cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Google Chrome
Интерфейс
Omnibox это адресная строка, которая находится наверху каждой вкладки, она совмещает в себе адресную строку и строку поиска. Omnibox перенаправляет запрос в поисковую систему, в том случае, если адрес не соответствует правилам написания URL — к примеру не содержит точек, имени протокола, косых черт, содержит пробелы в начале адреса и т. д. При вводе поискового запроса Google используя функцию поиска в Интернете «Мне повезет» предлагает первый по списку URL адрес (например, при вводе в адресную строку слова «яндекс» браузер автоматически предложит вариант «www.yandex.ru»). Так же автодополнение предлагается поиском по закладкам и истории ранее посещенных страниц. В браузере возможен вызов различных поисковых машин прямо из адресной строки. Для этого надо ввести сокращение для данной поисковой машины (например, букву 'g' для google), затем нажать клавишу «Tab» и ввести поисковый запрос. При посещении сайтов браузер автоматически копирует оттуда строку поисковых запросов и в следующий раз при вводе этого сайта автоматически будет предложен поиск с использование его поисковой системы.
Одна из отличительных черт Chrome является страница быстрого доступа, которая может заменять домашнюю страницу и открывается при создании новой вкладки. На странице быстрого доступа содержится 8 наиболее посещаемых веб-сайтов (отображаются в виде маленьких снимков веб-страниц), недавно закрытые вкладки, советы по использованию Chrome и синхронизация закладок. По желанию пользователь может изменить внешний вид страницы, добавив или удалив одну из опций.
Chrome имеет менеджер закладок доступный из меню. Слева от Omnibox имеется кнопка (на ней изображена звёздочка), при нажатии на которую текущая страница добавляется в закладки. На данный момент эта функция не доступна в версиях Chrome на платформах Linux и Mac. В 6-ой версии эта кнопка была убрана вместе с опцией в параметрах, а звёздочка переместилась в правую часть Omnibox, как у Mozilla Firefox.
Окно «Параметры Google Chrome» содержит три вкладки: «Основные», «Личные материалы» и «Расширенные». Вкладка «Основные» содержит настройки: домашней страницы, поисковых систем и браузера по умолчанию. Вкладка «Личные материалы» содержит настройки: синхронизации закладок, сохранение паролей, автозаполнение форм, возможность импорта из другого браузера и настройку тем. Вкладка «Расширенные» содержит настройки: конфиденциальности, сети, переводчика, загрузок и безопасности.
Chrome позволяет пользователю создавать локальные ярлыки на приложения (а именно их страницы). При запуске такого ярлыка страница, на которую он ведет, открывается в Chrome, но без элементов интерфейса (за исключением заголовка).
При загрузке файла с веб-сайта в нижней части вкладки появляется панель загрузок, на которой отображается ход загрузки файла. Список всех загруженных файлов находится на странице загрузок.
Темы
Начиная с версии 3.0, пользователи могут установить темы изменяющие внешний вид браузера. Была создана галерея, которая включала себя как темы от Google, так и темы от третьих лиц.
Расширения
Расширения Google Chrome позволяют расширить возможности и функции браузера. Та или иная функция может быть полезна для некоторых людей, но не для всех. Расширения позволяют добавлять в Google Chrome только нужные возможности, избегая накопления функций, которые не используются. Google создал специальную галерею расширений от третьих лиц.
Впервые расширения появились в стабильной версии Chrome 4.0, а галерея была официально открыта 25 января 2010 года. На момент открытия в ней было уже 1500 расширений.
Автоматический перевод веб-страниц
Функция перевода страниц стала доступна начиная с версии 4.1.249.1036 (от 17 марта 2010 года).
При посещении страниц, язык которых отличен от используемого в интерфейсе Google Chrome, в верхней части страницы автоматически появляется панель с предложением перевести веб-страницу.
Данная функция использует сервис Google Translate. Пользователь может выбрать язык и сайт, содержание которых в будущем переводить не требуется. Также пользователь может полностью отключить функцию перевода в настройках.
Каналы и процесс обновления
8 января 2009 года Google представил три канала обновления: Stable (стабильный), Beta (бета), Developer (для разработчиков). До внесения этого изменения было только два канала: Beta и Developer. Это было сделано с целью того, чтобы пользователи получали более стабильные версии.
Инструменты для веб-мастеров
Веб-инспектор: Для запуска необходимо, нажать правой кнопкой мыши на любом компоненте веб-страницы и выбрать «Просмотр кода элемента». Появится диалоговое окно, в котором указываются элементы и ресурсы, связанные с этим компонентом. Также имеется возможность, просмотреть иерархическое представление модели DOM и консоль JavaScript. (Чтобы открыть консоль JavaScript, нужно нажать среднюю кнопку в нижней части. В ОС Windows, также можно открыть меню Страница > Разработчикам > Консоль JavaScript.)
Диспетчер задач: Для запуска необходимо: открыть меню «Страница» и выбрать «Разработчикам» (в ОС Windows). Выбрать «Диспетчер задач». Также можно воспользоваться быстрыми клавишами Shift + Escape. В диспетчере задач показываются все процессы, запущенные в Google Chrome, и используемые этими процессами ресурсы (память, процессор и сеть).
Отладчик JavaScript: Для запуска необходимо: открыть меню «Страница» и выбрать «Разработчикам» (в ОС Windows). Выбрать «Отладка JavaScript». Откроется командная строка отладчика JavaScript, который можно использовать для отладки запущенных процессов.
Другие инструменты: Для запуска необходимо: ввести любую из перечисленных ниже команд в адресной строке для просмотра дополнительной информации.
Статистика использования
Chrome автоматически отправляет информацию об использовании браузера в Google. Часть механизмов сбора подобной информации может быть отключена пользователем, а часть — нет.
Лицензии
Браузер распространяется на условиях специальной собственнической лицензии EULA.
Часть кода браузера, или весь код открыт под названием Chromium под лицензией типа BSD и другими.
Примерно до 4 сентября EULA содержало абзац, дававший Google безотзывную неисключительную лицензию на безвозмездное использование, создание производных работ, распространение и публикацию в рекламных целях всей передаваемой через браузер информации. Подобные абзацы также были, например, в соглашениях ICQ и Facebook, а в данном случае оно взято из «Условий оказания Услуг Google». После критики в блогах и на Slashdot данный абзац был убран из соглашения браузера.
Белгиле
<div style="height: 200px; overflow:auto; border: 1px solid gray; padding-right: 12px; background-color: #EEEEEE; ">
Валюта
Валю́та:
Тышкърал валюта
а) къолдагъы, ол деген, тыш кърада тёлеуню закон мадары болгъан, джюрюудеги ачха белгиле. Дагъыда джюрюуден алыннган, неда алына тургъан ачха белгиле (банкнотла, темир ачхала, казначей билетле).
б) къолда болмагъан, ол деген. тыш къралланы ачха биреулюклеринде белгиленнген, хыйсаблада ачха.
Тышкърал ачхаггъа эи баш излем салынады: кертилик эмда тёлеу къарыу.
Валюталаны классификациясы
Илмуда валютагъа кёб тюрлю классификация джюрюйдю: Эмитент къралгъа кёре:
Башха валютагъа ауушдруу мадарына кёре:
Курсларына кёре:
Джюрюуюню болджалына кёре:
Хайырланыууна кёре:
Туруууна кёре керти (кертиликде ачах ышанланы джюрютген) эмда виртуал (ЭКЮ кибик, хыйсаблашмалада хайырланнган).
Валюталаны конвертация болуулары
Валюталаны конвертация болууларыны юристлик ышанлары:
Валюта система
Валюта система
б) валюта илишкилерини къуралыууну кърал-хакъ формасы
Территория ышаны бла миллет, регион эмда дуния валютала бардыла.
Консерватизм
Консерватизмде эм уллу къыймат джамагъатда джюрюген адетлеге, тёрелеге эмда аны институтларына бериледи, аны бла бирге джамагъатны айныууна, ашыкъмай, акъыртын болса къаршчы къаралмайды. Консерватизмни эм баш ышаныларына бири революцион тюрлениулени унамауду.
Идеология болуб Француз революцияны заманында къуралгъанды (Эдмунд Бёркню памфлетлери). Экономика эркинликлени излеген либерализмге эмда социал тенгликни излеген социализмге къаршчы турады. Консерватизмге тамал салгъанлагъа Бёркню тышында, француз иезуит Жозеф де Местр (1753-1821) бла австриячы Клеменс Меттерних (1773-1859) саналадыла. Консерватизмни ретроградлыкъдан эмда адетчиликден айырыргъа керекди, бу экиси бютеу джангы тюрлениулеге къайсы шекилде да къаршчы боладыла. Бусагъатдагъы консерватизм (неоконсерватизм) бир-бирде башха политикалыкъ агъымладан эсе джарашыулу, джангыртыулуду дерге боллукъду. Юлгюге АБШ-да Рейганны реформалары бла Уллу Британияда Тэтчерни реформаларын берирге боллукъду.
Консерватизмни айгъакълауу
Консерватизм тёрт тамал идеологияланы бириди — Демократизм, Либерализм, Социализм эмда Консерватизм.
Ватт
Ватт (белгилеую: Вт, W) — ёлчемлени системасында къарыуну ёлчелеуню биримиди.
Механика, джылыулукъ эмда электрика къарыуну айырадыла:
Башха биримле бла быллай илишкиледиле:
Къарыуну ёлчелеуню башха биримлерине кёчюрюу:
Демократия
Демократия (δημοκρατία — «халкъны оноуу», δῆμος — «халкъ» эмда κράτος — «оноу», «власть») — къралда властны къайнагъы джангыз халкъ танылгъан кърал оноуну неда политика системаны тюрлюсюдю. Демократияда къралны оноуун халкъ ачыкъдан (тюз демократия), неда келечилени юсю эмда сюд оноула бла этеди (келечилик демократия). Бусагъатдагъы политика илмуда «демократия» термин бла теорияда идеал моделни да эмда бу моделге эм бек келишген керти болгъан кърал системаланы да белгиленеди.
Демократияны баш ышаны - гражданланы, закон бла баджарылгъан, властда келечиликни сайлар хакъларыды эмда оюм азчылыкъланы кёбчюлюк бла тенг хакълагъа ие болуууду.
Тарих
Демократияны ал формасы тюз демократия болгъанды, ол форма буруннгу Грецияны гитче кърал-шахарларында джайылгъанды (Афин демократия). Демократияны хыртха уруу, аллынданда башлагъанды, Платонну къралны теориясында огъунакъда барды, ол демократияны эм джетмеген заты, кесини къоруулаялмагъаныды, андан авторитар, кючге таяннган къралланы аллында аскер джаны бла кърыусуз болгъаны. Платонну оюму бусагъатдагъы демократиялагъада келишеди, алай а техника прогресс бла бирге демократияныда джашау кючю кючленнгенди.
Алай а кърал системаны ёсюую бла, аллында сорууланы къыйынлашыуу бла тюз демократия болгъан джердеда кърал оноуну монархиялыкъ формаларына ауушдурулгъанды.
Бусагъатда демократ кърал оноу кюнбатыш европалы келечилик демократияны формасын джюрютеди, аны башха аты «либерал демократияды». Аны теориясыны тамалын салгъанланы ичинде Жан Жак Руссо (1712—1778), Джон Локк (1632—1704) эмда Монтескьёню (1689—1755) чертирге боллукъду. Кёбчюлюк информацияны амалларыны айныуу, информацияны автомат халда джаращдырылыуу, технологияланы ёсюую эмда келечилик демократияны тындырыуда табсызлыкъла себебли, арт джыллада демократияны ачыкъ, тюз формаларына адамланы интереслери ёсгенди.
Шипраге
Шипраге (Šiprage, Šiprage) — Босния бла Герцеговинану. Полисни майданы 20 км² чакълы бирди.
Калкынын
+ Aймакты
Мэрилин Монро
Мэрилин Монро (Marilyn Monroe, тууугъан аты Норма Джин Мортенсен, Norma Jeane Mortensen, христиан аты Норма Джин Бейкер, Norma Jeane Baker; 1926 джылны 1-чи июну - 1962 джылны 5-чи августу, Брентвуд, Калифорния) — американ актриса, джырчы.
Биографиясы
Мэрилин Монро 1926 джылны 1-чи июнунда Лос-Анджелесде туугъанды. Аны анасы, Глэдис Монро Бейкер, ол заманлада белгили актриса Норма Толмэджни атын бергенди. Эки ыйыкъ болгъанында ёге юйдегиге берилгенди, анда алты джыл джашагъанды.
1942 джылны 19-чу июнунда Норма Джим Догерти бла юйленеди, школну къоюб, аннга кёчеди. Бир джылдан сатыу-алыу флотха кетеди эри, Нормада авиация заводха ишге джарашады. Бир талай замандан заводдан кетиб, модель карьераны башлайды. 1944 джылны ахырында, Норманы "Рейдио Плейнде" ишлеген заманында, редакциягъа аскерчи фотограф келеди. Ол Нормагъа, сагъатха 5 долларгъа позаларгъа чакъырады, Норма Джинда разы болады.
1946 джылны августунда «Джыйырманчы ёмюр Фокс» киостудияда ишге алыргъа сёз бередиле Нормагъа, анда ол статист болуб ишлеб башлайды. Анда огъунакъ аннга джангы ат бередиле, ол ат бла артдан ол дуниягъа белгили болады — Мэрилин Монро. Монро тукъум аны къарт анасыныкъыды.
1948 джылны октябрында прокатха "Хорчу къызла" фильм чыгъады. Бу фильм «Коламбиа пикчерс» киностудияда салыннганды. Мэрилин джырлагъан эмда сёлешген биринчи фильмди.
Мэрилин Монро "XX ёмюр Фокс" киностудия бла джети джыллыкъ контракт эмда "Асфальт джунглиледе" баш ролгъа контракт этеди.
1954 джылны январында белгили бейсболчу Джо Ди Маджо бла юйленеди. Бу юйдегилик 9 айны барады.
1954 джыл Мэрилин "Эм сюйюлген актриса" атны алады.
Ди Маджо бла тойларындан сора "XX ёмюр Фокс" студия "Шоу-бизнесден иги бизнес джокъду" деген мюзиклге ойнаргъа чакъырады.
1951 джыл Мэрилин, артдан АБШ-ны президенти болгъан Джон Кеннеди бла танышады. Аланы тослукъ джюрютгенлерини юсюнден сёзле баргъандыла.
Мэрилин Монро 1962 джылны 5-чи августуну кечесинде, Брентвудда, джукълатыуучуну уллу дозасындан ёлгенди. Ёлюмюню тёрт чурум версиясы барды:
Азия
Азия — дунияны кесеклеринден эм уллусу. Европа бла бирге Евразия материкни къурайды. Джер ёлчеми — 43,4 млн км² чакълы бир. Халкъы — 3981 млн адам (2007).
Кёблениу
Кёблениу - джанлы организм тёлюсюн андан ары бардырырмасыды. Ёсюб, айныб джетген хар джанлы организм кёблениу инстинктге ие болады. Кёблениу инстинктге ие болгъан джанлы организмле кеслерине ушагъан джанланы джаратадыла эмда аны бла тёлюлерин андан ары бардырадыла. Клетка къурамлары болгъан организлени кёблениуюню тамалында клетканы юлешиниую барды Кёблениуню амалларыны эки типге джыяргъа боллукъду: ырхызсыз эмда ырхызлы.
Ырхызсыз кёблениу
Ырхызсыз кёблениу эм эски формаланы бириди, эмда бирклеткалы организмледе (бактериялада, кёк-джашил суу ёсюмлюкледе, хлореллалада, амёбалады, инфузориялада) джайылгъанды. Бу амалны таб джерлери да барды: партнерну излерге керек болмайды, джараулу осуй тюрлениуле уа хаманнга сакъланадыла. Алай а бу амалда табигъат айырыуда керек болгъан тюрленюулюк анда мында болгъан мутацияланы болушлугъу бла болады, ол себебден бек акъыртын барады.
Бирклеткалы организмлени эм бек джайылгъан кёблениу амалы - экиге юлешиниудю, ол юлешиниуде эки джанлы организм къуралады.
Кёбклеткалы организмлени ичинде ырхызсыз кёблениу амал бютеу ёсюмлюкле бла джууалада барды. Быланы кёблениулери вегетация амалны тамалында неда спорала бла барады.
Джаныуарланы ичинде ырхызсыз кёблениу джангыз тёбен формалада тюбейди, аланы ичинде ырхызсыз кёблениу къуру бир амал бла болады - вегетация бла.
Ырхызлы кёблениу
Ырхызлы кёблениу ырхыз процесс (клеткаланы бирлешиую бла) бла байламлыды.
Ырхызлы кёблениуде гаметала неда ырхыз клеткала къураладыла. Бу клеткаланы гаплодли (бирли) хромосома алымлары барды. Джаныуарлада эсе уа, тюз (соматома) клеткалада экили хоромосома алым болургъа ёчдю, ол себебден алада гамета къуралыу мейозну эсебинде болады. Суу ёсюмлюклени кёбюсюнде эмда огъары ёсюмлюкледе гаметала гаметофитде джетедиле, эмда бирли хромосома алымгъа ие боладыла. Къуралгъанлары да тюз, митозлу амал бла къураладыла..
Эки гамета бирлешсе (оогамияны заманында башха типли гаметала бирлеширге керекдиле) зигота къуралады, анда энди диплоидли (экили) хромосома алым барды. Зиготадан организм джаратылады, джангы джаратылгъан организмде аны джаратыугъа къатышхан эки организмни да ген информациясы болады.
Гермафродитизм
Эркиши эмда тиширу гонадалагъа ие болгъан джанлагъа гермафродит дейдиле. Гермафродитизм тёбен джаныуарланы араларында бек джайылыбды. Ёсюмлюкледе бу ышаннга бир юйюлюлюк дейдиле.
Империализм
Империали́зм (impérialisme, imperialism, Imperialismus, чыкъгъаны imperium — власть, бийлик) — бир къралны неда миллетни башха къралгъа неда миллетге кесини хайыры ючюн къадарлгъаны, аланы кючлегерге излегениди.
Империализм терминни тамалы латинча “imperium” сёзден къуралгъанды, магъанасы власть, бийлик болгъанды. Аны тышында Францияда 1830 джыллада Наполеонну империясыны джакълагъанланы белгилер ючюн хайырланнгандыла бу терминни, кечирек 1848 джылдан сора Наполеон III-ню аман кърал оноуун белгилегендиле бу сёз бла. Алай а бусагъатда магъанасы бла 1870 джыллада Ингилизде джайылыб башлагъанды
Тюрлю-тюрлю авторла империализмни былай танытадыла:
Тарихи
Collier's Encyclopedia империализмни тарихини юч кёзюуге юлешеди: Биринчиси, XVI ёмюрге дери баргъан эмда империяланы кенгериулери бла байламлы кёзюудю; экинчиси география ачылыула бла башланыб XIX ёмюрге дери баргъан империализмди — эски империализм атны джюрютеди; ючюнчюсю джангы империализмди эмда 1880 джыллада башланнганды, колониялагъа джангыдан интерес чыкъгъанды, эмда Азия бла Африканы джангыдан юлешиу башланнганды.
Гавриил Рыбников
Гавриил Рыбников (Рыбников Гавриил Петрович) – совет Уллу Джурт Къазауатни сауутлу киши.
Акротири эм Декелия
Акротири эм Декелия — эки британ аскер базаладыла Кипр айрымканда.
HEC Paris
HEC Paris (HEC School of Management) — Франция-да эмда дунияда эм белгили университетледен бириди, Париж штатны Иль-де-Франс шахарында орналады.
Мектеп дайыма дүйнөдөгү эң мыкты бизнес мектептеринин катарына кирет.
Рутмастер
Рутмастер (Routemaster — «джолланы иеси») — эки къатлы автобусну (Даблдекерни) типиди, 1954 джылда AEC компания джаратханды эмда Лондонда 1956 джылны 8 февралындан 2005 джылны 9 декабрына дери эксплуатацияда болгъады. Ол заманны ичине «Рутмастер» Лондонну символу эмда дунияда эм бек танылгъан автобус болгъанды.
Тебен Чегем
Тёбен Чегем (орус. - Нижний Чегем) — Къабарты-Малкъар республикада Чегем районда эл.
География
Тёбен Чегем Чегем районну арада, Чегем сууну джагъасында, Чегем ауузну ёзенде турады.
Элни майданы 66 квадрат метрди.
Тёбен Чегемни Хушто-Сырт эл бла къыбылада, эм да кюн чыгъышда эм шимал-кюн-чыгъышда Къырал Агъач фондну джерлери бла чегиси барды.
Республиканы тауланы ал джерле тау джерлеге кёчген зонасында турады. Эл джерни юсюню тегерегине тау тизгинле алдырыб турадыла. Элни орта бийиклиги 920 метрге тенгизден бийикди. Элде эм бийик тау Урхаюкду (1798 м), ол элни кюнбатышда турады.
Кюнчыгъышда Узунтула эм Джалпакъ деген ёзенле бардыла.
Сууланы эм уллусу Чегемди. Элни къыбыла джанында Гитче Чегем чучхурла бардыла.
Тарихи
Тёбен Чегем 1886 джылда къуралгъанды. 1935 джылгъа дери Тёбен Чегемни эл совети Къ-МАССР-ны Малкъар округха кирген эди.
Адамла
2010 дж. Битеуроссей халкъ санаугъа кёре:
Дин
Тёбен Чегемде межгит ишлейди.
Сууукъ къазауат
Сууукъ къазауат — бир джанындан Совет Союз эмда аны джанлыла бла башха джанындан АБШ эмда аны джанлыланы арасында 1940-чы джылланы ортасындан башлаб 1990-чы джылланы башламына дери баргъан глобал геополитика, экономика эмда идеология конфронтацияды.
БМО-ну Халкъла арасы сюдю
БМО-ну Халкъла арасы сюдю (БМО-ну Уставына кёре, официал аты — Халкъла арасы Сюд, International Court of Justice, Cour internationale de Justice) — Бирлешген Миллетлени Организациясыны алты баш органларыны бириди, БМО-ну Уставыны тамалында, БМО-ну баш нюзюрлерини бирини — «мамыр амалла бла, адилликге эмда халкъла арасы хакъгъа келишиб, мамырлыкъны бузарыкъ халкъла арасы дауланы неда ситуацияланы оноуун этиу» ючюн къуралгъанды.
Халкъла арасы сюд 15 бойсунмагъан сюдюден къуралады, ала гражданлыкъларына къаралмай сайланадыла. Ала халкъла арасы хакъда дунияда белгили авторитетле болургъа кередиле.
Сюдню керегине, аны административ органы — Секретарият къарайды. Официал тиллери ингилиз эмда француз тилледиле.
Анна Нетребко
Анна Нетребко (Анна Юрьевна Нетребко; туугъаны: 18 сентябрь 1971 джыл, Краснодар, СССР) — опера джырлаучу.
Хариф
Хариф (رسالة) — къайсы болсада алфавитни айры белгисиди, графемады. Алфавитлени асламысында харифлени саны 50-ден кёб болмайды.
Харифледен сёзле къураладыла.
Тюрлю-тюрлю алфавитлени харифлери
Латин: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.
Кириллица: А, Б, В, Г, Ґ, Д, Е, Є, Ж, З, И, І, Ї, Й, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ю, Я, Ъ, Ь, Ђ, Љ, Њ, Ћ, Џ.
Араб: (онгдан солгъа джазылады) ﺍ, ﺏ, ﺕ, ﺙ, ﺝ, ﺡ, ﺥ, ﺩ, ﺫ, ﺭ, ﺯ, ﺱ, ﺵ, ﺹ, ﺽ, ﻁ, ﻅ, ﻉ, ﻍ, ﻑ, ﻕ, ﻙ, ﻝ, ﻡ, ﻥ, هـ, ﻭ, ﻱ.
Грек: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω.
Эрмен: Ա, Բ, Գ, Դ, Ե, Զ, Է, Ը, Թ, Ժ, Ի, Լ, Խ, Ծ, Կ, Հ, Ձ, Ղ, Ճ, Մ, Յ, Ն, Շ, Ո, Չ, Պ, Ջ, Ռ, Ս, Վ, Տ, Ր, Ց, Ւ, Փ, Ք, Օ, Ֆ
Чууут: (онгдан солгъа джазылады) א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת.
Таулуланы кёчгюнчюлюк
Таулуланы кёчгюнчюлюк — таулу халъкны, Къралны къоруулау комитетни оноу бла, 8—9 мартда 1944 жылда, Киргизия бла Казахстангъа зор бла кёчгюнчюлюк. Аны къозгъагъан адам Лаврентий Берия болгъанды. Артда заманлада, кёчгюнчюлюк законнга чюйре ишча саналгъанды.Чакълы ёлюргеды 65-80% таулула.
Къарачай (газет)
Къарачай — Къарачай–Черкесияда къарачай-малкъар тилде чыкъгъан джамагъат-политика газетди. Газет республикада болгъан джамагъат–политика ишлени ачыкълайды, дагъыда къарачайлыланы тарихлерини эмда культураларыны юсюнден басмалайды.
Газетни къурагъанла Къарачай-Черкесияны парламенти бла правительствосудула. Газетни бети тёрт полосаны алады, 8200 экземпляр болуб чыгъады.
Газет 1924 джылда чыгъыб башлагъанды. Биринчи аты аны «تاولو جاشاو/Tavlu Çašav» (Таулу джашау) болгъанды, 1929 джылдан — «Tavlu Çarlьla» (Таулу джарлыла), 1932 джылдан — «Qьzьl Qaracaj» (Къызыл Къарачай), 1944 джылда, къарачайлыла кёчюрюлгенлери себебли, газетни чыкъгъаны тохтагъанды. 1957 джылда къарачайлыланы реабилитация этгенлеринден сора, газет джангыртылгъанды. 1965 джылдан газетни аты «Ленинни байрагъы» болгъанды.
Бусагъатдагъы аты 1991 джылда берилгенди.
Либерия
Либерия (Republic of Liberia) — Африка континентде орналгъан къралды. Ара шахары — Монровияды.
«Либерия» сёзню магъанасы — «Азатланы джерлери» болады. Либерияны кърал этиб къурагъанла — АБШ-дан, эркинлик берилиб, келген къара терили къулла болгъандыла.
Байракъ
Байракъ — белгили бир бояуу болгъан, тюз геометрия шекили болгъан (асламысында тюзмюйюш тёртгюл) къумач. Кёбюсюне байракъ флагштокда тагъылыб ёрге кёлтюрюледи. Байракъланы тинтиуу бла кюрешген илмугъа вексиллология (лат. vexillum  — «байракъ») дейдиле.
Кърал байракъ, Кърал символланы бириди.
Кърал байракъдан сорада, къралланы кёбюсюнде аскер-тенгиз, коммерция байракъла бардыла.
Россияны аскер-тенгиз байрагъы «андрей байракъды», коммерция байрагъы уа, кърал байракъ бла бирди. Бир-бир къраллада, сёз ючюн, АБШ-да юч иш ючюнда бир байракъны хайырландырадыла.
Кеслерини байракълары къуру къралладада тюл, айры регионлада, шахарлада, халкъла арасы къуралышлада (сёз ючюн, БМО-ну байрагъы), коммерция компаниялада, миллет организациялада, партиялада д. а. к. болады.
Акъбайланы Азрет
Акъбайланы Алийни джашы Азрет (1941 джыл апрелни 13-де Огъары Тебердиде туугъанды) — белгили къарачай-малкъар поэтди, Россияны джазыучуларыны Союзуну эмда журналистлерини Союзуну члениди, Кърал Думаны биринчи чакъырылыууну депутаты болгъанды.
Биографиясы
Орта школну Орта Азиядан къайытхандан сора Черкесскеде тамамлагъанды. Ол Къарачай-Черкес кърал устазлыкъ институтну филология белюмюн, Москвада РАГС-ны (Российская Академия государственной службы при Президенте) юриспруденция факультетин эмда аспирантурасын бошагъанды, юрист илмуланы кандидатыды. Акъбай улу Черкесскеде устазлыкъ, профессионал-техника училищени устазы, республикада телерадиокомитетни редактору, комсомолну Уруп райкомуну биринчи секретары, облисполкомну джууаблы къуллукъчусу, Россияны культура фондуну Къарачай-Черкес республикан бёлюмюню тамадасы болуб ишлегенди. 1993 джыл Къарачай-Черкесиядан Кърал Думагъа депутатха сайланнганды. 1996 джылдан бери Москвада Кърал Думаны аппаратында джууаблы къуллукъдады.
Шалом (газет)
Шало́м (Şalom, שלום — «Мамырлыкъ») — Тюркде хар ыйыкъ сайын чыкъгъан чууут газетди. Аты — ивритча шалом сёзню тюркча джазылгъаныды. Газетни 1947 джылны 29 октябрында тюрк чууутлу эмда журналист Аврам Леён къурагъанды. Стамбулда басмаланады. Ладино тилде бетледен сора газетни баш тили — тюрк тилди. Баш редактору — Иво Молинасды. Редактору — Якуп Барокасды. Тиражы — 5.000 экземплярды.
Индустриял революция
Индустриял революция (индустриял аякъланыу) — ауурлукълу аграр экономиканы индустриал чыгъарыугъа кёчюую эмда аны себебли аграр джамагъатны индустриял джамагъат болуууду. Индустриял аякъланыу XVIII-чи ёмюрню экинчи джарымында башланыб XIX-чу ёмюрню башына дери баргъанды. Индустриял революцияны баш ышаны — чыгъарыу кючлени машина индустрияны тамалында терк ёсюую, эмда капитализмни дунияда баш мюлк система болуууду.
«Индустриял революция» терминни белгили француз экономист Жеромом Бланки джюрютюуге киргизгенди.
Индустриял революция къуру машиналаны кёб санда хайырланыб башланыу бла байламлы тюлдю, аны бла бирге джамагъатны структурасы да тюрленнгенди. Урунууну чыгъарыучулугъу ёсгенди, урбанизация теркленнгенди, экономика ёсюу башланнганды (аннга дери экономиканы ёсюую, джюзджыллыкъны алыб къарасанг, белгили болгъанды), адамланы джашау агъачлары да ёсгенди. Башха тюрлю айтылса, къысха заманны ичинде аграр джамагъатдан модерн шахарчы цивилизациягъа кёчюлгенди.
Индустриял революцияны тарихи
Индустриял революция Ингилизде, XVIII-чи ёмюрню экинчи джарымында башланнганды, XIX-чу ёмюрню башында уа бютеу дуниягъа джайылгъанды.
XVII-чи ёмюрде Ингилиз дуния алчы Голландияны мануфактураланы саны бла оза башлагъанды, кечирек дуния сатыу-алыу бла колониялыкъ экономикада да алгъа чыкъгъанды. XVIII-чи ёмюрде Ингилиз дунияны алчы капиталист къралы болады. Экономика айныууну дараджасы бла къалгъан европачы къралладан алгъа чыкъгъанды.
Дуния тарихде индустриял революцияны башланыуун Ингилизде тылпыу къымылдатыучуну чыгъыуу бла байлайдыла. Алай а бу къымылдатыучуну джаратылыуу джангыз кеси аллай эффект берлик тюл эди (дунияда аннга дери да кёб кере ушаш затла джаратылгъандыла), алай ол кёзюуге ингилиз джамагъат инновацияланы уллу ёлчемде хайырланыргъа хазыр болгъанды.
Индустриял революция бла бирге эл мюлкде да чыгъарыучулукъ революция башланады, аны бла бирге джер бла урунууну чыгъарыучулугъу да ёседи. Урунууну чыгъарыучулугъу ёсгени себебли, аграр санагъатдан индустриягъа адамланы кёчерге мадары чыгъады.
Индустриял революция машина ишлеуню чыгъыуу (машинала машина чыгъаргъан бла) бла бошалгъаннга саналады.
Индустриял аякъланыуну чурумлары
Бир-бир тинтиучюлени оюмларына кёре, ингилиз колонияладан капиталны чыгъарыб, Ингилизде джыйылыуу, Уллу Британияда индустриял революциягъа чурум болгъанды. Алай а ушаш болумла башха къралла да болгъандыла (Испания, сёз ючюн), амма алада революция болмагъанды. Аны тышында промышленность, колониясы болмагъан къраллада да джетишимли айныгъанды, сёз ючюн, Швецияда.
Экономикадан нобель лауреат Джон Хиксни оюмуна кёре, Инлизде талай фактор болгъанды чурум :
Аны бла бирге техника мадарланы джаратылыууна да артыкъ багъа бермейди: «Индустриял революция Кромптон бла Аркрайтсыз да боллукъ эди, артыкъсыз да кеч кёзюулеринде».
Азербайджан
Чеклери барды — Россия (Дагъыстан) эм Гюрджю бла шималда, Эрмения бла кюнбатышда эмда Иран бла къыбылада. Нахичевань Автоном Республиканы — Азербайджанны эксклавыны чеклери барды — Эрмения бла шимал-кюнчыгъышда, Иран бла къыбылада, Тюрк бла кюнбатышда.
Азербайджанны территориясыны бир кесегин Тау-Къарабах Республика контрольда тутады, бир кесегин — Эрмения (Кярки, Бархударлы, Огъары Аскипара эксклавланы). Азербайджан а Эрменияны кесек территриясын кючлеб турады (Арцвашен эксклав).
Албания
Албания, официал аты Албания Республика — Балкан джарымайрымканны кюнбатыш кесегинде, Адриатика бла Иония тенгизлени джагъаларында къралды. Къралны аты иллирий тилден «olba» («эл») сёзден келеди. Албанча Shqipëria «къушну къралы» деген магъана тутады.
Отранто богъаз Албанияны Италиядан айырады. Шимал бла кюнчыгъышда Косово, Черногория эм Македония бла чеклери барды, къыбыла-кюнчыгъышда — Греция бла.
Кёб албанлы хоншу къраллада джашайды. Косовода кёбюсюне албанлыла джашайдыла.
Абдулкъадыр Ас-Суфи
1967 джылда Фес шахарда (Марокко) аль-Караваин межгитде ислам диннге киргенди. Исламгъа киргенден сора ислам диннге кёб адамланы келтиргенди. Шейх болуб, иджазаны алыб, кёб сохталаны алды джангы келгелледен исламгъа Европадан бла башха таза муслиман болмагъан къралладан.
Ахыр джылларында Кейптаунда (КъАР) джашагъанды, анда аны кючю бла межгит салдырдыла аны мюридлери, анда зикр этиб, дерс бериб тургъанды. 1 августа 2021 джилда ертемле кесини юйюнде шейх аушханды.
Джашауу
Шейх Абдулькъадыр Ас-Суфи 1930 джылда Шотландияда таулу юйдегиде туугъанды, ол юйдегини тукъуму билген тарихи 1279 джылдан башланады. Эйр Академияда окъуб башлаб, Лондон университетни бошагъанды.
Ислам диннге киргени
1967 джылда Фес шахарда (Марокко) аль-Караваин межгитде ислам диннге киргенди, Абдулькъадыр атны алгъанды. Ислам диннге киргенине  шагъадатла: Аль-Караваин межгитни имам-хатыбы, шейх Абдалькарим Дауди бла Алял Аль-Фауси болгъандыла. Андан сора ол Даркави тарикъатха кириб, Мухаммад ибн Аль-Хабиб шейхни сохтасы болгъанды. Олда аннга атына Ас-Суфи деген титулну бергенди.
Тарикъат
Шейх Абдулькъадыр Ас-Суфи Даркави тарикъатха эки шейхни юсю бла келгенди, аны биринчи устазын — Шейх Мухаммад аль-Хабиб бла, андан сора — Шейх Мухаммад аль-Файтури бла. Шейх Мухаммад Аль-Файтури кеси Ливияда Бенгази шахарда джашагъанды, аннга келгенинде Ас-Суфи, юч кюннге Шейх Мухаммад Аль-Файтури аны калвагъа киргизтгенди. Юч кюнден сора ийиб аннга иджазаны бергенди — ол замандан ол Шазалия-Даркавия тарикъатны керти устазы болгъанды.
Абдалькъадыр Ас-Суфийны кючю бла юч меджгит ачылгъанды:
Налог
Нало́г — кърал властны тюрлю-тюрлю дараджалы органларыны, къралны эмда (неда) муниципал къурулушну финансла джанындан баджарыр ючюн, адамладан эмда организацияладан зорунлу, энчи эмда алайлайгъа этилген тёлеудю. Налогланы джыйыудан (пошлинадан) айры кёрюрге керекди, пошлинала алайлайгъа тюл, тёлеучюле джууабына бир зат алыр ючюн тёленедиле.
Абдулкъадыр Ас-Суфи
Шейхны силсилясы
Къадириягъа келтирген иснады быллайды:
Налог
Налог системе — дене палемдыме нормылан права системе радамлыме принцип негызым мер кылым, налог да сбор лектын дене кылым ышташ да тӱлыктымаш (вариант-влак).
Абдулкъадыр Ас-Суфи
Шейхны силсилясы
1. Саййидина Мухаммад ибн ‘Абдаллах, Аллахны сыйли файхамбары (САС). 2. Имам ‘Али ибн Абу Талиб (Аллахны рахматы болсун анга). 3. Саййиди Абу Са’ид Хасан ибн Абу аль-Хасан Йасар аль-Басри (Аллахны рахматы болсун анга). 4. Саййиди Хабиб аль-‘Аджами (Аллахны рахматы болсун анга). 5. Саййиди Абу Сулейман Да’уд ибн Насир ат-Таи’и (Аллахны рахматы болсун анга). 6. Саййиди Ма’аруф аль-Кархи (Аллахны рахматы болсун анга). 7. Саййиди Хасан Сари ас-Сакати (Аллахны рахматы болсун анга). 8. Саййиди Абу аль-Касим Джунайд аль-Багдади (Аллахны рахматы болсун анга). 9. Саййиди Абу Бакр ‘Абдаллах аш-Шибли (Аллахны рахматы болсун анга). 10. Саййиди Абу Фарах Мухаммад Йусуф ат-Тартуси (Аллахны рахматы болсун анга). 11. Саййиди Абу аль-Хасан ‘Али Ахмад Кариши аль-Хуккари (Аллахны рахматы болсун анга). 12. Саййиди Абу Са’ид ‘Али аль-Мубарак аль-Мухрами (Аллахны рахматы болсун анга). 13. Мауляна ‘Абдулькадыр ибн Салих аль-Джилани (Аллахны рахматы болсун анга) – Къадирия тарикатны салгъан аты берген. 14. Саййиди Абу Мадиан Шу’айб аль-Хусайн аль-Ансари аль-Гаус (Аллахны рахматы болсун анга). 15. Саййиди Мухаммад Салих (Аллахны рахматы болсун анга). 16. Саййиди Мухаммад ибн Харазим (Аллахны рахматы болсун анга). 17. Саййиди ‘Абдуррахман аль-‘Аттар аз-Заййят (Аллахны рахматы болсун анга). 18. Саййиди ‘Абдуссалам ибн Машиш (Аллахны рахматы болсун анга).
Налог
Налогну джыйыуу нолог законодательство бла джарашдырылады. Салыннган налогланы, аланы принциплерини, шекиллерини эмда амалларыны, аланы къоратыуу, тюрлендириую, джыйыуу эмда конролу къралны налог системасын къурайды.
Башхасыча айтсакъ, налог деб къралны неда джерли властланы адамладан эмда организацияладан, кърал кесини функцияларын тындырыргъа керекли ачханы джыйыугъа айтабыз.
Налогну баш функциялары
Налогла терт баш функцияны тындырадыла: фискал, тюзетиу, джанландырыу эмда контрол этиу.
Абдулкъадыр Ас-Суфи
Шейхны силсилясы
Силсила таифаны (бутагъыны) Шазилийя-Даркавийя-‘Алявийя
Налог
Тюзетиу функция
налог тёлеучюлени хайырлары бла джоюмларыны тюзетиуню, рефинансированияны агъымларын экономиканы санагъатларыны арасында тенг джибериуню, ара эмда регионал, джерли бюджетлени арасында хайырланытаб юлешиуню баджарады. Бу функция налог ставканы тюрледириу бла баджарылады, аны ичинде прогрессив неда регрессив налог ставкала, налог джыйуланы тюрлю-тюрлю дараджа бюджетлени арасында тюрлендириу, налог джыйыуну ёлчемин тюрлендириуда барды
Абдулкъадыр Ас-Суфи
Шейхны силсилясы
38. Мауляна Аль-‘Араби ибн Ахмад ад-Даркави аль-Хасани (Аллахны рахматы болсун анга) – Даркавия тарикатны салгъан. 39. Саййиди Абу Йа’за аль-Мухаджи (Аллахны рахматы болсун анга). 40. Саййиди Мухаммад ибн ‘Абдулькадыр аль-Баша (Аллахны рахматы болсун анга). 41. Саййиди Мухаммад ибн Куддур аль-Вакили (Аллахны рахматы болсун анга). 42. Саййиди Ибн аль-Хабиб аль-Бузиди (Аллахны рахматы болсун анга). 43. Мауляна Ахмад ибн Мустафа аль-‘Аляви (Аллахны рахматы болсун анга) –‘Алявийя тарикатны салгъан. 44. Саййиди Мухаммад аль-Файтури Хамуда (Аллахны рахматы болсун анга).
Налог
Джанландырыу функция
ол деген, налогла къралда экономика ёсюмге уллу басым этедиле эмда аны не акъыртын неда къызыу этерге себеб боладыла. Джанландырыучу функция асламысы бла налог льготаланы салыу бла, неда налог ставканы тюшюрюу бла байламлыды.
Контроль этиу функция
къралны кесини адамларыны хайырлары бла джоюмларыны дараджасыны контроль этерге мадар береди
Абдулкъадыр Ас-Суфи
Шейхны силсилясы
Силсиля таифаны (бутагъыны) Шазилийя-Даркавийя-Хабибийя
Налог
Налогну классификациясы
Налогланы бу ышанла бла классификация этиучендиле:
Абдулкъадыр Ас-Суфи
Шейхны силсилясы
38. Мауляна Аль-‘Араби ибн Ахмад ад-Даркави аль-Хасани (Аллахны рахматы болсун анга) – Даркавия тарикатны салгъан. 39. Саййиди Ахмад аль-Бадави (Аллахны рахматы болсун анга). 40. Саййиди Мухаммад аль-‘Араби (Аллахны рахматы болсун анга). 41. Саййиди Аль-‘Араби аль-Хаувари (Аллахны рахматы болсун анга). 42. Саййиди Мухаммад ибн ‘Али (Аллахны рахматы болсун анга). 43. Мауляна Мухаммад ибн аль-Хабиб (Аллахны рахматы болсун анга) – Хабибийя тарикатны салгъан. 44. Саййиди Мухаммад аль-Файтури Хамуда (Аллахны рахматы болсун анга).
Налог
Бюджет ышан
Белгили бир налог налог тёлеучю бла не кърал, не регион неда джерли (муниципал) бюджетге тёленеди, неда тюрлю-тюрлю дараджалы бюджетлени арасында айры система бла (казначейство) юлешинеди.
Абдулкъадыр Ас-Суфи
Шейхны силсилясы
Силсиля таифаны (бутагъыны) Шазилийя-Даркавийя-‘Алявийя-Хабибийя
45. Саййиди Мухаммад аль-Файтури Хамуда (Аллахны рахматы болсун анга). 46. Шейх ‘Абдулькадыр ас-Суфи аль-Мурабит (Аллах сакъласын аны).
Даллас колледж
2004 джылда Ас-Суфи Кейптаунда Даллас колледжни ачханды. Ол колледж ислам диннге окъутады, бу дунияда керек болгъан башха предметлени да программагъа къошуб. Муслиман болмагъан къраллагъа джууаб бериучюлени, муслиман къралланы джангы, баш тамадаларын хазырлайды колледж.
Джазгъан китаблары
Шейх Абдулькъадыр Ас-Суфи джазгъан китабла:
Сохталары
Ас-Суфини фахмулу сохталарындан:
Википедия
Википе́дия (Wikipedia) — эркин (ачыкъ) кёб тилли универсал энциклопедияды, коммерциялыкъсыз организация «Викимедиа фонд» тутады. Аты «вики» (сайтла къураргъа технология) бла «энциклопедия» сёзледен къуралгъанды. Википедияны 13 миллиондан кёб статьясы саулай дуниядан волонтёрла бла джазылгъандыла, аланы барысын да ким сюйсе да, Википедия сайтха кирирге мадары болгъан, тюрлендирирге боллукъду. Википедиягъа къошулгъанлагъа википедистле дейдиле.
Википедия — онлайн-энциклопедияды.
2001 джылны январында Джимми Уэйлс бла Ларри Сэнгер ачхан, Википедия бусагъатда Инернетде эм уллу эмда эм белгили справочникди. Информацияны эмда темаланы кёблюгю бла адам улуну бютёу тарихинде къуралгъанладан эм толу энциклопедиягъа саналады. Википедияны эм баш иги джанларындан бири — хар кимге да ана тилинде информацияны берелгениди.
Энциклопедия функцияланы толтургъандан сора да, Википедия арт джангылыкъла чыкъгъан джерча КИА-ны баш эслери бёлюннген объектледен бири болгъанды. Ол хаман джангыртылыныб тургъаны себеблиди.
«Time» журнал, бютёу дунияда миллионла бла адамланы он-лайн бирге ишлеулерин махтаб, «Сени» 2006 джылны адамына таныгъанын да, айтылгъан веб-сервиследен Википедия биринчи болгъанды, аны ызындан YouTube эм MySpace баргъандыла.
Мэйдзи реставрация
1866 джыл Сацума бийликни башчысы Сайго Такамори бла Тёсю бийликни башчысы Кидо Такаёсини арасында альянс къуралады, андан башланады Мэйдзи реставрация. Бу эки алчы император джанлы болгъандыла. Алгъын бу эки бийлик бир-бирине къаршчы болгъанды. Аланы альянслары Сакамото Рёманы болушлугъу бла къуралгъанды, баш нюзюрю Токугава сёгунатны (бакуфу) аудуруу эмда императорлукъ властны орнуна салыу болгъанды.
Бакуфу правительствону оноуда турууу официал болуб 1867 джылны 9-чу ноябрында бошалгъанды. Ол заманда Токугава тукъумдан 15-чи сёгун, Токугава Ёсинобу, «кесини оноу хакъларын Императоргъа бергенди» 10 кюнден кеси да отставкагъа кетгенди. Ёсинобуда власть къалса да, буду «реставрацияны» тамыры.
Кёб турмай, 1868 джылны январында Босин къазауат башланнганды. Тоба-Фусимиде сермешиуде Сацума бла Тёсю бийликлени аскери алгъыннгы сёгунну аскерин дженгеди, бу хорлам, императоргъа Ёсинобудан бютеу властны сыйырыргъа мадар береди. Къазауат 1869 джылны майында бошалгъанды. Аны бла бирге Мэйдзи реставрацияны кёзюую да бошалады.
Мэйдзи реставрацияны алчылары аланы болушлукълары бла Японияда имераторлукъ оноуну орунуна келиуюн баямлагъандыла. Алай а кертиликде алай болмагъанды — власть Токугава сёгунатны правительствосундан, аланы хорлагъан дайме олигархланы къолларына тюшгенди. Бу олигархла асламысы бла Сацума (Окубо Тосимити) эмда Тёсю провинцияладан болгъандыла.
Мэйдзи реставрацияны алчылары
Мэйдзи реставрация Японияда императорлукъ оноуну орунуна келтиргенди, аны башчыларыны талайы кечирек Япониягъа премьер-министр болгъандыла.
Эсеблери
Мэйдзи реставрация Японияны индустриализациясын къызыулашдыргъанды, 1905 джылда Япония дунияны деу къралларыны бири болгъанды.
Холокостну къурманларыны халкъла арасы кюню
БМО-ну эм Россия правительствону официал документлеринде Холокост сёз бу эсгериу кюнню атында орусча уллу харифден джазылады (Международный день памяти жертв Холокоста ). Интернетде да, басма чыгъармада да кёбюсюне ол халда джазадыла.
Маджар
Маджарда Эсгериу кюн 16 апрелде ётеди. Ол кюн (16 апрелде) 1944 джылда къралда бютеу чууутлуланы геттолагъа кёчюрюб башлагъандыла.
Израиль
Израилде Къалабалыкъ бла Джигитликни кюню (Йом Ха-Шоа) чууут орузлама бла 27 нисанда ётеди, Варшава геттода къозгъалыуну башланнган кюнюнде. Григориан орузламада ол 7 апрель бла 7 майны араларында бир кюннге тюшерге боллукъду.
Латвия
Латвияда Чууут миллетни геноцидини эсгериу кюню 4 июлда ётеди. Ол кюн 1941 джылда Ригада бютеу синагогала кюйдюрюлгендиле, ичлеринде болгъан чууутлула бла бирге.
Румыния
Румынияда Холокостну къурманларыны халкъла арасы эсгериу кюню 9 октябрда ётеди (en:National Day of Commemorating the Holocaust). Ол кюн 1941 джылда Буковинадагъы, Молдавиядагъы эм Румыниядагъы чууутлуланы Транснистриягъа концлагерле бла геттолагъа депортация башланнганды.
Анатолий Соловьяненко
Анатолий Соловьяненко — опера джырлаучу.
Шотландия
Шотла́ндия (, Alba) — алгъа (1707 джылгъа дери) Европада бир бойсунмагъан королевство болгъанды, бусагъатда — Уллу Британиягъа кирген къралладан эм автоном (кесини парламенти, валюта эмда хакъ системалары бла) къралды.
Араб алфавит
Араб алфавит, араб джазма, арабица — араб тилде эмда башха тилледе, сёз ючюн — къаджар тил, эмда талай башха тюрк тилледе джазар ючюн хайырланылады. 28 харифден къуралады, эмда онгдан солгъа джазылады.
Тунакыланы белгилениую
Алифни тышында хар бютеу харифле тунакы тауушланы белгилейдиле. Харифни джазылыуу сёзде орнуна кёре тюрленеди. Ызындан келген харифге джалгъанмагъан алты харифни тышында (алиф, даль, заль, ра, зай, вав), бир сёзню, бютеу харифи джалгъаныб, джазылады.
Алиф, араб алфавитни тунакы тауушну белгилемен джангыз харифиди. Контекстге кёре узун ачыкъ тауушну белгилерге болады (тюбрек къара), неда энчи тауушу болмагъан болушлукъ орфографиялыкъ белги болады.
Ачыкъла
Араб тилни юч узун ачыкъ тауушу алиф, уау, йа харифле бла белгиленеди. Къысха ачыкъла джазмада берилмеучендиле. Сёзню толу эшитилгенин берирге керек болса (сёз ючюн,Къуран бла сёзлюкледе), ачыкъланы белгилер ючюн сатыр башы эмда сатыр тюбю ачыкълаучула саланыдал (харакат).
Харифден сора «а» таууш келсе, аны башына джампек сызчыкъ тартылады, аны атыда «фатхады». Харифден сора «и» таууш келсе, сызчыкъ харифни тюбюнден салынады, атыда «касрады». «У» таууш сатыр башы, тыйгъыч белгиге ушаш «дамма» белги бла бериледи. Харифден сора ачыкъ таууш болмаса, аны башында гитче тогъайчыкъ — «сукун» салынады.
Къошакъ белгиле
Башында кёргюзюлген 28 харифге хуруф дейдиле (حروف). Аны тышында араб джазмада юч къошакъ белги хайырландырадыла.
Джерли къошакъ белгиле
Араб алфавитни джерли вариантларында эмда араб болмагъан тилледе башха къошакъ белгилени да хайырландырадыла.
Къаджар тилде «йа» харифни ахыр формасы, сатыр тюбю эки нохтасыз джазыладs, ол демек «алиф максура» бла келишеди; «алиф максура» уа къаджар тилде хайырланмайды эмда тюз алифни ахыр формасы бла хайырланады. «Къаф»-ны ахыр формасы орта формасы бла бирчады («къаф»-ны ахыр формасыны араб варианты эски болгъаннга саналады). Аны тышында къаджар тилде кеслерини энчи тауушларын белгилеген харифлери барды — «г» (сатыр башы сызы бла «къаф»), «ж» (сатыр башы юч нохта бла «ра»), «п» (бирни орнуна юч сатыр тюбю нохта бла «ба»), «ч» (бирни орнуна юч нохта бла «джим»).
Кеслерини энчи къошакъ белгилери урду, уйгъур тилледе, эмда араб тилни магриб диалектлериндеда барды.
Транслитерация
Интернетде джайылгъан араб джазманы транслитерациясын кирилл эмда латин стандарт системаланы транслитерацияларыны келишиую кёргюзюлгенди бу таблицада. Араб джазманы латинизациясыны системасы халкъла арасы ISO 233 стандартда айгъакъланнганды.
Лигатурала
Араб джазмада талай харифни джалгъаб джазыуну кёб тюрлю амалы барды (лигатура). Лям-алиф лигатура стандартды, бу харифлени лигатура тышында джазылгъаны уналмайды. Къалгъан лигатурала зорунлу тюлдюле, аланы хайырланыу а сайланнган каллиграфиялыкъ стилге кёре болады.
Юникодда юч джюз лигатурадан артыкъ эки харифли, джюзден аслам юч харифли, талай да сёз лигатура белгиленнгенди, сёз ючюн «Аллах», «акбар», «Мухаммад», «расул», «риял» (Иранны ачхасы) сёзлеге. Аны тышында Юникодда тёрт сёз лигатурадан къуралгъан белги барды, эмда сау фразаны белгилейди — «Солля Ллаху алейхи ва саллам».
Абджад
Тарихде араб алфавитни харифлери финикий алфавитдеча тизилгендиле. Финикий алфавитде болмагъан харифлени уа ахыргъа салгъандыла: Бу тизиу джорукъгъа «абджад» дейдиле — алфавитни биринчи тёрт харифине кёре: алиф, ба, джим, даль. Индий тархлагъа кёчгюнчю, санны белгилер ючюн харифле хайырландырылгъандыла, аланы сан маганалары, абджадда орунларына кёре болгъанды. Индий харифлеге кёчгенден сора алфавитни тизиу джоругъу бусагъатдагъы шекилге келгенди. Алай а араб тилде «алфавит» сёз  — абджадия, — эски тизиу джорукъну эсгертеди.
Нидерландла
Нидерландла (Nederland), официал аты Нидерландланд Паттчахлыкъ (Koninkrijk der Nederlanden) — кюнбатыш-европалы къралды, Шимал тенгиз бла джууулады, Германия эм Бельгия бла чеклешеди.
Араб алфавит
Башха тилледе хайырланыу
Юникодда, араб алфавитде болмагъан, алай а араб алфавитни тамалында къуралгъан джазмалада хайырланнган 135 хариф белгиленнгенди.
Индонезия бла Малайзия бусагъатда латин харифле бла хайырлансалада, дин адабият араб харифле бла чыгъады.
Алгъыннгы СССР-ни халкълары араб харифлени 1920 джылланы ахырында, латин харифлеге ауушдургъандыла. Ол заманлада латин алфавитге Тюркда кёчеди.
Бусагъатда араб алфавитни тамалында джазма бла башында айтылгъан тиллени тышында урду, пушту, дари, кашмири, пенджаби, синдхи, хауса, фула, курд тил (Иран бла Сирияда), уйгъур тилле ючюн хайырланады. Аны тышында алгъыннгы СССР-ни тышында джашагъан азербайджанлыла, къазакълыла, къыргъызлыла, тюркменлиле, юзбеклиле эмда татарлыла хайырланадыла (ол халкъланы тиллери кърал тил болгъан джерледе латиница неда кириллица хайырландырылады).
Латиницаны тамалында араб алфавит
1930 джылланы аллында СССРде джашагъан араблылагъа латин харифлени тамалында алфавит бегитилгенди. Алай а джашауда хайыранмагъанды.
Анархизм
Анархизм — джамагъатны къралсыз кесин джюрютеллигине таяннган идеяды. Алай болгъанлыкъгъа, анархизмни ичнде кёб тюрлю агъым барды, аланы бир-бирлерини араларында да кёб ангылашмазлыкълары барды. Аланы ичинде магъаналы соруула да бардыла, сёз ючюн, энчи иелик, сауда, миллетчилик кибик соруулада.
Анархизм — эркинлик бла адам адамны хайырланыууну эмда экспулатацияны кърашчы болууу баш нюзюрю болгъан политика философияды. Анархизм бир адамны, бир адамдан баш этген, бир адам тамадалыгъы бла, джамагъатда орну бла хайырланыб, башхаланы бойсундурургъа мадар берген къралны орнуна адамланы иш бирликлерин теджейди. Ол демеклик — анархистлеге кёре джамагъат илишкиле эмда институтла адамланы кеслерини разылыкълары бла, кеслерини излемлери бла, джууаблылыкълары бла (инсанны энчи излеминде тамал алгъан) къуралыргъа керекдиле, властны хар тюрлюсю уа (зорлау бла экспулатацияны) къурутулгъа керекди. .
Анархизмни магъанасыны юсюнден
1927 джылда огъунакъ, Петр Аршинов теджеб, Нестор Махно разылыгъын билдирген «Платформагъа» джууаб бере, «къысталыуда болгъан орус анархистлени къаууму» былай джазгъанды: «(...) была таныладыла: либертарлыкъ коммунизм джангы джамагъатны баш материал эмда къуралыш тамлыды, синдикализм (кенг ангыламда) бу тамалны къурауда баш амалды, индивидуализм а уа бютеу бу процессни нюзюрю бла магъанасыды.
Бусагъатдагъы анархистлени бир къаууму уа капиталист илишкилени огъунакъ джакълайдыла (сёз ючюн, сауда анархистле, агористле эмда башхала), бир къаууму уа сауда илишкилеге огъай демейдила, алай а капитализмни унамайдыла (мутуалистле). Аны бла бирге «онгчу» анархистле, анархист къымылдауну бютеулей алыб къарасакъ, азчылыкъдыла, анархистлени кёбюсю солчу идеяланы джакълайдыла. XXI ёмюрню белгили анархисти Синди Милштейн айтханына кёре, анархизм — «энчилик бла джамагъатны ырджысында дайым тургъан политика тёреди».