cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adolf von Egmond
Adolf wohr enne Sonn fumm Arnold van Egmont, dämm Hächzoch van Jelldere, un de Catharina van Kleeve. En dämm Opvoljer_Shtrigg fumm Hächzochdom Jelldere hätt_e em Joohr 1465 singe Fatto jevange jesaz un wohd_dann sëlləvo do Hächzoch. Em Joohr 1468 hätt_e de Schlaach fun Straelen jääje et Hächzochdom fun Kleeve jewonne, ävver dä Hächzoch fun Bůrrjonndt, Brabant, Limbursh un Luxemburrsh un zojlish Jraaf fun Flanndere, de Artesië, Bůrrjonndt, Henegouwen, Holland, Zeeland un Namen, do Kaal dä Kühne, hädd_enn Arnold tozdämm en sing Amp zoröckjeholldt. Em Joohr 1471] wood dä Adolf ėn Hesdin funn_emm jefange jenomme. Nohr_em Kaal dem Starke singem Duud_em Joohr 1477 wood hä fon de Flamens widdo bevrëijdt. Hä jėngk ävvo norr_em sellve Joohr kapodd_em Kreesch_als_enne Aanfööhrer fun_ennem fläämėsche Heer, nohdämm de Shtaaten_em Jellderland enn jraad widdo nöü als ihre Hächzoch aanäkanndt hatte.
Joohr 1916
Sönnß
Saachjrupp:Joohr
Adolf von Egmond
Sėnge Nohvoljo bleev dohderwääje do Arnold, sėnge Fato.
Dä Adolf woohr fon 1463 aff, med_enne Doochto fun dämm Hääerzoch Kaal demm Eezte fon Burbong fohiirohd_em Catharina fon Bůrbong, wat fun 1440 beß bloß 1469 jelääf hät. Dė zwëij hatte zwëij Pänz:
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
Aapefels (Bäänßbërsh)
miniatur|Lengkß e Stöck fom aale Schloß; Rääschß henge et Nöüje Roothuuß; Füre dė Stroohß, di do erropp jëijt. De Minsche en de Ömjävong saare Aapefelse för dä komije Knubbel jans bove en Bänsbersch om Bersch. Wi die Stadt noch för sej_allein wohr, wohr_et et neue Rådhuß. De Bänsberjer woore stols op dat unejale Dinge uß Bettong. Dä Bou es nähmlesch vonennem weltberöömpte Arschitäk, demm Bööm, dä enn en der 60er Joore do henjesatz hät. Et hät enne nix jenotz. Wie esu fille Jemeinde öm Kölle, die noch flöck jebout hann, hät der Dößßeldorver se dann doch affjeschaff.
Saachjrupp:Veedel vun Jläbbisch Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Eduard Cave
miniatur|left|Eduard Cave Eduard Cave (* 27. Februar 1691; † 10. Januar 1754), woch önö Drukker un Herussjävver. Met d Ziidung Hääremagasin schoff hä öt ischde Magasin, dat em moderne Senn öt janze Volk enteresseerde.
Als Jong van önö Schoonsmaacher wood hä ä Newton, dat lidd en d Nööde va Rugby ä Warwickshire, jeboore un hä besood do öt Jümnasium, wood ävver dova vottjejaachd, als singe Liihrer häm beschöldichd hod, jeklaud z ha. Hä werkde öns he un öns do, su vorsood hä sisch als Holzhändler, Ziidungsschriiver un Drukker. Dobeij entstäng dä Jedanke an ön Ziidung, di rejelmäßisch met schün Teme opwachde deed. Dobeij solld öt öm alles jo, aajevange vam Koofe bes zo Jedichte. Cave vorsood Drukkere ä London un Bochhändler vöör sing Idee z jewänne. Doch kenne sprong a un su packde hä öt sälvs a. Em Joohr 1731 erscheen öt Hääremagasin, dat bald en van di Ziidunge wood, di dr jrützde Äfloss hodde un am meetzde nojemaad wood. Cave wood dörch di Ziidung risch.
Cave woch ö hell Köppche un satz sing janze Kraff vöör öt Majasin en. Hä jäng sälde vöör d Döör va si Büro an d St''. Johns Brügg'' ä Clerkenwell. Hä notzde ön jruuße Zaahl van Vordeeler, dr bkanndste woch Samuel Johnson, dä Cave at immer dankbach wooch, weil hä häm seijd Joohre Werk joov. Cave sälvs joov Deele van öt Magasin onger dr Naam Sylvanus Urban öruss.
Cave ledd onger Jesch. Hä wood en d St. James Kersch ä Clerkenwell bejraave.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere! Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch
Jadinnge
miniatur|right|150px|Jadinnge Jadinnge sinn halfdörchsichtije Vüürhäng, die mer vür et Finster hängk. En kradisch Frauminsch steiht hinger de Jadinnge, luurt op de Strooss, besüüht sich, wat de Lück esu don, un säht: "Nu süch ens aan!". Dorüvver han die Kölsche Gerhard Jussenhoven, Komponess un J. Schlösser, Dechter ad vür'em Kreesch dat Leed geschrivve: "Die hinger de Jadinge stonn un spingxe".
Em Johr 1980 hät de Kingsize Dick zesamme mit De Bläck Fööss dat Leed unger dem Name "Die hinger de Gadinge stonn" neu opjenomme, arangjeet vun Werner Dies. (Orjinalplaat: Copyright 1980 Emi Electrola GmbH, 1C 056-46200).
Saachjrupp:Kösch Saachjrupp:Leed
Cléopâtre (1899)
Cléopâtre es önö Stommfilm, dä em Joohr 1899 va Georges Méliès jedriihnt wood. Hä jilt als dr ischde Horrorfilm.
Övver dr Film
Cléopâtre woch lang Joohre vorscholle un mo hod at opjöjovve, dora z jlöve, dat mo dä Film noch ens z se kitt. Ävver em Joohr 2005 wood ön Kopie vonge. Dä Film wood zwar bes hüü noch net mi jezeechd, ävver öt Restaurere duurd noch ön Zitt. Dä 40 m lange Film duurd mä zwei Minütte.
Woröm öt en dä Film jäng
Watt dä Film zeechd, läd sisch hüü z Dachs noch net jönau saare.
Georges Méliès schreev, dat beij önö Danz öm öt Jraav va Kleopatra zwei Männer dat aastäche un Kleopatra us öt Vüür kütt un vorärchd es, dat hör Duderauh jöstürd woode es.
Ön anger Quell sätt, dat jezeechd weed, wi önö Mann d Lisch va Kleopatra ä Stöcker schniid, öm sö dann wärm zösamme z sätze.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm
9. Juuni
Der nüngte (Moohndt).
Gaffel Kölsch
miniatur|100px|right|Gaffel Kölsch miniatur|100px Dat Gaffel ov Jaffel is e lecker Kölsch. Die vun Jaffel spunsore de FC Kölle. Jaffel is e superjeilet Kölsch. De Firmefärv vun Gaffel is wieß un bloo, äver dat mät nix. Dä Naam Gaffel kütt fellëijsh fun der ahle Jaffelle, di_j_en Kölle zigg_em Meddelalldo met forwalld_on rejiert hann; angerschwoh hät mer do_fö de Zünff jehatt, di_sen_jannz äänlesch.
Saachjrupp:Bier
Rita
Rita ös ne Naam von ene Hellije us Meddelitalije. Die hätt en Cascia, 150 Kilomete nordösslich von Rom, em 14.Johrhondert jewonnt on jelövv. Jebore ös se 1367 als Doete von Antonio on Amata Lottius, die at net mieh jong woere, wie se dat Mädsche kräsche. Ejentlich ös se op der Naam Margerita jedööf. Rita ös en Afkürzung von dem Naam. Se wor ald als kleen Mädsche e onjewöhnlisch Köngk. Et wied vezallt, dat ihr als Bäbi e paar Beje en de Mongk jeflore senn on nix schlömmes dobei passiert ös. Se wollt jäen en et Klueste john, ävve die Äldere hann se em Alte von 14 Johr möt enem Kähl us Roccaporena naamens Ferdinando Mancini vehierod, der e fies Jemöht hatt on off onbeherrsch on wöhdisch woer. Böss dat et 18 woer, dorsch se noch deheem blieve. Donnoh hätt dann et bej öm jewonnt on jeliert, ön jern ze hann. Och häe ös möt de Johre röjije jewohre. Se hätt möt dem dann zwei Fente jekräje. Em Johr 1401 hann se ihr de Mann dann duet heemjebraht, on keene woss, wie et passiert woer. Die Fente wohre jenausu krakelisch wie ihre Pap on wollten Blootrache hann. Die Mördere hatte von ihre Johtheed jehuet on hann jefroht, of se sich bej ihr vesteiche könnte vür de Polizej. Dat hätt die och möttjemaht on denne jehollepe. Für Ihr Fente hätt de hellije Rita jebött, dat der Herrjott vehendere soll, dat se su en jrueße Söngk wie die Blootrache bejohn. Se senn dann och alle beetz ahn enne Seusch jestorve, ieh wat se jett ongenemme konnte. Nu woer se wedde alleen on wollt entlisch en et Klueste john, ävve die wollten se net, weil se Angks hatte, dat se en die Blootrach veweckelt wüere. Drejmol hätt se et vesoht ohne Erfollech. Dat hätt ihr Ärsch jedohn, on se hätt vell jebött, on do senn ihr em Drohm de hellije Johannes, de Täufe, Aujustinus on Nikolaus von Tolentino erschenge on hann se en et Klueste jebraht. Des Morjens hann die Nonne se jefonge, on weil dat net ze erkläre woer, wie se erenjekomme woer en de Naaht, hann se se dobehahle. Se hätt dann en Dörnewongk von de Dörnekruen vom Herrjott kreje, on su wied se och darjestellt: als Nonn möt Wongkmole on Ruese, weil se om Stervebett ene Vewandte jesaht hätt, se soll ihr us em Jahde von deheem en Rues brenge mezze em Wöngkte. Ejentlich net müejelich, ävve se woere am blöhe. Dröm wäere jetz noch jedes Johr bei denne Aujustinere am 22. Maj Ruese jesähnt on als Höllep jäje Krankheete denne Kranke opjelaaht.
Zweitaktmotor
thumb|Dat Prinzip van önö Zweitaktmotor Dr Zweitaktmotor es önö Vorbrännungsmotor, dä dörch 1 Zündung va 1 Totpunkt no dr sälbe Totpunkt wärm zöröckkütt. Domet ongerscheed hä sisch van dr Viirtaktmotor.
Wo mo Zweitakter vängd
Zweitaktmotorehalloooooooooo]], Häggeschiireun bo jädde Motor op Scheffe wääd ösu bedrävve.
Wi s werke
Em 1. Takt weed dä Kolbe am Totpunkt jezündt un öt kütt zo ön Explosiun en dr Brännraum. Dobeij weed dä Kolbe no onge jedeut.
Beij dr 2. Takt passeerd foljendes: Op dr Wääch no onge weed das Avvjaß met Vreschjaaß ussjespold und ä Zülinder neu bövülld. Dä Kanal vöör das Vreschjaaß weed en di Zitt wo dä Kolbe no ovve saust, wärm vorschlooße, dat Jaaß dobeij dörch dä Kolbe zösammejedeut. Kütt dä Kolbe dann an d övvischde Totpunkt wärm a, dann weed noch ens jezünd un dr 1. Takt vängd va vööre a.
Ongerscheede jitt öt beij di Art un Wiiß, wi dat Spöle van dä Jaßraum aavläuvd.
Mickey Rentschler
Mickey Rentschler, jeboore onger dr Naam Milton Edwar Rentschler (* 6. Oktober 1923 ä Detroit; † 27. Juni 1969 ä Long Beach) woch önö Kengerschauspeller us d USA.
Si Lääve
Mickey stammda va Äldere aav, di Dütsch sproche. Hä wood dodörch bekannd dat hä Vowelstämme em Radio nomaade. Met 10 Joohr stäng hä öt ischde Mol vöör ön Kamera. Dat woch en dä Film His Private Secretary met John Wayne, dä em Joohr 1933 en d Kinos z see woch. No onjeväär 35 Filme hood Mickey Rentschler met d Schauspellerei op.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Schauspeller
Kraftwärk Heimbach
Dat Kraftwärk stammd us öt Joohr 1905 un beträckt si Wasser us dr Uftsee. Dörch önö Stolle läuft öt 110 m deeper op d Räär van d Turbine. 1905 woch ö töt stärkste Kraftwärk van d Welt. Öt erreichde 12.000 kW.
Seijt 1905 had sisch ävver önö Hoof jeändert. Di au Turbine – aach Stöck woode ajedrävve – leefe bo 70 Joohr lang un han nu ussjedeehnt. 1975 woode s ußranjiird un dörch zwei neu Turbine ersatze, di nu 16.000 kW schaffe.
Di ald Maschine stönt noch en di Räum örömm un wi well, da kann önö Bleck dorop wärpe. övverhaupt moss jesaat wääde, da töt lisch luunt, van d Rondwääch öm dr Stausee ö paar Schrett no d Siih z mache un sisch di Hall met di alt Maschine öns a z kikke. Alles es osu jott erhalde, dat dat Kraftwärk en d Kunstbösch jenannt weed. Messing un Marmor vängt mo he en Maschinehalle.
Am Äng van dr Zweide Weltkresch maade d dütsche Soldate d Rööhre no öt Kraftwärk kapott om dörch dat Hochwasser d Rur ösu voll wääde z losse, dat dodörch d alliiirde Soldate opjehalde wääde kütte. Dat dat önö Schoss en dr Ovvent woch, dat wesse mo hü.
Di schünn Hall weed hü z daachs jenotzt, öm Konserte aav z halde. Dann wääde d Turbine avjeschalt, damet dat Späktakel net jestüürt weed.
Ö kleng Museum van dr RWE wood och en di Hall opjebouwd.
Websiije
Saachjrupp:Jöbäude
Nackte, jröön Bläär un Büst
Nackte, jröön Bläär un Büst es ö Beld va Pablo Picasso us öt Joohr 1932. 2010 wood öt vorsteijert un met 106.482.500 Dollar dr bes dohen hükßde Priiß jözahhld, dä vöör ö Beld opzöbränge woch.
Watt öt Beld zeechd
Op öt Beld sitt mo ön liijende Vrau, di nüüß a had. Di nackte Persun soll Picassoss Vröndin un Betthässje Marie-Thérèse Walter jöwäh se. Övver hör sitt mo önö wisse Jipskopp, dä op ö Höckerche steehd. Vöör dä Kopp soll Marie-Thérèse och Model jöstange ha. Usserdäm had Picasso drei Äppel am lenke Beldrand jömold. Ovve rääts had Picasso singe Naam jöschrevve.
Övver öt Beld
Dat Beld “Nackte, jröön Bläär un Büst“ jilt als ee van di winiijer bökannde Belder. Dat litt dora, da töt seijd 1961 Prevatlüüh jöhood un mä eemol op ön Ussställung z see woch. Dat Beld, dat Picasso a enne Daach, öt woch dr 8. Määz 1932 jemold had, koom am 24. Mai 2010 onger dr Hammer. Christies vorsteijerde dat jooh Stöck. Öt braad 106.482.500 Dollar ä, watt mi woch als als bes zo dö Daach vöör ö Beld jözaahld wode es.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Beld
Hershey-Chase-Experiment
Öt Hershey-Chase-Experiment, watt op Ripuarisch „Hörchei-Tscheiß-Äxpöriment“ ussjesproche weed, wood dodörch bkannd, dat he öt ischte mol ärkläärd wääde kont, övv Eiwiss övv DNA (Desoxiribonukleinsüür) Informatiune enthälld, di vöör öt Vörärve wischtich send. Di Vorsuche stamme va Alfred Hershey un Martha Chase
D Vorsuche va Frederick Griffith un besongisch Oswald Avery düüde at a, dat DNA Ärvinformatiune had ävver d Äxperte zwiivelde noch dora.
En dä Vorsuch va Hershley-Chase woode Viire jebrudd, di Bakterie kapott maade. Di Zood nennt mo och Bakteriophage, watt met Bakteriekäuer övversatze wääde kann. Dä jrützde Deel van di Vire besteeht us Eiwiss un doren es DNA, säldener och RNA. Träffe sisch nun d Vire un d Bakterie, dann sätzt sisch d Phage met singe Stätz op d Bakterie drop. Dat kann met ön Mondfäähre vorjlesche wääde. Dobeij weed d janze DNA van d Vire en öt Bakterium jeschooße. Dat Eiwiss bliid dojäje wiir drusse klääve. Di DNA ävver, di jo nun en öt Bakterium ess, sorchd dovöör, dat mä noch Bakteriophage jebouwd wääde, di dann wärm anger Bakterie kapott maache.
Hershey un Chase leede nun Phage waaße, di dr Naam T2-Phage hand. Enn Zoot kräät Voor met Schwäävel (35S) un angere T2-Phage Phospor (32P). Öt zeechde sisch, dat dä Schwäävel en öt Eiwiss ä jebouwd, dä Phosphor dojäje en di DANN z vänge woch.
Dono woode zo d Phagen Bakterie van dr Stamm Escherichia coli jejovve, di kenn radioaktiv Stoffe em Liiv hodde. Kott nodäm d Phagen sisch op d Bakterie sätzde un d DNA en d Bakterie jidschde, joove Hershey un Chase d probe en önö Mikßer. Dörch dat ongerschiidlich Jeweed dat di krääte kutte di 2 Wesseschaftler d lääsch Hülle van d Phage van d Ovverfläsche lööse. Dobeij wood ävver kee Bakterium un kenn Phage kapott jemaad. En ön Zentrifug sätze sisch d Bakterie beijm Driine am Boohm aav, d leetere Hülle van d Phage schwomme do drövver.
En d Probe, beij dönö öt Eiwiss met 35S markeerd woode woch, kutte Hershey un Chase en di Brööh övver dr Boohm Radioaktivität meiße. Dat Eiwiss wood also net en öt Bakterium örä jedeud, dänn di woch jo mä op dr Boohm z vänge, dä jo kenn Radioakativität zeechde.
Beij di Probe, beij dönö d DNA met 32P markeerd woode woch, vong mo d Radioaktivität mä am Boohm. Dat bewiißd, dat DNA en d Bakterie jedeut woode woch. Mä d DNA kutt Ärvinformatiune en öt Bakterium bränge, di dovör sorchde, dat Phage öra waaßde.
Saachjrupp:Bioloji Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch
Kölsch (Wat es dat?)
Süsh Och
Saachjrupp:Kölsch
18. Juuni
Der achzehnte Juuni.
Ruude Kolonie
De Ruude Kolonie es e Veedel von Troisdorf. Offizzjäll hëijs et Trooßdoorf Wess.
Saachjrupp:Shpeznaame
20. Apprill
Dä zvanzėshßte Apprill.
Minsche
miniatur|left|50px
Härremajazihn
Öt Härremajazihn dat met änglische Orijinalnaam The Gentleman’s Magazine hosch, wood ä London dörch Eduard Cave em Januar 1731 jejründ.
Caves neu Idee woch öt, jedde Mond Atikele öruss z jävve, di enteresseerde Lüüh Vreud maache soll. En öt Härremajazihn koom alles vöör, aajevange met d bellichste Priise bes hen zo Jedichte op Lating.
Bevöör öt öt Härremajazihn joov, vong mo at Ziidunge, di övver sun Teme schreeve ävver mä en Oplaare va winnije Stöck. Cave woohl dojäje, dat sing Ziidung net mä van ön Handvoll Mänsche jelääse weed. S solle van öt Volk un domet van jedde, dä ö paar Jröschelcher övverich had, jekoovd un jelääse wääde.
Cave, önö jooe Jeschäftsmann, woss dat ön Ziidung mä ösu jott wi sing Vordeelung op dr Maat es. Us dä Jrond sorchde hä vöör öt Vordeele van dat Magasin, su dat si Magasin spiir en d janze änglisch-spräächende Welt jelääse wäde kutt.
- Webssij
Saachjrupp:Ziidung Saachjrupp:Jruußbrittannje Saachjrupp:Historie
Bundesland (Dütschland)
En Bundesland es en Dütschland pä Jrondjesez enne Deejl fun dämm Shtaat. Mer hann jez em Momang zwëij Zoote, de su jenannte Shtadtshtaate un de su jeannte Fläschelänndo, un et Saarland, dat eß esu do_zwesche.
Mansche sare esu jet bruch kei Minsch, äver afjescheschaf krije_me_se nit, dat will och keine Minsch hann, jeck wa? <div style="clear:right; float:right; margin:1ex 0 1x 1em; border=1px solid gray; padding:.5ex 1.5ex .5ex 1.5ex; background-color:#eeeeee"> Esu lijje uns Bunndeßländorre fodeejlt
Saachjrupp:Dütschland
Eltzer Feehde
D Eltzer Feehde woch ön kotte Kresch, di em Joohr 1331 aavong un tösche Balduin va Luxemburch un d Hääre van d Burch Eltz aavjäng.
Balduin va Luxemburch, d Ärzbischoff va Triir, vorsooht si Jebiid bes no Koblenz us z bouwe. Dozo laad hä sisch met viir Burchhääre ä. Dozo jehoote och d Lüüh va Burch Eltz. Su bouwde Balduin sujar ön kleng Burch, d Burch Trutzeltz, öm op d Burch Eltz schesse z könnö.
Tösche 1336 un 1337 vonge d Stritthäähn önö Wääch sisch net mi länger d Köpp ä z houwe un öt wood dr Eltzer Vreede jeschooße.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Historie
Amy Acker
miniatur|left|Amy Acker Amy Louise Acker (* 5. Dezember 1976 ä Dallas, Texas) es ön Schauspellerin us d USA.
Amy, d Doohter van önö Jurist, studiirde öt Schauspelle ä Dallas un maade do och hörö Aavschloss. Nävvebei spelld sö och at an öt Teatr.
Em Joohr 2001 wood Amy dörch di Serisch Angel – Jäger der Finsternis bökannd, watt op Ripuaresch met Angel – Jäjer em Düstere övversatze weed. Zwei Joohr spiidr, em Joohr 2003 wood hör dr Saturn Award övverreichd. Als mo Angel – Jäger der Finsternis us öt Projramm jönomme hod, spelld Amy Louise Acker noch en ö paar anger Filme met.
Acker es met James Carpinello vorhiirod, sö hand zwei Kenger.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Sandhase
Die Bewonner von Alerott — hög bëij Troisdorf — wäde Sandhase jenannt.
Saachjrupp:Shpeznaame
Äädbevve
En Äädbevve hät mer, wann der Boddem unger unsere Fööß enne Rock määt odder et Rappelle aanfängk. Dobei künne Bërje, Hüüser, un Bröcke en et Wangke kůmme un sůjaa zesamme falle. Et jitt janz höösche Äädbevve, di mer koum merrk, ävver se künne och Katastofe un schwer Onjlöcke sin, met dousende Duude, Obdachloose un schlemme Schäde.
Se kumme Zostand, wann en de Ääd ier Kruß Spannonge optredde, weil de Äädplaate sesch bewääje wolle. Dat don se dann öff met enem kleijne odder jrůůße Růck, wann de Spannung rick. Dobei entshtonn sujenannte seißmesche Welle, di loufe dorsch, un öm de janze Ääd. Do, woh se her kumme, sen se am shtärkßte. Dat kann ööhnßwo deef unge en de Ääd sin. Mir merke se am shtärkßte jrad jenou do drövver, woh se de op de Ääd ier Bovverkant op der Boddem treffe, wo mir drop shtonn. För dä Plaz säät mer och „et Eppizäntrom“ fum Äädbevve. Met Seismomeetere un Seismojraafe donn de Weßßschaffler di Welle messe un opzeichne. Do han se sesch verschiidene Skale un Mohße ußjedaach, öm dänne ier Shtärk] en Zahl]e ußdrökke ze künne.
Loor och noh
ävver noch lang nit komplätt
Saachjrupp:Onjlöck Saachjrupp:Äädtkondt
Klüttemann
150px|right|Klüttemann De Klüttemann brengk uns de Klötte, et Heizööl un wat do zoh jehüöt, fö em Winte et Huus wärm ze stoche.
Saachjrupp:Firrma
Kreech
Ene Kreech, dat es en Zituazion, wo zwei Armeeje (dat senn Vereenijunge vun bewaffente Männe un Fraue), een jäjen de andre, op Läven un Dut kämpfe. Dat Kämpfen hät miehstens politische Ursaache un et jeht hüggzedaach met schwiehre Waffe, zom Beispill Jewehre, Rakete un Panzer. Do ka'me vill met kapottmaache un der Minsche vill met aandunn, aam Liiv un och aan der Siel. Ussedäm es dat Janze och ärch düür. Wäjen däm allen senn die allemiehste Lügg nit för der Kreech. Ävver et schingk esu ze senn, dat me der Kreech och nit emme verhindere kann.
Zwei jroß Kreech hät et en Europa zweschen 1914 un 1918, un dann widde zweschen 1939 un 1945 jejovve. Die zwei Kreech wäden och der Irzte un der Zweite Weltkreech jenannt, will se sich övve de janze Welt hen usjebreit hann. Zigg 1945 ha'me bei uns keene Kreech mieh jehatt, ävver et jit jrad en Diskussion, ov dat wat unse Soldate en Afjanistan maache, ov dat ene Kreech es.
Weblinks
Saachjrupp:Kresch
Vannozza dei Cattanei
miniatur|left|Vannozzo Cattanei
Vannozza dei Cattanei (* 13. Juli 1442; + 24. November 1518) woch ön Edelvrau us Italie. Bekannd wood Vannozza als öt Küddelche va Papst Alexander VI.
Vannozza hod 4 Ehemänner. Öt wore Domenico d'Arignano, Antonio da Brescia, Giorgio della Croce un Carlo Canale.
Saachjrupp:Frau
Alerott
miniatur|St. Georg en Alerott Alerott (amplisch Altenrath) es e Dörp en de Nöh fon de Sii. Hög es Aleroth en Veedel va Troisdorf
Saachjrupp:Veedel
Kappenfahrt
thumb|Kappenfahrt Einige Umzüge im Kölner Karneval woden Kappenfahrt genannt, en Begriff us dem vörigen Jahrhundert un jetzt aus der Mode.
Saachjrupp:Fastelovend
Heische
Heische (oder uch Hängschohe oder op Hochdeutsch Handschuhe) sin e Kleidungsstück dat die Häng janz oder nur e Stücksche bedecke oder für Einflüsse vun usse schütze sulle. Die Häng als wichstischstes Wärkzüsch dä Lück, sulle dobeij für Saache wie Kälte, Hitz, Füer oder andere Driß jeschütz wedde. Die Saache die mer domit mache dät, sulle sujar noch besser wedde.
Jeschisch
Die Heische jibbet schon su lang, dat mer jar nimmi su jenau saje kann, seijt wann et se jibbt. Ävver eijns is sischer, schon in d'r Bibel wid övver Heische jesproche. Fröer han die Lück at Hängschohe jetrare um sich für Kälte zu schütze, wenn se am jare wore.
Saachjrupp:Kleer
99
99 es önö em Joohr 1918 ä Unjarn jedriihnde Stommfilm. Dr Rejisseur van dä Krimi woch Michael Curtiz. Öt Driihboch schreeve R. F. Foster un Iván Siklósi. D Hauptroll spelld Béla Lugosi, ävver och Jenö Balassa, Gyula Gál, Cläre Lotto, Lajos Réthey un Victor Varconi worö z see.
Am 2. September 1918 wood dä Film öt ischde Mol d Lüüh jezeechd.
Saachjrupp:Stummfilm
August Emil Enna
miniatur|left|August Emil Enna August Emil Enna (* 13. Mai 1859; † 3. Aujust 1939) woch önö Komponiss us Dänemark.
August Enna wood ä Dänemark jöboore. Sing Famelisch hod ävver singe Orsprong ä Sizilie. Als sö no Dänemark trocke, nomm d Famelisch dr Naam Enna a, öm dora z erinnere, dat sö us öt Örtche Enna op Sizilie stammde. En d Musik maade hä va sisch mulle dörch di Opere, di hä komponeerde, wi zm Beispell D Häkß, op Huchdütsch heechd dat Die Hexe, us öt Joohr 1892. Ävver och anger Musikstöcker, Lädcher un Sümphonie koome us sing Vähr.
Enna richde sisch beij sing Musik no Richard Wagner, däm hä als Vörbeld sooh. Hä sälvs woch ävver och ö Beispell vöör völl anger Musiker us si Land.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Musiker
Joohr 1949
Pollitikk
Konrad Adenauer wood Bundeskanzler.
Kulltuur
Dr Dütsche Vorband vöör Freikörperkultur weed am 6. November jejründ.
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Ella Endlich
miniatur|left|Ella Endlich (2013) Ella Endlich (* 18. Juni 1984 ä Weimar; eejentlich: Jacqueline Zebisch) es ön dütsche Sängerin. D ischde Erfolje onger dr Naam Junia stamme us d 90er Joohre.
Hör Lääve
Ella trock em Alder va 5 Joohr met hör Mamm no Weimar, wo hörö Papp läävde. Em Joohr 1994 vong sö met öt Sänge a. Op VIVA enstonge ischde Videoopnahme. Am 18. Juni 1998 ongerzeechnede Ella hörö ischde Plaatevordrach. Dä Juni, ä däm dä Vordrach ongerschrävve wood, woch dr Jrond, wiesu Ella sisch dä Könstlernaam Junia joov. 1999 entstäng d ischde Plaat, di jau op d 12. Platsch en d Charts vöörrröckde. Dat fluppde ävver dono net mi. All di Plaate, di dono koome, leeve schläter. Nävver öt Plaateopnämme studiirde Ella öt Fach Musical. Spiir vorsood sö sich an d Musikkhuchschüll ä Münsche. Rolle ä ongerscheedliche Musicals un Theaterstöcker veele vör hör dodörch aav. Öt bree Volk wood Ella Endlich dörch öt Lädche „Küss mich, halt mich, lieb mich“ bekannd. Op Ripuarisch wööd mo dat met „Jävv mich ö Bützsche, nämm misch en dr Ärm, ha mich leev“ övversätze. Domet braad sö öt ä kotte Zitt op d 12. Platsch en d dütsche Charts. Lädcher, di dono koome, schnette net ösu jott aav.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger
Mao Zedong
Mao Zedong (* 26. Dezember 1893 in Shaoshan; † 9. September 1976 ä Peking) woch dr Vörsetzende va d kommunistische Partei va China. Usserdäm hod hä dr Vörsetz van d zentrale Volksrejiirung un woch Staatspräsident va China. No häm wood d politische Bewäjung Maoismus jenannd. Mao Zedong, dä döck mä Mao jenannd weed, woch enne van d bekanndste Politiker van öt 20. Jahrhondöt.
Sing Kengkheed
Mao wood am 26. Dezember 1893 als äldste Jong van ön Burefamelisch ä Zentralchina jeboore. Dat Dörp, ä däm hä läävde, woch ösu aavjescheede, dat hä va dat, wat en dr Rest va d Welt aavjäng, nüüß metbekoom. Hä besood d Schüll em Huuß va singe Liihrer, wobeij hä dobeij mä uswendisch liihrde, wat Konfizius jeliihrd hod. Dobeij hod hä opjrond va singe Deckkopp döck Kniiß met angere. Nodäm hä d Meddelschüll ä Changsha besood, vong hä a, sich vöör Politik z interesseere. Hä holde flott op, wat hä en sing ischde Joohre vorpaaßd hod. Sing ischde Opsätz entstänge. Öt zeechde sisch flott, dat hä zo önö Rebell wood. Su schnett hä d Lüüh d Flääte aav, di mo zo di Zitt döck hod.
Mao sproch Xiang un mä met Möhde Chinesisch.
En d Zitt van d Chinesische Revolution va 1911 wood hä no d Armee va Hunan äjetrocke, jäng dono ävver wärm no d Schüll.
1918 trock hä no Peking, wo hä en d Böscherei van d Peking-Universität werkde. Dobeij liihrde hä Li Dazhao kenne, önö Marxist, dä d kommunistische Partei va China jründe. Zo di Zitt troff hä öt ischde Mol sing spiidere zweide Vrau Yang Kaihui.
Em Joohr 1923 wood Mao op d zweide Parteikongress en öt Zentralkomitee jewähld.
D Zitt van d Bürjerkresch
Mao vorsood sisch bei dr Herbsternte-Opstand, dä ävver neerjeschlaare wood. Zösamme met ö paar Övverläävende trock hä sisch en d Berch va Jingjang zöröck. Do troff hä anger Soldate, di och vorloore hodde, un däng sisch met dönö zösamme. Zo di Zitt vong Mao a, sing Jechnere äzöschüchtere, zm Deel sujar ömzöbrenge. Mao wood flott stärk un beherrschde em Joohr 1928 ä Jebiet, ä däm öm d 500.000 Lüüh läävde. Stritt tösche Maos Jruppe un d Jruppe, di zo dr Komintern jehoote, sorchde dovöör, dat öt döck Kresch joov. Zo di Zitt liihrde Mao sing dreide Vrau He Zizhen kenne, nodäm hä sing zweide zöröckjelosse hod, di bald va sing Jechnere vassjenomme un 1939 ömjebraad wood.
Siich övver Chiang Kai-shek
Nodäm d Japaner opjejovve hodde un sisch us China zöröckjetrocke hodde, kraachde öt wärm ä China. Dr Bürjerkresch flammde wärm op. Chiang Kai-shek un sing Soldate ongeloore dobeij d Kommuniste su, dat hä sisch am 1. Oktober 1949, dr Daach als d Republik China usjeroffe wood, no Taiwan zöröcktrock.
China stelld sisch op d Siij va Korea jäje d USA
Nodäm d USA am 7. Oktober 1949 no Nordkorea ämascheerde, stallt sisch China op d Siij van dat Land, wobeij d Chinese onjeväähr 1 Milliun Soldate äsatze. Öt fluppde am 4. Januar 1951, Seoul ä z nämme. Öt wood zo enne van d jrützde Erfolje va Mao.
D Kulturrevolutiun (1966–1976)
Em Johr 1966 vong Mao’s Kulturrevolutiun a. Dobeij jäng öt vöör öt Volk doröm, reaktionäre Jedanke en d Partei, onger Liihrer suwi Lüüh, di Kultur schaffe dänge, us z lösche. Hänger d Hand wohl Mao sing Positiun sechere un Jechnere us dr Wäch rümme. Öt leev dorop öruss, dat sich Jurendbande belde un d Kenger op d Schüll d Liihrer zm Deel ömbraade. Denkmale woode kapott jemaad, Böcher vorbrannd. D Jruppe öm Mao vorsoote, Kenger dozo z kriije, d Äldere aa z zeeje.
D Kulturrevolutiun jäng isch 1976 z Äng.
D Ussepolitik onger Mao
Dr jrützde Erfolch va Mao’s Ussepolitik woch d Opnahm va China en d Vereenichte Natiune em Joohr 1971. Zo d jliche Zitt wood Taiwan ussjeschlosse.
Em Joohr 1972 besood Richard Nixon Mao. Dodörch wood öt möjelich, önö Bleck en dat sönß vorschloße Land z werpe. Mo sproch van dr Bambusvörhang, dä China vorborje hält.
Mao Zedong storv am 9. September 1976 ä Peking.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann
Vluchzeuchaavsturz ä Smolensk
Am 10. Aprel 2010 stürzde öt polnische Präsendentenvluchzeuch ä Smolensk aav. 88 Passajeere un 8 Metjledder van d Kru, also zösamme 96 Mänsche, doronger dr polnische Präsident Lech Kaczyński un ön huchrangije Delegatiun, koomö öm öt Lääve.
Watt passeerd woch
Dö Tupolew vorsood viirmol zö lande. Beij dr leitzde Anvluch streevde dä Jet dö Bööhm un stürzde aav. All Lüüh, di zo ön Jödächtsnissfeier van öt Massaker va Katyn aareisde, koomö öm öt Lääve.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Vluchzeuchavstorz
Jesocks
Jesocks säät me em Rhingland enß für Minsche, fun dänne mer jlöüv, di dääte sesh en e'ner schläächte Jesellschaff opphallde, odde med lääve; un och fö Volek, wad_om Land eröm_am_trecke eß, un wat me nit maach. Äänlejje Ußdröck sind Pack un Jesindel.
Valerius Gratus
Valerius Gratus woch dr viirde Präfäkt, däm Rom ä Judäa äjesatze had. Hä woch dr Nachfoljer va Annius Rufus. Hä werkde va 15 n. Christi Jeburt bes zm Joohr 26 en d Provinz.
Öt weed net völl övver häm jeschrevve ävver watt passeerde hot öt ä sisch. 3 Huchpriistere woode va häm aavjesatze, watt vöör d Jüdde önö Schlaach en öt Jeneck jöwäh se mood. Em Joohr 18 ernannd hä an di Stell van di drei aavjesatze Kaifas zm Huhepriistr.
Valerius Gratus wood va Ponzius Pilatus jevolchd.
Quelle
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
Jacques Cartier
miniatur|200px|left|Jacques Cartier Jacques Cartier (* 31. Dezember 1491 ä Rothéneuf beij Saint-Malo (Frankreich); † 1. September 1557) woch önö Äntdäcker un Seevahrer us Frankreich.
Si Lääve
Könnig Franz I. va Frankreich scheckte Jacques Cartier met zwei Scheffe looß, öm neu Veschjrönd beij Neufundland z vänge. Am 20. Aprel 1534 jäng öt loß, un hä voohr lanß Neufundland dörch d Belle-Isle-Strooß. Am 6. Juli troff hä Indianer Scheive Schreff vam Volk Algonkin. Zöröck jäng öt dann dörch dr Sank-Lorenz-Golf un wärm no Neufundland. Völl van di bösoode Stelle kannd mo zo di Zitt noch net, mo joov dönö dä Naam Neufrankreich.
1540 broch Cartier met 3 Scheffe noch ens op, öm ä Kanada Neerlassunge z jründe. Dat fluppde, un hä övverwengkterde do. 1542 voohr hä wärm no Europa zöröck.
No singe Duud em Joohr 1557 övvernomm öt Samuel de Champlain, Kanada z erforsche.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Andorra
Andorra, amplisch: Principat d'Andorra, es ö kleng Förstedom in de Berje va d Pyrenäen tösche de Staate Spanien un Frankrich. Öt es ene d'r kleinste Staate va Europa, ävver mit en Jrüße va 468 km², de jrüßde va de Europäische Kleinstaate. 2013 wonnde d'r 76.098 Lüüh, wova 24.000 in d Hauptstadt Andorra la Vella. D Förstedom es en Doppelheerschaff onger Heerschaff va de franzüesische President un d sponische Bischopp va Urgell. D offizielle Sprooch es Katalonisch; öt Sponisch, Portujiesisch un Franzüesisch wääde ouch viel jekallt.
Andorra es en berjig Land. De hükßde Stell es d Coma Pedrosa mit 2.942 Meter N.N. De niedrijeste Punkt es 840 Meter N.N. D Valira es d wichtejigste Floß un fleeßt dörch d Hauptstadt Andorra la Vella.
Reginfrid
Reginfrid woch tösche d Joohre 737 un 743/45 önö Beschoff va Kölle.
Si Lääve
Öt es belaad, dat Reginfrid öt Concilium Germanicum besood had. Hä soll am 17. September 745 jestorve se, ö Datum, dat ävver net janz secher es.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Bischof
Gräfin Donelli
Gräfin Donelli es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1924. Dä Film schingd vorloore jöjange z se. Gräfin Donelli woch ö Werk va Regisseur Georg Wilhelm Pabst.
Wä metspelld
D Hauptroll en dä Film spellte Paul Hansen, dä öt Kostüm van dr Jraf Donelli atrock. Sing Vrau woch Henny Porten. Hörö Ohm wood va Friedrich Kayßler jöspelld. Usserdäm wore Eberhardt Leithoff un Ferdinand von Alten z see.
Övver dr Film
Dä Schwazz-un-Wiss-Film wood dörch Jeld va Ebner & Co. bözaahld. Hä jäng vorloore, woch ävver öt ischde Mol am 7. November 1924 ä Berlin z see. Öt Boch, no dem dä 35-mm-Film jömaad wood, stammd va Hans Kyser.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm
Broomfield Kerch
Jätt z lääse
Saachjrupp:Kerchejöbäude
Alexei Andrejewitsch Tupolew
Alexei Andrejewitsch Tupolew (* 20. Mai 1925 ä Moskau; † 12. Mai 2001 konstrueerde en d Sowjetuniun Vluchzeuje.
Venus va Milo
D Venus va Milo es en Statue us ö Joohr 100 vöör Christi Jeburt. S ställt d Jöttin Afrodite do.
Alexei Andrejewitsch Tupolew
Tupolew wood zwar ä Moskau jeboore, trock ävver am Äng va singe Schüllaavschloss met sing Äldere no Omsk. Do werkde hä öt ischde Mol met singe Papp zösamme a Vluchzeuje.
Venus va Milo
Die Statue es uss Marmor un wood öm 100 v. Chr. jemaad. Am 8. Aprel 1820 had dä Buur Giorgos Kentrotas dat jo Stück en d Nööde van ö ald jrischisch Teatr vonge. Hä sood do Keie, öm jätt z bouwe. Dä Ärm van di Statue woch at aav un kütt net mi jevonge wääde.
Alexei Andrejewitsch Tupolew
Tupolews ischde Opjaav bestäng doruss, Deele van ö Vluchzeuch, d Tupolew-2, us Holz z bouwe. Em Zweide Weltkresch välde öt Metall vöör dr normale Vluchzeuchbouw. Tupolews Ideee wode ömjesatze.
Venus va Milo
Öt duurde ön janze Zitt, iih Dumont d’Urville di Statue beij önö Türk jeseh hod, dovör sorchde, dat d Franzuse s koofde. Könnig Ludwig XVIII. wood di dann jeschänkt un dono koom s en dr Luuvre.
Alexei Andrejewitsch Tupolew
1943 koom Tupolew zöröck no Moskau un werkde va 1949 a mä noch em Bouw va Vluchzeuje. Su entstäng en di Zitt d Tupolew Tu-16. Ävver och d Tupolew-154, öt ischde Övverschallpassajeervluchzeuch stammd us sing Väähr. Sälvs an d Raumfähr Buran had hä mejewerkd.
Venus va Milo
Websiije
Saachjrupp:Konst Saachjrupp:Louvre
Alexei Andrejewitsch Tupolew
Saachjrupp:Mann
Annius Rufus
Annius Rufus woch dr dreide Präfäkt va Rom, dä ä Judäa werkde. Hä woch dr Nachvoljer va Marcus Ambibulus. Rufus vrasselde ä Judäa tösche 12 un 15 n. Christi Jeburt. Mä Flavius Josephus schriivd övver häm ö paar Sätz.
En sing Zitt veel nüüß Besongisch. Josephus erwaahnd mä, dat d Zitt va Annius Rufus ä Judäa woch als Kaiser Aujustus em Amt woch. Dat kann dorop häwiise, dat öt kenn Rebelliun un kenne Opstand jejovve had.
Agilolf va Kölle
miniatur|left|Ön Fijur va Agilolf am Kölsche Roothuus Agilolf va Kölle woch tösche 745 un onjeväär 752 Beschoff va Kölle.
Si Lääve
Mo nämmt a, dat opjrond van d Traditiunen em 11. Jahrhondöt Agilolf önö Abt em Kluster va Stablo-Malmedy woch, bevöör hä Beschoff va Kölle wood. Singe Amtsaatrett moss öm öt Joohr 745 jewääh se. Hä jehood zo dön Jrupp va Mänsche öm dr Hellije Bonifatius. En önö Breef us öt Joohr 748 steehd singe Naam. Agilolf es öm öt Joohr 753 jestorve. Jenau lädt sich dat net mi saare.
Agilolf wood hellisch jesproche, un am 9. Juli weed jäddes Joohr dä vreuere Beschoff jedaahd. A dä Daach woode d Knouche va häm en dr Dom va Kölle jebraad.
Ön Strooß ä Kölle drädt singe Naam.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Bischof
Kumbe
miniatur|right|Kumbe En en Kumbe dejht der Minsch jet errinn zem opbewaare. Do es Millsch, Kamelle, Jelld un Bleejschtev, Ööl, Zupp, Mammelad, Kompott, Promme, Schloot, un wad ned all, en de Kumpe aanzetreffe. Ävver nid all op eejmohl! En enem ööhnlije Huushalld es dat fing sotteht un et sinne och jähn underscheedlije Kumbe för de Saache. Et Essen un de aner Sache dejt me net zosamme. Ävver föllejsch fingk mer ene Schlössel ens zwesche de Bleejschteff un Raddierjummis. Och Jummis un Wäscheklammere woode bej uns em Huus fröje en Kumbe ubjehovve. Kumbe sin us Ton, Schtejnjot, Schtejn, Jlas, Postelling, och ens us Hollz, un neuerdings us Plastic.
Saachjrupp:Kösch
Pole
Pole, amplisch: Rzeczpospolita Polska, es ö Land ä Middeleuropa. Öt Land had en Jrüde va 312.679 km², öt es su unjeväär ösu jruß wi Dütschland, dr westlische Nobberstaat va Pole. Si Jebiid litt tösche d Ukraine, Wissrussland em Oste suwi d Slowakei un Tschechie em Süde. Litauen, d Ostsee un en Exklave va Rußland (Kaliningrad Oblast) litt em Norde. Do wonnde am 50.06.2014 unjeväär 38.483.957 Mellion Lüüh. D Hauptstadt es Warschau (Warszawa), Polens jrüßde Stadt mit 1.7 Mellion Lüüh.
Geschichde
No d Eeschte Weltkrisch es en jrüße Polnesche Staat entstänge, ävver nitt wie et Pole va hüdsche Daag. De Jebede Pommern, Silezien, un Ostpruuse blääve no t Vertrag va Versailles (1919) bei Dütschland. Provinz Posen, Westpruuse un klenge Deele va Silezien woode Polnesch. De Polnische Staat ömfasste noch Deele va et hüdsche Litauen un Weiß-Rußland. Danzig (op Polnesch: Gdansk) wääd och Polnesch Staatsjebeed. Domit bekäm Pole en Meerhafen an d'r Ostsee.
Pole hat zemelesch jeleje en d Zweete Weltkrisch. Am 1 September 1939 es de Staat dörch de Truppe va Hitler anjejriffe. Pole war och verdeehlt tösche et Dreide Reich un d Sovjet-Union va Stalin en öt Molotow-Ribbentroppakt. En öt Polnesche Staatsjebeed sinn mehrere Konzentratiunslajer jeboud, wie Auschwitz-Birkenau. Unjefähr 6 Mellion Polnesche Enwohner (mit en jrüß Anzahl Jude) sinn jestorve en de Krisch, och dörch Genozid. Vööl dütsche Lüüh en de Ostjebeje un en öt hüdsche Pole sinn vertriebe no Dütschland oder jestorve dörch Tötung un Hunger.
No d Zweete Weltkrisch es öt Pole va hüdsche Daag entstänge mit en Kommunistisch Heerschaff onger d Sovjet-Union. En de vreue Joohre 1990 is öt Kommunismus jefalle un es Pole en freie Staat jewoode mit en Martweetschaft.
Övver öt Land
Pole es en platt Jebeed, mit einzije Jebirje em Süde des Landes, an de Jrenz mit Tschechien un d Slowakei. D hükßde Stell es d Rysy (2499 Meter N.N.) en de Tatrajebirje. Öövrige Deele sinn bis unjefähr 350 Meter N.N. hüch. De jrüßte Flöße sinn de Weichsel (1047 km Länge) un de Oder, de och vöör en Deel de Jrenz tösche Dütschland un Pole es. Em Norde litt de Ostsee, mit Danzig als vöörnehmste Meerhafen. Warschau es de jrüßte Stadt. Anger Städte sinn Krakau (Kraków), Kattowitz (Katowice), Lublin, Breslau (Wroclaw), Posen (Poznan), Lodz (Łódź) un Stettin (Szczecin). Pole es verdeehld en 16 Woiwodschaffte.
Unjefähr 90% va de Polen es Kattolesch. Anger Glauben sinn d Orthodoxe Kirche un d Lutheranesche Kirche. Do sinn och klenge Jüdesche, Moslimesche un Protestantesche Jemeinschaffte.
Websigge
Saachjrupp:Europa Saachjrupp:Staat
Die Feuerzangenbowle
Inhalt
Dä Tittel von dämm Roman kütt dovon, dat zo Beginn von dämm Roman en Häärerond bei e'ner Feuerzangenbowl Jescheechte von ihre Schullzick verzälle. Dä junge erfolchreiche Schriffsteller Johannes Pfeiffer eß op sing Vründe eifersüchtig, weil hä nur von e'nem Huuslehrer alles beijebraat bekomme hätt. Dorop beschleeße die Vründe, dat dä Pfeiffer noch ens verkleed in en richtige Schull jonn soll, öm all die Streech nohzeholle, die sing Vründe fröher op d'r Schull jemaat hann. Jesaat, jedonn, hä jeht op die Schull, spellt sing Streech un hierot am Engk die Dochter vum Direktor.
Verfilmunge
Die bekannteste Verfilmung eß us öt Joohr 1944 met Heinz Rühmann un Paul Henckels.
Een von dä bekannteste Szene uss däm Fillem, eß die Szen mem Lehrer Crey, jenannt "Bömmel": Die Pänz en d'r Klass verstecke sing Schohn, als hä en Dampfmaschin erkläre will: "Da stelle me uns e mal janz dumm. Watt is en Dampfmaschin? ..." Als hä am Engk von d'r Physikstond bemerk, dat die Pänz im die Schohn nit zeröckjäwe wolle, blief hä su lang setze, bis die Pänz im die Schohn zeröckjejowe hann. Hä verläss die Klass met däm Satz: "Ba, watt habt ihr für e'ne fiese Charakter!".
Websiij
Saachjrupp:Booch Saachjrupp:Spellfilm
Fay Bainter
Fay Okell Bainter (* 7. Dezember 1893 ä Los Angeles; † 16. Aprel 1968 ä Los Angeles) woch ön Schauspellerin us d USA. Fay Bainter woch met Reginald Venable vorhiirod un hod enne Jong.
Hör Lääve
Fay stäng at met 6 Joohr öt ischde Mol op d Bühn. 1910 tinkelnde sö at als jong Schauspellerin dörch öt Land, wobeij sö 1912 öt ischde Mol op dr Broadway optroon. Nodäm MGM Fay d Möjelichkeet boon, sich ä Filme z zeeje, entstäng em Joohr 1934 hörö ischde Film „Dodsworth“. Dä koom ösu jott beij d Lüüh a, dat bald mi volchde. Öt entstänge mi als 60 Filme un Fernsehproduktiune met hör.
Zo Iihre va Fay wood op dr Walk of Fame önö Stee äjelosse.
Fay Bainter storv em Alder va 74 Joohr.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Marcus Ambibulus
Marcus Ambibulus woch dr zweide Präfekt Roms ä Judäa, wo hä tösche 9 un 12 n. Christi Jeburt vrasselnde Övver häm es kom jätt bkannd.
Dr Vörjänger va Ambibulus woch Coponius. Övver häm wood en d Bösch van d Römer nüüß jeschrävve, watt bedüühe kann, dat hä jo Werk maade un net opveel.
En sing Zitt veel dr Duud va Salomee, d Doohtr va Herodes I.. Dodörch veele neu Jebiite a Rom un va Ambibulus wood erwaad, dat hä di onger römische Schotz nomm.
D Mönze, di hä prääje deng zeechde ni Köpp va Persune, watt no dr Jlaube van d Jüdde och vorboone woch. Doher kann ajenomme wääde, dat hä dat däng, öm beij di Lüüh kenne Ärjer z provozeere.
No Ambibulus koom Annius Rufus als Präfekt va Rom no Judäa.
Quellen
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Historie
3. Apprill
Dä drette Apprill.
Charlotte Rampling
Hör Lääve
Charlotte, dö Doohter von ön Mölerin und önö Meletär besood Schülle ä Frankreich un Ängland. Kott dono wood sö Model. Dat maade hör ävver kenn jruße Vreud, un sö wäßelnde no d Schauspellschüll. No ö paar kleen Rolle fluppde öt dobeij janz jott, un sö wood övver d Jrenze va Ängland örövver bekannd. Bald lande sö ä Italie, wo sö joo Filme wie zm Beispell „Der Nachtportier“, dä dö Lüüh dozo braad, op d Barrikade z jo. Dörch dä Film bekannd, koome Regisseure wie Woody Allen övv Alan Parker op hör zo un boone Rolle an. En d 70er Joohre leed sö sisch ä Frankreich neer un hiirode 1978 Jean Michel Jarre, önö Musikker. Va däm leed sö sich ävver 1996 scheede. Us di Ehe stamme 2 Söhn. Em Joohr 2000 wood Rampling vöör hör Roll en öt Filmdrama „Unter dem Sand“ dr französische Filmpriiß César verlehe. Dat wood zm Aavang voor önö zweide Sprong no vöörö. Em sälve Joohr wood Charlotte zm Officer of the Order of the British Empire ernannt. Vöör dr Film ”Swimming Pool" kräät Rampling em Joohr 2003 dr Europäische Filmpriiß. 2003 starde Rampling ön Theatrkarrier un troon ä Paris em Théâtre Edouard VII. en öt Stöck “Petits Crimes Conjugaux” op. Stöck ä London schlosse sisch an.
Websiije
Interview im Guardian övver dr Film „Unter dem Sand“ (ä änglisch)
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Burch Eltz
D Burch Eltz es ön Burch an d Mosel. Völl saare, da töt enn van d schünnste Burje ä Dütschland es. Dat Bouwwärk wood an dr Övverjang van d Eefel no öt Maiveld jebouwd.
Va vreuer
D Burch stammd us öt 12. Joohrhondöt, dat heecht öt es ö Bouwwerk us öt Meddelaldr. Öt ischte mol tauchde d Naam em Joohr 1157 em Zosammehang met Friedrich Barbarossa en d Bösch op. Us di Zitt jitt öt noch dr Bärchfriid un önö Deel van öt Wonnhuuß.
Kott vöör 1268 deelde sisch d Eejedömmer dä Besetz op un Elias, Wellem un dr Theoderich, op Ripuaresch sätt mo dora dr Thei karate jäddr ö Stöck Burch. Su es dat bes hüü blevve.
Dr Kniiß met Balduin va Luxemburch
Balduin va Luxemburch woohl si Jebiid op d Burch Eltz z vorjrößere. Dat paaßde ävver d Ritterslüüh net un s hand sisch weersatze. Es koom zo d Eltzer Feehde. Balduin va Luxemburch bouwde sujar d Burch Trutzeltz, öm va do us Burch Eltz onger Beschoss z nämme. Oohne völl kapott z mache, vonge d Eltzer un Balduin önö Wääch un d Burchlüüh woode Leehnslüüh van dr Triirer Ärzbischoff Balduin.
D Burch weed vorjrüßert
Tösche 1490 un 1540 wood an d Burch a jebouwd. D Rodendorfer Hüüsr koome dozo. D Naam Rodendorf kütt van d Hiirod tösche Katharine von Brandscheid zu Rodendorf un Hans Adolf zu Eltz.
Di Joohre dono
Völl Burje an dr Rhing woode en dr Pfälzr Ärbfoljekresch kapott jemaad. Do hod d Burch Eltz flupp. Hans Anton zu Eltz-Üttingen woch önö huhe Militär un dodörch sorchde hä dovör, dat sing Burch janz bleed.
Em 19. Joohrhondöt wood d Burch wärm oppoliirt un op fing jemaad. Dovör kann mo sisch beij Jraf Karl va Eltz bedanke, dä dovöör önö Hoof Jeld locker jemaad had.
Hüü jehüüd d Burch dr Dr. Karl Jraf un Edle Häär van un zo Eltz-Kempenich, dä ävver sing Wonnök meeßtens ä Frankfurt övv ä Ältvill had.
Jäät z lääse
Ute Ritzenhofen: Burg Eltz, Deutscher Kunstverlag (2002), broschiert, 96 Sieje, ISBN 3-422-06248-3
Websiije
Saachjrupp:Burch
Hämojuvelin
Hämojuvelin (HJN, RGMc) es e Protein en de Wirbeldiere, wat beeds als ene Regulator aam Ieserstoffwäßel, un aan dä axonale Zielfendung bedeilig es. Dat HJN weed beim Minsch hauptsäächlich in der Livver, em Hätz un en de Sklettmuskele opgebaut. Vun däm Protein gidd et winnigstens drei Isoforme, die deils cytosolisch, deils membranständig sin, un ungerscheidliche Funktione han. Mutatione aam HFE2-Gen sin för de Hämochromatose (Typ 2A) bei Jugendliche verantwootlich
Hepcidin bindt sech em Darm aan et Ferroportin un verhindert esu dat dat Ieser, wat vun der Mucosazelle opjenumme wood, widder en et [Blut|[Bloot]] afgegovve weed. Müüs, die kein HFE2-Gen han, produzeere och bloß winnich Hepcidin. Mer jeiht dröm dovun us, dat eins vun dä Hämojuveline für der Opbau vum Hepcidin nüdich es. Opgrond vun mieh Studie vermoot mer, dat et Hämojuvelin dozo der BMP-Singnalwäg nötze deiht. Dat wood vun an Arbeid bestätig, wo et eez ene Hemmstoff vun däm Singnalwäg entdeck wood, et [[Dorsomorphin
Lloyd Francis Bacon
Lloyd Francis Bacon (* 4. Dezember 1889 ä San José, Kalifornie; † 15. November 1955 ä Burbank, Kalifornie) woch önö US-amerikanische Schauspeller un Regisseur.
Marmor
Marmor veel ävver net vam Hemmel. Hä entstäng, entstäng dörch önö Vorjang, dem mo Metamorphose nännt. Wann öt en d Bioloji jitt, dat jitt öt och beij d Steen, en d Jeoloji. Uss önö Ursprongsstee met winnichstens 50 % Karbonatjehalt beld sisch onger Drock va onjeväär 10 kBar un huhe Temperatur (400° C) dr Marmor. Döck sitt mo en dr Marmor noch d Karbonatknübbelcher.
Lloyd Francis Bacon
Si Lääve
Lloyd Bacon vong am Theater an und wähßelnde 1915 zösamme met Charlie Chaplin un Broncho Billy Anderson no dr Stommfilm. Loß jäng öt 1918 beij d Mutual, spiir beij d Triangle. 1921 vorsood Lloyd Bacon sich als Regisseur va kotte Filme beij Mack Sennetts Filmfirma Keystone Corporation. Va 1920 a wood Bacon beij d First National un dono beij d neu entstange Warner Brothers zo önö bekannde Regisseur. 1928 vordeende hat dörch Al Jolson The Singing Fool vöör sing Jesellschaff önö Hoof Jeld. Hä driihde en d Tunfilm-Zitt döck Musical-Filme.
Marmor
Marmor en d Konst
Marmor weed döck vöör Konstwerke jebrud. Di wisse Värv van d Stee un di Möjelichkeet, doruss schön Fujure un Säule z mache, maad däm besongisch jott jöeichnet. Wä sisch Kerche akikkt, dä kann ö Läddche dova sänge. Ävver och Kunstwärke wi d Venus va Milo zeeje dat jenau.
Lloyd Francis Bacon
Jätt z lääse
Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Mann
Marmor
Websiije
Saachjrupp:Ennzoteere!
Vossem
miniatur|100px|left|Wächkrütz va Vossem Vossem es ö kleen Dörp em Kreiß Heinsberch. Am 31. Määz 2013 wonnde do 68 Persune. Vossem jehüüd zo d Jemeende Jerderoth. Wasseberch, d näkßd jrüßere Stadt, litt mä 5 km vott. D Hüüser va Vossem stönd noh beij öt vreuere Flochveld Welderoth, dä van d änglische Loftwaff jenotzd wood.
Jätt va vreuer
En d ald Böch us öt Joohr 1354 tauchd dr Namm öt ischde Mol op, damols noch onger dr Naam Voishem. 1460 sproch mo va Voyssem, watt sich va voss (= dr Fuchs) aavleide. Am 6. Juni 1673 schlosse dr Könnig va Frankreich un dr Kurvöch va Brandeburch-Preuße ä Vossem dr Vortrach va Vossem. Wä no Vossem kütt, soll önö Bleck op ö ald Wächkrütz us öt Joohr 1888 werpe, dat vöör ö Huuß stehd.
Saachjrupp:Dorp