ಬಂಡಿಹಬ್ಬ
ಕರಾವಳಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ
ಬಂಡೀಹಬ್ಬ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಕರಾವಳಿ ಸೀಮೆಯ ಊರು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ, ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗುವ ಬಲು ಮೆರುಗಿನ ಹಬ್ಬ, ಸುಗ್ಗಿ ಮುಗಿದು ದವಸ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಮನೆ ತುಂಬಿಸಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಾಸು ಓಡಾಡುವ ಸಂತಸದ ಕಾಲ. ಸುತ್ತಲೂ ಸಂಭ್ರಮದ ವಾತಾವರಣ, ಗುಮಟೆಯ ಪಾಂಗು, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಆಟ ಸಭೆಸಮಾರಂಭ, ತಳಿರು-ತೋರಣ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಉತ್ಸಾಹ, ಉಲ್ಲಾಸ! ಕಾರವಾರ, ಅಂಕೋಲಾ ಸೀಮೆ, ಗೋಕರ್ಣ ಸೀಮೆ, ಚಂದಾವರ ಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಂಡಿಹಬ್ಬಗಳು ವಿಶೇಷ. ಇವುಗಳಲೆಲ್ಲ ಅಂಕೋಲೆಯ ಬಂಡಿಹಬ್ಬ ಬಲು ಪ್ರಸಿದ್ದ. ಈ ಸೀಮೆಯ ನಾಡದೇವತೆ ಶಾಂತಾದುರ್ಗಾ ಭೂಮಿತಾಯಿ. ಅವಳ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅಂಕೋಲೆಯ ಬಂಡಿಹಬ್ಬ ನಡೆಯಬೇಕು. ಅಕ್ಷಯ ತೃತೀಯೆಯ ದಿನ 'ಸೇಸೆ' ಹಾಕುವ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಂಕೋಲೆಯ ಬಂಡಿಹಬ್ಬ ಹನ್ನೆರಡನೆ ದಿನ ವೈಶಾಖ ಶುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂಕೋಲೆಯ ಬಂಡಿಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಮಹಾ ಜಾತ್ರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆ ಸೇರುವ ಪೇಟೆಯ ಸ್ಥಳ ‘ಬಂಡಿ ಬಜಾರ'ವೆಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಸಂಜೆ ಕಳಸ ದೇವರು ಉಯ್ಯಾಲೆ ಚಪ್ಪರದ ತೂಗುಯ್ಯಾಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿ ಇಳಿದು ಸುತ್ತುವ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಅಂಗಡಿಗಳ ಜಗುಲಿ, ಅಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ, ಕಟ್ಟೆ, ರಸ್ತೆಗಳ ತುಂಬಾ ಮೈ ಮೈ ತಿಕ್ಕುವ ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕಾದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರಾರು ಜನ 'ಜನ ಮರುಳೋ, ಜಾತ್ರೆ ಮರುಳೋ' ಎನ್ನುವಂತೆ ಆ ನೂಕು ನುಗ್ಗಲಿನಲ್ಲಿಯೆ 'ತಾ ಮುಂದೆ ನಾ ಮುಂದೆ' ಎಂದು ತಿವಿಯುತ್ತಾ, ತಿಕ್ಕುತ್ತ ತಿರುಗುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ರಸ್ತೆಯಂಚಿನಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಜಾದು, ಸರ್ಕಸ್, ಡೊಂಬರಾಟಗಳು, ಮಕ್ಕಳ ಗಿರಿಗಿರಿ, ಮಾಕಡಛಾಪ್, ಫ‌-ಫರ್ ಎನ್ನುವ ಪುಗ್ಗೆಗಳು ಹಬ್ಬದ ಹುಚ್ಚನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು  ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಪಂಚೆ, ತಲೆಗೆ ರುಮಾಲು ಸುತ್ತಿರುವ ನಮ್ಮ ಕರಾವಳಿಯ ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಚೌಕುಡಿ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟು, ಇಳಿಮೀಸೆ, ಕೆದರುಗೂದಲಿನವರು, ಸರ್ಕಸ್ ಕೌನ್‌ಗಳಿಂತಿರುವ ಹಿಪ್ಪಿ ವೇಷದವರನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತೀರಿ. ಕಣ್ಣು ಕಟ್ಟುವಂಥ ವರ್ಣವೈವಿಧ್ಯದ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ಹತ್ತು ಹಲವಾರು ನಮೂನೆಗಳು ಕರಾವಳಿಯ ಬಂಡೀಹಬ್ಬದ ಹೊಸ ಮೋಜು. 'ಖಾಜಿ' ಎಂಬುದು ಬಂಡೀ ಹಬ್ಬದ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯ ತಿಂಡಿ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿದ ಕಡ್ಲೆ ಹಿಟ್ಟಿನ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಬೆಲ್ಲದ ಪಾಕದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಖಾದ್ಯ ವಿಶೇಷ ಈ ಖಾಜಮುಜಿ', ಮುಂಬಯಿ ಕಡೆ ನೆಲೆಸಿದ ಈ ಭಾಗದ ಜನ ಬಂಡೀಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬಂದೇ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಊರಿನ 'ಖಾಜಿ' ಮುಂಬಯಿಗೆ, ಮುಂಬಯಿ ಫ್ಯಾಶನ್ ಈ ಊರಿಗೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿನಿಮಯವಾಗುವುದುಂಟು. ಅಂಕೋಲೆಯ ಬಂಡೀಹಬ್ಬವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡೀಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗುವ ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಅಂಕೋಲೆಯ ಹಬ್ಬದಂತೆ ಪೂರ್ವ ನಿಶ್ಚಿತ ತಿಥಿ ಮಿತಿ ಎಂಬ ಕಡ್ಡಾಯವಿಲ್ಲ. ದೇವರಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಜಳಕ ಮಾಡಿ ಒಂದು ಹೊತ್ತಿಗೆ' ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಹಬ್ಬ ನಿಶ್ಚಯವಾದಂತೆ. ಪೂಜಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೋಕ್ತಶ್ವರರು ಅಥವಾ ಗಾಂವ್ಕರರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂಡೀ ಹಬ್ಬದ ದಿನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಜನರಿಗೆ ಸುದ್ದಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ "ಒಂದು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೇಳುವುದು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆ ದಿನ ದೇವರಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಜಳಕ ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಭೂತಗಣಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ, ಉಪಾರ ಆಗಬೇಕು. ದೇವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಆ ದಿನ ಒಂದೇ ಊಟ. "ಒಂದು ಹೊತ್ತಿಗೆ" ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ದೇವಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಡಿಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮುನ್ನ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಅವಲ ಹಬ್ಬ' ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬವೊಂದು ನಡೆಯಲೇಬೇಕೆಂಬ ಕಡ್ಡಾಯ ವಿಧಿ ಇದೆ. "ಅವಲ ಹಬ್ಬ" ಹಿಂದೆಯೇ ಮುಗಿದಿರದಿದ್ದರೆ, 'ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ' ಮಾರನೆಯ ದಿನ, ಸೇಸೆ ಹಾಕುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅವಲ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಸೇಸೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಅಂದಿನಿಂದ ೫, ೭,೯, ಅಥವಾ ೧೨ ನೆಯ ದಿನಗಳ ಅವಧಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡೀಹಬ್ಬದ ಕಳಸ ಉಯ್ಯಾಲೆ ಚಪ್ಪರ ಏರುವ ಜಾತ್ರೆ ದಿನವನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಂದರೆ ಬಂಡಿ ಜಾತ್ರೆಯ ಮಾರನೆ ದಿನದ ಕೋಳಿ- ಕುರಿ ಬಲಿ ಹಬ್ಬವು ಸೋಮವಾರ, ಶನಿವಾರ ದಿನಕ್ಕೆ ಬಾರದಂತೆ ಹಬ್ಬದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಸೋಮವಾರ, ಶನಿವಾರ ಪ್ರಾಣಿವಧೆ, ಮಾಂಸಹಾರ ನಿಷಿದ್ಧ. ಅನೇಕ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬಂಡೀಹಬ್ಬಗಳು ಆಗದೇ ಇರುವುದೂ ಉಂಟು. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಿರುವ ಊರಿನ ಗಾಂವ್ಕರರು ಮನೆತನಗಳು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿರುವ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ, ಬಂಡೀಹಬ್ಬಗಳು ಜರುಗುತ್ತವೆ. ಇತರ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ 'ಗಡೀಹಬ್ಬ'ಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಗಡೀಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಕಳಸ ಏಳುವುದಿಲ್ಲ.