cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Funz
Opbouw van d Funz van ön Vrau
D Funz setzd sich us ongescheedliche Deele zösamme. Nävver dr Venushövvel ömfassd sö d jruuße un d kleene Schamleppe (Labia Majora un Labia Minora) suwi d Klitoris (Clitoris). Dr Vöörhoff weed beijm Mänsch och noch dozo jezalld, entvälld ävver beij d Deere. Va Natur us ömjävve Schamhoore d Funz.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Körperdeel
Flochhaven Dong Hoi
Saachjrupp:Fleejerei
Bläck Fööss
De Bläck Fööss em Jörzenich vun Kölle (2006)|miniatur|400px De Bläck Fööss sin en Bänd_uß Kölle un senge houpsäshlesh Leeder_op Kölsch.
Mo säät joh, dat se nix an de Fööss hann. Ävver dat sull nit wohr sinn. Se hann se nur nit gewäsche.
Jeschech
De Fööss nannte sisch zuees The Stowaways un han de Hits vun de Beatles un angere aanjesaachte Bands d'r 60er Joohre jespillt — Natüülisch op Änglisch — bis se drop aanjeshprooche woode, uch ens_e paar Kaanevalls-Lieder zu spille. Dä eeteste jrooße Hit vun de Fööss woor „Drenk Doch Ene Mit“ usm Joohr 1972, dä vun Cornett — däät d'r BASF jehüüre — veröffenlischt wood. De EMI us Kölle hät se nit jewollt, obwohl dä Song ene Verkoofs-Schlaarer woor. Da kann ma nur saache: Dat wäär ihr Preijs jewässe. Bis hück han de Fööss vill Lück mit iiere Lieder jlöcklisch jemaat.
et Päsonnal
Mitjlieder sin:
Websigge
Saachjrupp:Bänd
Michel Velleman
Ben Ali Libi (* 5. Januar 1895 ä Groningen; † 2. Juli 1943 em Vornichtungslajer Sobibór), dä met richtije Naam Michel Velleman hosch, woch önö Jüdd un va Berof Zauberer. Hä wood dörch ö Jedicht bekannd, dat dr holländisch Dichter Willem Wilmink övver häm jeschrävve had.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Jestorve dörch dr Holocaus
Birkejang
D Birkejang amptlich heecht dä Birkengang un es ö Stadtdeel va Stolbersch. Seit 1935 jehüüd dr Birkejang dozo, vreuer woch hä ö Deel va Eischwiller.
Singe Naam hat dr Birkejang va d Birke, di vreuer do stänge. Birke wosse op dr schlääte Boom, dem s do vonge. Vreuer hott mo op dat Stöck Land no Koohle jesoot un och jevonge. Dä Dreck wood irjendwo häjekippt un känne kömmerde sisch mi do dröm. Op dat Stöck Dreck wusse mä Birke un di hand dr Birkejang dr Naam jejovve.
Dorp (Stolbersch)
miniatur|left|D Kerch ä Dorp Dorp, amptlich heescht dat Stadtdeel va Stolbersch jo Dorff, es önö van d kleenste Stadtdeele, di Stolbersch hat.
En d Bösch taucht Dorp 1178 öt ischte Moll op. Damols jehood öt ävver noch zo Mönster. Us singe Naam „Dorff“ leitet d Wessenschaft aav, dat Dorp dörch d Franke em 4. övv 5. Jaahrhondöt jejründ woode es. Bewiise kann moch dat ävver net.
Seit 1867 hat Dorp ön eeje Kersch. Dr Pastuur storv ävver vöör a paar Joohr un su moss dr Brennijer Pastur ä Dorp d Messe halde. Ön Schöll hott Dorp bes 1968. Hüü z dach mösse d Dorper no Breenich en d Schüll joo.
Va 1935 a jehüüd Dorp zu Stolbersch.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
18. Määz
Der drüxeente Määz.
Syphilis
Di Krankheet Syphilis, di och dr Naam Helle Schanker drätt, es ön dörch Sex övverdrachbare Krankheet. Sö weed dörch Bakterie usjelößd un kann övver d Schlimmhütt va Mänsch zo Mänsch övverdraare wäde.
Wo dr Naam herkütt
Dr Naam Syphilis kütt van önö Naam, dä Ovid singe zweide Jong jejovve had. Dä hosch Sipylus. Dä us Verona stammende Doktor Girolamo Fracastoro beschriivd em Joohr 1530 öt ischde Mol ön Krankheet, di hä Syphilis nannd.
Watt di Krankheet uslößd
Syphilis weed dörch ö Bakterium usjelößt, dat dä Naam Treponema pallidum drädd. Öt waaßd net ösu flott un vordubbelt sich ä 36 Stond. Treponema pallidum kann mä em Mänsch lääve un jeet an d Loff no ön kotte Zitt kapott.
Wi mo sich aastechd
Syphilis weed beij Sex övverdraare. Dobei drengd Treponema pallidum dörch kleng Spalte en d Hutt en d Liiv van dr jesonde Mänsch enn. Dobeij kann di Övverdrarung övver d Mösch, dr Asch suwi d Mull aavloufe. Nävver di Wäch kann zosätzlich och at öt ongeboore Kengk, öt onjeboore Kengk, van di Bakterie ajejreffe wäde. Dobeij weed dat Kengk ösu schwoch krank, da töt sterve kann.
Ischde Stuf
Zwei bes drei Wäche no d Aastächung belde sich an di Stelle, a dönö d Bakterie in di Hutt äjedronge send, ischde Schwäre. Zo di Zitt deed dat ävver noch net wiih un lett sich mä dörch Taste vassstelle. Di Schwäre send jätt häller als di anger Huttstelle do öröm. Dörch dat Helle kräät Syphilis och dä Naam „Helle Schanker“, watt op Huchdütsch met „Harter Schanker“ övversatze weed. Di Stell es ruuh jevärvd un vösch. Di Vöschtichkeet es ävver huch astechend un enthäld völl Bakterie, di anger Mänsche krank mache könne. No enn bes zwei Wäche ändert sich dat Beld. D Lymphknubbele wäde deck, schwelle a, un di Stelle, di z iisch ruuh jevärvd wore, wäde wärm normal. Völl va Syphilis ajestoche Lüüh denke, dat sö di Krankheet övverstange hand. Dobeij es dat mä d ischde Stuf van d Syphilis.
Zweide Stuf
No ongeväär 8 Wäche stellt sich Fiber en, un di Lüüh vöhle sich malat. Döck klaare sö onger Kopp- un Jledderping. D Lymphknubbele bliive jeschwolle un Usschlach kütt dozo. Jösche deed dat komm, un völl Lüüh merke komm jätt van d Krankheet.
En d Stuf 2 lett dat Krankheetsbeld no, un öt entsteehd beij dr Kranke dä Ädrock, jesond z see. Dobeij kann hä angere astäche. Di Bakterie send jo noch ä jruuße Zaahl ä singe Liiv.
Dreide Stuf
En d dreide Stuf had sich dat Krankheetsbeld wärm jeändert. Va usse sitt mo komm noch jätt, ävver all Orjane send bevalle. Dat betreffd dr Blottwäch, d Oohre un och d Loffröhr. Övverall entstönd Knubbele. Sujar d Aorta, d Hauptschlaachoohr, kann bevalle wäde un risse, watt zm Duud vüührd. Di Stuf 3 weed drei bes vönf Joohre noh d Astächung äträne. Zo di Zitt könne d Errejer em Liiv net mi vassjestald wäde.
Viirde Stuf
Beij d viirde Stuf schleed di Krankheet dr Mänsch op dr Vorstand. Hä vorjeeßd Denge, öt välld häm schwöder z mulle, un öt treend Ping op. Dat Röggemark weed och ajejreffe un domet dr Nervewäch, su dat hä no ön Zitt di Ping net mi spürd. Hä vorlüsst d Kontroll övver Blooß un Därm un weed jelähmd. Öt es sujar beschrevve wode, dat Lüüh blengk wäde.
Watt mo jäje Syphilis mache kann
Enn van d beitzde Möjelichkeete, jätt jäje Syphilis z ongernämme, es öt, en d ischde Stufe, met Penecillin z behandele. Dat duurd ö paar Wäche, weil di Bakterie sich net flott vormeere deed. Ön Spritz, di öt möjelich maad, dat mo kenn Syphilis kitt, jitt öt ävver net. Kondome könne ävver hälpe, dat mo sich net aastecht.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Medizin Saachjrupp:Säkß
Waleri Leontjew
Jätt z lääse
Saachjrupp:Sänger Saachjrupp:Musiker Saachjrupp:Mann
VietJet Air
VietJet Air es ön Vluchjösällschaff us Vietnam. Sö had hörö Setz ä Ho Chi Minh-Stadt am Fluchhaafe Tan Son Nhat.
Di Jösällschaff jäng 2007 us d Sovico Holdings härvöör. 2008 kräätö dö Fluchzeuje önö neue Aastrech.
Eejödömmer van VietJet Air es Sovico.
VietJet Air vloch Aavangs van öt Joohr 2015 no 23 Ziilö. Sing Maschiinö sätzt VietJet Air mä noch dozo enn, Turiste no dö Urlaubsländer zö vleeje. Övver 3.000.000 Lüüh nötzdö di Möjölichkeet em Joohr 2014.
VietJet Air bösetzt 23 Airbus A320, joov ävver am 26.07.2011 bökannd, dat 2 dozo kommö wäde.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Vluchjesellschaff Saachjrupp:Vietnam
Joohr 1945
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Münsterau
Vreuer wooch d Münsterau bekannt dörch sing Reitwerke „Plattenhammer“ un „Neuenhammer“. Do wood, wi dr Naam at sätt, met metall jewirkt und at woore d Konkurrente zo d Kupfermeester ä Stolbersch. Mä hotte di net asu völl Fenninge wi d Kupfermeestere.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Joohr 2002
Kulltuur
Öt Musical Hairspray wood em 12. Aujust uropjevüührd.
Websigge
Saachjrupp:Joohr
Burch Eischwiller
D Burch Eischwiller es ön vreuere Burch ä Eischwiller em Kreis Oche.
D Burch wood em 14. Joohrhondöt. En d ald Bösch steehd drän, dat önö Frambach va Birgel em Joohr 1429 Eejedömmer woch ävver öt schingd sescher z see, dat vöör d Burch an di Stell at ö Jebäude jestange hat. En d Medde van öt 19. Jahrhondöt jäng öt met d Burch z Äng un 1845 bouwde Friedrich Englerth op d Burchreste ö Wonnhuuß. 1858 wääßelde dr Eejedömmer un d kattolische Jemeende va Eischwiller koofde Huuß un Boohm. Dorop wood öt Krankehuuß va Eischwiller jebouwd.
Wi s vreuer ussooh
Dat Huuß hod ön Jrüüde va 21 * 21 m. Ön Rengmuur, di 197 * 93 moss, ömfassde d Burch. Öm dat Janze woch dann och noch önö Wasserjraav met Wasser us d Inde ajelaad woode.
D Burch hüü
Van d Eischwiller Burch es net mi völl z erkänne. Dr Nordost-, Süd- un Südostturm stönd noch. Sonst es alles aavjeresse övv Deel van öt Krankehuuß woode.
Saachjrupp:Burch
Manavgat (Floss)
miniatur|left|dr Manavgat Dr Manavgat es önö 90 km lange Floss en d Türkei. Hä läufd en d Provinz Antalya un münd em Südoste van d Stadt Manavgat.
Dat Wasser van dr Manavgat weed en d Oymapinar-Talsperr suwi der Manavgatstausee opjevange un deend zr Jewännung va Strom suwi als Quell vöör Wasser zm Suffe.
Bekannd es dr Wasservall van dr Manavgat. Je no Johreszitt vührd dä Floss tösche 150 un 500 m³ Wasser pro Sekund. Dodörch kann öt em Vröschjoohr en d Nöhde van dr Manavgat zö Övverschwemmunge en di sönß knouchedrüüh Jäjend komme.
Jätt z kikke
Saachjrupp:Floss
12. Aujußß
Der zvöllefte (Mohndt).
Kulltuur
Öt Musical Hairspray wood em Joohr 2002 uropjevüührd.
Lepp
De Leppe send dä normalerwiiß donkler jevärvde Deel van dr Mond. Sö bestönd us ön Ongerlepp (d jrüüßere) un ön kleene Ovverlepp. Leppe helpe beijm Mulle, Eiße un Beröhre. Leppe dröcke Emotiune us.
Öt jitt Krankheete, di d Leppe bevalle.
Angere Senn
Onger Leppe wäde och d Schamleppe vorstange.
Jätt z kikke
Saachjrupp:Körperdeel
9. Juuli
Der nüngte Juuli.
Wat passeed_eß
Dr Südsudan wood em Joohr 2011 onaavhängisch.
Bibel
D Bibel es öt Hellije Boch van d Jüdde un d Kriste, di öt Hellije Wood enthälld un dr Quell vöör dr Jlaube va beede Relijiune es. Öt es ön Zsammestellung va Schrefte, di en onjeväär 1200 Joohr entstange send.
D hebräische Bibel heechd Tanach. Sälvs dr Islam akzepteerd en völl Deele dat, wat d Bibel vöörjitt.
Alljemeenes
Wä dat Wood övversätze well, dä stüssd op βιβλίον, watt ösu völl wi Papürosroll heechd. En d Zitt van d ald Jriiche joov öt sälvs ön Stadt Biblos, di bkannd vöör d Papürosproduktiun woch.
Nävver öt Wood Bibel vängd mo och döck dä Ussdrock Boch van d Bösch. Dat düüd op di jruuße Roll, di d Bibel vöör d Relijiune spelld. Dobeij saare d meetste Konfessiune, dat Ideö vöör d Schrefde op derekte Wäch va Jott komme send.
Öt jitt ävver och Ongerscheede tösche dat, watt d Bibel vöör d Jüdde es un dat, watt sö vöör d Kreste es. Vöör d Kriste es dä Deel övver Jesus van d jrützde Roll, vöör d Jüdde driind sisch alles öm öt Böndnes, dat d Jüdde met Jott em Wüste Sinai jeschlooße hand.
D Bibel van d Kriste
D kristliche Bibel weed ä zwei Deele ongerdeeld, öt Ald un öt Neu Testament. En öt Ald Testament send all Schrefte van d Bibel van d Jüdde äjeflooße. Dobeij woode s mä angisch jekroomd. D Bibel van d Kattolische ömfasst z. B. de Schrefte van öt Boch Judit, Tobit, Baruch, Jesus Sirach, öt Boch van d Schlaue, öt 1. un 2. Makkabäer-Boch suwi Zosätz zo d Bösch va Daniel un Ester. Beij d Ortodoxe kommen öt 1. Boch va Esra suwi öt 3. Makkabäer-Boch, dr Psalm 151 un öt 4. Makkabäer-Boch dozo. D Bibel van d Slawische Kersch ömfasst och d Esra-Apokalüps.
Öt Neu Testament besteeht us d Ävanjelie va Mathäus, Markus, Lukas un Johannes sowie d Aposteljeschicht. Usserdäm ömfasst öt d Johannesbreefe, Kattolische Breefe, dr Breef an d Hebräer un d Offebarung van dr Johannes.
Beij d Zosammenstellung van d Schreffde vöör öt Neu Testament send sisch d Kriste us all Richtunge eenich. Mä d sürisch-ortodoxe Kersch stämmt net övverall zo.
Websiij
Saachjrupp:Booch Saachjrupp:Religiun
D Popp
D Popp es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1919. Jedriihnt wood dä va Ernst Lubitsch. D Hauptrolle spellte Ossi Oswalda, Victor Janson un Hermann Thimig
Woröm öt en dä Film jäng
Baron de Chanterelle völd, dat si Lääve bo z Äng jeht, un lätt all di Jongfraue us si Land zösammeroffe, damet singe Neffe Lancelot sisch ön schünn Vrau ussöcke kann. Di Vraue send janz jäck dorop, ävver Lancelot well nüüß dova wesse un haud aav. Hä kütt no ö Kluster, wo dö Mönche suffe un vrässe un dobeij all öt Jeld öt Venster öruss werpe. Ön kotte Zitt spiidr hüüd Lancelot, dat dr Baron häm 300.000 Franke jävve well, wenn hä hiirode deed. D Mönche rede op häm en un övverzeuge häm, da töt jott jenoch wöch, ön Popp z hiirode.
At weed jehiirod, ohne dat Lancelot d Naaß dora kitt, dat di Popp ja kenn Popp es. Iisch en d Huchzittsnaahd kütt Lancelot op d Treeter, dat hä ön Vrau us Vleesch un Blott jehiirod had.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm
Pimel
Opbouw
Dr Pimel stelld normalerwiiß ö röhreförmisch Orjan do, ön Vorlängerung van dr Soomleiter. Benobbert es dr Hodesack (Skrotum), önö Art Büll, ä däm d Hode enthalde send. Dö Spetz van dr Pimel drädd beij d Döktisch dr Naam Glans Penis, weed op Ripuaresch ävver döck mä als öt Köppche bezeechnet. Dä Övverjangsbereich drätt dr Naam Corona Glandis. Beij öt Poppe weed dr Pimel en d Funz van d Vrau jedeut. Öm dat z könne, weed hä dörch Eejedrock stiiv. Schamhoore (Pubes) ömjävve dr Pimel. Dat beij öt Poppe us dr Pimel, d jenau Stell heechd dobeij Ostium Urethrae Externum, dr Soohm kütt, es bekannd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Körperdeel
Indiana
Indiana es önö Bundesstaat van d USA met d Hauptstadt Indianapolis.
Wo Indiana z vänge es
Indiana litt em Meddlere Weste van d USA. Sing Nobberstaate send Ohio em Oste un dr Bundesstaat Kentucky em Süde. He send beede Bundesstaate dörch dr Floss Ohio jetrännt. Em Weste stüsst Indiana a Illinois.
Jätt va vreuer
Bevöör d Wisse no Indiana kome, woch Indiana Indianerland. Do läävde vorschiidene Indianerstämm, doronger d Delaware un d Shawnee-Indianer. Dat ändernde sich 1679 als d Franzuse en öt Land koome. Di jachde d Indianer zm Deuvel, moote ävver 1763 dat Jebiit an d Ängländer aavjävve. 1787 wood us Indiana un sing Nobbere öt Nordwestterritorium, dat 1800 ä Ohio un öt Indiana-Territorium jedeeld wood. 1805 un 1809 veele dann noch öt Michigan- un Illinois-Territorium dova aav un Indiana bleev alleen.
D jrüüßde Städt ä Indiana
Indiana jehüüd zo di Bundesstatte van d USA, di meeßd dörch Landweetschaff jeprächd send. Öt jitt winnije jruuße Städt. Indianapolis met knapp 800.000 Äwonner es d Nommer Ee en dä Staat. Dohänger kütt Fort Wayne un Evansville ,di 230.000 un 115.000 Bewonner hand.
Womet mo ä Indiana Jeld vordeent
D meetzde Mänsche ä Indiana vordeene als Buure hör Jeld. Dobeij bouwe s meeßd Mais, Sojabunne un Weeß a. Völl hand och Renger, Verker un Höhner.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Indiana
Ovverstolbersch
thumb|Ovverstolbersch Ovverstolbersch, op Huchdütsch weed va Oberstolberg jesproche, es ö Stadtdeel va Stolbersch un hott Ängs 2005 onjeväär 7.600 Lüü..
Vreuer wooch Ovverstolbersch dörch völl Verkiir jörpäächt ävver hü es alles vöör d Mänsche jemaat. Dr Steewääch äs ön Fuußjängerzoon woode un en d äng Strooße van d Altstadt kann suwisu komm ö Auto vaare. Dr Vichtbach läuft dörch Ovverstolbersch.
Ä övverstolbersch stönd däldste Hüüser van d Stadt un mee als 100 send jeschötzt. So steht en d Klatterstrooß öt äldste Huus va Stolbersch us öt Joohr 1529. Dat wooch dr Stamsetz van d Weetze. D Adler Appöthek us öt Joohr 1575 stand janz en d Nööde. Net z vorjeiße s d Bursch, di d Medde va Ovverstolbersch es un va wiids jesee wääde kann.
Ossi Oswalda
Hör Lääve
Oswalda woch d Doohter van ön Liihrer us Niederschönhausen, dä ävver storv, als dat Mäddche viir Joohr ald woch. Hör Mamm kutt weder spräche noch hüüre. Dat Kengk liirde danze un jäng spiir an öt Theatr no Berlin. Dodörch wood öt bekannd un jeroohnde a Ernst Lubitsch, dä hör d ischde Rolle ä Filme em Joohr 1916 vorschaffde. D meetzde dova jänge vorloore. Hör Filme, di sö och onger anger Regisseure driihnde, woode ösu bekannd, dat d Dütsche van d „Dütsche Mary Pickford“ sproche.
Em Joohr 1921 maade Ossi Oswalda hör eeje Filmjesellschaff, maade ävver bes 1930 vöör d Ufa öm d 50 Stommfilme. Als dr Tunfilm dr Stommfilm vordrängde, hood d Filmzitt vöör Ossi Oswalda op. Öt entstänge noch 2 Filme, ävver di koome beij öt Volk net a.
Ossi Oswalda storv 1947 ä Prag.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Joohr 1552
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Schee
miniatur|left|D Schee D Schee, op Huchdütsch weed va dr Scheitel jesproche, es ön Trennlenisch op dr Kopp, di sisch van dr Hoorwirbel bes zo d Stiir treckd. An di Lenisch valle d Hoore usöree.
D Schee beij dr Mänsch
Beij dr Mänsch weed d Schee dörch 4 Knouche - öt Stiirbee, d 2 Scheebeene un öt Hengerhaptsbee - jebeld. D Kranznott tösche öt Stiir- und d Scheebeene suwi d Pfeilnott tösche d beede Scheebeene un d Lambdanott tösche dr parietale un okzipitale Knouche vorbenge die Knouche.
Saachjrupp:Körperdeel
D Naat van d Rach
D Naat van d Rach, (em Orijinal heechd dat HÆvnens Nat) es önö Film us Dänemark, däm Benjamin Christensen em Joohr 1916 jedriihnt had. D Hauptrolle spelde Benjamin Christensen, Karen Sandberg, Peter Fjeldstrup un Ion Iversen.
8. Määz
Der aachte Määz.
D Naat van d Rach
Woröm öt en d Film jäng
Önö Mann weed, onö jätt vorbroche z ha, zo 15 Joohr Jevängniss vorurdeeld. Hä well sisch dat net jevalle losse un well Vorjältung.
Watt dä Film uszeechnet
HÆvnens Nat välld dodörch us d Reih van d Filme, dat Benjamin Christensen neu Technike nötzd. Su wäde völl Deeler van dä Film bo em Düstere jedriihnt.
Alljemeenes övver dr Film
Dä Film brängd öt op ön Spellzitt va 94 Minütte. Hä es 1938 m lang.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm Saachjrupp:Dänemark
Kimchi
Kimchi (Koreanisch  김치) is e Jemoes milchsoor verjärt on dodemit haltbar jemaat. De Arbed vun et maache is "kimjang".
Wat iss es ?
Et is da Koreanische Kappes. Et hätt vill Vitamin C. Et is e besje wie Reis (밥 – Bab) un en Zupp (국 – Guk oder. 탕 – Tang) un es en Deil vu dä alltächlije Huusmannskoß.
Wie mer et mät?
Ander Jemoes wat jenomme werd, sin Komkommere, Läuch, Riedich ( 깍두기 – Kagdugi ) oder Chinakohl. (Brassica pekinensis) Dezu en de Provinß Jeolla-do Schölpe, anner nämme Aappel (Provinß Chungcheong-do).
Em. Dezember 2013 is Kimjang, de jemeinschaftliche Maaken vun Kimchi, vu dä UNESCO en dä Liste vun Wält Kultur Ërv enjedrare woode.
Websigge
Saachjrupp:För ze Esse
Dortmund
Dortmund es ön Stadt em Ruhrjebiet. Sö litt medde em Bundesland Nordrhing-Westfale. Dortmund had onjeväär 575.000 Bewonner un es domet enn van d Jruußstädt en öt Bundesland.
Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen
Joohr 1936
Kulltuur
Öt Leddche Heidewitzka, Herr Kapitän wood komponeerd.
Sönnß
Saachjrupp:Joohr
Steinfurt (Stolbersch)
Steinfurt es ö Stadtdeel va Stolbersch un litt em Norde. Dirät dorra schlösst sisch d Velau a. Steinfurt litt nävver Eischwiller.
Zo Steinfurt jehüüd d Stolberjer Kläranlach.
1990 wood än d Steinfurt ö Industriejebiit opjemaad un völl van d Ännahme, di Stolbersch hü hat, komme us Steinfurt.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Anschläch ä Norwege (2011)
Beij d Anschläch ä Norwege (2011) storve am 22. Juli 2011 winnichstens 87 Persune. Dr ischde Anschlach am Nommedaach woch ön Bombeexplosiun em Rejiirungsveedel va Oslo. Do storve winnichstens 8 Mensche. Am vreue Ovend koom öt zo önö zweide Anschlach op d Ferieinsel Utøya, wo winnichstens 69 Lüh storve, doronger 32 Jurendliche, sowie de Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF) ier Vorsätzende Tore Eikeland.
No Informatiune von d Polisse send beede Asnchläch va dem rättsorienteerden Anders Behring Breivik usjevüührd woode.
D Bärchkatz
D Bärchkatz es önö löstije dütsche Stommfilm ä viir Akte us öt Joohr 1921. Jedriihnt wood dä va Ernst Lubitsch. Di Hauptrolle spelte Paul Heidemann, Pola Negri, Edith Meller un Hermann Thimig.
Der ischde Akt
Öt es deepe Wengkter op d Festung Tossenstee. Do jeeht öt konterbont zo. D Soldate schloffe jäähr lang, ävver sö dönt meeßd net dat, watt bevoole weed. Usserdäm kitt dr Kommandant van Tossenstee bo jrau Hoore, do sing Vrau häm dr Vräck a deed. Als önö Breef akütt, dat Alexis, dr Droom va all Vraue, no Tassenstee kütt, driine all di Wiiver vöör Vreud dörch.
Op singe Wääch no Tossenstee weed Alexis ävver övvervalle un van d Räubersdoohter Rischka bes op d Ongerbotz usjetrocke.
Dr zweide Akt
Als Alexis en sing Ongerbotz op Tossenstee akütt, send d Vraue bo net mit z halde. Dozo jehüüre och Vrau un Doohter van der Kommandant, dä Alexis ävver säd, dat hä d Vängere van di zwei losse söll. Dat häld häm ävver net dova aav, öröm z schäkere.
Rischka had en di Zitt ö Beld un di jeklaude Botz van Alexis ä hör Zelt opjehange. Hörö Papp dojäje ärchd sich, dat Rischka net och noch d Ongerbotz metbraad had. Di höd hä jott bruche könne.
Va Tossestee röcke d Soldate us, öm jätt jäje d Räuber z ongernämme.
Dr dreide Akt
D Räuber jaare d Soldate zm Deuvel, watt janet schwoch välld. Schniibäll un Uurviije send at jenoch. Op Tossenstee weed erwaad, dat d Soldate jewänne, un ä Fess jeviird, wobeij Alexis us Dank vöör si joo Werk Lilli, d Doohter van der Kommandant zr Vrau kitt.
En di Zitt bräche d Räubere en d Festung en un rümme d Räum lääch. Rischka werpt d Kleer va Lilli us öt Venster un di anger Räuber verkleere sisch, damet si metviire könne. Alexis sitt ävver Rischka un schlösst sö ä Lillis Zemmer en. Do bökßd sö ävver met d Hölp va Lilli us.
Dr viirde Akt
Rischka, wärm zöröck en öt Lajer van d Räuber, söll no dr Well van hörö Papp vorhiirod wäde. Als Rischka ävver hüüd, dat Alexis dr näkßde Daach sälv hiirode weed, schleed sö d eeje Plän en dr Wenk un haud aav.
Alexis jeed öt jenausu un hä besüffd sisch. Ä singe besoffe Kopp treffd hä vöör d Döör Rischka. Sö jönd zösamme no öt Huuß va Alexis, wo kott dono och Lilli akütt. Beede Vraue welle us Sorch opee Alexis opjävve. Als sö spiir zösamme eiße, benämmt sisch Rischka ävver donävver un Alexis schleed sisch wärm op d Siij va Lilli. Rischka trefft op dr Wääch no öt Lajer dä Mann, däm öt hiirode solld. Dörch ö Bützje besejjele sö dr Bund vöör öt Lääve.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm
Lya Mara
Lya Mara (* 1. August 1897 in Riga, Lettland; † net övverlävverd) wood als Alexandra Gudowitsch jeboore un woch ön dütsche Schauspellerin us d Stommfilmzitt.
Öt Lya schaffde d Schöll net, liirde Ballettdanze un jäng va Riga us no Warschau, wo öt Ballerina wood. 1916 krääd Lya dr ischde Kontakt zo dr Film, wobeij zwei Filme met Pola Negri entstänge.
Dörch d Filme wood Lya su bekannd, dat Friedrich Zelnik sö no Berlin hollde un sö ä Filme opträäne leed. Beede vorstänge sisch su jott, dat sö bald hiirode. Bes 1920 veele hör Filme komm op. Sö paaßde zo dr 0-8-15-Film van d Zitt. En d 20er-Joohre koome ö paar Filme met Hans Albers dozo, dä zo di Zitt ävver net winnich bekannd wor.
1925 ändernde Lyo Mara hör Filme. Sö spelld ä Stommfilmoperette met. Dat maade Lyo Mara su bekannd, dat Jroschensheftcher onge dr Naam „Lya“ op dr Maad kome. Usserdäm entstäng em Joohr 1931 als enzije Tunfilm „Jedder vrood no Erika“.
Öt es övverlävverd, dat Lyo zösamme met hörö Mann em Joohr 1933 no d Machtövvernaam va Adolf Hitler no London en öt Ekßil jejange es. 1950 soll sö no d Schweiz jetrocke se. Anger Quelle spräche dovan, dat sö at em Zweide Weltkresch jestorve es.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Frau
Hökkerlenisch
D Hökkerlenisch es Deel van dr Westwall un deende dozo, Spärre vöör Panzer z see.
27. Aujußß
Der sibbenenzvanzishßte Aujußß.
Olpe (Kürten)
Datt Dorp Ue'pen (amplisch: Olpe) im Berjischen Land leht in d'r südöstlischen Jemarkung vun de Küürdener Jemeend janz im Osten vom Rheinisch-Berjischen Kräis, su 25 km östlich vum huhhillijen Kölle unn hätt hück unjefähr 800 Inwohner. Ett is jett affseits von denn jrußen Verkehrswäjen - wie zum Bäispill de B 506 - jelähjen unn jilt villen als jröhnes Häzz vun Küürden unn würd in Böchern unn sünstijen Schriften oft als Kleenod vum Berjischen Land jenannt. Zum Kierchspill Ue'pen, datt ett aff 2010 nimmie jävven deht, jehühren uußerdemm 45 Weiler unn kleenere Buurenhöff. Uch wenn de Modernisierung uch vür Ue'pen nitt haalt jemaht hätt, würd uch hück noch enn Jrußdeel von de jesamten Jemarkungsfläche land- unn böschwiertschaftlich jenutzt.
Ue'tsname
D'r Ue'tsname vun Ue'pen deht sich zum eenen vun Ol udder Ohl föhr sumpfijes Jelände unn zum anderen vum aaltfränkischen Wue't apa udder epe föhr Wasser affleiten. Su setzt sich de Ue'tsname uus zwäi Wue'tstämmen zesammen, die beeds upp Wasser verwiesen dehten, watt Rückschlüsse upp denn Zoostand vun demm Jelände zoo d'r Zigg vun d'r ierschten Besiedlung zoolöäßt.
De Feudalziet vum fröhen Middelalter bis 1812
Ue'pen jehührt in d'r Küürdener Jemeend zo denn ältesten Ue'ten överhaupt. Off ett schun in karolingjischer Ziet zoo ner Besiedlung vum Ue'per Ümmland unn zoo d'r Errichtung vun demm Herrensitz in Ue'pen jekummen is, kann - wie uch im Küürdener Fall - nur vermutet werden. De allerierschte Uurkundliche Erwähnung is uus dem Joahr 1171, wie de Erzbischof vum huhhillijen Kölle, d'r Philipp von Heinsberch (1167-1191), innem Schrieven bestäticht hätt, datt d'r Reinald vun Ue'pen unn demm sing Frouminsch, datt Kunijunde, (upp Lating: Reinaldum de Olpe eiusque uxor Kunigunde ) demm Nunnenkluhster Sankt Ursula in Kölle, namentlich d'r Äbtissin Jepa (upp Huhdütsch: Gepa), enn paar Buurenhöff unn ne Müll in Blankenberch aan d'r Siech verkooft haht.
De Verwaltung vun Ue'pen vom Middelalter bis hück
Su ümm 1300 wuurd vun denn Jraafen von Berch datt Amt Steemich jejründet, womit Ue'pen föhr jood 500 Joahre unger de Steemicher Verwaltung koahm. D'r ierschte schriftliche Beleech vun allen Ämtern vun d'r Jraafschaft Berch is upp denn 6. September 1363 datiert. Näver Ue'pen jehührten uch Wipperveilen, Bechen, Küürden, Lenkeln, Ovveroath, Engelskierchen, Huhkeppel und Wipperfürth zum Amt Steemich. Wie ett dann noah de Franzührsischen Revvolutuirn vun 1789 ungerm Napoleon zo d'r franzührsische Besatzung vum Rhingland jekummen is, hätt d'r letzte Herzog vun Berch uus demm Jeschlecht vun denn Wittelsbachern, d'r Kurfüürst Max Jupp von Kurpfalz-Bayern, d'r späder d'r ierschte bayrische Künnich wuurd, im Joahr 1806 datt Herzogtum Berch aan Napoleon affjetrodden. Im Joahr 1808 wuurden dann de Berjischen Ämter uppjelührst unn unger demm Joachim Murat wuurd uus dem Herzogtum Berch datt Jrußherzogtum Berch, der Code Civil wuurd injeführt unn ett koahm ze ner Verwaltungsreform, die in denn Jrundzöhjen bis innet 20. Joahrhundert bestangen hätt. Uus demm Kierchspill Ue'pen wuurd su im Joahr 1810 de Mairie (Bürjermeesteräi) Ue'pen, die zoo demm Kantong Wermelskierchen unn doamit zum Arrondissemeng Elberfeild jehühren däht. Noahm Wiener Kongreß 1814 bis 1815 koahm Ue'pen schleeßlich im Roahmen vun d'r nöijejründeten Rhingprovinz bäi Preußen doabäi.
Noahm Zwäiten Weltkreech koahm de Jemeend Ue'pen, doamoals alsu noch sellevsständich (bis zoo d'r Jebietsreform vun 1974/75) dann zesammen mit Bechen unn Wipperveilen zo d'r Bürjermeesteräi vun Küürden. Wipperveilen, watt hück joa zur Stadt Wipperfürth jehühren deht, woar bis 1975 immer enn Deel vun de Jemeend Ue'pen jewährsen. Unn bis datt se in Ue'pen am Aanfang vum 20. Joahrhundert datt nöije Roathuus jebout hahten (hück datt ehemoalije Pfarrhuus vun Ue'pen) haht de Ue'per Bürjermeester uch inz föhr ne Ziet in Wipperveilen residiert.
Jraad de Jebietsreform vun 1974/75, wie de janzen kleenen Jemeenden uppjelührst wuurden sinn, hührt wie noch su eenije andere Saache zo denn wichtichsten struktuell-politischen Veränderungen, de Ue'pen sigg demm Eng vum letzten Kreech all su mitjemaht hätt. Doadurch is Ue'pen nämmich ze d'r nöijen Jruußjemeend Küürden jekummen, de uußer Ue'pen uch de Kirchdörper Dürscheed, Beesfeil, Offermannsheed, Bechen, Küürden unn de Delling ümfassen deht.
Vum fröhen Middelalter bis zur Franzührsischen Revvolutiurn
Datt ierschte Jebäude, watt in Ue'pen jebout wuurden is, woar mit huher Wahrscheenlichkeet d'r Ue'per Herrensitz, demm sing jejenwächtijes Noahfoljejebäude noch immer denn uus demm Middelalter stammenden Namen Huus Ue'pen dräht. Datt ierschte Huus Ue'pen woar wahrscheenlich noch uus Hohlz jebout. Wann d'r ierschte Ue'per Herrensitz uus Steenen jebout wuurden is, kann wäjen fählender Quellen uch nur jemutmaßt werden dunn. De ähldesten Deele vum heutijen Huus Ue'pen wiesen upp'enn Enstehungsdatum im 12. udder 13. Joahrhundert hin (luur ungen), watt äver nitt uusschleeßen deht, datt ett schun enn steenernen Vürjängerbou jejovven hahn künnt. Datt Huus Ue'pen äver spädesdens im Huhmiddelalter enn aansehnliches steenernes Jebäude jewährsen sing muß, verröäht enn Dokkument uus dem Joahr 1383, datt denn Verkoof vun Huus Ue'pen vun demm doamoalijen Herzog vun Berch aan Wilhelm vun Lülsdorff festhahlen deht. Doa wuurd nämmich vun nemm sloß oelp jekallt.
Inz' affjesinn vun denn Wiertschaftsjebäuden vum janzen Ue'per Herrensitz wüürd de ahle Ue'per Kirch datt nächste Jebäude jewährsen sing, watt wull vun denn Ue'per Herren, die föhr de Ue'per Ümmjebung als Patronatsherren uch föhr de Seelsorje zooständich woaren, als Eejenkirche jebout wuurden is. Doa Langhuus, Turm unn die beröhmte Poorze (luur ungen) romanisch woaren, kammer doavun uusjonn, datt die ierschte Ue'per Kirch im 12. Joahrhundert jebout wuurden is. Wie uch späder die nöije Kirch, woar uch datt ahle Ue'per Jotteshuus d'r hillijen Marjaretha jeweiht. Schun im 15. Joahrhundert fingt sich enn Dokkument, wodrin die ahle Ue'per Kirch als Capella bezeechnet wüürd. In denn Joahren 1520 bis 1527 wuurd dann datt romanische Langhuus wäjen Boufällichkeeten affjerissen unn dursch enn jotisches Langhuus ersetzt. Alleen d'r romanische Turm mit d'r romanischen Poorze blivv erhahlen. D'r Aanstiech vun d'r Bevölkerung in unn ümm Ue'pen mahte dann am'Eng vum 19. Joahrhundert uus Platzjründen enn Kirchennöibou nührdisch - de ahle Kirch woar jraad inz' 18,90 Meter lang - su datt die ahle Kirch im Joahr 1899 affjerissen wuurd.
Doa Ue'pen im Joahr 1622 sellesständije Pfarrei wuurd unn die Ue'per Priester vun doa aan nimmie affhängisch vun denn Ue'per Lehnsherren, sundern als Paschtüe'rsch eejenständich woaren, koahm de Wiedenhoff (d'r Weihhoff) als nächstes Jebäude hinzoo; d'r Buurenhoff, mit demm d'r Ue'per Paschtue'r quasi singen eejenen Lährvensungerhaalt verdeenen moaht, weil de Ue'per Lehnsherren vun doa aan nimmie Patronatsherren unn doamit uch nimmie föhr de Versorjung vun den Ue'per Priestern zooständich woaren.
19. unn fröhes 20. Joahrhundert
Zoo nemm ierschten „Boubuum“ koahm ett in Ue'pen iersch im 19. Joahrhundert (luur ungen) im Jefolje vun d'r franzührsischen Besatzung unn noah demm Wechsel unger de preußische Herrschaft 1815. Ne janze Räih nöijer Hüüser wuurden doamoals in Ue'pen jebout. Äver noch am Aanfang vum 20. Joahrhundert woar Ue'pen trotz alledemm enn kleenes Dorf, watt uch wigger nur uus winnijen Jebäuden bestoahn däht. Uppfällich is, datt ett sich houptsächlich noch immer ümm „öffentliche“ Jebäude handeln däht.
Weblinks
Saachjrupp:Dorp em Rhingland Saachjrupp:Berjisches Land
Meisterschaftskampf zwischen Fussballklub „Fliegengigerl“ und Sportklub „Haudaneben“
Ö Vossballspell tösche d Voreine "Vleejeströnzer" un "Haudonävver", op Huchdütsch heechd dat Meisterschaftskampf zwischen Fussballklub „Fliegengigerl“ und Sportklub „Haudaneben“, es önö Stommfilm us Österreich, dä va Frank Karl Rossak em Joohr 1922 jedriihnd woode es.
Watt dr Film zeechd
Önö Schauspeller, dä Charlie Chaplin nomaad, schleed sisch dörch öt Lääve. Dobeij kikkt hä sisch och ö Vossballspell a un schössd ö Tor.
Dä 11 Minütte lange Film jold lang Joohre als vorloore. Hä wood ä Schwazz/Wiss jedriihnd. Wi dä Film vreuer hosch, es net övverlävverd.
URL
Di Affköözung URL eß änglijj un shtäijdt för „Uniform Ressource Locator“ — dat ess enne „eijnheijdlijje Ochz Beshriever för Hillfß Meddelle“ — un beschrief för n paa fun dä Saache, di t em Internet jtt, wi mer se fingk un op der eijene Räshner krijje kann.
Hökkerlenisch
En d Zitt vöör Bejinn van der Zweide Weltkresch bouwde öt Dütsche Reich an d westlische Siij en d Joohre 1938/1939 ön Vorteiligungslenisch op, di vorhindere solld, dat önö Jechner va Weste ävalle kutt. Op ön Längde va 76 Kilometere entstänge Hökkere us Iiserbeton, di ä Reie va 5 bes 7 Stöck jejooße woode.
Knox
[[Beld:KnoxAtoll.jpg|miniatur|left|Öt Knox-Atoll us önö Satellit]] Knox-Atoll, dat och onger dr Naam Nadikdik bekannd es, es ö Atoll van d Ratak-Kett un jehüüd zo d Marshallinsele.
Jrüde
Knox es mä knapp 1 km² jruuß un dat Land ömschlösst ön Lagun va 3,4 km². Knox’s jrüützde Insele send Aelingeo, Nadikdik un Nariktal. Ön Sandbank vorbängd Knox met öt Nobber-Atoll Mili
Jätt z läse
Saachjrupp:Attoll Saachjrupp:Shtille Oozėjaan
Hökkerlenisch
Opbouw
An d vöschde Siij steehd ön Betongmuur met önö Stacheldroohtzung. Dä solld öt Soldate onmöjelich maache, dörch z brääche. Do hänger stönd Reie va Iiserbetonsperre. Di Alleiirde hand di Drachezäng jenannd. Di Sperre op d westliche Siij send 40 cm huch, op d östliche Sii räcke s bes 2 m en dr Hemmel. Jädde Betongknubbel es met singe Nobber vorbonge. D Betongknubbele, di Hökker jenannd wäde, trecke sing övver Kilometere dörch d Jäjend. Dörchjäng woore sälde un ösu äng, dat si flott zo jemaad wäde kutte. Met d Hökkerlenisch erwaadene d Dütsche Panzere va bes zo 52 Tonne Jeweet ophalde z könne.
Hökkerlenisch em Joohr 2008
Önö jruuße Deel van d Hökkerlenisch wood en d leitzde Joohr platt jemaad. Wo d Hökkere blevve send, do hand sisch döck sälde Planze un Deere önö Lävensraum jeschaffe.
Quelle
Saachjrupp:Nazizick Saachjrupp:Jöbäude
URL
En URL eß jät äänlijjet wi enne → Forwieß.
Websigge
Saachjrupp:Informatik
Länglich als Wunderknabe
Länglich als Wunderknabe, watt op Ripuaresch met Öt Längsel als Wonderkengk övversatze weed, es önö Stommfilm us Österreich, dä va Karl Leiter em Joohr 1921 jedriihnd woode es. D Hauptrolle spellte Karl Leiter, Lou Lothar, Emil Scholz-Eckert suwi Fanny Elsing un Mia Rosen.
Watt dr Film zeechd
Longinus Länglich es aavjebrannd un hat at wärm öns kenne Jrosche en d Teisch. Öm rond z komme, vorkleed hä sisch en önö klenge Jong, dä van ön Famelisch aajenomme weed. Da had hä ävver mä Kroom em Kopp un stelld alles möjelije a. Dobeij stelld hä öt Huußmädche no un stechd dr Bachd van dr Huußhäär a.
Dä 30 Minütte lange Schwazz/Wiss-Film jold lang Joohre als vorloore, wood ävver wärm vonge.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm Saachjrupp:Ößtrish
Gressenich
Gressenich es ö Stadtdeel va Stolbersch, wozo öt seid 1972 jehüüd, un än van d äldste Siidlungen en d Jäjend. 2,600 Lüü wonnde Ängs Joohr 2005 do.
Onger dr Naam „ Grasciniacum “ kannte d au Römer Gressenich at, un dat wooch em Joohr 842. Mo nämmt a, dat d Römer he at Berschbau bedrevve hodde. Räste woode op jädde Vall jevonge. Su kütt dr „Hemmoorer Emmer“ us en Produktiun ä Gressenich.
Sälvs d Franke kömmerde sisch öm Gressenich, un öt Kluster ä Mönster hott och jruuß Interesse an dat Dörp.
Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch
Ardenne
miniatur|right|Ardenne De Ardenne eß eijne Begriff für ein Mittlejebärsh in Süd-Belgien unn Nöödfrankreich. Der hügschte Bärshj eß der Signal de Botrange (unjefähr 693 m. N.N.)bei Malmedig (Malmedy). D Ardenne sinn Unterteil der Rhijnesche Schieferjebirssch, der sich umfasst vun Sauerland, Taunus, Bärhjesches Land, der Eefel bis zu d Ardenne. D hügshte Gipfel sinn ouch in der direkten Jejend der Signal de Botrange. Dies Jebeed schteit bekannt als Hautes Fagnes oder Hohes Venn. Eß es eijn besonderes Öko-System, datt besteiht aus Turfjrunde (Venn) unn Heide. Angere Teile des Jebirsches sind bedeckt mit Wald.
Der Jebirsh eß entstanden in die Geologische Zeitspannen des Devons unn Karbons. Dat präscht sich in Sedimentär Jestein, wie Schiefer (entshtande aus Lehm) und Metamorf Jestein wie Braunkoole, die ouch vorkommen im Reijnische Tiefland zwesche Kölle unn der Hollesche Provinz Limburg. Klütt kommt houptsächlesch vor in Ruhrjebeed. Heh eß en enge Zesammehang zwesche der Formung der Jestein unn der Lage der Jestein, die Jrundstoffe befinden sich am Rande des Jebirsches.
Datt gilt ouch för d Ardenne. D meiste Jrundstoffe (Klütt) befinden sich nöödlisch der Jebirsches, wie im südlich Limburg unn der Belsche Kempen.
Jrenze zwesche Ardenne unn Eefel
Der Jrenz zwesche der Ardenne unn der Eefel, eß nitt jenau bekannt. Am meisten wääd der Dütsch-Welsche Sproochjrenz als Jrenz zwesche der Ardenne unn der Eefel jesehen, äwwer der Belsch-Prüsesche Bonndesjrenz wääd ouch anjezeed als Jebirschjrenz.
Saachjrupp:Jebirje
Brandeborsch
Brandeborsch (Plattdütsch: Brannenborg, Sorbisch: Bramborska Kraja) es ee Bondesland em ehemolig Ostdütschland. Et jehüüd deshalv zo d zujenannte neue Bundesländer. Brandeborsch hau unjefähr 2.4 Million Lüüh. D Fläche es 29.654 km². D Haupstadt es Potsdam, südöstlich von Berlin, der Hauptstadt des Federalstaates.
Noohbere unn Lage
Brandenburg jrenz em Nöade aa Mecklenborsch-Vüürpommere, em Weste aa Saxe-Anhalt, südlisch aa Saxen. Östlisch jrenz dr Bonndesland aan et Lank Pole. Berlin es ee va Brandeborsch jetrennten Inselstadtstaat.
D Bevölkerung
D Lüüh i Brandeborsch schwääde ooch Plattdütsch. Em Südoste vu Brandeborsch jitt et ooch noch de eeheijmesche Engwonner de Sorbe. D Sorbe es de Nohm för ee Schlawische Bevölkerungsjropp un sie schwääde ee ejene Schprooch, et Sorbesch. Ier Kultur unn Schprooch es amplisch jeschütz.
Et jitt em Brandeborsch ee leechte Bevölkerungsaavnahm, wie üblisch in d neue Bundesländer.
Saachjrupp:Bundesland (Dütschland) Saachjrupp:Brandeborsch
1. Juuni
Der ierzte Juuno.
August Macke
August (Robert Ludwig) Macke (* 3. Januar 1887 en Meschede, Huhsauerland; † 26. September 1914 södlich von Perthes-lès-Hurlus, Champagne) wor e'ne deutsche Moler vom Expressionismus.
Läwe
Sing Neujier aan d'r Molerei wutt schon em älderliche Huß jeweck. De Vatter däät ahle Stesch sammele un Landschaffsbilder mole. Hä wochs en Kölle op, un eß 1900 met singe Äldere noh Bonn jetrocke. En Bonn hätt'e et Realgymnasium besök, un 1902 sing ierschte Aquarelle gemolt. Dier, Landschaffte un Minsche hann imm als Vürlaach jedeent.
1904 hätt'e et ierschte Skezzeboch aanjelaat. Insjesamp hätt'e en singem kuurte Läwe noch 77 Böcher produzeed. Zo dä Zick hätt'e die Bilder vom Arnold Böcklin entdeck un leet sich von dämm singer Molerei beenflusse. Späder fongk'e die Bilder vom Böcklin nimmie jood. Dat Skezzeboch öwer die Reis noh Italië (1905) zeisch stärk vereinfachte Probebilder, die mem Leesch spelle. Sing Bilder uss dä Zick sen düster un met wenisch Färwe jemolt.
En Basel hätt Macke Bilder von Impressioniste kennejeliehrt, en Kunsrichtung, die domols en Deutschland kaum bekannt wor. Ierschte Bilder von imm versöke die jewonnene Endröck ze verarbeede. Bei eene von singe ierschte Reise noh Paris fongk'e die Bilder vom Manet besonders jood. Sing Skezzeboch däät'e met Bilder uss em Läwe von d'r Seine-Metropol vollmole. Enflöss vom Toulouse-Lautrec sen net ze leuschne.
Von 1904 beß 1906 hätt Macke de Kunßakademie Düsseldorf un dee Kunßjewerbescholl en Düsseldorf besök. Am Düsseldorfer Schauspellhuß hätt'e zenächs de Kostüme un Dekoratione für Macbeth von Shakespeare un Leonce un Lena aanjefärdisch. 1907 hätt'e en Paris de Henri Matisse kennejeliehrt, dämm sing Molerei inn stärk beéndröck hätt.
Beim Lovis Corinth leet sich Macke wigger ussbilde un hätt en dä kuurte Zick 15 Skezzeböcher aanjeläsch. Dodrin wore Vürlare von: Theater, Cafés un de Minsche von d'r Stadt.
Och op dä zweite Ussstellung em Johr 1912 von d'r Könßlervereinijung Der blaue Reiter en de Münchener Jalerie Hans Goltz wutten Arbeede von Macke jezeisch. En zosätzliche Fröndschaff me'm Franzuß Robert Delaunay hätt en in Kontack met d'r abstrakten Molerei jebraat. 1913 trok Macke en de Schweiz. Et wor et besste Johr von singem Schaffe. Aan singe Bilder konnt me die Enflöss von velle Könßler erkenne. Die Motive wore d'r Minsch un de Natur.
Op e'ner dreiwöchijen Reis noh Nordafrika bzw. Tunesië zesamme me'm Paul Klee un Louis Moilliet em Johr 1914 entstonten staaze Aquarelle. Hä däät Skizze un Fotos maache, die e späder zom Deel als Vürlaach für Öhlbilder jebruch hätt. Hä kom och imme widder noh Kandern em Südschwarzwald, wo'e vell Idee un Enfäll kräät.
En singen letze Bild Der Abschied en düstere Färwe hatt'r vielleesch ad en Vürahnung, watt op inn zokomme sollt.
Macke eß am 8. August 1914 zom Kreeschsdeenß enjetrocke wudde un feel ad am 26. September en e'nem Jefech. Hä eß nur 27 Johr alt jewudde.
Niederrhing
Dr Niederrhing es ön Jäjend em Wäßßte van öt Bundesland Noodrhing-Wäßßfaale. Öt litt nördlich va Venlo, östlisch van d holländische Provinz Limburg un westlich van öt Ruhrgebiet. Öt litt och em niederrheinische Deepland. Domet es öt ön platte Jäjend. Öt jitt ävver ö paar Hövvele en d Jäjend va Kleve un beij Nimweje. Dr hükßte es dr Geldenberg (106 m. N.N.). Bes Krefeld jitt öt och Höhenzöch, die bes op 80 m jönt.
Kleve es met onjeväär 46.000 Mensch d jrützde Stadt am Niederrhing. Donävver jitt öt ävver och kleenere wi Geldern, Kranenburg, Straelen, Goch un Wesel. De Lüh am Niederrhing spräche keen dütsche Sproch, iihr ön holländische Sproch, di mo Kleverländisch nennt. Vreuer, dat heechd bes zm Joohr 1795, jehhod önö jruuße Deel vom Niederrhing zo öt Herzogtum Geldern. Em Dörp Pfalzdorf jitt öt ön Sprocheinsel. Do weed Pällzisch (Sprooch) jesproche. Hüüh jitt öt ävver mä noch winije Lüüh, di Pällzisch spräche könne. Dö meetzde Pälzer koome em 18. Jahrhondöt us d Pallz no Pfalzdorf.
Brand
miniatur|left|Kerch St. Donatus va Brand Dr Brand es ö Stadtdeel va Oche. Öt litt em Süüde van d Stadt un jränzt a Mönster. Dr Brand hott bei öt leitzte Zälle 18.000 Lüü.
August Macke
Läwe
E paar von singer Bilder wutten postum op d'r documenta 1 (1955) un d'r documenta III em Johr 1964 en Kassel jezeisch. Am 26. September 1991 eß et August-Macke-Haus en Bonn eröffnet wudde. Unger dä Gäss wor och de Ministerpräsident von Nordrhein-Wessfale Johannes Rau, dä späder Bundespräsident jewudde eß.
Brand
Dr Brand besteeht us „Brand“ sälvs, dr „Vröng“, „Niederforstbach“, öt „Brander Veld“ un „Rollef“.
August Macke
Websigge
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Möler
Brand
Saachjrupp:Veedel van Oche
Juanes
miniatur|left|Juanes em Joohr 2008 Juanes [ˈxu̯anes] (* 9. Aujuß 1972 ä Medellín ä Kolumbien als Juan Esteban Aristizábal Vásquez) es önö Sängör us Kolumbie. Hä jöhüüd zo di Sängör, di op d janze Wält bökannd send.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Sänger
Joohr 1973
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Anna Ans Polak
Anna "Ans" Polak (* 24. November 1906 ä Amsterdam, † 23. Juli 1943 em Vornichtungslajer Sobibór) woch ön us Holland stammende Sportlerin. Sö had d Joldmedallisch ä Jymnastik beij d Olympische Sommerspelle em Joohr 1928 jewonne.
Anna Polak wood övver öt Konzentratiunslajer Vught no Sobibór braad, wo sö zesamme met hör 6 Joohr ald Doohter Eva vorjaßd wood. Hörö Mann Barend Dresden storv ö paar Mond spiidr em Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Jestorve dörch dr Holocaus Saachjrupp:Berof (Sport)
Basse Santa Su
Basse Santa Su es önö klenge Ocht em afrikansche Staat Gambia. Hä es och onger dr Naam Basse bekannd. Basse Santa Su es d Hauptstadt van d Upper River Division, ön Vorwaltungseenheet.
Battle Creek
D Schnellstrooß Iowa Highway 175 jeet a Battle Creek vorbeij.
Basse Santa Su
Ö paar Zaahle övver Basse Santa Su
Öm d 17.500 Mänsche lääve em Joohr 2010 ä Basse Santa Su un domet dütlich mi als beij d leitzde Zällong em Joohr 1993, als noch 9200 Lüüh dä Ocht als d Heemet aajoove. Bes no Banjul, d Hauptstadt va Gambia send öt 396 km. Basse Santa Su es önö Knöpppunkt em Stroßevorkiihr va Gambia.
Battle Creek
Saachjrupp:Iowa
Basse Santa Su
Watt dä Naam bedüüht
Övversatze bedüüht Basse Santa Sur op Ripuaresch Dat Deng, datt op dä Hövvel es. Jemennt es domet, dat di Hüüser op önö Hövvel liije.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stadt en Afrika
31. Määz
Der einundrißßischßte Määz.
6. Aujußß
Der sekßte Aujußß.
Wat passeed eß
Heiliges Römisches Reich deutscher Nation jeehd em Joohr 1806 onger.
Joohr 1806
Pollitigk
Heiliges Römisches Reich deutscher Nation jeehd am 6. Aujust onger.
Minsche
Saachjrupp:Joohr
Walk of Fame zo Filme
Di Persune us dr Böreich Film, di önö Stär op dr Walk of Fame ä Hollywood hand:
Weblinks
Saachjrupp:Hollywood
Mecklenborsch-Vüürpommere
Mecklenborsch-Vüürpommere es eijn Bonndesland em Nööde Dütschlands. Datt Bonndesland hat unjefähr 1.6 Mellion Eijnwohner,domit eß der Bonndesland eijne der bevölkerungsärmste Bonndesland. Der Fläche es 23.211km². Der Houpshtadt es Schwerin (91.500 Eijnwohner). Rostock es der jrüßte Stadt, mit 203.400 Eijnwohner.
Meckleborsch-Vüürpommere litt nöödlesch am Ostsee, am Osten aan Polen, Wäßtlesch jrenz der Bonndesland aan Schleswij-Holsteijn aan Needersaxe. Südlesch jrenz der Bonndesland aan Saxe-Anhalt unn Brandenburg. Der Bonndesland es ene beliebte Ferienjebeed, wegen der Ostsee.
Saachjrupp:Bundesland (Dütschland)
Saxe-Anhalt
Saxe-Anhalt (Plattdütsch: Sassen-Anhalt) eß eijne Bonndesland em Oste Dütschlands. Datt Bonndesland hat 2.2 Mellion Eijnwohner unn sein Fläche es 20.450km². Der Houpshtadt es Magdeburg (231.000 Eijnwohner). Anger Städte sind Halle unn Dessau.
Saachjrupp:Bundesland (Dütschland)
Esse em Rhingland
Z
Zureck zom Anfang
Saachjrupp:För ze Esse
Messing
Messing es ön Lejiirung us Koffer un Zenk. Mo ongerscheed bei Messing no d Värv. Jö mii Koffer dren es, jö bonter weed öt. Am meedste bruche s CuZn37. Dorän send 37 % Zenk. 50 % Koffer söllte ävver immer em Messing see, sonst brescht öt z flott.
Bei Messing jitt öt vöör d mischunge verschiidene Naame. Su sprecht moch van Kartuschmessing. Dat wood vreuer vöör d Kurtusche em Kresch jebrutt. Joldmessing had ön joldene Värv.
Dö Struktur van dat Messingjitter sitt ösu us:
Dobei moss mo ävver bedänke, dat sisch di Struktur ändert, je mii sisch dat Verhältnes va Koffer un Zenk ändert.
Önö bekannde Härstellungsorte vöör Messing wooch Stolberch. Do hodde d Kupfermeester ö Monopol op d Messingherstellung.
Saachjrupp:Metall
Dumm
miniatur|left|Dr Dumm Dr Dumm es dr ischde un stärkßde Venger van d Hand. Hä kann angisch bewächd wäde wi di anger Vengere.
Dr Dumm bestehd mä us 2 Knouche, watt häm va di anger Vengere ongerscheed. Dörch singe Opbouw ongerscheed sich dä Dumm van d Mänche va d Dumme va z. B. Aape.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Körperdeel
Audrey Marie Munson
miniatur|left|Audrey Munson (1922) Audrey Marie Munson (* 8. Juni 1891 ä Syracuse, New York; † 20. Februar 1996 ä Ogdensburg, New York) woch ö Model un ön Schauspellerin us d USA, di en d 1910er un 1920er Joohre va sisch mulle maade. Sö wood aav un zo als The Exposition Girl övv American Venus bezeechned.
Hör Filme
Audrey Marie Munson driihnde d Filme Purity, The Girl O’Dreams, Heedless Moths un Inspiration. Va dönö es ävver mä dä Film Purity erhalde blävve.