ಋಣಭಾರ
ನಿಧಿಯ ಮೂಲ
ನಗದು ಸಾಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಋಣಭಾರದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹಣವನ್ನು ಸಾಲಕೊಡುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ವಿಧಾನ ಇದಾಗಿದೆ. ಈ ಖಾತೆಯಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಹಣವು, ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿ ಇರಿಸಲಾದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಿತಿಗೊಳಪಡಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಇದು ಒಂದು ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಯಂತೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, "ಮಿತಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಖಾತೆಯ ಹಿಡುವಳಿದಾರನಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಸದರಿ "ಮಿತಿ" ಎಂಬುದು ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿರುವ ಠೇವಣಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೀರಿ ನೀಡಲಾಗುವ "ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ"ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಗದು ಸಾಲಗಳು ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಪಾವತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಠೇವಣಿಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪದಂತೆ (ಅಥವಾ ಪೂರಕ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ದಾಖಲೆಯ ದ್ವಿಪ್ರತಿ) ಇರುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳ: ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪಾವತಿಸಲು ನಗದಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ವೇತನಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವುದಿರುತ್ತದೆ, ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪಾವತಿಸುವುದಿರುತ್ತದೆ, ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವುದಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹಣವನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಇರುವ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳು ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ನಗದನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬಲ್ಲ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಣಕಾಸಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಕುರಿತು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕುವಾಗ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ತನ್ನ ಫೈಸಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳವೆಂದರೆ:- ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳ = ಪ್ರಸಕ್ತ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳು ಮೂಲದಾಸ್ತಾನು + ಸಾಲಗ್ರಾಹಿಗಳು + ನಗದು - ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಣಕಾಸಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳವು ನಿವ್ವಳ ಪ್ರಸಕ್ತ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಯವ್ಯಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲಿನ ಅರ್ಧಭಾಗದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವವೊಂದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮುಳುಗುವಂತಾಗಿದ್ದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಅವು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿ ನಡೆಯದೇ ಇದ್ದುದು ಕಾರಣವಲ್ಲ; ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳದ ಕೊರತೆಗಳಿಂದ ಅವು ಬಳಲಿದ್ದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳದ ಚಕ್ರ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಓವರ್‌ಡ್ರಾಫ್ಟ್‌‌: ಓವರ್‌ಡ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಖಾತೆಯಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯುವ ಕ್ರಮ ಎಂದರ್ಥ. ಇದನ್ನೇ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಓರ್ವ ಖಾತೆಯ ಹಿಡುವಳಿದಾರನು ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಠೇವಣಿ ಇರಿಸಿರುವ ಹಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಖಾತೆಯಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಓವರ್‌ ಡ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಶಿಲ್ಕಿಗಿಂತ ಖಾತೆಯಿಂದ ಹಣದ ಹಿಂತೆಗೆತದ ಮೊತ್ತವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಒಂದು ಓವರ್‌ ಡ್ರಾಫ್ಟ್‌‌ ಸನ್ನಿವೇಶ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸದರಿ ಖಾತೆಯು ಒಂದು ಋಣಾತ್ಮಕ ಶಿಲ್ಕಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ರೀತಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು "ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಣ ತೆಗೆದವ" (ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ತೆಗೆಯುವವ) ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ, ಒಂದು ಓವರ್‌ಡ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಖಾತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವವನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯು ಇದ್ದಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಣದ ಮೊತ್ತವು ಅವನ ಅಧಿಕೃತ ಓವರ್‌ಡ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಮಿತಿಯೊಳಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದರದಲ್ಲಿ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ, ಸಮ್ಮತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಶಿಲ್ಕು ಮೀರಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಆಗ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತವಾದ ಬಡ್ಡಿ ದರವು ಅದಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವಧಿ ಸಾಲ: ಅವಧಿ ಸಾಲಗಳು ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ಠೇವಣಿಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಿಶ್ಚಿತವಾದ, ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಧಾರಿತ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಪಾವತಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ, ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹಣವನ್ನು ಸಾಲಕೊಡುತ್ತವೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು, ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ (ಕಡೇಪಕ್ಷ ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ಮೀರುವ ಅವಧಿಯ) ನಂತರ ಎರವಲುಗಾರನಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವ ಎರವಲುಗಾರರಿಗೆ ಈ ಬಗೆಯ ಸಾಲವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಖರೀದಿಗಳು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ವಾಹನಗಳು, ಬಳಕೆದಾರರ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳು, ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುವಿಕೆ ಇವೂ ಸಹ ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಹುಂಡಿವಟ್ಟ ಮಾಡುವಿಕೆ: ಹುಂಡಿವಟ್ಟ ಮಾಡುವಿಕೆಯು (ಬಿಲ್‌ ಡಿಸ್ಕೌಂಟಿಂಗ್‌) ಕೆಲವೊಂದು ಸಣ್ಣ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾಲಕೊಡುವಿಕೆಯ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಗೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಎರವಲುಗಾರನ ಗಿರಾಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರವಲುಗಾರನಿಂದ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹುಂಡಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹುಂಡಿವಟ್ಟ/ದಳ್ಳಾಳಿ ರುಸುಮು ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಮುರಿದುಕೊಂಡು, ಅವನಿಗೆ ಅಥವಾ ಅವಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಹುಂಡಿಯ ವಾಯಿದೆ ದಿನಾಂಕದಂದು ಎರವಲುಗಾರನ ಗಿರಾಕಿಗೆ ಹುಂಡಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕು ಸಾದರಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹುಂಡಿಯು ವಿಳಂಬವಾದಲ್ಲಿ, ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಎರವಲುಗಾರ ಅಥವಾ ಅವನ ಗಿರಾಕಿಯು ಒಂದು ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಧಾರಿತ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯೋಜನೆಗೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುವಿಕೆ: ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣವೊದಗಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಹಣಕಾಸಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣವೊದಗಿಸಲು, ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಾಯೋಜಕರ ಆಯವ್ಯಯ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯೋಜನೆಯ ಋಣಭಾರ ಹಾಗೂ ಇಕ್ವಿಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರಾಯೋಜಕರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಲವಾರು ಇಕ್ವಿಟಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಯೋಜನೆಗೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಒಂದು ರಚನಾ-ಸ್ವರೂಪವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.