cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jermane
De Jermane woren e Volek, wat fröher em Noode vun Deutschland un Europa jeläv hät. De sen donoh och noh Süde wigge jetroke on hann sich do usjebreit. Bei uns aam Rhing hann zeirsch de Kelte jewohnt, ieh dat de Jermane kome. Uns Sprooch ess no jermanisch, ävve von de Kelte hamme de Luss aam Fiere metjekräje...
Saachjrupp:Volek
Panzerkreuzer Potemkin
Panzerkreuzer Potemkin es önö Stommfilm us Russland. Hä entstäng em Joohr 1925. Singe Rejisseur woch Sergei Eisenstein.
Woröm öt jäng
Dä ä 5 Akte ongerdeelde Film böschriivd di Situatiun, di zo dr Opstand ä Russland em Joohr 1905 vüührt, dä dann zr Russische Revolutiun weed.
1. Akt
D Soldate op öt Schlachtscheff Potemkin vüühre ö schläät Lääve. Sö mösse hell werke un send koom op öt Land. Als sö wärm öns va Made zorsatze Vleesch keue solle, mucke sö op. „Weer vresse dat net!“, es dat, watt di Scheffsövvischde z hüüre kriije. Di kikke sisch dat Vleesch a un saare, da töt jott wör.
2. Akt
Dr Kapitän had d Naaß voll un well sing Lüüh zeeje, dat hä z saare had. Hä böschlössd, ö paar Mann erschösse z losse. Di wäde an önö Eck van öt Scheff onger ö Doch jödeut un anger Matrose sölle met hön Jewähre op di zojödäckd Lüüh schösse. Di Matrose halde ävver zösamme un öt jitt ön Meuterei. D Matrose övvernämme dat Scheff. Beij di Meuterei weed önö Matros, Wakulintschuk, erschooße.
4. Akt
D Armee röckt a un well wärm di jöwände Ochdnung no Odessa bränge. Op d lang Trapp va Odessa treffe di Soldate met Jöwähre op dat Volk. Oohne lang z waade, schösse sö op alles, watt hönö en dr Wääch kütt. Völl Mänsche sterve. Bökannd es di Szeen, wo ö Mamm met Kengerwarel van di Kowele jötroffe weed un stirvd. Dat Kengk en dr Kengerwarel rolld di Trapp örav.
5. Akt
Di Matrose op dr Panzerkreuzer Potemkin send en ön anger Jövaahr. D janze Marine röckd a, öm öt Scheff z böschösse. Als d Potemkin un di anger Marinescheffe opee zorase, entscheede di Matrose en di anger Marinescheffe, dat op d Potemkin hör Brööhr send un kenne Schoss välld.
Alljemeen Informatiune övver Panzerkreuzer Potemkin
Eisenstein vorsöckd, di Mänsche, di sisch dä Film bökikke, zo ön Reaktiun z brenge. Sö solle net mä di Belder see, sö solle och entscheede, dat dat, watt di Matruse jödooh hand, öt Richtije woch. Sö solle Positiun böträcke.
Dä Film had komm Persune, di ön jrüüßere Roll spelle. Öt jeed öm Tüpe, wi di Matrose, wi di Vührer van öt Scheff un öt Volk.
Panzerkreuzer Potemkin wood enne van d bökanndste Filme us di Zitt. Hä wood damols net mä ä Russland jözeechd, auch usserhalb va Russland koom hä en d Kinos. Eisenstein wood dörch dä Film op d janze Wält bökannd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm Saachjrupp:Rußßlandt
Hermann Michel
Hermann Michel (* 23. Aprel 1912) woch ön Oberscharvührer bei d SS un enne va d SS-Männer, di em Vornichtungslajer Sobibór vöör öt Vorjase van d Jüdde em Rame van d Aktiun Reinhard zoständich wore. Singe Spetznaam woch Prädijer.
Si Lääve
Dä us Holzheim ä Bayere stammende Hermann Michel werkde en d 1930 Joohre als Krankeflejer en ö Spital ä Berlin. Am Äng van dat Johrzeent koom hä zösamme met Franz Stangl un Christian Wirth no öt Schloss Hartheim, wo sö em Raahme van d Aktiun T4 kranke Mänsche ömbraad.
Foßball
Foßball ess e Spill, wo zwei Mannschafte met eenem Ball on elef Lügg spille (dovon sinn zehn Mann em Feld on eene steht em Tor). Et jeht dodröm, dä Ball en et Tor von dä andre Manschaf ze krijje. Un zwar met de Föß on aff on an och mem Kopp. Ävve net met de Häng.
Et Spillfeld ess e Rächeck, an de kurte Sigge sinn de Tore. E Spillche duurt 90 Minutte. Noh ne Dreivierdelstund ess Halbzeit, do wird foffzenn Minutten e Päusje jemaat. Donoh deet me de Sigge tuusche.
Foßball ess die Weltsportart Nomme een. Keen ande Sportart wird von su vill Minsche jespillt on och keen ande Sportart wird von su vill Minsche em Stadion on em Fernsinn jelurt. Dodurch ess dä Foßball e jijantisches Jeschäf jewudde, wo me jeden Daach Millione scheffele kann.
Fuss
Ene Fuss udder ene Fusskopp ess eene, dä ruud Hoor hät. Äjentlich ess ene Fuss e Dier, wat en de Bösch läv. Dat Dier hät no e ruud Fell, doröm sen Minsche met ruude Hoore donoh benannt. Wa'me eene „Fuss“ nennt, kann dä dat unge Umstände ärch finge; ävve wa'me sät, eene wör „fussich“, dann ess et net schlemm.
Foßball
En Deutschland ess de hükste Spillklass de irschte Foßball-Bundeslija. Do sinn 18 Vereene dren. De nökste Sesong (2012/13) ess att de 50. Sesong zigg 1963, wo dat met dä Bundeslija lossjejangen ess.
Et jit Foßball von Männe on von Fraulügg. De deutsche Fraue sinn 2007 Weltmeister jewudde, 2011 sinn se em äjene Land em Vierdelfinal erusjefloore. De Männe hann de Weltmeesterschaf et letz 1990 jewonne, 2010 hann se dä dritte Platz jehollt.
Hermann Michel
Si Lääve
Als Franz Stangl zm Övvichde van öt Lajer va Sobibór ernannd wood, made dä Hermann Michel zo singe zweide Mann, weil hä kenne Schröppel mi hod, Lüüh ömzöbränge. Michel weed als ön Persun beschrevve, di ön schünn Stemm hod, watt häm singe Spetznaam Prädijer äbraad. Öt woch Hermann Michels Opjaav, di aakommende Lüüh dörch ön Reed z bejrösse un sö z bereuije. Dat maade hä ösu jott, dat manchmol sujar jeklatschd un jedanzd wood, wenn hä vorzalld, dat sö sich mä noch dusche möte, bevör önö schünne Deel van hän neu Lääve aavöng. Hä erklärde, dat sö no d Ukraine jebraad wöde un dat öt Dusche nüdich wör, damet kenn Krankheete en öt Lajer jeschleefd wöde. Kott no Michels Reed joove d Jüdde alle Saaache aav, trocke sich us, d Hoore woode aavjeschnedde un dann storve sö en d Jaaßkammer.
No dr Opstand va Sobibór wood öt Lajer opjelößd, un all di SS-Männer wode us öt Lajer aavjetrocke. Sö koome no Triest un sollte jäje Partisane kämpfe, wobeij jehoffd wood, dat sö dobeij öt Lääve vorleere. Züjje va Sobibór solld öt net jävve.
Franz Stangl saad em Joohr 1971, dat hä jlöövd, Hermann Michel kutt no dr Zweide Weltkresch no Äjypte aavhouwe.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Holocaus Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Nazizick
Foßball
Saachjrupp:Sport
Fuss
Minsche met ruude Hoore kumme nirjends op de Welt off vür. Se sen övveall en Minderheet. Bei uns fingk me dovun noch met et mieste. Komisch ess ävve, dat de Fussköpp jenau do et mies jeärjet wedde, wo se et mies vürkumme: En Jroß-Britannie on Irland ess dat besonders schlemm, obschon do de mieste von dänne vürkumme. (Normal picken jo de Minsche aan dänne vill eröm, die alleen sen en ehre Aat.) Et ruude Hoor wird off aanjesinn als en Besonderheet von de jermanische on keltische Völkere, et jit ävve Fussköpp bei fass alle Völkere op de Ääd.
19. Meij
Minsche
{{†| Alkuin weed em Joohr 804 jeboore.
Stommfilm
Önö Stommfilm es önö Film, beij däm Beld un Tun net zösamme opjönomme wäde. Döck weed met Jeste un Jesechtsussdröck övvermeddelt, watt sonß met Wööd rövverbraad weed. Dörch Musik, di z. B. van ö Klaviir stammd, weed vöör jooh Senn jösorchd. Ongertitele ersätze d Wööd.
Jätt va vreuer
Dr ischde Film, dä ävver noch us enkele Belder op Papier böstäng, woch Roundhay Garden Scene un stammd us öt Joohr 1888. Ö paar Joohr spiidr, am 1. November 1895 zeechde d Brööhr Skladanowsky ä Berlin böwächde Belder. Zo d sälbe Zitt bouwde d Brööhr Lumière ön Maschiin, beij dör önö Filmstriif met kleng Räähr böwächd weed. Am 22. März 1895 kräte d ischde Mänsche beij ön prevate Vörführung Filme z see. Bes dat Filme vöör öt Volk möjelich woode, durde öt noch bes zm 28. Dezember 1895. Ä Paris zeechde d Brööhr Lumière böwächde Belder.
D ischde Filme wore mä Dokumentatiune. Sö zeechde wi önö Zoch en dr Baahnhoff äräveerd un wi önö Könnig sing Krun op dr Kopp jösatze weed. Filme met Schauspeller joov öt en d ischde Joohre noch net. Dat ändernde sisch isch no 1900, als Georges Méliès Filme driihnde, di jätt vorzälle woohle. Filme wi D Reis no dr Mond un D Affär Dreivoss helte damols d Lüüh net mi op d Stööhl. Filme wode zweimol öt Ledd usjösatze, watt Denge möjelich made, di mo sisch net vörstelle kutt.
Dat, watt Melies zeechde, paaßde zo dat, watt d Lüüh em Theatr see kutte. Dat ändernde sisch met dr Film Dr klenge Doktor va Arthur Melbourne-Cooper, dä öt ischde Mol ön Katz en ön Jruußopnahm zeechde, jätt da töt Volk us öt Theatr net kannd.
Dan jäng öt Schrett op Schrett. Met Der große Eisenbahnraub, wat op Riuparesch met Öt Klaue beij d Baahn övversatze weed, entstäng önö Film va 12 Minütte. Dr Cowboy-Film woch entstange. Dat Volk vong di Filme ösu jott, dat sö mi dova seeh woohle. Kinos schosse us dr Boom.
En di Zitt veel och dr ischde Erotikfilm, dä met Am Sklaavemaad ä Österreich jedriihnd wood.
D ischde jrüüßere Schwirichkeete
Di meeßd mä 15 Minütte, dat entsproch d Längde va enn Filmroll, lang Filme maade öt Volk mä ön kotte Zitt lang Vreud. Sö jöwännde sisch an dat, watt op d Lingwand z see woch. Völl Kinos maade wärm zo.
Öt wood vorsood, dörch schwöder un net mi su jäcke Stöcke, öt Volk wärm en d Kinosääl z kriije. Dozo woode ävver besser Schauspeller jöbrudd. Su entstäng dä Berof vöör öt Kino, denn d ischde, di em Film z see wore, bleete oohne Naam. Dat ändernde sisch met Asta Nielsen un Henny Porten, di zo d ischde Filmstärcher woode.
Dr Film en d USA
En d USA soch öt besser vöör dr Film us. Mo erkannd flott, dat met Filme Jeld z vordeene woch un Kinos hod dat jruuß Land jönoch. D ischde Zitt driihnde mo Filme ä New York. Dat ändernde sisch 1910 als di Filmlüüh Hollywood als neu Filmstadt ussmaade. He entstänge och d ischde jruuße Filme, Monumentalfilme, wi Cabiria ,D Jöburt van ön Natiun suwie Intollerence, di jruuße Kulisse nüdisch hodde.
Vöör dr Ischde Weltkresch woch Frankreich dat Land, ä däm d meetzde Filme jedriihnt wode. Dat ändernde sisch en di Zitt van dr Kresch. D USA, di jo dörch dr Kresch komm jöstürd woode, kutte Filme mache, d Franzuse dojäje nett. Schauspeller wi Charlie Chaplin, Buster Keaton, Douglas Fairbanks Sen., Mary Pickford un Fatty Airbuckle steechde zo d bökanndsde Mänsche op d Wält op. Dörö Filme vüllde jruuße Kinosääl un braate Milliune en.
Filme ä anger Länder
Massefilme wi di USA sö maade, entstänge ä anger Länder net. Ä Europa wood vorsood, bessere Filme z driihne, di Filme sollte önö neue Stil lävvere, besser se als dä Hoof Filme, di övver dr Atlantik jöbraad woode.
Dütschland
Dütsche Filme us di Zitt leehnde sisch an dr Expressionismus a. Robert Wiene driihnde met Das Cabinet des Dr. Caligari un Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens, dä Friedrich Wilhelm Murnau als Regisseur soch, Filme, di sälvs em 21. Jahrhondöt net vorjeiße send.
Metropolis va Fritz Lang jöhüüd zo di Filme, di Filmhistorie jöschrävve hand.
Russland
D Russe stallte met Sergei Eisenstein enne van d bökanndste Regisseure op d Bee, dä met Filme wi Straik un Panzerkreuzer Potemkin Filme driihnde, övver di och hüü noch jösproche weed.
Öt Äng van dr Stommfilm
Öt Äng van dr Stommfilm koom bo övver Naahd. Am 6. Oktober 1927 woch met The Jazz Singer en Amerika dr ischde Tunfilm z see un z hüre. Dat woch dat, watt öt Volk woohl, un va do a woode komm noch Stommfilme jödriihnt. Völl van dö bökannde Schauspeller moote övver Naahd dr Sack packe. Sö hodde kenn Stemm, di vöör dr Tunfilm z bruche woch, angere maade wiir, vorloore ävver a Bökanndheet.
Stommfilme em 20. un 21. Jahrhondöt
D leitzde bökannde Stommfilme entstänge dörch Charlie Chaplin met Modern Times un City Lights. Dono driihnde sö komm noch sun Filme. Dr Film Silent Movie va Mel Brooks bleed ön Ussnaahm. Sälde vorsoote sö dat spiidr noch.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm Saachjrupp:Historie
Zelda Metz-Kelbermann
Hör Lääve ä Sobibór
Zelda koom am 20. Dezember 1942 zösamme met hör Kusin, di em Lajer ömkoom un Estera Raab op ön Päädskach em Lajer va Sobibór a. Sö woch enn va 800 Persune, di an dä Daach ätroff.
Zelda wood em Lajer dozo jebrudd, öm em Streckzemmer Socke z strecke. Spiir werkde sö em Büjelzemmer, wo öt hör Opjaav woch, dr Weisch van di Lüüh, di en d Jaßkammer ömkomme wore, z kroome. Kott vöör dr Usbroch us öt Lajer mood sö helpe, Lajerdeel 4, dä ävver ni vädisch wood, z bouwe.
Zelda jelong dä Usbroch zösamme met Estera Raab un Hela Felenbaum-Weiss. Bes zm Äng vam Zweide Weltkresch werkde sö ä Lemberg. Öm net opzövalle, nomm sö dr Naam Janina a.
1946 wandernde sö no d USA us.
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Övverläävende van dr Holocaus
Duisburg
Di Stadt Duisburch (shpresh: Düüßbursh) (op döütsch: Duisburg) litt aan der Ruhr un am Rhing un hätt med Ruhrort der jröößte Binnenhaaven ėn Europa.
Websigge
Saachjrupp:Stadt am Rhing Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Fanny Brice
miniatur|left|Fanny Brice Fanny Brice (* 29. Oktober 1891 ä New York; † 29. Mai 1951) wood als Fania Borach jöboore un woch ön Sängerin un Schauspellerin, di beij d Ziegfeld Follies optroon.
Fanny jäng at em Alder va 8 Joohr no öt Teatr, nodämm höt d Schüll jöschmesse hod. Öm beij öt Wärk bässer zöräät zö komme, ändernde höt dr Naam no Fanny Brice. Öt spelld op d Büühn meeßd löstije Rolle.
Tösche 1910 un 1930 woch Fanny ee van di Stärcher, di d Ziegfeld Follies örussbraad hod.
Met d Famelisch hod Fanny Brice net völl Flupp. Dreimol woch höt vorhiirod. Dobeij woch dr zweide Mann önö Vorbrecher, dä hänger Jittere jöhood.
Hollywood driinde önö Film, dä Funny Girl hosch un ä Deele öt Lääve va Fanny Brice böschriivd.
Als di Zitt op d Büühn z Äng jäng, maade sö hör Jeld dodörch, dat s em Radio z hüürö woch. Öt kleng Kengk Snooks woch hör Roll, di sö at us d Ziegfeld Follies Zitt kand.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger Saachjrupp:Schauspeller
Alfred Ittner
Alfred Jakob Ittner (* 13. Januar 1907 ä Kulmbach; † 3. November 1976 och ä Kulmbach) woch önö Oberscharvührer van d SS, dä beij d Aktiun T4 un d Aktiun Reinhardt metmaade.
Si Lääve
Em Määz koom dr Beveehl, no Lublin z träcke. Hä werkde tösche Ängß April un Ängß Juli 1942 em Vornichtungslajer Sobibór. Hä notiirde, watt d Jüdde op dr Wäch no d Jaaßkammer aavlävvernde. Ittner hod sing Platsch hänger ön Jlaßschiiv kott vöör d Jaaßkammer, wo di nakße Mänsch vorbeij jo moote. Nävver häm sooß önö jonge Jüdd, däm sö Joldjüdd övv kleene Max nannde un mä di Opjaav hod, Vortraue beij di ö paar Minütte spiidr stervende Lüüh z erwäcke.
Als Ittner Krach met dr Lajerövvichde Franz Stangel hod, scheckde dä häm zr Stroof en öt Lajer III, wo hä d jüddische Jevangene övverwache solld, di Massejrääver ushävve moote. Isch als dr Övvichde van öt Hauptweetschaftsamt van d Aktiun T4 sich vöör häm äsatz, dorf hä wärm als Bürokraat en d Hauptstell van d Aktiun T-4 zöröck.
Beij dr Sobibór-Prozess saat hä us, dat hä ni zojekekke hod, wenn Jüdde erschooße wode. Hä had sich jeddes Mol ömjedriihnt, su dat hä nüüß övver di Schötze ussaare kütt. Hä wood zo 4 Joohr Jevängnis wäje Beihölp zom Mord a 68.000 Mänsche vorurdeeld.
Ittner storv 1976 ä Kulmbach.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Holocaus Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Mann
Mösch
miniatur|left|Mösch De Mösch ess ene kleene Vurrel. Et ess eene von dä Vüjjele, die och en de Stadt öfters vürkumme. Von dä Ornitholoore affjesinn, kennt dä normale Minsch de Mösch irschtens emol durch dat Sprichwood: „Besser en Mösch en de Hand als en Duuv om Daach!“ Dat heeß: Besse jet Kleenes, wat me och wirklich hät, als jet Jroßes, wo me nur von drööme kann. On zweitens jit et vom Willi Ostermann e Leed, wat heeß „De Mösch“. Do drieht et sich öm en Mösch, die en en städtische Wohnung erinjefloore kütt on do allerhands jet durjeneen bringk. (Luur unge für dä jenauen Tex!)
Mösch ess och een von de Wööde, wo uns Platt nöhe bem Holländesch steht als bem Huhdeutsch. Op Huhdeutsch sät me doför nämmich „Spatz“, wat no jetz jar nix met däm platte Word ze donn hät, ävve op Holländisch heeß et „mus“. (On dat wird Möss jesproche wie bei „Do mösse mer noch ens drövve schwade!“)
Leedtex „De Mösch“ vom Willi Ostermann:
Saachjrupp:Bioloji Saachjrupp:Leed
Kelte
Hüggzedaach fingk me de Kelte un de keltische Sprooche nur noch janz am Rand von Schottland, en Wääls on en Irland. Dännen ehr Sprooche hann et ävve jar net leech. Su wie uns mem Huhdeutsch donn do vill Minsche de englische Sprooch övvenemme. Dat ess ärch schad, wäll et jit att jenooch Minsche, die Englisch schwade, ävve att jrad su e paar, die die aal keltisch Sprooche künne...
Saachjrupp:Volek
Beveelsnutstand
Van önö Beveelsnutstand weed jösproche, wänn di bötroffe Persun en ön Situatiun jöroone es, beij dör sö op jädde Vall jäjä ee Jösätz vorstüßd. Ee Jösätz jitt jätt vöör un dat zweide sätt jätt ajisch.
Situatiune
Saachjrupp:Räät
Kirch
miniatur|left|En Kirch En Kirch es e Huus, wo Christelügg dren bedde donn.
Kirch deet me ävve och sare för en Jemeinschaff von Christe, zom Beispill de katholesche Kirch udde de protestantesche Kirche, von dänne et en janze Reih jit.
Saachjrupp:Jöbäude Saachjrupp:Kirch Saachjrupp:Krißßlish
Ohio (Floss)
Dr Ohio es önö Floss en d USA un es önö Zofluss van dr Mississippi. Hä dörchläufd d Staate Pennsylvania, Ohio, Kentucky, Illinois, West Virginia un Indiana. Sing Zoflöss brenge sujar Wasser us 14 Bundestaate.
Vita-Karoli-Magni
miniatur|left|Önö Bleck en d Vita-Karoli-Magni D Vita Karoli Magni es ö Boch, dat Einhard em 9. Jahrhondöt övver öt Lääve va Karl dr Jruuße jeschrävve had. Dat ä Lating vorfassde Werk errechde at ä sing Zitt Opsehe.
Wi d Vita Karoli Magni opjebouwd woch
Öt Boch vängd domet a, dat Einhard schriivd, wisu hä dat alles opschriivd. Dono jeehd hä op d Övverjangszitt, di d Franke dörchläävde. Dr jrützde Deel ömfassd ävver öt Lääve va Karl dr Jruuße, sing Kreschzöch, sing Bouwte un dat, watt hä jäje sing Feinde un vöör sing Vrönde däng.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Booch
Ohio (Floss)
Wo dr Naam herstammd
Dr Ohio had singe Naam van ön Indianersproch un bödüüd „Schünne Floss“.
Jätt va vreuer
Dr Floss deende als lang als Transportwääch un woch vreuer ön Jrenz tösche di jruuße Jebiite, die mo Terretorie nannd. Hä jalt als d Jrenz vöör dr Sklavehandel. Em Norde van dr Ohio joov öt di net, em Süüde wahl.
Ohio als Verkiirswääch
Dr Ohio deende at lang als Transportwääch, ävver sing Wasserdeepde reichde komm us, jrüüßere Scheffe öt Bövaare zo ermeuöliche. Dat ändernde sisch iich als Stammdämm jöboud woode un dodörch dr Wasserstand aajöhovve wääde kutt.
Jätt z lääse
Saachjrupp:USA Saachjrupp:Floss
Linh Nga Nguyen
Linh Nga Nguyen (* 1982 ä Vietnam) es ön Schauspellerin, Dänzerin un Sängerin.
Bildnis der Erzherzogin Anna
miniatur|left||Ärzhäzzojin Anna (1585 – 1618) Bildnis der Erzherzogin Anna es dr Naam van ö Beld, dat Hans va Oche em Joohr 1604 jömoold hod.
Wisu öt Beld entstäng
Rudolf II. joov Hans va Oche di Opjaav, vöör häm ön schünn Vrau met Jeld zö vänge. Öm häm dö schünnßde Vrau jözeechnet metbränge zö könnö, trock öt Hans och no Österreich un Norditalie. Ä Südtirol troff hä Anna.
Övver öt Beld
Watt beij dat Beld opvälld, es dä jruuße Jäjösatz tösche d Hoof Schmück öm dr Hals van öt Anna un dä vröndlische Bleck van di Vrau. Dat lätt ön jruußö Läävensnööhde anämme.
Linh Nga Nguyen
Linh Nga Nguyen als Kengk
Linh Nga Nguyen hod öt als Mäddche net jott. D Äldere hodde döck Kniiß un no ön Zitt trännde sisch Mamm un Papp vanee.
Bildnis der Erzherzogin Anna
Övver öt Beld
Spiir molde Hans va Oche ö zweide Beld va Anna, d Vrau, di Kaiser Matthias hiirode. Dä Ongerscheed zeechd, dat Hans va Oche beij öt Moole jätt jökoohld hod, öm ön schünner Vrau zö präsenteere.
Linh Nga Nguyen
Hörö Beroff
Em Joohr 1999 maade Linh Nga Nguyen hörö Aavschloss an d Dänzschüll va Hanoi. Em Joohr 2000 steech sö en öt Filmjöschäff enn. 2006 maade sö dörch dr Film Quynh önö jruuße Schrett no vööre. Dat fluppde ösu jott, dat sö em jlische Joohr hör eeje Filmstudio opmaade. Kott dono reisde sö no Amerikka. Tösche 1999 un 2007 woch sö do ö paar mol em Fernsehe z see.
Och en öt Musikkjöschäff steech Linh Nga Nguyen en.
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Tänzer
Bad Jodesbersch
Bad Jodesbersch (och Jodeßbërrsh ov Bad Godesberg) ess de söödlischste Stodtdeil vun Bonn. Dat dörfse evver keenem und keener Bönsche saare. Dat darfse evver och keenem Jodesberjer saare. Bad Jodesbersch hätt ens en eijen Stodt gewääßt, ess dann evver op_de eezte Ojoß em Joohr 1969 noh Bonn enjemeind woode, domet Bonn Houpstadt vun Düütschland weede kunnt.
Jescheesh
De SPD hätt en Bad Jodesbersch ehr Parteiprojramm beschlusse. Dat wor 1959.
Saachjrupp:Veedel vun Bonn
Arabische Sprooch
Arabisch ess en Sprooch, wat von övve 200 Millione Minsche op de janze Welt jeschwadt wird. Et jehürt bei de sechs Ampssprooche von de Vereente Natione (zesamme met Englisch, Franzüsisch, Spanisch, Russisch on Schinesisch). Op Arabisch ess och dä Koran jeschrevve, wat dat hellije Booch vom Islam ess. Doröm ess Arabisch für de Moslems ärch wichtich on jild bei dänen als en hellije Sprooch. Dat betriff allerdings nur dat Huharabisch, die Sproochform, die mer en de Schull jeliert kritt. Normal schwade die Arabe nämmich keen Huharabisch, sondern ehr Dialekte, wo se met opjewachse sinn. Anders als wie jetz bei uns mem Huhdeutsch dät dat do och keenem infalle, su em Alldaach op eemol Huharabisch ze benutze – dä dät me hühstens uslaache, weil dat komplett nevven de Kapp wör. Huharabisch nemmp me nur für Zeidunge on Bööche ze schrieve, Ansprooche ze haale on en de Moschee. Selevs em Fernsinn sinn de mieste Sendunge – wa'me su sare well – op „Platt“.
De Forsche hann erusjefunge, dat Arabisch von alle semitische Sprooche am nöhkste bei dä semitische Ursprooch litt. (Die Ursprooch ess esu ald, die kennt me net. Me kann se ävve theoretisch rekonstruiere.) Dat heeß, dat et Huharabisch sich zigg dreidusend Johr nur winich verändet hät. Do sinn och rellativ winich fremde Wörd dren. Jet anders ess et met dä Dialekte: die hann sich vill mieh verändet. Zom Beispill ess de Jrammatik eenfache jewurde on och zom Deel de Ussprooch. De Dialekte klinge nämmich net all glich: Irakisch ess besonders hard, Libanesisch widde janz weech, bei Marokkanisch hät mer et Jeföhl, do wöre jar keen Vokale mieh dren, on su wigge. Trotzdäm hät Arabisch alljemeen ene janz äjene Klang. Dat litt dodran, dat do'r e paar Konsonante dren sinn, die mir jar net kenne on die deef em Hals jesproche werde. Für nen Europäe sinn se schwär ze liere; wa'me sich Möh jit, ka'mer et ävve packe.
Arabisch ess en prima Sprooch für Jedichte ze schrieve. Irschtens emol jit et extrem vill Wörd, die fass udde jenau etselve bedügge (Synonyme). On zweitens ka'me do wunderbar met reime, weil die Wörd all mem selve System jebaut sinn. Dä irschte bekannte Dichte bei de Arabe ess dä Imru' al-Qais. Dä hät em sechste Johrhondet jeläv, alsu noch vür em Prophet Mohammed. Et Dichte wor bei de Arabe ävver att zigg Langem Tradition jewäs: Jede Stamm hatt singen äjene Dichte. Wenn sich zwei Stämm jetroffen hann, hann die sich zesammejesatz, do moote de Dichte vürtredde on zeeje, wat se künne. Die hann dann Jedichte opjesat övve Liebe, Kreech, Jaach on wat net all. Vür allem ävve natürlich wie doll dä äjene Stamm ess on wie blöd dä andre. De Jedichte wurdte net opjeschrevve, sondern me hät se all em Kopp behaale. Och hügg jild et Uswendichliere bei de Arabe noch als en jroß Kuns. Irjendswann hann de Arabe dann och et Schrieve jeliert on ehr äje Schreff entwickelt. De Moslems hann die Schreff em Middelalde nohm Iran, noh Afjanistan on sujar bes noh Indien jebrat, wo se hügg noch von de moslemische Bevölkerung benutz wird. En dä arabische Schreff werde nur Konsonante on lang Vokale jeschrevve, kurte Vokale lööt me us. (Dat ess ävve net su schlemm; me kann dä Tex trotzdäm lesse, wa'me sich e bessje uskennt.)
Bööche
Saachjrupp:Sprooch
Moschee
En Moscheh ov Moschee ess bei de Muselmahne ähnlesch wi dat, wat bei de Christe en Kersch ess. Do deet me si Jebedd maache on noch allerhands mieh, wat als relijös aanjesinn widd.
Für de Moslems ess en Moschee nor e Huus, wo me'r et Jebedd jod maache kann. Dä Platz selevs wird nit als hellich aanjesinn. Hüggzedaach jit et att en Reih Moscheeën en Deutschland. En Moschee, die aan de deutsche Bevölkrung aanjepass ess, do sät me, die hät ehr Mess op Huhdeutsch, söns op Arrahbesch. En Moschee, die ehr Mess op Platt mät, simme noch aam Söke…
Pelagius II.
Als hä no singe Vörjänger Benedikt I. zm Bischoff jöwäähld wood, stänge d Langobarde vöör Rom un vorsoote, d Stadt ä z nämme. Byzanz, va däm hä sisch Hölp erhoffde, däng ä sing Oohre z winnich. Us dä Jrond vroode hä d Franke, övv sö häm helpe kütte. Di dänge ävver nüüß vöör häm.
Moschee
Saachjrupp:Islam Saachjrupp:Jöbäude
Pelagius II.
Ä sing Zitt als Bischoff veel dr Bouw van dr Altar övver öt Petersjraav suwi van d Kerch S. Lorenzo Fuori le Mura.
Kölsch (Bier)
Kölsch eß en bovvejärrisch Bier, blank jefiltert, kräfftisj jääl un hell. Et hädd enne wiiese Schoum un enne feijne, e kleij beßßje härrbe Jeschmagk. Mer dringg et uß Shtange. Bier Kännno saare, et wöö flößßijjer em Jeschmag qui Pils un däät nit „esu fättish“ schmäkke, nuur eijn Zoot, dat Jaffel wöör nit jannds esu dorrsh jejoore un hädd esu enne kleijne „fättijje“ Aanklang, dä fun de sööße Aandeijle em Hoppe köhm. Et jidd e paa Dozend Kölsch Zoote un Brouereije. Wi övverall hät do och noh m Äng fum zwannzishßte Joohonndot zoo, et Brouereije Stėrrve zoojeschlaare, unn et woote ättlijje Kölsch Brouereije opjejovve oddo zoojemaat un zosammejelaat.
Pelagius II.
Pelagius II. storv a d Pest. Gregor I. wood neue Bischoff va Rom.
Kölsch (Bier)
Jebroudt weed Kölsch bloos en Kölle un em Ömlandt. Doför dat „Kölsch“ enne fun de EG un jeds EU jeschözde Bejreff för n Heerkunnf eß, do hann sesh de Kölsch Brouereije schleeßlijj en de 1980 er Joohre jeeijnish. Noh feezish Jooh Jeklüngel un Zängkereije, wo se t nit henkrääje hann.
Lügk, di et weßße mößße, saare: „Kölsch kam mer äßße, un drenke.“ Jemeindt eß dat Kölsch esu naahavv eß, dat mer jannß oohne fäßßte Naarung ußkumme kann, wäm mer jenooch Kölsch zo sesh nimmp.
Pelagius II.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Papß
Mülheim an der Ruhr
Di Stadt Müllem (op Mölmsch (Shprooch) : Mölm, op deutsch: Mülheim) litt aan der Ruhr.
Ußßerdämm
→ Mölmsch - Ick wait ne, wenn datt geschreewe hätt. Dat häist ne Müllem, dat ös Mölm op de ruuren und mit en "H" wett datt oak ne geschreewe!
Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Militärisch Sendestation vun Pierre-sur-Haute
De militärisch Sendestation vun Pierre-sur-Haute es en hondertzwanzich Morjen (drissich Hektar) jruß Anlaach en Frankreich, die füür dä Funkverkehr vum Kommiss in Frankreich und dä NATO jenutz weed. De Station hät singe Name vun däm Bersch Pierre-sur-Haute (1631 m huh), op däm se steht, wat jenau op der Jrenz vun de französische Rejione Auvergne und Rhone-Alpes is. De Station weed deils och vun zivile Stelle jenutz.
Geschesch
De Station wood em Johr 1913 opjemaat, für ene optische Telejraf, wat äwwer e janz kleen Anlach wor mit nur winnisch Personal. Em Kaale Kreech hät die NATO beim fränzösische Staat aanjefrach, ob se nit bei ihrem Projek ACE High mitarbeide will. Dat es en Funknetz vun letztlich 82 Statione vum Nordkap in Norweje bes in de Türkei, wat uch dann noch funkzioniere sullt, wänn et bei nem Atomkrieg de Kurzwelle nit mieh donn. 1961 wood die Station dann jebaut. 1988 hät die NATO dat ACE High usser Betrieb jesatz, ävver dä fränzosische Kommiss kunnt die Station für angere Saache bruche, für alle Dinge vüür de Luffflott. Se hätt jetz uch en Radar.
Ene jruße Deil vun der Station is ungerirdisch und stärk jeje ABC-Waffe geschötz.
Ärjer met de Wikkipedija
En de französische Wikkipedija jov et sick 2009 en Sigg övver de Station, met der wor an un für sich nit vill loss. Em Määz 2013 hät dann dat französische Geheimdeens-Amp DCRI(Direction Centrale du Renseignement Intérieur) de Wikimedia Foundation kontaktiert un jesacht, se mööte de Sigg lösche, weil do jeheime Anjabe drop stönde. Wikimedia hät jeantwoodt, dat de Informatione op dä Sick us alljemein zöjänglische Quelle kumme däte un de DCRI sollt doch ens sare, wat für Details oder Afschnedde se jenau stüre däte. Et kom ävver kein Antwort. Statt desse han se ene französische Wikkipedija-Köbes (Admin) aanjejange, dä met der Sach jar nix ze donn jehatt hät un en esu lang molestiert, bis dat er die Sigg jelösch hätt. Kurt drop wood die Sach bekannt, die Sigg wood weder neu anjelaat, in vill angere Wikkipedija övversatz und de Ziedunge in Frankreich un angerschwo hann drövver jeschrivve.
Saachjrupp:Frankreich
Cincinnati
Cincinnati es ön Stadt en dr Bundesstaat Ohio en d USA. Met ca. 330.000 Äwonner es öt d dreid jrüützde Stadt, di Ohio opzöbeehne had. En d jrüßer Jäjönd öm Cincinnati wonne sujar 2,1 Milliun Mänsche, wobeij ävver och Lüüh us dö Staate Kentucky un Indiana metjözälld wäde.
Wo öt op d Kaad z vänge es
Cincinnati lid jönau do, wo di 3 Staate Ohio, Indiana un Kentucky aneestüsse. Wä well, da kann zövoss no Kentucky jo, d Roebling Hängebröck vorbängd Cincinnati met dat op di anger Sii van dr Floss Ohio lijende Covington.
Jätt va vreuer
Cincinnati entstäng em Joohr 1788 als en van d ischde Städt en öt Nordwestjöbiid. Damols wooch öt ävver mä ö Soldatelajer. Als dr Miamikanal väädisch wood un Cincinnati an d Baahn ajöschlooße wood, jäng öt met öt Städtche bärchop. Öt woode mi un mi Lüüh, di dohä trocke. En di ischde Joohre läävde völl Amerikkaner en d Stadt. Öm 1850 ändernde sisch dat ävver. Us Dütschland trocke mi un mi Lüüh dohen. Dat jäng ösu witt, dat bes zo 60 % van öt Volk dütschlandstämmich woch.
Watt sisch azökikke luuhnt
Wä sisch öns Cincinnati akikke well, dä moss dörch d Ennestadt jo un sisch Tyler Davidson Fountain, dr vreuere Fountane-Square, d Platsch met dr jruße Sprengbrunne akikke. Va do us es öt net witt bes no d Roebling Hängebröck. Ovvends had mo önö schünne Bleck op d Huchhüüser met dr 175 m huhö Carew Tower suwi d U.S. Bank Arena. Öt Riverfront Stadium jitt öt jo net mi. Em September weed ä Cincinnati öt Oktoberfess jöviihrd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stadt en dr USA
Alkuin
Si Lääve
Alkuin woch ä Kengk us ön Adelsfamelisch un stammde us Yorkshire. Hä jäng do no d Schüll un leide spiir d Domschüll va York. Em Joohr 781 troff Alkuin ä Parma Karl dr Jruuße un wood va häm äjelahne, no d Hoffschüll va Oche z komme, di hä van öt Joohr 782 a övvernomm. Seijd Alkuin no Oche koom, wood hä Rotjävver va Karl dr Jruuße un hod dodörch Äfloss op däm sing Politik suwi op d Kerchvrore. Tösche 789 un 793 reisde hä ö paar Mol no Ängland. 796 jäng Alkuin van dr Hoff va Oche vott un wood dörch Karl dr Jruuße zm Abt va Saint-Martin de Tours ernannd. Önö Jrond ka se, dat Alkuin sich jäje dr Sachsekresch ussproch.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
Beuel
miniatur|left|Beuel Beuel, och Büel, ess ene Stadtdeel vun Bonn, litt ävver op de Schääl Sick, dat eß öslesch vum Rhing.
1824 hann sich di Wäschwiever uss Beuel zusammejeschlosse un hann e Damenkomitee jejründt. Se hann sälever och Fastelovend fiere wulle. Dat eßß de Uursprung vom Wieverfastelovend. Doröm jitt ed en Beuel keene Prinz sundern en Wäscheprinzessin.
Booch
Saachjrupp:Veedel vun Bonn
Carew Tower
Dr Carew Tower, watt op Ripuaresch Käru Tauer ussjösproche weed, es öt zweidhükßde Huuß va Cincinnati. Hä brängd öt op ön Hüüdö va 175 Meter. Singe Naam kräät öt Huuß no önö Joseph Thomas Carew. Hä litt an enn van d Hauptstrooße, d Vine Street, en d Mäddö va Cincinnati.
Met dr Bouw van dat Waahrzeeche va Cincinnati wood em Joohr 1929 aajövange. En di Zitt veel dr Schwazze Friddach, wo d Börs en d Knee jäng. Öm Jeld z spaarö, woode Backsteen beij öt Huuß jönomme. Jöpland woch, dat Plaate us Kalkstee vorwand wääde sollte. Dekoratiune us Metall, di vörjöseeh wore, woode och jöstreche.
Zwei Joohr, dat heechd bes zöm Januar 1931, wood an dr Carew Tower jöwerkd, iih di 49 Etage väädisch wore. 128.000 m² Room vöör Büros entstänge, 4500 Dörrö woode äjösatze un 9000 Venstörö äjöhangö.
Wö beij schünn Wäähr met dr Opzoch op öt Daach väährd, dä kann van do us noch 3 Staate kikke. Hä sitt Ohio, Kentucky un Indiana.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Cincinnati
Siligo
Siligo es ö Dörp un en Jemeind en Italië en de Provinz Sassari op Sardinië. Öt litt onjeväär 30 Kilometer van d Provinzhaupstadt, 954 Minsche lääve do.
Saachjrupp:Dorp en Italie
D Schünnö un öt Biiß
D Schünnö un öt Biiß es ö Musiköl us öt Joohr 1994. Dr ischde Vörhang veel am 18. Aprel 1994 op dr Broadway ä New York.
Ischde Deel
Zo d sälbe Zitt läävd Belle, öt schünzde Mäddche van öt Dörp met hörö Papp ä Frankreich. Gaston, däm ön Kneip jöhüüd, vorleevd sisch en öm, kitt ävver önö Körv. Maurice, dr Papp van öt Belle, had jätt ervonge, watt ävver net fluppe well. Belle sprechd häm Mott zo un hä vorsöckd öt noch enz. Als dat Deng klappd, vorveerd hä sisch domet, weed en dr Bösch va Wölf jöjaahrd un kütt dörch Zovall vöör öt Schloss van öt Biiß a.
Rome Plow
miniatur|left|Ön Rome plow beim Wärk Ön Rome plow es ön Kombinatiun van önö Panzer un ön Planiirraup. Sö deende dozo, em Vietnamkresch Bööhm met dat an di Maschiin aabraade onjöväär 2 m lang schärp Mäzz ömzöhouwe. Dödörch solld öt dör Vietkong onmöjelich jömaad wääde, sich hänger Bööhm, Strüsch un Planze zö vorstääche. Met ö Jöweed va öm d 16 Tonne maade d Rome Plow alles platt watt hör en dr Wääch koohm.
D Schünnö un öt Biiß
Ischde Deel
Dat Volk, dat do werk un z Jöscheer woode woch, kömmerd sisch öm Maurice. Kätzelötere un Uhre hälpe häm, wärm op d Bee zö komme. Als dat Biiß siid, wä akomme es, driihnd hä dörch un deed häm en öt Kitsche van öt Schloss.
Rome Plow
D Rome Plow wood öt ischde Mol em Joohr 1967 äjösatze.
Jätt z kikke
Saachjrupp:Technik
D Schünnö un öt Biiß
Ischde Deel
Belle maad sisch op, hörö Papp z söcke un kütt, wi dr Deuvel öt well, och no öt Schloss. Do vängd sö hörö Papp un beend öt Biiß a, statt häm em Kitsche z bliive. Öt Biiß stämmd zo un Belles Papp darv jooh, Belle bliid vöör häm op öt Schloss.
Maurice well em Dörp Hölp holle, ävver alle halde häm vöör jäck un jlööve häm ke Wood. Su träckd hä alleen wärm loss, öm sing Dohter us d Ärm van öt Biiß z bövreije.
Belle had hörö eeje Kopp un well nüüß eiße. Öt Biiß ärchd dat un well Belle zwenge. Dat had sisch dat ävver en dr Kopp jösatze un bliid deckköppich. Do sätt dat Biiß: "Nu kiss dö janüüß!" Ovvends had Belle ävver Koohldamp un söckd sisch jätt zö keue. D Deenere welle dat z isch zwar net zolosse, ävver no ön Zitt kann öt sisch ävver önö Moffel kriije. Zösamme met önö Deener flaneerd sö dörch öt Schloss un kikkd sisch öm. Dobeij kütt sö och en önö Vleuel van öt Schloss, wo öt Biiß jösaad hod, dat öt nüüß z söcke had. Dobeij sitt Belle d vorzauberde Blomm, di mä noch ee Blatt had. Als Belle di Blomm apacke well. kütt öt Biiß öm d Eck, packd Belle un schuppd höm uss. Dorophän houd Belle aav, löuvd en dr Bösch un öt Biiß märkd, dat öt önö Väähler jömaad had.
Zweide Deel
Äm Bösch treffd Belle d Wölf un mä dörch d Hölp van öt Biiß övverläävd öt. Dat Biiß weed ävver schwoch vorlätzd un Belle kömmerd sisch öm häm, brängd häm sujar no öt Schloss zöröck. Dobeij merkd Belle, dat öt Biiß janet dat Ooß es, dat öt erwaad hod. Di zwei setze zösamme un d Deenere vreue sisch, dat s bald wärm Mensche se könnö.
En di Zitt vorsöckd Gaston dr aue Maurice vöör bökloppd erkläre zö losse. Dono well hä Belle hiirode, övv sö well övv net.
En öt Schloss setze Belle un öt Biiß zösamme, eiße un danze. Öt Biiß well Belle saare, dat hä ö Oohr op hör jöworpe had. Jönau ä dä Moment sätt Belle ävver, dat sö hörö Papp vormesst, un öt Biiß lädd zo, dat Belle dörch dä Speijel kikkt. Sö sitt, dat hörö Papp sisch em Bösch vorloufe had, un öt Biiß well Belle helpe. Belle kann öt Schloss vorlosse, sujar dr Speijel jitt hä hör met. Als sö en dr Bösch aavjötrocke es, wesse d Deenere op öt Schloss, dat öt Beeß öt Belle jäähr had un sö mä noch dropp waade mösse, dat Belle och ösu vöör häm vööld.
Belle brängd hörö Papp en öt Dörp, wo hä en öt Jäckes jöbraad wäde soll. Belle well böwiise, dat Maurice kloor em Kopp es un zeechd d Lüüh us öt Dörp en dr Speijel dat Biiß. Dorophän böschlösse di, dat Biiß z jaare un ömzöbränge. Öt kütt em Schloss zo önö Kampf, beij dör Gaston van öt Daach välld un ömkütt, öt Biiß ävver vöörhen noch met ö Metz en dr Röck stechd. Em Sterve, öt leitzde Blatt van di Bloom välld jöraad öraaf, kütt Belle un kriichd öm häm un sätt, dat sö häm leev had. Us öt Biiß weed wärm önö Prenz, d Deenere wääde zo Mensche un alles vängd ö jooh Äng.
Övver öt Musiköl
Dat Musiköl leev bo op d janze Wält. Nävver Amerikka wood öt och ä Europa un Asie opjövüürd. Ä Dütschland woch öt ä Berlin un ä Oberhause zö see. Mi als 25 Milliun Mensche ä 13 Länder kekke öt sisch a.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Musical
Dayton
Dayton es ön Stadt en d US un litt em Bundesstaat Ohio. Öm d 160.000 Mänsche läävde do em Joohr 2004.
Wo öt litt
Dayton litt em Tal van dr Great Miami River un domet nördlich va Cincinnati un südlich va Toledo. Columbus es em Oste.
Jätt va vreuer
Am 1. April 1796 koome 12 Lüüh en di Jäjend un hand domet dr Jrondsteeh vöör Dayton jölaad. Beij hön Reis va Cincinnati us troffe sö an di Stell Indianer un entschlosse sich, do, wo hüü d St. Clair Street es, z bliive. 1805 kräät Dayton dr Naam no Jonathan Dayton, dä em Onaavhängichkeetskresch önö huhe Soldat woch un dono en d Politik jäng.
Dayton wood och bökannd dodörch, dat en d Stadt vreuer d Brööhr Wright jöläävd hand.
Öt Volk ä Dayton jäng öt en d ischde 100 Joohr jott un sö hodde jönoch Jeld en d Teisch. Zo ön Katastroph koom öt em Joohr 1913, als jruuße Deeler van d Stadt onger Wasser stänge. Dr Great Miami River woch övver d Ufer jöjange. Dono woode völl Dämm jöbouwd.
Öt Dayton Aavkomme
Vam 1. bes zm 21. November 1995 troffe sisch dr Serbe Slobodan Milošević, dr Kroat Franjo Tudjman, un dr Bosnier Alija Izetbegović suwi dr US-Ongerhändler Richard Holbrooke ä Dayton, öm ön Eenijung em Kresch tösche di Staate zö vorhandele. Sö ongerzeechnede am 14. Dezember ä Paris dat ä Dayton usjöhandelnde Aavkomme, öt sujönannte Dayton-Aavkomme.
Di Situatiun va Dayton em 21. Jahrhondöt
Dayton had en d leitzde Joohre mi un mi Äwonner vorloore. Völl Hüser stond lääch un jruuße Stöcker van d Stadt woode aavjöresse, damet di vorlosse Hüüser kenne Ongerschlopf vöör Vorbrecher se kutt.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Ohio Saachjrupp:Stadt en dr USA
Karl Albrecht
Karl Albrecht (* 20. Februar 1920 ä Esse; † 16. Juli 2014) es önö dütsche Ongerneehmer un zösamme met singe Broohr Theo Jründer van dor Aldi.
Singe Wääch zo dr Aldi-Maat
Karl un Theo hodde öt als Kengk net jott. Sö moote vrasselö, öm rond zö komme. Dr Papp woch önö Berchmann, dö Mamm hod önö kleene Tante-Emma-Lade. Hä maade ön Liihr un övvernomm no dr Zweide Weltkresch öt Lävölsmeddeljöschäff van d Äldöre.
En d köttzde Zitt bouwde di zwei 13 Jöschäfte op. 1962 entstäng önö ischde Aldi-Maat. Dä Naam Aldi kütt va Albrecht-Discount. En d 60er Joohre trännde d Brööhr Dütschland ä zwei Regiune op. Dr Norde kräät dr Theo, dr Süde jäng an dr Karl. Dö Jrenz woch en d Düsseldörper Eck.
Si Prevatlääve
Övver häm weeß mo komm jätt. Hä es vorhiirod un had zwei Kenger suwi 6 Änkele. Karl läävd ä Essen.
Einhard
miniatur|left|Einhard op ö Beld us öt 14. Jahrhondöt Einhard (* öm 770 ä Maingau; † am 14. Määz 840 em Kluster va Seligenstadt) woch önö Jeliirde us Franke. Hä vorstäng jätt va Konst un schreev Böch. Si bekannstde woch Vita Karoli Magni, dat öt Lääve va Karl dr Jruuße beschriivd.
Karl Albrecht
Öt Jäld
D Forbes-Liiß van öt Joohr 2010 zeechd, dat Karl d Nommer 10 onger d rischßde Mänsche es. Hä soll 23,5 Mrd. US-Dollar em Jeldbüll ha.
Einhard
Einhard troon en d Schoon va singe Liihrer Alkuin, leide d Hoffschüll va Karl dr Jruuße un joov och Ludwig dr Fromme Rotschläch. Zosätzlich hod hä huch Poste a Klüstich, di va Jent övver Maastricht bes no Paris reichde.
Karl Albrecht
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ongernehmer
Einhard
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Universaljeliihrde
Saachjrupp:Schriiver
The fields of Athenry
The Fields of Athenry ess e Leed us Irland, wat en dä 1970er Johre vom Pete St. John jeschrevve wurd. Dä Tex spillt en dä Zigg von de britesche Besatzung von Irland on dä Hungersnud, die em 19. Johrhondert do jeherrsch hät. En Deutschland un em Ress von Europa ess dat Leed bekannt jewudde, wäll die irische Fäns dat bei de Europameesteschaff 2012 jesunge hann.
Tex on Övvesetzung
Anmerkunge: Dä Travelyan wor ene britesche Beamte en Irland, von däm manche jlöve, dat dä för die Hungesnut met Schold wör.
Athenry ess en kleen Stadt em Weste von Irland.
Wiesbaden
Wiesbaden (och Wisbade) eß en Stadt am Rhing. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt vun Hesse. Wiesbade litt am rääschte Ufer vum Rhing, aan de Mündung vom Main. Janz in de Nöh vun Wiesbade sen Mainz, Frankfurt am Main un Darmstadt
The fields of Athenry
Tex on Övvesetzung
Botany Bay ess en Australie. Do hann de Brite vill irische Rebelle henjebrat.
Wiesbaden
Wiesbade is een vun dä drei Landeshaupstädt am Rhing.
Websigge
Saachjrupp:Wiesbaden Wiesbaden
Covington
Covington, op Ripuaresch Kavington, es ön Stadt en dr US-Staat Kentucky. Als em Joohr 2000 jözalld wood, sänd sö op 43.000 Lüüh komme, di do läävde. Domet es öt dö vönvdjrützde Stadt ä dä Staat.
Wo öt litt
Op d Kaat vängd mo Covington op d Hüüde va Cincinnati. Öt es met di Stadt dörch d Roebling Bröck vorbonge. Covington litt jönau do, wo dr Floss Licking en dr Ohio leuft. Dö Koordinate send 39_3_54_N_84_30_35_W
Öt Wäähr
Covington zeechnöt sisch dörch heeßö un drüü Sommerö un kald Wenkterö us. Dodörch waaße he Planze, di mo sonß mi em Süüde vängd.
Schünn Platsche ä Covington
Wä no Covington kütt, dä solld sisch ö paar Minütte Zitt nämme, öm sisch d Cathedral Basilica of the Assumption, Covington, op Ripuaresch Kerch van d Hemmelvaahrd akikke. Och d Mother of God Roman Catholic Church, dö Modder van d Joddes Kattolesch Kersch es önö Bleck wääd.
Jätt z kikke
Saachjrupp:Kentucky
Ho Chi Minh-Stadt
Ho Chi Minh-Stadt (och Thành phố Hồ Chí Minh, Saigon) eß en Stadt am Dong Nam Bo, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Vietnam. Ho Chi Minh-Stadt litt an dä Mündung vom Saigon. De Fluchhafe heeß Tan Son Nhat.
Websigge
Saachjrupp:Vietnam
Neuwied
thumb|right|Et Wappe fun Nöüjwitt Neuwied es en Stadt em Rhingland. Hee wohne ca. 70.000 Lück. De Stadt lit op de schääl Sigg en Rhingland Palz wo de Wied op der Rhing stööß.
Websigge
Saachjrupp:Stadt am Rhing Saachjrupp:Stadt en Rheinland-Pfalz
Vietnam
Vietnam es e'ne Staat en Asië. Hä jränz op de eene Sigg aan et Südchinesich Meer, un an de andere drei Sigge aan China, Kambodscha un Laos. Vietnam hät zwei Stöcke Land un dozwesche e'ne Meerbuse, dä och zo Vietnam jehüürt met paar Inselche dren. De jrüßte Stadt un Haupstadt es Hanoi. Dat litt do en de Medde aan e'nem Ärm von däm Meerbuse.
Vietnam jiddet och em Internet, sing Top Level Domain es .bn un die weed von de VNPT verwaldt.
Saachjrupp:Staat Saachjrupp:Vietnam
Les Rayons Röntgen
Les Rayons Röntgen es önö kotte Trickfilm, dä als Stommfilm va Georges Méliès em Joohr 1898 ä Frankreich jedriihnt wood. Dä Film es och onger dr Naam Les Rayons X bökannd.
Alljemeenes övver dr Film
Dä 20 Meter lange Film duurd mä enn Minütt un es dr ischde Science-Fiction-Film, däm mo kännd. Kott zövöör had Röntgen d Röntgenstraahle vonge, un dat sorchde vöör weld Spekulatiune öm d Röntgenstraahle.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm
Riverfront Stadium
[[Beld:Riverfront stadium.jpg|miniatur|left|Öt vreuörö Riverfront Stadium 39,096667 N 84,508333 W]]
Öt Riverfront Stadium ä Cincinnati (Ohio) woch öt vreuörö Stadion vöör dö Sportaarte Football un Baseball. Öt wood em Joohr 2002 aavjöresse.
Va vreuer
Öt Riverfront Stadium stammd us öt Joohr 1968. Damols kooßde öt önjöväär 48 Milliun Dollar. Em Joohr 1995 wood dr Naam van öt Stadium en Cinergy Field jöändört. Dobeij wiißd dä Naam op Cincinnati Energy hän, önö Lävverant va Änerji vöör d Jäjönd.
Watt zeechnöt öt Stadium us?
Öt Riverfront Stadium woch öt ischde Stadium, dat kännö normale Rase hod. Dr Boom woch janz met Konstrase usjölaad.
Wä he spellde
Em Stadium spellde nääver d Cincinnati Reds och d Cincinnati Bengals. D Reds trocke en dr Great American Ball Park öm, dö Bengals en öt nävveaa liiönde Paul Brown Stadium.
Saachjrupp:Cincinnati
Voss
Dr Voss bösteehd us d Ziihne, dr Medelvoss un d Vosswotzel. Kikkd mo sisch dä Mäddelvoss a, su moss mo do wiihr ongerscheede. Mo vängd dr Ballö, d Soohl, d Vääch, dr Spann un dr Ress.
Zälld mo d Knouche, su kütt mo op bes zo 215 Stöck ä beede Vöss zösamme. D Knouche em Voss belde ö Jöwölbö. Es dat dörchjötroone, sprechd mo van önö Plattvoss.
D Soohl had di Opjaav, dovöör zö sorje, da töt beij öt Opträäne net ösu stuckd. Mo kann sisch d Soohl als ön Aart Väähr vörställä.
Saachjrupp:Körperdeel
Joohr 1946
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Konrad Krauss
Konrad Krauss (* 30. Mai 1938 ä Wilhelmshave) es önö Schauspeller.
Krauss studiirde ä Hamburch dö Schauspellerei un Musikk. Dat fluppde ösu jott, dat hä 1960 en önö Film övver Faust metspellde. Ävver och en dor Tatort un Großstadtrevier woch hä zö see. Völl Lüüh es hä als Arno Brandner us dö Seefeoper Verboone Leevde bökannd. Do spellde hä seijd d ischde Folje met.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Schauspeller
Adriana Lima
Adriana Francesca Lima (* 12. Juuni 1981 ä Salvador, Bahia, Brasilie) es ö Model.
Kick och
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model
Heinrich Boere
Heinrich Boere (* 27. September 1921 ä Eischwiller beij Oche) woch ö Metjlett van d SS un wood am 23. Määz 2010 van öt Jörichd ä Oche böstroovd, ä Holland Mänsche ömbraad z ha. Hä moss läävenslang en öt Kitsche.
Si Lääve
Dä ä Eischwiller jöboorene Boere trock at als Kengk no Holland. Singe Papp koom va do. Met 19 Joohr troon hä dö Waffe-SS beij un kämpfde 2 Joohr an d Ostfront. Va 1942 a woch hä wärm ä Holland, un öt Kommando Feldmeijer, däm hä aajöhood, ongerstäng sisch, Anschläch jäje Weehrstandskämpfer z rääche. 54 Mänche woode dobeij ömbraad, an öt Stärve va 4 woch Boere böteilicht.
1949, dat heechd no öt Äng van dr Zweide Weltkresch, wood hä van ö Jörichd ä Amsterdam zm Duud vorurdeeld. Hä hod sisch do ävver at no Dütschland uß dr Stöpp jömaad. Do ändernde hä singe Naam un nannd sisch Bergmann. Hä läävde ä Eischwiller.
1983 stalltö dö Holländer önö Andrach, Boere a Holland usszölävvörö. Dozo koom öt ävver ni, dat loch dora, dat Boere dörch singe Beitrett zo d SS möjölicherwiiß no öt Jesetzboch Dütsche woode woch. Dat böwaahrde häm vöör d Usslävverung.
Em Joohr 2008 entscheed öt Jörichd ä Oche, dat öt kenne Beveelsnutstand vöör Boere jöjovve hod un öt Völkerrääd d Morde an d 4 Mänsche net däckde. Trotzdäm koom öt net zo ön Vorhaftung va Boere. Önö Doktor böscheed häm, dat hä öt an öt Häzz höd.