cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schiffje (Köch)
Wenn de ne aale Herd in de Kösch häß, dä met Klütte odder met Holz jestoch weed, dann hätt dä villeijsh och e Schiffje. Dat es en Aat Pott för heijß Waßßer un ene Deeijl vun däm Ovve. Dat sizz enn ennem Fach vun dä Bovversick vun däm Ovve drin, so dat dat vun unge och schöön Wärm kritt. Mer hätt es mießtenß der jannze Daach aan der Sick setze, wo t nit tireck o m Füür es, ävver de Hetz vum füür drunger vobeij trick om Wääch na m Kammiin. Wänn der Herd dofür jebaud eß, ann kannsd t och woanders hindunn, do mußß de blooß en Plaat ömlääje un me m Shiffje tuusche. So kannß de t och för Wasse rishtish ze koche nemme. Et kütt ävver op de Bauaat drop aan, obb et dat ußßhallde kann.
Martin Van Buren
Martin Van Buren (* 5. Dezember 1782 ä Kinderhook (New York); † 24. Juli 1862 en d selbe Stadt) woch tösche dr 4. Määz 1837 un dr 4. Määz 1841 dr 8. Präsident van d USA.
Schiffje (Köch)
So e Shiffje eß nomaalerwieß viereckish met affjerundete Ecke, et eß natüürlijj uß Iese un jlännz schöön, wam mer et ööndlish jepuzz hätt. Innedren eß Wasser, na klaar. Bovvendrup hädd et ne decke Deckel. De Wäng un dä Deckel sin mießtenß innendrinn isoleet, dat dat Wasser och schöön wärrm bliev.
Martin Van Buren
Van Buren stammde us ön Famelesch, di us Holland äjewandert woch. Martin wooch önö Räätsvordriiner. Em Joohr 1812 wood hä Senator va New York un ö Metgledd van dr hüüxde Jerichtshoff. 1821 fluppde dr Sprong en dr US-Senat, 1829 wood hä dr Ussemenestr va Andrew Jackson, en sing zweide Amtszitt sujar Vize-Präsident. 1836 kandideerde hä vöör öt Amt als Präsident. 1837 troon hä si Amt a.
Schiffje (Köch)
Off häßß de aan der Vördersick e Kräänshe, wo Do der dat Wasser zappe kannß. Manch Schiffjen es der oone, dann moßß mer der Deckel opmaache un sish dat Wasser met der Kell holle. Oder mer schnapp dat jannze Scheffje un schödd et, ejal wie uss em Pott. Bei jruuße Scheffje wöör dat jet schweer, un mer wööt och jet vill Qualm uss em Ovveloch en de Buud krijje, ävver bei kleijne Sheffje is dat övv esu jemaa, dat doh dat Loch besönder klein eß, un vill vun däm Liev vum Shiffje o m Rand opsez. Die han dann och ad ens aan jeeder Sick Jreffe draan, dat mer se beßßer jriefe un schödde kann. Ish han och Eijn jesinn dat hädd en rishtijje Schnuut för ze Schödde jehatt.
Saachjrupp:Kösch
Martin Van Buren
Hä maade ö jodd Wärk ävver d Weetschaf jäng öt net jodd un hä wood ke zweide Moll jewäähld. Hä vorloor 1940 jäje William Henry Harrison
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Präsident (USA)
Shwatzleesh
Dat su jenanndte Shwatzleesh ess_enn Leesh, booß do Minsch süch_dat nit dirägk, vill Diiere künne dat ävver met iire Oure sinn. Et jidd_en jannze Aanzal Saache, di wenn se met der Shwatzleech_Lamp aanjeleuch weede, enn anndere Färve zerögkleushte, su dadd_mer_et doch sozesare öm_de Egg_eröm sinn kann, dadd_es miiß enne undeutlish dunkel_lillane Shėmmor. Wi mer in de Dißkoteeke soch, wo dat Shwatzleesh en Zick_lang en Moode woo, eß de Welldt fůll do_fun: Hůgk, Kleeijder uß Kunnßfaser, Kleeijder di met optische Ophäller jewäsche woodte, dä eijn odder anndere Kunnßshtoff, un_esu. Täshnish jesinn es dat Schwatzleech eijnfach Ultra_Violädd_un weed_met Kwäksillver Damf Lammpe jemaat.
Saachjrupp:Technik
Joohr 360 füür Krėßtůß
Jeboore
Saachjrupp:Joohr
Shtäzz
miniatur|left|Shtäzz van önö Fau Ne Stez ist dat wat hinge erus Hängk.
Bovve em Norde saren se Stert dozo.
Dä Hunk hät enne Stez un wiggelt domet. De Katz bruch ihre Stez öm jrad loufe ze künne. En Koh jach mem Stez de Fleeje fott.
Noh'm Prinz Karneval küt dä Stez vum [Rosenmontagszug|[Ruusemoondachszoch]], un hinger däm Stez küt de „Stadtreinijung“ un määd dä Driß vun der Pääd widder fott. De Pääd han Stetze met schöne lange Hoohr dran. Avver och Ellifante un Fesch han ene Stäz. Di bruche se, öm beim Wandere ihre Fördermann ze kenne un faßzehallde.
Em Stez vum Flochzäusch sez et Leitwerk un dä Funk. De Füjjel han de schönste Feddere em Stätz, un der bruche se och öm ze Lenke beim Fleeje. Wenn de ne Pattevuul bauß un vorjiß däm singe Stez, dann flüch dä nit. Em Kinno un em Thiater jiddet och enne Stez. Wenn nohm Fillem de Name övver de Leinwand loufe, da es dä Stez am Jang. Wenn et Spill röm es un de Metspiller dunn sich verbeuje un krijje jeklatsch, un norrens un norrens rus op de Bühn, jo da kannste och jonn un der der Stez schenke wenn det ielig häß un em Parrekhus der Stau vermeide wells.
Saachjrupp:Körperdeel
Amerigo Vespucci
Amerigo Vespucci [ameˈriːɡo vesˈputtʃi] (* 9. März 1454 in Florenz; † 22. Februar 1512 in Sevilla) es ene italiensche Kuufmann, Meerfohrer un Navigator, dä als eezter ußmaachte, dat Amerika net Indien es, sondern ene Kontinent. Hä reiste noh Süddamerika. Amerika es noh im benannt.
Lääve
Hä kummt us Florenz. Hä reiste fiier mol noh Amerika, bei zwaij Reise es mer nit secher, ov hä se brutäns jemaht hät. D' zwaij andere Reise sen:
Hä wod Piloto Mayor un duffte d' spanische Kaate met alle Neuändäckunge vöwalte. 1507 nannte Martin Waldseemüller uff sing Kaate d' Kontinent America en Ehren zo Amerigo Vespucci. Vespucci nippelte 1512 en Sevilla af.
Websigge
Vespucci_Nokixel
Waimakariri Floss
Dä Waimakariri Floss es dä jrützde Floss en d Regiun Canterbury op d Südinsel va Neuseeland.
Airbus S.A.S
Airbus S.A.S es ene Dochterkumpanei vun Airbus SE. De Kompanei baut Zivilfluchzeusche un es dä Äädjrößte Fluchzeuchbaur. Ehr Setz es en Toulouse. D' jrößte Konkerrenzkompanei es Boening.
Waimakariri Floss
Dä Floss entsprengd op d Südsii van d Neuseeländische Alpe, 8 Kilometere va Arthur’s Pass. Övver önö jruße Deel va singe Ovverlouv es dä Floss önö sujenannte vorflochtene Floss, ö Süstem van önö Hoof wähßelndö, metne vorbongene Flossslööf met bree Splittbädder. Op d Hühde va Canterbury stüsst hä dörch önö Jebirjsjödel un pächd sich dörch ön äng Schlucht, d sujenannde Waimakriri Gorge bövör hä dohänger wärm sing vörhärije Form anämmd. Hä münd nördlich va Christchurch beij Kaiapoi en dr Pazifik.
(308635) 2005 YU55
2005 YU55 es ön Asteroid, dä d Ääd no komme kann. 2005 YU55 wood am 28. Dezember 2005 va Robert S. McMillan entdeckd. 2005 YU55 had önö Dörchmesser va öm d 400 m. Am 8. November 2011 öm 23:28 Uhr koom hä dö Ääd ösu no wi seijd öt Joohr 1976 kenne Astroid net mi. Zo di Zitt woch 2005 YU55 nöder als dr Mond.
Jevaahre vöör d Ääd beij dr Vorbeijvloch
At em Februar 2010 wood vassjestalld, dat 2005 YU55 känn Jevahr vöör d Ääd dostelle solld. 2 Mond spiidr, em April 2010, bestätichde sisch dat. Öt leed sisch sujar zeeje, dat en d näßde 100 Joohr op d Ääd nüüß passeere kann. Öt zeechde sisch, dat 2005 YU55 d Ääd net nöhder als 239.000 km koom. Dat woch ösu noh, dat mo häm met kleen Teleskope see kutt.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Asteroid
Waimakariri Floss
En d Sproch van d Maori bedüüd Waimakariri onger angerem „Floss us kald, ruschend Wasser“.
D Geologe könne zeeje, dat dat Flossbädd sich döck bewächd had, deels dörch Christchurch, ön Zitt lang sujar dörch dr Lake Ellesmere südlich van d Banks-Halvinsel geloufe es.
Dr Central Plains Water Trus t schleed vöör, a zwei Stelle van dr Floss zösamme 40 Kubik Wasser vöör d Central-Plains-Water-Wasservorsorjung z entnämme.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Neuseeland Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch
Airbus S.A.S
Fluchzeusche
Airbus baute de Fluchzeusche:
All opjezallte Fluchzeuche sin nor de Zivilvariante. D' Kamiß- un Fraachvariante sin net opjezällt.
Geschichte
Anjefange hätt d' Geschichte do Airbus Kompanei am 2.7.1965. Noch em jliche Johr föhrte d' Kompanei Gespräche met de zweij Kompaneien Aérospatiale un Hawker Siddeley Aviation. Et eetzte erfolgreiche Fluchzeusch vun Airbus wor d' A330. Donoh hatt Airbus fast nor noch Usschlaachjohre.
Websigge
airbus.com
airbuscompany.wiki
Joohr 280 füür Krėßtůß
Jestorve
Saachjrupp:Joohr
Sankt Augustin
Sankt Augustin is en Stadt an de Floss Siesh met 8 Veedel. Et is ovenreshts vun Bonn un unte de Kreijsshtadt Siebursh, reshts kummse noach Hennef. Heißße tut dat vunn dem hillije Aujustinus wejen de Steyler Missionare hie.
Et litt em Rhing-Siesh-Krëĳß.
De Veedel
De Veedel vunn Sankt Augustin heeßen Buusdörp, Meendörp, Mülldörp, Mengde, Niddeplees
Birlekowe
Birlekowe (op deutsch Birlinghoven) is en wishtijer Shtandort vun dä Fruenhufer (fröher JMD).
Hangeloor
en Hangeloor (op deutsch Hangelar):
Breitachklamm
D Breitachklamm es ön eng Stell, wo dr Baach Breitach si janz Wasser tösche Velse dörch deut. Si litt en d Nööde va Tiefenbach em Aljäu.
Sankt Augustin
Ort
en Ort:
Breitachklamm
En d leitzde 10.000 Joohr hat sisch d Breitach önö Wääch dörch dr Kalkvels vresse un dat janze Wasser leufd dörch di äng Stell, di an a paar Ställe jrad öns 2 Meter breed es. Völl Turiste kikke sisch dat Spektakel a, em Sommer un em Wengkter, wobei dat jevroore Wasser zo lang Iißzappe vrüsst un Wasserväll us Iiß beld.
Sankt Augustin
Websigge
Saachjrupp:Stadt em Rhingland Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Breitachklamm
Am 23. September 1995 koom öt bo zo ön Katastrof als 50.000 m³ Vels jäje 6 Uhr en d Jraav van d Breitach stürzde. Do joov öt ke vottlaufe. Sälvs dat Wasser koom net mi dörch. Mi als 300.000 m³ Wasser staude sich hänger di Stehen. Am 23. Määz 1996 broch dat Wasser dörch un stald alles op dr Kopp. 300.000 Mark woore nüdisch, öm d Breitachklamm wärm böjoobach z maache. Hüü sitt mo mä noch di Keie en d Klamm liije.
Jätt u kikke un z lääse
Saachjrupp:Bayern
U-Boot Nr. 361
Öt '''U-Boot Nr. 361''' woch ö U-Boot us China. Öt wood en d 60er Joohre jebouwd, woch 76 m lang un hod 8 Torpedos em Sack.
Beij ö Manöver am 16. Aprel 2003 hod öt Probleme. Dobeij storve 70 Lüüh. Seij woode vorjeft.
Jätt z Lääse
Saachjrupp:Verkiihr
Joohr 208 füür Krėßtůß
Jestorve
Saachjrupp:Joohr
Bellatrix
Bellatrix (lat. Kreejerin), em Bayersche Kataloosch als γ Orionis (latengiseert ze Gamma Orionis, kuêt Gamma Ori) bekannt, es d'r van de Äêd uss dritthelleste Stäê em Stäênebeld Orion. Et weed nävve Beteijeuze als demm Orion sing angere Scholtestäê bezeechnet on es dä fünnef-on-zwanzesch-helleste Stäê am Naahtshemmel.
Noam
Dä traditionelle Noam 'Bellatrix' (vamm lat. bellātrix, wat esuvell wie Kreejerin heesch) kütt et iêsch en de Werke vamm persesch-islamesche Astroloje Abu Ma'shar al-Balkhi vüê, woamet me ävve uêspronglesch 't Capella, on nit Bellatrix jemeent hätt. Späte, em 15te Joêhhonget, hätt me de Noam ävve dann aan Gamma Orionis övvetraache. 2016 hann sech d'r Internationaale Astronomesche Union iêh Metjleede jetraufe, öm ene standardiseerte Kataloosch füê alle Stäênenoame ze êstelle, woa Bellatrix dann och entjültesch si hückije Noam bekumme hätt.
Füsikalesche Eijeschaffte
Fröher hätt me jedaaht, datt 't Bellatrix zer Orion-OB1-Stäêneassoziation jehüürt (woa z. B. och Alnitak, Alnilam on Mintaka jehüüre), meddlerwiel jlöüv me ävve, dat't eijentlesch vell nähe ligg. Wesseschafftle jonn nit doavan uss, dat Bellatrix irjendwelche Bejleiter hätt.
Kulturelle Bedöckong
Bellatrix weed als eene van de klassesche Navigationsstäêne jezällt, die füê de Orientierong am Hemmel jenutzt wääde. Dä Stäê hätt zoademm jruße Bedöckong füê't Wardaman-Vollek en Noord-Australie, suwie füe de Inuit, woa Beteijeuze on Bellatrix denn Aanfang vamm Fröhjoê eenleede.
Enkelnoahwiesjere
Saachjrupp:Stäê Saachjrupp:Astronomie Saachjrupp:Orion Saachjrupp:Segg op Dürener Platt
Francisco Javier López Peña
Francisco Javier López Peña (* 30. Mai 1958 ä Galdakao (Vizcaya) – dat litt en d Nööde va Bilbao - es önö Führer van d baskische ETA, ön Ongerjrondorjanisatiun, di d Onavhängichkeet van öt Baskeland dörchsätze well.
Dä 49 jöhrije Francisco es och onger d Naam "Bartolo", "Zulos", "Pierre" un "Marcel" opjetaucht. Hä läävde ön lang Zitt em Ongerjrond, ö Joohr soll hä och ä Kuba ongerjetaucht se. Sescher es, dat Francisco beij d Vorhandlunge tösche d ETA un dr spanesche Menesterpräsident Zapatero dobeij woch. Als no önö Anschlach em Dezember 2006 d Vorhandlunge ongerbroche woode, soll Francisco em Juli 2007 öt äng van d Wafferou ajeordnet ha. Seid onjeväär 2006 soll hä dr Kopp van d ETA see.
Am 20. Mai 2008 wood hä en ä Bordeaux van d Polisse vassjenomme.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Chrisboom
E'ne Chrisboom es e'ne Tanneboom, dä me Weihnachte met Kääze, Kuurle, Lametta un andere Saache schmöcke deet.
Chrisbööm met Lichterkette stonn en d'r Adventszick om Weihnachtsmaat, vür Roathüüse, Kirche un op su manchem andere Platz.
Rheinländer, die de Kreesch erlääf hann, saaren äwe och für Leuchkuurle Chrisbööm, die de Amis un Engländer Naax am Hemmel jesetz hann, bevür se de Städt suja am Helichovend bombardiere dääte.
Websigge
Saachjrupp:Weihnachte
Chaiten (Wat es dat?)
Dr Name Chaitén ment:
Wasserscheed
miniatur|left|Wasserscheed van d Starzlach Ön Wasserscheed es ön Ställ, wo dat Wasser dat do a kütt d Möjelichkeet had, ä zwei Wassersüsteme aav z laufe.
Öm sisch kloor z mache, watt dat bedüüt, moss mo sisch öns a kikke, wat met Wasser an ön böstimmde Ställ passeerd. Wasser, dat irjendwi no z. B. Stolberch kütt, sei öt dörch Rään, dörch Schnei, dörch d Wasserleitung övv dörch öt Klo, dat läuft dörch dr Kanal en önö Baach, ä Stolberch es dat meeßd d Inde un va do us en d Rur, di irjendwann dat Wasser en dr Ring brengt. Dä münd dann en d Nordsee. Dat Stolberjer Wasser hat also känne zweide Wääch. Angisch sitt dat beij Wasser us, dat an ön Wasserscheed akütt. Kikkt mo sisch z. B. öns dat Wasser op dat kleng Beldche an. Dat kütt us dr Schneij un sammelt sisch en d klenge Pötz. Va he us kann öt no Rääts övv no Lengks loufe. Rääts öröm jeet öt en d Schönbaach, dä si Wasser irjendwann no d Nordsee brengd. Lingks kann dat Wasser ävver och un dann jeed öt dörch d Starzlach, d Breitach, d Iller no d Donau, di dann hör Äng em Schwazze Meer vängd.
Aktmolerei
Onger Aktmolerei vorstehd mo öt Mole van dr onbökleede Liiv, wobeij Aktmodele, dat send Männer övv Vraue, di sisch puddelnakß usträcke, van dr Möler op d Lingwand jebraad wäde.
Dr Naam Akt kütt van öt Wood „act“, watt övversatze us öt Lating ösu völl wi Böwäjung heechd. Damet solld also dö Böwäjung van ön Persun op öt „Papiir gebraad“ wäde. Damet kenn Kleer di Vordäkke kutt, trocke di Modelle d Klamotte us. Su entstäng d Aktmolerei.
Di Aktmolerei jitt öt at iwich. At d au Jriiche hand di als Konst bödrävve. Em Meddelalder had di Molerei ävver mä met d Relijiun z do. Mo moss mä an di Belder va Adam un Eva denke, di nackt em Paradiß önö Appel klaude. Em 19. Jahrhondöt ändernde sisch dat ävver wärm, un puddelrüüh Liiver woode och sonst jemold.
Zo d beidste Möler, di d Aktmolerei bödrävve, jehoote Michelangelo, Albrecht Dürer, Francisco de Goya, Pierre-Auguste Renoir, Pablo Picasso un Henri Matisse.
Schääl Sick
De eijn oder andere Sick beij enem Floßß eß de Schäal Sick. Beim Rhing lijje Köönißwinnter, Beuel, Wahn, Pochz, Düx, Müllem un Müllem — alle beejtß — Läwerkuuhse, Düsseldorf un eso op dä Shääl Sick.
Op dat räächß odder links iß, kütt drop aan, wie mer looht. Wenn mer sish op en Bröck stallt, oddo om Böötshe steiht, un doo henn looht, wo dat Wasse henn läuff, dann iss et rääß un offiziäll richtisch. Wann mer ävver esuu steiht, datt mer et Wasser op sich zoo louuffe süüt, dann iss et links. Doo woo de Schääl Sick es.
Jotik
miniatur|Dr [[Köln|Kölner Dom]] Jotik, op Huchdütsch weed va Gotik jesproche, es önö Stil en d Architektur un d Konst us öt Meddelalder. Dr Aavang es öm öt Joohr 1140 en d Jäjend öm Paris z vänge, trock sich dann ävver bes 1500, iih d Alpe erreichd woode. D Jotik ersatz d Romanik un wood spiir van d Renaissance aavjelöößd. Dobeij weed tösche Vrösch-, Meddel- un Spiijotik ongerscheede.
Schääl Sick
Dat met dä Schäl Sick kütt uss dä Zick, als Pääd de Scheff noch de Rhing eroppjetrocke hann. Weil de Soun em Osste opp un em Wesste ungerjeht, dääten die Pääd, die flussopwääts leefe, met enem Ooch emmer en de Soun luure un wutten dodurch op eenem Ooch schäl. Dat nohmen die Kölsche zom Anlass die Lück uss Düx, als Lück vun d'r schäl Sigck ze veräppele. Un dä Spruch: "Die sin vun d'r Schäl Sigck!" hätt sich bes hück jehalde. Die Lück vun d'r schäl Sigck woren äwer och net doof, un nennen ihr Sigck vum Rhing: "De Sounnesigck vun d'r Stadt."
Jotik
En d Zitt van d Jotik speld d Dostellung van d kerchliche Ideen ön jruuße Roll. Dobeij wäde döck Symbole un Allegoriee jenotzd. Dr Spetzbore es dr Driih- un Angelponkt van d Jotik un jilt als dat Kennzeeche van önö jotische Bouw.
Dr Naam „Jotik“
Övversatze us öt Italienische heechd dat Wood „Gotico“ vremdartich övv barbarisch, watt domet zösamme hong, dat mo di neu Art Konst vöör klengkariird held, kenne jruuße Wääd dorop laad. Sö wood met d Konst us d Antike vorjleche un vöör messlonge jehalde. Mo ändernde zwar spiir d Meinung dorövver, ävver dr Naam Jotik bleed.
Wi öt dozo koom
En d Vöörjängerzitt van d Jotik, d Romanik, spelte Klüster un Kerchebouwte ön jruuße Roll. Völl deende nävver vöör öt Bäähne och zm Schotz. Em 12. Jahrhondöt ändernde sich dat ävver. Stadtmuure koome op un löste di ald Schotzbouwte aav. Papst un Kaiser stredde doröm, wä beij d Konst öt Saare hod. Su woode d Kerche Deel van d Liturjii. So wesse op dat Jerusalem us d Zitt va Jesus hen. Dr Jlanz van d Kerche solld zeeje, dat d Kerch öt Saare hod, wä z. B. Bischöff äsätze dorv. Dadörch dat d Weetschaff ä Europa woss, koom jenoch Jeld örän, un öt wood möjelich, jruuße un opwändije Kerche z bouwe.
Wi d Jotik entstäng
miniatur|left|Kathedral va Sens (1140/1145) Öt jenau Joohr es net jesechert, ävver mo nämmd a, da töt tösche 1130 un 1140 looß jäng. Do entstäng d Klusterkerch va Saint-Denis als önö Vörjänger van d Kathedral va Bourges, öt ischde jotische Kerchehuuß, dat 1195 vädisch wood, suwie d Kathedral va Reims.
Dr Orsprong van d Jotik woch d Romanik. Beij d Wääßel entstänge ävver kenn eeje Type. Önö Bouw wood beij d Jotik mi als ee Deel jeseeh, ä däm jeddes Deel öt Janze erjitt. Dobeij jäng dat ävver net op enne Schlach. Öt trock sich övver ön janze Zitt met Töschestufe, wie zm Beispell d Kerch Sainte Marie-Madeleine ä Vézelay met dr jotische Krüzzjang zeechd.
Bouwelemente
Önö romanische Kerchebouw jeed op d Bouwarte van d au Römer zöröck. Dobeij wäde Elemente wi öt Vöörscheff, öt Atrium, dr Turm un öt Langhuuß suwi völl anger Deeler zo ö Jesamtwerk. Dat bleed och en d Jotik ösu. Watt sich ävver ongerscheed, woch, dat hebeij jäddes Element van öt Janze aavhong un sich net mi wi en d Romanik addeerde. Völl Lett solld en d Kerch valle könne.
Türm
thumb|thumb|Öt Mönster va Ulm Ee van d opvallendste Bouwelemente van de Kerche send d Türm. Sö solle zeeje, dat van d Kerch als Orjanisatiun Machd usjeehd, wobeij mo bes an d Jrenz van öt Möjeliche jäng, wenn öt öm d Hühde, öt Leete un öt orjanisch Opjebouwde jäng. Ön Eejeart zeechd öt Mönster va Freiburch, dat enne Turm had. Öt es 116 Meter huch un woch jätt, dat angere Städt och ha woohle. Su entstänge Kerche no dat Vörbeld ä zm Beispell Frankfurt/Main.
Nävver Enkeltürm vängd mo en d Jotik a völl Stelle mi als eene Turm. Ee Beispell es dr Dom va Limburg suwi d Kathedral va Laon met 5 Türm. Ä Reims woch sujar jeplant, ön Kerch met 7 Türm z bouwe, ävver mä 3 entstänge.
Di Zitt van d Jotik
D Vrösch- Huch- un Spiijotik veel je no Land zo ongerschiidliche Zitte wi d Tabell zeechd:
Em 16. Jahrhondöt lösde d Renaissance d Jotik aav.
Jotik ä Dütschland
Ä Dütschland satz sich d Jotik iisch spii dörch. Enn van d iischde Kerche, di en d Övverjangszitt entstäng, woch d Dom va Magdeburch. Hä wood 1209 vädisch. D Liebfrauekerch va Triir woch öt iischde Bouwerk, dat mä jotische Stilelemente zeechde. Romanik woch net mi z erkenne.
Ön Zoot va jotische Kerch vängd mo döck ä Dütschland un Frankreich. Öt es d Hallekerch, wobeij mo di döck ä kleen Städt vängd.
Jotik ä Net-Kerchliche Bouwte
miniatur|right|Stadtmuur va Nürnberch Nävver ä Kerche vängd mo jotische Elemente och ä normal Bouwte wi Burje, wi zm Beispell d Burch va Prag, un Stadtmuure (Nürnberjer Stadtmuur). Sälvs beij Wonnhüüser vängd mo d Jotik, wi dr Maat va Pilsen zeechd.
Backsteejotik
miniatur|left|Liebfrauekerch ä Münche Em Norde va Dütschland, ävver och ä Skandinavie un Poole, vängd mo d Backsteejotik, jotische Kerche, di us Backstee jemaad wode. Besonders jott jefluppd es dat ä Städt wi Lübeck met d Mariekerch. Ävver och Stralsund und Wismar stönd ä nüüß no. Ä Bayere stönd och ö paar Kerche ä Backsteejotik. Dozo zälld d Liebfrauekerch ä Münche.
Jotik en d Molerei
Bes kott vöör öt Äng van d Jotik wood alles ösu jemold, wi öt Oohr öt soch. Dobeij spelld ävver winnijer da tön Roll, watt jeseeh wood, öt jäng mi doröm, zm Beispell Mänsche su z kroome, wi öt vöör d Religiun önö Senn joov. Jemold wood dat, watt vöör Altär, Religiunsbelder etc. nüdisch woch. Drop wood och d Värv aavjestemmd. Da völl Lett en d Kerch örä solld un dat dörch Venstere ömjesatze wood, spellde d Jlasmolerei ön jruuße Roll. Usserdäm blööde och d Bochmolerei op, ön Konst, met dr Frankreich opwaade kutt.
Joohr 247 füür Krėßtůß
Qin Shi Huang weed Könnig.
Saachjrupp:Joohr
Starzlach
miniatur|left|D Starzlach D Starzlach es önö Baach em Aljäu. Singe Orsprong hat hä an d Wasserscheed en d Nöhde va Rohrmoos un si Äng vängd di Starzlach hänger d Breitachklamm beijm Älauf en d Breitach.
Dr Naam Starzlach bedüüd ösu völl wi „sisch flott böwäje“ övv „sisch zaue“, watt dorop häwiißt, dat dat Wasser flott dörch öt Baachbätt jaachd.
Saachjrupp:Floss
Göttingen
miniatur|right|Göttingen (halev-lings vüre sitt me de Gänseliesel-Bronne, dohinger et aal Rothus) Göttingen (Platt Chöttingen) ess e Städtche met jod 120.000 Inwohne en Niedersachsen onjefähr om halve Wäch zweschen Hannover on Kassel. Göttingen ess die Haupstadt vom Landkreis Göttingen, jehürt ävve selevs jar nit richtich derbei. (Dat hängk met enem komplizierte Jesetz zesamme, wat me do 1964 injeführt hät, däm sujenannte Göttingen-Jesetz.)
En Göttingen jit et en jruße on bekannte Uni, Georg-August-Universität jenannt, on me sitt mieschtendeels övverall Studenten en de Stroße; et sei denn et Semester ess am Eng, dann ess en de Stadt nit vill loss. Doröm sät me för Göttingen och als Witz, dat wör keen Stadt met Uni sondern en Uni met Stadt.
Göttingen hät en kleen, jemötlich City met vill Fachwerkhüse on kleene Jässje, on ess bekannt för et Gänse-Liesel. Dat ess e Bronne om Rothusplatz met ene kleene Fijur von enem Mädche met ne Jans om Ärm. Noh de Stadtordnung ess et verbodde, dat Mädche ze bütze. Nor bei jonge Minsche, die jrad Dokte jewudde sinn, widd alljemeen en Usnahm jemat. Do ess et nämmich Tradition, dat me met Fründe nohm Gänse-Liesel lööf on im e Bützje opdröck. Wobei, „loofe“ ess nit janz richtich: Dä neu jeboorene Dokte widd en ene Holzware jesatz, kritt en Fläsch Bier en de Hand jedröck on widd henjefahre. Dat Spillche kamme emme widde en de Stadt belure.
En Göttingen wudd orjinal e norddüggsch Platt jeschwad (Niederdeutsch). Leider ess dat en däre Jäjend ävve fass komplett usjestorve, sudat me dervon nix metkritt. Mieh odde winijer et Eenzije, wo me hüggzedaach vom Göttinger Platt noch jet merk, ess dat en Reih Lügg dat g wie j usspreche, su wie mir am Rhing dat och maache.
Söns wör noch ze sare, dat et do ne jode Basketball-Vereen jit, namens BG 74. En de Sesong 2011/12 sinn die allerdings jäjen de Afsteech us de irschte Lija am kämfe. Ne Foßballvereen jit et och: Göttingen 05. Dä hät zwar vill Fäns on Tradition, deet ävve en de Oberlija römkrööse.
Saachjrupp:Stadt en Niedersachsen
2. Meij
Der zvejte Meij.
Wat frööer woo
Dr Vulkan Chaitén brecht em Joohr 2008 us.
Schmiier
Schmiier säät mer em Volleks_Monnd für de Pollizëi. Dat Wort kütt oss em Rotwelsche un is bis hück jeleufėsch. Man säät Schmiier, weil dä Pollizëi immer un överall „Schmiere stonn“ muss.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
22. Oktoober
Websigge
1022
Panz
Met Pänz bezeechnet mo jonge Mensche. Völl spräche och va [Kind|Kenger]].
Süsch och
Saachjrupp:Kengk
24. Dezemmber
Dä firunzvanzishßte Dezemmber weedt fun de Krißte och dä Hillije Ovendt odder Hillish Ovendt jenanndt.
Strip-Poker
Strip-Poker es ö Kaatespell, beij däm no d Rejele vam normal Pokerspell vorvaare weed. Vorlüsst enne Speller ävver ö Spell brutt hä ke Jeld z zaahle, hä moss ö Kleerstöck avjävve. Dobeij kikke di anger Speller zo, watt dä Jux vam Strip-Poker usmaad.
Saachjrupp:Vreizitt
Joohr 1867
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
14. Sepptämmber
Websigge
0914
Joohr 221 füür Krėßtůß
Qin Shi Huang weed als Könnig aavjesatze.
Saachjrupp:Joohr
23. Dezember
23._Dezemmber → 23._Dezember  --ReDirBot 19:11, 11. Apr 2007 (UTC) -->]]
Nordsee
D Nordsee es ö Nävvermeer van dr Atlantik. Dr Ärmelkanal un öt Skagerak un Kattegat vorbänge sö.
D Jrenze
Bejrenzt es öt em Weste va d änglische Insele suwie em Süde un Oste vam europäisch Vassland met d Länder Norweje, Dänemark, Dütschland, Holland, Beljie un Frankreich.
Insele en d Nordsee
En d Nöhde van d Köst vänge sich ön jruße Zahl va Insele. Mo ongerscheed tösche d Ostfriesische un d Nordfriesische Insele. D Huchseeinsel Helgoland jehüd z Dütschland.
Watt d Nordsee usszeechnet
D Nordsee hat ön dörchschnettliche Deepde va 94 m. Ebbe un Flut sorje dovör, dat an d Küste ö Wattemeer entstehd, dat zm Deel zm Naturpark wode es. D jruße Flöss Rhing, Themse un Elbe brenge Süsswasser en d Nordsee, könne ävver dat Salzwasser net vordränge, su dat dä Salzjehalt öm d 3,5 % litt un domet völl hühder als dä van d Ostsee es.
Weetschaff
D Nordsee es önö wichtije Transportwäch. Ävver och vöör dr Vischvang spelld dat Meer ön jruuße Roll. Su wäde völl Heregge do jevange. Onger dr Boom van d Nordsee wood zosätzlich Öl vonge, su dat met Plattforme Öl jepompd weed.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Meer
St. Anna (Rohrmoos)
thumb|St. Anna Kapäll ä Rohrmoos D St. Anna Kapelle va Rohrmoos, watt op Ripuaresch D Kapäll van öt Hellije Änn heechd, es d äldste Holzkapäll va Süddütschland. S lid en dr Weiler, wat noch ön Nommer kleener als ö Dörp es, Rohrmoos, jehüüd ävver zo d Pfarr Tiefenbach.
Dat Jrondstöck, op dat hü z Dachs d Kapäll stehd, wood öm 1500 va Jraf Johann v. Sonnenberg jekoovd, spiir an önö Truchsess von Waldburg-Wolfegg vorärvd. Dat jäng dann ösu wiir un dobeij woss dat Land, dat Eejedomm wood mi un mi, bes dat öt ön Jrüde va onjeväär 4900 Hektar hod. Op dat Stöck Land wood 1586 va Jakob von Waldburg-Wolfegg d Kapäll jebouwd. Ee Joohr spiidr, 1587 wood s enne usjemold. Weer zöräät jemaad wood dat Joddeshuuß em Joohr 1901 un öt leitzde Mol 1987.
Jeddem, dä vöör Konst ö Oohr had, däm valle d jömolde Belder op, di övverall an d Wäng z see send. Dat send noch d Belder, di 1587 ajöbraad woode. Opjöpäppeld woode di em Joohr 1901 dörch önö K. Schleibner. Dodörch wood d Värv wärm schünn vresch.
Euklid va Alexandria
Euklid va Alexandria (* 360 v. Chr., † 280 v. Chr.) woch önö Mathematiker us Jricheland.
St. Anna (Rohrmoos)
Dat Kerchescheff entstäng als önö Blockbouw, ä däm Venstere (1 rätz un 1 lenks op dr Kopp un 2 op jedde Siij) jöschnedde send. Dat janze Holzhuuß bouwde s damols op önö Brochsteesockel, dä och hüü no do es. Daachpanne brudde d Bouwhääre damols net. Schindele, dat heecht jöschnetzde Holzbräär, di ävver wie Panne ussännt, däkke dat Daach aav.
Belder us öt Lääve va Maria, d 12 Apostele un Wappe van d Besetzer maache d Kerch zo önö Oohreschmaus.
Euklid va Alexandria
Euklids Werke ömfasse all di Denge, di d au Jriche va öt Rechne vorstonge, dat heechd Jeometrie un öt Rechne sälvs. Ävver och d Theori van d Musikk woch häm net vremd.
Euklids bekanndste Werk heechd „D Elemente“.
St. Anna (Rohrmoos)
Saachjrupp:Kirch
Euklid va Alexandria
Si Lääve
Övver Euklids Lääve es winnich bkannd. Mo nämmd a, dat hä öm öt Joohr 360 v. Chr. ä Athen jeboore wood. Jesecherd es, dat hä 13 Böch schreev, worän hä alles dat opschreev, wat bes dohen övver öt Rechne bekannd woch. Aavschrefde va di Böch woode, övversatze en öt Änglische, noch em 19. Jahrhondöt ä Ängland als Schüllboch jebrud.
Sie (Floss)
De Sie eß e ne Fluss dä rääßrhejnisch mönde deet.
De Kwäll litt em Ruuthaarjebirch. De Sie flüüß övver Siejen, Hennef un Sieburch Richtung Wesste un möngk zwesche Nidderkaßel un Beuel en de Rhing. Die Möndung witt och Kemper Werth jenannt. Fröhter hätt die Halefinsel Pfaffemöötz jeheeße. Dä Landkrejß öm Bonn hejß Rhein-Siesch-Krejß. De Sie deelt et Berjische Land vom Wessterwald un deet durch Nordrhein-Wessfale un Rheinland-Pallz fleeße. Se eß joot 150 km lang.
Euklid va Alexandria
Woröm öt en d Böch va Euklid jäng
D Böch ömfasse, nävver öt Rechne no dr Pythagoras, dr Aavang van d Zaahletheorie un och Rejele övver öt Deele va Zaahle. Euklid kutt zeeje, da tön ön onendliche Zaahl va Premzaahle, dat heechd, Zaahle, di mä dörch sich sälvs un dörch 1 jedeeld wäde könne, jitt. D Euklidische Jeometri drätt bes hüü singe Naam.
Sie (Floss)
De Sie ihr Näweflöss. In Klammere eß de Zoflossssick aanjejovve.
Saachjrupp:Floss
Euklid va Alexandria
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
Raeren
Raeren es en belljische Gemäijnde un en Oot, noh bäij Oche. Et jehüürt zer Deutschsprachige Gemeinschaft Belgiens.
Et ess_en ruuije Jääjendt, nit voll loßß. Et lääve vill Deutsche uß dä BRD en Raeren, dänne et em Häjmatlannd örjendworöm nit miih jefalle hätt of ze düür woor. Faßß 50 % vunn dä Eijwuhner vunn Raeren sinn Deutsche.
Raeren es berüühmp för sing Shtäijuut. En de Staijnzick alld senn do Pött uß däm joode Ton jebranndt woode. Wenn De doo et Jraave aanfänx, do stüßß de op Scherbe — uß jrower Füürzigge beß enn_et Meddelallter. Dat darref mer natüülish net äijnfach esu, ävver et bliet Äijnem koum jet övverish, wem_mer ne Jaade hätt.
Jez nit mieh bäij Raeren hüüert:
Websigge
Saachjrupp:Stadt Saachjrupp:Oche
Sibbejebirsch
Ed Sibbejebirsch ees eh Jebirsch dat op de räschte, odder ößlije, Sick vum Rhing beij Köningckswinte un Bad Honnef litt. Ed ömfass circa 40 Bersch un Höwele. Dä hüchste Bersch eß dä Öölbersch met 461 m.
Leeß met dä Bersch
De sibbe jruße Bersh sin:
Andere kleenere Bersh sin:
Wie ees dat Sibbejebirsch entstande ?
Wesseschafflich eß et Sibbejebirsch durch Vulkanismus enstande, äwer schöner sen die Legende.
Wie witt ed jenootz ?
Die zahlreische Jesteensaarte us däm Sibbejebirje wutten ad vun dä Römer en Steenbrüsch avvjebaut un für dä Bau vun Jebäude benutz. Dä nohjelejene Rhing dät dobei als Transportstroß deene. Av däm 11. Joorhundert wutten die Steenbrüsch dann wedder eröffnet. Se woren noh dä Römer lang nitt jenutzt wudde. Em Rhingland wutten en dä Zick etlische Kirche jebaut un do wor dat Jesteen us däm Sibbejebirje am nööchste. Ed berühmteste Beishpill für en Kirch met Jesteen us em Sibbejebirje ees dä Kölner Dom. Für däh wudd över 300 Joor Steen em Sibbejebirje jebrooche un dann mem Scheeff noh Kölle jebraat. En Kölle sin och sönß noch ettlijje Kirche un anndere Hüüser met Sibbejebirshß_Shtejn gebout woode. En andere Kirch met Steen us em Sibbejebirje ees dat Kloster Heisterbach. Dä Avvbau vun Jesteen ees bes en ed 20. Joorhundert wigger bedrivve wudde un iirz am 7 Juuni 1922 wudd ed Sibbejebirje zom Naturschotzjebiet erkläät. Äver iirz doorch en Verordnung us däm Joor 1930 wudd dä Avvbau vun Jesteen endjülltisch ungersaaht un die Steenbrüsch wutten jeschlosse.
Klenkes
miniatur|upright|left|Denkmal am Holzgraben Öt Klenkes es ö hüü z Dachs kom noch jebrud Erkennungszeeche van d Öcher. Öt wood als Jross jebrud. Öt es dä no ovve jereckde kleene Venger van d rääte Hand. Va 1970 a erinnerd ö Denkmol van dr Öcher Könstler Hubert Löneke am Holzjraav an öt Klenkes.
Oche woch vreuer vöör sing Dochmacherindustrie un domet och vöör sing Noldefabrike bekannd. D Arbeeder, meest wore dat Kenger, nötzde vöör öt Ussorteere van d Nolde dr rääte Vänger. Dat Werk, dat Usklenke va schlääte Nolde an ö Band, vührde bei d Mensche zo scheeve kleen Vängere. Doher kutte sisch d (normale) Öcher at va Wiids un ohne Wööd an d scheeve kleene Vänger erkenne. Met d Zitt vorloor d Dochindustrie mi un mi d jruuße Roll en dö Regiun Oche. Dat Wohrzeeche „Klenkes“ bleed.
No öt Klenkes es seijd 30 Joohr och ön Öcher Stadtziidung benannd, en dör Rotschläch övver Oche jejovve wäde. Entstange es di Ziidung als sujenannde Stattziidung zo d Erhöhung van d Priise van d ASEAG ä Oche. Öt Vörbeld woch dat „Kölner Volksblatt“.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock Saachjrupp:Oche
Volkstheater Millowitsch
Websigge
Saachjrupp:Thiater Saachjrupp:Kölle
Micheil Saakaschwili
Micheil Saakaschwili * 21. Dezember 1967 ä Tiflis) es önö jeorjische Politiker un seid 2004 dr Präsident van öt Land.
Sii Lääve
Hä wood als äldstes va 3 Sööhn va singe Papp Nikolos Saakaschwili un sing Mamm Guili Alsania. Micheil studiirde Räät ä Kiew. 1992 werkde hä ön Zitt lang ä Norweje un spezialiseerde sich dono op ät Räät va Minderheete. 1994 trock hä en d USA wo hä ä Washington singe Doktor maade.
Saakaschwili es met d Holländerin Sandra Roelofs vorhiirod un hat 2 Kenger. Hä sprech 4 Sproche.
En d Politik
1995 troon hä en d Politik va Jeorjie en un hä wood Avjeordnete en öt jeorjische Parlament. Och do klomm hä hüüder bes hä 2000 Vizepräsident van d Parlamentsvorsammlung van dr Europarood wood.
Tösche 2000 un September 2001 woch Saakaschwili Justizmenester va Jeorjie. Dat Jlöck häld ävver net lang a. En d Medde va 2001 jreff hä anger Menestere a un kutt bewiise, dat seij jeschmiird woode wore. Dat joov ösu völl Kniiß, dat hä zöröck troon. 2002 wood hä Vörsetzende van öt Böndnis „Tiflis oohne Schewardnatse“, dä damols Präsident woch. Beij d Ruse-Revolution sorchde hä dovöör, dat öt jeorjische Parlament jestürmd wood un Schewardnetse vodjejaard wood.
Am 4. Januar 2004 wood Saakaschwili Präsident van öt Land. Völl Ärjer kräät hä dörch dr Liquidierungsskandal. Häm wood vörjeworpe, jeplant z ha, önö Jeschäftsmann ömzöbrenge. Dä, dä Saakaschwili dat vörjeworpe hod, noom dat Jesahde ö paar Daach spiidr zöröck.
Em November 2007 joov öt Proteste jäje dr Präsident ä Tiflis. Hä soll net jenoch jäje d Armod jedoo ha. Damet dat net Övverhand noohm, vorhängde Saakaschwili dr Ussnahmezostand övver Jeorjie. Kott dono joov hä bekannd, dat em Januar neu jewäähld wääde solld. Dozo troon hä em November va si Amt zöröck. Em Januar wood hä wärm zm Präsident jewäähld.
Websiije
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Flochhaven Pleiku
Flochhaven Pleiku  Sân bay Pleiku, Pleiku Airport ess en Flochhaven en Pleiku, Gia Lai, ess_en Provins vun Viätnam. Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess PXU.
Saachjrupp:Fleejerei
Sikkenß
miniatur|left|Sikkenß Dä Sikkenß ėßß wo ma hinjang wenn ma_sikke moot. Ma fingk hä vüür allem op dä öffentlische Herrentoilette.
Dä Sikkenß ėßß kwaasi de ziwwelisatorische Wiggerentwicklung vunn dä Pißßrinn. Dä Pißßrinn ėßß föör ville Lück, am Sikkenß äwwer kann nur enger stonn, wat joot ėßß föör de Lück di jet schamhaft sinn. Hückzedaach sieht ma sojaar Wänd zwesche de Sikkenßen damet ma sish nit jäjjeseijtish zoluure kann beijm sikken. Ma kann saare dat de Pißßrinn de jesellschaftlische Klasseungerscheed verwische doot (zem Beijspill singk BAP: Unn ob nu eijner Krimsekt drenk oder nur noh Wermut stenk ėßß an dä Pißßrinn spätestens ejaal Eins im Vertraue vunn Für Usszeschnigge ). Beijm Sikkens ėßß dat nit_esuh dä Fall. Trotzdämm hänn se sish weijtestjähend dorshjesäätz.
Joy Fielding
miniatur|left|Joy Fielding beij öt Ongerzeechne van hör Böch Joy Fielding (* 18. Määz 1945), op Ripuarisch weed dat Jeu Fiilding usjesproche, es en Schriiverin un Schauspellerin us Kanada. Hüü z Daachs läävd s ä Toronto.
Hör Lääve
JoyBorn bösood d Universität va Toronto un speld isch net met dä Jödanke, Bösch z schriive. Öt hod Vreud an öt Teaterspell. Sälvs än ö paar Filme speld öt met. Erjendwann vong öt a, Stöcker z schriive. Doruss wood dann d Schriiverin Joy, di höre Naam, do z isch Teppermann woch, ä Fileding aavändernde.
Bes zm Joohr 2010 entstänge di Bösch: The Best of Friends, The Transformation, Trance, Kiss Mommy Goodbye, The Other Woman,Life Penalty, The Deep End, Good Intentions, See Jane Run, Tell Me No Secrets, Don't Cry Now, Missing Pieces, The First Time, Grand Avenue, Whispers and Lies, Lost, Puppet, Mad River Road, Heartstopper, Charley's Web un Still Life.
Jätt z Lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schriiver Saachjrupp:Schauspeller
Bärchpooz
miniatur|left|Deels vorvalle Bärchpooz em Joohr 1790 D Bärchpooz, op Huchdütsch weed van öt Bergtor jösproche, woch ee va 12 Pooze van d au Stadtmuur va Oche.
Va wann bes wann di Pooz böstange had es net jenau övverlävverd. Ö Beld us öt Joohr 1790 zeechd, dat öt zo di Zitt at zm Deel vorvalle woch. Au Ongerlaare zeeje, dat öt mä ön kotte Zitt als Pooz jödeend had. At am Äng vam 17. Jahrhondöt wood dr Dörchjang bes op ö kleen Stöckche zojemuurd. Mä wä zo d Öcher Salvatorkerch jo woohl, da notzde dä Wääch. Öt durde net lang, do wood d Bärchpooz mä noch als Turm jenotzd, öm va do us luure z könne, övv d Stadt Oche Jevaar drohde.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Shtadtpooz
23. Dezemmber
Dä dräjunzvanzischßte Dezemmber.
Ismail Haniyya
Ismail Haniyya (* 29. Januar 1963) en ö Flüchtlingslajer en dr Jazastriif. Hä woch dr Menesterpräsident en d Autonomijebiite van d Palästinenser. Hä es önö Hamas-Vührer.
Sing Äldere moote em Joohr 1948 en ö Lajer beij Jasa vleehe, wo hä opwuss. Hä studiirde ä Jasa arabische Böch. Dobeij kräät hä Kontakt zu do Onavhängigkeetsbewejung. 1987 un 1988 sooß hä wäje d Intifada zweimol hänger spanische Jardinge. 1989 widderhollde sisch dat. Hä solld vöör 3 Joohr en öt Jevängnes, wood ävver no dr Libanon aavjeschoobe.
1996 koom hä zröck un steech en d Spetz van d Hamas op. Hä vortreend d Vörstellung, dat Israel bestoh darf, wenn öt sich op d Jrenze va 1967 zöröcktreckt. Usserdäm sollte d Palästinenser dat Räät ha, en hön Heemat zröck zu jo. Em Joohr 2006 wood hä Menesterpräsident.
Am 15. Juni 2007 wood hä van dr Präsident Mahmud Abbas aavjesatze.
Jätt z lääse
Haniyya, Ismail Haniyya, Ismail
Oybach
200px|left|Dr. Oybach Dr Oybach es önö Baach, dä singe Louf dörch öd no häm bönannde Oytal nämmd. Hä münd en d Trettach, önö Baach, dä zsamme met d Breitach un d Stillach am Illerursprong zor Iller weed. Singe Aavang hat hä em Schartenbaach an dr Nordwesthang von dr Berch Jochspetz.
Dä Baach zeechd jätt Besongisch, dat d meetzde Bääch net opwiise könne. Op singe Wääch berchaav vorschwind hä op o jruuß Stöck un kütt spiir wärm us dr Bohm. Dat litt an d Kalkbohm, dä das Wasser ösu jott dörchlässt, dat dr Baach op ö jooh Stück vöör öt Oohr net mi z see es.
D selde Planze un Deere em Tal öm dr Oybaach maache di Jäjend önö Oohreschmauß un trecke völl Turiste a.
Saachjrupp:Floss
Joohr 1944
Kulltuur
Dä Film Die Feuerzangenbowle weed jedriihnt.
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Joohr 50
Sönß
D Römer lääje dr Jrondstee vöör d Stadt London.
50er
Li Si
Li Si (* ca. 280 v. Chr.; † 208 v. Chr.) woch dr Kanzler va Qin Shi Huang, dr ischde Kaiser va China, suwi va singe Nohvoljer (Qin-Dynastie).
Dä vreuere Sekretär koom 247 v. Chr. us dr Staat Chu no Qin un ersatz em Joohr 237 v. Chr. Lü Buwei, dä no Sichuan vorbannd wode woch. No dr Duud va Qin Shi Huang hod hä dä „Zweide Kaiser“ ä sing Hand, vorloor ävver dat Jrangel öm d Macht met dr Eunuch Zhao Gao un wood em Aujust 209 v. Chr. zösamme met singe Jong ömjebraad. Zo di Zitt broch dä va häm jeschaffe Staat dörch Opständ (seijd September 208 v. Chr.) usseree.
Li Si vorboohn Böcher z lääse, un vöör d Böchervorbrennung us öt Joohr 213 v. Chr. woch hä och vorantwoodlich. Li Si deehnde öt Vorwaltungssystem va Qin op di angere Reiche us, maade d Vorwaltung paaßend un noohm d Riche hör Rääte. Mosse, Jeweete un Norme woode aajepaaßd. Dat jold vöör Mönze, Waffe övv Warels. Prevatlüüh wood vorboone, Waffe z ha, Jrenzmuure woode neerjeresse. Dovör wood d Chinesische Muur jebouwd. Ö Netz va Stroße entstäng. Poststatiune woode äjerichd un Kanäl voor d Bewässerung jejraave.
Dr Kanzler ongerstötze dr Legalismus. Dat heechd, hä ongerstötzde öt, dat dr Herrscher alle Macht en d Häng hod, wobeij öt kenn Roll speld, öv dä fähich woch öv net. Dr Kaiser reeajeerde dörch Jesetze un d Kontroll (watt d Philosophie och hörö Naam äbraad), ejal wi börukratisch un dröckend d Staatsmaad wood, Moral leehnde mo dobeij als „net nüdich“ aav, mo propajeerde dojäje Luhn un Stroof. Dat Ärvräät solld aavjeschaffd un nüüß äbrängende Jeschäfte (dr Handel, Denge, di met öt Dänke z do hodde) usjelöschd wäde. Mo kütt saare, dat Li Si’s eeje Philosophie häm z Vall braad, dänn si Volk kutt sing Rejiierungswiiß net mi erdraare.
Önö angere Lejalist, Han Fei met Naam, önö vreuere Kollech va Li Si, wood va häm jezwonge, sich sälvs ömzöbrenge.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
Jöört
Jöört is die Aal, die denge Kopp över dat Dööfbecke hält. Die männliche Form dovon es ne Pätche.
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Andrew Jackson
Andrew Jackson (* 15. Määz 1767 en d Waxhaw Siedlung, dat litt tösche d Staate North Carolina un South Carolina; † 8. Juni 1845 en d Nööde va Nashville, Tennessee) woch tösche 1829 un 1837 dr 7. Präsident van d USA. Hä woch dr Jründer van d Demokratische Partei en d USA.
Si Lääve
Hä woch öt Kengk van dr Alde Andrew Jackson un sing Vrau Lisbeth, di s all öt Betti nannte. Di woore us Irland en d USA jekomme. Andrew werkde seid si 16. Lävensjoohr als Räätsvordriener. Ä Tennesse maade hä su jooh Werk, dat hä bald en d Vorsammlung koom, di d Vorfassung va Tennessee opstald. 1798 wood hä Richtr an öt övvichte Jericht. En di Zitt kräät hä Kniiß met dr Präsident van d USA Thomas Jefferson. Dat jäng ösu doll zo, dat hä sisch ön Zitt lang us d Politik zörocktrock un op singe Buurehoff zöröckjäng. Do passeerde jät. Beij ö Duell wood hä schwoch vorlätzt, 2 Räbbe woode kapott jeschooße, si Häzz bo jetroffe.
Beij öt Militär
1812 wood hä dr Chef van d Milizze va Tennessee un jaahrde d Muskogee-Indianer no Florida. 1815 sooch öt ösu uss als övv d Ängländer d Stadt New Orleans aajriife wööde. Öm dat netz o z losse wood Jackson zm Jeneralmajor jemaad. Als hä d Ängländer vordriive kutt, wood hä zm Nationalhälde.
Jackson en d Politik
Jackson trock ön en d Politik zöröck. Hä wood Militärjuverneur va Florida un tösche 1823 un 1825 Senator van Tennessee. 1924 sooch öt ösu uss als övv hä Präsident wade kütt, hä hott jenoch Stemme, aver öt Repräsentantehuus laat sisch op John Quincy Adams vass. Isch 4 Joohr spiidr, fluppde dä Sprong. Am 4. Määz 1829 troon hä dat Präsidenteamt a. Ä sing Amtszitt hott hä völl met Indianer z do, ändernde dat Wahlräät un hä schaffde öt, d Weetschaft dörch ön Neuorjanisatiun z verbessere.
Martin Van Buren löößde häm 1837 aav.
Websiije
Jackson, Andrew Saachjrupp:Präsident (USA)
Lila Downs
Ana Lila Downs Sánchez (19. Sepptämmber 1968 ä Oaxaka, Mexiko) es ön Sängörin us Mexikobien.
Mi als 2 Milliun Plaate woode van hör Leddcher vorkoovd. Dr Naam Lila Downs bödüüd D Dankbare.
19. Sepptämmber
Dä nüngzente Sepptämmber.
Lila Downs
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger
19. Sepptämmber
Websigge
0919
London
London es d Hauptstadt va Jrußbritannie. Öm d 7.5 Mio. Lüüh lääve do. Zösamme met d nöhdere Ömjevung brengd öt dat Jebiit sujar op mi als 12 Milliune. D Themse läuvd dörch d Stadt.
Jätt va vreuer
Öt vong öm öt Joohr 50 a, als d au Römer öt Lajer Londinium aalaate. Va do jäng bald dr Handel us, un domet trocke Mensche dohän. Öt duurde ävver bes zm 12. Jahrhondöt, iih London d Hauptstadt van öt Land wood. Em Joohr 1666 brand önö jruuße Deel van d Stadt aav, watt dora loch, dat di us Holz jebouwde Hüüser wi Fönkelholz brannde.
Watt sisch z kikke luhnd
Ä London vängd mo önö Hoof va wichtije Jebäude. Dozo jehüüd dr Big Ben, d Tower va London, öt Parlament, öt London Eye, d Westminster Abbey un Trafalgar Square.
Roebling Hängebröck
D Roebling Hängebröck övverspannd dr Floss Ohio ä Cincinnati un vorbängd di Stadt met öt ä Kentucky liende Covington.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Cincinnati
KVB
Geschichte
D' Kumpanei wod 1876 jejründet. Derziggen wor et ene Pädebahn un jehorte Ernst Hardt. D' eezte Bahne jöckten zweschen Düx un Kalk. 1900 wod d' Pädebahn donn elektrifkat. 1963-1968 buute d' Stadt Kölle donn ehre eezte U-Bahn. 1997 wod dat Stroßebahnmuseium en Thielenbruch jebuut.
Buss
D' KVB bedrievt och d' Streckbahn vun Kölle.
Jöckzeusche
Et jitt Neder-un Huhflorbahne. D' Nederflorbahne sen K4000 un K4500 Type. D' Huhflorbahne sen K5000 ov K5100/K5200 un d' Stadtbahnwaaje B.. D' Buss sen vun MAN (Lion's City Hybrid, Lion's City un Lion's City G), Mercedes-Benz (O407, O530 Citaro, O530 G Citaro Facelift un SprinterCity) un VDL (Citea LLE 120, Citea SLF 120, Citea SLFA 180 un Citea SLFA 181).Hf6
Websigge
KVB-Websigg: kvb.koeln
Wikpedija op andere Sproche: Wiki.cologne/KVB/ÖPNV
Belder (Commons)
Oberstdorf
miniatur|left|250px|Oberstdorf Oberstdorf  es ön Jemeende em Aljäu. S litt op ön Hüühde va 815 m övver dr Meeresspeiel un hat knapp 10.000 Äwonner.
Önö jruuße Deel va Oberstdorf es op Turiste äjestalld un jäddes Joohr schloffe di he a onjeväär 2,5 Milliun Naate en Bädder va dat Dörp. Wä sisch onger di Lüüh ömhüüd un vroot wisu s no Oberstdorf komme, dä hüüd, dat mo he em Sommer ösu schünn wandere kann, dat d Loff ösu jott es, dat d Berchbaahne op öt Nebelhorn, öt Fellhorn övv öt Söllereck su doll send. Wä em Wengkter kütt, da vorzälld, dat d Leupe he su jott send, dat mo su schünn dörch dr Schneij flaneere kann un dat d Jeschäfte ä nüüß d jruuße Städt wi Münche övv Augsburch nostönd. Sälvs wä jätt vöör d Jösundheed do well, dä vängd ä Oberstdorf alles watt hä nüdisch had. He es dr Kneip jenau ösu vortroone wi öt Moorbad met d jesond Brööh.
Oberstdorf, watt öt am widdste em Süde liihende Dörp va Dütschland es, es va schünn Dääler ömjävve. Hezu jehüre öt Oydal, öt Tal va Birgsau, öt Tal van d Trettach suwie d Täler van d Stillach un van d Iller.
Am Joohresäng kikke sisch völl Lüüh Oberstdorf em Fernseh a, denn öt ischde Spränge van d Viirschanzeturne weed he aavjehalde.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stadt en Bayern
24. Jannowaa
Der fiirunzvanzishßte Jannowaa eß och dä fiirunzwanzishßte Daach em Joohr.
Gerald Ford
Gerald Rudolph Ford, Jr. (* 14. Juli 1913 ä Omaha, Nebraska; † 26. Dezember 2006 ä Rancho Mirage, Kalifornie, woch tösche 1974 un 1977 dr 38. Präsident van d USA.
Sii Lääve
Geralds Papp hosch Leslie Lynch King, Jr. Als sing Äldere sisch scheede leete un sing Mamm neu hiirode, kräät hä dr Naam va singe neue Papp, dä Gerald Rudolff Ford hosch.
Hä studiirde Räät an d Uni va Jeil. 1936 werkde hä en dr Jellowstoonpark als Oppaaßer. Em Zweide Weltkresch woch hä beij d Marine.
24 Joohr lang, dat heecht va 1949 bes [1973 woch Ford ö Metjledd van öt Repräsentantehuuß. No d Ärmordung va Kennedy vorsoot hä en ön Jrupp öruss z kriie, wat do passeerd woch. Als dr Vize va Richard Nixon, Spiro Agnew zöröck troon, wood hä dr neue zweide Mann. No dr Wotergeit-Skandal un dr Röcktrett va Nixon övvernomm hä dat Amt un woch tösche 1974 un 197 dr 38. Präsident.
En sing Amtszitt jäng öt d Weetschaf net jott. D Inflatiun maade d Amis zu schaffe, denn öt Jeld jäng en öt Ussland. Ford driinde an d Stüürschruff öm öt Schlemmste z vorhindere.
En d Ussepolitik hot hä völl Probleme. Dat vong met Kambodscha a, wo sing Marinesoldate schwoch Väählere maade. Besser leev öt beij dr Vordrach va Helsinki, di belaad, dat d Mänscheraate va d Russe a erkannd wääde.
Zweimoll wood vorsood, Ford z ermorde. Beede Anschläch fluppde net.
Dodörch dat hä Richard Nixon bejnadichde maade hä sisch beij völl Amerikaner ösu unbeliebd, dat hä kenn zweide Amtszitt zojesproche kräät. Singe Nachfoljer wood Jimmy Carter.