cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ejndhoave
Jeschiêt
1920 ennstundt uss'n Fusion van d'r uêspronglesche Jemeende Eindhoave, die zo d'r Zegg nit veel miêh dann die höckije Bennestadt ömfassdene, Strijp, Woensel, Gestel, Tongelre on Stratum de höckije Jemeende Ejndhoave, doamals och Jruuß-Ejndhoave jenanngk.
En d'r Töüschekreechszegg joav't hier on och en de ömliejende Jemeende en Wonnongsnuutstangk, dä vüêallem velle Ärbeede betroaf.
Währe'm Zwejde Weltkreech wood de Stadt wie uch d'r Neddeläng iêh Räss vam drette Rich besätz. Iêsch 1944 kunnt Ejndhoave während d'r Operation Market Garden van d'r allierte Truppe befrejt wääde. Noah'm Kreech hätt vüeallem de öêtlesche Kaarefabrik DAF ärsch zem Wassdom van Ejndhoave bejjedraache.
Kultur on Sinnswöödichkeete
Et hüühste Jeböü es "de Admirant", ene 105 m huhe Wonntuê, d'r nit wegg van de iêschte Philips-Fabrik litt. De miêschte Huhhüüsjere, wie z. B. "de Regent" en Ejndhoave sinn ävve iêsch noah 2000 ennstonde. Zoademm stonn en d'r Stadt vell Kreechs- on Richsmonumente.
Bekannte Musée en Ejndhoave sinn o.a. et Ejndhoave Museum, woa me och en Frieluêtmuseum besööke kann , et DAF-Museum, esuwie de aahle Jlöhlampefabrik van Philips uss'm Joêh 1891. Insjesamp trekke de Ejndhoavere Musêe onjefäê 186.000 Bezööke aan.
Spoêt
De bekannteste Fußball-Vering en Ejndhoave es die PSV, die zo de beste Clubs en d'r janze Neddeläng jehüürt. Dä Vering hätt viêonzwanzeschmoal de Meesteschaff, eemoal de UEFA-Cup, eemoal de Europacup I, wat d'r Vüejänge van d'r Champions League jewässe es, ävve leggere noh kee ejnzije Kieh de neddelängsche Pokaal jewonne.
Ene angere bekannte Vering es zoademm dä FC Ejndhoave, dä en d'r iêschte Division spelle deet.
Noahwiesjere
Saachjrupp:Stadt en Holland Saachjrupp:Stadt Saachjrupp:Noord-Brabant Saachjrupp:Segg op Dürener Platt
Hirringsschlot
miniatur|Hirringsschlot Dä Rheinische Hirringsschlot es en Schlot us Hirring, Fleisch, Ädäppel, Rude Beete, un ander Saach. Fröher wor en Hirring jet för ärm Lück för ze esse. Ävver hückzedach es dä Hirringsschloot e Leckerbesse för Schmecklecker. Et es en ahl rheinisch Esse, dat vun Jeneration zo Jeneration wiggerjejovve weed.
Traditionsjemäß ess mer dä Hirringschloot met sibbe Zotate, die Jlöck brenge solle, em Hellije Kölle am Hellije Ovend. Weil dä Hellije Ovend zällt noch zem Advent, un dä Advent wor fröher en Faastezick.
Hirringschloot weed överall jejesse wo et Hirring jitt. Dat es vör allem am Meer, en Skandinavie, Holland unn nit esuh wick vonn dä Köste wech. Et jitt dusenderlei Aate en ze maache, dä rheinische Hirringsschlot es nur eine vun ville Zorte. Hä weed ävver nit nur em Rhingland jejesse sondern och in Jejende die kei eijene Hirrings-Tradition hän.
Wie määt mer en?
Wat en dä Hirringsschlot erinn muß:
Loor och nohh
Saachjrupp:För ze Esse
Freesehauf (Leed)
Freesehauf (op neddesässesch plattdütsch Fresenhof) es en Leed vamm dütsche Leedemaache Kurt Kiesewetter uss'm Joêh 1976. Dô demm Leed si Text op Neddedütsch jeschrivve es, hätt't ze Bejenn van de 1970er Joêr neddedütsche Leede füê en kuêt Zick weer populäär jemaaht.
Teks
Et Leed besengk d'r Härres en Noordfreesland: Rään, Störme on een lang anhaalene Donkelheet. Et jehüürt ze Kiesewetters beröhmteste Leedchere on wood o.a. ooch van Santiano jecovert.
Teks op Neddedütsch / Neddesässesch Platt
Wenn de Wind dör de Bööm weiht
Un Gras nich mehr wassen deiht
Un geel all ward, denn kummt bald de Tied
Wenn de Storm över't Feld geiht
Wo lang schon keen Korn mehr steiht
Un Mehl all ward, denn ist bald sowiet
Dat de Dag kötter ward un de Nach de duert lang
Un de Kinner vun Nober, de warn in Düstern bang
Wenn de Regen vun't Reetdack dröppt
Mien Söhn buten gauer löppt
Sonst ward he natt, denn snurrt bin'n de Kat
Wenn de Wind dreiht, vun Nord weiht
Un Reg'n geg'n de Finster neiht
Joohr 1891
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Freesehauf (Leed)
Teks
Wenn dat Füer in Kamin brennt
Un jeder di bi'n Vörnam nennt
Weil he di kennt, denn is uns Hus vull
Denn de Nobers sünd disse Tied ok nich geern alleen
Un bi Teepunsch an't Füer ward de Wedder weder schön
Wenn de Bläder sik brun farvt
Un Water steiht inne Groof
Denn ward dat Harvst op uns Fresenhof
Övversätzong op Ripoaresch Platt:
Wenn d'r Wengk dorch de Bööm wejht
on Jras nit mieh wasse deet
et ald jäêl wodde es, dann kütt baal de Zick
Wenn de Storm övver't Feld jeiht
woa lang ald kee Koê miêh stond
et ald ze Mehl jemaaht wodde es, dann es't baal su wigg
Doa de Daach koête wedde, on de Näähte länge duuêt
On vamm Nohber denne Kenge em Düstere bang weed
Wenn de Rään van't Reetdaach dröpp
dann schnurrt benne de Katz
Wenn de Wengk driehd, van Norde wejht
On de Schiev ronger renngk; dann föhl ich mich wohl
Wenn't Füür em Kamin brännt
On jedde dich bej'm Vüênoam nännt
Weil hä dich kennt, dann es ons Huus vull
Denn de Nohbere sinn disse Zick och nit jäê alleen
On bej Teepunsch aan't Füür, weed't Wette weer schünn
Wenn de Blättre sech brong färve
Dann weed't Härres op ons Freesehauf
Wäêvlenks
Saachjrupp:Leed 1976 Saachjrupp:Segg op Dürener Platt Saachjrupp:Musik op Neddedütsch Platt
Anastacia
miniatur|left|200px Anastacia (17. September 1968 ä Chicago) es ön Sängerin, Musikschriiverin un Stailestin.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger Saachjrupp:Musiker
13. Apprill
Dä drüxeente Apprill.
7. Sepptämmber
Dä sibbente Sepptämmber.
Websigge
0907
Äschermettwoch
thumb|300px|left|"Denk doran Minsch, weil de uss Stöbb bes, wiers de widde ze Stöbb werde."
Am Äschermettwoch wierd en katholische Kirche et Äschekrüx ussgedeelt. Dobei nimmp de Pastur jätt Äsch von ahle verbrannte Palemzweich, un mohlt domet e Krüx op de Stiern von de Jläubije. Dobei säät hä: "Denk doran Minsch, weil de uss Stöbb bes, wiers de widde ze Stöbb werde." (Lateinisch: „Memento homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris“).
Für Katholike es de Äschermettwoch näwe em Karfriedaach ne strenge Fastedaach aan dämm se nur een Mohlzick un kee Fleesch eiße dürfe.
Uni ze Kölle
De Uni ze Kölle es en kölsche Huhschull, die als „Volluniversität“ jilt. Se woodt em Johr 1388 jejründt – domols noch met enem lattingsche Name (Universitas Studii Coloniensis)– moot ävver 1789, wie de Franzuse noh kome, schleeße. Eesch 1919 kom et zor Widderjründung. Deshlav sprich mer vun „Alte“ respektive „Neue Universität zu Köln“.
Äschermettwoch
Et Datum vom Äschermettwoch hängk wie bei velle Feste vom Ostersonndaach aff. Donoh es de Äschermettwoch de 45. Daach vür'em Ostersonndaach. Hä kann fröhstens op de 4. Februar un spädestens op de 10. Määrz falle.
Saachjrupp:Daach
3. Juuni
Der drette Juuni.
Reichsdaach (Berlin)
miniatur|left|550px|Dr Reichsdaach ä Berlin Dr Reichsdaach steeht ä Berlin. Ä häm es hü z Daachs d Rejiirung onger j braat.
Kochpott
Ene Pott es jet, wo de jet eren dun kanns. För jewöhnlich bruch mer ene Pott för et Esse ze maache, zom Beispill för ze Koche, zem Broode odder zem Schmore. Avver mer säät "Pott" och för ander Jedöhnß, wie beim Blomepott odder för der Pott vum Uußpuff. Dowääje luur der och "Pott (Wat es dat?)" aan.
Reichsdaach (Berlin)
Dat Jebäude wood tösche 1884 un 1894 no d Pläne va Paul Wallot jeboud. Hä entstäng em Stiil van d Rennessangß.
Kochpott
Kochpött jitt et zick de Brongsezick. Domols hät mer se us Brongs jemaat. Schpääder us Kopper, un dann Iese, zolez us Schtoohl odder och janz neu us Jlaaß.
Reichsdaach (Berlin)
En jruuße Roll spelld dr Reichsdaach at en d Weimarer Republik, wo öt Parlament van öt Dütsche Reich do taachde.
Kochpott
Ene Pott för dodren ze Koche hät zwei Jreff aan de Sigge. Hät hä bloß eine, dann häß de n Pann odder en Schäpp. Jede jode Pott häd ene Deckel. Met däm Deckel kannß de n zo maache. Düüre Pött han hückzedachß alld enß en Scheesch us Tefflonn odder su e Jedöhns, domet dat Jemöhß, wat de dren kochß, der nid aanbrennt.
Reichsdaach (Berlin)
Em Joohr 1933 laate d Nazis em Reichsdaach önö Brand. Dem schoobe s d Kommuniste en d Schoon, ävver spiir kom öruss, dat sei dat woore. Domet woohle s mä hön eje Positiun stärke. Dörch dat Vüür wood önö jruuße Deel kapott jemaad. Dä Rest mood em 2. Weltkreesch dra jlööve.
Kochpott
Jet Besonders es der Römerpott. Dä es us Ton jemaat för en der Backovve ze don.
Saachjrupp:Kösch
Reichsdaach (Berlin)
Websiije
Saachjrupp:Berlin Saachjrupp:Jöbäude Saachjrupp:Politik
30. Apprill
Dä drißßishßte Apprill.
Joohr 1971
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Greta Schröder
miniatur|left|Greta Schröder (1919) Greta Schröder (* 7. September 1891 ä Düsseldorf als Margarete Schröder; † 13. Aprel 1967 ä Wien) woch ön dütsche Schauspellerin.
En d 1910er Johre koom Greta no Berlin an öt Dütsche Theater. Kott dono hiirode sö dä Regisseur Ernst Matray, leed sich ävver en d 1920er Joohre va häm scheede un hiirode kott dono dr Schauspeller Paul Wegener.
Hörö leitzde Film entstäng em Joohr 1953.
Greta Schröder storv am 13. Aprel 1967.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Joohr 1858
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Windows Glyph List 4
De Windows Glyph List 4, fö jewööhnlesch affjekööz als WGL4, di nënnt mer och der Pan europäjėsche Zëijschesaz. Dat eß en Sammlong uß 652 Zëijsche, di fon de nöüjßte Bedriifsüsteme fun dä Ferrma Microsoft komme solle, un em Unicode dren sėn. Der Senn dohenger eß, en Rėschschnuur ze jëvve för dė Lück un Fėrrme, di Schreffte bou, wo mer de natörlėshe Shprooche fun Europpa med opschriive kann. Fö allem jeijd et do bëij öm Schreffte, di j e Zëijsche, odder enne Jlühf, fon mööshlėshß jeedem Schreffzëijshe uß alle Shprooche han. Schreffte, di dat han, künne fun sesch saare, dat se WGL4-kompatiibel sen, un mer kann domet reschne, dat se met ene jroße Aanzahl Projramme zosamme shpelle.
Zick 2004 sen de WGL4 Zëijshe de ëijnzėjje wo fon sescher sėnn soll, dat se met dä nöüjere Väsjohne fun de Microsoft Windows. Mansh Unicode Zëijshe maach et nit jävve om neu inshtallėete Standaad-Windows-9x — zemm Bëijshpell Ameenėsch un Je'orrjėsche — odder op Stanndatt-Linux — zemm Bëijshpell en Indėsche Devanajari — odder op Windows-XP — zemm Bëijshpell Ättijoopėsch odder de Ruuneschreff — ävver de Europäjėsche WGL4 Jlüfe sen op alle wėshtėjje Väsjohne fom Microsoft Windows allt fon Aanfang an drop.
Ömfang
De WGL4-Zëijshe, esu wi se fun Microsoft zosamme jeshtallt woode senn, änthallde all de Zëijsche en Microsoft iere code pages un de Zëijsche fon de codepage 437 fon MS-DOS.
De kombeneerende dijakrettesche Zëijsche uß de code page 1258 sin nit dobeëij, de thailändesch Bochshtave us de code page 874 och nit, un de idejojrafėshe Zëijsche en de code pages windows-932, windows-936, windows-949, un windows-950 fäähle och.
Hee sin de Berëijshe uss em Unicode, di j em WGL4 dren sin:
Blind Guardian
Blind Guardian is en Bänd uß Krefeld. Se spille Heavy Metal en jejründt han se sesch em Joohr 1984.
Websigge
Saachjrupp:Bänd
3. Sepptämmber
Der drette Sepptemmber.
Wat passeed eß
Johannes XXIII. wood em Joohr 2000 sellich jesproche.
Websigge
0903
Joohr 1994
Weetschaff
Hewa Bora Airways wood jejründ.
Kulltuur
D ischde Opvührung van D Schünnö un öt Biiß es am 18. Aprel.
Saachjrupp:Joohr
28. Dezemmber
Dä arunzvanzischßte Dezemmber.
Kirrshejoo
Öt es dr Daach von de Unscholdije Pänz
Wesseschaff
2005 YU 55 wood em Joohr 2005 entdeckd.
Räuber (Bänd)
De Räuber sin e kölsche Bänd. Sven West singk un spillt E-Bass, Kurt Feller Keyboard un Akkordeon, Thomas Pieper schleed et Schlaachzeuch, Andreas „Schrader“ Dorn d Jitarr und Martin Zänder spillt Jitarr.
Jrösste Hits sin Wer hat mir die Rose auf den Hintern tätowiert, Ich habe was, was Du nicht hast un Alles für die Katz.
Plaate
thumb|right|De Räuber 2006
Weblinks
Saachjrupp:Bänd
Stojan Župljanin
Hä woch en dr Bosnie-Kresch Chef van d Polisse un woch domet och vöör d Jevangenelajere zoständisch. Do vormut weed, dat hä schöldich es, bosnische un kroatische Dörper kapott un d Lüüh ömjebraat z ha, weed hä wäje Mord a janze Volksjruppe jesood. Hä soll sisch a Vorbräche jäje d Menschlichkeet schöldich jemaat ha. Dr internationale Jerichtshoff vöör öt vreuere Jugoslawie van d UN söckt häm. Hä woch önö jooe Vreund va Radovan Karadžić, dä och jesood weed.
Am 11. Juni 2008 wood hä va Polisse jeschnappd. Hä held sisch en d Nööde va Beljrad op. Kott dono hand z häm an dr Strafsjerichtshoff afjeschobe.
Websijje
Saachjrupp:Mann
Louf van d Nakße
Dr Louf van d Nakße vängd jäddes Joohr em spanische Pamplona statt un es önö Protest jäje dr Louf van d Stiire, dä op d sälve Streck dörch d Stadt jevührd weed. Bei dr Louf van d Nakße loufe op ön onjeväär 800 m lang Streck onbekleede Mensche, öm jäje öt Quäle van d Deere z protesteere.
Keiserin-Theophanu-Schull
De Keiserin-Theophanu-Schull (och „KTS“ jenöömp) es e Jymnasium (dat dä Stadt hööt) en Kalk (Veedel vun Kölle). Et es, wie och en de mihste ander Jymnasië jängig, dat ene Ovverstuv op dä eine Sick un ene Meddel- un Ungerstuv op dä ander Sick ze finge sin (huhjestoche säht mer doför Sekundarstufe I/II). Die Schull hät usserdäm ene Förderverein, för Jeldfrore ze räjele, un es ene Janzdaachsschull, dat heiß, dat de Pänz off bes 15 Uhr noch em Ungerreech sin.
Louf van d Nakße
Jätt va vreuer
Öt vong em Joohr 2002 a, als sich 25 Nakße troffe. Bes 2006 woss di Zahl ävver at op öm d 1000 Persune, di on- övv koom bekleed, protesteerde. Mi als 30 Natiune send vortroone. Ongerstötzd wäde di Mensche dörch ön Reih va Deerschotzorjanisatiune wi beispelswiiß PETA.
Keiserin-Theophanu-Schull
Vürjescheech
Em Johr 1898 hät mer en Kalk en „Liebfrauen-Oberlyzeum der Schwestern vom armen Kinde Jesu“ opjemaht, wat esu vill wie „Marie-Mädcherschull vun dä Söstere vum ärme Panz Jeses“ heiß (Marie es hee däm Jeses sing Mann). Wat dä Name hee aandügg, stemmp och, de Schull wor streng katholisch. De Nazis han am 30. März 1938 de Schull jeschlosse.
Louf van d Nakße
Jätt z lääse
Saachjrupp:Orjanisatiune
Keiserin-Theophanu-Schull
Vürjescheech
En dä Kantstroß jov et bes 1938 en Jymnasium, ävver eckersch för Junge. Och dat hee woodt opjelüs, doch dä Bou blevv bestonn, esu dat dä en en Mädcherschull ömjewandelt wääde kunnt („Städtische Oberschule für Mädchen“). De mihste Mädcherklasse, die do entroke, kome tireck us dä Marie-Mädcheschull. De Schull maht am 01.04.1938 op (keine Wetz!) un dä eeschte Rektor wor dä Edmund Hahn. 212 Mädcher jinge zo dä Zick op die Schull.
1943 wore esu vill Röym wäje dä Firma Klöckner-Humboldt besatz, dat der Ungereech en et Jungejymnasium en Düx verlaht woodt. Weil dä Kreech emmer schlemmer woodt, hät mer em Oktober 1944 all Schulle flöck zojemaht. Do hatt mer am Anschloss dann all Schülerinne un Lehrer zor Hölp avkommandeet. Koot vür'm Kreechsengk, am 3. März 1945 storv dä Josef Meyer bei enem Loochaanjreff.
Wie dä Kreech vürbei wor, hät mer e paar Mond späder widder me'm Ungereechte aanjefange. De Schull nannt sich „Studienanstalt Köln-Kalk“, se befung sich ävver zoëehts en Merrem (Dat Merrem op dä Schäl Sick, versteiht sich...). Dä nöye Rektor heeß Otto Freud.
Aan Pooschte em Johr 1948 kom mer widder zeröck noh Kalk en de Kantstroß, wo ens alles aanjefange hät.
Weil et emmer mih Schülerinne jov, ävver nit mih Röym, hät mer dä Ungereech och an janz ander Oote, för e Beispill en verscheede Jasshüüser ov en enem Jurendheim, avjehalde.
Keiserin-Theophanu-Schull
Am 2. Juli 1957 hät sich de Schull en „Keiserin-Theophanu-Schull“ ömjedöyv. Se es noh dä Keiserin Theophanu benöömp, dat wor domols em Meddelalder en mächtije kreechische Herrscherin, die en Kölle, en dä Kirch Zint Pantalijun bejrave es. Em selve Johr kunnt mer schleeßlich dä B-Trak betrecke. Vun 1959 bes 1963 hät mer dä A-Trak ömjebout un en Turnhall opjestallt.
Et Schulljohr 1973/74 wor en jroße Zäsur för de KTS, weil av do och Junge de Schull besöke kunnte. Vun 1974-1975 hät mer e paar „Container“ un dä C-Trak ereech. E wigger jroße Schredd kom 1978/79, wie dä Samsdaach schullfrei woodt. Zick 1983 fingk koot vür dä Sommerferië de Projektwoch statt.
Expansion vun der KTS
Em Johr 1998 hät de Stadt beschlosse, dat de KTS expandeere soll. Dat Janze wood dann 2009 konkret, dann do stundt fass, dat mer en Dreifachsporthall un noch ene Trak boue weed. Eijentlich sollt dat Dingen em Schulljohr 2018/19 fäädig sin, ävver weil mer en Kölle sin un alles jet duurt, kunnt mer ehts em Hervs 2020 dä Aanbou opmaache. Mer weiß jrad nit, wat mer mem A- un B-Trak maache soll, die ad ahl sin; et weed üvverlaht, se ze renoveere ov avzerieße. Em selve Johr hät mer dä C-Trak un de ahl Turnhall plattjemaht, för Platz ze schaffe.
Schullprofil
De Schull bekennt sich, weil janz vill Imis op de Schull jonn bzw. dä ehre Pänz ov Enkele, un mer hee esu op verscheede Kulture un Ethnië treffe kann, zor Toleranz jäjeüvver ander Lück, janz jlich, wat för en Huckfärv, Jlöyv ov sexuell Usreechtung mer hät. Mer hät och verscheede Fahne, för e Beispill en Anti-Rassismus- un en Rähnborefahn, opjehange, för ze zeije, dat mer die Wäät hee vertredd.
10. Dezemmber
Dä zeente Dezemmber.
5. Apprill
Dä fönnəfte Apprill.
10. Dezemmber
Söns
Dr Vorsoote Anschlaach op de Haupbahnhoff von Bonn wooch em Joohr 2012
Mick Schumacher
miniatur|left|150px|Mick Schumacher, 2019 Mick Schumacher (* 22. März 1999 ä Vufflens-le-Château, Schweiz) es önö dütsche Vaahrer en d Formel 1. Singe Papp es Michael Schumacher.
Websiije
Saachjrupp:Mann
Keiserin-Theophanu-Schull
Schullprofil
Nevve Ängelsch, Lating un Franzüsch ka'mer och Spansch un Japansch liere. Mer hät Japansch zem Schullfaach jemaht, wie noh'm Äädbevve 2011 un dä späder Atomkatastroph en Japan Schüler en de KTS opjenomme woode.
En Tradition es ene Sponsorelouf, dä jörhlich stattfingk, för ärm Lück en Bangladesch ze helfe. Dat weed en Kooperation met däm Benefizverein „Lichtbrücke“ jemaht. Usserdäm mäht mer, och jöhrlich, bei „Jurend debateet“ un ener Aktion vum DLR met. E paar Schüler sin KVB-Fahrzöychbejleiter.
Mer mäht och beim „Studienkompass“ vun der „Stiftung der Deutschen Wirtschaft“ met.
18. Dezemmber
Dä aachzeente Dezemmber.
Atom String Quartet
Öt Atom String Quartet es en Bänd us Pole.
Jät z kikke un z lääse
Saachjrupp:Bänd Saachjrupp:Pole
John Quincy Adams
Sii Lääve
No ö Studium ä Holland trock öt häm no Amerika] wo hä ä Harword Rääd studiirde. Sing ischte Jröschelcher vordeende hä ä Boston. 1974 vortroon hä si Land als önö Botschaftr ä Portujal, va 1797 a ä Preuße.1802 wood hä en dr Senat va singe Staat Massachusetts jewäählt. Singe Droom, Präsident van d USA z wääde, fluppde en dat Joohr ävver noch net. Hä vorloor d Waahl, joov ävver net op, en d Politik d Trapp öropp z klömme. Em Joohr 1803 wood hä vöör d Föderaliste en dr Senat jewäählt. 6 Mond spiidr joov hä si Amt ävver op. Hä hod Kniiß met sing Partei krääje.
Ävver dat Stangk-op-Männche Adams bleed en d Politik, wood Botschaftr ä Moskau, weerkde ä Jenf önö Vordrach tösche d Ängländer un d USA us. Em Joohr 1815 jäng hä vöör 2 Joohr no Ängland, wo hä Botschaftr van d USA woch.
Da öt önö Patt joov un känne Kandidat jenoch Waahlmänner opbeene kutt, entscheed öt Rärpäsententehuus. Di Avjeordnete laate sisch op Adams vass, dä dann tösche 1825 un 1829 dr 6. Präsident van d USA wood.
Jätt besongich wood us d Zitt va Adams beschrävve. Hä wooch dr ischte Präsident, da ön Vrau ö Intrvju joov. Di Vrau hod häm d Kleer jeklaud als hä än önö Baach am Schwemme woch un woohl s häm oono dat Intrvju net zröck jävve. Watt bleed häm angisch övverich als met hör z mulle?
Adams storv 1848 an önö Schlaach.
Websiije
Adams, John Quincy Saachjrupp:Präsident (USA)
Joana Prado
Joana Prado (* 22. Juuni 1976 ä São Paulo, Brasilie) es ö Model.
Jät z kikke un z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model
18. Dezember
18._Dezemmber → 18._Dezember  --ReDirBot 13:16, 9. Apr 2007 (UTC) -->]]
Joohr 1941
Pollitigk
Öt Ongerneehme Rhingübung vängd am 18. Mai a.
Kulltuur
D ischde Opvührung van D Bröss van dr Tiresias es am 3. Juni.
Sönnß
Am 26. September wood aajevange, öt Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau z bouwe.
Saachjrupp:Joohr
Jiena Viduka
Jiena Viduka (* 23. November 1998 ä Buchholz) es ön dütsche Schauspellerin.
Bekannt wood Jiena dörch d Serisch Kölle 50667 op RTL II. Do spelld do öt Jill Meininger.
Websiije
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
3. Oktoober
Der drette Oktoober.
Wat passeed eß
D Deutsche Demokratische Republik jeehd em Joohr 1990 z äng.
Websigge
1003
Luise-Isabella Matejczyk
Luise-Isabella Matejczyk (* 21. August 1989 ä Düsseldorf) es ön dütsche Schauspellerin.
Bekannt wood öt Luise-Isabella dörch d Serisch Kölle 50667 op RTL II. Do spelld öt öt Lea Hammerschmidt.
Websiije
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Kieler Wääch
miniatur|left| D Scheffe en d Hafen va Kiel beij d Kieler Wääch em Joohr 2006 D Kieler Wääch es ön Rejatta, di vöör Sejelscheffe jäddes Joohr ä Kiel stattvängt. Öt es d jrüüdste Voranstaltung, die öt vöör d Scheffe op d Wält jitt. miniatur|Enn van d Rejattes beij d Kieler Wääch
Joohr 1894
Kulltuur
Dr ischde Striptease wood am 13. Määz ä Paris jezeechd.
Kieler Wääch
Jätt va Vreuer
Aajevange hat dat am 23. Juli 1882. Va do a vängt jeddes Joohr ä Kiel de Rejatta statt. Watt vöör di Kieler ävver dozo jehüüd es ön jruuße Kermes un ö Vüürwerk, dat sisch jeweiche hat. D Kermes es öt jrützde Volksvest va Nordddütschland. Ävver d Kieler Wääch hold net mä d Kieler us d Löucher. Och Hömmele Turiste, jeddes Joohr send dat öm d 3 Milliune, wälle sisch dat Spektakel akikke.
Rejatta
Watt d Lüüh no Kiel träckt send d Rejattas. D meetste vange an d Schilksee a ävver och dr Wääch an d Förde entlang jehüüd dozo.
Joohr 1894
Sönnß
Saachjrupp:Joohr
Kieler Wääch
Rejatta
An di Rejattes nemme öm d 5000 Sejelboote deel, wovan onjeväär 2000 beij Rejattes metmaache.
Bekannt un döck em Fernsehe jezeecht weed d Windjammerparaad. Dobeij vaare d jruuße Segelscheffe, doronger döck d Jorch Fock an d Köste vorbeij un zeeje sisch öt Volk, dat met Stative un Kameras alles vasshäld.
Johannisdaach
miniatur|left|250px|E Johannisfüür en [[Finland]] Am 24. Juni fiert de katholische Kirch de Jeburtsdaach vom Johannes dämm Dööper, dä noh em Lukas-Evangelium (Lk 1, 26-38) jenau 3 Moont noh Maria Verkündigung un 6 Moont vür Weihnachte fassjeläsch wudde eß.
Dä Daach eß och de Mettsommerdaach op de Nordhalefkuurl von de Erd, un su werde en de „Johannisnaach“ vom 23. op de 24. Juni machmol noch „Johannisfüür“ affjebrannt. En Skandinavië eß dat ne janz huhe Fierdaach, weil do de Sonn an dämm Daach net unger jeht.
Jesus Christus, de Modderjoddes un Johannes dä Dööper sen öwrijens die einzige drei Minsche von dänne de Kirch de Jebuurtsdaach fiere deet. All andere Namensdaare werden om Duudesdaach von de Helije jefiert.
Am Johannisdaach steche de Buure zom letzte Mol em Johr Sparjel, domet sich die Planze beß zom nächste Johr erholle könne.
Och de Johannisdruwe (Johannisbeeren) hann vom Johannesdaach ihre Naam, weil se öm dä Daach rief sen un jeplöck werde könne.
Spät Ovends ka'me em Jaade de Johanniswürmche (Glühwürmche) fleje sen.
Saachjrupp:Kattoolesch Saachjrupp:Daach
1. Juuli
Der ierzte Juuli.
Pollitik
Dr Staat Tuvalu wood em Joohr 1978 onaavhängich.
Weetshaff
ITIL V3 kütt em Joohr 2007 öruss.
Princessje van d Stääre
Dat Scheff Princess of the Stars, watt op Ripoarisch Prinzessje van d Stääre heecht, es ön Fäähre, di d Filipino Scheffvaahrtsjesellschaf jehood. Se voor Sträkke tösche d Insele van d Filipine. Am 22. Juni 2008 sunk öt Scheff beij önö Teifun.
Jätt övver öt Scheff
Öt Princessje wood 1984 jeboud un fassde 23824 BRT. Öt Scheff woch 181 m lang un 29,40 m breed. Dr Deepjang looch beij 6,78m. Wenn d Fäähre jott met Lüüh volljestoppd weed, dann paaße 1992 Mensche dorop.
Dr Ongerjang
Am 21. Juni laat dat Scheff va Manila aaf un voohr Richtung Cebu City. Öt weed ajenomme, dat tösche 700 un 800 Mensche a Bort woore. Am spiihe Ovend van dr 21. Juni sand dat Scheff önö Notruf. Öt hod Ärjer met d Maschine en dr Sturm krääje. Dat woch en d Nööde van d Sibujan Insele. Zr Hölp wood ö kläng Boot jescheckt ävver dat kutt mä noch vasstelle, dat en öt Scheff ö Louch woch, öt zm Deel at onger Wasser woch un önö Hoof Duude em Wasser schwomme. Mä ö paar Lävende woode vonge. Dr Funk satz am 21. Juni jäje Meddach us. Onjeväär 24 Stond spiidr komm ö Rettungsscheff, kutt ävver känn lävende Mensche mi vänge.
Övverall wood jesood ävver öt woch mä jelonge, knapp 50 Lävende z vänge. Dä Rest van d Passajere bleed vorscholle. Taucher vorsöcke en dat ömjekippde Schiff z komme un hoffe noch Lüüh z vänge.
Carolina Noeding
miniatur|Carolina Noeding, 2022 Carolina Noeding (* 26. Juli 1991 ä Hannover) es ön dütsche Schauspellerin, Model suwi Sängerin.
Sö wood em Joohr 2013 zo dö Miss Germany jewähld. En d Serisch Kölle 50667 op RTL II spelld sö öt Julia „Jule“ Reuter (geb. Klaasen).
Websiije
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Sänger
Diana Schneider
Bekannt wood Diana dörch d Serisch Kölle 50667 op RTL II. Do spelld sö Samantha „Sam“ Berger.
Websiije
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Sänger
Joohr 2014
Lück
Saachjrupp:Joohr
Duud Meer
Dat Duude Meer es onjeväär 600 km² jruuß un litt deeper als dr Meeresspeiel. Jemeiße wood dat ävver eenich es mo so sisch net woode. Öt koome Zahle tösche 396 un 420 Metr öruss. Op jedde Vall es dat d deepste vrei zojängliche Stell, di d Natur hat entstooh losse. S jehüüd zo önö Jraav, da va Afrika kütt un en dat Louch ußläuft.
Watt es besongisch an öt Duude Meer
Wä an öt Duude Meer denkt, dä sitt vöör sing Oohre Lüüh em Wasser liihe on sisch z bewääje. Dat litt an dat Salz, dat sisch em Laufe van d Joohre do jesammelt had. Hü z Daachs es en dat Meer jätt wi Brööh, di wi Honich dörch d Häng leuft. D Wesseschaft hat ußjerechnet, dat 33 % Salz en öt Wasser send. Suffe darf mo dat Wasser net. Öt wood vassjestallt, dat dä Wasserspeiel immer mi senkt. Dat litt dora, dat dat Wasser us d Zoflöss van öt Duude Meer vöör d Buure ä Israel jebrud weed un komm noch en dr See akütt. Vordampfe deed öt Wasser ävver wiir un dä Salzjöhalt steecht un steecht un steecht.
Lääve em Duude Meer
Dörch dä Hoov Salz en öt Wasser jitt öt kenn Vesche en öt Duude Meer. Dat heecht ävver net dat öt kee Lääve en di Brööh jitt. Mikroorjanismen, domet send besongisch Bakterie jemend, lääve do. Völl vrässe Salpeter öv Schwefel. Öt jitt sujar ö paar Planze, di dat Wasser vordraare.
Tuuriste
Dä huhe Salzjehalt van öt Duude Meer träckt völl Turiste a. Eemoll en dat Wasser z liije es ene Droom, däm sisch manch ene eemoll ärvölle well. Dat träckt jedes Joohr Duzende Lüüh a, di Israel önö Hoof Knöpp bränge. Ävver och d Nobberschaf van öt Meer hat völl z beene. Dozo jehüüd dr Röckzochsvelse Massada, d Stadt Jericho un Qumran. Dat es di Hööhl ä Israel, wo d äldste Schrefte us d Bibel jevonge woode.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Meer
Joohr 1997
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
31. Aujußß
Der 31. Aujußß eß der läzte Daach in däm Moohnd.
Sophie Imelmann
Sophie Imelmann (* 17. Juni 1996 ä Langenhagen) es ön dütsche Schauspellerin.
Bekannt wood öt Sophie dörch d Serisch Schloss Einstein op Ki.Ka. En Kölle 50667 op RTL II spelld sö öt Leonie Teubert.
Websiije
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Oliejarchie
Bij ing oliejarchie (Oad Jriekiesj: ὀλίγος (oligos) = 'winnieg' en ἄρχειν (archein) = 'hersje') is de mach i de heng van inne klinge kloeb, ing vuursjtand va hersjere va jroeëse sjtank. Vruier i jen aodheet besjtong ´t rejier oes hersjafte die ´t jewaltsmonopolie bezitse: ing erfsjaftlieje klasse die durch reliejoeën, verwantsjaf, jehalt, anerkennoeng en tsewiele zoeëjaar durch sjproach jesjeie is va de res va de jezelsjaf. Ezoeng vuursjteng hant de bedurfnis hön mach tse jebroeche vuur d'r eje troeb vuur tse trekke.
In ing oliejarchiesje rejieroeng vingt de richtiegheet va de jezetser ziene fong bij 't jódvinge (jroeps-ieksbeliebiegheet) durch d'r jesjlaose kloeb behauwe lu. Et is éé va de vunnef sjtaatssjlage besjrève durch d'r Plato, deë kank de oliejarchie weer wie d'r 'sjleëtste' fassong van ing aristokratie wail de oliejarchie intsel en alling vuur d'r eje klasse hótvollee sjoeft.
Baisjpielswies
De bekankdste oliejarchiesje polis woar Massalia (Jitsieg Marseille), woava d'r sjtaatsbesjtel in de aodheet durch mennieginne jód woeëd ekstemeerd. Óch de poleis Sjparta, Korinthe en Athene zunt oeëts baisjpiele va oliejarchiesje rejieroenge jeweë, jraad wie intsieje sjteë óp 't Hollendsj in 't zivvetsing en achtsingde joarhónged. Óch de Foenieziesjer handelsjtad Karthago woar ing oliejarchie.
D'r bejrif 'oliejarch' woeëd werm döks jebroechd doe noa 't oezeree brèche va de Sovjet-Oenie 't ziech oeswiezet dat óngersjiedlieje kiets-jesjefsmander oes de Roesiesjer handelswelt ziech jód mit de politieker óngeree versjtonge en doadurch ziech koeete imiesje i politiesje besjluus. Durch dezelfde reë weëde de sjtate van Amerika en de Oekraiene allewiele ummer dökser wie oliejarchie besjrieve.
Ing baisjpiel van e durch ing oliejarchie jelenkd lank is hu tse daags Tsaoedi-Arabieje, woa de mach jedeeld weëd tusje bekans doezend prinse die allenäu mitmitjlieder zunt va d'r sjtam Tsaoed.[bron?]]
Et iezer jezets va de oliejarchie
Jezelsjafswissesjafrer d'r Robert Michels behauptet dat jedes rejier, ejaal wie demokratiesj of autokratiesj 't óch deet aavange, vazelver weëd dat ing oliejarchie. Doamit jetsieëmt dis iezer jezets va de oliejarchie ziech bij d'r jedanke uvver behauwe lu vuurjewórpe durch d'r Pareto en d'r Mosca.
Websigke
Saachjrupp:Politik Saachjrupp:Fillosoff Saachjrupp:Siet op Kirchröadsj
Willy Brandt
Willy Brandt (* 18. Dezember 1913 ä Lübeck, † 8. Oktober 1992 ä Unkel) woch önö dütsche Politiker un tösche 1969 un 1974 dr viirde Bundeskanzler van öt Land.
Jätt va vreuer
Willy Brandt trock em Joohr 1933 wäje d Nazis no Norweje un koom 1947 no Dütschland zöröck. Hä wood Metjlett van d SPD un koom en dr Bundesdaach. Usserdäm wood Brandt Vörsetzende van dr Berliner Senat un em 1957 Börjermeester va Berlin.
Va 1964 a woch Brandt Vörsetzende van d SPD un zwei Joohr spiidr Ussemenester va Dütschland en d jruuße Koalitiun onger Kiesinger. 1969 wood hä onger d Schwazz-Jääle SPD-FDP-Koalitiun Bundeskanzler. Ä sing Zitt veehle Vordräch met Pole, d UdSSR suwi d vreuere Tschechoslowakei. Usserdäm entstänge Rejelunge tösche West-Berlin un d DDR. 1971 wood häm d Vreedensnobelpriiß zojesproche.
Nodäm d DDR dr Spiun Guillaume ä sing nöhdste Nöhde jeschleußd hod un völl Saache vorroone wode wore, troon Willy Brandt zöröck.
Brandt storv am 8. Oktober 1992.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Bundeskanzler (Dütschland)
27. Sepptämmber
Der sibbenunzvanzishßte Sepptämmber.
Schwatzbaart
Schwatzbaart (* vermodelesch öm 1680 en Bristol, Engeland; † 22. November 1718 en d'r Provenz van Noord Karolina), börjelesch och als Edward Teach bzw. Edward Thatch bekanngk, woê ene Seerüvve uss Engeland, dä em Noordwässatlantik töüsche dä us-amerikanesche Ossküss on de Bahamas ongewäächs jewäss es. Bes hück jilt hä als ene van de bekanngkeste engelsche Piraate övverhoup.
27. Sepptämmber
Websigge
0927
Schwatzbaart
Fröhes Lääve on Karjä en d'r Seerüvverej
Övve Schwatzbaart si Lääve es maa wennesch bekanngk, ävve 1717 weed hä et iêsch bej'm Noam jenanngk, Vermodelisch es hä öm 1680 eröm en d'r bretesch Stadt Bristol jebôre on hätt sing Karjä als Matroos bejonne, die zer Zick vam spaansche Ärvfoljekreesch (1701-1714) van Jamaika uss en See jestôche sinn. De Kapitäne van disse Schiffche hôtte döckes janz offizielle Kaperbreefche jehatt, wômet se em Nôôm van d'r bretesch Kruun angere Schiffe kapere on ussruvve jekunnt hann. Schwatzbaart hôtt en disse Zick onger'm Kapitän Benjamin Hornijold jedeent, bes hä 1717 dat Kommando van d'r Revenge övvernämp hôtt, die zefûr onger'm Befääl vam Stede Bonnet stangk.
1717 jriff Schwatzbaart o.a. Nöü York on Philadelfia aan, wôbej hä et minst 15 Schiffjere en singe Besetz jebraat hött. En d'r Karibik hätt'ê dann et Sklaavetranspoortschiff La Concorde van de Franzuuse opjebraat, die hä spääder met d'r Nôôm Queen Anne's Revenge jedöuf hätt.
Schwatzbaart hôtt si Houphafe en denne Bahamas on en d'r bretesche Kolonie Karolina jehatt. Dä Juuvenöör van Noord Karolina hôtt emmezo Bügg vamm Schwatzbaart kasseet, wôhenschään hä demm Seerüvve em Jäjezooch Schutz jewäädene.
Duud
Em Mai 1718 hôtt Schwatzbaart, drooje- on alkoholafhängesch, Charleston en Süüd Karolina belaajert, wôrophen en dä Juuvenöör van Virdschinia zwej Kreeschschiffjer onger Kapitän Robert Maynard ussjesangk hätt, öm'n fässzenämme of ze düüde. En d'r Schlaach wood Schwatzbaart duudjeschlaache - en sing'm Lichnaam fangk mer fünnef Schosswonde on zwanzesch Steschverletzonge. Hengenôô hätt mer'n jeköpp on aan denne Buugspriet van demm Maynard si Schiff jehängk.
Literatur
deutsche Ausgabe: Charles Johnson: Umfassende Geschichte der Räubereien und Mordtaten der berüchtigten Piraten. Robinson, Frankfurt am Main 1982, ISBN 3-88592-009-3.
Die Insel der Seligen
Die Insel der Seligen, op Ripuaresch heechd dat D Insel van d Sellije, es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1913. Hä wood va Max Reinhardt jedriihnd.
Horusnaam
miniatur|left|100px|Steel va [[Nebre|Hor Neb-Re, önö Farao us d 2. Dynasti]] Dr Horusnaam es enne va vönv Naame, di önö Farao besoss. Zosätzlich drooch hä noch singe Eejenaam, hod önö Thrun- suwi önö Nepti- un Joldnaam.
Schwatzbaart
Websigg
Saachjrupp:Seerüvve Saachjrupp:Englände Saachjrupp:Noord Karolina Saachjrupp:Segg op Dürener Platt
Horusnaam
Jätt va vreuer
Bes zo d viirde Dünasti woch dr Horusnaam dr enzije Naam van önö Farao. Dat loch dora, dat hä en sing Läävzitt dr Hemmelsjott Horus representeerde. Am Äng van öt Au Reich weed önö Farao met Osiris vorbonge, su dat vöör spiidere Faraos dr Horusnaam kom noch ön Roll spelld.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Faraonezitt
Leopoldine Konstantin
miniatur|left|Leopoldine Konstantin em Joohr 1912 Leopoldine Konstantin (* 12. Määz 1886 ä Brünn; † 14. Dezember 1965 ä Wien) woch ön Schauspellerin us Österreich. Sö wood als Leopoldine Eugenie Amelie Konstantin jeboore.
No ön Usbeldung zr Schauspellerin beij hörö spiidere Mann Alexander Strakosch jäng sö zo Max Reinhardt an öt Dütsche Theater, wo sö em Joohr 1907 hörö ischde Optrett hod. Stöcker wi Frühlings Erwachen (1907), Shakespeares Romeo und Julia un Ein Sommernachtstraum braade sö jruuß öruss.
Va 1911 a kutt mo sö beij d Berliner Kammerspelle see, wo sö ävver opjrond van dr Ischde Weltkresch ophood un no öt Wiener Stadttheater jäng. Spiir koome anger Theatere en d Stadt dozo.
Die Insel der Seligen
Woröm öt jäng
Zwei jong Mädcher söcke vöör sich schünn Männer un vänge och flott zwei Paaßende. Dat jeehd d Äldere ävver jäje dr Strich, denn di hand at Männer vöör d Dööhtisch usjesooht. Zwei Skatbrööhr, beede Jongjeselle, sollte öt se, watt di Mädcher ävver janet en dr Kroom paaßd. Sö schnappe sich ö kleen Boot un houwe domet op ön Insel met Jödder, Nymphe un Wasserdüvele aav. Di schünn Männer un d Skatbrööhr suwi d Äldere komme hängerher. D Jödder op d Insel spelle jäcke Spellcher met di Persune, ävver am Äng vänge d Mädcher d Richtije vöör öt Lääve, wobeij d Äldere van ön Nymphe ä Verker vorwandelt wäde.
Leopoldine Konstantin
miniatur|Leopoldine em Joohr 1911 1923 bouwde sö vöör hörö Jong un vöör sich ö Huuß. Ee Joohr spiidr, 1924, hiirode Leopoldine Géza Herczeg.
1933 stäng Leopoldine wärm vöör d Kamera, zwei Joohr spiidr trock sö wärm zöröck no Österreich un wandernde 1938 no Ängland, bleed ävver mä kott do un emijriirde no d USA. Do sö ävver kee Änglisch sproch, vordeende sö hör ischde Jeld als Fabrikarbeederin. Dat ändernde sich iisch, als sö di Sproch jott sproch. Dann spelld sö en dä va Alfred Hitchcock jedrrihnde Film Notorious ön Hauptroll. Zösamme braad Leopoldine öt op 29 Filme. Dozo jehüüre Die Insel der Seligen va 1913 un Der alte und der junge König us öt Joohr 1934.
1948 kiirde sö no Österreich zöröck un werkde vöör öt Radio.
Die Insel der Seligen
Wö metspelld
Enne Papp wood va Willy Prager jespelld, d Dööhtisch send Gertrud Hackelberg un Lore Wagner, Leopoldine Konstantin spelld ön Nymphe.
Leopoldine Konstantin
Leopoldine storv em Joohr 1965.
Die Insel der Seligen
Jätt övver dr Film
Die Insel der Seligen woch enne va zwei Stommfilme, die Max Reinhardt driihnde. Öt Driihboch stammd va Arthur Kahane. En dä Film, dä ön Längde va 1888 Meter hod, spellte Vraue met, di dö Bröss öruss hodde, watt em Kino völl Lüüh vöör dr Kopp stoss.
Leopoldine Konstantin
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Die Insel der Seligen
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm
Eiekroon
thumb|300px|left|Eiekroon en de Kirch
De Eiekroon wierd em Mai, von de onverhieroate Fente vom Dörp uss ussjebloosene Eie jemaat un näwe em Maiboom o'm Haupplatz vom Dörp opjehängk, öm et Maifess met de Maikönnijin ze fiere. Urspröngklich wor dat e'ne Fröhjohrsbrauch von de Heide, dä me christianisiert hätt un öm Pingste fiere deet.
Jruße Maifeste werde hückzedaach noch em Vürjebirsch, en Bonn - Kühlekowe un en Bendorf am Rhing bei Kowelenz jefiert.
Saachjrupp:Brauch
Pia Tillmann
miniatur|Pia Tillmann, 2014 Pia Tillmann (* 17. Juni 1996 ä Münster) es ön dütsche Schauspellerin, Model suwi Sängerin.
Bekannt wood öt Pia dörch d Serisch Berlin – Tag & Nacht. En Kölle 50667 op RTL II spelld sö öt Meike Weber.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Model Saachjrupp:Sänger
Altstadtbahnhoff
miniatur|left|Dr. Altstadtbahnhoff va Stolbersch Dr Altstadtbahnhoff va Stolbersch es enne va viir Bahnhöff, di d Stadt z beene had. Öt es öt Äng va dr Persunevorkiihr ä Richtung Eefel.
Aajevange had öt met dr Bahnhoff Stolbersch Hammer, dä he em Joohr 1881 entstäng. Dozo jehood dr Jüterbahnhoff, dä van d Firme Preem, Dalli, Jrönedaahl un d vreuere Brouwerei Ketschenburg suwi d Bleihött jenotzd wood. 1970 joov mo d Jüteraavfertijung op un dä Bahnhoff vorveel en önö Wengkterschloff, dä em Joohr 2001 ende. Do nomm d Euregiobahn dr Verkiihr us Oche en d Ennestadt va Stolbersch op un schloss dr Altstadtbahnhoff, dä en dat Joohr och singe Naam kräät, wärm an öt Schiinenetz van d Baahn a.
Opjrond va sing joo Lach weed dä Bahnhoff ävver och vöör Ereichnisse wi z. B. dr Zoch van d Erinnerunge jenotzd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Jöbäude Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)
Vereenichde Staate van Amerika
D Vereenichde Staate van Amerika , op Änglisch weed van d United States of America jesproche, kott och van d U.S.A., send ene Staat ä Nordamerika. D USA ömfasse ävver och ö paar Deeler, di usserhalb va Nordamerika liije. Su jehüüd Hawai als 50. Bundesstaat un ö paar Insele (z. B. Guam) dozo. D Hauptstadt van d USA es Washington D.C. D jrützde Stadt van d Vereenichde Staate es New York City.
D USA ömfasse 40 Prozent van d Fläsch va Nordamerika un maache dat Land hänger Russland un Kanada zo öt dreidjrützde Land op d Ääd.
Dr Orsprong van d Vereenichde Staate wore 13 Kolonie, die sich em Joohr 1776 van öt Könnigrich Jrußbritannie onaavhängich erklärde. Dörch Mensche, di us Europa un Asije, spiir och dürch Expansiun no Weste, Aaeichnung va Jebiiete, di zo Mexiko jehoote un dörch d Industrialisierung am Aavang van öt 21. Jahrhondöt woss dat Land zo ön Supermacht.
Änglisch es d Amtssproch, ävver ä völl Ecke van öt Land weed och Spanisch jesproche. Indianersproche spräche völl Indianer.
Helmut Schmidt
miniatur|left| Helmut Schmidt Helmut Schmidt (* 23. Dezember 1918 ä Hamburg; † 10. November 2015 ä Hamburg) woch önö dütsche Politiker. Hä jehood zo d SPD un woch tösche 1974 un 1982 dr Bundeskanzler van öt Land. Am 1. Oktober 1982 wood hä dörch ö Messtrauensvotum aavjewähld, wodörch d SPD/FDP-Koalitiun dörch ön Koalitiun tösche CDU un FDP aavjelößd wood. Helmut Kohl wood dodörch Bundeskanzler.
Vereenichde Staate van Amerika
D Jrenze
D Vereenichde Staate hand ön Jrenz zo Kanada, di 8.895 km lang es, wobeij alleen 2.477 km tösche Alaska un Kanada liije. 3.326 km vorbenge d USA met Mexiko. D Jesamtlängde va alle Jrenze bedrätt 12.221 km. D Kösteläng zom Atlantik, Stelle Ozean un Golf va Mexiko ömfassd 19.924 km.
D USA hand ön Fläch va 9.161.924 km², dozo komme 664.706 km² Wasserfläch, su dat sich dat janze Staatsjebiit övver 9.826.630 km² erstreckd.
Helmut Schmidt
Helmut Schmidt woch tösche 1967 un 1969 Vörsetzende van d SPD-Fraktiun, va 1969 bes 1972 Verteidigungsmenester, 1972 Weetschafts- un Finanzmenester, 1972 bes 1974 Finanzmenester. Seijd 1983 joof hä met angere zösamme d Ziidung „Die Zeit“ öruss.
Vereenichde Staate van Amerika
D Landschaff
Dat Land lätt sich jott ä Deeler ongerscheede. Su vängd mo Jebirge wi d Rocky Mountains, di va Norde no Süde loufe. Op d Wäärsiij van öt Jebirje vängd mo völl Bösch, op d wenkaavjewande Siij dojäje drüh Ecke met Wüste un Jrasland (Prärie). Jruuße Flöss wi dr Mississippi un dr Missouri ermöjelichde at vrösch öt Besiidele, wojäje di drüh Ecke van öt Land bes hüü komm Mensche atrocke.
Helmut Schmidt
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Bundeskanzler (Dütschland)
Vereenichde Staate van Amerika
Klima
Vöör öt Klima speld dr Jetstream ön jruuße Roll, dä jruuße Hochdruckjebiite vam Nordpazifik brengd. Vorbänge di sich met di van d Atlantikköst, brenge di öt Land em Wengkter völl Schnei. Do kee Jebirje dat Land va Weste no Oste dörchtreckd, weede di Schniiwolke net opjehalde, Neerschlach weed witt no Süde jebraat un em Sommer dojäje Hitze bes no Kanada zojelosse.
Di Temperature tösche d Jebirje schwanke döck stärk, wobeij mi övv winnijer Drüchde dozo kütt, va Norde no Süde ävver zonemmd. Kikkt mo sich d enkele Jebiite a, su välld op, dat dr Norde mi Rähn aavkitt, sujar döck Nevvel had. Op Mexiko hen weed öt subtropisch met huhe Temperature im Sommer un huch Loftvöchde. Bekannd es öt dörch d Wirbelstürm.
Alaska zeechnet sich dörch aktisch Klima us, wobeij d Berch d hükßde en d USA send (Mount McKinley, 6195 m). Hawai brengd öt met dr Mauna Kea op 4.205 m, had ävver tropisch Klima.
Planze un Deere
D Ostköst bes örop zo d jruuße Seee wore bes zm 19. Jahrhöndöt voll va Bösch, d Westköst zeechnede sich dörch huch Böhm us, di öt bes zo 100 m braate. Va dönö send ävver mä kleng Stöckcher wi d Redwoods övv dr Hoh-Räänwald blevve. Völl Landwood wood zo Äckere jemaad övv bebouwd, önö jruuße Deel wood z jenotzde Bösch. Dobeij noohm d Zootezahl stärk aav. Mä dörch Schotzjebiite woch öt möjelich, önö jruuße Deel van d vreuer vorhandene 17.000 Planzezote z erhalde. Alleen op Hawai vängd mo 1.800 Blöteplanze, va dönnö völl mä do vörkomme.
400 Zote Säujedeere, 750 Vowelarte un 500 Reptilie un Amphibie suwi 90.000 Zote va Insekte lääve en d USA, wobeij seijd öt Joohr 1973 ö eeje Jesetz vöör dr Schotz sorchd. 58 Nationalparks un Hondöde Schotzjebiite wiise ön huhe Zahl va Arte op, watt önö Ongerscheed zo di sönß jevonge Monokulture es.
Jruuße Städt
80 Prozent va d Amerikaner läävde em Joohr 2000 ä Städt, wobeij 254 dova mi als 100.000 Bewonner hodde, öt joov sujar 50 Metropolregiune met mi als 1 Milliun Mänsche. D jrützde wore 2006 New York (18,6 Milliun), Los Angeles (13), Chicago (9,5), Dallas (6), Philadelphia (5,8), Houston (5,5) un Phoenix (4). D Jäjende met d meetzde Mänsche liije tösche New York un d Jruuße Seee suwi ä Kalifornie, Arizona, Texas un zm Deel och ä Florida.
Bundesstaate
D Vereenichde Staate bestönd us 50 Bundesstaate, wobeij Alaska un Hawaii suwi d politisch aajeschlooße Ussejebiite Puerto Rico un Guam usserhalb van öt Käärland liije.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Staat
Kurt Georg Kiesinger
Kurt Georg Kiesinger (* 6. Aprel 1904 en Ebingen; † 9. Määz 1988 ä Tübinge) woch önö dütsche Politiker. Hä jehood d CDU a, dörö Vörsetzende hä tösche 1967 un 1971 woch.
Sing Joohr bes 1945
Kiesingers Mamm storv, als hä ee Joohr ald woch. Singe Papp hiirode ävver bald wärm. Nodäm hä d Realschüll besood hod, besood hä öt Liihrerseminar ä Rottweil. Zo di Zitt beschäffdichde hä sisch völl met Jedichte. 1925 wääßelnde hä no d Uni va Tübinge, wo hä Jeschichte un Philosofi studiirde. Hä bleed ävver mä ee Joohr do un trock dann no Berlin. Hä maade singe Doktor un werkde als Räätsvordriiner. 1933 troohn hä d NSDAP beij. Als Kiesinger em Joohr 1940 jetrocke wäde solld, entscheed hä sich, ön Stell em Usseministerium azönämme, wobeij häm d Opjaav zokoom, ussländije Rondfonkstatiune aavzöhüüre. Sing Jrupp werkde ävver och met Joseph Goebbels zösamme.
Kiesinger als Bundeskanzler
Nodäm Ludwig Erhard beij ön Rejiirungskries viir Menestere van d FDP vorloore hod, schaffvde Kiesinger öt, sich als Kanzlerkandidat dörchzösetze. Onger häm entstäng ön jruuße Koalitiun tösche d CDU un d SPD. Hä wood am 1. Dezember 1966 Bundeskanzler, nodäm Ehrhard am 30. November zöröckjetroone woch. Beij d Wahle em Joohr 1969 vorloor hä ävver haushuch, un d Koalitiun broch ussereeh. Willy Brand wood neue Bundeskanzler, un d CDU jäng en d Oppositiun.
No 1980
Bes zm Joohr 1980 bleed Kisinger em Dütsche Bundesdach, trock sisch dann ävver us d Politik zöröck. Öt jeplande Boch övver si Lääve schreev hä mä bes zm Joohr 1958. Kiesinger storv am 9. Määz 1988 un wood op dr Kerchhoff va Tübinge bejraave.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Bundeskanzler (Dütschland)
Inyangani
Met 2.592 m es dat dr hüüxde Bärch van öt Land. Inyangani litt en dr Nyanga Nationlpark un domet onjeväär 280 km va Harare vott. Dr hüüdere Deel van dr Bärch es met emmerjrüne Bösch bewaahse. Dat litt an d Hoof Rään, dä do tösche Mai un Aujus vällt. Dr leitzte Schnei es do em Joohr 1935 jevalle.
Capital Execution
Capital Execution es önö Stommfilm, dä ä Dänemark em Joohr 1903 va Peter Elfelt jedriihnd woode woch.
Inyangani
Kikkt mo sisch de Stehen a, dann ställt mo vass, dat dat meest Stehen us Vulkanussbröch un Sandsteen es.
Capital Execution
Woröm öt ä dä Film jäng
Dä 15 minütije Film vorzälld jätt, dat ä Frankreich passerd woch. Ön Vrau weed schöldich bevonge, hör 2 Kenger ömjebraad z ha. Sö wood zm Duud vorurdeeld un häjericht.