cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thermenmuseum
Jätt va vreuer
Öt välld net schwoch, sich vörzestelle, wi dat Badehuuß vreuer ussjeseeh had. Öt woch ö ömmuurd Stöck Land met ö Badehuuß, dat Mosse ca. 50 * 50 Meter hod. Dörch ön Säulejalleri koom mo en ö Ömtreckzemmer, ö zweid Zemmer, zwei Dampbäder, ö Massajezemmer un ö Wärmwasserbad. Usse woch noch ö Bad an d vresche Loff. usserdäm joov öt do och ö Klo.
María Maldonado
Jätt va vreuer
Sö vertreend d Vereente Natiune a vorschiidene Ställe.
Annett Louisan
Hör Lääve
Övver hör Jebortsjohr es mo sich net eenich. Annett sprechd va 1979, anger Quelle saare, dat sö em Joohr 1977 jeboore wood. Hör Kengkheed vorbraad sö beij hör Jruußäldere ä Schönhausen, iih sö met 13 Joohr zösamme met hör Mamm no Hamburch trock. Do studiirde sö an d Konsthuchschüll.
María Maldonado
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model
Annett Louisan
Hör Lääve
Tösche Dezember 2004 un Juni 2008 woch Annett met Gazi Isikatli vorhiirod, trennde sich ävver dann va häm. Bes 2010 läävde sö met dä us Kanada stammende Musiker Martin Gallop. No 2 Joohr woch dat ävver wärm vorbeij, un sö woch wärm alleen.
Annett Louisan wood zr Botschaftlerin va Fairtrade ernannd suwi vöör d Dütsche José Carreras Leukämie-Stiftung.
Azvenzkaländer
Zöröck jeehd dr Azvenzkalëäder bes en öt 19. Jaahrhondöt. Dr ischde soll em Joohr 1851 jemaad woode se. D Protestante solle häm ärvonge ha. En d ischde Zitt honge s 24 Beldcher an öt Venster övv an d Döör. Angere moolde met Kreid 24 Striche an d Wand. Jedde Daach wood enne vottjeweiche un am Hellije Ovvend woch d Wand sauber vöör öt Kresskengk.
Websigge
Saachjrupp:Brauch
Lukas Podolski
miniatur|132px|left|Dä „Poldi“ bemm Confed Cup em Johr 2005 Dä Lukas Podolski is_ene koelsche Jong, dä baal vum joode Bayern widder zom FC zoröck kütt. Bei dämm Club hätte domols sing Karrier bejonne. Wu dä Poldi 18 wor, hätte 10 Treffer in 19 Spille en dä iersten Lija för singe Club jeschosse. Nodämm dä FC aafjestieje wor, hätt dä "Poldi" mit 24 Tore enne jruße Deel dozo beijjedrore, dat dä FC widde opjestiehje ess. Ein Joor späde unn no dä WM esse domols zo dä Beijere jejange. Beim FC Bayern München woore äwwe nit esu jood wie in Kölle. Äwwe dö de Nationalmannschaft hätte vill Tore jeschosse.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Berof (Sport)
Jolde Ostermann-Medallje
De Jolde Ostermann-Medallje weed zick em Johr 1967 jedes Johr bei de Prinzeproklamazjohn em kölsche Fasteleer verjovve. Krijje dun se Minsche, di sesch öm et kölsche Leedjoot verdeent jemaat han. Se es jeshtėff woode, fun wämm, weße mer nit jenou, et künnt de Shtadt jewääse sinn.
Krääje han dä Orde bes jez unger diverse andere och: un dä Otto Scheiblreiter
Luur och hee
Saachjrupp:Iehrung
Marco Weiss
Dä Marco Weiss, jeboore am 28. Fäbroa 1990, Sonn fun enem Juriß un ene Bewährungshelferin, es in Uelze bei Hannober opjewahße. Hä wohr 2007, unger em Merkels Angela, en de Nöhde fun Antalya en de Törkei en de Fehrie, zosamme met sine Elldere. Am enem Ovend wohr hä en de Disko. Do hät hä, su saat hä, nur e Zejsche setze welle för en Verschtändiung zwesche der Völker: hä häd e Mädsche jetrof, fungk em lekker un hät jät medder jenuutsch. Hä woch 17 un dat Denge saat, et wöhr 15. Et wohr met singe Mam uß Börminghämm en England, do och up Ferije do. Wi dat dämm sing Mam spetz kräät, dat di zwei am fisternölle jewäse woohre, do schrau se "Verjewaltijung, mih Kind es eetz drücksehn!“ un de Pullizei kohm, un hät dä Wieß Marco verhaff. Dat Mädsche sat zwa eets, hä hätt em nix jedonn, ävver dat däät nit hellfe, se hann em fürseschshalver nit jejlööv. Hä moot för 2/3 Johr in et Jevängnis en de Blech un de Törke däte der Fall esu lang ungersöke un hin un her maache met Jereesch, Jodachter, Dollmätschere, un wat nicht söns all. Et joov e jruß Jeschrei un Thiater en der Medije. Dä Spiegel braht en Titelstory. Jedes mohl ene Knubbel Repochter aan de Dörre, wan et widder för et Jereesch jingk, un de Aanjelääjeheit wohr deck em Fernsee en Döötschland, en de Türkei un en England. Sujaa Menester uß dreierlei Staate un et Angela Märkel han sesch öffentlesch em Fernsee dorwähje jezängk. Et Bettina Weber-Kesting hät e Leed für dä Marco jeschrevve. Dä Reeschter hädd_em dann am 14. Dezember 2007 loufe lohße noch ie dat hä em Jevängnißs 18 jewoode wohr un hä kohm vrei, och wann singe Prozeß noch jaa nit jeweäse wohr. Hä hät dann jrad zopaß führ Weihnachte 2008 e Booch över sing Zick en d Törkei jeschrevve, wat aam 28. Novämber 2008 op der Maat kohm.
Websigge
Saachjrupp:Mann
Ruuer Platt
Et Ruuer Platt (opp Huhdütsch: Ruhrdeutsch oder Ruhrpöttisch) eß dä Regijolekk vum Pott. Em Wäßte vum Ruuerjebeet eß de Shprooch mehr Rheijnėsch jeprägt, em Oßte mehr Wäßfäälėsch. Et jibt ooch Elemente uß dä polnėsche Shprooch.
Carolina Dieckmann
miniatur|left|Caroline Dieckmann Carolina Dieckmann (* 16. September 1978 ä Sao Paulo, Brasilie) es ön Schauspellerin.
Ruuer Platt
Websigge
Saachjrupp:Sprooch
Carolina Dieckmann
Va 1992 a spellde Dieckmann ä Seefeopere met. Als sö en ön Roll als ön a Leukämie erkrangkde Vrau z see woch, troffe Spende va 23.000 Lüüh en.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Luciano Pavarotti
Luciano Pavarotti (* 12. Oktober 1935 ä Modena; † 6. September 2007 ä Modena). Hä woch änä van d beitste Tenöör, di öt joov.
Si Lääve
Pavarotti koom us normale Vorhältnesse. Sing Äldere woore Bäckerslüü un hä wood z’isch Liihrer, ongerichte ävver mä 2 Joohr. Do singe Papp och ön joo Stemm hott, braat hä Luciano öt Sänge beij. 1956 entscheed hä sisch, met öt Sänge Jeld z vordeene un woohl öt zo singe Beroff maache. Hä studierde ä Modena un spiir ä Mantua Jesang. Dat Studium woch ävver ö suu düür, dat hä övver 6 Joohr nävvebeij Versescherungen verkoovde. Sons hött hä net studiere könne.
1961 jewonn hä dr ischte Priiß en önö Jesangswettbewerb. Dä bestäng doruss, d Roll van dr Rodolfo ä Puccinis Oper La [[Bohème än öt Theater va Modena z spälle. D Opführung woch önö jruuße Erfolsch un hä wood ä völl Opernhüser äjölaahne. Su koom hä no Amsterdam, Wien un no Zürich.
Lucianos Stemm entweggelnde sisch em Laufe van d Zitt. Us dr lyrische Tenor wood önö Sänger vöör dramatische Stöcke.
Jö mii hä song, jö bekannder wood hä un so duurde öt net lang, bes dat hä och än Amerika un Australie song. Sälvs Opere wi d Scala ä Mailand övv d Met ä New York bleete häm net vorschlooße. Mo kann saare, dat 1965 dr Avang van sing Karriere bejonn.
Ä Philadelphia vong hä a, jong Sänger dörch önö Wettbewerb z fördere.
1990 koome 3 Tenöre z’samme. Hä, Jose Carreras un Placido Domingo maade d Drei Tenöre op un woode domit weltbökannt.
2001 kräät Pavarotti dr World Social Aword, wat ön jruuße Auszeischnung woch.
Bei önö Optritt en d Metropoltion Opera ä New York joov hä 2004 öt Äng van sing Bühnenkarriere bökannt. Konzerte woohl hä ävver immer noch jävve.
Em Juli 2006 stallte s bei Pavarotti Krebs vass un hä wood opereerd. Onjeväär 1 Joohr spiidr, em Aujust 2007 wood hä wääje ön Lungenentzündung en öt Spitaal äjölävvert un am 4. September entlosse. Am 6. September storv Pavarotti d’heem em Aldr va 71 Joohr.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Sänger
Dr neue Schriivdesch
Dr neue Schriivdesch, op Huchdütsch wööd mo saare Der neue Schreibtisch, es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1913. Jespelld wood di enzije Persun en dä Film va Karl Valentin. D Regie en dä va Peter Ostermeier produzeerde Film hod Karl Valentin.
Woröm öt ä dä Film jäng
Karl, önö Jeschäftsmann, had önö neue Schriivdesch. Damet hä jott dora werke kann, well hä däm op sich apaaße – met ön Sääch. D Bee van dr Desch wäde kötter jesäächd. Ävver dat jehd net op emol.
Ö paar technische Date
Dä Film wood ä Schwazz/Wiss jedriihnd un hod ön Längde va 8 Minütte. D Produktiun van d 35-mm-Film övvernomm d Münchener Kunstfilm.
Saachjrupp:Stummfilm
Bara Bröst
Bara Bröst es ö Vraueböndnes, dat em Joohr 2007 entstange es un sich ä Schwede dovör äsetzd, dat d Vraue dat jliche Räät kriije, dat d Männer hand, ovve ohne z. B. ä Schwemmbäder jo z könne.
Needersachse (Bundesland)
Needersachse is en Bundeslandt im Norde vun Dütschland. De Landeshoupshtadt es Hannover.
Bara Bröst
Watt Bara Bröst dörchsetze well
Bara Broest meent, dat beede Jeschlechter d sälve Rääte ha mösse un dat dat noch net ömjesatze wode es. Usserdäm wiißd Bara Broest dorop hen, dat dr Liiv van d Vrau en d Jesellschaff meeßd met Sex z do had, beij dr Mann dojäje net. Di Situatiune mööte jeändert wäde. Völl saare ävver, da tön Orjanisatiun wi Bäre Broest net mä dörchsetze moss, da tön Vrau ovve ohne baden jo darf, öt mööd dörchjesatze wäde, dat Männer un Vraue nakß bade dörfe.
Jätt va vreuer
Öt vong em September 2007 a, als 2 Studentinne us ö Schwemmbad en d Stadt Upsala vorwesse wode. Sö hodde ovve ohne jeschwomme. Dorophen wandte sö sich an d Rejiirung va Schwede. Dorophen jäje völl Vraue ä schwedische Schwemmbäder un schwomme do ovve ohne. Jäddes Mol woode sö us d Schwemmhall jeworpe un als Jrönd jenannd, dat Sauberkeet un Anstand liije wöd.
Em Januar 2008 erlaubde d Stadt Sundsval d Vraue öt ovve-ohne-Bade, sulang kenn anger Persune dodörch jestürd wäde.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Orjanisatiune
Hellije
thumb|200px|Dr Hellije Benedikt von Nursia E'ne Hellije eß e'ne Minsch, dä vür_em Herrjott e hellisch Lävve jeführt un sing Jebodde jehaale hätt. Von imm wierd aanjenomme, dat e em Hemmel beim Herrjott eß.
Jede Minsch eß noh de katholische Kirch zor Hellischkeet beroofe, ävver nur wennije führe e hellisch Lävve.
Die Minsche, die öffentlich e hellisch Lävve jeführt hann, weede vom Paps offiziell hellischjesproche un krië ne Jedenkdaach. Se dürfe beim Bädde aanjeroofe un veriehrt weede. Die Minsche, die em Stille e hellisch Lävve jeführt hann, hellisch un nett bekannt senn, hann ihre Jedenkdaach aan Allerhellije.
Websiij
Saachjrupp:Kattoolesch
Essen
Di Stadt Essen (op ripoarisch och Esse) es en Stadt em Ruuerjebeet un jrenz em Sööde aan et Berjesche. Essen litt aan der Ruhr un aan der Emscher.
Essen es vür allem wääje singer Industriekultur (Zech un Kokerei Zollvereijn, Villa Hügel, Colosseum Theater Essen un Margarethenhöhe) un singen wichtijen Jebäuden (Essener Dom, Ahl Synagog, Museum Folkwang, Philharmonie Essen un Schloss Borbeck) Kulturhoupstadt 2010 vun Europa.
Bezörke un Veedel
Essen hätt 9 Bezörke un 50 Veedel:
Root-Weiss Essen
Dä jrößte Fooßballvoreijn vun Essen, datt eßß Root-Weiss Essen. 1955 wor de Club de Deutsche Meister.
Spieler vun fröher: Helmut Rahn, Otto Rehhagel, Willi Lippens, Mario Basler, Manfred Burgsmüller, Willi Landgraf, Barış Özbek un Serkan Çalık.
Websigge
Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Lisa Bassenge
miniatur|left|Lisa Bassenge em Joohr 2009 Lisa Bassenge (* 1974 ä Berlin) es ön dütsche Sängerin, di met Blues, Chanson- un Popmusik z do had.
Hör Lääve
Lisa Bassenge es d Dohter van önö Dütsche un ön Iranerin. Sö studiirde Jesang ä Berlin. Dobeij liirde sö Paul Kleber kenne, dä sö va do a immer beijstäng. Lisa reisde met hör Musik dörch Europa, Vietnam un Thailand.
1995 jründe Bassenge ön Dreimannband.
Nude & Natural
Jätt va vreuer
1970 vong di Ziidung onger dr Naam "the Sun", watt op Ripuaresch met "d Sonn" övversatze weed. Doruss wood 1980 "Clothed With the sun", op Ripuaresch als "Met d Sonn op Du un Du". Zo dä Naam "Nude & Natural: The Magazine Of Naturist Living" koom di Ziidung em Joohr 1989.
Watt en d Ziidung jeschrävve weed
Nävver Neuichkeete van dr FKK vängd mo en „Nude & Natural: The Magazine Of Naturist Living” Röckblecke un Meenunge va Lüüh, di sich met FKK-Denge örömjeschlaare hand. Belder, di meetzd va Metjledder stamme, beene och jätt vöör öt Oohr. Sälvs Räähtsvroohre wäde ajeschnedde.
Di Ziidung wood en d ischde Joohre ä Schwazz/Wiss jedruckd. Dat ändernde sisch 2005, als bonte Värve optauchde. Em Joohr 2008 wood op rißaikeld Papiir ömjestalld.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Ziidung Saachjrupp:USA Saachjrupp:FKK
11. Juuli
Der ëllefte Juuli.
Stėchwoot
Dat Stėchwoot widd_e beßje ungeschiidlish jesinn, jee noo_dämm in wat förr_ennem Zosammehang mer_et bruch.
<div style="float:right; max-width:90%; min-width:24ex; clear:both; marign:1em 2em 2em 2em; border:0.2ex solid black; padding:0.5ex 0.5ex 0.5ex 1ex; background-color:fcfcfc; color:black"> E Beishpill: In dämm Stöck Dä Wiiße Oohß em Schniishtorm, saarenß dä Comte Bieß de Marque, dä setz en Iiwishkeijd en der Dekkorazjoon eröm weijl_e vunn do optredde moßß. Do ess_et wärrəm unn duußter unn mer küünnt noh aan_et Ėnnschloofe kumme. Ävver in dämm Oureblekk, wo hä sing Shtechwoot hüürt — dä Mooler Bleumisch kriisch_op_de Büün „Moßtert? Minge schööne Moßtert!?“ — do weed der hinger de Büün hellwaach unn weed tirekk in Jedannke zälle: „Ein, Zweij, Dreij, Zack!“ un weed de Düür oprieße — womit he singen Opptritt op die Büün hätt — un zwa jannz jennau in demm Mommennt, wo dä Mooler Bleumish met däm Billd en de eijne Hannd_un däm Pott Mostert inn de andere Hannt, op dä Leijder et Övverjeweesh krääje hätt — un eraff krach. Su shteijt dä Comte Bieß de Marque esu dat dat Bild inn triff un singe Kopp meddsen do dorrsh jeijht oone dat hä sich do ürjenndwi bei wih dunn künnt.
Luur och noo: Schlaachwoot, Lemma, un Aproppoß, ußßdeämm: Tesaurußß
Motto
E Motto eß äänlesch wi en Övverschref, odder enne Waahlshproch. Et wed ävver nit immer unbedingk bovvedröver jeschrevve, wi en Övverschref, un et wed öf jewäähßeld, häd alls-enne köötere Beshtannd, wi-enne Waahlshproch.
En Seßijohn em Karneval hät e Motto, de nääkßte Sessijon hät dann en annder Motto.
En Forannshtalldung hät öf e Motto, suwije „Hük danß de Bärin mem Bär“ förrenne Danß-Ovend med Damewahl em schöönßte Danß-Kaffee (Tanzcafé Brömmel) nörtlish der Alpe.
En Handlung kann unger enem Motto shtonn un shtattfienge. Da heiß et dann „Dä hät däm zwei mol eine jekleev, noh däm Motto ‚dubbelt jekleäv hällt besser.‘“ - oder eso en där Aat.
En Motto kann oresuwat wi en Thema sin, wenn-et förre-beishpel öm et Shpille jeehjt, dann hät me enne Rolle-Shpell-Ovent med em Motto - ov Thema - „Meddel-Allder“ un de Lück jevve al de alde Rettere un Borsch-Frölleins un jöke öm Päd erüm, unso.
Dat Woot „Motto“ küdd_ussem_Lattëijnesche, muttum hëijß do esu fill wie e Jemorrmelle, wat mer esu für sesh henn säät.
Saachjrupp:Ennzoteere!
Jemeende
lang=de|thumb|D Vorwaltungsorjanisatiun va Dütschland D Jemeende es d kleenste räumliche Vorwaltungsorjanisatiun ä Dütschland.
Alljemeenes
Ön Jemeende kann op si Jebiid bestämme, wo öt lang jeed. Dat bedüüd, dat hör dat Räät zosteehd, jätt z entscheede. Dat heeschd ävver och, dat ön Jemeende vöör alles zoständich es, watt en öt Jebiid välld.
D Zaahl van dütsche Jemeendens
Ön Övversischd övver d Zaahl van d dütsche Jemeendens en di enzelne Bundesländer jitt di Tabell:
Opjaave van ön Jemeende
Zo d Opjaave van ön Jemeende jehüüd öt, sisch öm dr Möll z kömmere, d Strooße saubr z halde un d Daate van Persune, di op öt Jebiid van d Jemeende lääve, op z nämme. Anger Denger wi Sport, Theatr un d Usstattung va Böchereie kann van ön Jemeende waahrjenomme wääde, brud di ävver nett. Öt hängd van öt Jeld aav, dat ön Jemeende had.
Jeld kütt dörch Stüür zo d Jemeende. Su es di Jewärbestüür ön Quell, öm di sisch d Jemeendens risse. Dobeij mösse s ävver em Oohr behalde, dat s kenne Jewinn maache sölle, dat Jeld, dat örä kütt, soll mä dr Jemeendebezirk helpe. Dat heeschd, ön Jemeende söll net op Vräck misch komm öruss schrabbe, s soll ä Mosse kassiire un dat vordeende Jeld vornönvtisch en d Jemeende äsätze. Ävver d meetzde Jemeendens hand nett zövöll Jeld, öt vääld an all Äcke un Kante.
Dä Bejreff Jemeende bedüüd ä Dütschland net jätt Bestimmdes. Alleen beij d Jemeendens oohne Kreijsopjaaven ongerscheed mo 10 Zoote va Jemeendens. Dozo komme noch Jemeendens met Kreijsopjaave un ön jruuße Zaahl va Spezialjemeendens. Dä Bejreff Jemeende maad also alleen kenne Senn, dänn dat kann önö Ocht, ävver och ön Stadt se.
Websiij
Saachjrupp:Orjanisatiune
Neddeläng
D Landschaff
Watt opvälld, es, dat bo d Hälvde va Holland mä knapp önö Meter övver dr Meeresspeiel litt un ö Veedel sujar dronger. Öm dat Land z schötze, woode 3.000 Kilometer Deiche opjeschott. D hükßde Stell va Holland es dr Vaalserberch, dä öt op 322,5 Meter brengd. Dr Rhing, d Maas un d Schelde send d bekanndste Flöss en öt Land.
D Holländer
Em Juuli 2017 läävde 17.084.719 Mensche ä Holland. Holländisch es d Amtsproch. Ä Friesland weed zosätzlich Friesisch jesproche. Em Südoste vängd mo och öt Ripuaresche suwi em Nordoste öt Nedersäkßische. Van öt Holländisch leid sich dat ä Südafrika jesproche Afrikans aav.
Bösbisch
miniatur|left|De Kersch ä Bösbisch Bösbisch, amptlich heechd dat Büsbach, es e van 18 Stadtdeele, di zo Stolbersch gehüre. He wonne unjevär 7.200 Lüüh, wie se engs 2005 jezallt hant.
Neddeläng
D Weetschaff
Jruuße Lävensmeddelongernehme wi Unilever un Heineken suwi Firme wi Akzo Nobel, Shell un Philips brenge önö Hoov Jeld en öt Land.
Bösbisch
Jätt va vreuer
Wä vreuer ä Bösbisch woch, da wood van der Apt e Mönster do he jeschekt, denn dä hot jät verbroche. Dä mood an dr Flaasbach wirke. Mo kütt sare, dat wat Australie vör de Ängländer woch, dann woch Bösbisch vor di van öt Kluster ä Mönster.
Neddeläng
D Konst
Öt Land braad jruuße Könstlere hervör. Dozo jehoote Hieronymus Bosch, Rembrandt van Rijn un Vincent van Gogh.
Bösbisch
Jätt va vreuer
Dat soll ävver net hesche, dat ä Bösbisch mä Verbrescher wonnde, dat jedder jet usjevresse hot. Öt joov och a paar Bure he. Dat wore ävver ärm Schinnöster. Di kutte Dach und Naat wirke. Risch woode di dobei net. Morjens melke, över daag op de Velder un Ovens werm melke. Elektrisch Lett hodde die noch net un wenn öt düster wood, dann jeng öt in dr Püss. Su es Bösbisch jewaaße.
Bes 1935 paassde di ä Bösbisch op sich selvs op. Donoh jehoote de Bösbijer zo Stolbersch. De au Börgermeesterei jitt öt hü noch. Mä weet hü do net mie jewerkt. Do kan moch viere.
Neddeläng
Jätt z lääse
Saachjrupp:Staat Saachjrupp:Holland
Bösbisch
Su es öt hü
Hü litt Bösbisch tösche dr Breenijerberch, Breenich, dr Brand un Mönsterbösch. Va der Buschebersch us ka mo op Stolbersch araaf kicke. Mo sitt dr Preem und dr Dalli janz jott. Un natürlich d Burch.
Wä no Bösbisch kütt, da solld sich öns de Kersch a kicke. Vör a paar Johr hat mo dr Turm avrisse mösse. Dä wör sonst ömjevalle. Dat hat de Kirsch zämlisch verändert. Äver dat es nüüß dajeje wenn moch bedenkt, dat vreuer ön Kapell statt de Kersch do jestange hot. Belder jitt öt van di Kapell ävver net mi. Ön Kapell hat Bösbisch ävver immer noch. Di steht nu em Heim in de Nöh van de Schüll jejenövver van öt Ehrenmahl.
Wä eemol ä Bösbisch ess, dä moss sich op jädde Vall dat Denkmol van dr Bareschesser akicke. Dozu muss mo wesse, dat mo a Bösbijer Bareschesser sädd. Wä öt Denkmol söckt, da söll no dr Maat jo. Do steht öt vör de Bank tösche a paar Häggelcher.
Hätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Joohr 1853
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Nehren (Musel)
thumb|Wappen va Nehren Nehren es önö Ocht an d Mosel en dr Kreijs Cochem-Zell.
Öt ischte mol tauchte Nehren em Joohr 634 en d Bösch op. Hüü lääve he jätt mi als 100 Lüüh. 1814 koom hä no önö Beschloss van dr Wiener Kongress no Preuße. Seijt 1947 jehüüd öt zo Rhingland-Pfalz.
Nehren wood dörch d zwei Römerjrääver bekannd, di op önö Wingberch ovverhalb van dr Ocht jevonge woode.
29. Juuli
Der nüngunzvanzishßte Juuli.
Bezeijschnung
Bezëijschnung → Bezeijschnung  --ReDirBot 16:06, 11. Apr 2007 (UTC) -->]]
Alkohol
So, un jetz verzälle mer üch dat noch einmol en bissche mieh, wie dat esu in dä Wisseschaft mit däm Alkohol iss: Alkohol is en Flüssichkeit met enem fiese, brennende Jeschmack un ohne Färv. Un hä kann och janz joot brenne.
Joohr 1767
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Alkohol
It jeff Minsche, die suffe dat nit, sondern kippe dat in ehr Auto odder dä Kaming zo huus. Und de Schemiker in dä orjanische Schemie nemme dat uch als ene Lösungsmittel (uch för ehre Problemscher).
Saachjrupp:Droge
Joohr 1848
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
WiKoelsch
Et WiKoelsch woo dä Fosooch un en Demo dat en Wikipedia en de ripoarėsch Sprooche löüf. Et woo och dä Fürjängo fu de Wikipedia fö de ripoarėsch Sprooche.
Websigge
Saachjrupp:Wikki Saachjrupp:Webßait Saachjrupp:Wikipedia Saachjrupp:Internet
Schlaach fun Worringe
right|miniatur|180px|de Schlaach bei Worringe en de Manessesche Leederhandschreff En de Schlaach von Worringen wood 1288 dä Kreesch öm dä Strigg om dä Limburjer ier Ärv-Opfolsch entschiede, un Kölle kohm frei von dä Kuratel vum Azbeschhoff Siegfried von Westerburg. Dä Hääzoch fun Braabant, Johann I. hät dä Kreesch un vill Maach jewunne, un hä hät Düsseldorf zor Stadt ähovve. Ene jode Deil vun de Nederläng, vun Holland, Belljie, et Mönsterland, et Rhingland, dä Westerwaald, un et Berjesche han och jet dovun jehatt.
Jedengke
Dä Jedengkshtejn aan de Schlaach en Worringe för de Kersh|thumb|left|120px
En Worringe shtejt ene Jedengkshtejn bei de Pankrazieskersh, dä an de Schlaach ä_enere dejt.
Saachjrupp:Kölle
Anita Protti
Et Anita Protti wohd jebohre aam 4. Aujoß em Johr 1964 en Losann en de Schwäjz un wohr em vörrejje Johondert norren Schpochtleren. Et woh aktiev en de Leischtatlehtek un ed hät vör allem beim 400-Mehterhördelouf opongk. Domet wohr et Aanfangs der 1990-er Johre aan der Spez vun der Wält.
Ävver en der Johre drop häddet Moläste an der Achillesverse krääje un kunnt nit mieh methalde. Esu werk et hück em Berohv als Sekretähren un ojaneseert Fehrije för Schpochtslück.
Rekorde
Saachjrupp:Berof (Sport) Saachjrupp:Frau
29. Oktoober
Dä nüngenzvanßishßte Oktoober.
Websigge
1029
29. Meij
Der nünngunzvanzishßte Meij.
Reformationsdaach
Am Reformationsdaach, em 31. Oktober, fiere de evangelische Christe de Aanfangk von de Erneuerung von ihre Kirch.
Zwar löss sich dä Aanfangk von d'r Reformation, die zor Jröndung von de protestantische Kirche jeführt hätt, nimmie jenau fassläje. Doch hätt me dohfür dat Datum vom Johresdaach jenomme, aan dämm de Martin Luther am 31. Oktober 1517 sing 95 These aan de Wittenberger Schlosskirch jeschlare hann soll.
Martin Luther hatt die Opfassung kritiseet, dat d'r Minsch alleen durch joode Tate un durch en Afflasszahlung von d'r Sönd erlüß weede könnt.
Obwohl en Ossdeutschland durch vierzichjöhrije kommunistische Indoktrination fass keene mie jlööf, eß am 31. Oktober en velle ossdeutsche Bundesländer Fierdaach.
Em Erzbisdom Kölle ävver nett, denn als de Erzbischoff von Kölle dohmols evangelisch jewudde wor, moot_e op de Jodesbursch noh Jodesbersch flüchte, un doh hann se inn metsamt dä Bursch en de Luff jejaach. Zickdämm eß de Jodesbursch en Ruin.
Saachjrupp:Daach Saachjrupp:Effangjeelesh
Joohr 1520
Kulltuur
Dr Triptycon mit der Anbetung der Könige weed jemold.
Saachjrupp:Joohr
Kriel
Ahl Zigge
Wen mer zorück jonn in et Joohr 1223, do wor Kriel nur ene Hoff, dä mit singe Ländereie dr Kirresch Zint Gereon in Kölle jehot hätt. Mit dr Zick wore et e paar Hüsje mih, un et wor e Dörp, zo demm och et nevvenaan jeläjene Deckstein zälle dät. De mießte Lück wore domols Buure un kannte von fröh bis spät nur Plackerei, Sonndags jinge se bedde in ener Holzkiresch, do wo Hück et „Krieler Döömsche“ druss jewoden eß.
Buurehöff, Mülle un Jereech
Dröm heröm in Lind dat wor e Veedel wat et Hück nit mih jitt, jov et mit dr Zick noch en Hääd mih Hüser un Höff, dr „Platzhoff, dr „Kitschburjer Hoff“, dr „Kleinjohanneshoff“, dr „Mönchshoff“ un dr „Decksteiner Hoff“ (eetzte Urkund im Joohr 1316). Dat Ritterjut „Hohenlind“, et „Tönnishüsje un e paar Mülle, nöhmlisch de „Decksteiner Müll“ un de „Pletschmüll“. En Müll wor nit eije, dat wor vum Müller jepaach, se hatten ene sujenannte „Zehnte“ an die do Bovve ze jevve (jenau wie Hück). Kän vum janze Kireschspill wor dr Hoff Kriel, nit zoletz dorüm jov et do för all Zänkereie et Jereech. Dat han se ävver im 15. Joohunndot noh Zint Gereon in Kölle verlaat.
Esu jing et üvver Johrhonderte wigger, de Lückscher hatte nit vill ze laache. Profiteere däten nur die fing Heere, us demm Jrund wot dat Janze och „Herrlichkeit Kriel“ jenannt.
Franzuusezick
Im Joohr 1802 wor et dann met dr Herrlichkeit passė, de Franzuuse wore jekumme, fing Lück kunnte jetz op französisch parliere, hatte ävver nix mih em Jeldbüggel. All dat, wat die Kiresch anjehäuf hat an Ländereie, mot se avjävve. Üvverhaup wot vill ömjemodelt, Krieler jinge för ze hierode  op et Standesamp noh denne Buure in Effere, wat hückzedaachs en Deil vun Hürth es. Zo Kölle jehot hät Kriel av em Joohr 1888.
Hück
Hückzedaachs es Kriel e Veedel em Söödweste vun Kölle, dä Bezirk vun Kölle heijß Lindedahl, wo dat Veedel enne Deil vun es.
Saachjrupp:Veedel vun Kölle
Titan Airways
250px|miniature|left|Ön Boeing 757-200 va Titan Airways Titan Airways es ön änglische Vluchjesellschaff met Setz ä London.
Jätt va vreuer
Titan Airways wood em Joohr 1988 jejründ un vloch am 1. Februar 1988 öt ischde Mol. Hörö Naam erheld d Jesellschaff van öt ischde Vluchzeuch, dat sö besoss, ön Cessna 406 Titan.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Vluchjesellschaff
Kenn
Als Kenn (op Huchdütsch weed van öt Kinn jesproche) bezeechned mo dr öngichde Deel van öt Jesech. Dora aabraad send d Muskele, di dr Keffer suwi d Leppe bewäje. Dat vörstohende Kenn zeechned dr moderne Mensch us. Di Form jitt d Zong mi Möjelichkeete, sich z bewäje. Dodörch entweggelnde sich möjelicherwiiß isch os Sproch.
Saachjrupp:Körperdeel
Huang Xianfan
Huang Xianfan (* 13. November 1899 ä Fusui, Guangxi; † 18. Januar 1982 ä Guilin, ä Guangxi) woch önö Historiker (Jeschichtswessenschaftler) us China un dr Jründer van d Bagui School.
Si Lääve
Huang Xianfan ees en Nanning en de School jejange un hätt anschließend vun 1926 bes 1935 an de Huhschool(Universität) vun Peking(Houpshtadt vun China) Jeschichte studeert. Vun 1935 bes 1937 an de Huhschool vun Tokio (Houpshtadt vun Japan) Jeschichte studeert. Vun 1943 bes 1953 Huang Xianfan woch önö Professor vöör Jeschichte an ön Universität vun Guangxi. Vun 1954 bes 1982 Huang Xianfan woch önö Professor vöör Jeschichte an ön Pädagogiske Universität vun Guangxi.
Websiij
Huang Xianfan Saachjrupp:Ennzoteere!
Bikini-Atoll
Öt Bikini-Atoll es ön Atoll met 23 Insele em Stelle Ozean. Tösche 1940 un 1950 teste d Amerikaner do Atomwaffe. Dr Bikini wood no öt Atoll benannd.
Land un Wasser
Öt Bikini-Atoll litt 3000 Kilometer nordöstlich va Neuguinea un em Norde van d Marshall-Insele. 23 Insele met mä 6 km² Land ömschlösse ön Lagun, di 40 km lang un 24 km breed es, watt 600 km² Wasserfläch entsprecht.
Wä öp öt Bikini-Atoll läävde
Bes d USA op öt Atoll d Atomwaffetests made, läävde op zwei van di 23 Insele Mänsche, op d jrützde, Bikini, 167 Lüüh un 29 op di klenge Insel Eneu. En d 1970er Joohre wood vorsood, Lüüh wärm op öt Atoll lääve z losse, ävver dat fluppde net, su dat em Joohr 2010 kenn Mänsche op öt Bikini-Atoll wonne.
Jätt va vreuer
Öt Bikini-Atoll wood van d Spanier äntdeckt, spelte ävver kenn Roll vöör di Seevahrernatiun. 1825 koom Otto von Kotzebue no öt Bikini-Atoll un maade d ischde Kaate. D Jäjend nannd hä z Iihre va Johann Friedrich Eschscholtz d Escholtz-Insele. 1886 maade Dütschland d Insele zo ön dütsche Koloni. Jeld leed sich ävver met öt Bikini-Atoll net vordeene, su dat sich vöör di paar Männeke op di Insele nüüß ändere däng. 1914 wääßelde öt Eejedom un öt Atoll veel an d Japaner. Dat bleed ösu bes 1944 als d Amerikaner em Pazifikkresch di Insele övvernomme.
Atomwaffetests
Nodäm dr US-Präsident Harry S. Truman bestämmd hod, dat d USA op öt Bikini-Atoll suwi op öt donävver liijende Eniwetol-Atoll Waffe teste sollte, woode 67 Atombombe jezünd. Di Laach van öt Atoll, öt es witt aav van Scheffvahrtswäch, bo onbewonnt un va Wasser ömjävve, made öt zo ö jo Testjebiit. D Mänsche op di zwei bewonnde Insele wode no öt Rongerik-Atoll ömjesiidelt.
Beij di Tests leev net alles jlatt. Su entstäng ösu völl radioaktive Stöpp, dat dä och op d benobbernde Atolle veel. Dobeij wood mi vorsäuchd als erwaad wood.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Attoll Saachjrupp:Shtille Oozėjaan
MH370
MH370 es ene verscholle Floch. Ed Flochzeusch es loßß jefloore un dann wohr et en Schtond schpääder fott vum Radah, sull ävver noch schtondelang en en janz andere Reeschtong jefloore sin, un dann en et Meer jevalle.
Else Feldmann
Am 14 Juni 1942 nomm d Gestapo Else Feldmann vass un braad hör no Sobibór en öt Vornichtungslajer, wo sö en d Jaßkammer storv.
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Berof (Sport) Saachjrupp:Jestorve dörch dr Holocaus
Schmolz
Hee dat Schmöllzje [[Frau|Wiiver freut sesch ob_en Huhzick|left|miniatur|left|172px]] ene Schmolz Imme en enem  Boum|miniatur|right|150px Dä Schmolz oo dat Schmölzje ess_ene Knubbel odder en Sippschaff. En Menge Minsche, di zosamme jehüüre. Se künnte meddeneejn verwandt sin, se künnte enn eijnem Huus wůnne, Frünnde sinn, enem Kääjelklup odder enem Fasteloovendsverein aanjehüüre. Ävver och Diere künne Schmölzjer bellde. Ene Schmolz Beije kann ëine janz schön bang maache, wam_mer nit drop jevaß es, un och Ratte un Müüß trädde öf en Schmölzjer op, odder jonn zesamme op Wanderschaff, selvs wam_mer_et nit süüht. Och bei de Flanze kam_mer dat beobachte. Wä kennt dat nit am Rand fum Jaade — do es entweeder ene Schmolz fun Maijlöksche udder jaa keij. Janz sellde, dat ens ein allëijn am blöhje es, un spääzdenß em Johr drop es dat dann och nit mieh allëijn. Wann öhnswoh ene Scheißhoufe eröm litt, do kütt tirëgg_ene janze Schwarrem Fleeje un freut sesch draan. Di föhle sesch em Schmölzje jeweß wohler.Mansch Minsche kumme oohne ier Schmölzje nit zerääsch, der eijne määt dit, der andere dat, un keine kann Alles, ävver mer kennt sesch, mer hellef sesch, un esu mëijßtert mer et Lääve jemëijnsam. Besönders wam_mer ene Enndrock maache well, un zëije, dat mer starrek es. De Foßballfäns uß de Södkurref, ene Knubbel Fetze, di_j_en de Shtroohß e beßje Rabbaz em maache sin, jenou wi ene Schmolz Löwe, udder e Ruudel Wöllef, udder ene Schwarrem Fesch, en Demmo, jede Famillėsch, all han se dat „Zosammehallde un jet jebacke krijje“ drop.
En enem Schmolz, do dunn sesch Ëijnzelne zesamme, un künne op ëijmol jet ärëishe, wat jede för sesch vellëijsh nit hen_kräät, un mer föhlt sesch och noch besser dobei, kritt zosamme extra Shpaß am Lääve, bovvedrop.
Boumschėer
En Boumschėer, Boumschier, udder Aßschnigger bruch mer em Jaade för de Böüm, udder em Bösch, udder em Forß, un_em Wald] för zem Trimme. Dat ess_en lang Schėer, woh me Äß met schnigge kann, di beß aach Zantimeeter deck sin künne. Se hät zwei lang Jreff, ov Stiile für se aanzepakke. Di sen fö jewööhnlej uß Holz un sellder us Ieser odder Allu, un minßdens ene joode hallve Meter lang. Dä Boumschėer ier Klinge sen etwa jeforremp, wi ene Zeijvėnger un ene Duume fun ejne Hand, di Shpetz op Shpetz zosammekumme. Dozwesche kütt dä Aß erin, un dann af domet!
Et jidd_er Boumschiere, woh mer der eine Jreff länger maache kann. Do weet jet draanjeshtek, aanjeschruuv, odder drövver jeschovve, udder et es en Teleskop-Shtang. Di jon bes op vier, fönnef Meeter en de Hüh. Met däm verlängerte Jreff kam_mer on_noch Äß huh bovve äreishe. Domet mer ävver och schnigge kann, wam_mer en dä Hühde ene Aß jepack hät, es aan dänne Boumschiere ene Sielzoch aanjebraat, met dämm di Schier zohklappe deiht. Janz sellde nur weet dä tiräk vun enem Minsch unger em Boum jetrokke. En de allermiehzte Fäll rötsch dä eine Jreff bovve en enem Rühr erop un eraf, weet met ene Fedder jehallde, di de Schier oplöht. Beß dann, wann de Scheer alld öm ene Aß jejreffe hät, der Minsch plötzlesch de Shtang noh onge trik, domet övver dat Siel de Schėer zohmäät, un dä Aß, woh se jraad noch draan jehange hät, jenou aan dä Shtell jekap weed.
Boumschiere nozze sesch af, wie jeedeß Wërkzüsch zom Schnigge. Dröm moß mer se drüsch hallde, rejemäßesch souber maache, ööhle, un[schärf maache. Dat Schärpe es ävver nor fun de Uußesigge müjjelėsch. Doför moß me de Blädder för et Schnigge, eez usseneijn schruuve, un jeedes ejn för sesch scharf maache. Bei manshe Modelle eß ein Sigg, de jeboore, di wi ene Halfmohnd ußsüüht, selfß-schärfend, un mer moß nor de dönne Jäjesigk schärref maache, di dann och jet jeboore eß, bloß andeßeröm.
Saachjrupp:Technik
26. Novemmber
Dä sechsenzwanzichste November.
Sönß
Anschlääch ä Bombei am 26. November 2008
Hand
Dr Opbouw
D Hand es us engkele Knouche opjebouwd, 27 had d Hand va d Mensche. Sö setze sisch us 8 Handwozelknouche, 5 Meddelhandknouche suwi 14 Vengerknouche zösamme. Zosätzlich dörchtrecke völl Muskele d Hand. 3 Nerve vorsorje sö.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Körperdeel
Yun Hyon-seok
Yun Hyon-seok (op koreanisch: 윤현석, 7. Aujust 1984 ä Byupyong beij Incheon; † 26. Aprel 2003 ä Dongdaemun beij Seoul) woch önö Ongerstötzer van d Mänsche- un Börjerrääte us Südkorea. Hä woch önö Lenkße. Yun Hyon-seok woch önö Dechter un Schriiver. Tösche 2002 un 2003 leide hä öt Anti Homophobie (?) va Südkorea. Em Joohr 2003 weijerde Yun Hyon-seok sich äjetrocke z wäde. Yun Hyon-seok’s Spetznaam woch Yook Woo-dang.
Neef
miniatur|left|Bleck op Neef met d Schleuß St. Aldegund Neef es önö Ocht an d Mosel. Hä litt jäjenövver va Bremm op di anger Moselsiij.
Yun Hyon-seok
Websiije
Yun, Hyon-seok Yun, Hyon-seok Yun, Hyon-seok
Neef
D ischte Mänsche hand an di Stell, wo hü Neef litt vöör onjeväär 4000 Joohr jeläävd. Em Joohr 698 steeht dä Naam Neef ö tischte mol en d Bösch opjeschrävve. Dono wood öt reuisch öm Neef. Isch als öt Kluster Stuben jebouwd wood, koom wärm Lääve en di paar Hüüsr.
Hüü es d ocht dörch d Wingabouw jeprächt. Alles driint sisch doröm.
Vöör Neef wood ön Schleuß met dr Naam St. Aldegund jebouwd, öm öt Wasser van d Mosel z rejuleere.
Ön Bröck vorbengt Neef met Bremm.
Stolberger Platt
Ja dat Stolberger Platt, dat es ön Sproch, die kutt va Härze. Mo sprecht di weil mo Stolbersch jähr hat, weil mo stolz op sing Heemöt is.
Neef
Websiij
Saachjrupp:Dorp en Rheinland-Pfalz Saachjrupp:Mosel
Stolberger Platt
Mo kann völl dozo sahre wiesu di Sproch asu ess wi se ess. Jo, wer wonne noh a Holland, hand völl wööd övvernomme äver dat es jo mä öne klenge Deel von oss Sproch. Dat Stolberger Platt is dat, watt os he ussmaat. Dat Stolberger Plat, dat send wer, wer Stolberger.
Komm no he. Alle Lü vorstönd et, völl Lü spreche et. Hühr et dich a.
För Nohzelesse
Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland) Saachjrupp:Sprooch vum Rhing
30. Meij
Der drißßishßte Meij.
5. Juuli
Kulltuur
Dr ischde Bikini wood em Joohr 1946 jezeechd.
Halloween
Halloween, watt op Ripuaresch Hallowiin usjesproche weed en d Naahd vam 31. Oktober zm 1. November jeviird.
Ä Irland wood öt vreuer Halloween jeviird. D ire hand öt no Amerika jebraad un va do uss koom öt no Europa zröck.
Woher dä Naam kütt un wisu Halloween jeviird weed, kann net met Secherheed jesaad wade. Öv öt van d Kelte kütt, di öm di Zitt Samhain viirde, es net klooch. Samhain besaad, dat an dä Daach d Duude met d Läävende Kontakt opnämme kutte. Angere saare, dat an d Daach mä öt Äng van dr Sommer jeviird weed.
Wi weed jeviird?
Besongisch d Kenger send a Halloween ongerwääß. Ä Kostümme träcke s va Huuß no Huuß un kriije do Klömpcher un angere sösse Kroom.
D Alde schmücke öm di Zitt met Kürbisse d Hüüser.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Daach
16. Juuni
Der säxehnte Juuni.
Diäsch
Diäsch es ene Sport. Et jidd_en zigg der frööje 1990-er Johre.
Helga Deen
miniatur|200px|left|Helga Deen Helga Deen (* 6. April 1925 ä Stettin; + 16. Juli 1943 äm Vornichtungslajer Sobibór) schreev ö Tareboch, dat iisch em Joohr 2004 vonge wode es un hör Zitt em Konzentratiunslajer Vught beschriivd.
Diäsch
Hä hät en klëijne Äänleschkëijt met dem Deschdännėß, weet ävver oohne Schlääjere jeshpellt. Mer shellt zo zwëijt, op ene Deschdennißplaat drop un drömeröm, un deiht der Prelk, der Ball vum Diäsch, mem jannze Liev en Bewääjong hallde.
Helga Deen
Helga Deen had önö Papp us Holland un ön Mamm us Dütschland. Di ischde Zitt läävde sö ä Dütschland, ävver als d Jüdde öt immer schwöder hodde, trocke sö no Holland. Als sö jezwonge wode, en öt Konzentratiunslajer Vught z joo, werkde Helgas Mamm do em Spital. Sö entscheed sich met d Famelisch z joo, als dr Zoch sö no Sobibór braad.
Diäsch
Et jit ene Verein för et Diäsch, der ddv, un Dütsche-, Europpa- un Wältmëijßterschaffte, un en Wëltrangleß vun de Diäsch-Shpeller, ävver koum vill Aktive ußerhallev vum nöödlijje un meddlere Wëßfaale.
Häkunnf
Dat Woot „Diäsch“ lëijdt sesh vom Wäßfäälesch platte för der Desch af.
Helga Deen
Jedächtnisstee ä Sobibór
An dr Hemmelsvahrtswäch wood önö Stee aajebraad, dä a Helga un hör Famelisch erinnere soll.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Jestorve dörch dr Holocaus
Diäsch
Häkunnf
Dat Shpell wood en Mönster em Mönsterland äfonge, un et eets aan Schulle un esu jeshpellt.
Bejreffe
Et Diäsch kennt en paa shpezjëlle Bejreffe udder Name.
Prelk
Dä Prelk es dä Ball, met dämm dat Diäsch jeschpellt weed.
Handt
Mer kann Handt spelle. Handt bedügk dobëij etwa et sëlleve wi em Fooßball, vun de Fengershpetze beß aan de Schollder, ävver oohne de Schollder sëllevs. Händschohn, Werrekzüsh, un äähnlijje Saache sin verbodde, de Häng möße nackisch sin.
Knie
Wamm_er dä Prelk mem Knie spellt, dann es dat alles fun de Kneen opwääts, bes aan der Hengerschte eraan, miihts de Bovversigk vun-ennem Bëijn.
Kanteball
Mer kann dä Prelk vun de Sigg op die Kant vum Desch schlonn, dat dä schön scheif affshprengk. Dat nännt mer ene Kanteball. Dä moß mer vörher aankündijje, sönß jiddet Reß.
Bremm
miniatur|left|Bleck op Bremm Bremm es önö Wingocht an d Mosel un litt nävver Ediger-Eller, va däm öt mä dörch dr Calmont jetrennt es.
Diäsch
Dehmöödije
Wann mer Volley shpellt, öm ene Ball em Shpell ze hallde, dä söns uß jewääse wöhr, allsu dä Punk verschengk, dä mer söns hätt maache künne, dann es dat Dehmöödijje.
Bremm
Bremm had onjeväär 850 Äwoohner. Turiste komme meeßtens, öm op dr Calmont z klömme un dono ö Jlässje Wing z drenke.
Diäsch
Nüdesch-hann
Wä Jedehmöödesch es, un dann ene Pungk määt, dä hädd_et nüüdesch, säät mer.
Bremm
Schrääch jäjenövver va Bremm litt d Klusterruin Stuben. Dörch ön Bröck es Bremm met di anger Moselsiij un domet met Neef vorbonge.
Diäsch
Shpellbaa
Landt dä Prelk ööhnzwo — uußer op de Ääd — dann bliev hä shpellbaa. Also kam_mer en fun de Scheeselong, odder bei de Omma uß der Frisuur, un esu, wigger shpelle, sujaa vum Metshpeller kam_mer en sesch eronger plöcke.
Bremm
Websiij
Saachjrupp:Dorp en Rheinland-Pfalz Saachjrupp:Mosel
Diäsch
Öm de
Dat Shpell öm de ëntschëidt, wä et eets aanjitt.
Menzel
Ene Shpellshtand vun 5:5 Püngkscher hëijß Menzel.
Föhrersching
Wä ene jöltijje Föhrersching förzëije kann, darref e Besje mieh en Reschtung Föhre donn, wi sönß wann hä vum Andere Metschpeller äwesch weet.
Unklohr
Wann ene Scheedsreeschter nix kloores jesinn hät, odder, wat janß jewöhnlesh es, dat Shpell oohne Scheedsreeschter jeshpellt weed, wann sesch de Speller eins sen, dat jet nit klohr es, dann hät mer unkloore Verhältneße un ene Ballwääßel weed ohne Pungkte ze zälle noch ens neu opjeschlaare.
Jede Metshpeller hät ein Sigg vun dä Plaat, dämm sing Fëldt, dozwesche e Netz, woh kein Ball drunge dorsch paß, jraad wi bemm Deschdenniß. Mer soll dä Prelk esu op däm Andere sing Feld schlonn, dat dä en nit zeröck shpelle kann. Beim Doppelshpell sin op jede Sigg zwëij Shpeler, die zosammeshpelle donn.
Mer schleit dä Prelk. Föhre, aanpakke, drare, darf mer en nit. Dobei kam_mer dä Prelk met allem shpelle, wat mer hät, em janze Liev, un och esu öff, wi mer well, ävver mer darf nur ëijmol Handt spelle, bes dä Prelk widder beim andere Shpeller wohr. Dat bedück, hä hät dat Feld un donoh ene Jääschner beröhrt.
Volley shelle es älaup, un mer kann sesch och doför op di Plaat sëze, odder övver et Nëz erövver jriife. Wann ene Ball shellbaa es, kam_mer_en och shpelle, un mer kann överall hen loufe, wo et einem jefällt, ußer bemm Aanjevve.
Ene Ball es uß, wann dä Prelk op de Ääd fällt odder noch deefer. Wann ene Ballwääßel am Ëng es, dann kritt eine Metshpeller ene Punk. Noh de eetste zwëij Punkte vun ene Patti shtëihd_et emmer 1:1, ejaal, wäm sing Pungkte et vörher jewääse woore. Kütt der eetzte Menzel en enem Spell, es donoh der Spellshtand 0:0, ävver nur ëijmol pro Spell.
Beim Aanjevve odder Opschlonn moß jede Metshpeller op „singe“ Sigk vun de Meddellinnisch vum Desch shtonn, donoh es dat nit mieh müdesch. Aanjejovve weed äähnlesch wi bem Volleball, dä Prelk weed jehallde, ejaal met wat un fun wämm, un dann dëijt mer en schlonn. Mer schlëihd_en zwëi Mool en et Nëtz, donoh
Websigge
Saachjrupp:Sport
30. Määz
Der drißischßte Määz.
Cochem
Cochem es ene Stadt em Bundesland Rhingland-Pallz. Noh Kusel, datt ooch litt in d'r Pallz, es d Stadt ene der klingste Kreisstädte Dütschlands. Cochem litt op ene Hüh va 85 Meter N.N. un do lewe knapp övver 5.000 Lüüh. De Stadt litt aa d'r Flöß d'r Mosel, umgewe dörch de Berge vam Eijfel un Hunsrück, un de direkte Jejend is ooch jepräsch dörch Weinbou. Jet hüher op de Berge jitt öt äwer dökker Wald. Tourismus is d'r bedeutendste Weetschaffsfaktor. Bekannd es d'r Reichsburg Cochem, deä als en Wohrzeijsche op enen Hövel sisch bovve de Stadt türmt.
Quälle
Saachjrupp:Rheinland-Pfalz Saachjrupp:Stadt en Rheinland-Pfalz
Mercedes (Argentinien)
Mercedes es ön Stadt em Zentrum van d Provinz Corrientes ä Arjentinie met onjeväär 35.000 Bewonner. Sö es d Hauptstadt van d jlichnamije Jäjend Mercedes.
Wo mo öt op d Kaad vängd
Mercedes vängd mo onjeväär 700 km van d Hauptstadt Buenos Aires un 100 Kilometer van d brasilianische Jrenz. Bes Corrientes send öt öm d 200 km. Bes z d Sömpf va Esteros del Iberá moss mo 40 km no Norde loufe. En d Nöhde litt Itá Pucú, ö Naturdengkmol us Stee.
Jätt va vreuer
Jejründ wood d Stadt em Joohr 1832 em Opdrach von dr Juverneur Pedro Ferré. Am Aavang hosch dä Ocht Paí Ubre, wood ävver 1835 ä Nuestra Señora de las Mercedes ömbenannd.
Jakob van Hoddis
miniatur|200px|left|Jakob van Hoddis. Hans Davidson (* 16. Mai 1887 ä Berlin; † 1942 em Vornichtungslajer Sobibór), dä Jedichte onger dä Naam Jakob van Hoddis schreev, woch önö jüddische dütsche Expressionest. Hä wood dörch Jedichte wi Der Demokrat bekannd.
Si Lääve
Jakob wood als Zwillingskengk jeboore. Nävver singe Broohr, dä beij d Jeburt storv, hod hä 4 Jeschwister. Zösamme met önö Vrönd jründe Jakob em Joohr 1909 „Dr neue Klub“, spiir öt „Neopathetische Kabarett“. Dobeij wode döck vöör Hondede Lüüh Jedichte vörjedraare. Em Joohr 1912, di Voranstaltunge wore ussjeloufe, jäng öt häm siihr schläät. Hä kräät önö Nervezesammebroch. Hä wood van d Uni jeworpe, singe Papp storv un zosätzlich zwei va sing beidzde Vrönde. Öm jeholpe z wäde, jäng hä us vreije Well en ö Jäckes un wood no ön Zitt als jeheelt entlosse. Drusse jäng öt net lang jott. Hä jreff sing Mamm a un mood wärm zöröck. Va do a jäng öt berchaav met sing Jesondheet, su dat hä onger Opsecht läävde.
1933 emijriirde d Famelisch va Jakob no Israel, wo sing Mann ävver ö paar Mond spiir storv. Vöör Jakob joov öt kenn Möjelichkeet, Dütschland z vorlosse. Alleen wäje sing Krankheet nomm häm kee Land op. Usserdäm jalt dr Expressionesmus als vorboone un völl Mänsche, di däm ongerstötzde, lande ä Konzentratiunslajer. Vöör Jakob van Hoddis wood öt dörch sing Krankheet noch jevährlicher. Völl Kranke storve dr „Jnadeduud“ dörch Jaaßkammere ä Spitale. Am 30. April 1942 braad önö Zoch van Hoddis zesamme met 500 anger Kranke no Sobibór, wo hä un all di angere em Vornichtungslajer Vornichtungslajer Sobibór storv.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Jestorve dörch dr Holocaus
Afghanistan
D Landschaff
Afghanistan litt zm jrützde Deel tösche un op Berch. Dörch dr Norde van öt Land treckd sich dr Hindukusch, ö Jebirje, dat bes op 7.500 Meter Hühde jeehd. Em Alljemeene kann jesaad wäde, dat Kontinentalklima öt Wäähr bestemmd.
Jruuße Städt
D jrützde Städt send Kabul (4,9 Mill. Bewonner), Kandahar (339.200), Mazar-e-Scharif (239.800), Herat (166.600), Dschalalabad (158.800) un Kunduz (118.000).
Sproche
Ä Afghanistan wäde 49 Sproche jesproche, wobei Dari un Paschtu d Amtssproche send. 5 va winnijer Lüüh jesproche Sproche wäde ä Provinze als Amtssproche aaerkannd.
Religiun
99,9 Prozent van d Mensche send Moslem, di zm jrützde Deel Sunite, zm kleenere Deel Schiite send.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Staat
Römerjraav va Nehren
miniatur|left|Öt Römerjraav Öt Römerjraav va Nehren litt en d Wingberch ovverhalb van dr Ocht Nehren an d Mosel.
D Lüüh ä Nehren kannte dat au Jraav at iiwich, hand sich do ävver ni völl Jedanke dröm jemaad. Isch 1912 koom önö Paul Steiner  un keck sisch dat jenauer a. 1920 koom dr näxte, maade Zeechnunge, di 1924 dozo vüürde, dat d Molereie an d Wäng opveele.
Dono wood öt ävver wärm reuich öm dat Jraav. Isch 1973 wood beschlooße, dat öt neu opjebouwd wääde solld. Dobeij koom öruss, dat dat Jraav us 2 enkele Jrääver böstäng. D Nommer 1 wood 1975 vädisch, Nommer 2 ö Joohr spiidr em Joohr 1976. Beij d Werkerei maade d Handwärkr ävver Vählr un maade di alt Wasserleitunge kapott, di dovör sorchde, dat Räähnwasser van öt Jraav vottleef. Watt passerde dono? Em Jraav wood öt naaß. D Vöchtichkeet steechde a un d Molereie kutte kapott jo. Lang wood jewerkt, i dat wärm fluppde.
Hü weed d Vöchtichkeet van d Loff en d Jrääver jemeiße. Decke Plaate halde Stöp un Dreck aav. 180px|right|Önö Bleck en ee van di 2 Jrääver
Wi sitt öt en d Jrääver us?
D Jrääver send beede onjeväär 3 × 4 Meter jruuß. S liije en önö Hang va 30°. Wä drop zo jeed, dä sitt önö Tempel. Dat es ävver net mä önö Schotz. Vreuer soch dat och ösu us. Dr Boom van di Jrääver es us Stee, d Wäng send jemuurd. Dorop hat mo önö Putz us Kalk a jebraad. Plaate us 2 Värve woode op d Ääd vorlaad.
Die Wäng, di jo bemoohlt send, hand d Värve Jäähl un Ruuh. Rosa wood öt, wenn dr Mööhler jätt mi Kalk dronger mischde. Ävver och jröön un schwazz wood beij d Värve jebrudd.
Watt wood jemoohlt?
Ruuh Bänder tränne d Hauptzone vanee aav. Zosätzlich woode d Wäng met Jittere bemohlt. Op d Decke hand s damols ruuh Kassette jezeechnet. Dotösche sitt mo jrön Bläähr, di zosätzlich dunkle Opß draahre. An ö paar Äkke sitt no och ruuh Blööte.
Websiij
Saachjrupp:Ussjrabung Saachjrupp:Mosel
Sarah Bernhardt
Sarah Bernhardt (* 22. Oktober 1844 ä Paris; † 26. Määz 1923 ä Paris) hosch eejentlich Marie Henriette Rosine Bernardt un woch ön bekannde Schauspellerin.
Hör Lääve
Sarah Bernhardt woch d Doohter va Julie Bernardt. Vann hör 8. Lävensjoohr a woss sö net mit beij hör Mamm op. Ö Kengermäddche un spiir ö Klusterschüll sorchde dovöör, dat jätt us hör wood. Spiir jäng sö no d Comédie-Française, öm öt Schauspelle z liire. Dat fluppde janz jott un at viir Joohr spiidr stäng sö als „Iphigénie“ op d Büühn. Kott dono kräät sö Stritt un Sarah wood entlosse. Joohrelang veele mä kleng Rolle vöör hör a. 1864 wood hörö Jong Maurice ä Paris jeboore. Dr Papp woch önö Adlije us, Brüssel, Henri de Ligne. Jehiirod hand beede ävver net. Dä Famelisch va Henri hod jätt dojäje.