cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aktiun Erntefess
Lajer Poniatowa
Em Lajer Poniatowa vong mo en d leitzde Daach van Oktober 1943 a, d Aktiun Erntefess vor z bereite. Dozo moote Jüdde 2 Jravens usholle, di je 100 Meter breed, 2 Meter deep un 1,5 Meter deep wore. En d Naht vam 3. zm 4. November 1943 kome SS-Lüüh us Lublin, di ön dubbele Absperrung öm öt Lajer belde, wobeij d ischde siihr eng, di zweide em Avstand va onjeväär 1 bes 2 Kilometer öm öt Lajer woch. Alle SS-Lüüh hodde Maschinepistole. Morjens jäng öt wi jewennt los. Dann mote d Jüdde en d Baracke zöröck un öm 7 Uhr koom ön Jrupp va 50 Persune us enn Barack öruss un mascheerde Richtung Ussjang. An d Bahnjleise mote sö sich ußtrecke un alles, watt sö hodde, wood äjesammeld. Seij sälvs woode zo di usjehovve Jravens jebraad un liijend em Jraav van d SS erschoße. Dat duurde onjeväär 16 Stond. Als di em Lajer vorblevve Jüdde bejreffe, watt do aavjäng, un Weerstand opkoom, schoss mo d Baracke met di vorbarrikadiirde Jüdde ä Brand, su dat sö läävend vorbrannde. Ä Poniatowa storve an dä Dach onjeväär 15.000 Jüdde.
Angisch als ä di anger Konzentratiunslajere duurde di Aktiun Erntefess ä Poniatowa 2 Daach.
Jätt z lääse
Jennifer Rosenberg: Aktion Erntefest. Auf: About.com: 20th Century History
Saachjrupp:Holocaus Saachjrupp:Pole
Perikles
Der Perikles (jeschproche: Peeriklees) hädd en Attikah em ahle Jihscheland jelääf un wohr doh en de su jenannte „jollde Zigg“ eine vun de ennfloßreijschste Schtaatsmänner un Räddner. Hä wohr och ene Jennerahl en Attehn.
Op Ahl Jihschesch han sen dohmohlss der Περικλῆς jenannt.
Sing Motter däht zor Fammillesch vun de Alkmaeonihde jehühre, di dohmohls un och schpähder noch vill Maach un Ennfloß jehatt hatt.
Hädd esu ene deefe Enfloss op de Jesällschavv un der Zosammehalld em Land jehatt, dat dä Thukydides, ene Jeschehschschriiver vun dohmohls, en „der eezte Börrjer vun Attehn“ jenannt hät. Uß dä Dellejahnesche Lihja hät hä et Reijsch vun Attehn jemaht un hä däht sing Lück en de eezte zwei Johr vum Peloponeehsesche Krehsch aanföhre. De Zigg vun öm 461 vör Krestos bes öm 429 vör Krestos weed orret Ziggallder vum Perriklees jenannt, weil hä en dä Zigg suhzesahre der Aanföhrer in Attehn wohr.
Saachjrupp:Ahl Jrihscheland Saachjrupp:Mann
Joohr 1900
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro es ön Stadt ä Brasilie.
Joohr 1505
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
17. Apprill
Dä sibbetßeente Apprill.
Micheline Bernardini
Micheline Bernardini (* 1927) woch ön Striptease-Dänzerin ä Paris.
Micheline wood dodörch bekannd, dat sö als ischde Vrau am 5. Juli 1946 önö Bikini vöörführde. Dä woch kott dovör va Louis Réard entworpe wode. Dä hod vorsood, ö Model z vänge, dat sisch traude, em Bikini vöör d Lüüh z träne. Mä Micheline woch wellens.
Jätt z kikke
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Tänzer
Bajore (Bundesland)
Bajore is en Bundeslandt im Südde vun Dütschland. De Landeshoupstadt es München.
Saachjrupp:Bundesland (Dütschland)
Senk
Senk säät me äwe och für e'ne Minsch, dä net en et Bier speie deet: „Dä süff wie en Senk.“
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Vluchjesellschaff
Ön Vluchjesellschaff es ö Ongernehme, dat si Jeld domet vordeehnd, Persune un Waahr op d Loftwäch z transporteere.
Europa
D ischde Vluchjesellschaff woch d va Ferdinand Graf von Zeppelin ä Frankfurt jejründe DELAG, watt vöör „Deutsche Luftschiffahrtsgesellschaft“ stäng. Met hör woode tösche 1910 un 1913 öm d 34.000 Mensche transporteerd. D ische Waahr, di met ö Vluchzeuch dörch d Loot jescheckd wood, wood am 10. Juni 1912 en dr Doppeldecker „Gelbr Hund“ jepackd. Jestachd wood ä Frankfurt, jeland ä Darmstadt. Anger Städt woode zosätzlich vorbonge, ävver dörch dr Usbroch von dr ischde Weltkresch bleete Städt usserhalb va Dütschland ussjeschlooße.
Nom Äng vam Kresch jäng öt ä Ängland un Frankreich met d Vluchjesellschaffte los. Am 5. Februar 1919 trocke d Dütsche noo, un met d Deutsche Luftreederei entstäng dr Vörjänger van d Lufthansa. Ä janz Europa schosse d Jesellschaffte us d Ääd.
USA
Als Charles Lindbergh met ö Vluchzeuch oohne Paus övver dr Atlantik vlooch, vonge och d Amerikaner Vüühr. Su joov öt em Joohr 1926 en d USA 12 Vluchjesellschaffte, ee Joohr spiidr wore öt at 25.
Vluchjesellschaffte ä os Zitt zm Personetransport
miniatur|Ö Vluchzeuch van d Jesellschaff Germanwings Beij d hüü ekßisteerende Jesellschaffte ongerscheed mo tösche di dr Staat jehüürende, sujenannde „Flagcarrier“ un prevate Vluchjesellschaffte. Bekannde „Flagcarrier“ send d Lufthansa, d Air France, Altitalia un Thai Airways. Prevat kann jädder, dä jenoch Knöpp had, ön Vluchjesellschaff jründe, su dat dr Maad vöör Prevatjesellschaffte jruuß es. Opjrond va dr kleene Priiß vöör Vlüje wäde manche Jesellschaffte och Bellichvliijer jenannd. Sö hand sich op Kott- un Meddelstrecke äjenessd. German Wings, Ryan Air un Easy jet jehüüre zo d bekanndste.
Frachtvleejer
miniatur|left|Dr Vluchjesellschaff Lufthansa Cargo Manche Vluchjesellschaffte transporteere mä Waahre un kenn Persune. Zo sun Jesellschaffte jehüüre Federal Express, UPS un DHL. Öt jitt ävver och Jesellschafte, di sich en önö Deel op öt Vleeje va Waahr spezialiseerd hand, wi Lufthansa Cargo un Singapore Airlines Cargo. Zosätzlich hand modern Vluchzeuje ävver och ösu völl Platsch, dat sö nävver Persune och noch Waahr metnämme könne.
Dr Kood va Vluchjesellschaffte
Öm tösche d Jesellschafte zm Beispell op ön Tafel en önö Vluchhaafe ongerscheede zö könne, had jädde Jesellschaff önö Kood vorpaaßd krääje. Önö Vluch van d Lufthansa vängd immer met LH a, dä van Air France met AF. Öt weed van d IATA-Koods jesproche.
Italie
Italie (amplisch: Repubblica Italia) es ö Land em Südeuropa. D Republik litt injeklemmt tösche mierere Deelmere der Meddelmeeres, wäe dr Adriatisches Meer (em Oste), Ionisches Meer (em Südoste), Tyrrhenisches Meer (em Südweste) unn dr Ligurisches Meer (em Nordweste). Di Inseln Sizelie, Sardinie unn dr Franzüsesche Korsika bejrenze di westlische Meere. Öt Land hat en langjereckte Form unn öt es jrüßdeels berjrich. Va Kalabrie bis d Stad Genova in Ligurie litt de berjrücke va di Appenine. De Alpe jrenz va doa aaf en förme d Jrenz mit d Länger Frankrich em Weste, Däe Schweijz en Österrich em Norde en däe Schlowenien em Oste. D Berje dr Alpen sinn bes zo 4.635 Meter huh (dr Matterhorn op d Jrenz mit däe Schweijz es d hükßde Stelle des Landes.) Töösche di Berje en di Appenine litt dr flaache Po-Ebene. Öt jüüv ooch noch zwee Ministaate in Italie: San Marino unn d Vatikanstad in d italienische Hauptstadt Rom. 2016 wonnde do 60.599.936 Lüh op 301.339 KM². Domit jüüv öt eng Deechde va 204,7/KM².
Vluchjesellschaff
Jätt z lääse
Saachjrupp:Vluchjesellschaff
Italie
Jliidereng
Italie es verdeelt ä 20 Rejiunen:
Jesjischde
Italie hat eng sihr lange Jesjischde. D italienische Sprooch däe jekalld wääd in öt Land, schtammt uus däe Ziit dat d Latinische Volk sisch niederjelasse hat an dr Adriatische kust. Anger Völker däe in Italie läävde, sinn d Etruske, Apulier, Ligurier, Sabiner unn, in dr Po-Ebene d Keltische Gallier. D dominante Kultur wääd jedoch d Latinische. Öt Latinische Volk voreenigte sisch zom, in d Gesjichde, sihr bekannde Romänen, genannd noh d Stadt Rom. Va dieser Stadt ous eröwwerden de Romäne Etruskische Gebiete in dr Toskan un Umbrie, spääter ooch dr Po-Ebene. Sihr fröh eröwwerden sie deler va Südeuropa, ävver d Gebiete nördlisch d Alpen könnten sie vüül minder leech eröwwern dörsch Kriische mit d lokalen germanischen unn keltische Völkern. Jrüße Deler va Frankrich unn ooch öt aw Belsch dagegen wääde schneller eröwwerd rum öt Joohr 0, sowie ooch öt Rhingland.
In 476 AD wääd öt West-Romänische Rich zom Fall jebraach dörsch Invasiune va Germane. Rom bliev äwwer wichtig als relijiuse unn Päpstlisches Zentrum. D Stadt wääd Zentrum dr rilletiv nüüh Kristlische Kirsche, die jez als Katholesch aanjedeut wääd. Dr Einflöß in janz Europa wor aanfängjelisch jedoch jering. Öt jüüv ooch kengem 'italienische Staat'. Öt Land wor verdeelt in mierere klengen Staaten.
Ä anger wichtije Ziet wor de Renaissance. Mitnahm Städte wie Florence blühde. Öt wor d Ziet va Wöötlisch, d Wiederjebuut va d Jrechisch-Romänische Vorziet. Öt jüüv domols vüül Interesse för Kunst, vorzietlische Kultur unn Wisseschaff. Eng sihr bekannde Persun wor Leonardo da Vinci, dae hüüksche Daag aanjeseht wääd als Jenie, weje sinn Entdeckungen, Inventiunen, Schriewe usw.
Öt Italie va hüüksche Daag entstand in 1861, als dr König va Savoye, opp d Jrenz tösche Frankrich unn (Nord-)Italie, öt Königrich Italie verköndijet. D Bezühunge mit d päpstlische Autorität wor schwer, weil deren Staat dr italienische Staat mittendörsch broch. Enge Kreeg hat als Folge, dat Rom d italienische Hauptstadt wääd. 1922 wor Diktator Benito Mussolini aan d Maach gelangt. Sinn fascistischen Regime bliiv bis 1943, in dr zweete Weltkriisch zom Maach. Er es in 1946 exekutiirt wäede dörsch engen wötende Schare. Ouch dat Joohr wääd öt Königrich opjejiiwwe. 50'er Joohre wääd Italie Mitjliid dr Navo unn dr Europäische Jemengschaff.
Websigge
Saachjrupp:Europa Saachjrupp:Italie Saachjrupp:Staat
Jrondschüll
D Jrondschüll es ön Schüllform ö Dütschland, Österreich un d Schweiz.
Orsprönglich joov öt no dr Zweide Weltkresch ä Dütschland d Volksschüll. Di wood no un no Ängs van d 60er Joohre dörch d Jrondschüll aavjelößt. Di Schüll es vöör Kenger em Aldr tösche 6 un 10, manchmol och 12 Joohre.
En os Kaiserzitt nannt mo d Jrondschüll Elementarschüll. Ävver dä Ussdrock weed ä Dütschland net mi jebrud.
Zm Ongerscheed va anger Schüllforme had d Klass en d Jrondschüll enne Klasseliihrer. Dä Liihrer söll d Klass van öt ischte bes öt leitzte Schülljoohr zr Siij stooh un vöör d Kenger dr Bezochsponkt see.
Websiij
Saachjrupp:Schüll
Seiver
Seiver och Seewer säät me em Rheinland für die Flüssigkeet em Mond.
Dat säät me äwe net nur, su lang dä em Mond blief; nä, och dä Seewer dä sich beim Spille en Trööte sammele deet, oder wat ungen en d'r Pief zesammelööf, eß Seewer.
Seewer säät me äwe och für domm Jeschwätz: Verzäll me doch net su e'ne Seewer! Hür doch met dingem Seewer op! O Mann, Ding jeseewer jeht me hück öwer de Jeduld!
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Aristoteles
Der Aristoteles wohr ene alhl-jrihschesche Fillosoff, Weßeschaffler, Schöhler vum Plato un ene Lährer vum Aläkßander. Ojinahl jrihschesch däht mer en Ἀριστοτέλης schrihve. Dat kammer övversäze, dann heis et „der bäßte Zwäk“ udder „de bäßte Affseesch“. Hä wood jebohre en dä Schtadt Stagira em Norde vum dohmohleje Jrihscheland em Johr 384 vör Krestos em Jebehd öm dat Thessaloniki vun hük, un hät jelähf bes en et Johr 322 vör Krestos. Jeschtorrve es hä en Euboea.
Singe Vatter wohr der Nicomachus, der Liivaaz vum mazedohnesche Künning Amyntas dem drette. Dä Vatter es jeschtorrve, wi singe Sonn Aristoteles norr e Kind wohr, dröm wohd der Proxenus vun Atarneus singe Vörmund.
Met aachzehn Johr es hä em Plato sing Akkademih ennjetrodde. Hä bleev doh en Atheen bes hä sibbeundrißßesch wohr, öm et Johr 347 vör Krestos. Sing schrefflesch övverlivverte ärbeijde jonn övver de dohmohleje Fifik, de Weßeschaffte vum Lävve, de Weßeschaff vun de Diere, de Mettafisik, de Loggik, de Ettik, de Ästhettik, de Po'esih, et Thijater, de Mussik, de Rhetorrik, de Weßeschaff vun de Schprohch, de Politek, de Verwalldong un sin et eezte ömvaßende Jedangkebouwärk vun de wäßlejje Fillisoffih. Dröm kallt mer och bes hück vun em Aritoteles sing Fillosffih un jehde Schöhler am Jümnahsijum un jehde Schtudänt en enem Fach vun de su jenannte jeisteje Weßeschaffte moß sesch doh met beschäfftejje. Hä jelld als der Bejrönder vun de neujere Weßeschaffe vun Europpa.
Koot nohm Plahto singem Duhd jingk hä vott vun Atheen un wohd vum Johr 343 vör Krestos avv ene Lährer vum Aläkßander, spääder der jruhße jenannt, op jeheijß vun däm singem Vatter Philip. Dat johv em jehde Mänge Schangse un Müjjeleschkeijte vun vill Jäld. Hä dähd en Sammlong vun Bööscher bejrönde un di hann em jehllve sällver honderte Böhscher ze schrihve. Hä es dann en dä Zigg von de platohnesche Lihre mih zor Ämpirih, allsu zom weßeschafflejje Beobachte, övverjejange. Hä wohr övverzeusch, dat et Weße vun alle Minsche un de Lück schihßlesch un ändlesch op de Wahnämmong opjebout wohr. Dadd es bes hück eine vun de Seule vun de Weßeschaffte vun de Natuhr un Ättlijjem doh drövver eruß jeblevve.
D Onbekleede Maja
D onbekleede Maja övv D nackße Maja es ö Beld va Francisco de Goya, dat hä tösche d Joohre 1797 un 1800 jemold had. Dat Beld hängd hüü z dachs em Museo del Prado.
Jätt va vreuer
Dat Beld wood va Goya orsprönglich onger dä Naam La maja desnuda, watt met D nackde Schünne övversatze weed. Dobeij wood ävver önö Vähler jemaad un D nackße Maja koom öruss. Dat Beld wood ä Öl jemohld un zeechd ön Vrau, di ohne Kleer op ö Kösse litt. Watt dat Beld besongisch maad, es, da töt dat ischde Beld es, dat en d westliche Konst Schamhoore zeechd.
Goya wood wäje dat Beld vöör d spanische Inquisitiun jeschleevd. Hä solld ussaare, vöör wäm dat Beld jemaad woode woch. Watt hä jesaad hod, es net övverlävverd ävver hä vorloor singe Titel als Mohler van dr Könnigshoff.
1930 joov d Spanie viir Breefmarke öruss, di Belder va Goya zeechde. D nackde Maja woch och dobeij.
D Bekleede Maja
Goya mohlde nävver d nackde Maja och ö Beld, dat dösälve Vrau met Kleer zeechd. Beede ongerscheede sich sonß dörch nüüß. Övver dat Beld es winnich bekannd. Öt weed vormuud, dato p dat Beld d Häzojin va Alba woch, ön Persun, di döck zösamme met Goya jeseeh wood un völl Lüüh sproche dova, dat di zwei ö Küddelche hodde, watt ävver ni bewesse wäde kutt.
Saachjrupp:Beld
Tennisschläjer
miniatur|Tennisschläjer un [[Tennisball|Tennisbäll.]] Önö Tennisschläjer brud dr Mänsch beij öt Tennisspelle.
Rahme
Vreuer woode Rahme us Holz jebrudd. Dat ändernde sisch en d 1980er Joohre, Aluminium övv Stoohl ersatz dat Material. Hüü notzt mo glasvorstärkde Kunststoff (GFK), ävver och Keramik, Titan un Aramidfasere wääde äjösatze.
Schlaachfläsch
D Schlaachfläsche beständ us Tennissii, di en dr Rahme jespannd weed un s ä Form van ö Schachbredd voll maad.
Mo ongerscheed 2 Zoote va Tennissii. Di enn bösteed us Naturdärm un kutt meetstens va Kööh. Dä Nachdeel van di Sii es, dat si flott risst un düür es. Dr 0815-Speller brudd s normalerwiiß net. Dä nämmt sisch Konstsiij, di meetstens us Nailon jemaad weed.
Koppjrüüde
Di Koppjrüüde van d Schläjere weed ä viir Jrüüde ongerscheede.
Jreff
D Jreffe van d Schläjer hand ongeschiidliche Forme un Ömväng. Ö Jreffband sorchd dovör, dat dr Speller dr Schläjer jott apakke kann un dr Schweeß en d Hand opjesuchd weed.
Mathias Rust
Dä Rust Mattes wood am 1. Juuni 1968 en Wedel en de Nöhde fun Hamburchh jeboore.
Uß Aarensburch bei Hamburch]] es en der Aachzijjer Johre, wie der Jorbatschoff em Krämmel aan de Mach wooah mem kleine Flochzeuch, wo hä esu jrat noch keine Sching för hat uß sine Heimat noa Moskau jevloore. Do hat hä met singe Flüjel jewackelt un es dann om rude Platz jelannt. Do hann sen dann verhaff. Hä wollt bloß jer för der Zosammehalt un de Verschtändiung vun de Völker don.
Dr Jorbatschof hat sesch jevreut un hat bei de Jeläjenheit träck zojejeffe, singe Menester för d Zaldate jeschaß un noch eine. Die kunnte suwisu nit ligge un wolt se loss han. Dä Jung wohr beim Lande meddsen en de Stadt jefillemp wohde un esu kohm di Jescheesch en de Medije un de jannze Welt hät üvver de Kommeniste en Rußland jelaach. dä Mathias Rust wood jefiert, ävver in Moskau för et Jereesch jestallt un do hansen uch verknack. Hä hät dann e pahr Johr jeseße un Russesch jeliehrt, ävver dann hansen noh Deutschland op Bewäärung jescheck. Et hät nit lang jedoohrt, dann hät alld widder Mes jemaat un es ohne Sching mem jekleute Flochzeusch un noch e paa beßje kromme Saache un hä moot en dr Heimat dann och norrens en dr Bau.
Francisco de Goya
Francisco de Goya (* 30. Määz 1746 ä Fuendetodos, Aragón, Spanie; † 16. Aprel 1828 ä Bordeaux) hosch met richtije Naam Francisco José de Goya y Lucientes. Hä woch önö van d bekanndste Möler un Jrafiker us Spanie va sing Zitt.
Mathias Rust
Websiij
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Buch
Met Buch kann jemeind sin:
Francisco de Goya
Si Lääve
Francisco de Goya woch öt viirde Kengk va José de Goya un Gracia Lucientes y Salvador. Öt Jeschäff va José leef schläät un Francisco de Goya solld ö anger Handwärk liire. Doher jäng hä em Alder va 24 Joohr beij dr Barockmöler José Luzán en d Liihr. Tösche 1775 un 1776 entweggelnde Goya Entwörp vöör ön Teppichfabrik ä Madrid. Seijd 1786 woch hä Möhler am Könnigshoff va Karl III. va Spanie, spiir och onger |Karl IV.. Zo sing Wärke jehoote Freske en d Basilica del Pilar ävver och Altarbelder, Entwörp vöör Teppiche un Belder va Persune jehoote dozo. Bekannd es öt Beld van d Famelisch va Könnig Karl IV.
Laura Berlin
Laura Berlin (* 1990 ä Berlin) es ön dütsche Schauspellerin un ö Model.
Francisco de Goya
Si Lääve
1792 wood Goya schwoch krank, wood dozo vüührde, dat hä doov op d Uuhre wood. Völl Lüüh spräche dova, dat Francisco zo di Zitt ö Küddelche met d Herzojin va Alba jehad höd, ön Vrau, di hä döck jemohld had. Jesechert es dat ävver net.
No 1790 ändernde Goya sing Aart z mohle. Sing Belder wore net mi mä vöör öt Könnigshuuß jedaaht, sö wore mi vöör öt Volk jemaad, Belder, di vöör Jeld van öt Volk z kriije wore. Belder wi di van d onbekleede un d bekleede Maja entstänge.
En d Politik ändernde sich ä Spanie jätt. D Bourbone hodde wärm z saare. Dat bedüühde vöör Goya, dat hä wärm an dr Könnigshoff als Möler jäng. Dä Stritt öm d Macht sorchde ävver dovöör, dat känn Rau opkoom. Goya entscheed sich, op öt Land z trecke. Och do entstänge Belder, di onger dr Naame Schwazze Belder bekannd wode.
Goya woohle di, di ön anger politische Ästellung hodde, sälvs an dr Sack un hä woch jezwonge, Spanie z vorlosse un no Frankreich z reise. Bordeaus wood sing neu Heemöt. Belder van dr Stierkampf woore ee van d Motive, di hä döck wäählde.
Francisco Goya storv am 16. Aprel 1828 ä Bordeaux. Sing Lisch wood no Spanie braad un 1919 en d Ermita de San Antonio de la Florida in Madrid beijjesatze.
8. Juuni
Der aachte.
Joohr 1926
Sönnß
Castrop wood am 1. Aprel zo Castrop-Rauxel.
Saachjrupp:Joohr
Laura Berlin
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Model
8. Juuni
Ußßerdämm
Peter Müller schleed dr Ringrichter em Joohr 1952 k.o..
Helena Lea Nordheim
miniatur|200px|left|Helena Lea Nordheim (4. va lenks) Helena Lea Nordheim (* 1. August 1903 ä Amsterdam; † 2. Juli 1943 em Vornichtungslajer Sobibór) woch ön Spochtlerin us Holland. Sö holde 1928 beij d Olympische Sommerspelle d Joldmedallich ä Jymnastik.
Helena wood ä Amsterdam jeboore un storv em Vornichtungslajer ä Sobibór. Dä Zochtransport, dä sö van öt Konzentratiunslajer Herzogenbusch no Sobibór braad transporteerde och hörö Mann Abraham un d zehnjöhrije Doohter Rebecca, di beede och vorjaßd wode.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Jestorve dörch dr Holocaus Saachjrupp:Berof (Sport)
25. Oktoober
Der fönnevunzwanßishßte Oktoober.
Websigge
1025
Helen Mirren
Dame Helen Lydia Mirren (* 26. Juuli 1945 ä London) es ön änglische Schauspellerin.
Websiije
Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Frau
Louis Réard
Louis Réard (* 1897 ä Frankreich; † 16. September 1984 ä Lausanne, Schweiz) woch önö Äntweggeler va Maschine. Hä wood ävver dodörch bekannd, dat hä dr Bikini ervonge hod.
Réard leed sisch dä Opbouw van dr Bikini patenteere, joov dat Kleerstöck singe Naam un woch dr ischde, dä sisch traude, ön Vrau domet opträne z losse. Am 5. Juli 1946 stald dat Model Micheline Bernardini önö Bikini vöör. Dat Volk kräät zövöll un konnd sich komm van d Schräck erholle. Suvöll vorhüllde Nacktheed woch mo net jewännt.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Ennzoteere!
Steatopygie
miniatur|left|Vrau met Steatopygie Met Steatopygie bezeechnet mo ön Aavlajerung va Vett ä jruuße Mänge an d Vott van ön Vrau. Steatopygie kütt besongisch beij Völker vöör, di en d heeße Jäjende va os Ääd lääve.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Ennzoteere!
Bikini
miniatur|left|Bikini Bikini heechd ö zm Bade jöbrud zweideelich Kleerstöck va Vraue.
Jätt va vreuer
At em 4. Jahrhondöt no Christi Jeburt woode Bikinis jedraare, wi Usjravungen op Belder ä Italije zeeje. Watt mo va di ald Belder net aavläse kann, es, övv di Bikinis us di Zitt Kleer wore, di mä beij dr Sport jedraare woode övv övv dat Ongerweich woch.
Am Aavang van öt 19. Jahrhondöt vong mo a, öt Korsett z ändere un öt entstänge Denge, di an dä hüü z Dach bekannde Bikini erinnere dänge. Isch no dr Zweide Weltkresch wore d Maschine ösu witt, dat sö Stoff produzeere kutte, di vöör Bikinis jebrud wäde könne.
Am 5. Juli 1946 woch öt ösu witt, Micheline Bernardini, ön vreuere Striptease-Dänzerin vüührde önö Bikini vöör. Ö paar Dach vörhen hodde d Amerikaner op öt Bikini-Atoll ön Atombomb jezünd. Dat Kleerstöck kräät singe Naam no di Inseljrupp em Pazifik. Louis Réard, dä dr Bikini entworpe hod, melde dr Bikini zm Patent a, wobeij hä 4 Dreiecke patenteere leed, zwei di zösamme d Bozz belde un zösammejebonge woode suwi zwei anger Dreiecke, di je enn Bross vordeckde. Di Vraue, di met önö Bikini an dr Strand kome, hodde öt schwoch. Öt kutt paßeere, dat di, di z völl nakße Hutt zeechde, vassjönomme wode. En d 1950er Joohre wood dr Bikini us d Mode vorbannt un koom isch am Äng van d 1950er wärm op dr Maat.
Zoote va Bikinis
Öt jitt ongerschedliche Aarte va Bikinis. Dozo jehüüre d Monokinis, watt och onger dä Bejreff Ovve oohne bekannd es, dr Trikini, dä us drei Deeler bösteehd. Dann jitt öt och noch dr Trankini, dä sisch ävver van dr Bikini dodörch ongerscheed, dat dat Ovverdeel önö Deel van dr Buch aavdeckt.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mode
Jalmei
miniatur|left|Jalmei us Stolbersch Jalmei vängt mor ä Stolbersch a völl Stelle. Op dr Breenijerberch hands se över mie als Hondet Johr op dr Schlangebersch no Jalmei jejrave. Äver och op der Brockebersch ä Bösbich send noch völl Kulle us die Zitt. Ä Wäth es öt net janz a su schlemm äver och do sitt mor noch, dat die Lü Jamlei gesoht hand.
Wo Jalmei en die Äd es, do stönd hü noch Jalmeiveilcher. Die send zwar hüchst selde äver jedde Stolberger kennt die un die Stolberger vreue sich över die Lü, die komme, öm sich die a zö kicke.
Attikah
Attikah es en Jähjend en Jrihschelannd. Attehn es suzesahre de Houpschtadt dervun zig de su jenannte „jollde Zigg“ vum ahle Jrihschelannd woh der Perikles se ändjölltesch och offezjäll doh zoh jemaat hät.
De Jrihsche schrihve ed Αττική, dat klengk wi Attekeh udder Attikih, un et es en Jrihschelannd et am deeschße bewunnte Jebehd.
Et litt tiräg em Oste vum Pelloponnehs un söhdlesch vun Meddeljrihschelannd un hät met Attehn der jrühßte Have, der jrühßte Flochhave, un de bäßte Bahnverbendonge en jannz Jrihschelannd. Ußerämm sez de Rejihrong un et Pallamänt vun Jrihscheland doh un ed es en Unniväsiteizschtadt med öhndlesch vell Schtodänte.
Häädejraad (Blëjshtėff)
Beim Blëjshtėff meint mer mem Häädejraad eijentlesch nur de Miine ier Hähde. Der Räß vum Shtevv_eß ejaal. Wie hatt ov wëijsch esu e Denge eß, määt ene jruuße Ongerscheid bemm Schrivve, bemm Moole un bemm Zëijschne uß, un och, op wat för e Mattrijaal mer övverhoup met enem Shteff loßjonn kann, dat mer henger heer och jet äkänne kann.
De Enndëijlunge
Met han vier Jrund-Shtärke, di sen noh änglesche Bejreffe affjekööz, dat sinn_er:
De Shtärk H eß ėn nüng Stärke vun H beß 9H opjedeelt, un de Shtärk B en nüng Stärke vun B beß 9B. Wie ävver jenou de jrüüßte Shtärke praktsch sinn, dat eß jetz nit jans_et sellve wa_mer sesch de ëijnzelne Blëijshteff-Maacher beloohre dëiht, dat määd_et Verjiische jet schwierėsh.
De Aanwendunge
De middlere Hääte woodte un wäde för allem jähn för et teshnesche Zeishne jenumme, weil se op däm raue Kattong länger Shpetz blieve. De wëishe Zoote donn sesch joot för det künßleresche Ennsaz eischne. För et Schriive sen de Shtärke zwesche 3B un H et beß.
Normieronge klappe nit
Et jit nu allederdings kei abseluut Mohß för der Häädejradt fu Blëijshteffte, un och keine Wääsh odder Shtandadt, wi me dä eruß krijje künnt. Ene Klüngel vun täschnesche Expächte unger de Scherremhärschaff vun de Ingenazjonaale Ojanisazjohn för de Norme (ISO) es zwa zick övver 15 Johre draan, en zoverläßijje Tëß ze soke, dä mer och widderholle kan, un esu en Norrem för der Häädejraadt bëij de Blëijshteffte opzebouwe. Eruß jekumme es winnish. Avver et es opjevalle, dat de japaanesche HB-Shteffte öm ene Jrad wëijsher woore, wi de europpäjesche, un die widder etwa öm dersellve Ongerschëijd wëijsher, wi di us der USA. Ävver mer kunnt sesh och nit obb_ene ėngernazjonaale jemeinsamme Shtanndadt för de Name för de Hääde bëij de Blëijshteffte ëijnijje. Dröm jidd_et noh wi för drëij ongerschëijdlijje Zoote vun „Shtandad“-HB Hääde op dr Wëlt: * HB — wëish (Japan)
Kirow
Kirow (Киров), vreuer och Wjatka, övv Chlynow jenannd, es d Hauptstadt van öt Jebiit Oblast Kirow ä Russland. Em Joohr 2009 läävde do 464.069 Mensche.
Märteszoch
Met e'nem Märteszoch öm de 11. November éröm jedenke fass all Städt un Dörpe em janze Rheinland em Martin von Tours, dä de Lejend noh als römische Soldat ze Pääd em Winter met e'nem ärme Mann am Stroßerand singe Mantel jedeelt hätt, domet_e net erfriere däät.
Kirow
Wo Kirow litt
Kirow litt an d Transsibirische Iisebaahn. Usserdäm läuvd dr Floss Wjatka dodörch. D Stadt litt onjeväär 900 Kilometer östlich va Moskau. 135 Ochtschafte jehüüre z öt Jebiit va Kirow.
Märteszoch
Am 10. November, em Märtesovend, trecke deshalef Pänz met selefs jebastelte Fackele hinger 'nem als römische Soldat verkleete Mann op e'nem Pääd zom Märtesfüür un singe dobei ahle Märtesleedche.
Kirow
Jätt va vreuer
Dr Naam Kirow vängd mo ä ald Bösch van öt Joohr 1374. Öt soll önö Usseposte beij Feldzösch va Nischni Nowgorod jäje Städt van d Joldene Horde jewäh see. Dat vührde och dozo, dat Jebäude wi beij dr Kreml va Moskau jebouwd woode.
1920 woode jruuße Deeler van d Stadt kapott jemaad. Dä Jrond loch dorän, dat ö paar Iiserbahnlenie an di Stell zösammekoome. Zwei Jevangenelajere vöör Soldate us dr Zweide Weltkresch entstänge en d Nöhde va Kirow.
Märteszoch
Om Heemwääsch, wenn de Zoch éröm eß, trecke de Pänz dann noch met de Latäne von Huß ze Huß un jonn Schnörze. Dobei singe se aan d'r Hußdörre e Leedche un krië dofür Sößischkeete. Wenn e paar Knießköpp de Dör net opmaache, kriën se von dä Pänz 'ne Sproch nohjeroofe: „Peck dä Ahl de Oore uss ..."
Kirow
Weetschaff un Vorkiihr
Öm d 16.000 Firme hand hörö Setz ä Kirow un mache d Stadt zo ön Weetschafftsmetropol. Bekannd send Spellzüchfijure (Dymkower Tonfijure), di ä Kirow at em 16. Jahrhondöt jemaad wode. Ön Vorbindung övver Fernstroße suwi d Transsibirische Iisebaahn helpe d Industrie, dö Waar z Jeld z mache.
Märteszoch
Dat de Helije Zinte Märtes em Rheinland su veriehrt wierd, litt dodraan, dat de Frankekönning Chlodwig de helije Martin von Tours zom Schutzpatron öwer et janze Frankereich jemaat hätt, zo dämm uns Jägend domols noch jehüre däät, un dämm sing Sproch Mittelfränkisch / Ripuarisch hee noch ze läse eß.
Kirow
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stadt
Märteszoch
Weblink
Saachjrupp:Brauch
Jrenz-Zaldaate-Daach
En Rußland un de Ukkraijne dunn se dä „Jrenz-Zaldaate-Daach“ kënne, dä fiert me aam 28. Mai en jeedem Johr, un däm singe Name wohr fröjer dä → Daach fun de soffjetėsche Jrenztroppe
Jalmeiveilchen
miniatur|left|D jähl Blöte van d Jalmeiveilcher
D Jalmeiveilchen jitt et komm ob de Welt. Ävver ä Stolbersch hammer a paar Stelle, do waaßt de Blomme. Jede Stolberjer kennt die kleng Planze, di an a paar Stellen at em Vrüschjohr blöhe.
Wä Jalmeiveilcher see well, da kann no dr Breenijerberch komme. Op dr Schlangeberch do stönd öne Hoof. Äver och ä 'Bösbisch op dr Brockebersch un än dr Bäresteen waahße die kleng Planze. Damet die waahse könne moss jenoch Jalmei em Bohm se. Die hell jähl Blöte kammer net översee.
Dr botanesche Name va ät jähl Jalmeiveilche ös un öt lilla Jalmeiveilche heeß op botanesch.
Saachjrupp:Planz Saachjrupp:Ëifel
Pöbel & Gesocks
Pöbel & Gesocks iss en Oi!-Band as em Ruhrpott. Se han sesch 1979 onger dämm Name Beck's Pistols jejröndt. Aanfangs do 90er Joohre hann se et eetßte Allbumm op der Maat jebraat: „Pöbel und Gesocks“ met Shtökke us de Aanfangsdare, un woodte domet bëij ennem jrüüßere Puplikum bėkannt.
De Bänd dorref iere Name nit mieh bruche, nodämm de Brauerei Beck GmbH & Co. KG sesch do jäje om Rääschß wääsch fowaare daaht. Bëij de Beck's Brauerei woor nämmlij jenne Shteff med ennem Bänd-Ti-Shööt bëij de Ärrbëijd opjefalle, un dat däät dänne Bövvere do nit paßße. Dann dahten se en Ömmfrooch en dä Bänd ierem ëijene Fanzine „Scumfuck Traditions“ affhallde, un dobëij wood dann „Pöbel und Gesocks“ do nöüje un emmer noch akktowälle Name fun dä Bänd, noh ëijenem fu dä iere bekannzte Leeder.
Beck's Pistols
Singles
Pöbel & Gesocks
Singles
Websigge
Saachjrupp:Bänd Saachjrupp:Ennzoteere!
20. Juuni
Der zvanzishßte. Dä Daach kann op der Sommer_Aanfang falle.
Bade-Wöötebersch
Bade-Wöötebersch is en Bundesland im Südde vun Dütschland. Et Bundesland hat ene Flääch vun unjefähr 35.751 km 2 un öwer 10,5 Mellione Enwohner. De Landeshoupstadt es Stuttgart. Bade-Wöötebersch ess in vier Rejierungsbezirk opjedeilt: Stuttgart, Karlsruhe, Tübingen un Freiburg.
Quälle
Saachjrupp:Bundesland (Dütschland) Saachjrupp:Rhing
Wikipedia
De Wikipedia (jesproche:, aanhüre: „Wikipedia“) es e frei un offe Nokixel em Opbou, en över 250 Sprooche
Jeede Eijn kann medmaache un sing Weße opschrieve. Ed eß och för Jeede do för dren ze Lässe, et koßß nix. De jannzen Inhallde shtonn unger dä GNU Lizenz för fräje Dokumentation un sin domet för jeede Minsch zojänglish, för wat hä domet maache well.
Sproche
En Wikipedia jidd et ald en vell Sproche, un et wääde noch emme mie.
Neu Sproche
Wer en Wikipedia en en neu Sproch hann will, die et no nit jitt, der schläät die vür op de Wiki-Websigg meta:Requests_for_new_languages (op änglesh) un sök sich jenooch Lück zesamme, die metmaache wolle un do ungerschrieve donn.
All Day I Dream About Sports
All Day I Dream About Sports — der jannze Daach ben esch övver Shpocht am Dräume — sull enne änglėsche Reklameshproch för dä Krohm fun Adidas sin, dänn dii der Minsche fokoufe welle. Dat eß ävver net wooar. Dä Saz woot net fun de Werbe_Shtrateeje jefonge, dän hann sesch Shpaßßmaacher ußjedaach, wëil dä en dänne iere Köbb_op dä Name „Adidas“ paßße dähjt. Dä sollt nämmle_j_e Akronüm do_fun sin. Ävver dat es och nit der jrond, worrömm Adidas Adidas hëijß. Dä Name hät nix med Änglesch ze donn, dä wood en der 1920er Joohre jans_op Deutsch uß däm Adi Dassler singem Name jebeldt, dä dä Lade doomohls en Hächzore_Aurach en Franke jejröndt hät.
Saachjrupp:Ennzoteere!
Pooschte
Pooschte oder Posch is dä aahle kölsche Nohme för Ostern. Kütt vun Ostern lateinisch pascha, von hebräisch pessach.
Saachjrupp:Krißßlish Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Joohr 1928
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Joohr 1887
Sönnß
D Plansproch Esperanto wood voröffentlicht. Saachjrupp:Joohr
Ralph Hunter Daughton
Nodäm hä d Schüll bösood hod, jäng hä ä Maryland zo d Universität, wo hä Räät studiirde, singe Aafschloss made un 1907 op eeje Bee stäng. Kott dono vong hä beij ön Vöörstuf van öt FBI ön Stell. 1912 trock hä no Norfolk ä Virginia un wood bald dr Övvichde van öt FBI va Virginia. Dat joov hä ävver no dr Ischte Weltkresch op. Tösche 1933 un 1940 woch Daughton Aavjöordnete van öt Aavjöordnetehuuß va Virginia. 1940 steech hä en dr Senat va Virginia op, ön Positiun, di hä bes 1944 bekleede.
Als Winder R. Harris em US-Congress zöröcktroon, erjreff Daughton di Möjelichkeet un övvernomm däm sing vreij Stell, wood sujar noch öns weerjewäähld, ön Positiun, di hä bes 1947 enne hod. Ön erneude Weerwahl fluppde ävver net.
Am 22. Dezember 1958 storv Ralph Hunter Daughton un wood op dr Kerchhoff va Mount Olivet ä Washington D.C. bejraave.
11. Juuni
Der elləfte.
Marie Doro
miniatur|left|Marie Doro Marie Doro (* 25. Mai 1882 ä Duncannon, Pennsylvania; † 9. Oktober 1956 ä New York es önö Schauspellerin us Amerika, di och än Stommfilme Rolle spelld.
Als jong Mädche trock öt Marie op d Büühn un do speld s bes 1915 völl Rolle. En di Zitt koom dr Film op un 1915 driinde Doro onger dr Rejisör Adolpf Zukor höe ischde Stommfilm.
Marie woch eemol vorhiirod. Dat hamoneerde ävver ne tun öt leed sisch wärm scheede. Ö zweide mol hat Doro net mi jehiirod.
Hörö ischde Film jitt öt hü net mi ävver di Roll en dr Film „Oliver Twist“ us öt Joohr 1916 woch hör wi op dr Liiv jeschrävve. S kannd dat at, denn s hod di Roll op d Büühn at döck jespelld.
En d 20er Joohre vorloor Marie öt Interesse an dr Film en Amerika, spelld mä noch selde, trock no Italie. Do spelld s noch ö paar Rolle en Filme, hood dann ävver janz op un trock wärm no Amerika. Do vorkroch s sisch en höör Wonnig un troon en d Öffentlichkeed kom noch op.
Marie Doro storv am 9. Oktober 1956 ä New York.
Websiij
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Joohr 1724
Wat_paßßeed_ėß
Dä Kupferhoff Ruusedahl weed jebouwd.
Saachjrupp:Joohr
Brohlbaach
De Brohlbaach is en ca. 20 km lange linke Zoflußß vom Rhing in de Ääfel. Er fleeßt dursh dat noh im benannte Brohltal. Er hät en owweirdischet Inzoochßjebeet vun 85,422 km² un en Hüheunnerschidd vun 456 m.
Verloof
Entshpringe däät de Brohlbaach "in de Pütz" in de Jemänd Hannebaach op en Hüh vun 510 m ü. NN. un fleeßt von doh an dursh die Jemände Wullscheid, Holzwisse, Niddedürmerish, Owwezeßße, Niddezeßße, Weiler Burshbrohl un Brohl. Bei Brohl fleeßt er bei 52 m ü. NN. in de Rhing. Wischtije Newweflöss sein unner anerre de vun Schäälepe kummende Perlebaach, de Brenkebaach in Owwezesse, de Wirrbaach in Niddezeßße un de Jeläsebaach.
Jeschischt
De Brohlbaach hät Pingßtsamsdaach im Joahr 1859 en jrußet Huhwaßße jehat, dat mehrere Mönschelewwe jekoß hät.
Weblinks
Saachjrupp:Floss
Gerolsteiner
Saachjrupp:För ze Drinke
Melitta Bentz
miniatur|left|Melitta Bentz Et Melitta Bentz us Minden en Osswessfahle hät 1908 dä Filter för dä Kaffe opzerschödde ußjedaach, et Patent för aanjemällt, un en Minde och en Produkzijon för opjetrocke, die et noch bes hück jit. Et hät domohls met Löschpapier eröm jemaat un ehr erste Filtere wohre Blechbüxe met Löscher un Löschpapier dren, un em sing Verbesserung wohr, dat et us dä Blädder esu hallve Tüüte jemaat hat.
Websiij
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Ongernehmer
Strühmann
Sig över 300 Johr wied in Jülich dä Strühmann jepreck und et Veilchendingstachs et ovends in de Rur bejrave unger vill Wehjeschrei un Jekriesche. Bis et ever su wieg is, wied dä Jong dä janze Dach dürch Jülich jedrache, bejleitet von sing Bröder un singe Pattühm. Un wie dat im Strühmannleedche jesunge wied: an jede Eck wied hä jepreck. Un wenn et üch am Veilchendingstach zu langwielich wied und ihr wullt noch jet fiere, kummt entweder dachsöver un sitt unse schöne Umzoch dürch us Stadt oder et ovends üm sibbe Uhr noh Jülich, söckt üsch ne Parkplatz un kummt noch de Rurbröck. Dann sid ihr et Bejrävnis und e schön Feuerwerk. Donoh trecke mer in et Jlashuus vum Bröckekopp Park und donn noch jet fiere.
Saachjrupp:Fastelovend
Stuttgart
Stuttgart es en Stadt en Schwoobe. Op dütsch heiß et Stuttgart ävver de Schwoobe sare Schduagerd doför. Et es de Landeshoupstadt vun Bade-Wöötebersch em Söde un Wäste vun Dütschland.
Stuttgart litt nit op der Alp ävver nit wigg vun der Alp, sönndon en enem Talkessel dren. Nur seng es usserhallv dovun.
Saachjrupp:Stadt en Dütschland
Paramore
Paramore wooh en Bänd uß d USA.
Websigge
Saachjrupp:Bänd
Weckmann
E ne Weckmann, Weggemann, ov Klooskäälsche eß e söß Brütche en de Jestalt von e'nem Mann met e'ner wießen Pief, dä me öm de Märtesdaach éröm en de Bäckereië koofe kann. Dä Weckmann soll de Sank Martin darstelle un die Pief sich uss singem ömjedriehte Bischoffsstab entweckelt hann.
Small planet Airlines
miniatur|left|Ön [[Boeing 737 va Small-Planet-Airlines]] D small planet Airlines es ön Vluchjesellschaff us Litaue met Setz ä Vilnius. Sö entstäng us d FlyLAL, wobeij all Vluchzeuje dr Besetzer wäßelnde. 75 Vluchhääfe wääde aajevloore.
D Flott
Small planet Airlines had 7 Vluchzeuje. Öt send 2 Airbus A320 un 6 Boeing 737.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Vluchjesellschaff
Joohr 1922
Kulltuur
D ä Film Dat Wiiv van dr Pharao weed jedriihnd.
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Naturschotzjebiit Schlangeberch
Dat Naturschotzjebiit Schlangeberch litt en d Nööhde van dr Breenijerberch un domet am Rand van d Eefel. Op d Kaat vängt moch öt ö paar Kilometr va Ooche. Dat Jebiet es mä 108 Häktar jruuß un beehnt jät, dat moch ä Dütschland koom ehrjönz vängt. He jitt öt em Boohm Jalmei un op dr Schlangeberch entstäng ön Jalmeiflora met Planze, di öt sonst komm öns op d Welt jitt.
Dr Naam hat dat Jebiit van dr Schlangeberch, önö klenge Hövvel, dä mä 276 Meter huch es.
Övver dr Boohm
800px|thumb|center|Rondömbleck van dr Schlangeberch Dr Ongerjrond va dat Naturschutzjebiit es Kalkstee. Dä entstäng he voor unjeväär 400 Million Joohr als alles Deel van a Meer wooch. Uß d Muschele entstänge he decke Schichte va Kalk. En d nächste 200 Milliun Joohr hoff sisch dä Boohm, dr Kalk koom no ovve un wood aavjedraahre övv vottjespollt. Öt litt 200 Milliun Joohr zoröck, do woode Metallsalze en di Läuscher van dr Kalk jespollt. Öt belde sisch Ärze wi Zenkbländ, dr Markasit övv Bleijlanz. Do öt ävver op di Ärze räände, jänge di och zm Deel kapott un öt belde sisch Zenkspaat ZnCO3, dämm moch och als Jalmei kennt. Dä litt nun op dr Schlangeberch öröm, un moch darf net vorjeiße, dat dä jeftisch es.
Wi dat Naturschotzjebiit entstäng
Mo hat vassjestallt, dat öm Christijeburt op dr Schlangeberch at d Kelte un de au Römer no Jalmei jebuddelt hand. Mönze us d Zitt bewiise dat, un Reste va Muure maache dat och klooch. Damals wood dat Metall jebrutt, damet moch d Waffe vorbessere kutt un Pött maade d Römer och daruss.
Ävver ösu richtisch loos jäng öt op dr Schlangeberch isch em 18. un 19. Jahrhondöt. Do trocke d Kupfermeester no Stolbersch. Öm Messing z maache brudde s völl Jalmei, und dat vong moch op dr Schlangeberch. Vöör 1800 kannt moch dat met d Stolle noch net. D Lüü trocke met d Schörßkaare, Schöpp un Hack looß un hant jejraave, wat öt Zeusch zoleet. En d janze Jäjänd entstänge Kulle, di och hüü noch do send. Unjeväär va 1800 a änderde sisch dat, un öt woode Stolle jejraave. Op alt Kaate send mi als 20 Stöck äjözeechnet. A paar sitt moch och hü noch, wenn s och vorvalle sind övv zojeschott woode. Bes 105 Meter onger dr Boohm send s damols jekomme.
Öm dä Boohm op dr Schlangeberch kömmernde sisch känne. Mo leet alles asu liie, wi moch öt vorlosse hott. Ävver d Natur joov net op un schnappte sisch dat Jebiit Stöck vöör Stöck wärm.
D Planze op dr Schlangeberch
Dr Boohm op dr Schlangeberch s ärsch jeftisch. Dat litt an dat Zenk un Blei, dat dörch d Ärze dahenn komme es. Öt jitt net völl Planze, di dorop lääve kutte. En Planz wood richtisch bekannt. Öt s öt Jalmeiveilchen Viola calaminaria, dat em Vröschjoohr met sing jäähl Blööte jedermann opvällt. Janze Bende send voll dovan.
Jätt iihr blööt dat Jalmeitäschelkrutt Thlaspi calaminare, ö Plänzje, dat wisse Blööte hat un dodörch net asu en öt Oohr vällt. D Jalmei-Jrassnelk ''Armeria maritima ssp. elongata'' es och änn van d winnije Planze, di he jott lääve könne. Dö lila Blööte valle em Sommer op. Mä wä jätt dovan kännt, dm vällt dr Öscher Schoofschwingel Festuca aquisgranensis op, ö Jrass, dat moch flott övversee kann. Nät janz ösu schwoch s dr Jalmei-Duvvekopp ''Silene vulgaris ssp. humilis'' z vänge. Wä ävver d Jalmei-Fröschjoohrs-Miir ''Minuartia verna ssp. hercynica'' söckt, dä moss sisch at önö Brell metbrenge.
Do wo koom noch Jalmei em Boohm s un dat s am Rand van öt Naturschotzjebiit, do waaße dö Orchidee. He send d botanische Naame van ö paar: Epipactis atrorubens, Ophrys insectifera, Cephalanthera damasonium un Orchis morio. Moch moss ävver net jlööve, dat di nu övverall wi Onkrutt stönd. Jlöck beim Söcke moss moch at ha.
D Deere op dr Schlangeberch
Zo di Schmetterlinge komme noch völl Heuschräcke, völl dovan send bo usjestorve övv siihr sälde.
Ee Deer darf moch net vorjeiße. Öt s d Schlingnatter, ön Schlang, die dr Schlangeberch dr Naam jejovve hat. Di soll en dat Naturschotzjebiit jöläjentlich noch jeseeh woode see.
Lärsche un dr Neuntöter, zwei ä Dütschland selde jewoode Veujel vängt moch he noch.
Hamburg
Hamburg is en Bundeslandt un en Stadtstaat im Norde vun Dütschland. De Shtadt litt aan der Elbe. Se eß en ahle Hansestadt.
Naturschotzjebiit Schlangeberch
Jevaare vöör öt Naturschotzjebiit
Wenn moch sisch bekikkt, wat öt vöör Jevaare vöör dr Schlangeberch jitt, dann moss moch sisch z’isch öns Planze akikke. Kiefere waaße wi Onkrutt och op d Jalmeiboohm un wenn öt d Lüü van d Biologische Statiun van dr Kreijs Oche net jööv, dann stang övverall Kieferebösch. Di Lüüh paaße och dorop op, dat sisch Turiste kenn Planze metnemme övv Deere vange.
Hamburg
Saachjrupp:Stadt en Dütschland Saachjrupp:Bundesland (Dütschland)
Naturschotzjebiit Schlangeberch
Öt Museum „Informatiunszentrum Schlangeberch“
Dr Breenijer Heimatvorein hat en d au Hauptschüll ö kleng Museum opjemaat. Dorän weed jezeecht, wat dr Schlangeberch z beene hat. Moch kann jät övver d Zitt ervaare, als he jejraave wood un womet jewerkt wood. Ävver öt wäde och Deere jezeecht, di hüü he lääve, un op völl Belder ärveert moch Denger, di wichtisch send.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Naturschotzjebiit Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland) Saachjrupp:Berch
Zo'é
miniatur|left|Zo’é D Zo’é send ön Indianerjrupp em Urwald va Brasilie. Öt lääve noch onjeväär 250 Mensche, di zo d Zo’é jezalld wäde.
Jätt övver öt Volk
D Zo’é läävde vorstoche em Urwald un hodde iisch em Joohr 1987 Besöck va wisse Missionare. Di schleevde ävver Krankheete en, dönö d Zo’é nüüß entjäje z setze hodde. Bo ö Veedel van d Mensche storve en kotte Zitt. Als mo dä Zösammehang tösche d Krankheete un d Missionare erkannd, wood dönö vorboone, sich beij d Zo’é op z halde. Nodäm di aavtrocke, erholde sich di Zaahl va Zo’é wärm. Mi als 250 send öt bes hüü noch net woode.
Bräuch van d Zo’é
D Zo’é valle dörch ö Stöck Holz op, dat hön dörch d Lippe jestoche wood. Dat mache sö em Alder va 7 Joohr. Jädde Zo’é had dat.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Ennzoteere!
Joohr 1438
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
27. Juuni
Ußßerdämm
Öt es Sibbeschlöferdaach.
Bejreff
Enne Bejreff, dat eß su ze_saare Dä Senn fun jät Kloorem, fun enne Saach, zem Bëijspöll wad e Woot bedygge dëijdt, dat Prinzip odde Alljemëijnfall fun ennem Dėnge.
Et hängk me „bejriife“ zeamme, dat Woot kydd_ussem Meddelhuhdöütsche, woh mer „begrif“ oddo „begrifunge“ jesaat hät.
Saachjrupp:Sprooch
Bremen
Breme is een Jrußstadt im Norde von Dütschland. De Städte Breme un Bremehaven sin zosamme et Bundesland Breme. Beeds lijje aan de Weser. De Landeshoupshtadt es Breme. Dä Wääsch zzwesche dänne jeiht dorj_et Ußland, dorsch Nedersachse, wat öm jeede vun dä Bremer Städt eröm litt. De Weser verbengk di zweij Städt un dänne ier Hääven.
Websigge
Saachjrupp:Stadt en Dütschland Breme
Willy-Millowitsch-Medallich
De Willy-Millowitsch-Medallich weed zick 2003 aan Persönlichkeite verjowwe, die sich besönders öm en saubere, zotenfreie un aanständige „Kölsche Rädd“ verdeent jemaat hann. Se eß vom Fesskomitee Kölner Karneval initiiert wudde, un en Ihrung met dä keen Nösele verbunge sen. Dämm Kuratorium von d'r Willy-Millowitsch-Medallich jehüren zorzick de Markus Ritterbach, Joachim Wüst un Christoph Kuckelkorn, Präsident un Vizepräsidente vom Fesskomitee Kölner Karneval von 1832 aan, de Josef Müller (Bürjermeester von Kölle), de Ernst Bley (Prägeform GmbH) un Stifter von dä Medallisch en Jold, de Peter Millowitsch (Schauspeller un Sonn vom Willy), de Gerhard Kock (Leiter von de Akademie för uns kölsche Sproch), de Heribert Malchers (Intendant vom Hännesche-Theater), suwie de Pastur von St. Alban Kölle, Gerhard Herkenrath.
Bisher sen met dä Medallich jeihrt wudde
Saachjrupp:Iehrung
Joohr 1477
Minnsche
Saachjrupp:Joohr
Sinus
Onger Sinus vorsteht moch dat Vorhältnis va 2 Siihe en ö rechtwenklisch Dreieck. Un zwar weet beim Sinus dat Vorhältnis van d Jejenkathete (di litt dr Wenkel jäjenövver) zo d Hypothenuse (dat es dat lang Stöck en öt Dreieck dat dr rääte Wenkel jäjenövver litt) bestemmt.
Wä ävver met d Mattematik z do hat, dä weeß dat do völl met Formele jewerkt weed un wenn moch dat en ön Formel schriivd, dann sitt dat su uss:
Dat nächste Beldche zeecht noch öns de Wenkele en dat Dreieck un de betroffe Siihe.
Rächnet moch nun d janze möjjelije Wenkel dörch, dat heecht alles van 0° bis 360° un zeechnet sisch dat op ö Stöck Zeechenpapier op, dan sitt dat su us wi op dat nächste Beldche:
Mo kann jott erkänne, dat bei dat Vorhältnis immer jätt tösche 1 und -1 öruss kütt. Dat janze leevrd ön Kurv, dö Sinuskurv.
Websigge
Saachjrupp:Mattematigk
Bausenberg
miniatur|Bausenbersh Bausenberg, (op Ripuaresch Bausenbersh) jesproche, iß en 340 m ü. NN. hue Schlackekejel bei Niddezesse in de östlishe Vulkanääfel in Rheinland-Pallz. De Bausenbersh jilt alß der am beste erhahlene Hofeisekrater in Deutschland. Seit demm Joahr 1981 wurd de Bersh vun de Bezirksrejirung Kowwelenz zum Naturschutzjebeet erklährt. Dat Schutzjebeet is 127 Hektar jruß un umfaß Dääle vun Niddezesse un Waldorf. Dat Schutzjebeet soll den Schlackekejel mit dem noh Nordosten oußjefloßßenen Lavashtrom erhaale, op demm seltene Planzen un Dierarte liwwe.
Weblinks
Saachjrupp:Berch
María Maldonado
María José Maldonado Gómez ( * 26. Oktober 1985) es ön Schünnheetskönnijin us Paraguay. Usserdäm sengd sö beij öt Orquesta Sinfónica de la Ciudad de Asunción.
Thermenmuseum
miniatur|220px|left|Thermenmuseum ä Heerlen Öt Thermenmuseum ä Heerlen es ö Museum, dat em Joohr 1977 opjemaad wood un öm ö usjejraave römisch Badehuuß öröm jebouwd wood.
María Maldonado
Jätt va vreuer
Maria wood em Joohr 2007 zr Miss Universe Paraguay 2007 jewähld un vortroon hör Land sujar beij d Miss World Waahle ä Mexico City. So braad öt op Platsch 17.
Annett Louisan
miniatur|Annett Louisan em Joohr 2009 Annett Louisan (* 2. Aprel 1977 ä Havelberg) es ön dütsche Sängerin. Met richtije Naam heechd sö Annett Päge.
Thermenmuseum
Jätt va vreuer
miniatur|150px|right|Vläschjer met Badeöl Am 18. Juni 1940 bleev önö Buur, dä ö Veld do hod, wo hüü d Medde va Heerlen es, met singe Ploch ä jätt hange. Öt stald sich öruss, dat dat Reste van ö römisch Badehuuß wore un zo d Siedlung Coriovallum jehood. Als mo sich dat jenauer akekk un a z buddele vong, stoss mo op d jrützde Ussjrabungsvelder va Holland. Damols had mo dat mä opjeschrevve un di Ussjravung sälvs met Dreck zojeworpe. Em Joohr 1975 wood alles wärm ussjejrave un ö Museum doröm jebouwd. Dat maade 1977 öt ischde Mol op. He wäde ävver net mä di Ussjravungsstöcker van öt Badehuuß jezeechd, mo vängd och anger Denger, di di Römer en d Jäjend övverich jelosse hand.