cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monika Kampmann
Dat Stöhlche
Wann dat Monika op dr Bühn optritt, dann hät et jedes Mol e klein Höckerche dobei. Et es allemolde datselve Höckerche. Dat es en Aanjewende met Fazung. Met däm Höckerche hät dat Monika bei jedem Optritt de optimal Position, öm de Schrumm ze zuppe. Op die Aat un Wies kritt et tirektemang dä richtije Avstand zwesche däm Setz un däm Foßbänkelche, un moss nit lang erömprobiere, wie et de Jitta halde soll.
Kölsch en dr Schull
Dat Monika deiht als Oberstudienrätin am Stadtgymnasium Köln-Porz nit nor Mathematik un Jeschichte ungerrichte. En de Kölsch-AG künne de Pennäler beim Monika och de kölsche Sproch liere.
Däm Monika sing Motto
Däm Monika sing Motto es: Dun jet ... dann deiht sich jet.
För et Böcherschaaf
Hubertus Kunze: Monika Kampmann - Lebensbild einer Liedermacherin, Köln 2006
Websigge
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Musiker
Orr
Bevoh Orr vun Pullem injemeindet wode es, woh dat de kleenste Jemeinde us Deutschland. Do shtet ene ahl Häärehus im Jebüsch, ann dem keeener mi jet donn daaf odda donn will. Sons is do nit vill aussa nem Hoff, an dem do jode Sache kreß. In de sibzijer Johr hann da im Jebüsch noch ene paa Hippis jelääv, üm do in Rooh ihr Hasch zu rooche. Die sin abba wedder fott odda injeschloove. Dat weß he keena su jenau.
Saachjrupp:Veedel
16. Jannowaa
Der sexeehnte Jannowaa eß och dä sexeehnte Daach em Joohr.
RheinEnergieStadion
miniatur|left|RheinEnergieStadion Et RheinEnergieStadion, weed uch noch Müngersdorfer Stadion jenannt, is et jrößte Stadion vun Kölle. D'r passe 50,000 Lück in und et is et Stadion vum 1. FC Kölle.
Saachjrupp:Jöbäude
Niederoßem
thumb|left|Zint Johann Baptist en Niederoßem thumb|left|De [[RWE ier Kraffwerk en Niederaußem em Jewerbejebeet]]
Niederoßem (amplisch: Niederaußem) es en Veedel vun Bierschem. In Niederoßem läve fas 6000 Mintsche. Dat Dörp litt circa 20 km. westlich vun Kölle, up en höhe vun 80 metern üver NN. Im Norde vum Fürjebirch. In Niederoßem steht dat jrößte Braunkohlekraftwerk vun janz Deutschland.
Saachjrupp:Veedel
Miesmuschel
miniatur|right|Mießmuschele am [[Meer]] miniatur|right|Lekker Mießmuschele op dor Desch
De Miesmuschel (Mytilus) es eine von dä bekannteste unn häufichste Muschele för ze esse. Ihr Pänz, de Larve, lävve vier Wuche als Plankton unn setze sish dann irjendswuh an dä Küst fess, jään im Brackwasser vunn ene Flossmündung oder suh jet. Doför hätt se suhjenannte Byssusfädscher. Med dän kann se sich an Stein, Stück Holz oder esuh fesspappe. Se sinn 5-10 Zanntimeter jroß, oval un jrau bis blau-violett.
Jejesse weede vür allem de Miesmuschele us dä Noodsee, Ooßsee un dem Atlantik. Da weede se och op Plöcke direk jezüscht, zeääßt in Frankreich im 13. Johrhungert, hückzedaach övverall. Pro Johr weede 100.000 Tonne Miesmuschele in Europa jejesse.
Miesmuschele mööte levvend jekooch wääde, dat heiß vür dem Koche mööte se ihr Schal fess zohallde, danach moot de Schaal offe sinn. Ma kooch se in Salzwasser, Bröh, französisch och med Wing. In dä Kochsuud ka ma no Öllisch un anger Jemöös donn. In Oche ess ma se met Schwaazbruud, beröhmt doför sinn de Degraa-Brouereie.
Saachjrupp:För ze Esse Saachjrupp:Deer
18. Jannowaa
Der aachzeehnte Jannowaa eß och dä aachzeehnte Daach em Joohr.
Jannowaa
Dä  oddo eß dä eetßte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.
Singe naame hätt_e fum römesche Jott Janus. Dä hät zwëij Jeseeschto un luuort domet enn_et alldo Jooh_un ennet nöüje Joohr ob ëijmool, un moß sesh_nidd_enß ömdriije do_föe.
Saachjrupp:Moohnd
Kupfermeesterkerchhoff
miniatur|left|Kupfermeesterkerchhoff Dr Kupfermeesterkerchhoff vängt moch ä Stolbersch. Em Joohr 1688 hand d Kupfermeestere sö häm nävver d Venkeberchkerch aajelaat. Onjeväär 100 Jrääver met schünn Jraavplaate us öt 17. ,18. un 19. Jahrhondöt kann moch sisch do akikke. Beij völl merkt moch dat dr Kalkstee at jätt kapott jemaat hat ävver öt luunt sisch, öns övver dä Kerchhoff z joo.
Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland) Saachjrupp:Historie
Novemmber
Dä  oddo eß dä ellefte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö jewöönlėsh bruche. Der Novvämmbe un der Määtß han der sellve Wochedaaach amm Aanfang, allso han se all de Wochedaare för Nommere fun iere Dare jlish. En jewööhnlejje Joohre es der Fääbrowa mėt dobëij — ävver en Schalldjohre eß hä dat nit.
Dä Faßteloovenß Sessjohn fängg em Novëmmbo aan, jenougenůmme aam 11. 11. öm 11 Uur 11. Dö ströme em Rhingland de Jëcke zosamme un důnn schunngkelle un fiiere.
Saachjrupp:Moohnd
Lennad Schleicher
miniatur|left|Lennad Schleicher Lennad Schleicher woch dr ischte Kupfermeester va Stolbersch. Hä koom us Oche, koovde en d Nööde van d Bursch ö Jronstöck un do entstäng em Joohr 1575 d Adler Appöthek.
Schleicher, Lennad
Eurolang
Eurolang is ene kleejn Nohreshteajentur, di sėsh op dat Teema Sproocheminderheijte un nazjonale Minderheijte in de Europäəsche Unjon kůnzentreert hät.
Anjefange hät dat mėt Eurolang em Joohr 2000. Dė Idee kohm vun dämm Europäəsch Bürro för de winnijer jebruchte Sprooche.
Websigge
Saachjrupp:Ennzoteere!
Asteoridejüddel
Dä Asteoridejüddel fink meh zwesche der Ömlaufbaan vum Machß un vom Juppitter in unserem Sunnesystem.
Hä besteht us över 100.000 Kleeijnstplanneete un Asteroide. Die verdeeilen sich öm de janze Sunn eröm in enem Jüddel. Dä jrüzte vun dene Kleeinstplanneete heeß Ceres. Hä hätt ene Doorchmesser von över 945 km. Domit ees hä jrüsser als mansche Moond öm de Planneete drömeröm.
Der Asteoridejüddel is unjefähr 300 bis 450 Millione Kilometere breet.
Wie ees dä Jüddel enstande ?
Et jitt zer Zick zwei jeläufije Hypotheesse dozo.
1. Urnevvel Hypotheess Als et Sunnesystem entstande ees han sich de Planneete us Material zesammejeklump, wat öm de Sunn rotiere dät. Dodorch dat dä Juppitter äver esu jruß jewudde wor konnt sich dat Material in singer nöh net zo enem eijenständije Planneet zesammeklummpe. Wejen dä Schwerkraff. So bleevten die Stücke halt kleen, äver et wutten janz veel dovun.
2. Kollissions Hypotheess Noh där Hypotheess jovv et fröhter en där Ömlaufbaan ene Planneet, där äver bei_ener Kollision met en_em Komet oder jrusse Asteroid ussernanderjebroche ees.
Beets Hypotheesse werden stark anjezweifelt, wat bedöck dat keeijner su richtisch weeß, wie dä Asteroidejüddel entstande ees.
Saachjrupp:Astronomie
Febrowaa
Dä ' oddo ' eß dä zwëijte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche. Fö_jewöönlėjj_eß och dä Faßteloovend em Fäbroaa, wäßwääje dä och enß jään dä Jecke Moohnd jenanndt weed. Em Söde wo der Faßterleer jiviert weed, bëij_de Allemanne, do hëijß_e och noch dr Hornish un Hornung.
Saachjrupp:Moohnd
George Tabori
George Tabori heescht ejöntlich György Tabori un wood am 24. Mai 1914 ä Budapest jeboore. Hä storve am 23. Juli 2007 ä Berlin.
George Tabori schreev Stöcker vöör öt Theater. Hä woch Änglander, lävvde ävver seid 1999 ä Berlin.
Hä wood als zweides Kingk van Cornelius Tabori un sing Mamm Elsa ä Budapest jeboorö. Weil singe Papp nett glood, dat George met si Schriive Jeld verdehne kutt, braat hä hem no 1932 no Berlin. Hä vong ön Lier em Hotel Atlon spiir än ö Hotel ä Dresden. George woor önö Jüdd un woch jezwonge Dütschland z verlasse. D NS zwong häm dozo. Isch jäng hä no Budapest, spiir no Ängland. Tösche 1939 un 1941 werkte hä ä Sofia un Istanbul. No dr Kresch werkte hä vöör d BBC.
1947 jäng hä no Amärika wo hä övver veezisch Jooch bleed un Bösch schreev. Dozo jehoote Bösch vöör Filme va Alfred Hitchcock. Ön äng Vröndschaft vorbong häm met Elia Kazan. 1955 woch hä öt ischte Mol Rejisseur. 1971 koom George Tabori zoröck no Dütschland. Hä weerkte an öt Theater un leed och ä Österreich Opere opfüühre.
Websigge
Tabori,George
Veet-Breenijerberch
miniatur|left|D Kreuzung am Nahtijällche Dat Stadtdeel Veet-Breenijerberch, op Huchdütsch weed va Vicht-Breinigerberg jesproche es öt kleenste Stadtdeel va Stolbersch. Veet-Breenijerberch jöhüüd zöm Kreiß Oche. Als moch öt leitzte Moll jezallt hat, do koom moch jraad op 42 Lüü. Völl mee weet öt hüü och net see.
Di paar Hüüser liihe jenau tösche d Veet un Breenijerberch. Völl dovan sujaar medde en dr Bösch. Wä dat Stadtdeel söckt, da moss no d Kreuzung an öt Nahtijällche komme. Do komme d Strooße va Breenisch, Muusböch un d Veet zösamme. Öm de Plei stönd d meetste Hüüser, di Veet-Breenijerberch usmaache.
Watt d meetste Lüü ävver wesse, es dat völl Busse van de Kreuzung avvaare un boo jädder kennt dä Eck als Veet-Dreieck. Amptlich heecht dä Vicht Dreieck.
Swetlana Sawizkaja
Als Kengk
Swetlanas Papp Jewgeni Sawitzki wooch önö doll Pilot em Zweide Weltkresch un en van di Övvischde van d Luftwaffe ä Russland. Hä hat sing Dooter jeholpe, Pilotin z wääde. 1972 maade se hör Diplom an d Huchschüll va Moskau.
Veet-Breenijerberch
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Swetlana Sawizkaja
Pilotin un Kosmonautin
Di wahrhalsijö Vrau wood tösche 1975 un 1978 Testpilotin un stalt a paar Rekorde op. So wood Swedlana am 22. Juni 1975) met ö Tempo va 2.683 Stondekilomiter d flottste Pilotin, di öt bes dohin jöjovve hod.
1980 wood Swetlana Kosmonautin. Zweimoll es sö met Raketö en dr Hemmel jeschosse woode un hat do 20 Dach vorbraat. Öt wooch och noch önö dreide Fluch jeplant, ävver dä hat ni stattjevonge. Swetlana kräät ö Kengk un dorf nät mi vleeje.
Donoo
1989 wood Swedlana en öt russische Parlament, dö Duma, jewäält un vertreent do d Interesse van öt Voolk.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Raumvahrer
1. FC Köln
Der Effzeh (1. FC Köln) es enne Foßballvoreijn us Kölle — Hä es sick singe Jröndung dreimol deutsche Meister un viermol Pokaljewinner jewodde. In dä Säsong 1977/1978 hät_e _ret_duuble jehollt. Dat mäht däm zum ihrzte Clob ahm Rhing. Der Effzeh spillt im RheinEnergieStadion wat fröher et Müngersdorfer Stadion wor.
Vürjescheech un Jröndung
Vür däm FC hät jede jroße Stadt en Düggschland ehre jroße Verëin jehatt, ävver ekersch en Kölle jov et bloß Veedelverëine, wie der SpVgg Sölz udder der Kölsche BC. Se wore zwor rejiongal janz jod, ävver kunnte nie janz bovve metmische.
Dä KBC spillte zoëesch en Rehl, dann en Ling, anschleeßend en Müngersdörp un zom Schloß en Klettebirg, dat för knapp veezig Johr. Zenöhks kunnt dä Club nit met ander Verëine methalde, ävver esu öm 1910, als en nöij Verbandslija jegründt woodt, bekom hä de Chance dozo un woodt 1912 Meister vun der Lija; mer wor alsu för et Final vun der Weßdütsche Meisterschaff qualifizeet. Em Final jov et dann dat eeschte övverleeferte jroße Duëll tösche Kölle un Münche-Jläbbisch, dat met 4:2 jewonne woodt. Wäjen däm Seeg kunnte dä Club us Klettebirg bëi der Düggsche Meisterschaff metmaache, ävver met däm Droum woodt nix, dä KBC flog met 1:8 em Veedelfinal jäje Karlsrauh erus. Dä Verëin wor spädder dann janz en Oodnung, doch hä kunnt nit an dä Erfolg vun 1912 aanbahne.
Dä SpVgg Sölz woodt 1907 jejröndt un spillte en Müngersdörp, mänchmol en der Houwpkampbahn, ävver bëi jroße Spille dann em Müngersdörper Stadion. 1928 woodt dä Verëin Meister vun der Reijonalliga un jagte dann em Anschloß en der Meisterschaff der FC Schalke 04 met 7:2 vum Platz un jewann veer Spille wigger och dat Turnier. En der Düggsche Meisterschaff ävver scheede de Junge us Sölz em Veedelfinale jäje Bayern met 2:5 us, dat ävver noch enem üvveraschende Seeg jäje Frankfurt (3:1). 1929 spillte mer widder en der Düggsche Meisterschaff, ävver dä Spillverëinijung verlor do en Berlin jäje de Hertha met 1:8. Dä Verëin joldt dunnemols als ärg professionell.
Nohm Kreech ävver, wor Schloß met jroße Spille; dä Verëine wore unbedüggend jewoode, dä Kremers Franz, selvs Spiller bëim KBC un anschleeßend Baas vum Verëin wollt ene Jroßverëin jrönde, för janz bovve metzemische. Zoëesch frocht hä der SV Union Kölle, doch de Junge om Zollstock hatte këin Loß, de Welt ze erobere. Alsu jingk dä Franz noh Sölz zor Spillverëinijung. Bëids wore ävver nit de beß Fründe. Doch dann saht der Kremer singe bekannte Satz:
Dezemmber
Dä ' oddo ' eß dä zwöllefte un läzde Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.
Zwëij wėshtijje Fäßßdaare senn em Dezämmbo, Wëijnachte (25. 12.), Sillvëßto (31. 12.), un de Azvënnz_Sunndaare.
Dr Sëpptëmmbo un dr Dezëmmbo fange en jedem Joohr mem sellve Wochedaaach aan, un han dröm bes_op Sylvester alle Wochedaare un Nommere fun de Dare jlish.
Saachjrupp:Moohnd
1. FC Köln
Vürjescheech un Jröndung
Dä Büttjens Karl, dä Baas vun de Sölzer, wor dann üvverzeug. Weil et ävver och e paar Kühlesköppe en Sölz jov, de leever janz unge blieve wollte, saht hä:
„Tradition hät ekersch Senn, wann der Welle för jrößer Date och do es“
Dä Kremer hatt Erfolg met singem Plan, am drücksehnte Februar 1948, an enem Frëidag, stemmte 121 vun 156 Metjlidder för de Fusijon, bëim KBC wore 156 vun 166 jewellt för et Aventörche. Un och an dis Dag woodt dä FC en der „Roggedörp“-Weetschaff jejröndt. Kremers Franz woodt zom Baas jemaht. Der Karl Fink woodt eeschte Trainer vun der Manschaff.
Mänche Jecke us Münche-Jläbbisch, Levverkuse un Düsseldörp dun sage, dat, weil dä FC an enem Frëidach däm Drücksehnten jejründt woodt, dä FC wäjen däm su vill Pech jehat hät.
Zenöhks wor dä FC nit esu jod ahnerkannt, sintemole dä Name (1. FC Kölle) un däm Verëin sing Ziele (Düggscher Meister) als enjebildt un decknäsig emfunge woode. Doch de Junge us Sölz/Müngersdörp wonne ehr eeschte Spill jäje ene Neppeser Mannschaff met 8:2. Dat eeschte Duur schoß der Walter Radant. De Opstellung: Der FC woodt Eeschter en der Jrupp, ävver dä Opsteech en de Ovverlija woodt en de Entschëidungsspille verpaß.
Eeschte Johr
En der Säsong 1948/49 bekom dä FC ene junge Schäfers Hans; entösche wor der Hennes Weisweiler Trainer un och Spiller. Schäfers Hans sollt en de wigger Johr önjefähr 304 mol treffe. Der Effzeh woodt widder eeschter vun der Jrupp un wonn och engklich de Entschëidungsspille jäje Levverkuse (2:0,3:1). 1950 woodt dä Effzeh Fünnefter un verpaßte de Düggsche Meisterschaff. 1951 kome der Frans de Munck un der Röhrigs Jupp nohm FC. Dä Jupp woodt och de eeschte Nazijonalspiller vum FC. Derwiel funge däm FC sing Spill en Müngersdörp un nit mieh en Sölz statt.
1950 bekom der FC si Maskottche, ävver op ëijendömliche Aat: Op ene Karnevalssetzung woodt däm Verëin ene Jëißbock jeschenk. Dat Deer woodt „Hennes“ jedouwf.
En de foljende Johr spillte der FC zwor janz bovve met, ävver et rëichte nie för ene Titeljewinn, wannjlich joode Spiller wie däm Karl-Heinz Schellinger udder Schorsch Stollenwerk. Der Poul Mebus un Schäfers Hans woode vum Bondestrainer Sepp Herberjer zor WM ëinjelade, wo se Weltmeister woode.
1958 kom dann dä Christian Müller zom Effzeh.
De 60er
1960 un 1961 woodt dä FC zweimol hingerëinander Meister vun dä Ovverlija. Em eeschter Johr packte der FC dat Finale vun der Düggschen Meisterschaff, ävver do wor Schlosß jäje Hamburch. Nöije Lück en der Mannschaff wore der Ewerts Fritz un Leo Wilden. Der Jupp Röhrig verleet der FC. 1961 spillte dä Effzeh zom eeschte Mol Europapukal, ävver dä FC trodt als Stadtuswahl em Messepukal op. Do erwaadt sëi Inter Mailand. Noh enem 4:2 em Hinspill verlor de Mannschaff en Mailand 0:2. Weil et këi Elfmeterscheeße jov, moote bëids noch ens ran, ävver lëider trok dä FC dä Köötere (3:5).
Och 1962 wonne de Jëißböcke de Ovverlija, ävver dat hät këine Jeck interesseet; mer wollt engklich Düggscher Meister wääde. Un dä FC kom datsächlich en dat Finale; wo se jäje Nürnbirch en Berlin spille moote. Der FC wonn 4:0, de Duure schosse der Ähnz-Jünther Habig un der Fritz Pott.
De Meistermannschaff:
Der FC kunnt alsu met däm Jewinn vun der Düggsche Meisterschaff och en Europa metmaache, em Europapokal vun dä Landesmeistere.
Schardinel
D Famelisch Schardinel es ön Kupfermeesterfamelisch us Stolbersch. Dr Jottfred jolt als dr rischste Kupfermeester, däm d Stadt hott. D Schardinels läävde op dr Kupferhoff Buscheberch un leete öt sisch do jott jo.
1. FC Köln
De 60er
Doch dat eeschte Spill, jäje Dundee woodt met 1:8 verlore, alsu braht dat 4:0 em Röckspill jar nix. Der Zlatko Cajkovski, dunnemols Trainer soll jesaht han: „Am beß, Flogzeug stürz av! “.
Schardinel
Bejraave woode sö wi all d Stolberjer Kupfermeestere op dr Kupfermeesterkerchhoff.
1. FC Köln
De 60er
1963 kom dä FC dann widder en et Finale, ävver wäjen enem 1:3 jäje Dortmungk fluppte et nit. Noh däm Finale verleet der Karl-Heinz Schnellinger der FC un jingk noh Italië.
Schardinel
Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)
1. FC Köln
Bundeslija
Während de mihste Länder en Europa en richtije Lija hatte, hatt Düggschland noch e ahl Jebild us Rejionallije. Su jet hät dozo jefoht, dat sech de jroße Verëine, wie der FC udder Nürnbirch de mihste Zick nix ze dun hatte. Wäjen däm woodt beschlosse, dat de jroße  Clubs vun der Foßballsäsong 1963/64 an en ener Lija spille solle. Och der Kremers Franz hät janz lang för en Lija jekämf, dat met Erfolg.
Villa Lynen
miniatur|left|D Villa Lynen D Villa Lynen es ö Huus ä Stolbersch. Öt wood tösche 1911 un 1913 va Robert Lynen jebouwd. Dä woch met öt Lina Lynen vorhiirod. D Lynens jehüüre zo ön ald Kupfermeestisch-Famelisch un hand och hü noch ö Werk en d Stadt.
1. FC Köln
Bundeslija
1963/64 spillte der FC dann en der eeschte Säsong ärg jod un secherte sech noh enem 5:2 jäje Dortmund am 28. Spilldag de Meisterschaff. Met 45:15 Punkte stundt der FC am Engk an der Tabellespetz, dat wöre hück, noh der 3-Punkte-Rejel 62 Punkte. Der FC hät en de 60er esu jod jespillt, dat hä och „Real Madrid vum Weste“ jenannt woodt.
Villa Lynen
Robert woch dr Bouwhäär, singe Schwojer Carl Wilhelm Schleicher, dä och us ön Famelisch va Kupfermeestere stammde, woch dr Architekt.
1. FC Köln
Bundeslija
Uußerdäm debüteete en dä Säsong zwei nöij Spiller bëim FC; der Wolfjang Ovverath un der Wolfjang „Bull“ Weber. Beids sollt ze jroße Spiller bëim FC un ze FC-Orijnale wääde.
Villa Lynen
Robert, dä en ö anger Huus an d selbe Stell wonnde, woohl sisch met dat Huus jätt bouwe, öm aa z jävve. Wenn Bösöck kütt, dann sollt dä Oore maache. Su entstäng ö Huus us Tuffstee met Basalt un Sandstee. Ö jruuß Empfangszemmer un ö Trappehuus, dat sisch se losse kann met Venztere, di en öt Ooch valle mache dat Huus zo önö Bleckvang.
1. FC Köln
Bundeslija
De Meistermannschaff 1964: Och em Messepukal hät der FC metjemisch. Noh Sieje jäje KAA Gent un Sheffield Wednesday stunde se jäje AS Rom em Veedelfinale. Der FC verlor zwor dat Hinspill met 1:3; ävver en Kölle jelung de Kölsche e fulminant 4:0, su dat se em Halvfinale stunde. Do wor ävver jäje Valencia us Spanië Schloß (1:4, 2:0).
Villa Lynen
Robert storv ävver 1922 un singe Jong Oscar ärve d Villa. Kött bevöör am Äng vam Zweide Weltkresch d Amerikaner koome, nomm Oscar un sing Vrau sisch öt Lääve. Dat Huss ärvde de Stadt, di doruss z isch ön Polissestatiun maade. Spiir wooch d Böscherei dorä ongerjebraad. Hi send Büros en d Villa Lynen.
1. FC Köln
Bundeslija
Em foljend Johr wor der Verëin evvesu op enem joode Wäch, sing Mëisterschaff ze widderholle, ävver am Engk wor et dann Werder Breme, dat fiere dorf.
Villa Lynen
Jätt z Kikke
Saachjrupp:Jöbäude Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)
1. FC Köln
Bundeslija
Spannender wor dojäje dä Trip durch der Landesmeisterepukal 1964/65. Dort trof der FC, nohdäm hä Tirana un Athen beseecht hatt, op Liverpool. Dat Spill es bes Hück unverjesse un weed luuter nohverzallt.
Liverpool jingk als Favorit en dat Spill, dä FC moot ohne Schäfers Hans antredde, weil dä sech wihjedon hatt. Em Hinspill en Kölle kom e 0:0 dobëi erus, och en Liverpool em Röckspill jov et këine Dure. Weil dunnemols nümmes Elfmeter jeschosse hät, trofe sech beids en Rotterdam, för et Widderhollungsspill uszedrağe. Der Wolfjang Weber broch sech et Wadebein, doch hä spillt wigger. Liverpool loch entösche 2:0 vorn, ävver der Karl-Heinz Thielen un der Hannes Löhr mahte dodrus e 2:2. Dem Heinz Hornig singe Dur zom 3:2 woodt anschleeßend ävver nit jezallt. Et jingk en de Verlängerung, dä Boddäm bestund dann zom Dëil ekersch us Muraß. Ävver et feele këine Dure, su dat ene Münzworf helfe moot. Dä Schiedreechter hollte en rut-wieß Münz erus un bestemmp, dat Rut vör Liverpool stëiht un Wieß för der FC. Domet jov et eeschte Bedenke, do mer normalerwies de Mannschaffskaptäne de Färve vun der Münz ussöke leet. Bëim eeschte Worf blevv de Münz em Muraß steche, un dat senkräch. Bëim zweite Worf ävver wor Rut bovve, su dat Liverpool wigger kom. Der FC scheed alsu op en trajische Aat un Wies us; selvs der Bill Shankly, Trainer vun Liverpool saht, dat der FC et nit verdeent hät, durch e Münz uszescheede un sujar, dat Liverpool nit besser jewese wör.
Schäfers Hans häht noh der Säsong sing Karjär beëngk.
1965/66 stundt der FC en der Lija em Schatte vun Dortmund un 1860 München un woodt Fünfter. Em Messepukal jov et e 13:0-Seeg jäje Union Luxemburch, ävver de Verëin blameete sech dann en der 3.Rund jäje Újpest Budapest (3:2, 0:4). De Föhrung hatt dan jenoch vum Schorsch Knöpfle un hollte Willi Multhaup för de nöhkste Säsong. Dä widderöm hollt der Durmann Milutin Soskić us Beljrad, för dä Verëin ze verstärke. Et braht ävver nix, ekersch ene 7.Platz en der nöhkste Säsong.
Am 11.11.1967, trorijierwies am Bejinn vun der 5. Johreszick storv op ëinmol der Kremers Franz met 63 Johr. Noh ehm wor der Werner Müller met Zigge Baas, ih dat der Oskar Maaß dann 1968 jewählt woodt.
Sportlich jesinn verleef et besser för die Sölzer, wie en die letze zwei Spillzigge: Met däm Carl-Heinz Rühl un enem jewesse Heinz „Flocke“ Flohe kom am Engk dä 4. Platz erus. Och der Hannes Löhr wor janz jod ungerwächs un schoß 27 Duure. Em Messepukal wonn mer jäje Slavia Prag. Em Hinspill en dä nöhkste Rund jäje de Glasgow Rangers jov et e 0:3. Em Röckspill en Kölle foht der FC noh 90 Minute och met 3:0, sudat en Verlängerung kom. Do ävver feel dat 1:3 un der FC es baal erusjefloğe. De Möhte wore alsu för lau. Am beß wor et dojäje em Pukal, der FC hät sech do jäje Homburch, Frankfurt, Brungschweig un Dortmund durchjesetz un stundt em Finale jäje Bochum. E Eijedur vum Bochumer Jablonski, e Dubbelpack vum Rühl un e Treffer vum Löhr sorchte för e 4:1 en Lundwigshafe.
Der FC wonn esu och dat eeschte Mol der DFB-Pukal. un kunnt em Pukalseejerpukal metmaache. Dä nöije Trainer wor der Hans Merkle. Em Dur woodt der Hans Merkle dä nöije Mann, nohdäm sech der Soskić wihjedon hatt. Der Pitter Blusch un der Werner Biskup wore nöije Lück en der Avwerr un em Meddelfeld. Em Pukalseejerpukal sollt der FC zoëesch ëintlich jäje Bukarest spille, ävver wäjen däm Prager Fröhling wollt këin Weßeuropäische Mannschaff jäje oßeuropäische antredde; et woodt alsu noch ens jelos, dismol wor et Girondins Bordeaux. Noh enem 1:2 em Hinspill jov et e 3:0 em Röckspill, der Fc wor wigger. En dä zwei nöhkste Runde woode der ADO Den Haag un die Randers Freja usjeschald. Jäje Barcelona, em Halvfinale erreichte der FC em Hinspill e 2:2, doch et wor ömesöns, dann dat Röckspill woodt met 1:4 verlore. Der Pukalseejerpukal wor ävver dä ëinzije Wettbeverv, wo et jeflupp hät. Em DFB-Pukal floch der FC en der 1. Rund jäje der VfB Stuttjart erus. En der Lija stoch der FC em Avsteechskamp feß un kunnt sech ekersch am letze Spilldag rette: der Ovverath, der Rühl un der Hornig trofe zom 3:0 jäje Nürnbirch un heelte der FC en der Lija. Am Engk stundt der FC op däm 13. Platz.
1969/70 wor der FC widder op Meisterkurs en der Lija, nöije Spiller wore der Manfred Manglitz em Dur un der Bernd Rupp em Anjreff. Der Verëin stundt am 27. Spilldach janz bovve, ävver spillte dann latschig un stözte op Platz 4 av. Düggscher Meister woodt usjerechnet dä Äzrivale, Borussia Münche-Jläbbisch. Em Pukal jewann der FC, noh enem Seeg jäje Rut-Wieß Esse, met 6:1 en Duisburch en der 2. Rund. No Sieje jäje Jläbbisch un Ooche stundt der FC, wie vür 2 Johr, em Final; dismol jäje Offebaach, dat en Lija 2 ungerwächs wor. Der FC blameete sech do met enem 1:2 em Engkspill.
De 70er
De Saison 1970/71 verleef en der Lija, trotz däm nöije Trainer Ähnz Ocwirk, ärg schlääch för der FC, et kom ekersch dä 11. Platz erus. Besser wor et em letzte Messepukal; de Rut-Wieße leete der CS Sedan us Frankreich (5:1, 0:1), der AC Florenz (2:1, 1:0) und sujar Arsenal (1:2, 0:1; jewonne wäje der Uswäätsdurrejel) hinger sech; ävver der Versök em Halvfinal, em letzte Messepukal jet ze jewinne, fluppte jäje Juentus (1:1, 0:2) nit. Em DFB-Pukal kom der FC widder bes zom Final, doch dat woodt, wie em letze Johr, verlore; dat Mol jäje Bayern Münche (1:2 n.V.). Der Gerhard Welz, der Jupp Kapellmann un der Bernd Culmann kome en dä ärgson zom FC.
Nerveprobe jov et fär de FC-Fans em DFB-Pukal, der em Hin- un Röckspill usjedrağe woodt. Noh enem 14:1-Seeg jäje der Essener FV (9:1, 5:0) en der eescht Rund, trof der FC op Offebach. Et Hinspill jingk zwor 1:3 verlore, doch em Röckspill wonn der FC met 4:0 un revancheerte sech för et verlore Pukalfinal. Jäje Bayern Münche loch der FC en der nöhkste Rund widder mit 0:3 zeröck, ävver widder kunnt sech der FC em Röckspill rette (5:1). Die Taktik fluppte ävver nit jäje Schalke; et Hinspill woodt zwor met 4:1 jewonne doch noh'nem 2:5 n.V. em Röckspill floch der FC, noh däm verlore Elfmedderscheeße us däm Wettbewerv.
Wäjen der Foßball-WM 1974, die dunnemols am Kumme wor, moot et Müngersdörper Stadion av 1971 ömjebouwt wääde, su dat der FC vun do an en der Raddrennbahn jespillt hät. Ovschüns ekersch 22.000 -28.000 Zoloorer erenjinge kunnte, joldt de Raddrennbahn wie en Festung un vill Fans schwärme hück noch vun dä Zigge.
Nöije Trainer för de Saison woodt der Rudi Schlott; de Mannschaff woodt met däm Herbert Hein un däm Herbert Neumann verstärk. Der FC spillt de beste Saison zick aach Johr un woodt Zweiter. Em Pukal kom der FC widder en dat Final un spillt jäje Münche-Jläbbisch. Wie et 1:1 stundt, wähßelte sech der Jünter Netzer en der Verlängerung selvs ëin un maht et 2:1, wat en de Annale ëinjingk un zom Seeg foht. Der FC moot widder met Selver zefridde sin. Em UEFA-Pukal hät der FC en der zweiten Rund Viking Stavanger us Norwäje em Röckspill met 9:1 bezwunge (Zesammejefass mäht dat 9:2); esu huh hät hä selde jewonne. Ävver em Achtelfinal sin de Kölsche Junge erusjefloğe, widder jäje Münche-Jläbbisch (0:0; 0:5). Pitter Weiand woodt nöye Klubbaas.
En der Saison 1973/74 kom Tschik Cajkowski–ene ahle Bekannte zom FC. Dat wor dä Kääl met dem „Flogzöyg-stööz-av“ un däm Meistertitel vun 1962. Dä hät dann dä Dieter Müller us Offebaach en Hesse jehollt; dä Jung hät jlich 17 Dure jeschosse en dä Spillzick 1973/74. Der FC wonn vill, ävver kräht och off jet op de Nas, un doröm stunden se eckersch op däm 5. Platz. Em UEFA-Pukal do wunne se jäje Eskiserispor (0:0, 2:0), Olympique Marseille (0:2, 6:0; et hät noch emmer jod jejange) un Nizza (0:1, 4:0); ävver em Halvfinal hät Tottenham all dat beengk (1:2, 0:3). Em Pukal wor Endstation em Veedelfinal jäje Frankfurt.
Dat Jliche es och em nöchste Johr passeet, vill jewonne, vill verlore un widder dä 5. Platz. Em Pukal jov et nix ze fiere, sintemols Düsseldörp der FC erusjeschmesse hät.
Wie wood dä Effzeh Meister 77/78
Dä aale Lückscher verzälle noh_hück davun. Dä Pokal hät dä Effzeh ad lang jewunne. Et wor de knappste Entschejdung in dä Bondeslija die et je jav. Vür däm letzte Shpilldaach wor Borussija Mönschenjladbach un_dä_Effzeh punktjeleisch ävver dä Effzeh hät zehn mieh Duure jeschosse. Aan däm letzte Spilldaach spillte dä Effzeh jejen Fc Sankt Poulie un dä Bettsecker jejen da dä reschtije Borussija. Mönschenjladbach hät Dortmund met zwölef zo noll affserveet. Ävver dä FC hät_et jelesch jemaat un Sankt Poulie met fünef zo noll jeschlare. Am End wurd dä Effzeh met dreij Duure vurschprong Meister. Seijt dä Zick kann dä Effzeh Sankt Poulie jot ligge. Mönschenjladbach ävver nit.
*Dä Tabell 77/78
Dä Münezwuref vun Rotterdam
Libpool won.
Kütt_a oda kütt_a nish
Am nüngten Novemba hätt dä Effzeh sing Dräner Hanspeter Latour entlasse, weil dä, zwa jejen Schalke im DFB-Pokal ne jode Fijur jamaat hät, ävver in de Tabell vun dä 2. Lija nix jebraat hät. Do hanse däm Christoph Daum anjerofe, der jerad wejen_em_kleene Malääd in_nem Krankehuss in Kölle jeläje hät. Dä Daum wor_ad_ens Dräner bejm Effzeh jewesse, dat wor 1986 – 1990. Dat wor_et_letzte mol jewäse, wu da Effzeh vürre mitjespellt hät. Daum, dä mit däm Häz am Effzeh hänk, hat et sish üverläsh un en Pressekonfarenz inberoofe, un zwar am 11.11.2006 um 10:00 Uhr. Da han alle jehoff, dat der sish darövver nachjedach hät, un et jeroß verkündije wullte, dat der Dräner beijm Effzeh wird. Doch do hät der jesat, dat dat nit jegange wör, weil er zu beripsch is, um dat zo schaffe. Dann hat sish dä Meier und dä Ovverath in et zeush jeläsch, um däm do_noch zu holle. Et hät ävver nit jeklapp. Dat wor der 15.11.2006. Drie Dach später rövt der Daum bejm Meier an, dat er et doch noch mache wullt. Do wußßta ma nit mät_der_dat oder mät_der_dat nit. Am End hätt_a_dat doch jedonn. Nach_em_Spell jejen 1860 hät dä Meier en Pressekonfarenz inberoofe und verkündicht, dat der Daum e_su_schnell_ad_er künnt aanfange dät. Der soll jez am 04.12.2006 jejen Duisbursch (Foßball) ad ens up dä Bank setze.
Türelürelüssje
thumb|Bronne Et Tüüürelüürelüssje dat woor en Määdsche dat wood vunn dän Jonge ußß däm Veedel esuh ärsch jetriezt datt mer de fiese Möpp hück noh verkammesööle möjje wollt. Se hau dat ärm Deng zwesche sesch jenumme unn sinn med verschränkt Ärm um et erömmjestoe unn haue dat Keng ned erußßjeloe. Dat Määdsche hätt mittemangs drinjeseßße unn kunnt ned joe. Do hätt et in de Büx jemaat.
1. FC Köln
Websigge
Saachjrupp:Sport Saachjrupp:Kölle
Türelürelüssje
Dovunn verzällt en aues Ööscher Leed: Tüürelüürelüßche ußß dä Klapperjaßß, wovör hatt et Kengsche et Büxje esuh naß?
Sepptämmber
Dä Sepptämmber oddo September eß dä nüngte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.
Türelürelüssje
In dä Klapperjaßß en Oche stoht hück en Bronne dä an dat Döneken erennert.
Tureluurs es Holländisch un heiß övrijens Jeck.
Regionalverkehr Köln GmbH
Em Joohr 1976 jejründt, entshtundt de RVK GmbH, wëĳl de Baan Bußße un de Poßß Bußße zosammejelaat woodte. En de Joohe fun 1978 beß 1995 woo de RVK enne Besezz däm Konnzärrn Vereinigte Bundesverkehrsbetriebe GmbH, affjekööz VBG. Zigk 1996 eß de RVK jäz fun divärrse Shtädt un Këĳse övvernumme woode un dänne iere ÖPNV Ungerneeme han de Aandëĳle krääje. Dröm jehüüert hä hügk — zo jlishe Dëĳle — dä Fokierß Bedriiver:
Mem Joohres Affschloßß fun 2001 hät dä Regionalverkehr Köln 371 Omnibußße sin ëĳen jennanndt, un hät dozo noch 316 Bußße fun anndere Besezzer (su jenanndte Sub Ungerneemer) loufe jehatt.
Dä Houp Aandëĳl fun dä Fobinndunge em RVK jonn övver t platte Land, wo nidd esu fill Lügksher wunne. Aanfange un ennde dunn se allodings öff jenooch en de Städt, odder en jrüüßere Ööt. Dat iß öff jenooch och do, wo mer fun de Bußße en de Baan ömshtëĳsh, oddo ömjedriiht.
Dä Rejjonahl Fokiehr Kölle eß täätish en de Landkrëĳß un Städt:
Websigge
Saachjrupp:Verkiihr
2. Febrowaa
Pollitikk
Dr Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet wood em Joohr 1913 jeschloße.
Neue Welt
De „Neue Welt“ eß en anndere Bezeishnung för die Amerikas. Eijentlish mööt mer och dä Süüdpool un Australie met dobei zälle, dat määt ävver kooum Eijner.
Di Bezeijshnung „Neue Welt“ koom op, weil am Eng vum 15. Joohunndert ėn dä „Aale Welt“ enne jrooße Deijl vun dä Ääd zimmlish unbekannt woo. Mer woßß en de Europäische Pollitikk unn em Hanndel zwaa öm dä Lanndwääsh noo Schina un Inndije un dä Sääwääsh noo Indije öm Affrika eröm, ävver met hätt eetß enß jejleuv dat die Ääd en Schief wöö. Met däm Eng vun dä Füürshtellung vun dä Schief, do koom der eijne odder anndere op di Idee, dat dat Waßßer hinger Indije unn füür Pochtujjall unn Shpaanije dat sellve Meer sinn künnte. Dröm eß im Joohr 1492 dä Kolummbuß loßßjeschikk woode. Hä sullt noo Weßßte sääle unn esu öm de Ääd eröm noo Inndije kumme. Wat imm si Lääve lang nit kloo woohd — dä Wääsh wöö mieh wie dubbeld esu lang jewääse, alß wi hä jejleuv hätt, un et looche norre enne Dubbel-Konntinennt unn norr enne jannze Oozejan dozwesche.
Su trock hä loßß un fungk en „jannz neue Welt“ för de Spaanische Hääre. Na ja, unn di Bezeijshnung bleev erhallde beß hück. Jraad wi dä Naame Inndijaanere för iir Bewunner, dä jo noch vunn „Inndije“ her kütt.
Saachjrupp:Amerika
Schleicher
D Famelisch Schleicher woch d ischte Kupfermeestischfamelisch, di öt no Stolbersch vorschlaare hat. Lennad Schleicher woch däjännike, dä 1585 dr ischte Kupferhoff, d Adler Appöthek opjebouwd hat. Ävver domet net jenoch. Vöör sing Sööhn hat hä wiir jevrasselt un noch 3 anger Kupferhöff en d Nööde van dr Vichtbach jebouwd.
Joseph DeCamp
Joseph Rodefer DeCamp weed och enß auch  Joseph De Camp jeschrevve. Hä eß am 5. November Joohr 1858 in dä Shtadt Cincinnati en der USA jeboore un am 11. Februar Joohr 1923 en Boca Grande en Florrida och en der USA jeshtorrve. Hä wohr enne Moler. Sing Shtiilreshtonge wore der Tonalėßmoß un dä Ėmprëßjonėßmoß.
Schleicher
Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)
Joseph DeCamp
Hä hät zosamme med Frank Duveneck en Boston shtuddeet un jengk en de zwëijte Hällevde fon de 1870er Joohre noh de Akademie der Bildenden Künste en Münsche en Dütschland. Donoh bleev hä en Zigg_en Florrënnz en Itaalije. Em Joohr 1883 jengk_e widdo noh Boston. Hä woohde e Medtjleed_en_de Boston School, di_j_onder dä Lëijdong fon Edmund Charles Tarbell shtundt un däät sejj_obb_et Porträ_Mole konzëntrėere. En der 1890er Johre nohm hä der Tonalėßmoß op un däht en dämm Shtil mohle. Em Joohr 1897 woor_e bëij dä Jrönder fon dä ėmprëßjonėßtėsche Jropp, di sesch de Ten American Painters nänne däht, dat heesch „Zehn amerrikaanesche Mooler“. E Füüer hädd_em en sėngem Atteljeh en Boston e paa hondert fon singe fröhe Bellder jekoßß, do wohre faßß all seng Landschaffßbellder dobei.
Musick
Musick eßß wa mer Töön unn Jeräusch in dä Zick en Forrem brengt. Ma ka saare: Musick eßß wann Zick gestalldet weed. (Unn Kunnz wa_mer de Roum jestalldet.)
Juuli
Dä  oddo Juli, oddo och Julaij eß dä sibbente Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.
Joseph DeCamp
Websigge
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Möler
Musick
Musick jittet esuh lang wi et Minsche jitt. Musick ka dä Minsch vunn kleij uff erkenne unn sisch dran fröjje.
Juuli
Saachjrupp:Moohnd
Musick
Et jitt vill Aade vunn Musick.
Saachjrupp:Kultur Saachjrupp:Mussikk
Privat-Brauerei Heinrich Reissdorf
Reissdorf, sprich Rajßdorrf, jenou jesaat, Reissdorf Kölsch, eß en Kölsch Bier, wat en Kölle en dä „Privat-Brauerei Heinrich Reissdorf & Co.“ jebrout weed. Bes 1998 em Vringsveedel diräg beim Krankehuuß, zick dämm en Ruudekirche. Dat wor ene Schlaach för dat janze Veedel, datt die Brouerei plattjemaaht worde es: die däten all in dä Alteburjer Stroß wonne...
Websigge
Saachjrupp:Bier
Milton Campbell, jr.
Milton Campbell, jr. (* 7. September 1934 in Inverness, Mississippi, USA; † 4. August 2005 in Memphis, Tennessee, USA) wood övverall nur dä 'Little Milton'' jenanndt. Hä woo enne Musiko, ne Blues Jittarriß un Blues Senger.
Kluster Wenau
thumb|Bleck op de Klusterkersch va Wenau
Milton Campbell, jr.
Sing bėkannßte Leeder weäde woll„Grits Ain't Groceries“ un „We're Going To Make It“ jewäese sinn.
Kluster Wenau
Dat Kluster Wenau litt ä Wenau un wood töschen 1120 un 1122 van d Prämonstrantenserinne jejrönt. Di Ordenslüüh koome us d Jäjend va Namur ä Beljie, öt Jeld dovöör koom us Limbursch. 1561 wood bo dat janze Kluster dörch ö Vüür kapottjemaat. Ävver d Prämonstrantenserinne hant öt wärm opjebout.
Em 17. un 18. Jahrhondöt wood dat Kluster janz ömjebout un öt es nu asu, wi moch öt hüü see kann. Ävver 1802 had Napoleon dat Kluster opjelöst. Met öt Klusterlääve woch öt vorbei.
Milton Campbell, jr.
Hä hät sing eetßte Opnaam för Plaate met dä Hülp un dä Bänd vun em Ike Turner jemaat. Dat woo bäij Sun Records.
Kluster Wenau
1804 wood us dat Kluster d Pfarrkersch St. Katarina, di och hüü noch do steht.
Milton Campbell, jr.
1958 eß e noh St. Louis jetrocke un hät met döm Oliver Sain zosamme dat Plaate Läijbel Bobbin opjebowt. Di hatte zom Bäijshpill och Albert King unger fodraach. 1961 jingk hä bäij Checker. Dat woo enen Afflääjer vun Chess Records. En de nääxte nüng Joohre hät hä dann övver hundott Stöcke opjenumme wofun e paa unger de  Top-Ten-Hiz koome. De Plaat „Who's Cheating Who?“ wood sujaa Nummer Äijn en de Rhythm & Blues Charts. Em Johr 1971 es Little Milton dann noh Stax jewääßelt. Hä hät do och singe Shtil jewääßeldt un mieh met Siggeinstromänte jemaat, di mem Boore jeshpellt wäde, un met de Memphis Horns, un met "Big" Joe Turner, un met Willie "Too Big" Hall zosamme jeshpillt.
Kluster Wenau
Saachjrupp:Kerchejöbäude
Milton Campbell, jr.
Em johr 1988 eß Little Milton en de Blues Hall of Fame opjenumme woode.
Fun 1984 beß 2004 woo Little Milton bäij em Südshtaate Soul Läjbl Malaco unger fodraach jewääse. Do hät e met „The Blues is Alright]“ enen Hidd em Chitlin Circuit, dä  R&B-Klups em süüde vun de USA jehatt. Dat album „Welcome to Little Milton“ versammt howpsäshlesh zwäijshtemmesch jesonge Shtöcke vun Little Milton met Rock- un Blues Künßlere wi Lucinda Williams, Delbert McClinten, Peter Wolf dä voh föer bäij de  J.Geils Band, Keb Mo' zusamme. Bäij Malaco hätt e howpsäshlesh joode Plaate em  Soul un  Blues Shtil vum Süüde fürjeleesh, woo fun enne Däijl och in dä berüümpde  Muscle Shoals Studios opjenumme woode woore. 2005 hät hä bäij Telarc en CD eruß jebraat met däm Tittel „Think of me“ produzeet vun Jon Tiven, dat ess en jood Allbum em aale Soul un Blues Shtil jewööz met Elemente us dä 60-er Johre Mussik.
Em August 2005 eßß e schliißlish jestůrrve.
Campbell, Milton Saachjrupp:Musiker
Zyklon B
miniatur|left|Zyklon B Zyklon B es ö Jeff. An sisch wood öt dozo härjestallt, öm z. b. Lüüs ömzöbrenge. Ävver d Nazis brudde Zyklon B, öm domet dr Holocaust dörch z vüühre. Besongisch en öt Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau woode d Männsche en d Jaaskammere z Milliune met dat Jeff ömjebraad.
Saachjrupp:Schimie Saachjrupp:Nazizick Saachjrupp:Holocaus
Wolfgang Overath
Wolfgang Overath (* 29. September 1943 en Sieburch) eß ne ehemolige deutsche Foßballspeller un zick Juni 2004 Präsident vom 1. FC Kölle.
Overath hätt mem Foßballspelle 1953 en singem Heimatverein Siebursch SV 04 aanjefange. 1962 eß'e zom 1. FC Kölle jewääßelt, für dänn e zwesche 1963 un 1977 765 Spell jespellt un 287 Tore jeschosse hätt, davon en d'r Foßball-Bundesliga 409 Spell un 83 Tore. Mem "FC" eß'e 1964 Deutscher Meister un 1968 DFB-Pokal-Siejer jewudde.
Zwesche 1963 un 1974 wutt'e 81 Mol en de Deutsche Foßballnationalmannschaff berofe un hätt 17 Tore jemaat. Overath hätt aan drei Foßball-Weltmeisterschaffte deeljenomme: 1966 en England, 1970 en Mexiko un 1974 bei uns en Deutschland.
Singe jrößte Erfolesch hatt'e 1974 bei de Weltmeisterschaff em eeje Land als se em Endspeel 2:1 jäjen Holland jewonne hann un Foßballweltmeister jewudde sen.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Berof (Sport)
2. Määz
Der zwëĳte Määz.
Juuni (Moohndt)
Dä Juuni oddo Juni, oddo och Juuno, eß dä sëkßte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö jewöönlėsh bruche.
Juno, Juuno säät mer öff am Tellefon, em Funkfäkehr un wänn_et loud eß, wo mer schlääch hüre kann, domet mer t bäßßer fersteijhd un dä Juni net esu läjsh mem Juuli ferwääßelle kann, wo di zwäĳ dorr_esu äänlish klinge. Dröm säät mer för dä Juuli en so ne Fälle och dä Julai.
Saachjrupp:Moohnd
20. Febrowaa
Der zvannzishßte Febrowaa eß och dä ëĳnunfuffzishßte Daach em Joohr.
Moresnet
Moresnet es en Deijl vunn dä beljische Jemeinde Kelmis. Vunn 1815 bes 1919 woor e kleijn Deijl vunn däm Jebeet watt hück Kelmis es ene neutrale Staat, Neutral-Moresnet jenannt.
Dat woor enne Mini-Staat vunn 270 Hektar, 7 km emm Südweste vunn Oche. Et hätt en Zippel zum Vaalserbersch jehatt. Däswäjje woor dat domohls en Vierländereegg, keij Dreijländereegg wi hück.
Om Wiener Kongress hänn sisch 1815 de Holländer unn de Proiße jekabbelt, wä dat Stück krijje däät. Däsderwäjje hänn se et dreijedeijlt: Proißisch-Moresnet, holländisch-Moresnet unn Neutral-Moresnet mit dä Houpstadt Kelmis. Et hätt keij Zoll jejovve, allet woor billisch, unn de Vorwalldung wood vunn Proiße unn Holland jemaat. Alldiweijl dat en Zinkjruub hatt, woor et am mießte ömstritte. 1815 hänn da nit mieh wi 256 Lück jewonnt, 1858 wooren et 2575. 1830 wood dat vereinischte Holland opjedeijlt, unn Moresnet jingk aan Beljie. Proiße unn Belje hänn widder unn widder dä Status vunn Neutral-Moresnet beklaaft, äwwer et es all jeblivve wie et woor. Bes zem ääzte Weltkriesch. Im Verdraach vunn Versailles jingk Moresnet dann endjültisch aan Belje.
Öm 1900 hätt dä Chefaaz vunn dä Zinkjruub en Esperanto-Shtaat jründe wolle, äwwer de Lück hänn dann doch lever ihr eijen Sprooch jeschwaadt, su wood nix druss.
Saachjrupp:Dorp en Belljie Saachjrupp:Valloni (Regijon)
Katrin Heß
miniatur|left|Katrin Heß Katrin Heß (* 26. Juni 1985 ä Oche) es ön dütsche Schauspellerin.
Nö ön Ussbeldung ä Kölle spellde s och do an ö Theatr. Bekannt wood öt Katrin ävver dörch d Serisch Vorboone Leevde em Ischde Projramm. Do spelld öt öt Judith Hajedörp.
Websiije
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
20. Jannowaa
Der zvanzishßte Jannowaa eß och dä zwanzishßte Daach em Joohr.
Wenau
miniatur|left|Bleck op Wenau Wenau es ö kläng Örtche dat zom Kreijß Düüre jehüüt. Öt litt an d Jränz zor Shtadt Stolbersch em Kreijß Ooche. Wenau äs ö Deel van d Jemeinde Langerwehe. D nächste Nobbere send Hamisch un Heistern ävver och Gressenisch un Scheevhött send net witt vott.
Va 1794 bes 1815 jehood Wenau zo Eischwiller ävver donoo kräät Düüre dat Örtche zojeschlaare.
Wä no Wenau kütt, däm vällt direkt do Kersch op, di zom Kluster Wenau jehüüt. Jäjennövver van d Kersch litt ö kläng Kapällche van dr St. Rochus.
Saachjrupp:Dorp em Rhingland
Meij
Dä ' oddo ' eß dä fönneffte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.
Saachjrupp:Moohnd
Muuz
Muuze eßß ma an Fastelovend im Rhingland unn in dä allemannische Faaßnet.
Muuze wääde wi Krapfe unn Muuzemändelche in Ööl jebakke in dä Fritöös unn sinn rischtisch süüß unn fättisch. Dat eßß joot föör de Panz äwwer och wa_ma noh jet drenke will. Muuze sinn flach unn wi en Raute jeformt unn esuh 5 - 10 cm lang. Dat eßß e_ne eijnfache Mehl-Botter-Deijsch. Muuzemändelsche erhalde ihr fein Aroma durch Marzipan un Ruusewasser. Noh däm Backe kütt_e beßche Poderzocker drop.
Saachjrupp:För ze Esse Saachjrupp:Fastelovend
Määz
Dä Määz oddo  eß dä drette Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.
De Määtß un de Novvämmbe hann en jedem Joohr et Fohältneß fun_de Nommere fun ierə Dare un_de Wochedaare jlish, un fange och mem sällve Wochedaach aan. Ußer en Schalldtjohre eß dä Fääbrowa och mėt_fun_de Pattih.
Saachjrupp:Moohnd
Ludger Stratmann
Em aale Europahuus am Kenneyplads en Äßße, do hätt e med sėngem Broodo zesamme et „heitere medizinisch Kabbarëtt Thijater“. Dat löüf zig 1994.
Alß Jupp Stratmann spöllt hä och zigk Joohre em Fërrnseje fum WDR un RTL, zem Bëijshpöll Klamaug un Kabbarett enno Knëijp med Ruhrpoot Ambijënnte, em Stratmanns. Do klopp hä Shpröch, wi: „Mach mich nich datt Blut am klumpen!“, „Bonn war früher die Abkürzung für Bundeshauptstadt ohne nennenswertes Nachtleben.“, „Für manchen ist die Zigarette danach jetzt schon wichtiger, als der Sex davor.“, do trett hä sällvo op, spellt dä Weet, un sääht sing Kolleje aan.
Websigge
Stratmann, Ludger
Busverkehr Rheinland GmbH
Die Affköözung BVR shtëĳt för dat ÖPNV-Ungerneeme Buß_Fokeer_Rhinglandt en Dößßeldorrəf, un dat hëĳs_op deutsch Busverkehr Rheinland GmbH.
Et hädd_em Joohr 1989 am 1. Oktober singe Betriib_ob_jenumme, noh de Neu_Jrönndong. Et ess_en Doocheterungernämme fun de Deutsche Bahn un hüüert bëĳ dänne em Konnzärrən dä DB Stadtverkehr GmbH met sezz_en Frankfochd_am_Main.
De BVR eß en de Fokiehrßforbünde — VRR un VRS — en Nochtrhing-Wäßßfale dren.
Websigge
Saachjrupp:Verkiihr
Herzogtum Berg
thumb|200px|Wappe mem Berjische Lööf Et Herzogdom Bersch (Ducatus Montensis) wor e Jebiet vom Helije Römische Reich deutscher Nation em östliche Rheinland. Et bestond vom 11. Johrhundert aan beß 1806, donoh noch wenije Johr als Jrußherzogdom. Bersch wor lang mem Herzogdom Jülich un och met andere Jebiete am Nidderrhing en Personalunion verbunge. Haup- un Residenzstadt wor Düsseldorf.
Jeojraphie
Et Herzogdom Bersch däät sich öm 1800 öwer e Jebiet von 2.975 km² met 262.000 Minsche erstrecke un looch op d'r räschten Rhingsick zwesche em Vess Recklinghause, em Reichsstiff Esse, d'r Reichsabtei Werde, d'r Grafschaff Mark, em Herzogdom Wessfale, em Kurfürstedom Kölle, em Fürstedom Moers un em Herzogdom Kleve. Sing Jrenze verleefe em Wesste (met kleene Ussnahme) am Rhing entlang, em Norde beß aan de Ruhr, em Südde vom Petersbersch bei Köningcksswinter durch et Sibbejebirsch de Sie erop. De Ossjrenz erjooff sich durch der ländliche Öwerjang zo d'r Grafschaff Mark, unjefähr op e'ner Lenisch Schwellem - Wipperfürth - Jummersbaach.
Hück jehürt Bersch zo de Rejierungsbezirke Düsseldorf und Kölle.
Zo dämm ehemolige Herzogdom Bersch säät me och "Bergisches Land" un die mietste Lück denke, dat dat von der ville Bersch en dä Jägend köm. Dat Berjische Land verdank singe Naam äwer d'r Adelsfamelisch Berg.
De Ämpter von Bersch
Dat Herzogdom wor verwaltungsmäßisch en Ämpter ungerdeelt:
Amt Angermund, Amt Löwenburg - Amt Porz - Amt Miselohe - Amt Monheim - Amt Ratingen - Amt Mettmann - Amt Solingen - Amt Elberfeld - Amt Beyenburg - Amt Blankenberg - Amt Bornefeld - Amt Steinbach - Amt Windeck - Herrschaft Schöller - Herrschaft Broich - Herrschaft Hardenberg - Amt Kaster - Amt Bergheim - Amt Jülich - Amt Aldenhoven - Amt Eschweiler - |Amt Wilhelmstein - Amt Düren - Amt Nörvenich.
Wappe
Dat Wappedier vom Berjische Land eß d'r Berjische Lööf un stamp uss'em Huß Limbursch. Hä wierd en de berjische Färwe Ruud op Wieß met blaue Kralle darjestellt. Och hück hann die mietste Städt un Kreis em ehemolige Herzogdom Bersch d'r Berjische Lööf noch en ihrem Wappe.
21. Febrowaa
Der 21. Febrowaa eß der eenunzwanziste Daach in däm Moohnd.
Muuzich
Muuzich ist ene Stimmung. Wär muuzich is, is nich gut drauf. Is schwierig, en Muuzepuckel zevredde ze krije. Wä besonders muuzich is, nimmp ja auch ja nich wahr, wemmer imm wat jutes tut. Awer meistens is mer nur för en koote zick muuzich, un dann isset widder vorbei. So wi wemmer grand en 5 widderjekricht hat un mer meint, dat et eijentlischen 4 wertjewesen war, abber dö Lärer kann mich nur nit ligge. Dann binnisch muuzisch. Ävver am näächste Daach esset widde joot.
Altreucher (Minsch)
En ne Altreucher es eijentlesch ene Minsch, dä fun Berofs wääje met ahle vereuschte Saache handelt, un enn Altreuchereij bedrief.
Och Minsche die nix wegwerfe könne oder aal Saache sammele, nennt me off Altreucher.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Weihnachte
Weihnachte fiere de Christe de Jeburt vom Jesus von Nazaret, en dämm se de Messias, d'r Sonn vom Herrjott, senn. Et eß nevve Ostere un Pingste et wichtichste Fess vom Johr. En d'r Wesskirch mem Gregorianische Kalender wierd et am 25. Dezember, en d'r Osskirch mem Julianische Kalender am 7. Januar jefiert.