cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Audrey Marie Munson
Hör Lääve
Nodäm Audrey Munson, hör Äldere wore jraaad jescheede, met hör Mamm no New York trock, liirde sö em Joohr 1906 dr Fotojraf Ralph Draper kenne. Dörch häm liirde sö dr Beldhouwer Isidore Konti kenne, vöör däm sö Model stäng, ö Werk, däm sö övver 10 Joohr nojäng. Em Joohr 1906 trock Munson no Hollywood. Sö wood d ischde Schauspellerin, di sisch vöör d Kamera janz nakß ustrock. En hör 4 Stommfilme spelld sö jäddes Mol d Hauptroll un vordeehnde domet önö Hoof Jeld. Su braad hör dr Film Heedless Moss us öt Joohr 1921 27.000 US-Dollar en.
miniatur|Reklame vöör dr Film “[[Inspiration” us öt Joohr 1915]] 1919 trock sö no New York zöröck un liihrde do Dr. Walter Wilkins kenne, dä, öm met hör zösamme se z könne, sing eeje Vrau ömbraad. Z iisch wood Audrey Munson vordächticht, di Vrau ömjebraad z ha, watt sisch ävver bald als valsch örusstalld. Wilkins lande zwar op dr Elektrische Stohl, ävver dr Roff va Audrey Munson woch dono kapott. Sö woch jezwonge, us d USA no Mexiko uss z reise un verdeehnde sisch öt Jeld dörch öt Vorkoofe va Köchens.
Nodäm önö Doktor bei Audrey Munson vassjestalld hod, dat sö net janz bei Trost woch, wood sö en ö Jäckes äjewesse, wo sö 65 Joohr bleef.
Audrey Munson storv am 20. Februar 1996 em Alder va 104 Joohr un wood op dr Kerchhoff va Ogdensburg bejraave.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Joohr 1921
Pollitikk
Abu Kamal wood va Frankreich besatze.
Sönnß
Saachjrupp:Joohr
Küppers Kölsch
Küppers Kölsch wor e Kölsch, dat von de Wicküler-Brauerei en Wuppertal jebraut wudde eß.
Späder sen di ävver extra för dat Kölsch ze bräue noh Kölle jetrokke un han en dä Stadt enne quasi Afflääje jejröndt, de Küppers Kölsch GmbH. Dä Här Küpper wohr eets dä Fokoufsleijder fun Wicküler för der Rhing un wohd dann der Baaß en Kölle. Et jeng dröm, dat de enjesëße Kölsch Bräuer för Jereesch jejange woohre un saate: „Allëijn med däm Wasser fun Kölle kam_mer Kölsch bräue. Dat Küppers es ja këij Kölsch, un soll och nit esu hëijße dörrve.“
En de Läde un aan de Büdshe kunnt mer övverall Küppers han, un med „Wicküler Küppers Kölsch, weil es so bekömmlich ist“ un „Küppers Kölsch es esu joot, wie enn eijene Köbes em Huß“ Plakate wohr de jannze Shtadt zojeplaßtert. Ävver fill Lück maahte enne klore Ongerscheed: „Dommer ens en Fläsch Bier“ — „Kölsch? Alt? Pils?“ — „Kölsch nattörlesch“ — „Ha_sch keij nieh do. Nur Küppers.“ Dat wohr nit sellde.
Domed ed sech och bestemmp „Kölsch“ nänne dorref, wood de Konsärve Fabrek Libbys jekouf un platt jemaat. Esu joohv et kei Büxe Mellsch mieh us Kölle, ävver Küppers Kölsch. Drißßisch Joohr spääder hät dä Küppers 93 dann noch sing Motter_Brouerëij quasi övvenomme un es jäz de Wicküler-Küpper-Bräuerei, med zwei Broustädte.
Saachjrupp:Bier
Mae Busch
miniatur|left|Mae Busch Mae Busch (* 18. Juni 1891, † 20. April 1946) woch ön Schauspellerin us Australie, di Stummfilme ä Hollywood jedriihnt had. Su soch mo s döck ä Filme zösamme met Stan Laurel un Oliver Hardy.
Em Joohr 1912 stäng Mae öt ischde Mol vöör d Kamera. Hörö Schef woch damols Meck Sennet, wood ävver bald va Mabel Normand ersatze.
Koffer (Metall)
Koffer es ö chemisch Element un ee van d wischtischste Metalle, di öt jitt. Öt hat ön Ordnungszaahl va 29, watt bedüüt, dat öt 29 Protone ä singe Käär hat.
Koffer es ö reativ weech Metall un önö jooe Stroomleiter. Dodörch es öt en d Elektronik komm z ersätze.
Mae Busch
D beitzde Zitt erläävde Mae Aavangs 1920 met d Filme Foolish Wives, watt op Ripuaresch met Doov Vraue översatze weed. Als s em Joohr 1926 hörö Vortrach beij öt Studio MGM broch, joov öt önö Broch en hörö Börof als Schauspellerin. 1927 soch öt dann wärm besser us als s aavong met Stan un Olli zösamme z werke. Zösamme driinde s 13 Filme.
Koffer (Metall)
D Mänsche känne Koffer at ön Iwischkeet. Öt woch net schwoch damet ömzöjoo un Werkzüsch us d Brongßezitt bewiißt dat.
Mae Busch
Mae hiirode dreimol un storv em Joohr 1946.
Koffer (Metall)
Saachjrupp:Metall Saachjrupp:Schimie
Mae Busch
Jätt z Lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Inspiration
miniatur|left|Audrey Munson ä „Inspiration“ Inspiration es önö em Joohr 1915 en d USA jedriihnde Stommfilm. 1918 wood dä Film noch ens opjenomme. Dö Vörlach stammd va Virginia Tyler Hudson. Regisseur woch George Foster Platt.
Woröm öt en d Film jäng
Önö jonge Beldhouwer söckd öt perfekte Model. No lang Zitt vängd hä ö ärm Mäddche, däm hä vöör öt beitzde häld, watt möjelich es. Sö vorleere sisch ävver us d Oohre, un hä vängd a, Manhaatan no hör aav z söcke.
Jätt z kikke
Saachjrupp:Stummfilm
Vorlage:Titel
Die Vorlage soll es ermöglichen, schriftdeutschen und Dialekttitel mit einander zu verknüpfen.
Yehuda Lerner
Yehuda Lerner (* 22. Juli 1926 ä Warschau) woch enne van di, di beij dr Opstand em Vornichtungslajer Sobibór metjemaad hand. Övver häm wood en dä Film Sobibor, 14. Oktober 1943, 16 Stond bericht. Yehuda övverläävde un trock no Israel, wo hä vöör dr Weerstand stäng.
Lääve tösche Zwangsarbeederlajere
Em Alder va 16 Joohr wood Yehuda beij ön Razzija vassjenomme un en ö Zwangsarbeederlajer en d Nööhde va Smolensk jestoppd. Dobeij bleed öt ävver net. Uss 8 Lajere türmde hä. Öt joov nerjens jenoch vöör häm z keue, su dat Aavhouwe di enzije Möjelichkeet vöör häm z see sching, erjendwi z övverlääve. Dat jäng ösu lang jott, bes hä en d Nööhde va Warschau op ön Jrupp va Russe onger Alexander Petscherski stoss. Hä sooß zösamme met häm en önö Zoch, dä sö no Sobibór braad. Lüüh hodde hön at zojeroffe, dat sö kikke sollte, vott z komme, denn dä Zoch wööd sö no Sobibór brenge, wo sö ömjebraad wäde wöde. Watt häm em Lajer blööde, dat woch, dat hä em Bösch werke mood, öm Platsch vöör öt Lajerdeel IV z schaffe. Usserdäm mood hä ald Munitiun kroome.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann
29. Dezemmber
Dä nüngunzvannzishßte Dezemmber.
Kölsch (Sprooch)
Kölsch (ussjesproche: [kœɫːɕ]), och Kölsch Platt ([kœɫːɕ pɫat]) ess en Variant vun de ripuarische Dialekte, die en Kölle un em Land dröm eröm jesproche, un noh Anzahl an Minsche, die et kalle, ess et Kölsche die jrößte Variant vum Ripuarische. Zesamme mem Mosellfränkische un mem Luxemburjische jehööt et Ripuarische un deshalv et Kölsche zom Mettelfränkische, dat sich en Düsseldorf vum Nidderfränkische avjrenz.
Ähnlichkeite jitt et selvsverständlich zwesche dem Kölsche un dem Deutsche, ävver och dem Franzüsische un Wallunische (vör allem phonetisch), dem Englische, dem Pälzische, un dem Holländische (vör allem in dä Kattejrie jrammatisch). Obwohl Kölsch vum Minsch zom Minsch e bessje ändere kann, dä et kallt, ess et mieh odder winnijer mööchlich ze sage, ov mer Kölsch kallt odder nit, weil et en de miehste Aspekte jenau bestemmp es.
Am Aanfang wor et Latein
Ie dat Kölle jejründt un en Stadt wor, han de Minsche, wo dann Kölsche druss jewoode sin als ens de Schnüs jeschwadt. De Römer han dann de Stadt jejründt, un eets en oppidum ubiorum, un dann en Colonia (Kollenie) met Aldaa druss jemaat. Domet kome e paar Wööt Lateinisch en dä Kölsche ihr Sproch erin, die mer en Kölle bes hück bruche deit. Dä Dürpel ( durus postis ), de Muur ( murus ), de Pooz ( porta ), e ne Pohl ( palus ), de Pösje ( procuratiunculæ ), un de Trallije ( trichilæ ) sen e paare Beispillscher. Lutter Saache, die de jermanische Ubier zevür ja nit jekannt hann, ävver och dä Jux ( jokus ), de Moleste ( molestia ), un dä Wing ( vinum ), die kannten se bestimp add, wann och de Jernmane em Norde vum Reich nit e su jään Wing drinke dääte.
Dann kome de Franke
Em fünfte Johrhundert noh Christus kome dann de Franke aan d'r Rhing, un drüvver. Dat wohr e ne Stamm vun de Jerrmane, un die hann et et eetste Mohl vun zwei Mohl en aachzehnhondert Johr jeschaff, Kölle enzenämme, esu lang, wie Kölle noch en Stadtmuur hatt. Vun doh aan wood en Kölle ens Altfränkisch jeschwadt, un do hät sich bes hück nur winnisch draan jeändert. Ävver de Kölsche han ier Sproch fuffzehnhundert Johr lang immer e besje moderniseet, un uss alle häre Länder et ein ov andere opjenumme. Esu es allmählich dat Kölsch vun hückzedaachs druss jewoode.
Et Vatterunser op Kölsch
Vatterunser
Leeve Herrjott, hellich ess Dinge Name. Vum Himmel us rejeers Do et janze Weltall noh Dingem Welle. Wie ne Vatter sorgs Do för de Minschheit, die he op de Äd Di Rich erwaden deit. Vill Nut es en der Welt, döm bedde mer: maach doch, dat keine Minsch mieh muss Hunger ligge. Nemm vun uns alle Sündeschold, domet och jederein ess jnädich de eije Schöldner. Helf Do uns, dat meer alle Versökunge widderstonn, un halt alles vun uns fähn, wat unsem iwije Heil schade künnt.
Amen.
Böcher
Resch, Helga & Bungter, Tobias: Sprachführer Kölsch 2 - für Fortgeschrittene (mit einer CD gesprochen von Tommy Engel). Verlag Kiepenheuer & Witsch, Kölle, 1. Auflach, 2005. ISBN 3-462-03591-6.
Websigge
Saachjrupp:Kölle ! Saachjrupp:Sprooch vum Rhing
Schleswij-Holsteijn
Der Houpshtadt es Kiel (241.000 Eijnwohner), eijnige angere jrüßere Städte sind Flensburg (83.900 Eijnwohner) unn Hansestadt Lübeck (212.000 Eijnwhner). Das Bonndesland jrenz am Wäßte aan der Nordsee unn am Oste aan Meckleborsch-Vüürpommere unn aan der Ostsee. Nöödlesch jrenz der Land aan Dänemark, Südlesch aan Hansesadt Hamburg, Saxe-Anhalt unn Needersaxe.
Es gibt eijne Freesesche Minderheit an der Nordsee unn ene Dänesche Minderheit in der jejend vun Flensburg.
Saachjrupp:Bundesland (Dütschland)
10. Febrowaa
Der zehnte Febrowaa.
Am 10. Febrowaa 1823 wor in Kölle de ihrste Rosenmondachszuch jejange.
18. Meij
Der aachzeente Meij.
Pollitikk
Öt Ongerneehme Rhingübung vängd em Joohr 1941 a.
Joohr 2003
Kulltuur
D ischde Willy-Millowitsch-Medallich wood vorjovve.
Sönnß
Saachjrupp:Joohr
Santur
miniatur|left|Su weed än Santur jespälld Santur (سنتور) es ö Mussikenstrument us dr Iran, Afjanistan, dat ävver och ä Indije jespelld weed.
Dat Enstrument weed ä Jruppe, kann ävver och alleen jespelld wääde. Dobeij es z beachte, dat äm Iran dat Entrument vöör d Kammermussik jebrudd weed.
No Indije koom dat Enstrument isch em 20. Jaahrhondöt, wobeij öt z isch us d Mussik va Kashmir stammde.
Saachjrupp:Mussikk
Venera 7
Venera 7 woch ön Raumsond, di d Sowjetuniun em Joohr 1970 no dr Planet Venus jeschooße had. Öt jehood zo on Serisch va Venera-Sonde, di di Opjaav hod, dä Äädnobber z erkonde. Venera 7 woch öt ischde Raumscheff, dat op önö angere Planet lande un Date va do övverdrooch.
Jätt övver d Reis va Venera 7
D Russe schosse Venera 7 am 17. Aujust 1970 öm 5:38 UTC en öt All. Als öt aavhoff, hod öt ö Jeweet va 1180 kg. Am 15. Dezember 1970, als öt en d Atmosphär van d Venus ädrong, bleete mä 495 kg övverich. Am selbe Dach lande dat Raumscheff öm 5:34:10 UTC op dr Boom va dr Planet. 25 Minütte schaffde di Sond öt, Date van d Venus z övverdraare. Dann wood öt stell.
Isch a paar Wäche spiidr funkde Venera 7 wärm. 23 Minütte duurde dat. Dono bleed öt stell.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Raumvahrd
Saachjrupp:Venus
Rheinische Dokumenta
De Rheinische Dokumenta eß en Schreff di fun de Shproocheweßßeschaffler vum Landschaffßfobannd Rhingland beschrevve wood, un wo mer Shprooche em Rhingland met schriive kann, di zick de Preußenß weßßeschafflesh ungersöök wääde. Em Süde eß et de Jäjend öm de Nahe un de jannze Mosel, dä Hunsrück un de Ëijfel, Oßte dä Wëßtowalld_un dat Berjėsche Lanndt, em Oßte di zwëij Lemmbursch un em Norde dä janze ongere Rhing, un alles, wat do zwesche litt.
De Schreff eß aan sesh äänlesch wi Deutsch, äver dobëij noch jët ëijfacho un süßtematescher wi Holländėsch. Se känt këij,  ,   un  , ävo de Ömloute un noch onjeväär 13 Ëkßtra_Boochshtaave, dobei sin dann  ,  ,  , un. Di övverije nüng senn: Beld:Rheindok1.png
Se eß jenou foneemesch, jede Bochshtave shtëijt alldemool för därsëlləve Ton.
Websigge
Saachjrupp:Rhingland Saachjrupp:Shproochweßßeschaff
Joohr 1975
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Joohr 1988
Weetschaff
Titan Airways wood jejründ.
Minnsche
De Kardinal Meisner wiid Erzbischop vum Kölle. Saachjrupp:Joohr
Emden
miniatur|left|Dr Haafen va Emden Emden es dr westlichste Haafen va Dütschland un litt an d Nordsee. D Stadt jehüüd zo Ostfriesland un hat nävver önö schünne Haafen ön schünn Äkoofsstrooß. Öt Otto-Huus litt och ä Emden.
Saachjrupp:Stadt en Niedersachsen
Hoeëg Ven
't Hoeëg Ven is ee natoersjütsjebeed tüssje j'n Dütsj-Franzuësisje sjproachjrenz en j'n jebirschjrenz va j'n Eifel en de Ardenne, óp 't Belsj. Ee va de hoeëgste toppe va de Ardenne ligke óp 't Hoeëg Ven, wie 't Signal de Botrange (694 NN) en d'r Pannensterzer Kopf (667 NN).
Naobeij jelaeje ote zunt Monschau, Eupen en Malmedig.
Saachjrupp:Landschaff
Saxe
Sachse (Sorbesch: Swobodny stat Saksa), op Hochdütsch weed va Sachsen jesproche, es ee van de 16 dütsche Bundesländer. Et litt em Oste van et land on jehüüd zo d Neue Bundesländer.
Wo et litt
Sachse had Thüringe em Weste als Nobber, Sachse-Anhalt em Nordweste, Brandeborsch em Norde, Pole en Oste on Tschechien em Süde.
Jet va vreuer
De Naam Sachse hat winnisch ze doon mit de Sachse. Et wor nämlisch nie Bestanddeel vam Herzogtum Sachse em Nordweste va Dütschland. Nodäm Sachse em Joohr 1952 onger d DDR opjelößd woode woch, entstäng sö em Joohr 1990 neu als Bundesland va Dütschland.
Wä do läävd
Ä Sachse lääve onjeväär 4 Milliun Lüüh, doronger öm d 171.000 Ussländer. Op dr Kwadratmeter jerechnet wonne do onjeväär evvevöll Lüüh als ä d ald Bundesländer. D Jesamtzahl van d Sachse noohm no dr Wechvall van d Muur ärch aav, mit Ussnahm van d jrüßen Städten.
Em Oberlausitz weed et Sorbesch jekalt.
Jruuße Städt
D jrützde Stadt va Sachse es Leipzig mit 580.000 Äwonner. Dresden als Nummer 2 kütt a 550.000 Äwonner. Dono kütt Chemnitz mit 246.000 Persune on Zwickau had onjeväär 90.000 Äwonner.
Universität va Cincinnati
35.000 Studente mööhe sisch he aav. Öt es d zweidjrüütze Huchschüll en Ohio un wood em Joohr 1819 jöjründ. Dä Böreich, dä met Musikk z do hat jöhüüd zo d beidste van Amerikka.
Jätt z Lääse
Saachjrupp:Cincinnati
1. Aujußß
Der iirzte Aujußß.
Joohr 1896
Kulltuur
Dä Film Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin wood jedriihnd
Sönnß
Öt Wienges maad op.
Saachjrupp:Joohr
Kukkeleboom
miniatur|left|Ö [[Kind|Kengk maad önö Kukkeleboom]] Önö Kukkeleboom es ön Bewäjung, beij dr ön Persun sich öm ön Aaß no vööre drihnend bewähchd. Kukkelebööm send no vööre un hänge möjelich. Meßd weed ävver mä dovann jesproche, wenn hä no vööre jeed.
Kukkelebööm jehüüre zm Spochd. Sö wäde op dr Bohm ävver och op ö Jerät, dat Schwebebalke jennand weed, jemaad. Sujar op öt Pääd es dat möjelich.
Öt ischde Mol wood em Joohr 1571 van önö Kukkeleboom jätt opjeschrävve.
Saachjrupp:Sport
Drinke em Rhingland
Drinke em Rhingland
Auswahl
<strong lang=""> A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
W
Zureck zom Anfang
Saachjrupp:För ze Esse
Taťána Kuchařová
miniatur|200px|left|Taťána Kuchařová, d Miss World va 2006 Taťána Kuchařová (* 23. Dezember 1987 ä Tyrnau) es ä Fotomodell us d Tschechoslowakei. Sö wood em Joohr 2006 zor Miss World jewähld un woch domet d ischde Vrau us dat Land, dör dat fluppde.
Hör Lääve
Taťána woss ä Opotschno en d Nööhde va Königgrätz op un schloss do och d Schüll aav. Kott dono wood sö Miss Tschechoslowakei un em Joohr 2006 beij ön Ussscheedung ä Warschau Miss World.
Kuchařová saad, dat sö at iiwich Model wäde woohl un bald an d Uni studiire well. Taťána speeld jäähr Tennis un riihe deed sö och döck.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model
Kyla
Kyla (* 4. Januar 1981 als Melanie Hernandez Calumpad) es ön bökannde Sängerin van dö Philippine.
Hör Lääve
Kyla wood als dreide Kengk va viir jöboore un vong at met 10 Joohr a zö senge. Met 19 Joohr nomm sö hör ischde Album op. Anger Albe koomö no.
Hüü z dachs kann mö sö och en öt Fernsehe see. Di ischde Oprejung, di beij hörö Optrett em Joohr 2004 do woch, es beij dö Party Pilipinas, wo sö 2010 z see woch, net mi zö vänge.
Kyla had völl Priise vöör hörö Jösang krääje.
Kyla es net vorhiirod, ävver met Rich Alvarez bövrönd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger
Mönster (Oche)
miniatur|left|Mönster Mönster (amplisch Kornelimünster) es ö Veedel va Oche un jehüüd seit 1972 dozo.
Dat Städtche wood 814 jejründt. Entstange es öt als ö Kluster. Önö Nachfoljer va Karl dr Jruuße, öt woch Ludwich dr Fromme, hat dovöör jesorscht.
Em 9. Jahrhondöt koome d Hellichdömmer no Mönster, di och hüü noch bei d Hellichdomsfahrt usjestallt wääde. Zo di Zitt waahst dat Kluster stärk un kitt völl Land zojesproche.
1802 es öt met d jruuße Zitt van dat Kluster vorbei, denn d Franzuse löse öt op. Isch 1906 weed dat Kluster weer neu jejründ. D Benediktiner kömmere sisch doröm.
Mönster hat hüü 3,720 Äwohner.
Luuer ooch
Saachjrupp:Veedel van Oche
Saarland
Saarland eß ene Bonndesland in Südwäßßte Dütschlands. Datt Bonndesland hat unjefähr 989.000 Eijnwohner. Der Fläche es 2.569km², domit es der Bonndesland unjefähr jrüß wie Luxemborsch.
Nöödlesch unn Östlesch jrenz der Bonndesland aan Rhingland-Pallz, wäßtlesch jrenz der Land aan Luxemborsch, südlesch jrenz der Bonndesland aan Frankrish.
Saachjrupp:Bundesland (Dütschland)
Hans Hachenberg
miniatur|left|Hans Hachenberg "Doof Noß" Hans Hachenberg (* 11. Juli 1925 in Kölle) ode de „Doof Noß“ es eener von de ählste und beliebteste Büttenredner vom kölsche Faasteleer. Hä trick jetz ad zick 60 Johr op un eß immer noch e'ne jruße Stäärn von de Karnevaliste. Levve deijt_e, wann_er nit en Kölle öngerwäähß eß, em Berjesche. Em Joohr 2003 es hä met de Willy Millowitsch Medallich ußjezëijschnet woode.
E ne Wetz
En de Scholl hätt de Liehre e Experiment jemaat.
E Jlas met Wasse, e Jlas met Schabau.
Em Wasse e ne Wurm, em Schabau och e ne Wurm.
Tess Geritsen
miniatur|left|Tess Gerritsen Tess Gerritsen (* 12. Juni 1953 ä San Diego, Kalifornie) es ön Schriiverin us d USA.
Hans Hachenberg
E ne Wetz
Dä Wurm en dämm Wasse wor quecklebendich, dä Wurm en dämm Schabau wor tirek kapott.
Tess Geritsen
Hör Lääve
Tess studiirde Medizin un werkde als Doktor en ö Spital ä Honolulu. Als sö ä Ömständ woch, vong sö öt Schriive a. Us Spaß an d Vreud scheckde sö jätt Zösammejeschrävvenes no ön Ziidung un jewonn domet dr ischde Priiß. 1990 trock sö no Maine. Hüü es sö vorhiirod un had zwei Kenger.
Hans Hachenberg
E ne Wetz
Hätt de Liehre uns jefroch: "Was lernen wir daraus?"
Tess Geritsen
Hör Lääve
1987 braad Tess hör ischde Boch öruss, önö Krimi. Sälvs Driihbösch stammde us hör Vähr. Watt hör Werk uszeechnede, woch, dat sö, opjrond van hör Wesse us d Medizin, medizinische spannende Böscher schriive kutt, di kenne angere bastele kutt. Su jäng öt onger angerem öm Orjanhandel, met däm hör dr Dörchbroch fluppde.
Hans Hachenberg
E ne Wetz
Hann ich mich jemeldt un jesaat: "Janz einfach Herr Lehre: Wer süff kritt keen Würm."
Tess Geritsen
Hör Lääve
Völl känne Tess Gerritsen dörch d Jane-Rizzoli-Krimis, wobeij völl hör Boch „Vanish“ vöör ee van d beitzde halde. Vam Joohr 2010 a zeechnet öt Fernsehe en d USA ön Serisch met Filme us di Reih.
Hans Hachenberg
E ne Wetz
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Fastelovend
Tess Geritsen
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schriiver
Lucius Scribonius Libo
Lucius Scribonius Libo woch am Aavang von d Kaiserzitt önö römische Senator.
Sing jenau Aavstammung es net jesechert. Hä kann der Enkel, veleet och der Jong va dr jlichnamije Konsul Lucius Scribonius Libo jewäh se. Sing Jrußtant woch Scribonia, ön Vrau, di ön Zitt lang met Kaiser Augustus vorhiirod woch. Singe Urjrußpapp woch Gnaeus Pompeius Magnus.
Lucius woch em Joohr 16 n. Chr. Konsul. Singe Broohr, dr Prätor Marcus Scribonius Libo Drusus, wood en dat Joohr van dr Kaiser Tiberius wäje Vorschwörung ajeklacht un braad sich öm.
Jätt z lääse
Syme, (The Augustan aristocracy, Oxford, 1986, p. 257.)
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
Siegfried Graetschus
Siegfried Graetschus (* 9. Juni 1916 ä Tilsit; † 14. Oktober 1943 em Vornichtungslajer Sobibór) woch önö dütsche SS-Ongersturmvührer. Hä jehood zo d Mannschaff van öt Vornichtungslajer Sobibór un wood beij dr Opstand ömjebraad.
Si Lääve
Graetschus woch va Beroff Buur. Hä wood 1935 Metjlett van d SS un troon ee Joohr spiidr d NSDAP beij. En d Anstalt va Bernburg werkde hä em Büro. Dono kömmerde hä sisch öm d Autos van öt Konzentratiunslajer Buchenwald. Dobeij veel hä op un wood no Berlin jeholld, wo hä övver d jeplande Aktiun-T4 informeerd wood. En d Anstalt va Grafeneck, Brandenburg un Bernburg hod Graetschus di Opjaav Lische z vorbrenne. Em Vornichtungslajer Belzec werkde hä an Jaßwarels.
Ön kotte Zitt werkde hä em Vornichtungslajer Treblinka, iih hä em Aujust 1942 no öt Lajer va Sobibór koom. He wood hä Ongerscharvührer un hod öt Kommando övver 90 – 120 Trawaniki-Männer. En di Positiun soll hä drei Jüdde un zwei Trawniki-Männer erschoße ha, di jeklaud hodde.
Beij dr Opstand va Sobibór wood Graetschus va Yehuda Lerner ömjebraad.
Jätt z lääse
Das Kulturlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. S. Fischer, Frankfurt am Main 2007
Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Mann
Joohr 1903
Sönnß
D ischde Tuur d Frongß
Saachjrupp:Joohr
2. Juuli
Der zvëĳte nöü, stub Juuli.
3. Novemmber
Der Drette Novemmber.
Kondom
Ö Kondom, dat och onger Naame wi Präservativ, Jummi un Pariser bekannd es, es ön dönn Hutt, di meeßd us Jummi jemaad weed, öm z vorhindere, dat dr Soohm van dr Mann, öt Sperma, beij d Vrau zo ön Schwangerschaff vüührd. Usserdäm lett sich dörch Kondome ön Övverdrarung va dörch Sex övverdrachbare Krankheete ädämme.
3. Novemmber
Jeshtorrve
Beij d Aktiun Erntefess sterve em Joohr 1943 övver 42.000 Mensche.
Kondom
Jätt va vreuer
Kondome woode z iisch us Stoff jemaad. Dat holp ävver net völl. Schwangerschaffte leete sich su net vorhindere, un Krankheete woode wiir övverdraare. Dat wood iisch bässer, als Kondome us Därm va Deere jemaad wode. Di stallte dä Schotz do, dä va hönö erwaad wood. Iisch als Charles Goodyear öt schaffde, us Kautschuk Jummi z mache, joov öt ö Material, dat su woch, da töt vöör Kondome jott z bruche woch. 1855 woode Kondome noch vorniihnd, ävver dat durde net lang un 1912 entstänge di Denger at su, dat sö ohne Nott usskoome. Watt di ischde Kondome noch net besooße, dat woch en di Spetz ön Plaatsch, öm dä Soohm, dat Ejakulat, opzövange.
Wi mo ö Kondom drätt
Kondome könne ohne jruuße Omett jenotzt wäde. Automate vängd mo a völl Stelle. Dozo jehüüre Klos vöör Männer un Vraue ä z. B. Weetschaffte. Ävver och vöör Appötheke hange di döck.
Onrouhe ä Jriicheland em Joohr 2008
D Onrouhe ä Jriicheland em Joohr 2008 woode am 6. Dezember dörch dr Duud van dr 15 jööhrije Alexandros Grigoropoulos ussjelöößd.
Kondom
Wä Kondome notzt
Völl Lüüh notze kenn Kondome. Hönö es zwar kloch, dat sö dodörch ö jrüüßer Risiko äjönnt, ävver öt weed jesaad, dat met Kondome winnijer Vreud am Sex opkütt. Bewesse wood dat bes hüüh net. Ä Dütschland wäde Kondome mä va onjeväär 20 % van d Männer un Vraue jenotzt, bei Persune tösche 20 un 25 Joohr send öt mä 25 %. Dat Krankheete wi Syphilis un Tripper dodörch net op anger Mänsche övverdraare wäde, schingt di Lüüh net en dr Kopp z jo.
Onrouhe ä Jriicheland em Joohr 2008
Hängerjrond
Beij Onrouhe en öt Veedel Exarchia va Athen wood met Keie jeworpe. D Polisse joove Warnschöss aav un enne dovan had önö Jong em Aldr va 15 Joohr jetroffe un dä storv kott dono. Di anger Kenger saate, dat d Polisse kenn Warnschöss aavjejovve hödde. S hödde jeziild op Alexandros Grigoropoulos jeschooße.
Kondom
Jätt z läse
Saachjrupp:Säkß
Schpanische Sproch
D Schpanische Sproch, kott och mä Schpanisch jenannd, es enn van d Weltsproche.
Onrouhe ä Jriicheland em Joohr 2008
Hängerjrond
Beij di Onrouhe woode övver 30 Jeschäfte un 9 Banke kapott jemaad, 24 Polisse dobeij vorletzt. Nävver Athen woore och völl anger Städt bötroffe. Bes zm 8. Dezember 2008 entstong önö Schaade va mi als 100 Milliun Euro. Sälvs no Züpere un Ängland spronge d Onrouhe övver.
Schpanische Sproch
Saachjrupp:Sprooch
Onrouhe ä Jriicheland em Joohr 2008
Quelle
Saachjrupp:Politik
23. Oktoober
Dä dreijunzvanßishßte Oktoober.
Schwaaz
miniatur|left|Ön schwazze Katz Schwatz, och Schwaaz un Schwazz, es en Färv, de dongklste, di mer hann.
23. Oktoober
Websigge
1023
Schwaaz
Websiij
Saachjrupp:Värv
Donald Trump
Donald Trump (* New York, 4 juni 1946) is seër 20 januar 2017 de 45. president va de Verenigde Sjtate van Amerika. Trump jehoeët de Repoeblikeinse partei aa. Zing berof is oersjprunkelig ungernummer, äva 'r woar óch sjriever, enne fernsehepersoeënligheed en sjpieër óch politicus. I zing carrière lies Trump mieërere jesjeftshoezer, wolkekretser, sjieke hotels, jolfbane en anger facilitete aalegke. I d'r aaloeëf va d'r waalkampf, mit de Hillary Clinton va de Democrate as politische faind, hat 'r hendig va de massamedia en de sociale media profitiert. Döks woare zing sjtankpunter zieër konterversieel, wie óch uëver d'r islam, mijrante oes 't Midde-Oeëste en Mexico of "Obamacare" (e jezets oeë-i sjteët dat jieëkeree verplich is, verziecherd te zieë).
Op de 20. januar hat 'r 't presidentssjap va d'r Barack Obama uëverjenómme.
Weblinks
Saachjrupp:Präsident (USA) Saachjrupp:Mann
6. Apprill
Dä säkßte Apprill.
Vornichtungslajer Sobibór
Dat Vornichtungslajer Sobibór woch ee van d Dütsche aajelaad Vornichtungslajer ä Pole. Öt litt beij dat polnisch Örtche Sobibór en d Nöhde va Włodawa un domet em Südoste va Pole. Im Lajer wode onjeväär 250.000 Jüdde ömjebraad. Öt hod ön Jrüüde va 60 ha.
Dr Opbouw van öt Lajer
Em Määz |1942 wood domet aajevange, ö Lajer, dat sich a dat va Belzec ussrichte, op z bouwe. Dat Lajer bestäng us drei Deeler. Ö viirde woch jepland, wood ävver net jebouwd.
Lajer I
Em Lajer I woch Platsch vöör d SS. 30 dütsche SS-Männer un 90 – 120 Trawaniki, dat heechd Männer us meeßd d Ukraine un öt Baltikum, di em Lajer oppaaßde, wonnde do. Zosätzlich joov öt en dä Lajeraavschnett Baracke met Werkstätt vöör onjeväär 50 Jevangene. Dr Bahnaaschloss, dä zo dat Lajerdeel bestäng, woch vöör d meetzde Aakommende dr Aavang van öt Äng.
Lajer II
Em zweide Lajerdeel woode di Klamotte van d ömjebraade Mänsche jekroomt un jelajert. Zosätzlich joov öt do Ställ un Ecke, wo Jemöss aajebouwd wood. Va drusse kott mo net en dä Lajerdeel öräkikke. Dörch enne onjeväär 150 m lange Jang, dr Hemmelvahrtswäch, jäng öt en dr dreide Lajerdeel.
Lajer III
Em Lajerdeel III wore d Jaßkammere, wo di nakße Mänsche dörch Motoraavjase omjebraad wode. Jüdde, di dozo jezwonge wode, moote di Duude en Jraavens un Leucher hänger di us Stee jebouwde Kammere vorscharre. Damet di Lüüh net met angere em Lajer mulle kutte, hod Lajer III ön eeje Köche.
Wä em Lajer III sich öm di Duude kömmere mood, dä hod net mi lang z lääve. Su stalld mo vass, dat di vorscharrde Lische net flott jenoch vorweeßde un em Sommer 1942 moote di ärm Söck di zövöör vorjraave Duude wärm ussjraave un vorbrenne. Kott dono woode sö sälvs ömbraad.
Önö Zung öm dat janze Lajer wood em Sommer 1943 dörch önö Minejöödel vorstärkd. Önö viirde Lajerdeel, ä däm Munitiun opjewerkd wäde solld, woch jepland, wood ävver net jebouwd.
Watt em Lajer aavjäng
Mo nämmd a, dat tösche 200.000 un 250.000 Mänsche em Lajer ömbraad wode send. D meetzde koome us Holland (ca. 30.000), Dütschland, Frankreich un Russland. Ävver och Jüdde us d Slowakei un d Tschechei wore dobeij. Jenau Zaahle send net övverlävverd, da d Dütsche all di Ongerlare vorbrannd hand un mä Opzeechnunge us dr Zochvorkiihr no Sobibór dr Kresch övverstange hand.
Em April 1942 woode 250 Jüdde vöör önö ischde Vorsuch no Sobibór braad. D Jaßkammere sollte usprobiird wäde. Dat fluppde ösu jott, dat bald dorop 90.000 Persune hön Lääve dörch Jaß vorloore. Di Fabrik werkde ohne Schwiirichkeete. Dat Morde wood dörch Arbeede an d Jleise no Sobibór ongerbroche. En di Zitt bouwde mo d Jaßkammere us, damet mo noch mi Mänsche en noch köttere Zitt vorjase kutt. Dodörch schaffde mo öt, 1200 Mänsche op eemol ömzöbränge.
Am 12. Februar 1943 kräät öt Lajer va Heinrich Himmler Besöck. Dä woohl sich akikke, wi Jüdde en di Jaßkammere ömjebraad wäde. Da mo zo di Zitt ävver kenne Zoch met neu Lüüh erwaade, wode 100 Vraue us ö anger Lajer jehold un zr Demonstartiun vorjaßd.
Am 5. Juli 1943 entscheed Himmler, dat us dat Vornichtungslajer ö Konzentratiunslajer jemaad wäde solld. Di Plän woode ävver spiir vorworpe.
Dr Opstand
Am 14. Oktober Joohr 1943 koom öt z önö Opstand. 365 Jevangene onger Vührung va Alexander Petscherski un Leon Feldhendler schaffde öt, dörch dr Zung un dörch di Minevelder öm öt Lajer en dr Bösch aav z houwe. 200 Jevangene schaffde öt sich z rette, 47 övverläävde dr Zweide Weltkresch|Kresch. 12 SS-Männer un 20 – 30 Trawniki woode ömjebraad. Wä em Lajer blävve woch, wood van d SS spiir ömjebraad.
No dr Opstand wood dat Lajer opjelößd. Wo vreuer ö Vornichtungslajer stäng, woch no der Kresch mä önö Burehoff un önö neu jeplanzde Bösch z see.
Prozesse jäje d SS un Trawnike va Sobibór
No dr Kresch joov öt jäje ö paar SS-Männer Jerichtsurdeele, di als Sobibór-Prozess bekannd wode. Als enne van leitzde SS-Prozesse wood am 30. November 2009 John Demjanjuk aajeklachd, dä als Trawniki em Lajer jewerkd ha söll.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Holocaus Saachjrupp:Pole Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór
Joohr 1943
Sönß
Saachjrupp:Joohr
16. Juuli
Der säxehnte Juuli.
Bönnsch (Sprooch)
Bönnsch, dat ess die Sprooch, die rond öm Bonn jesproche wierd. Et ess eng mem Kölsch verwandt, ävve net jlich. Die Bönnsche spreche mieh su ene Singsang un jebruche jet andere Wördt als die Kölsche. Bönnsch ess ene Dialek vom Ripuarisch, dat zo dä meddelfränkische Sproche jehürt. Et wierd de Rhing erop onjefähr bis Linz am Rhing jesproche.
Wichtije Ungescheed zom Kölsch
Punk 1: Dä Kölsche sät heijße, loufe, jlaüve. Dä Bönnsche määt et sich jet leechte un säät: heeße, loofe, jlööve. Uss dä kölsche Zweikläng werde en Bonn lange Vokale.
Punk 2: Dä Kölsche säät Veedel, Woosch, Wööschje. Vom Huhdeutsch wesse me ävve, dat en su Wördche eijentlich e „r“ erin moss. Dä Bönnsche hält sich dran un säät: Vierdel, Wursch, Würschje. Dat moss me ävve richtich usspreche. Net: Virrrdel, Wurrrsch, Würrrschje, sondern: Vi-edel, Wu-esch, Wü-eschje. Janz weech, alsu e „r“, dat me kaum hürt.
Punk 3: Wenn dä Kölsche bei de Woosch e „r“ verschlamp, denk sich dä Bönnsche: Dat könne me att lang, un verschlamp sing „r“ am Engk von e'nem Wordt. Zom Beispill: En Kölle jit et e Mädche un zwei Mädcher. En Bonn: e Mädche un – zwei Mädche. Könne och elefdausend Mädche sen: dat „r“ bliev fott. Die Endunge -e un -er werde vom Bönnsche nämich jlich jesproche. Em Kopp denk hä ävve met. Ungebewoss. Dat sitt me, wann e'ne Vokal foleje deet: nevve mir versus unge mir – keenen Ungescheed. Ävve jetz e'ne Vokal hinge draan: nevven_em Desch versus unger_em Desch. Do ess et „r“ op eemol widde do.
Övve dat r-Verschlampe von dä Bönnsche jitt et ne bekannte Wetz: „Saach ens e Wordt ohne r!“ - „Bonne Männe-Jesangsve'een.“
Die drei Punkte do bovven sen die Ungescheed zwesche Kölsch un Bönnsch, wo en Räjel hinge setz. Do kanns de dich drop velohsse. Dann jitt et noch Ungescheed, die hee un do en e'nem Wordt vürkomme. Beispill: ühr – ehr; ich sen – ich ben; hä sitt – hä süht; donn – dunn; jekräje – jekrääch. (Dat ierschte Wordt ess emme Bönnsch, dat zweite Kölsch.) Zom Deel jit et ävve och en Bonn selevs Ungescheed, zom Beispill zweschen de City un Beuel. Op de Klaaf-Sigg kanns de nohlesse, dat de Bönnsche sich övve manche Wördt och ungereneen net jrön sen. Ävve dat ess jo en Kölle och esu.
Quelle:
Saachjrupp:Sprooch vum Rhing
Proß
Proß! ov Prosit! sät mer für em Dringke. Mer wönsch sesch domet op Jäjeseiteschkeit, dat einem dat schmeck un jot deit. Dat ojinal Wohd prosit es Latein, wie enne Kerch, un es esu jät wi en Opvorderung, ene Befähl: „Dofür sull et sin!“ — also nit dojäje, nit ejal, nää, dofür — un datt kütt widder von proesse, pro es uns „dofür“, esse es uns „sinn“ un „wäde“.
„Proß“ es nur jet kööter jesaat, wie „Prosit“.
Websiij
Saachjrupp:Latein Saachjrupp:Shproch
Hännesje Tiater
Do danze de Poppe un halde och alle Joohre en Poppesetzung en Knolledorf af. De Houpfijure sen et Hännesje un et Bärbelsche, de Bestefa un de Bestema. Wells_de erinnjonn, mos_de Kaate vürbeschtelle. Et es e klein Tiater un hätt nur Platz für unjefähr jenau 284 Lück. Mer fingk ed en Kölle am Iisemaat, zwesche nem Hüümaat un em Rodhus. Spille dunn se zwei odder drei Mool am Daach, nommeddachs för de Pänz un oovens för de Jruuße.
Jeschichte
1925 hätt sich dann de Kommission för de Widderbelebung vum kölsche Poppespill jejründt. Die hätt ed dann och ferdichbraat, dat ed Hännesje Tiater am 9. Oktober 1926 als Puppenspill vun de Shtadt Kölle widder opjemaat wudde ees.
Websigge
Saachjrupp:Thiater
Sobibór
miniatur|200px|right|Baahnhoff va Sobibór Sobibór es ö Dörp em Oste va Pole. Öt es önö Deel van d Jemeende Włodawa, Powiat Włodawski, un jehüüd zo dr Bezirk Woiwodschaft Lublin. Bes zo d Ukraine send öt onjeväär 10 Kilometer. 350 Mänsche wonne ä Sobibór.
Naturschotzjebiit
Em Süde va Sobibór litt dat Naturschotzjebiit Sobiborski Park Krajobrazowy.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Dorp en Pole
Joohr 1893
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Cheerleader
Önö Cheerleader watt op Ripuaresch Tschiirliidr usjesproche weed, es ön Aart Sport, beij dör öt Danze, Fukke un och d Jümnastik zosamme bödrävve wäde.
Wovör send s do?
D Cheerleader deene dozo ön Mannschaft em Sport Modd z maache. Övver öt es mi als mä dovör do z see, dat d eeje Lüüh net dr Kopp hange losse. Öt jitt sujar Wättkämpf beij dönö d beitzte Cheerleader ermäddelt wäde. Dobeij weed ermäddelt, wä sisch am beitzde böwäje deed, dobeij öt beitzde sängd, wi jott beedes zösamme paaßd. Usserdäm jeed öt doröm, wi jott di Fijure met d Musikk opee aavjöstemmd send.
Jätt z Lääse
Saachjrupp:Sport
Comares
Comares es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 28 Kilometer van d Provinzhauptstadt un 24 Kilometer va Vélez Málaga vott. 1420 Mänsche lääve do Wä ä Comares jeboore wood, dä weed Moriscosos jenannd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stadt en Spanie
10. Sepptämmber
Der zehnte Sepptämmber.
Websigge
0910
15. Oktoober
Der fuffzeente Oktoober.
Höfle Telejramm
Dat Höfle-Telejramm woch önö Funksproch, däm Hermann Höfle van d SS am 11. Januar 1943 övvermeddelde un van d Ängländer aavjehood wood. Dä Funksproch nannd Zaahle övver di ä Vornichtungslajer ömjebraade Mänsche.
15. Oktoober
Websigge
1015
Höfle Telejramm
Watt opjevange wood
miniatur|450px|right|Funksproch va Höfle vam 11. Januar 1943 Am 11. Januar 1943 woode 2 Funkspröch aavjehood. Dä ischde Sproch kutt mä zm Deel opjevange wäde. Doruss jäng mä hervör, dat dä vöör Adolf Eichmann bestämmd woch. Mä di ischde Reih schnappde d Ängländer op. Domet kutte sö ävver nüüß aavange.
5 Minütte spiidr koom önö zweide Sproch, dä a Franz Heim van d SS ä Krakau bestämmd woch. Dä Funksproch wood janz van d Ängländer opjevange. Mo nämmd a, dat beede dr sälve Text övverdraare hand. En dat Telejramm stäng och dr Naam Höfle, dä dat Dokument spiir dr Naam joov.
Watt em Telejramm stäng
L (= Konzentratiunslajer Vornichtungslajer Majdanek) 12761,  B  (= Vornichtungslajer Vornichtungslajer Belzec) 0,  S  (= Vornichtungslajer Vornichtungslajer Sobibór) 515,   T  (= Vornichtungslajer Vornichtungslajer Treblinka) 10335
zsammen 23611.
“Stand.... [he vääld jätt: per? ] 31.12.42”
L [=Lublin/Majdanek] 24733, B  [=Belzec] 434508, S  [=Sobibór] 101370, T  [=Treblinka] 71355 [dat moss heeche: 713555]
zusammen 1274166
Schriivd mo di Zaahle en ön Tabell zösamme, sitt dat ösu us:
Watt di Zaahle ussaare
Di jenannde Zaahle jävve a, wivöll Jüdde bes zo di jenannde Zitte ömbraad wode send. Di Jesamtzaahl stämmd met di Zaahl 1.274.166 övveree, di en önö angere Bericht opjevüührd weed. Di Zaahle, di em Telejramm stönd, paaße siihr jott zo dat, wat us anger Quelle övverlävverd wood.
Zo di damalije Zitt hand di Ängländer net vorstange, watt met dat Telejramm jemend woch. Sö ongernomme nüüß.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Holocaus Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór
Rod Blagojevich
Milorad „Rod“ R. Blagojevich (* 10. Dezember 1956 ä Chicago) es önö Politiker us d USA. Hä jehüüd d Demokratische Partei a.
No ö Studium als Räätsvordriiner wood hä Rätsanwalt, spiir Staatsanwalt. 1993 jäng hä en öt Parlament van dr Staat Illineus un tösche 1997 un 2003 en öt Räpräsentantehuuß no Washington. Blagojevich wood spiir Juvernör van singe Staat, ö Amt, dat hä em Januar 2003 atroon.
Am 9. Dezember 2008 wood hä van öt F B AI vassjenomme, do hä d Korruptiun beschöldicht wood,
Websijj
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Šiprage
Weblink
Saachjrupp:Bosnie-Herzejowina
Podolsk
Podolsk es ön Industriestadt un ö Vorwaltungcenter van d Bözirk Moskau Oblast ä Russland. Öt litt an dr Pakhra Floss, önö Nävvefloss van d Moskwa. Öt es d jrützde Stadt ä Moskau Oblast met em Joohr 2002 jezallde 180.963 Böwonner. 1989 wore öt noch 209.178 no 183.000 (1974), 129.000 (1959) und 72.000 em Joohr 1939.
Jätt va vreuer
Dr Orsprong va Podolsk woch öt Dörp Podol dat em 18. Jahrhondöt zo öt Danilov Kluster ä Moskau. Dörch Katharina II. wood Podolsk em Joohr 1791 öt Stadträäth vorjävve woode. Zo di Zitt deelde mö ä Russland öt Land jraad ä Vorwaltungsbözirke en, ernannd Vorwaltunschefs un dobeij entstänge och neu Städt.
Vöör d Russische Reovolutiun va 1917 woch Podolks enn van d jrützde Industriestädt va Russland. Su joov öt do ön Singer Fabrik, di Niihmaschine herstalld. D Ulyanov-Famelisch läävde ä Podolsk. Vladimir Lenin besood d Stadt o paar mol. Hä besooß do och önö klenge Landsetz un ön Hött. Em Joohr 1900 held Lenin ä Podolsk ö Treffe met d Sozialdemokrate us Moskau un anger Städt aav, domet sö häm beij d Iskra, ön Ziidung, di öruss jejävve wäde solld, ongerstötzde.
Em Joohr 1971 wood Podolsk dr Orde van öt Ruuh Banner vam Werk vorlinnd. En d Sovietzitt wooch Podolks enn van d Industrijijante en d Moskau Oblast. Zo di Zitt joov öt mi als 20 Fabrike, di en d Stadt ekßisteerde. D meetzde [Mensch|Lüüh]] weerkde beij di Firme. Em Joohr 2000 wood do önö jruuße Militärstötzpunkt jejründ. 7 Meile van d Stadt (Microyone), dä em Joohr 2011 Igor Minin ongerstäng. Podolks es dr Setz van öt Zentralarchiv van öt Russische Vorteiligungsmenesterium.
Städtevröndschafte
Podolsk ongerhäld Städtevröndschafte met onger Städt. Ät send:
Usserdäm jitt öt Plän, Städtevröndschafte opzebouwe zo:
Schnörze
Noh em Märteszoch jonn de Pänz met ihre Fackele schnörze. Dobei singe se aan d'r Hußdörre e Leedche un krië dofür Sößischkeete. Wenn e paar Knießköpp de Dör net opmaache, kriën se von dä Pänz 'ne Sproch nohjeroofe:
„Soß en Kröh op dämm Daach, peck dämm / dä Ahl de Oore uss!“
ode:
Schröders Hüssje
Schröders Hüssje, op Huchdütsch weed va Schröders Häuschen jesproche, woch ö kleng Huuß, date m Stolberjer Stadtdeel Liester stäng.
Schnörze
„Ding Huß datt steht op Stippe, de Düwel soll et Kippe!“
Schröders Hüssje
Dat Huuß wood em Joohr 1890 van dr Müürer Thomas Braun jebouwd. Als dä sich entscheed, no Amerika us z wandere, vorkloppde hä si Huuß an dr Opseher van di Steebrösch ä sing Nobberschaff. Singe Naam woch Heinrich Schröder. Dat Huuß woch lang Joohre nävver dr Burehoff va Schüllers öt enzije Jebäude en di Jäjend. Alle Lüüh sproche mä va Schröders Hüssje, wenn sö va dä Deel va Stolbersch sproche. Öm si Huuß hod Schröder ön huch Heck waaße losse. Dat hott hä sich va sing vreuere Heemöt aavjekekke, wo huch Hegge Schotz vöör dr Wengk boone.
Schnörze
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Schröders Hüssje
Schröder werkde ävver net mä als Opseher. Hä woch och nävvebeij noch Buur un hod ö paar Köh. Bände, öm sö satt z kriije, joov öt jenoch en d Nobberschaff. Zo si Eejedom jehood ösu völl Land, dat hüü 12 Hüüser dorop jebouwd send.
En d 70er Joohre van öt 20. Jahrhondöt woch öt vorbeij met Schröders Hüssje. Alle wore usjetrocke un em Vröschjoohr 1972 wood dat Huuß aavjeresse un Jrond un Boohm vorkoovd. Öt entstänge di ischde Hüüser, di spiir zo dat Stadtdeel Liester vührde.
Jätt z lääse
Stolberger Ziidung vam 9. Juni 2010, Siij 14 B2
Manneken Pis
[[Beld:Manneken Pis.jpg|miniatur|right|Manneken Pis ]] Öt Manneken Pis, op Ripuaresch sätt mo dora Pessend Männsche, es önö klenge Springbrunne ä Brüssel. Öt es öt Woohrzeeche van d Stadt.
Jätt va vreuer
Öt Manneken Pis wood em Joohr 1619 van Hieronimus Duquesnoy jömaad. Di 61 cm huch Fijur es us Bronße jöjooße un an d Eck Rue de l'Etuve un Rue des Grands Carmes opjöstald. Öt Manneken Pis wood at döck jöklaud. Damet dat net wärm passeere kann, koom di Orijinalfijur en öt Maison du Roi, dat och Broodhuis jönannd weed. Watt drusse an dr Brunne z se es, dat es ön em Joohr 1965 nojömaade Fijur us öt Joohr 1965.
Em Joohr 1450 wood öt Manneken Pis öt ischde Mol en di ald Bösch jönannd, dat heechd, onjöväär 150 Joohr bevöör di Fijur öt ischde Mol jöjooße wood.
Jäjestöck zo öt Manneken Pis
Em Joohr 1985 wood öt Jäjestöck zo öt Manneken Pis, öt Janneken Pis, ä Brüssel opjöstald.
Vorkleed Fijur
Wä a bösongisch Daach no Brüssel kütt, dä sitt manchmol öt Manneken Pis met Kleer a. Su drätt dat Fijürche at öns öt Triko van d belgische Vossball-Natiunalmannschaff. An dr Welt-Aids-Daach deed öt vorhüte.
Schünn vöör Turiste un Fotojrafe
Öt Manneken Pis es öt Woohrzeeche va Brüssel, dat treckd völl Turiste a, di sisch vöör dä Brunne fotojrafiire losse welle. Ävver och Modele wäde aav un zo vöör öt Manneken Pis fotojrafiirt. miniatur|250px|center|Model vöör öt Manneken Pis
Jätt z lääse
Saachjrupp:Dengkmool Saachjrupp:Belljie Saachjrupp:Brüssel
Cútar
Cútar es ö Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga.
Cútar es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 40 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 655 Mänsche lääve do Wä ä Cútar.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Dorp en Spanie
Joohr 1960
Weetschaft
Öt Farsta wood am 23. Oktober äjeweihd.
Minsche
mit 84 Joar zom x.mol Opa
Noh Frunleichnom-de 16.Juni-kütt de Jesuitepastor
Leppich für drei Dach noh Kölle un schäng op
de Katholike,die nit in de Mess jon
Saachjrupp:Joohr
Erdbebe ä Christchurch em Joohr 2011
miniatur|left|Ö Huuß no öt Erdbebe ä Christchurch Zo ö Erdbebe ä Christchurch koom öt am 22. Februar 2011. Öt erreichde ön Stärke va 6,3 op d Richterskala. Völl Hüüser en d neuseeländische Stadt Christchurch jänge dobeij kapott, un Dutzende Mänsche storve.
At am 4. September 2010 koom öt zo ö Erdbebe. Öt erreichde hühtere Werte op d Richterskala, ävver dä Schade dörch dat Bebe va 2011 woch jrüüßer. Jrönd send dorä z söcke, dat öt Epizentrum, d Hauptstell van öt Bebe, en d Nöhde va Christchruch un net deep onger d Ääd loch. Usserdäm bebde d Ääd an önö Werkdach öm d Meddachszitt, dat heeschd zo ön Zitt, beij dr völl Lüüh op d Bee wore.
Wi dat Erdbebe entstäng
Dat Erdbebe vam Februar 2011 es, su weed aajenomme, ö Nochbebe van dat vam 4. September. Ä beede Väll vorschobe sich Äädplaate, d Pazifische Plaat un d Australische Plaat.
Usswerkunge
Am Daach no öt Bebe wood bekannd jejovve, dat 65 Mänsche öt Lääve vorloore, no 200 wood noch jesood. Wivöll Persune vorletzd woode wore, woos an dä Dach noch kenne. Ön jruuße Zaahl va Hüüser broch zösamme, wobeij besongisch di Jebäude us Stee Schäde nohme. Sälvs Hüüser, va dönö ajenomme wood, dat sö erdbebesecher se sollde, hand jätt aav kräje. Janze Stroßezöch stänge onger Wasser, weil Wasserröhre jeplatzd wore, un an ö paar Stelle van d Stadt broche Bränd us.
Jätt z lääse
Neuseeland 2011 Saachjrupp:Onjlöck Saachjrupp:Neuseeland
Vols
Vols (Holsj en Dütsj: Vaals) 'n kling sjtad en jemingde in 't mieëtst zuudoeëstelig deel va jen provins Holsj Limbursj. Direk oeëstelig doava liet de Dütsje sjtad Oche en höar vaeëdel Vaalserquartier. Vols hat 'n oppervlaak van 23,87 km² en zie hau 9.599 iwuënesj op 1 aprel 2016.
Jeojrafie en jeolojie
Vols is veur allem bekand veur d'r Völzerbersj, daeë mit 322,5 boave zieësjpegel d'r hoeëgste hujel va Holsj Limburg is. Jet wiejer va d'r top litt ooch 't bekande dreilengereck. Lang woar d'r bersj d'r hoeëgste bersj van 't Hollendsj, äwa zaer 't insel Saba in 2010 zojetridde es es beizunger jemingde va Nederland, is d'r "Mount Scenery" op dat insel officieel d'r hoeëgste top mit 'n hoeëgte van 877 boave zieësjpegel.
Mieë as tswei meljoen jöare tseruk loog Vols nag in e tsemlig plat jebeed. De floss de Maas sjtruimde doamals in de linie va Eesjde, aa jen jrens mit Wallonië, via Ieëpe en noaberdörp Viele dursj 't jebeed wat me noe 't Limburjisch Hujelland numt. Dat verangerde ziesj i de era van 't Plioceen, as de Ardenne bejós ziesj umhoeëg tse beweje. 't Landsjaf in en um Vols woeëd ooch opjehef, mit 't hujellandsjap i zudelig Limbursj as jevolg (noa erosie van de flosse en de bache). De Maas woeëd heijbei noa 't weste verlag, woa zie noe sjtruimt. Uvvrijes liet Vols natoerrümlisj in 't Vennvorland, dat tsoe de Eifel jerekend weat. 't Jitt heij krieëtaazettinge oes de jliechnamige era, wie in mieë jebeder i Limbursj en in 't aajrenzend Land va Herf. Weje 't hoeëge Jlaukoniet- en leemaadeel zint de sedimentaire aafzettinge jreunisj en kompak. Wieër liet Vols in e daal tüsje d'r Völzerbersj en d'r Sjneebersj in Oche, oeë d'r kompakde jrónk 't wasser sjlaeët dursjlas. Mieërere bache untsjprenge heij aa jene rank, wie de Sinselbach, de Zievesjbach, de Harleserbach en de Hermansbach. Zie zint alle ziebechsjkes va jen Jöal.
Demojrafie
In Vols jitt 't wie i de mieëtste anger jemingden i Zuud-Limbursj 'n bevölkeróngstserukjang. In 2004 wónde d'r 10.423 lüh i Vols, in 2008 9.809, in 2011 9.797 en hück jitt 't 9.599 iwuënesj.
Dialek en kirchsjproach
I Vols en zing noabersjafter weat Ripoarisch jekalt, en in Viele, Lemieësj en Hozelt kalt me Limbursj. De kirchsjproach woar bis d'r Tsweide Weltkreeg Dütsj. Dursjdat vöal lüj oes Dütsjland ziesj heij jevestisj hant, huuët me 't Dütsj, never 't Holsj en 't plat, nag allezeleäve vöal.