Jenua, sing Motter woor_et Suzanna Fontanarossa, Doochter vunn enem Wollhänntler. Hä hatt drei jöngere Bröödere, Bartolomeo, Giovanni Pellegrino un Giacomo un een Schwäster namens Bianchinetta. Zueerzt wor hä och Wollwäbber, wor noh eijene Anjawe äver at met 14 zo See jefaahre. Us däm Jrund is eh Studium an dä Universitäät vun Padua, wie öff behaup witt, unwahrscheinlich. Kolumbus wor mieh ene Autodidak un hätt sich de Jrundlache vun de Kartojrafie met singem Brooder Bartolomeo seleves beijebraat. Ansunsten hätt hä kaum normale Bildung bekumme. 1474 hätt hä en Scheeffsreis noh Chios jemaat, wo hä dann och eeh Joor jeblieve ees.