cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flochhaven Kölle/Bonn
No jet Besonnischdes
Dä Flochhave Kölle/Bonn wor eine dä winnije Landeställe för et Späisschuttel usserhalv vun der vereinischte Staate.
Saachjrupp:Fleejerei
Dat Wiiv van dr Pharao
Woröm öt en dä Film jäng
Vorzalld weed en dä Film, dat d Sklavin Theonis, ohne öt z welle, önö Kresch tösche Ägypten un Äthiopien uslößd. Dr Jrond woch, dat dr Pharao ö Öjelche op di Vrau jeworpe hod.
Jätt övver dä Film
D Dütsche hodde erwaad, da töt dörch Dat Wiiv van dr Pharao möjelich wäde wööd, aa Hollywood aazöknöppe. Öm dat op d Bee z stelle, wood enne van d dürßde Filme en d damolije Zitt jedriihnt. Opwendije Kulisse un Duzende Schauspeller woode jebrud.
Rekonstruktiune
Va dä Film es koom jätt erhalde blävve. Öt es ävver jelonge, us Filmstöcker, di ä Italie un Russland vonge wode, suwi Standbelder, önö Film zösamme z stelle, dä ön Längde va 100 Minütte had.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm
Joohr 1961
Minnsche
Dirk Bach wood am 23. April jeboore.*
Saachjrupp:Joohr
Lawrence Soule House
miniature|150px|right|Öt Lawrence Soule House Öt Lawrence Soule House es ö bökannd Huuß ä Cambridge, dat em US-Bundestaat Massachusetts litt.
Lawrence Soule House wood em Joohr 1879 jöbouwd. Dat Huuß, dat en d Russell Street Nommer 11 litt, jöhüüd zo d Liiß va historische Plaatsche en dr Staat. Vöör dr Bouw woch Ware & Van Brunt; Howe,Frank Maynard vorantwortlich.
Jätt z lääse
Saachjrupp:USA
22. Sepptämmber
Der zvëĳunzvanzishßte Sepptämmber.
Websigge
0922
Tuppes
Ene Tuppes, dat is ene Minsch, dä is jet jeck im Kopp.
Dä frart sich et morjens: "Wo han ich denn meine Schlössel ad wörm ens?" un_sitz mit d'r Fott drop.
Ma sacht auch Blötschkopp zu esu_eijne.
Websiij
Saachjrupp:Dialekk Ußdrock
Sobibór-Prozess
Em Sobibór-Prozess wode di Persune ajeklachd, di em Vornichtungslajer Sobibór onger dä Vordachd stänge, Vorbräche bejange z ha. Öt joov drei Prozesse, di 1950 ä Berlin un ä Hamburg suwi 1960 vöör öt Landjericht Hagen stattvonge.
Sobibór-Prozess ä Berlin em Joohr 1950
Beij dr Prozess ä Berlin wood Erich Hermann Bauer ajeklachd, als sujenannde Jaßmeester Duzende Jüdde dörch Motoraavjaase ömjebraad z ha. Hä woch kott zövöör ä Berlin van Övverläävende us öt Lajer ä Sobibór erkannd wode. Em Prozess wood hä zm Duud vorurdeeld. Di Jesetze van di kott zövöör jejründ Bundesrepublik Dütschland leete dat ävver net mi zo, su dat hä lävenslang en öt Jevängnis jo mood. Bejründ wood dat Urdeel domet, dat nojewässe wäde kutt, dat hä ön jruuße Zaahl va Mänsche ömjebraad, sö messhandeld un zm Deel sälvs erschooße had. Dat välld onger dr alljemeene Bejreff „Vorbreche jäje d Mänschlichkeet“.
Sobibór-Prozess ä Frankfurt em Joohr 1950
Dörch Ussaare va Josef Hirtreiter wood öt möjelich, anger Persune us öt Vornichtungslajer Sobibór z vänge un vöör Jericht z stelle, su da töt Jericht tösche dr 6. September 1965 un 20. Dezember 1966 di Saach vorhandele kutt. Di Urdeele wode am 25. August 1965 jesproche.
Anger Prozesse
Franz Stangel, dr Övvichde em Lajer Sobibór, woch beij dr Prozess ä Hagen noch net opjetauchd un jald als vormessd. Iisch 1970 wood hä opjrond van Vorbräche ä Treblinka vöör Jericht jestald. 6 anger Persune us Sobibor stänge 1976 ä Hamburg vöör öt Landjericht, wode ajeklachd un vreijjesproche.
Prozesse jäje Trawniki-Männer
Zo Prozesse jäje Trawniki-Männer koom öt kott no öt Äng van dr Zweide Weltkresch. 6 Persune woode zm Duud vorurdeeld. En d Joohre 1963 un 1965 wood jäje Trawniki-Männer ä Kiew vorhandelt. 13 woode zm Duud vorurdeeld, enne zo 15 Joohr Jevängnis.
Önö Prozess jäje John Demjanjuk vong Ängß 2009 ä München a.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Holocaus Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór
Ahr
miniatur|left|D Ahr D Ahr es önö Nävvefloss van dr Rhing. Sö had ön Längde va 89 km un läuvd 12 Kilometer dörch dat dütsche Bundesland Nordrhein-Westfalen suwi 68 Kilometer dörch Rhingland-Pfalz.
Hörö Wäch
D Quell van d Ahr vängd mo en önö Keller van ö Huuß ä Blankenheim. Do komme öm d 700 Liter Wasser pro Minütt us d Ääd. Op hörö Wäch dörchläufd sö Antweiler, Schuld, Altenahr, Dernau un Bad Neuenahr-Ahrweiler, bevöör sö em zo Remage jehüürende Stadtdeel Kripp en dr Rhing münd.
Wingbouw
D Weetschaff van öt öm d Ahr liijende Land weed zm jruuße Deel dörch Wingaabouw jeprächd. Besongisch ruhe Wing weed aajebouwd. Turiste besöcke z Dusende dr Ruhwingwanderwäch, dä dörch d Wingberch vührd un d Lüüh dörch d bekannste Wingochte vührd.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Floss
Ovverkerch va Bad Frankenhausen
miniatur|left|Ovverkerch va Bad Frankenhausen D Ovverkerch va Bad Frankenhausen, di och dr Naam Kirche Unserer Lieben Frau am Berge drätt, watt op Ripuaresch met Kerch va os Leev Vrau op dr Berch övversatze weed, es ön evangelische Kerch em Kyffhäuserkreis. Dä 56 m huhe Turm es dr zweidscheefste Turm va Dütschland.
Jätt va vreuer
At Ängß van öt 19. Jahrhondöt veel dä scheeve Kercheturm op, entstange dörch Usspölunge onger dat Jebäude, zm Deel ussjelößd dörch d Elisabethquell. 1911 wood vorsood, sö wärm jätt opzöreete. Dat vorschlääde di Situatiun ävver mi, als dat sö holp. 1925 wood dö Kerch jeschlooße, weil sö bouwvällich jewoode woch. Sö solld aavjeresse wäde. Beij öt Övverschlaare va d Koste zeechde sich ävver, dat öt Aavrisse van d Kerch ösu düür woch wi öt Opreete van dr Turm. Ee Joohr wood dora met Erfolch jewerkd, su dat vam 27. Juni 1937 a wärm Messe jeläse wäde kutte.
Jäje Äng van dr Zweide Weltkresch notzde d SS d Kerch als Lajer. Plünderunge van d Kerch un dat jelajert Zeuch kutt mo komm vorhindere. Völl wood kapott jemaad.
1984 wood d Kerch wärm jesperrd. Sö vonge wärm a, an d Kerch z vrassele, su dat am 12. September 1993 wärm ön Mess jeläse wäde kutt.
Öt zeechd sich, dat dä Turm ävver wärm scheever weed, un em Joohr 2012 weed övverlaad, övv d Ovverkerch va Bad Frankenhausen platt jemaad wäde söll, övv öt besser wöch, noch mi Jeld en öt Renoviere z stäche.
Jätt z lääse un z kikke
Saachjrupp:Bad Frankenhausen Saachjrupp:Kerchejöbäude
Jriffith singe Versök
Dä brettesche Bakteerijje-Fochscho Frederick Griffith hädd_em Johr 1928 dat noh ėmm benannte weßßeschafflijje Äxpirimänt versooht, wat mer hück als Em Griffith singe Versök kennt. Ungesök hät hä beshtemmpte Bakteerije (mer sare och jet ůnjenou Bazzille doför)
Et woh ein fůn de eezte en singe Aat, woh bei eruß kohm, dat et müjjellėsch sin künnt, dat mansch Bakteerėjje Erbennfommazjůhne ungereijn ußtuusche künne. Dat jeiht övver ene Vörjang, dä mer de jeneetėsche Transfommazjůhn nänne deijt.
Dä Jriffith hät zwei Stämm fun Pneumokokke jebruch. Domet künne sesch Müüß aanshtekke, un dofůn könne se ok krangk wäde. Dä eine Shtamm hëijß „Typ II-R“ un es nomaal unjevääerlesch för de Müüß, dä andere nennt mer der „Typ III-S“, dä määt de Müüß för jewöönlesch krangk, un se jonn sujaa draan kappott. Dä einzėjje Ongerscheed zwesche dänne Shtämm eß, dat öm dä jefääelesche Shtamm eröm en Aat Kapsel uß polysaccharide Zocker eröm es. Wat enne_dren eß, eß einfaach ene „Typ II-R“. Dat R shteiht och för „rüh“, dat S för „Saccharid“. Die Höll uß Zocker schöz dat Bakteerijum dojääje, dat et Ėmmuhnsüsteem em Weetsdier dä Krankheijtsärrääjer fenge kann, et wėrrek wi_j_en Mask. Dröm krijje dė Müüß eets met, dat jët nit schtemmp, wann et ald ze shpääd_es. Bei de Bakteerijje „Typ II-R“, di keine so_ne Schotzscheld han, es dat anders, un se wäde fům Ėmmuhnsüsteem äkannt, opjejreffe, un nidderjeronge.
En singem Versök hät dä Griffith eetß Bekteerije us dämm Stamm „Typ III-S“ kappott jemaat. Dat jingk, indämm dat hä se esu heiß jemaat hät, dat se et nit övverlääve kůnnte. Die han dann och kei Müüß mieh krangk jemaat. Donoh hät hä de harmlose kapodde Bakteerie uß däm Stamm „Typ III-S“ met dä harmlose uß däm Stamm „Typ II-R“ jemesch, un di Meschung dä Müüß jejovve. Do sin di dann op eimohl doch fun krangk jewoode! Ovschůnn jeede för sesch dä Müüß nix aandonn kunnt, kunnte se kombineet e Weetsdier ömbränge.
Hermann-Josef Kaltenborn
Hermann-Josef Kaltenborn (* 1. Januar 1921 ä Essen; † 29. Määz 1999 ä Stolbersch) woch önö dütsche Kommunalpolitiker van d (SPD) un Börjermeester va Stolbersch.
Jriffith singe Versök
Jriffith hädd_et och henkrääje, em Bloot fůn dä duude Müüß sowool läävende Bakteerije uß dämm Pneumokokke-Shtamm „Typ II-R“ ze fėnge, als och läävende Bakteerije uß dämm Shtamm „Typ III-S“. Hä trok dä Schloß doh drůß, dat et ööhnßwie müjjelesch wohr, dat fůn däm Shtamm „Typ II-R“, dä joh noch am Lääve wohr, mansche Bakteerije „ömjwandelt“ oddo „transfommeet“ woode wohre en Bakteerije uß däm jevährlejje Shtamm „Typ III-S“. Doför maat hä e „Prenziip fůn de Transfommazjůhn“ ėn de Pneumokokke uß däm kapodde Shtamm „Typ III-S“ verantwootlesch, wat op öhnß en Aat un Wihß en dä kappodde Bakteerije noch övverish sinn, un wėrreke moot.
Hermann-Josef Kaltenborn
Kaltenborn trock em Joohr 1946 no Stolbersch un läävde seijd d Medde van d 50er Joohre em Stolberjer Stadtdeel Muusböch. Zo di Zitt vong hä a, en d Kommunalpolitik aktiv z werke. Vam Oktober 1979 a wood hä 10 Joohr lang Börjermeester va Stolbersch un lößde domet Bernhard Kuckelkorn aav. 1989 woch sing Zitt als Börjermeester vorbeij. Wolfgang Hennig övvernomm dat Amt.
Jriffith singe Versök
Hück weße mer sujaa, dat dat „Prenziip fůn de Transfommazjůhn“ de DNS en däm Stamm „Typ III-S“ singe Zëllkääne wohr. Woh de Bakteerije ald fůn dä Hetz kapott jingke, hät de DNS se övverlääf, un dann han de Bakteerije uß dämm Shtamm „Typ II-R“ di DNS opjenomme. Dämm Stamm „Typ III-S“ singe DNS hät dat Jeen, ůdder de Jeene, di de Schotz-Kapsel uß Zockere opboue. Met däm Jeen en sėnge Ußshtattůng, kůnnte de förmoolijje „Typ II-R“-Bakteerije jez och esu en Kapsel opboue, un wohre domet och för em Weetsdier singe Immuhn-Affwehr jeschötz. Su han se övverlääf, un do kůnnte se dann och dat Weetsdier ömbrenge.
Hermann-Josef Kaltenborn
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Jriffith singe Versök
Dämm „Prenziip fůn de Transfommazjůhn“ sėng akkeraate Natur als DNS op_ze_zëije eß shpääder drei Fochschore em Versök fun Avery, MacLeod, un McCarty jelonge, un zweij andere han et mem Hershey un Chase ierem Versök beshtäätesch.
Websigge
<!--
Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch Saachjrupp:Bioloji
Joohr 1958
Minsche
Saachjrupp:Joohr
Joohr 579
Minsche
† Benedikt I. stervd am 30. Juli.
Sönß
Saachjrupp:Joohr
Kääzelöter
Önö Kääzelöter es ö Jöställ, dat dozo deehnt, Kääze op z nämmö un sö dobeij su z plazeere, dat sö oohne zö dröppe, vass stönd.
23. Sepptämmber
Der dreijonzwanzeschßte Sepptämmber.
Kääzelöter
Hüüh z Daachs hand d Hüüser Strom un bruche kenn Kääze mi, ävver Kääze un Kääzelötere wääde wiir jöbrudd. Dozo drädd beij, dat Kääze schünn ussänd un dovöör sorje, dat öt dö Lüüh jott jövälld. Ävver och ä bösongisch Situatiune wääde döck Kääze jöbrudd. Dänkt mo mä öns a Kerche. Do brenne sö z. B. op dr Altar.
23. Sepptämmber
Sönß
Dr Herbst vängd a.
Kääzelöter
Saachjrupp:Huuß
23. Sepptämmber
Websigge
0923
Yanina González
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Model
Zochtransporte va Holland en öt Vornichtungslajer Sobibór
Zochtransporte va Holland en öt Vornichtungslajer Sobibór sorchde dovör, dat all di Jüdde, di dö Dütsche kwitt wäde wohle, vottbrad wode.
Di Tabell liißd di Daach op, a dönö Zöch no öt Vornichtungslajer aavvohre, suwi di Zaahl va Mänsche, di dorän sooße. Usserdäm zeechd di leitzde Reih, wivöll Lüüh us dä Transport övverläävd hand.
Die 34.313 us Holland no Sobibór braade Jüdde stelle onjeväär 30 % van di depordeerde Persune us dat Land do. Sö koome all övver öt Konzentratiunslajer Vught en öt Vornichtungslajer. Bo alle Jevangene woode am jliche Daach dörch Jaß ömjebraad, ö paar Hondöt woode usjesood, Zwangsarbeed z vorrichte un storve dobeij övv dörch Honger un Schläch. Mä 19 Männer un Vraue övverläävde Lajer un Opstand. Ö paar storve sujar noch bes zm Äng vam Zweide Weltkresch usserhalb van dr Lajerzung.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Holocaus Saachjrupp:Holland Saachjrupp:Pole
Karlspriiß
thumb|Öt Öscher Roothuuß em [[Joohr 1925, wo dr Priiß jäddes Joohr vorjävve weed]] Dr Karlspriiß weed jeddes Joohr van d Stadt Oche an Lüüh vorjävve, di dörch jät Besongisch en d EU opjevalle send. Dor Priißträjer kitt nät mä ön Medallich met öt Beld van Karl dr Jrüüße. Och 5000 € kann hä sisch en d Teisch steeche. Ävver öm dat Jeld jeet öt d Lüüh dabei net. Öt es ön jruuße Iihr, dr Karlspriis z kriie.
Ängs 1949 entscheede ö paar bökannde Öscher, dat öt dä Priiß zokönftich jävve sold un dat hand di dörchjösatze.
Dr Naam kütt va Karl dr Jruuße, da dä als enne van d Ischte Europa zsamme jebraat hott. Dörch häm solld ön Bröck tösche d Vorjangeheed un d Zukunft jeschlaare wääde.
Jäddes Joohr öm Kristi Himmelvaard weed dr Priiß vorjävve.
Wä hat d Kralspriiß at kräje
Am 24. April 2004 kräät dr Johannes Paul II. zosätzlich dr Karlspriiß.
Websiije
Saachjrupp:Iehrung
Röttsche
Röttsche (amplisch: Röttgen) es e Veedel von Bonn un litt em Weste vun Bad Jodesbersch.
Pötz
Pötze send döck dr Orsprong va kleng Siive övv Bääch, wi mo beij dr Flaaßbaach jott see kann.
Röttsche
Saachjrupp:Veedel vun Bonn
Pötz
Pötze deene en d Natur völl Deere als Lävensraum. So bruche kleng Deere, wi d Molche, Vreusche un Salamandere sun Ecke, öm lääve z könne. Döck bliid dat Wasser en önö Pötz net lang stooh. Es öt ävver ösu lang en dat Louch, dat voll jöloufe woch, öm d kleen Deercher Zitt z jävve, us öt Ei z kruffe övv als Larv z övverlääve, dann had dä Pötz jönau dat jödooh, watt hä do kann, ö Biotop jöbeäld.
Saachjrupp:See
Michelangelo
Michelangelo (* 6. Määz 1475 ä Caprese, Toskana; † 18. Februar 1546 ä Rom) hosch met janze Naam Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni. Hä woch önö Möler, Beldhouwer, Architekt un Dechter un jehood zo d bekanndste Könstler us d Renaissance.
Sing Kengkheed
Michelangelo woch öt zweide Kengk va Lodovico di Leonardo di Buonarroti Simoni un sing Vrau Francesca di Neri. Kott no sing Jeburt trock hä met sing Famelisch no Florenz, wo sich meetzdens ön anger Vrau öm häm kömmernde. Ö paar Joohr spiidr storv Michelangelos Mamm, nodäm sö noch drei Söhn jeboore hod.
At als Kengk woohl Michelangelo Könstler wäde, wat ävver singe Papp net en dr Krom paaßde. Ävver dä klenge Deckkopp satz sich dörch, un met 13 Joohr vordeehnde hä si ischde Jeld beij dr Könstler Domenico Ghirlandaio. Dä braad häm beij, watt hä övver Freske wesse moot. Öt zeechde sich bald, dat hä önö bessere Beldhouwer als Möler woch, un so werkde hä en sing leitzde Joohre als Stift en d Bildhouwerwärkstatt.
Michelangelo al
ichelangelo wood va Lorenzo Medici ongerstötzd, va däm hä och öt Jeld vöör si Wärk kräät. Als Lorenzo storv un singe Jong Piero z saare hod, zängde hä sich döck met däm öröm un hä ahnde, dat hä bei Piero net lang bliive kütt. Ängß 1494 packde dä Zwanzichjöhrije singe Pöngel un trock met ö paar Vrönde no Bologna, wo hä van d Famelisch Ulisse Aldrovandi vröndlich opjenomme wood. Vöör di molde hä zwei Hellijebelder suwi önö Engel vöör ön Jraavstätt. No onjeväär ee Joohr trock Michelangelo wärm zöröck no Florenz. Z iisch duurde öt jätt, bevör Michelangelo Wärk vong. Va Lorenzo di Pierfrancesco de’ Medici koom dan önö Opdrach ören. Hä bestald ön Statue, di dr Hellije Johannes zeechd. Uss Jukß maade hä di vädije Statue jätt düsterer, su dat sö steealt ussooh. Lorenzo vorkoovde dat Stöck als antik. Als dä Fusch opveel, mood hä dat Jeld zöröckjävve. Michelangelo wood jesaad, dat däjenije, dä op dä Fusch öräjevalle woch, dä Kardinal Raffaele Riario, sich öm häm kömmere wööd, solld hä öns no Rom komme.
Als Michelangelo em Joohr 1496 no Rom koom, kräät hä va Kardinal Riario dä Opdrach, önö Bacchus z maache, ön Weerjottmachung vöör dä Fusch met di op steealt jemaade Hellijestatue. Dat Jeld vöör dä Opdrach koom ävver bo met Secherheet van önö Jacopo Galli, ä däm singe Jaade spiir dr Bacchus vonge woode es. Hä vührde och anger Opdräch uss, z. B. die Pietà van dr Petersdom.
D politische un weetschaftlich onsechere Situatiun zwong Michelangelo em Sommer 1501 Rom z vorlosse un no Florenz z joo, ön Stadt di hä jott kannd. D Famelisch brudde häm döheem. En di Zitt ä Florenz entstänge bekannde Wärke wi d David-Skulptur und öt Jemölde van d Cascina-Schlacht.
Michaelangelo hod jrad singe Koffer usjepackt, da kräät hä va Papst Julius II. önö Opdrach. Hä solld vöör häm ö Jraavmomument bouwe, dörch dat hä vöör d Iwichkeet bekannd bleed, Bekanndheed, di och no dr Duud erhalde bliive solld. Döck wäde sing Jedänkplatsche isch no dr Duud van di Persun jebouwd, vöör di öt se soll. Julius II. woohl dobeij se, wenn si Dengkmol entstäng. Marmor us d Steebröch va Carara solld jebrud wäde un Michelangelo vorbraad dr Wengkter 1505/1506 domet, paaßende Steen z vänge. Z iisch woch Julius II. siihr met Michelangelos Vrasselei zövredde, ändernde ävver spiir sing Meinung un joov dä Opdrach a Donato Bramante, önö Beldhouwer, däm Michelangelo net rüche kutt. Statt si aajevange Wärk vädich z mache, moot Michelangelo d Sixtinische Kapell met Freske dekoreere.
Als Julius II. en önö Kresch vorweggelt wood, jäng häm bo öt Jeld us. Hä entscheed kenne Jrosche mi vöör Steen uszejävve. Michelangelo beschloss, Rom un dr Papst dr Röck z kiire. Hals övver Kopp packde hä sing Koffere un reiste no Florenz. Watt hä do däng, es net mi vasszöstelle. Öt wood net övverlävverd.
Nodäm Julius II. singe Veldzoch jewonne hod, trock hä met vleejende Vahne ä Bologna en un entscheed, dat Michelangelo ön Skulptur va häm ä Bronze jesse solld, di övver d Kerch „St. Petronius“ opjestalld wäde solld. Domet vorbraad Michelangelo 15 Mond, bes dat am 21. Februar 1508 dat vädije Stöck opjestalld wäde kutt. Do bleed öt ävver net lang sto. At 3 Joohr spiidr wood öt beij ön Revolutiun kapott jemaad.
Michelangelo koom zösamme met Papst Julius II. no Rom zöröck un hoffde, an öt Jraavmal wiir wärke z dörfe. Ävver „Lanns d Naas jeed och ön Strooß“. Hä mood sich öm d Freske en d Sixtinische Kapell kömmere. Dobeij ahnde hä, dat dat ön Vall se kütt. Michelangelo woch net ösu jott beij su Wärk. Hüü z Dachs weeß mo, dat dat Wärk ee va si betste wood, wobeij bedaad wäde moss, dat hä en di Kapell ni janz vädisch woode es. Mä d Deck kutt janz bemold wäde.
Döck hod Michelangelo dr Kopp ösu jespannd, dat hä ja kenne Senn vöör öt Mole hod. Häm jäng döck öt Jeld us, un singe Jeldjävver, dr Papst, hod sich us dr Stöpp jemaad... Als hä d Deck van d Sixtinische Kapell vädich bemold hod, laad hä wärm beij öt Jraavmonument loß. Viir Mond spiidr storv Julius. Sing Ärve ongerzeechnede ävver önö neue Vordrach, su dat das Jraavmal vädich jemaad wäde kutt.
Nodäm em Joohr 1513 Julius II. jestorve un Leo X. Nachvoljer woode woch, satz sich enne Mann d Papstkrun op, däm sing Famelisch, d Medici, joo Vrönde va Michelangelo wore.
Michelangelo hood dovan, dat öt Plän joov, d vöchde Siij van d Kerch „San Lorenzo“ öm z bouwe, un hä vorsood, dä Opdrach z kriije, ö Wärk, dat Leonardo da Vinci op öt Oohr jedeut wäde solld. Em Joohr 1518 ongerzeechnede hä dä Vordrach zm Ombouw van d Kerchefront. Michelangelo werkde met ön Firma us d Steebröch va Carara zösamme, un alles fluppde jott. Ävver do entscheede d Medici, di jo dä janze Spass bezahlde, dat hä dr Steebroch wäßele solld. D janze Brasselei woch vöör d Katz. Dat ärchde Michelangelo ösu, dat hä alles häworp un dä Vordrach köndichde.
Wärm zöröck no Florenz mood hä neu Wärk söcke. Öm erjendwie dörchzökomme, noohm hä klenger Opdräch a. Döck wärkde hä dobeij ävver och vöör d Medici, di joo Vrönde va häm bleete. D Medici-Jrääver wore onger angerem ö Projekt, dat häm völl Joohre beij Wärk held.
Zöröck no Rom, hoffde Michelangelo dat Jraavmal va Julius II. vädisch mache z könne, ävver dat woohl dr neue Papst Klemenz net ha. Hä bestäng dorop, dat si Wärk an d Sixtinische Kapell z iisch vädich wööd. Dat ändernde sisch, als Klemenz storv un Paul III. dr neue Papst wood. Hä noohm Michelangelo janz ä Beschlach, wobeij hä alleen 7 Joohr domet vorbraad, öt Jöngste Jericht en d Sixtinische Kapelle z moole.
Als öt „Jöngste Jericht“ vädich woch, wönchde Paul III. va Michelangelo, dat hä Freske ä sing Prevatkapell molde.
Michelangelos Duud
Michelangelo storv am 18. Februar 1564 ä Rom un wood en d Kerch Santa Croce bejraave.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Möler
4. Dezemmber
Der viierte Dezemmber, dat eß:
Anna Maria Kaufmann
miniatur|left|Anna Maria Kaufmann met Carsten Rietschel Anna Maria Kaufmann (* 1964 ä Edmonton, Kanada) es ön Sängerin, di Opöre un Musiköls sängt.
Anna Maria wood ä Kanada jöboore. Sö hod ävver önö heeße Drooht no Dütschland. Hörö Uurjruußpapp komm va do un met 17 Joohr koom sö öt ischde Mol ä dat Land. Sö werkte un stäng dobeij öt ischde Mol op ön Büühn.
Ä Düsseldörp studiirde Anna Musikk. Em Joohr 1990 hod sö d Möjelichkeet ä Hamburch en öt Musiköl Das Phantom der Oper z sänge. Dat fluppde ösu jott, dat sö mi als 500 Vörhäng sooch. 1,5 Milliun Plaate woode vorkoovd.
Spiidr, dat woch öm 1997, trock öt Anna Maria wärm zöröck no Kanada, wo sö ä Opöre optroon. Ävver och ä Dütschland (Wissbaade, Bremen) un Österreich (Wien) woch sö z hüüre.
Wä net ösu jäähr en öt Teatr jeed, dä kutt Anna Maria Kaufmann em Joohr 1997 och em ZDF beij dr Tatort see un hüüre. Dat Leddche „Das andere Leben“ bliid völl Lüüh em Uuhr.
Anna vorzalld, dat sö och jäähr beij Vossballspeller d Nationalhümne jösonge had. Dat passeerde 1994, 1996, 1998. Och 2006 maade sö beij Konserte zösamme met Vossballspeller met.
Weblinks
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Sänger
Joohr 1995
Kattaßtrofe
Velssturz am 23. September en d Breitachklamm
Sönnß
Di Zeechetrickserisch Xena: Warrior Princess weed öt ischde mol jemaad.
Saachjrupp:Joohr
Serge Tonnar
De Serge Tonnar, jebore de 3. Febrowar 1970 en Luxembuerch-Stadt, ess ene luxemburjesche Sänge, dä op Luxemburjesch singk. Sir sind Peter Lonergan, und James Roche. E jehüürt hüggzedaach zo dä beste luxemburjesche Mussiker, wann e net vleich sujar dä Besten ess (emme jemessen am Publikumserfolëch). Doför moss me allerdings wesse: En Luxemburch ess et jenau ömjekiehrt wie hee em Rhingland: Em Alldaach schwad jede Luxemburjesch, ävve luxemburjesch Mussik jit et net vill. Während jo hee de platt Mussek jruß Verbreitong hät, ävver em Alldaach emme mieh Huhdeutsch jeschwad wiërd. Jedenfalls, de Serge Tonnar ess eene, dä luxemburjesch Mussik noh vüre brenge well. On dat klapp em och.
2011 hät e sing drette Album Klasseklon erusjebrat, wo en Rötsch Hits drop sen. Vür allem dat Leed Belsch Plaasch ("Beljesche Strand") hät et de Lügg aanjedonn (obwohl de Serge Tonnar sät, hä künnt et att ni' mieh hüre...) Do verzällt e dovon, dat e alles hinge sich löt on noh Belje an et Mär fährt. Ävve wa'me Ripoaresch kann on em beste Fall noch e bessje Franzüsesch, do versteht me att dat mieste vun däm, wat e do singk.
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Sänger
Joohr 1354
Minnsche
† Balduin va Luxemburch stervd am 21. Januar.
Saachjrupp:Joohr
Pünklichkeet
miniatur|left|Zigg un Pünktlichkeet Pünklichkeet heeß, dat me, wa'me jet affjemat hät för sich irjends ze treffe, dat me dann och do ess, wa'me jesat hät, dat me do wör. Beispill: Wann de jestern mem Pitte affjesprochen häs: „Pitte, me treffen uns morjen öm halve een bei uns am Büdche“, dann muss de hügg öm halve een am Büdche sinn. Söns bess de nämmich ompünklich.
Dat bovven ess jetz irsch ens Pünklichkeet för Amfänge. Et jit ävve noch Pünklichkeet en bestemmte Sitwatione. Die wichtiste Räjel ess: Wa'me sich met irjendeenem em öffentliche Bereich triff, sa'mer ens däm si Büro odder e Café odde sujet en dä Art – dann muss me spädestens öm die affjemate Zigg do sinn; me kann och fröhe sinn. Wa'me sich ävve bei eenem daheem triff, dann darf me fröhstens öm die affjemate Zigg do sinn, besse sechs, sibbe Minutte späde. Dat litt dadran, wann de bei eenem ze Huus bess, dann kann dä dich net losse warde, wäll e muss dich jo erinlosse. Wann dä jetz ävve noch jet vürbereede muss, zom Beispill et janze Huus wör e Durjeneen, dann steht e doof do. Doröm leeve jet späde. Ävve och widde net ze vill. Muss mer em Jeföhl hann.
Dat sinn su die Haupsaache bei de Pünklichkeet. Dat Konzep ess zigg Johrhondeten att bekannt. Et ess ävve keene altfränkische Quatsch, wie „Fussköpp dürven op Vollmoond keen Rievkooche esse“ odde wat. Sondern Pünklichkeet hät jet met Rücksich ze donn, dat me leev ess met singe Metminsche, on se mät dänen et Levve leechte. (Dat heeß am Eng och dir persönlich, wäll du bess jo dä andren eene von ehre Metminsche.)
Zojejovve – wat jetz blöd ess: Pünklichkeet jehürt bei de berühmte „preußische Turende“. Tja. Met de Preuße hann mir Rheinlände, wie me weeß, net vill am Hot. För et Mieste simme fruh, dat die ussjestorven sinn. Äääävve: En däm Fall, muss me sare, hatten die et net janz verkiehrt. Dat e bessje Pünklichkeet net schad, merk me spädestens, wa'mer ens en Dreivierdelstund op ene Zoch jewardt hät. (Vom Krankeware fange me jar nit an.) Dat heeß: Pünklichkeet ess jod; me darf ävve bei net zom Preuß werde, sondern muss se op jod Rheinisch nemme, liberal on met Homor. Su wie alles äjentlich.
Saachjrupp:Zick
Roundhay Garden Scene
Roundhay Garden Scene es önö Stommfilm, dä dr Ärvänger Louis Le Prince em Joohr 1888 jömaad had. Öt es dr äldste erhalde Film.
Watt es dat vöör önö Film ?
Dä Film es mä 2 Sekunde lang un jädde Sekund wode 12 Belder jömaad. Hä soll am 14. Oktober 1889 ä Änglandt jömaad wode se. Jözeechd wäde Adolphe Le Prince, Sarah Whitley, Joseph Whitley un Harriet Hartley en önö Jaade.
Opjöbässerde Film
Em Joohr 1935 woode di vorblävve Stöcker van dä Film van öt National Science Museum, London opjöbässert. Dodörch entstäng önö film met ön Längde va 2,11 Sekunde. Angisch als beij Filme wi dä spiir jödriihnde Film D Werkslüüh vorlosse öt Werk van Lumières wood dä Film op Papier opjönomme. Van dä Film send mä noch nojömaade Opnahme erhalde.
Öm dr Film öröm
Öt es övverlävverd, dat, kott nodäm dä Film jödriihnt wood, enn van di Schauspeller, Sarah Robinson Whitley, di Schweiermamm van Louis Le Prince, jöstorve es.
Am 16. September 1890 woch Louis op dr Wäch, öm sing Maschin zm Filme aazömelde. Hä koom ni a. Zwei Joohr spiidr wood hä duud opvonge.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Stummfilm Saachjrupp:Änglandt
16. Apprill
Dä säkßeente Apprill.
Sönß
Aavsturz van ön Antonow 32 van d Equatorian Guinea National Guard em Joohr 2008.
Marianne Faithfull
miniature|200px|left|Marianne Faithfull em Joohr 2009) ä [[Wien]] Marianne Evelyn Gabriel Faithfull (* 29. Dezember 1946 ä Hampstead, London) es ön Sängerin un Schauspellerin us Ängland.
Mäddche
Mäddche nännt mo Kenger, di noch kenn Vraue send.
Marianne Faithfull
Hör Lääve
En d 60er Joohre wood Marianna Faithfull ä Europa un en d USA bekannd. En d Klatschziidunge wood sö dörch hör Küddelche met Mike Jagger rondjetraschd. Als dat z Broch jäng, hong Marianne an d Nold, watt sö witt zöröckworp.
Mäddche
Dat Alder, wann mo ö Mäddche Mäddche nännt, es schwoch vasszölääje. Dat hängd van d Kultuur aav. Ä Europa jeehd mo dova uss, dat ö Kengk bes zöm Alder va onjöväär 9 – 10 Joohr ö Mäddche es. Ä anger Kultuure kann sisch dat ävver ongerscheede, su dat Mäddcher do en dat Alder at als Vraue ajöseeh wäde.
Marianne Faithfull
Hör Lääve
1979 vorsood sö neu aazövange, watt bedüüde, dat kenn Droje mi jenomme wode. Dat fluppde ävver iich em Joohr 1985. Usserdäm vorsood sö sich net mä als Sängerin, sö woohl sich och als Schaupellerin önö Naam mache. Läddcher wi „}}The Ballad of Lucy Jordan“ un „Strange Weather''“ made sö op d janze Welt bekannd.
Mäddche
Mäddcher un Jonge
Öt zeechd sisch, dat op 1000 Mäddcher 1050 Jonge jöboore wääde. D ischte Joohre övverlääve Mäddcher ävver bässer als Jonge, su dat dat Vorhältnes sisch op 100:104 aapaaßd.
D Böjreff Mäddche
Dä Böjrevv Mäddche weed ävver net mä vöör Kenger jöbrudd. Dozo zälle:
Marianne Faithfull
Hör Lääve
Em Joohr 2004 wäßelnde Marianne Faithfull hörö Wonnsetz un trock va Dublin, wo sö bes zo di Zitt jeläävd hod, no Paris.
Mäddche
D Böjreff Mäddche
Saachjrupp:Kengk
Marianne Faithfull
Hör Lääve
Als sö em September 2006 a Krebs an d Bross erkrankde, vong ön schwoch Zitt vöör hör a. Ävver Marianne schaffde dat un es hüü z Dachs jesond.
Weblinks
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Sänger
Johann Schwarzer
Johann Schwarzer (* 30. Aujust 1880 ä Jauernig, Österreichisch Schlesie; † 10. Oktober 1914 em Ischde Weltkresch) woch önö Fotojraf us Österreich, dä Filme maade un d ischde Filmproduktiunsjösellschaff Saturn-Film en dat Land jründe. Hä maade tösche 1906 un 1910 övver 50 erotische Filme.
Hellije Mann von Wissersheem
Der Hellije Mann von Wissersheem is en fiktive Person, welche ens öfte von Minsche jebruch wid, die net saage wulle, wer anjeroofe oder geklinelt hätt.
Johann Schwarzer
Si Lääve
Schwarzer trock us Österreichisch Schlesie no Wien un liirde do öt Fotojrafire. Ussderdäm wood hä Chemiker. Si Jeld vordeende Schwarzer no ön kotte Zitt domet, Lüüh z fotojrafire un Jruußopnahme va Persune, sujönannde Porträts, z maache. Ävver och Aktfotos jöhoote zo di Belder, di jövrood wore un häm Knöpp braate. Vöör Hääreovende maade hä kotte Filme met puddelnakße Vraue. Di ischde Erotikfilme entstänge. Öm net Schwazzjeld z vordeene, melde hä ön Filmproduktiunsjösellschaff a, di hä Saturn-Film nannd. Sö böstäng mä us enn Persun, häm sälvs. Met d Saturn-Film driihnde hä 52 erotische Filme, doronger dr Film Am Sklaavemaad. 1910 jäng Saturn-Film kapott un Schwarzer vorloohr si Werk.
Als dr Ischde Weltkresch 1914 usbroch, wood hä jötrocke. Johann Schwarzer vorloohr ä enn van d ischde Schlachte si Lääve.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Berof (Konst)
Sunn
De Sunn (Symbol: ) is dä Steern, dä sich in de Midde vun unserem Sunnesystem befink. Oohne de Sunn hätte mir keij Leeve op de Ääd. Äver och veele andere Dinge däten ni_mie funktioniere. Et Klima, also Wind un Wedder, äver och de Jezeite jöv et ni_mie.
Sunneflecke
We_me de Sunn durch eh Fernrühr betrachte deet, dann ka_me manchmol mieh, manchmol wenijer schwaaze Flecke op dä Sunn sehen. Dat sin de Sunneflecke. Schwaz sin se äver nur weil me de Sunn nur dorch ene starke Filter met nem Fernrühr betrachte kann. Se entstonn dorch Stöörunge em jewaltije Magnetfeld vun de Sunn. Die bewirken dat et an där Stelle op de Sunneoberfläch circa 2000°C kööler ees als op däm Ress vun dä Sunn. Et jit Zigge mit veel Flecke, die nennt me Sunnefleckemaximum und et jitt Zigge met winnich Flecke, die nennt me dann Sunnefleckeminimum. In e_nem Minimum kann et passiere dat daachelang keeijn Flecke ze sehe sinn. Dat janze hätt en erstaunliche Rejelmäässichkeeijt. Minimum un Maximum liejen eemmer elev Joor ussenander. Ussnaahme bestätijen och hee de Rejel. Zwesche 1645 und 1715 wutten keeijn Sunneflecke beobachtet. Me sprich hee och vum sujenannte Maunderminimum. Jlischziggisch wor äver och die kleeijne Iiszick in där et lange, kaale Wintere un kööhle Summer joov.
Sunnefinsternees
Dodoorch dat die Ömlaufbaan vum Moond zor Baan vun de Ääd öm de Sunn jeneich ees. Kütt et hin un widder für dat dä Moond zweesche Sunn un Ääd doorchlööf un singe Schatte dann op de Ääd fällt. Dat ees dann en Sunnefinsternees. Me ungerscheed drei Aarte vun Sunnefinsterneese: Dovun sprich meh wenn dä Moond die Sunn komplett bedecke deeijt. Die letzte totale Sunnefinsternees, die me vun Deutschland uss sehe kunt wor am 11. Aujust 1999. De nächste üverhaup ees am 29. März 2006. Die ees äver leider nitt vun Deutschland uss ze sehen. Do ees et nächstemohl en totale Sunnefinsternees am 7. Oktober 2135 zo beobachte. En rinförmije Sunnefinsternees kütt eemmer dan für wenn dä Moond op singer Ömlaufbaan ze wick weg ees. Dann kann hä nitt die Sunneschiev komplett bedecke un et bliev ene helle Ring öm dä Moond. Do wor die letze am 3. Oktober 2005. Vun Deutschland wor die allerdings nur deelwiess ze sehen. Eemmer dann wenn dä Moond nur eh Stück vun dä Sunneschiev bedecke deeijt sprich me vun ener deelwiese Sunnefinsternees.
Luur och he
Filemchje vun ener partielle Sunnefinsternees vum |04.01.2011
Saachjrupp:Astronomie Saachjrupp:Stäê
Malz Mühlen Kölsch
Dat Malz Mühlen Kölsch - fööjer hees et noch nur Mühlen Kölsch - ess e Bier, dat weed en dä Malzmöll aam Südrand vum Heumaat en Kölle jebroud.
Em Web
Saachjrupp:Bier
Selena Marie Gomez
Selena Marie Gomez (* 22. Juli 1992 ä Grand Prairie) es ön Schauspellerin un Sängerin us d USA.
Saachjrupp:Schauspeller Saachjrupp:Sänger
Cramer Kölsch
Cramer Kölsch wood fun de Brauerei Cramer & Cie. en dä Äjfel en Nideggen-Wollersheim jebrout.
Websigge
Saachjrupp:Bier
The Black Crook
The Black Crook es öt ischde Musiköl, dat jömaad woode es. Dat Stöck, dat en öt Ripuaresche met Da schräje Vouwel ä Schwazz övversatze weed, wood am 12. September 1866 op dr Broadway ä New York iischopjövüürd.
Dat Stöck veel net mä dörch sing Längde va 4,5 Stond un 475 Opvürunge op. D Musikk stammde och us önö Hoof anger Stöcker, di he zösammebraad woode wore. Op d Büühn woch döck dr Bäär loss. Aav un zo stänge bes zo 70 danzende Vraue öröm. D Ziegfeld Follies mösse sisch dat he aavjökekke ha.
Woröm öt en dat Stöck jeeht
Önö Zaubörer en önö schwazze Ömhang es di Fijur, öm di öt sisch meeztöns driihnt. Dat Stöck spelld en dr Harz öm öt Joohr 1600. Völl kütt enne bökannd vöör, wenn mo Der Freischütz va Karl Maria von Weber jölääse hat. Ald Ongerlaare saare ävver, dat dat Stöck schwoch z vorstooh woch un döck dörjee z see schingde.
Saachjrupp:Musical
Cölner Hofbräu P. Josef Früh
De Cölner Hofbräu P. Josef Früh, koot der Früh, es en Braurei us Kölle. Der ier wichtichste Marreg es dat Früh Kölsch,wo se zigg en paar Joohre och usserhallev fum Kölsch Jebeedt ööndlich reklame för maache, für allem met Spots em Fernseen.
Websigge
Saachjrupp:Bier
Trawniki
miniatur|200px|right|Bleck op Trawniki Trawniki es ö Dörp än dr polnische Bezirk Lublin. Ä Trawniki lääve 9169 Mänsche.
D Laach ä Poole
Trawniki litt onjeväär 32 km südöstlich va Lublin am Floßß Wieprz, dä do met dr Gielczew zösammekütt. Dat Örtche ömfasst ön Fläch va 84 km², wobeij bo alles van d Buure jenotzd weed. 7 % send Bösch.
Ön Baahnlenisch vorbängd Trawniki met Warschau un Lemberg en d Ukraine.
Jätt va vreuer
Trawniki wood dörch öt Zwangsarbeederlajer bekannd, dat d SS em Joohr 1941 do alaad. Öt wood em Joohr 1943 wärm opjelößd un all 6.000 vorblävve Jevangene wode ömjebraad.
Weetschaftlich berchop jäng öt met Trawniki em Joohr 1954, als ö Lajer vöör Koor ä Betriib jenomme wood.
Dat ald Schloss va Trawniki wood 1960 aavjeresse.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Dorp en Pole
Winnetou Kölsch
Dat Winnetou Kölsch is en Bier, dat em Opdrach fum Touring Sport en Kölle, bäjm un fum Sünner en Kölle jebräudt wood.
Saachjrupp:Bier
Schosster
Met däm Word „Schosste“ muss mer e bessje oppasse. Wann de nämmich noh Norddeutschland fährs on fängs do met eenem e ne Klaaf aan, denks dir nix Ärjes on säs zo däm: „Ach, Sie sind Schuster!“ – dann künnt et sinn, dat dä dir eene kläv! Na jod, dat vleech net ombedingk, ävver e maach en de falschen Hals krijje. En Norddeutschland ess nämmich et Word „Schuster“, wat jetz bei uns janz normal ess, dat ess do net su jod anjesinn. Die sare miestendeels „Schuhmacher“ dofür on „Schuster“ hüre manche von däne net jern.
Ande Sigge em Internet
Saachjrupp:Berof
The Ballad of Lucy Jordan
The Ballad of Lucy Jordan, watt op Ripuaresch met Öt Danzläddche va Lucy Jordan övversatze weed, es ö Läddche, dat dä amerikanische Dechter un Läddchensschriiver Silverstein komponeerd had.
Dat Läddche wood va Dr Hook opjenomme un van d us Ängland stammende Sängerin Marianne Faithfull nojemaad. Em Joohr 1979 joov sö The Ballad of Lucy Jordan op ön Plaat öruss. Zosätzlich erscheen öt als Musik en d Filme Montenegro, Tarnation]] un Thelma & Louise.
Woröm öt beij dat Läddche jeeht
Op d Vroch, öm wat töt en dat Läddche jeeht, saad Marianne Faithfull, da töt dat Lääve van ön Vrau beschriivd, di en önö Vöörocht van ön Stadt läävd un jädde Daach erläävd, wi dr Mann nom Wärk jeeht un d Kenger no d Schüll. Sö stelld sich vöör, dat sö en di Zitt döheem di Möjelichkeet had, z schrubbe övv em Jaade z werke. Sö kütt ävver och nakß dörch d Stadt loufe. Hörö Droom enns dörch Paris en ö jruuß wiss Auto z vaare, schingd net woohr z wäde. Erjendwann klömmt sö ävver op öt Dach von ö huch Huuß un weed van d Hand van önö Mann jerett, dä sö en ö wiss Auto, watt önö Krankewarel es, no ö Huuß, ö Jäckes, väärt.
Jüddedom
Öt Jüddedom ömfassd all d Kultur un d Relijun van dat jüddische Volk, dat sisch dr Naam Volk va Israel joov. Öt jöhüüd zo di Wältrelijiune.
Jätt va vreuer
Dat Jüddedom had singe Aavang beij Abraham, dä önö Bond met Jott äjeehd un domet dr Jlaube a enne Jott zo dr Jrondstee van öt Jüddedom maad. Dat Zösammespell tösche d Mänsche un Jott jeed met Abrahams Kenger Isaak un Jakob wiir. Us dönö weed met zosätzliche 12 Kenger d Stämm vöör öt Volk Israel jöbeld. Di Stämm vordeele sisch en di Jäjend va Israel, jöroone ä Ägypten ä Jövangeschaff. Met d Hölp va Moses koome sö vreij un Jott övverjitt d Jüdde kott dono Rejele, wi sö lääve sölle, di en d Tora opjöschrävve send.
Ovve ohne
miniatur|200px|Ovve ohne Dä Usdrock Ovve ohne övv „Bross öruss“ beschriivd, wi ön Vrau övv önö Mann ohne Bekleedungsovverdeel met d Bröss öruss öröm leufd. Ovve ohne steehd em Jäjesatz zo d FKK, beij dör dr janze Liiv onbekleed, d Persun nakß es.
Jüddedom
Jätt va vreuer
At en d Zitt van d au Jriiche, vange di Jüdde a, hön Land z vorlosse un sisch op d Wält z vordeele un a z siidele. Dr Jlaube weed metjönomme un op d Wält vorbreid.
The Ballad of Lucy Jordan
Woröm öt beij dat Läddche jeeht
Nävver dat va Marianne Faithfull jesonge Läddche jitt öt och noch di, di va anger Sänger op dr Maat jebraad wode. Bekannd es dat bei Youtube äjestalde va Wiwa.
Ovve ohne
Va vreuer
Kikkd mo sich anger Zitte a, su sitt mo, dat beij d Minoer d Vraue met d Bross öruss öröm leefe. Dat sälve joov öt och ön Zitt lang no d Französische Revolutiun suwi em 17. Jahrhondöt ä Ängland. Di Zitt es ävver vorbeij. Hüü z dachs jitt öt ovve ohne em normal Lääve mä beij d Bademode. He made dr Amerikaner Rudi Gernreich em Joohr 1964 dr Aavang. Hä entworp ö Badekleed, dat ovve ohne woch un op dr Bikini opbouwde. Als sing Entwörp opjevüührd wode, ongerbroche d Polisse dat ävver no ö paar Minütte.
The Ballad of Lucy Jordan
Jätt z lääse
Saachjrupp:Leed
Ovve ohne
Va vreuer
Ä Europa soch dat angisch us. Do stürde öt bo kenne mi, wenn ön Vrau mä met ö Bötzje bekleed, am Strand litt. Frankreich un d Insel Ibiza made he dr Aavang.
Ovve ohne em 20. un 21. Jahrhondöt
Ä anger Länder sitt dat ävver angisch us. Su es ovve ohne ä Amerika un en völl arabische Staate vorbone.
Ovve ohne als politisch Meddel
miniatur|200px|left|Ovve ohne beij önö Mann em Spocht Dat Meddel ovve ohne weed aav un zo als Meddel Opseeh z erreeje jenotzd. Domet solle politische Wönsch ongerstötzd un dörchjesatze wäde. Beij d Studenteproteste en d 70er Joohre wood Ovve ohne döck äjesatze.
Ovve ohne Bewejunge
Ä völl Länder es ovve ohne net akzepteerd un beij Strof vorboone. Zo di Länder zälle d USA. Dat jliche Rääht vöör Männer un Vraue weed van d Bewejung topless equality vortroone, kann ävver koom dörchjesatze wäde. Ön Ussnahm es dr Bundesstaat New York, wo ö Jericht entscheede had, dat jedde Vrau övverall ovve ohne römloufe darf.
Bara Bröst es ön Bewejung us Schwede, di vörsöckt, dat Räät vöör Vraue dörch z setze, ovve ohne ä Schwemmbäder schwemme z dörfe.
Jüddedom
Woher dr Naam kütt
Dr Naam Jüdd leid sisch van Usdrock Zm Stamm Juda jöhüürend aav. Doruss weed onger Könnig David öt Könnigrisch Juda. Spiir weed dat opjödeeld un em Süde entsteehd Juda, em Norde Israel.
Wann mo önö Jüdd es
D ald Bösch saare, dat dä önö Jüdd es, däm sing Mamm och Jüdd es. Mo kann och Jüdd wäde, moss dann ävver no vassjösatze Rejele d Relijiun wääßele. Di Rejele wäde ävver en d leitzde Joohre net mi su sträng bövolschd. Öt had sisch jözeechd, dat völl Lüüh janet mi no di en d Relijiun vörjöjävve Jösätze lääve. Usserdäm wäde völl Lüüh ä Israel wi Jüdde böhandelt, di janet no di Rejele en di Relijiun opjönomme wode. In di Zitt van dr Nationalsozialismus vorloore völl Mänsche hön Lääve, di janet als Jüdde ajöseeh wäde sollte.
No öt Jesetz es dä önö Jüdd, däm sing Mamm önö Jüdd es övv dä, dä no di Rejele en dr Jlaube als Jüdd opjönomme wood. Dat Jesetz wood zwar ö paar Mol jöändert, leed sisch ävver en ön neu Form net dörchsetze.
Jlaube a enne Jott
Dr Jüdd zeechnet dr Jlaube a enne Jott us, wat als Monotheismus bözeechned weed. Dä orthodoxe Deel van di Relijium sätt, dat Jott och hüü z Dach noch an d Wält aktiv metwerkd, watt ävver va angere jüddische Richtunge angisch jeseeh weed. D Jüdde hand önö Jlaube, dä op di Traditiune van öt jüddisch Volk opbouwd un alljömeinjültisch neerjölaad. Öt jitt ke Dogma, däm net weersproche wäde darf.
Saubaach
Dr Saubaach es önö Baach en d Städteregiun Oche. Öt es önö Zofloss van d Inde.
Jüddedom
Di Dinge di äjöhalde wäde mösse
Als övvichstes Jösetz steeht, dat Jott övver alles steehd. Usserdäm weed dorop häjöwässe, dat ö janz Volk dobeij woch, als önö Bond tösche Jott un d Mänsche entstange es.
Vorfoljunge
Kikkt mo sisch ald Bösch a, dann vängd mo, dat öt döck d Jüdde an dr Krach jäng. D schlämmste Zitt hand d Jüdde ävver em Dreide Reich erlävvd, als bo 30 % van dö damols jözallde kanpp 17 Milliun Jüdde op d Wält öt Lääve vorloore un ömbraad wode wore. Dö meetzde storve ä Konzentratiunslajer wi Konzentratiunslajer Auschwitz, ävver och ä klenger Lager wi öt Konzentratiunslajer Barth storve jruuße Zaahle a Jüdde.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Jüddedom
Saubaach
Dä Baach, dä si Wasser us 7 Siife kitt, had ön Längde van 7,4 Kilometer un läufd dann en d Inde. Kott bövöör hä do akütt, paßßeerd dr Saubaach Aavraumhalde van d Stolberjer Jlaaßhött Vegla suwi ö Kali-Wärk. Dobeij nämmd dat Wasser völl Chemikalie Humin- un Salzsüür suwi Schwefelwasserstoffvorbängunge) op. Dodörch weed dr Saubaach ärch düster, bo schwazz un stenke deed dat Wasser och noch. Dat es dr Jrond, wisu dr Saubaach singe Naam kräje had.
Franz Reichleitner
left|Franz Reichleitner Franz Reichleitner (* 2. Dezember 1906 ä Ried im Traunkreis / Österreich; † 3. Januar 1944 beij Rijeka / Istrien) woch Metjlett van d Kripo suwi d NSDAP. D Hauptstormvührer van d SS woch dr Övvichde van öt Vornichtungslajer Sobibór.
Si Lääve
Reichsleitner woch beij d Kripo un liirde at zo di Zitt Franz Stangl kenne, dä Kommandant van öt Vornichtungslajer ä Sobibór un Vornichtungslajer Treblinka woch. Beede werkde beij d Aktiun T4, öt Ömbränge van kranke Mänsche ä Hartheim met.
Reichleitner wood dr zweide Mann hänger Stangl em Büro va Hartheim, wobeij hä dä janze Schreftkroom erledije mood.
Dörch Stangl liirde Reichleitner Anna Baumgartner, sing spiidere Vrau kenne.
Als Stangl singe Poste ä Sobibór opjoov un no Treblinka jäng, övvernomm Reichleither sing Ställ un wood Övvichde van öt Lajer ä Sobibór.
No dr Opstand va Sobibór wood Reichleitner no Italije jescheckd, öm do jäje d Partisane z kämpfe. Usserdäm woch öt sing Opjaav, di do läävende Jüdde ömzöbrenge, jätt dat met dr Naam Aktiun R bezeechnet wood.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór Saachjrupp:Holocaus Saachjrupp:Nazizick
Päffgen Kölsch
Päffgen Kölsch es e ovverjärresch Kölsch Bier uß Kölle.
Saachjrupp:Bier
Sophie Tucker
D Sophie Tucker (* 13. Januar 1887 ä Russland; † 9. Februar 1966 ä New York) woch ee Stärche, di d Ziegfeld Follies örussbraad hand.
At als Kengk koom Sophie no Amerikka un noohm do no d Hiirod met Louis Tucker däm singe Naam Tucker aa.
Hörö ischde Optrett hod Sophie em Joohr 1906 ä New York. Drei Joohr spiidr, 1909 vong sö dr Wääch no d Ziegfeld Follies. Dodörch wood Sophie bökannd. Dörch d Zösammearbeed met Ted Shapiro entstänge hör bökanndste Musikkstöcker.
Sophie schaffde och dr Sprong en dr Tunfilm, wi Rolle ä Filme us d Joohre 1929 un 1938 zeeje.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller
Ziegfeld Follies
miniatur|left|Plakat van d Ziegfeld Follies D Ziegfeld Follies, d Jäcke van dr Ziegfeld, woch ön Revü, di tösche 1907 un 1957 op dr Broadway ä New York vöör Opsee sorchde. S vorändernde dörch hön Aart di anger Stöcker, di en di Zitt opjövüürd woode.
Watt d Ziegfeld Follies op d Büühn zeechde, vorjlesche völl Lüüh met dat, watt anger Schows braate, ävver öt woch net ösu aröschisch, wi anger Büühne öt zeechde. Zwar veel aav un zo at öns ön Bross us d Bluuß, ävver dat woch dat, watt öt Volk erwaade, un öt hodde Spass dra.
Bökannde Stärcher send us d Ziegfeld Follies hervör jöjange. Dozo jöhoote Sophie Tucker, öt Fanny Brice suwi Dorothy Dickson un Barbara Stanwyck.
Öt Fernsehe vordrängde d Ziegfeld Follies, un em Joohr 1957 wood öt Projramm äjöstald.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Thiater
Mustafa Kemal Atatürk
Saachjrupp:Mann Saachjrupp:Pollitiker
Bluuß (För Aan ze Donn)
Ön Bluuß es ö Kleerstöck, dat va Vraue jödraare weed.
Dr Naam
Dr Naam Bluuß stammd van d Franzuse, di hand dat Wood Blouse, watt Voormannskeel heechd. Dat woch önö Keel, däm d Krützvaahrer övver d Röstung jödraare hand.
Eejöheete va Bluusö
Hüüh z Dachs send di meetz us finge Stoff wi Sii övv Boomwoll jömaad. Dat woch vreuer angisch. Do wood och Polyester vorwerkd. Bluusö wääde ävver em Schnett van d Moode böäfloßd un dodörch valle sö döck angisch us. Dr Kraach, d Maue un Teische, di opjöniind send, all dat maat d Bluuß va hüüh us.
Saachjrupp:Ennzoteere!
Kirstie Alley
Kirstie Louise Alley (* 12. Januar 1951 ä Wichita, Kansas) es ön Schauspellerin us d USA.
Kirstie Alley un hör Prevatlääve
1970 hiirode Kirsten Bob Alley, va däm sö sisch ävver 1977 scheede leed. Em Dezember 1983 hiirode sö ö zweide Mol, desmol, Parker Stevenson, va däm sö sisch 1997 trennde. En di Zitt had Kirsten zwei Kenger ajönomme.
Em Joohr 2005 joov Kirstie Alley öt Boch „ How To Lose Your Ass and Regain Your Life”.
Kirstie Alley un hör Filme
Kirstie ischde Roll en önö Film woch em Joohr 1981/82 en „Die Böjeechnung“ (One more chance) onger dö Rejii va Sam Firstenberg. Spiir kutt mo sö en dr Kinofilm Startrack II see. Sö wood zwar jövrood, övv sö och ösun Roll en „Startrack III“ spelle wööhl ävver do wood mo sisch net eenich. Kirstie wooch en „Fackeln im Sturm“ z see.
Kirstie Alley es lang Joohre beij d Scientology aktiv.
Z Iihre va Kirstie Louise Alley wood önö Stär op dr Walk of Fame aajöbraad.
Jätt z lääse
Saachjrupp:Frau Saachjrupp:Schauspeller